# Dziennik Urzędowy C 443/22 l

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 443 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6522 listopada 2022 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 443

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6522 listopada 2022

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022 |
| 2022/C 443/01 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład w program prac Komisji Europejskiej na 2023 r. | 1 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022 |
| 2022/C 443/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Opodatkowanie telepracowników transgranicznych i ich pracodawców (opinia z inicjatywy własnej) | 15 |
| 2022/C 443/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Tożsamość cyfrowa, suwerenność danych i droga do sprawiedliwej transformacji cyfrowej dla obywateli żyjących w społeczeństwie informacyjnym (opinia z inicjatywy własnej) | 22 |
| 2022/C 443/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Analiza roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w nowej umowie między UE a Organizacją Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS), z uwzględnieniem sytuacji umów o partnerstwie gospodarczym w tym zakresie (opinia z inicjatywy własnej) | 29 |
| 2022/C 443/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nowa Rada UE–USA ds. Handlu i Technologii w działaniu: priorytety dla przedsiębiorców, pracowników i konsumentów oraz niezbędne zabezpieczenia (opinia z inicjatywy własnej) | 37 |
| 2022/C 443/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Polityka młodzieżowa na Bałkanach Zachodnich jako część programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich (opinia z inicjatywy własnej) | 44 |
| 2022/C 443/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Koszt braku działań na poziomie europejskim – korzyści płynące z jednolitego rynku (opinia rozpoznawcza) | 51 |
| 2022/C 443/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Opodatkowanie działalności cyfrowej (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej) | 58 |
| 2022/C 443/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Równouprawnienie płci (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej) | 63 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

2022/C 443/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład w program prac Komisji Europejskiej na 2023 r.

1

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

2022/C 443/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Opodatkowanie telepracowników transgranicznych i ich pracodawców (opinia z inicjatywy własnej)

15

2022/C 443/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Tożsamość cyfrowa, suwerenność danych i droga do sprawiedliwej transformacji cyfrowej dla obywateli żyjących w społeczeństwie informacyjnym (opinia z inicjatywy własnej)

22

2022/C 443/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Analiza roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w nowej umowie między UE a Organizacją Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS), z uwzględnieniem sytuacji umów o partnerstwie gospodarczym w tym zakresie (opinia z inicjatywy własnej)

29

2022/C 443/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nowa Rada UE–USA ds. Handlu i Technologii w działaniu: priorytety dla przedsiębiorców, pracowników i konsumentów oraz niezbędne zabezpieczenia (opinia z inicjatywy własnej)

37

2022/C 443/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Polityka młodzieżowa na Bałkanach Zachodnich jako część programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich (opinia z inicjatywy własnej)

44

2022/C 443/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Koszt braku działań na poziomie europejskim – korzyści płynące z jednolitego rynku (opinia rozpoznawcza)

51

2022/C 443/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Opodatkowanie działalności cyfrowej (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej)

58

2022/C 443/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Równouprawnienie płci (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej)

63

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022 |
| 2022/C 443/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepsze informowanie i lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami(COM(2022) 143 final – 2022/0092 (COD)) | 75 |
| 2022/C 443/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniającej dyrektywę (UE) 2019/1937(COM(2022) 71 final) | 81 |
| 2022/C 443/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w odniesieniu do dyscypliny rozrachunku, transgranicznego świadczenia usług, współpracy w zakresie nadzoru, świadczenia bankowych usług pomocniczych oraz wymogów dotyczących centralnych depozytów papierów wartościowych z państw trzecich(COM(2022) 120 final – 2022/0074 (COD)) | 87 |
| 2022/C 443/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej(COM(2022) 105 final) | 93 |
| 2022/C 443/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Utrzymanie gotowości i reagowania UE na COVID-19 w dalszej perspektywie(COM(2022) 190 final) | 101 |
| 2022/C 443/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym(COM(2022) 141 final) | 106 |
| 2022/C 443/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Plan działania w zakresie technologii bezpieczeństwa i obrony(COM(2022) 61 final) | 112 |
| 2022/C 443/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych i produktów rolnych oraz systemów jakości produktów rolnych, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/787 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1151/2012(COM(2022) 134 final – 2022/0089 (COD)) | 116 |
| 2022/C 443/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zrównoważone produkty jako norma(COM(2022) 140 final) oraz wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i uchylającego dyrektywę 2009/125/WE (COM(2022) 142 final – 2022/0095(COD)) | 123 |
| 2022/C 443/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) oraz dyrektywę Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów(COM(2022) 156 final – 2022/0104 (COD)) oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania danych środowiskowych z instalacji przemysłowych i ustanowienia Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych(COM(2022) 157 final – 2022/0105 (COD)) | 130 |
| 2022/C 443/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczeństwo dostaw i przystępne ceny energii: warianty działań natychmiastowych i przygotowania na najbliższą zimę(COM(2022) 138 final) | 140 |
| 2022/C 443/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego szczególne środki tymczasowe w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę, dotyczące dokumentów kierowcy wydanych przez Ukrainę zgodnie z jej prawodawstwem(COM(2022) 313 final – 2022/0204 (COD)) | 144 |
| 2022/C 443/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej(COM(2022) 222 final) | 145 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

2022/C 443/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepsze informowanie i lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami(COM(2022) 143 final – 2022/0092 (COD))

(COM(2022) 143 final – 2022/0092 (COD))

75

2022/C 443/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniającej dyrektywę (UE) 2019/1937(COM(2022) 71 final)

(COM(2022) 71 final)

81

2022/C 443/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w odniesieniu do dyscypliny rozrachunku, transgranicznego świadczenia usług, współpracy w zakresie nadzoru, świadczenia bankowych usług pomocniczych oraz wymogów dotyczących centralnych depozytów papierów wartościowych z państw trzecich(COM(2022) 120 final – 2022/0074 (COD))

(COM(2022) 120 final – 2022/0074 (COD))

87

2022/C 443/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej(COM(2022) 105 final)

(COM(2022) 105 final)

93

2022/C 443/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Utrzymanie gotowości i reagowania UE na COVID-19 w dalszej perspektywie(COM(2022) 190 final)

(COM(2022) 190 final)

101

2022/C 443/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym(COM(2022) 141 final)

(COM(2022) 141 final)

106

2022/C 443/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Plan działania w zakresie technologii bezpieczeństwa i obrony(COM(2022) 61 final)

(COM(2022) 61 final)

112

2022/C 443/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych i produktów rolnych oraz systemów jakości produktów rolnych, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/787 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1151/2012(COM(2022) 134 final – 2022/0089 (COD))

(COM(2022) 134 final – 2022/0089 (COD))

116

2022/C 443/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zrównoważone produkty jako norma(COM(2022) 140 final) oraz wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i uchylającego dyrektywę 2009/125/WE (COM(2022) 142 final – 2022/0095(COD))

(COM(2022) 140 final)

(COM(2022) 142 final – 2022/0095(COD))

123

2022/C 443/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) oraz dyrektywę Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów(COM(2022) 156 final – 2022/0104 (COD)) oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania danych środowiskowych z instalacji przemysłowych i ustanowienia Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych(COM(2022) 157 final – 2022/0105 (COD))

(COM(2022) 156 final – 2022/0104 (COD))

(COM(2022) 157 final – 2022/0105 (COD))

130

2022/C 443/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczeństwo dostaw i przystępne ceny energii: warianty działań natychmiastowych i przygotowania na najbliższą zimę(COM(2022) 138 final)

(COM(2022) 138 final)

140

2022/C 443/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego szczególne środki tymczasowe w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę, dotyczące dokumentów kierowcy wydanych przez Ukrainę zgodnie z jej prawodawstwem(COM(2022) 313 final – 2022/0204 (COD))

(COM(2022) 313 final – 2022/0204 (COD))

144

2022/C 443/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej(COM(2022) 222 final)

(COM(2022) 222 final)

145

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/1 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/1

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład w program prac Komisji Europejskiej na 2023 r.”

(2022/C 443/01)

| Sprawozdawcy: | Marija MINCZEWA


  Stefano PALMIERI


  Kinga JOÓ |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Marija MINCZEWA

Stefano PALMIERI

Kinga JOÓ

| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 4 Regulaminu wewnętrznego |
| --- | --- |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/0/0 |

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 4 Regulaminu wewnętrznego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/0/0

1.   Wprowadzenie

| 1.1. | Zarówno pandemia, jak i wojna w Ukrainie pokazały, że UE musi być dobrze przygotowana na nieoczekiwane wydarzenia. W tym kontekście należy podkreślić rolę działań prognostycznych w wykrywaniu słabych sygnałów i nakreślaniu różnych scenariuszy, a tym samym przygotowywaniu podstaw do zwiększenia odporności, przeciwdziałania zagrożeniom i wykorzystywania pojawiających się możliwości przez unijnych decydentów, partnerów społecznych i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa, by w strategicznych działaniach prognostycznych w znacznie większym stopniu skupiono się na rozwoju sytuacji geopolitycznej nie tylko w Europie, lecz także poza nią (1), w tym na jej wpływie na bezpieczeństwo, handel, uchodźców i ich integrację w społeczeństwach przyjmujących. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Pandemia i wojna ponownie unaoczniły siłę i znaczenie społeczeństwa obywatelskiego i jego instytucji w kontekście zwalczania skutków kryzysu i pomagania ludności. W związku z tym EKES wzywa Komisję do większego uznania znaczenia społeczeństwa obywatelskiego i jego instytucji przez wyraźniejsze uwzględnienie go w polityce UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Siła Unii na arenie międzynarodowej wynika z jej wspólnych wartości opartych na demokracji, praworządności oraz na jej modelu gospodarczym i społecznym. Kolejne wstrząsy pokazują, jak ważne jest zbudowanie bardziej odpornej gospodarki europejskiej i złagodzenie wtórnych skutków różnorakich kryzysów (inflacja, wzrost cen energii i surowców oraz braki w ich dostawach, zakłócenia w łańcuchu dostaw). Europa musi zmniejszyć swoją zależność od nierzetelnych dostawców i ograniczyć współpracę z nimi, ale jednocześnie powinna budować porozumienie z partnerami, którzy wyznają podobne wartości, i dywersyfikować źródła dostaw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Oprócz importu energii Rosja i Ukraina odgrywają ważną rolę w przywozie do UE metali, które mają kluczowe znaczenie dla szeregu sektorów o znaczeniu strategicznym (2). Oba kraje są znaczącymi eksporterami szeregu produktów rolnych, takich jak zboże i nasiona oleiste. Zakłócenia w wywozie z tych krajów już teraz doprowadziły do ogromnego wzrostu cen towarów rolnych na świecie. Konsekwencje są odczuwalne przede wszystkim w najuboższych krajach świata i najbardziej ucierpią na tym najbiedniejsi. W tym względzie EKES ponownie wzywa do przyspieszenia rozwoju strategicznej i technologicznej autonomii Europy oraz przypomina o konieczności ograniczenia jej zależności w zakresie energii, surowców krytycznych i żywności (3). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby uniknąć drastycznych konsekwencji gospodarczych i społecznych, polityka energetyczna UE musi być realistyczna i pomóc w stworzeniu unii energetycznej oraz realizacji celów klimatycznych, nie powodując przy tym dodatkowego obciążenia dla konsumentów podatnych na zagrożenia i dla pracowników, a także nie ograniczając konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw. UE musi dążyć do realizacji swoich ambitnych celów klimatycznych, jednocześnie zapewniając przedsiębiorstwom i obywatelom stabilność i bezpieczeństwo dostaw energii w przystępnej cenie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Społeczeństwa europejskie poważnie ucierpiały w wyniku pandemii, a obecny kryzys jest kolejnym ogromnym wstrząsem, którego skutki w największym stopniu odczuwają członkowie naszych społeczeństw znajdujący się w najtrudniejszej sytuacji. Zasadniczym elementem przyszłej polityki UE muszą być również solidarność i konwergencja społeczna: reakcja na wojnę w Ukrainie obarczy wszystkich kosztami, a Unia musi zadbać o to, by związane z tym obciążenia były sprawiedliwie dzielone. W celu rozwiązania problemów systemowych, które w obliczu trwającego kryzysu dodatkowo się pogłębiły, KE mogłaby prowadzić dalsze dyskusje z państwami członkowskimi na temat możliwych długoterminowych narzędzi, tj. programów reasekuracji świadczeń dla osób bezrobotnych. Należy zbadać skutki i ewentualne dalsze wykorzystanie instrumentu SURE i omówić je również z partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zachęca KE do dalszego priorytetowego traktowania kwestii lepszego stanowienia prawa oraz wzywa Komisję i prawodawców Unii, by stale rozwijali i doskonalili system lepszego stanowienia prawa UE we wszystkich jego aspektach, a także by w swoich działaniach systematycznie korzystali z narzędzi i wytycznych w zakresie lepszego stanowienia prawa. W tym celu zachęca Komisję do dalszego propagowania zasad i narzędzi lepszego stanowienia prawa we wszystkich jej służbach. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Nadrzędnym i nieodłącznym celem wszystkich polityk, programów i środków powinno być podejście oparte na zrównoważonym rozwoju. Aby przyspieszyć odbudowę po kryzysach, Komisja i państwa członkowskie powinny określić i realizować polityki i inicjatywy, które jednocześnie przynoszą korzyści gospodarcze, społeczne i środowiskowe, a więc takie, które wzmacniają otoczenie biznesowe, poprawiają warunki życia i pracy, a przy tym ułatwiają przejście na neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdolność UE do odbudowy po kryzysach i zwiększenia odporności na nie jest nierozerwalnie związana z trwałym wzrostem gospodarczym, konwergencją społeczną, korzystnym otoczeniem biznesowym oraz pozytywnym rozwojem zatrudnienia i warunków zatrudnienia zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, Europejskim filarem praw socjalnych i związanym z nim planem działania oraz celami zrównoważonego rozwoju. Wszelkie przedsięwzięte środki z zakresu polityki muszą sprzyjać zrównoważonej działalności gospodarczej, przedsiębiorczości i tworzeniu miejsc pracy, a także poprawie warunków pracy i życia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | By zapewnić obywatelom i przedsiębiorstwom pomyślną przyszłość, mimo pilnych kwestii nie można tracić z oczu fundamentów UE, takich jak skuteczne wdrażanie jednolitego rynku czy też potrzeby długoterminowe, na przykład osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. W związku z tym Komisja powinna nadal ułatwiać inwestycje w badania naukowe i innowacje oraz zachęcać do nich, z należytym uwzględnieniem coraz większej potrzeby wypracowania rozwiązań i zwiększenia odporności na zagrożenia geoekonomiczne, społeczne, zdrowotne i środowiskowe. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Oprócz wzmacniania rynku wewnętrznego i zmniejszania krytycznych zależności zapewnienie UE mocniejszej pozycji na świecie wymaga także pomyślnej działalności wywozowej. Komisja powinna zbadać możliwości zwiększenia ogólnej konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, a w szczególności ułatwiać przedsiębiorstwom z UE zdobycie silniejszej pozycji na światowych rynkach technologii, produktów i rozwiązań stanowiących odpowiedź na globalne megatrendy i wyzwania takie jak zmiana klimatu. Musi również wzmocnić zdolności sektora opieki zdrowotnej dzięki ulepszeniu badań naukowych i metod zarządzania rosnącym popytem na opiekę, a także ewentualnymi przyszłymi pandemiami. Musi to obejmować wspieranie rozwoju i propagowania na szczeblu międzynarodowym norm przez europejskie przedsiębiorstwa i innowatorów, ponieważ normy tworzą rynki. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zwiększenie roli UE na arenie międzynarodowej wymaga doskonałej jedności i wspólnych starań państw członkowskich. Komisja powinna wykorzystać jedność, którą udało się osiągnąć w czasie kryzysów, i opracować sposoby wzmocnienia odbudowy UE i jej konkurencyjności w dłuższej perspektywie, a także zwiększenia dobrobytu obywateli przy coraz większym wykorzystaniu innowacji i umiejętności, a nie pomocy państwa czy barier w handlu i współpracy. W stosunkach z resztą świata Unia powinna nadal przyczyniać się do wyeliminowania ubóstwa oraz do ochrony praw człowieka. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Europejski Zielony Ład

| 2.1. | EKES wspiera wdrożenie Europejskiego Zielonego Ładu, wskazując, że musi się to odbywać w sposób sprawiedliwy społecznie, w warunkach zapewniających bezpieczeństwo żywnościowe Europy oraz bezpieczeństwo dostaw energii po przystępnej cenie. Dotyczy to między innymi pakietu „Gotowi na 55”, który będzie miał nierównomierny wpływ na sektory, przedsiębiorstwa, regiony, społeczności i poszczególne osoby w całej Europie. EKES podkreśla, że w tym kontekście zarówno na etapie planowania, jak i wdrażania istotne znaczenie ma aktywne zaangażowanie partnerów społecznych i odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Należy wspierać obywateli i grupy zainteresowanych stron w mobilizowaniu się do aktywnego uczestnictwa w transformacji w kierunku społeczeństwa niskoemisyjnego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES zauważa, że aby zbudować w UE konkurencyjną, sprawiedliwą i neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym, inicjatywy dotyczące Europejskiego Zielonego Ładu w obszarach klimatu, energetyki, transportu, budownictwa, przemysłu, leśnictwa i systemów żywnościowych muszą się wzajemnie uzupełniać i umacniać. Ponadto wzywa do zwiększenia komplementarności między zieloną i cyfrową transformacją. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Aby monitorować postępy w przechodzeniu na rozwój zrównoważony pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, EKES apeluje o opracowanie zestawu właściwych wskaźników „wykraczających poza PKB”. Należy opracować zwięzłą tablicę wyników w zakresie wskaźników wychodzących poza PKB i włączyć ją do tablicy wyników dotyczącej Europejskiego Zielonego Ładu oraz do europejskiego procesu europejskiego zarządzania gospodarczego. Musi być ona wykorzystywana do opracowywania polityki, usprawniania komunikacji i wsparcia wyznaczania celów. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES popiera cel przyświecający unijnej systematyce dotyczącej zrównoważonego rozwoju („systematyce UE”), którym jest kierowanie inwestycji ku zrównoważonym projektom i działaniom. W tym celu Komisja opracowała zbiór zasad definiujących ekologiczne (zielone) inwestycje. EKES wzywa do opracowania systematyki w sposób uwzględniający potrzeby społeczne, takie jak bezpieczeństwo dostaw energii oraz podstawowych surowców i towarów, a także do skoncentrowania się w większym stopniu na aspektach zrównoważonego rozwoju społecznego, takich jak prawa pracownicze i prawa człowieka, przy jednoczesnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich i różnych systemów stosunków pracy oraz wykonalności obiektywnej oceny w kontekście dostępu do finansowania. EKES od początku dowodzi, że realizacja Zielonego Ładu powiedzie się wyłącznie wówczas, gdy będzie to również Ład Społeczny. Co się tyczy aspektów społecznych systematyki, sporządza obecnie opinię z inicjatywy własnej „Systematyka społeczna – wyzwania i możliwości”. Systematyka powinna być także wykorzystywana w kontekście europejskiego standardu zielonych obligacji. Zdaniem EKES-u istotne jest ujednolicenie systematyk na arenie międzynarodowej w ramach międzynarodowej platformy ds. zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Aby odpowiedzieć na problemy społeczne i pracownicze poruszone w Europejskim Zielonym Ładzie, EKES wzywa Komisję do zaproponowania dodatkowych środków z zakresu polityki w celu wzmocnienia społecznego i pracowniczego wymiaru Ładu, tak aby dostosować go do ambitnych celów społecznych, zgodnie z deklaracją z Porto, Europejskim filarem praw socjalnych i wytycznymi MOP dotyczącymi sprawiedliwej transformacji. W szczególności wnosi, by instytucje UE przygotowały mapę i analizę wpływu zielonej transformacji na zatrudnienie i umiejętności w różnych krajach, regionach i sektorach, z uwzględnieniem podwykonawców i łańcuchów wartości niższego szczebla. Wzywa również do zapewnienia, aby krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu obejmowały strategie na rzecz sprawiedliwej transformacji. Ponadto należy przewidywać zmiany w świecie pracy i zarządzać nimi, między innymi za pomocą ukierunkowanego wsparcia obejmującego np. rozwijanie niezbędnych umiejętności, zapewnienie ochrony socjalnej, a także włączanie całego społeczeństwa w kształtowanie procesu transformacji, jak również za pomocą dodatkowych propozycji uruchomienia ogromnych inwestycji publicznych i prywatnych w celu wsparcia transformacji oraz znacznego zwiększenia wielkości i zakresu Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w odpowiedzi na wyzwania. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zwraca się o dopilnowanie, by unijne ramy regulacyjne umożliwiały przedsiębiorstwom w UE, w tym MŚP, wiodącą rolę wśród ekologicznych firm, a jednocześnie zapobiegały ryzyku przenoszenia produkcji i chroniły przed przywozem o większym negatywnym wpływie na środowisko. Dotyczy to w szczególności sektorów energochłonnych. EKES apeluje również o wspieranie MŚP, aby lepiej rozumiały rosnące – kierowane do nich bezpośrednio i pośrednio – wymagania związane z klimatem i środowiskiem oraz potrafiły sobie z nimi radzić. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES wzywa do zdecydowanego wspierania innowacji w przemyśle w celu rozwoju i wprowadzania ekologicznych technologii, materiałów, produktów, procesów produkcji i modeli biznesowych przez ułatwianie na przykład realizacji programów dotyczących wodoru, baterii, półprzewodników, wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla oraz praktyk w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym w rozmaitych obszarach takich jak opakowania. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Aby zwiększyć globalny wpływ UE na łagodzenie zmiany klimatu, UE powinna zapewnić unijnym gałęziom przemysłu konkurencyjne warunki, aby wykorzystać możliwości wywozu wynikające ze światowego popytu na technologie i rozwiązania klimatyczne, a tym samym zwiększyć pozytywny ślad ekologiczny UE. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Sojusze przemysłowe okazują się skuteczną metodą realizacji transgranicznych projektów przemysłowych na dużą skalę w strategicznych dziedzinach. Te sojusze, wraz z ważnymi projektami stanowiącymi przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI), mają kluczowe znaczenie dla odbudowy i dla promowania europejskich norm i kluczowych technologii, w szczególności w obszarach, w których sam rynek nie jest w stanie zapewnić rezultatów lub jest zakłócony. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Należy przyspieszyć postępy na drodze do rzeczywistej unii energetycznej, aby zapewnić transformację energetyczną w kierunku przystępnego cenowo, bezpiecznego, konkurencyjnego, niezawodnego i zrównoważonego systemu energetycznego. Biorąc pod uwagę obecne wyzwania wynikające z wojny rosyjsko-ukraińskiej, Komisja powinna skoncentrować się na środkach, które przynoszą największe korzyści z punktu widzenia wszystkich celów unii energetycznej i jednocześnie przyczyniają się do sprostania najpilniejszym wyzwaniom i realizacji celów bardziej długoterminowych. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Wskutek sytuacji w Ukrainie sporządzono komunikat w sprawie REPpowerEU (4), któremu – na wniosek Rady Europejskiej – towarzyszył plan REPowerEU zawierający propozycje (5). Jeżeli zostaną one odpowiednio zrealizowane, mogą znacznie przyspieszyć zarówno osiągnięcie niezależności energetycznej, jak i zrównoważony rozwój Unii Europejskiej. Docelowe uniezależnienie się od gazu i innych paliw kopalnych z Rosji wymaga zarówno niezwłocznej dywersyfikacji dostawców i źródeł energii, większej solidarności, jak i bardziej długoterminowych działań ułatwiających osiągnięcie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla, z uwzględnieniem charakterystyki różnych państw członkowskich i regionów oraz dostępnych źródeł alternatywnych. Aby zapewnić powodzenie tego procesu, należy jednak zmobilizować wystarczające inwestycje prywatne i publiczne, wykorzystując w pełni m.in. RRF i fundusze polityki spójności. Jak już wspomniano (6), zmniejszenie popytu na rosyjski gaz o dwie trzecie do końca 2022 r. jest trudnym zadaniem i wymagałoby dywersyfikacji: z jednej strony, za pomocą skroplonego gazu ziemnego (LNG) i biometanu, przede wszystkim w perspektywie krótkoterminowej, a z drugiej – za pomocą efektywności energetycznej i rozwoju odnawialnych źródeł energii. Należy unikać uzależnienia infrastruktury od jednego dostawcy, co w przyszłości mogłoby ograniczać realistyczne rozwiązania alternatywne, i skupić inwestycje w jak największym stopniu na odnawialnych źródłach energii i infrastrukturze wspierającej. Partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie muszą w dużym stopniu angażować się w opracowywanie propozycji politycznych w tym zakresie, aby zapewnić ich akceptację społeczną, zrównoważony charakter i skuteczną realizację. Ponadto aby zwiększyć poziom reakcji na kryzysy zewnętrzne, należałoby utworzyć stałą strukturę koordynacyjną w Radzie Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Dalsza integracja rynku energii UE odegra ważną rolę w zwiększaniu przystępności cenowej i bezpieczeństwa dostaw energii. W tym celu konieczne jest stworzenie wystarczającej przepustowości połączeń wzajemnych (7) oraz odpowiedniej do tego infrastruktury, zwłaszcza na wyspach energetycznych (takich jak Półwysep Iberyjski (8)). By wesprzeć przewagę konkurencyjną UE w dziedzinie energii odnawialnej oraz by rozbudowa odnawialnych źródeł energii nie zagrażała bezpieczeństwu dostaw, należy opracować realistyczny plan działania dotyczący rozwoju i uruchomienia wydajnej infrastruktury energii odnawialnej, w tym zdolności magazynowania i wystarczających połączeń międzysystemowych, co umożliwi wywóz nadwyżek produkcji energii do innych państw członkowskich. Aby szybko uruchomić infrastrukturę czystej energii, państwa członkowskie muszą przyspieszyć wydawanie pozwoleń. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Aby zapewnić równiejsze warunki działania, UE powinna dążyć do wprowadzania opłat emisyjnych na szczeblu światowym. Należy rozwinąć i usprawnić system opodatkowania emisji dwutlenku węgla tak, aby w symetryczny sposób odzwierciedlał on wpływ na klimat i uwzględniał środki służące sekwestracji dwutlenku węgla z atmosfery. Ponadto EKES powinien dążyć do realizacji celu, którym jest stopniowe wycofanie dotacji na źródła energii szkodliwe dla klimatu i środowiska, dbając jednocześnie o sprawiedliwy przebieg transformacji w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Obecny gwałtowny wzrost cen energii stanowi ogromne zagrożenie zarówno z punktu widzenia pogłębiającego się ubóstwa energetycznego, jak i utraty konkurencyjności przez przedsiębiorstwa wykorzystujące energię. EKES domaga się podjęcia działań skutecznie łagodzących skutki wzrostu cen energii i zapobiegających ubóstwu energetycznemu, między innymi gospodarstw domowych w UE. Aby pomóc MŚP i sektorom energochłonnym w przetrwaniu kryzysu, konieczne są również tymczasowe i dobrze ukierunkowane środki mające na celu ograniczenie skutków gwałtownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Zgodnie z propozycją Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) opartą na jej ostatniej ocenie obecnej struktury rynku energii elektrycznej (9) oraz systemu ustalania cen – podczas długofalowych rozważań nad reakcją rynku energii na wstrząsy należy zastanowić się nad dogłębnymi przyczynami wzrostu cen energii (obecnie ceny gazu). Ponadto można rozważyć dokonanie przeglądu odnośnie do rynków, na których koncentracja dostaw energii jest wysoka, a zatem normalna działalność może zostać zakłócona. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | W centrum transformacji energetycznej powinni być obywatele i konsumenci, co powinno się przejawiać we wsparciu dla energetyki obywatelskiej i poczucia odpowiedzialności lokalnej oraz w przekształceniu konsumentów energii w prosumentów. EKES apeluje o prowadzenie przejrzystych kampanii informacyjnych, konsultacyjnych i edukacyjnych, które zachęcą obywatelki i obywateli do angażowania się w transformację energetyczną. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | EKES wzywa również do zwrócenia większej uwagi na problemy związane z przeobrażeniem się w społeczeństwo neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla zwłaszcza w sektorach, które z różnych przyczyn technicznych lub finansowych potrzebują czasu na dostosowanie się i zachowanie konkurencyjności na rynku. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | EKES z zadowoleniem przyjął aktualizację rozporządzenia w sprawie TEN-T mającą na celu zapewnienie lepszej odpowiedzi na bieżące cele i potrzeby. Szczególną uwagę należy poświęcić wytyczaniu priorytetów i zdefiniowaniu sieci łączącej wszystkie stolice, największe miasta, porty morskie i lotnicze oraz terminale państw członkowskich w oparciu o europejskie korytarze. Korytarze powinny obejmować, w stosownych przypadkach, mosty morskie lub regularne ruchliwe trasy morskie ro-ro między portami korytarza. Jeśli chodzi o spójność terytorialną, EKES uważa, że korytarze sieci bazowej muszą być lepiej powiązane z wymiarem regionalnym, miejskim i lokalnym. Należy także rozpoznać luki między wymaganiami technicznymi TEN-T a wymogami mobilności wojskowej w celu wdrożenia podwójnego zastosowania infrastruktury transportowej. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Biorąc pod uwagę dość długi czas realizacji projektów TEN-T, EKES popiera europejskie ramy w zakresie regulacji i finansowania mające na celu zapewnienie średnio- i długoterminowej stabilności odnośnie do korytarzy i projektów do czasu ukończenia europejskiej sieci. Apeluje ponadto o pilne opracowanie krajowych planów dotyczących zwyczajnych i nadzwyczajnych środków na utrzymanie infrastruktury TEN-T i planu monitorowania sieci bazowej na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Zważywszy na zasadniczą rolę lotnictwa w UE, EKES wzywa do przyjęcia kompleksowego i skutecznego podejścia do wspierania odbudowy i rozwoju zrównoważonego lotnictwa. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Aby wesprzeć starania na rzecz zmniejszenia emisji z transportu drogowego, EKES domaga się stworzenia sprzyjających warunków regulacyjnych do użytkowania większych i cięższych pojazdów oraz zespołów pojazdów do przewozu towarów w zainteresowanych państwach członkowskich i pomiędzy nimi. Komisja Europejska powinna rozważyć przyszłe, szczególne wyzwania związane z transportem towarowym oraz przewidywany w nadchodzących latach niedobór kierowców samochodów ciężarowych, który wynika zarówno z braku wymiany pokoleń, jak i z trudnych warunków pracy. W tym kontekście dla zwiększenia atrakcyjności kolejowych przewozów towarowych w ramach całego łańcucha logistycznego istotny jest rozwój multimodalnego transportu towarowego wraz z poprawą warunków pracy pracowników transportu. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | EKES z zadowoleniem przyjmuje opracowanie unijnych ram mobilności miejskiej i wzywa do zwiększenia inkluzywności transportu miejskiego, szczególnie publicznego, co sprzyja równym szansom obywateli. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Aby usprawnić zrównoważoną i inteligentną mobilność, EKES apeluje do Komisji o podjęcie zdecydowanej inicjatywy w celu uruchomienia projektów cyfrowych na szeroką skalę w dziedzinie transportu, co ma kluczowe znaczenie m.in. dla skutecznej multimodalności i optymalnego wykorzystania przepustowości. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | Ponieważ systemy energetyczne, transportowe i cyfrowe są coraz bardziej połączone, potrzebne jest stworzenie zintegrowanych sieci transportowych, cyfrowych i energetycznych. By zwiększyć synergię i odporność ogólnej infrastruktury, EKES wzywa do przeglądu głównych wąskich gardeł i słabych punktów we wzajemnych powiązaniach między tymi systemami zarówno z perspektywy bieżącej, jak i długoterminowej. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | EKES wzywa także do zwiększenia odporności sieci energetycznej, transportowej i cyfrowej na zmianę klimatu, zagrożenia naturalne i katastrofy spowodowane przez człowieka, aby wytworzyć i utrzymać długotrwałą wartość infrastruktury. Ogólnie rzecz ujmując, apeluje o wprowadzenie środków, które przyspieszą przystosowanie się do zmiany klimatu i jej skutków. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | Aby zagwarantować zrównoważony charakter systemów żywnościowych i konkurencyjność producentów europejskich, EKES wzywa do wspierania otwartej strategicznej autonomii, w tym do osiągnięcia większej niezależności w zakresie zaopatrzenia w białko, zapewnienia wzajemnej zgodności norm handlowych (gospodarczych, społecznych i środowiskowych), wspierania badań naukowych, przyspieszenia cyfryzacji, opracowywania innowacyjnych technologii i nasion oraz promowania sprawiedliwych cen uwzględniających wyższe koszty produkcji i koszty związane z bardziej zrównoważonym rozwojem. |
| --- | --- |

2.26.

| 2.27. | Do tworzenia bardziej zrównoważonych i odpornych systemów żywnościowych powinny się w znacznym stopniu przyczyniać wspólna polityka rolna i wspólna polityka rybołówstwa. Należy zapewnić zorganizowany i szeroki udział społeczeństwa obywatelskiego w realizacji strategii „Od pola do stołu”. Wniosek dotyczący ram prawnych dla zrównoważonych systemów żywnościowych powinien zawierać jasne cele, wskaźniki oraz solidny mechanizm monitorowania i tablicę wyników. |
| --- | --- |

2.27.

3.   Europa na miarę ery cyfrowej

| 3.1. | Pandemia i wojna w Ukrainie uwypukliły kluczowe znaczenie technologii cyfrowych oraz potrzebę zwiększenia suwerenności cyfrowej UE. EKES z zadowoleniem przyjął cyfrowy kompas oraz Drogę ku cyfrowej dekadzie i wzywa do skutecznego wprowadzenia mechanizmu zarządzania i do ułatwienia szybkiej realizacji wyznaczonych celów. Pandemia uwydatniła także wyzwania, które może nieść ze sobą transformacja cyfrowa. EKES wzywa zatem do zintensyfikowania dialogu społecznego na szczeblu europejskim, krajowym i branżowym, aby zapewnić również sprawiedliwy przebieg tej transformacji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie dla oceny postępów i oszacowania środków niezbędnych do osiągnięcia celów ma współpraca między Komisją a państwami członkowskimi, w tym w ramach projektów wielu krajów. Ponadto wnosi, by sprawozdanie na temat stanu cyfrowej dekady przyczyniało się do wymiany wiedzy i dobrych praktyk między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreślał już, że transformacja cyfrowa musi przebiegać w sposób zrównoważony, ukierunkowany na człowieka i sprzyjający włączeniu społecznemu, z korzyścią dla wszystkich, bez dalszego pogłębiania istniejącej przepaści cyfrowej i tworzenia nowych nierówności, za to przy zapewnieniu dobrych warunków pracy, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. W tym celu należy także przewidywać zmiany w świecie pracy i zarządzać nimi, wykorzystując dialog społeczny na różnych szczeblach oraz rozwijając niezbędne umiejętności i zapewniając odpowiednie warunki pracy, w tym telepracy i pracy za pośrednictwem platform internetowych, przy jednoczesnym dążeniu do oceny na poziomie UE tzw. prawa do bycia offline. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Inwestycje w infrastrukturę cyfrową zapewniającą lepszą dostępność i rozwój jednolitego rynku danych są niezbędnymi i istotnymi warunkami prawidłowego rozwoju cyfrowego we wszystkich regionach UE. EKES wzywa do skutecznego wdrożenia środków usprawniających swobodny przepływ danych, przy jednoczesnym zapewnieniu należytej ochrony danych, prywatności i własności intelektualnej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | UE powinna kontynuować działania na rzecz ustanowienia bezpiecznego i autonomicznego systemu łączności opartej na infrastrukturze kosmicznej w celu świadczenia gwarantowanych i niezawodnych usług łączności satelitarnej, co zwiększy dostępność szybkich łączy szerokopasmowych i bezproblemowej łączności w całej Europie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zdaniem EKES-u należy kontynuować rozwój inteligentnych systemów transportowych w kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących mobilności, co oznacza zapewnienie większej wydajności oraz spełnienie wstępnych warunków poprawy warunków pracy i niezakłóconej multimodalności. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa za zasadne, by przy wdrażaniu cyfrowych usług finansowych polegać na uczestnikach rynku europejskiego o silnej pozycji. Dostrzega pilną potrzebę podjęcia działań w celu zapewnienia przejrzystości sektora kryptoaktywów, a także ochrony końcowych użytkowników finansów cyfrowych, zagwarantowania stabilności finansowej, ochrony integralności sektora finansowego UE, zapewnienia równych warunków działania dla różnych podmiotów systemu gospodarczego i finansowego, a także ukierunkowania sektora kryptoaktywów na bardziej zrównoważone i mniej energochłonne mechanizmy działania. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponieważ istotnym czynnikiem umożliwiającym transformację cyfrową są umiejętności i kompetencje, EKES wzywa do ciągłego opracowywania sposobów zwiększania zasobów wysokiej klasy talentów, a jednocześnie podnoszenia umiejętności i kompetencji obywateli i pracowników, tak aby mogli oni lepiej wykorzystywać możliwości wynikające z cyfryzacji oraz zarządzać związanym z nią ryzykiem. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Aby przyspieszyć osiągnięcie doskonałości UE w dziedzinie cyfryzacji, europejskie przedsiębiorstwa potrzebują sprzyjających warunków do innowacji, inwestycji i działalności w porównaniu z zagraniczną konkurencją. Biorąc pod uwagę, że do wspierania szerokiego uczestnictwa w zarządzaniu platformami cyfrowymi szczególnie dobrze przygotowane są spółdzielnie, EKES wzywa do opracowania inicjatyw promujących rozwój spółdzielczych platform cyfrowych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przy promowaniu innowacyjnych przedsiębiorstw należy zadbać o to, aby wszystkie przedsiębiorstwa (w tym mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa, a także przedsiębiorstwa społeczne) mogły się zaangażować w postęp i czerpać z niego korzyści. EKES uważa, że zwiększenie wykorzystania sztucznej inteligencji i innych zaawansowanych technologii jest ważne, ale należy również uznać, że wiele MŚP stoi przed wyzwaniami związanymi z wdrażaniem nawet podstawowych technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Coraz istotniejsze jest, by wszystkie podmioty, również w całych łańcuchach wartości, poświęcały należytą uwagę cyberbezpieczeństwu, a kryzysy jeszcze bardziej uwypuklają jego znaczenie dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa oraz utrzymania połączeń międzynarodowych. Wymaga to wzmożonych działań ze strony państw członkowskich, w tym współpracy wspieranej przez Komisję. Coraz ważniejsza staje się również walka z dezinformacją, a jednocześnie dbanie o to, by nie była ona wykorzystywana jako pretekst do ograniczania swobód obywatelskich, zwłaszcza wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES wnosi o uruchomienie zarówno publicznych, jak i prywatnych środków finansowych w celu ułatwienia inwestycji w badania naukowe i innowacje, kształcenie i szkolenie oraz infrastrukturę techniczną. Kolejnym ogólnym czynnikiem kształtującym rozwój cyfrowy są ramy regulacyjne. Zdaniem EKES-u ważne jest, aby zmieniające się przepisy zachęcały do innowacji i inwestycji oraz zapewniały równe warunki konkurencji, a jednocześnie były zgodne z prawami człowieka oraz celami środowiskowymi i klimatycznymi. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Zważywszy, że cyfryzacja jest nadal istotną siłą napędzającą światowy wzrost gospodarczy, EKES uważa, że polityki związane z opodatkowaniem gospodarki cyfrowej powinny wspierać, a nie utrudniać, wzrost gospodarczy oraz handel transgraniczny i inwestycje transgraniczne. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Oparte na zasadach i równe warunki prowadzenia działalności cyfrowej są istotne także na poziomie międzynarodowym, a jednolity rynek jest etapem pośrednim na drodze do tego, by UE stała się wpływowym i potężnym podmiotem na arenie międzynarodowej. EKES wzywa do wykorzystania szerokiego wachlarza narzędzi, od działań dyplomatycznych po współpracę w dziedzinie innowacji i umowy handlowe, w celu promowania podejścia ukierunkowanego na człowieka i wiarygodności technologii cyfrowych. Wyznaczanie światowych standardów wymaga również konkurencyjności na poziomie globalnym, opartej na owocnej współpracy między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Gospodarka służąca ludziom

| 4.1. | Obecnemu rozwojowi społeczno-gospodarczemu towarzyszy wysoki poziom niepewności związany z wciąż trwającą pandemią COVID-19, a wojna w Ukrainie i rosnące napięcia geopolityczne z Rosją dodatkowo pogarszają sytuację. Niezwykle ważne jest, aby państwa członkowskie skutecznie wzmacniały i koordynowały swą politykę gospodarczą, zdrowotną i społeczną, efektywnie przeciwdziałały zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i zapewniały zdrowe finanse publiczne. Jednocześnie muszą poprawić jakość i strukturę swoich inwestycji publicznych, aby udostępnić niezbędne środki finansowe na wsparcie transformacji społeczno-gospodarczej, w tym poprzez zachęcanie do inwestycji prywatnych. Celem musi być dążenie do wysokiego poziomu zatrudnienia, wysokiej jakości miejsc pracy, dobrobytu i zapewnienia odpowiednich dochodów, przy czym należy zadbać o to, by zmiany te nie zmniejszały motywacji osób do aktywności na rynku pracy. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | UE powinna skupić się na przewadze konkurencyjnej unijnego przemysłu i miejsc pracy jako sposobu osiągnięcia dobrobytu, a także na walce z nierównościami i ubóstwem w procesie odbudowy. Europejski filar praw socjalnych – jako instrument przewodni polityki społecznej UE – powinien być w centrum strategii odbudowy, aby zapewnić jednoczesną odbudowę gospodarczą i społeczną. UE powinna poświęcić szczególną uwagę wspieraniu grup społecznie wrażliwych za sprawą aktywnej polityki sprzyjającej włączeniu społecznemu, której towarzyszyć będą podstawowe i wspierające usługi społeczne. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Biorąc pod uwagę równoczesny sukces Next Generation EU oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, narzędzia te należy ocenić jako skuteczną odpowiedź na obecny kryzys spowodowany wojną, która prawdopodobnie pociągnie za sobą dramatyczne konsekwencje dla gospodarki europejskiej. Narzędzia te uzupełniają istniejące mechanizmy strukturalne wspierające wzrost gospodarczy i pozytywną konwergencję, chroniące warunki życia oraz zapewniające pokój i stabilność społeczną w UE. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.3. | Unia i rządy krajowe powinny przedsięwziąć środki łagodzące skutki wojny w Ukrainie zarówno w celu zminimalizowania wzrostu cen i kosztów energii dla rodzin i przedsiębiorstw, jak i wsparcia gospodarki i zatrudnienia dzięki dostosowaniu istniejących środków nadzwyczajnych. Aby pomóc przedsiębiorstwom w radzeniu sobie z kryzysami oraz w tworzeniu i utrzymaniu miejsc pracy, Komisja powinna stale monitorować wpływ pandemii i wojny na przedsiębiorstwa w UE, niezależnie od ich wielkości, a także powinna być przygotowana na wprowadzenie niezbędnych tymczasowych środków wsparcia, jednocześnie zapewniając uczciwe warunki konkurencji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zdecydowanie popiera cel, którym jest takie ukierunkowanie inwestycji, aby przyczyniały się do przekształcenia UE w gospodarkę zrównoważoną. Należy przy tym zachować czujność na nieuczciwy PR dotyczący celów ekologicznych lub zrównoważonego rozwoju. Komitet oczekuje, że Komisja włączy aktywnie partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie w projektowanie i wdrażanie zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Państwa członkowskie UE muszą dysponować odpowiednią przestrzenią fiskalną, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom gospodarczym i społecznym wojny w Ukrainie. Oznacza to jeszcze silniejszą potrzebę zmiany unijnych ram zarządzania gospodarczego. Państwa członkowskie muszą jednak skonsolidować swoje finanse publiczne w okresach dobrego wzrostu, co umożliwi reakcję w czasie recesji. Również w tym kontekście EKES ponownie ostrzega przed przedwczesnym wygaśnięciem ogólnej klauzuli wyjścia. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | Ponadto EKES wzywa do ustanowienia zmienionych i ponownie wyważonych ram zarządzania gospodarczego zorientowanego na dobrobyt, w których równą wagę przywiązuje się do szeregu kluczowych celów politycznych, takich jak trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, pełne zatrudnienie i godna praca, konkurencyjna społeczna gospodarka rynkowa i stabilne finanse publiczne. Warunkiem wstępnym zwiększenia dobrobytu wszystkich Europejczyków jest konkurencyjna gospodarka europejska, zrównoważona pod względem społecznym i środowiskowym. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Co więcej, gospodarki, w których uznaje się, że w okresie wzrostu należy tworzyć rezerwy dochodowe w ramach krajowych polityk budżetowych, a jednocześnie zapewnić inwestycje niezbędne dla przyszłego dobrobytu, wykażą większą odporność podczas przeciwdziałania negatywnym skutkom pogorszenia koniunktury gospodarczej. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | By pomóc państwom członkowskim w ustabilizowaniu finansów publicznych i zwiększeniu zaufania inwestorów, niezbędne będzie właściwe wdrażanie paktu stabilności i wzrostu, zmienionego po zakończeniu bieżącego przeglądu, najlepiej wraz z uproszczonymi zasadami, ograniczoną procyklicznością i uwzględnieniem sytuacji popandemicznej. Wszelkie przyszłe ramy fiskalne muszą: a) sprzyjać stabilnym finansom publicznym umożliwiającym większe inwestycje publiczne, b) dopuszczać więcej polityki antycyklicznej i c) umożliwiać większą elastyczność oraz zróżnicowanie sposobów restrukturyzacji długu przez poszczególne kraje, przy jednoczesnym zagwarantowaniu stabilności budżetowej. Konkretniej rzecz ujmując, jedna z głównych propozycji EKES-u w sprawie przeglądu ram fiskalnych dotyczy wprowadzenia złotej zasady inwestycji publicznych, bez osłabiania średnioterminowej stabilności fiskalnej i finansowej oraz wartości euro, a wraz z nim reguły wydatkowej. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Zarówno parlamenty narodowe, jak i Parlament Europejski muszą zachować wyrazistą rolę w przyszłych unijnych ramach zarządzania gospodarczego, aby wzmocnić demokratyczną rozliczalność Unii. EKES przyjął do wiadomości pomysł ustanowienia programu świadczeń dla osób bezrobotnych, który pierwotnie znalazł się pośród priorytetów politycznych Komisji Europejskiej. W świetle skutków kryzysu związanego z COVID-19 i trwającej wojny w Ukrainie KE mogłaby kontynuować dyskusje z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi na temat możliwych długoterminowych narzędzi rozwiązania problemów systemowych, tj. programów reasekuracji świadczeń dla osób bezrobotnych. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.6. | Mechanizm SURE (10) odgrywał zasadniczą rolę w łagodzeniu skutków pandemii i okazał się skutecznym narzędziem. W związku z tym EKES wzywa do rozważenia możliwości dalszego korzystania z tego mechanizmu. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Pogłębienie unii gospodarczej i walutowej idzie w parze ze wzmocnieniem zarządzania gospodarczego, w tym z ukończeniem tworzenia unii bankowej i unii rynków kapitałowych oraz wzmocnieniem roli europejskiego semestru w zwiększaniu wzrostu gospodarczego, spójności, włączenia społecznego, konkurencyjności i konwergencji. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że w obliczu wyzwań związanych z wojną, a w szczególności rosnących potrzeb w zakresie wydatków zarówno na obronę, jak i na energię, Unia Europejska powinna ustanowić nowe mechanizmy zasobów własnych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Rozdrobnienie rynków kapitałowych w państwach członkowskich nie stwarza wystarczających możliwości, by przedsiębiorstwa miały łatwiejszy dostęp do zasobów finansowych na jednolitym rynku kapitałowym. Dlatego potrzebne są dalsze postępy w finalizacji unii rynków kapitałowych. Pogłębienie unii rynków kapitałowych i unii bankowej powinno koncentrować się na wzmocnieniu kanałów finansowania i promowaniu udziału sektora prywatnego w wysiłkach inwestycyjnych. EKES apeluje o zachowanie w ramach tych działań właściwej równowagi między podziałem ryzyka a ograniczaniem ryzyka oraz w szczególności z zadowoleniem przyjmuje starania o lepsze monitorowanie zagrożeń systemowych wynikających z kryzysu klimatycznego. Ponadto ważne jest także uwzględnienie zagrożeń związanych ze zrównoważonym rozwojem społecznym, które osłabiają spójność społeczną z powodu pogłębiania się różnic dystrybucyjnych. Regulacja rynku finansowego powinna również nadawać pierwszeństwo wydajności przed złożonością oraz zapewniać wysoki poziom ochrony konsumentów. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Wszystkie zainteresowane strony powinny być zaangażowane w opracowywanie i wdrażanie środków służących poszerzaniu wiedzy finansowej, poprawie skuteczności przepisów dotyczących ochrony oraz zmniejszeniu asymetrii informacji między dostawcami usług finansowych a obywatelami. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Jednolity rynek europejski powinien osiągnąć swój pełny potencjał. Korzyści gospodarcze można zapewnić dzięki lepszemu i skuteczniejszemu stosowaniu i egzekwowaniu istniejących przepisów oraz wprowadzeniu bardziej szczegółowego prawodawstwa. Dalsze usuwanie barier w swobodnym przepływie towarów i usług przynosi korzyści wszystkim: klientom, pracownikom i przedsiębiorstwom. Właściwe funkcjonowanie jednolitego rynku zależy również od bezpieczeństwa i jakości towarów i usług. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES wyraża obawy o istnienie w UE nieuczciwej konkurencji podatkowej, która sprzyja unikaniu opodatkowania. Uważa, że skuteczna unia walutowa wymaga zharmonizowanej polityki fiskalnej oraz zapewnienia spójności reguł fiskalnych jej członków. Zaproponował także uruchomienie europejskiego paktu na rzecz skutecznego zwalczania oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania i unikania go oraz prania pieniędzy. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Nadmierna biurokracja powoduje niepotrzebne koszty dla gospodarki i społeczeństwa. Przyszła UE nie powinna koncentrować się na mikrozarządzaniu, lecz kierować się zasadą lepszego stanowienia prawa. Nie powinno się to jednak odbywać kosztem wysokich standardów ochrony konsumentów, społeczeństwa, pracy i środowiska, które są nieodłącznym elementem społecznej gospodarki rynkowej. Na szczeblu europejskim można by zwiększyć zdolność partnerów społecznych do rozwiązywania problemów, na przykład w celu równoważenia różnych interesów. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Przedsiębiorczość jest kompetencją kluczową z punktu widzenia zwiększenia konkurencyjności, innowacji i dobrobytu oraz rozwoju gospodarki społecznej i ekologicznej, tym bardziej w odbudowie po pandemii. Zachęcanie do nauczania przedsiębiorczości z myślą o rozwijaniu umiejętności w tej dziedzinie mogłoby być sposobem ograniczania bezrobocia, szczególnie wśród osób młodych. Przedsiębiorczość we wszystkich formach i sektorach (w tym w turystyce, przemyśle, gospodarce platformowej, gospodarce społecznej i wolnych zawodach) jest niezbędna do zapewnienia wzrostu gospodarczego, innowacji, zatrudnienia i włączenia społecznego. Istotne jest określenie trudności, które napotykają MŚP (zwłaszcza bardzo małe przedsiębiorstwa, często o charakterze rodzinnym) w dostępie do jednolitego rynku, szczególnie w kontekście zielonej i cyfrowej transformacji, oraz reagowanie na te trudności. EKES zachęca Komisję do podjęcia konkretnych działań w ramach jej programu prac w celu usunięcia już rozpoznanych barier dla jednolitego rynku (11). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES popiera przyjęcie kombinacji polityk gospodarczych, które skutecznie wykorzystują dostępne zasoby krajowe, zarówno publiczne, jak i prywatne, w tym środki finansowe stworzone w ramach Next Generation EU oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Zaobserwowany brak zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego budził i nadal budzi zaniepokojenie EKES-u. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie domaga się bardziej formalnych procedur, które ułatwią faktyczną wymianę informacji w procesie wdrażania i oceny krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. Zasada partnerstwa powinna służyć jako plan działania na rzecz skutecznego mechanizmu zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | EKES popiera wnioski ustawodawcze Komisji w obszarze opodatkowania osób prawnych i pochwala ich koordynację z globalnymi dyskusjami prowadzonymi na forum otwartych ram OECD w celu wypracowania światowego konsensusu. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Komitet popiera wszelkie działania zmierzające do zmniejszenia kosztów przestrzegania przepisów, ponoszonych przez przedsiębiorstwa europejskie i organy podatkowe na etapie przygotowywania nowego systemu podatkowego. Nie można dopuścić do tego, by przedsiębiorstwa europejskie znalazły się w niekorzystnej pozycji konkurencyjnej. Pełne wdrożenie filaru 2 porozumienia w sprawie globalnego podatku będzie złożonym i długotrwałym procesem i będzie się wiązać ze znacznym nakładem pracy zarówno ze strony przedsiębiorstw, jak i organów podatkowych. Jednolite przyjęcie i wdrożenie w UE i jednocześnie w innych blokach handlowych przepisów uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym leży w nadrzędnym interesie UE i jej państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Ze względu na rolę, jaką może odegrać w przezwyciężaniu kryzysu, na szczególną uwagę zasługuje przedsiębiorczość społeczna. Realizacja planu działania na rzecz gospodarki społecznej będzie odgrywać kluczową rolę we wzmacnianiu tego sektora. Określenie w nowej strategii przemysłowej konkretnego ekosystemu gospodarki społecznej musi prowadzić do konkretnych działań, dzięki którym gospodarka społeczna stanie się ekologiczna, cyfrowa i odporna. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Po pandemii wzrosła potrzeba wspierania wysokiej jakości mobilności edukacyjnej dla wszystkich oraz uznawania efektów uczenia się, dlatego EKES propaguje utworzenie do 2025 r. prawdziwego europejskiego obszaru edukacji na rzecz uczącej się Europy. Cel ten można osiągnąć dzięki finansowaniu, a przede wszystkim dzięki współpracy międzysektorowej w dziedzinie edukacji. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Nowoczesna polityka konsumencka musi zapewniać konsumentom prawa i ochronę, których potrzebują. Dzięki jednolitemu rynkowi konsumenci i przedsiębiorcy unijni mogą łatwiej nabywać i sprzedawać towary i usługi za granicą, zarówno przez internet, jak i poza nim. Wymaga to pewności i zaufania do rynku, odpowiedniego prawodawstwa i skutecznego egzekwowania przepisów. Aby pomóc konsumentom w dokonywaniu bardziej odpowiedzialnych wyborów, należy także zapewnić im informacje i szkolenia. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Trzeba poprawić dostęp do działalności wolontariackiej oraz zwiększyć jej zakres i jakość. Należy zbadać potencjał w zakresie angażowania w wolontariat osób w różnym wieku i z różnych środowisk, a następnie wykorzystać go w innowacyjnych i elastycznych ramach, które otworzą nowe możliwości. UE powinna ogłosić rok 2025 Europejskim Rokiem Wolontariuszy. Byłby to odpowiedni hołd dla wysiłków wolontariuszy oraz wpływu działań wolontariackich podejmowanych podczas kryzysu związanego z COVID-19 i wojny w Ukrainie. Podkreśliłby on znaczenie wolontariuszy dla zapewnienia zdrowia i dobrego samopoczucia w Europie oraz ich rolę w odbudowie i kształtowaniu przyszłości Europy. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Kluczowym czynnikiem społecznym i gospodarczym we wszystkich państwach członkowskich są wolne zawody. Odpowiadają one za ważne usługi publiczne w takich dziedzinach, jak zdrowie, wymiar sprawiedliwości, bezpieczeństwo, język i sztuka. Dlatego konieczne jest, aby przed przyjęciem prawodawstwa europejskiego i po jego przyjęciu przeprowadzić szczegółową ocenę skutków wniosków ustawodawczych dla wolnych zawodów. W tym względzie europejski prawodawca powinien w szczególności wziąć pod uwagę negatywne skutki obciążeń biurokratycznych dla wolnych zawodów. |
| --- | --- |

4.22.

5.   Silniejsza pozycja Europy na świecie

| 5.1. | EKES wzywa do otwartych, inkluzywnych i przewidywalnych międzynarodowych warunków handlowych, które przyczynią się do demokracji i praworządności, pokoju i stabilności, zrównoważonego rozwoju społecznego i środowiskowego oraz otwartego, sprawiedliwego i opartego na zasadach porządku handlowego na świecie. Europa musi chronić światowe zasady handlu, zapewnić równe warunki działania oraz znaleźć równowagę między strategiczną autonomią a otwartością na handel międzynarodowy, wspierając mocną bazę przemysłową i odporne międzynarodowe łańcuchy dostaw. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jednak, zarówno rozwój sytuacji w Chinach w ostatnich latach, jak i trwająca agresja Rosji wyraźnie pokazują, że rozwój handlu międzynarodowego niekoniecznie przyczynia się do wzmocnienia procesów demokratycznych. W ramach polityki handlowej UE musi zatem propagować swe podstawowe wartości, takie jak poszanowanie praw człowieka, praworządność i wolność mediów. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES jest zdania, że należy w dalszym ciągu zajmować się problemem krytycznych zależności UE od krajów trzecich. Chodzi w szczególności o sektory energetyki, surowców, żywności, produktów zdrowotnych, infrastruktury i technologii. Dotyczy to również przemysłowego wymiaru polityki bezpieczeństwa oraz polityki obronnej i kosmicznej. UE musi w szczególności przemyśleć brak potencjału przemysłowego i zależność od nierzetelnych partnerów. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Jednocześnie wzmocnienie otwartej strategicznej autonomii i pozycji UE na świecie wymaga współpracy z partnerami w różnych dziedzinach, w tym w handlu. EKES wzywa do zakończenia negocjacji w sprawie dwustronnych umów handlowych oraz do rozwijania wielostronnej współpracy w ramach WTO. Ożywienie stosunków z partnerami z Ameryki Łacińskiej, oparte na zmodernizowanych umowach, również może być dla UE obecnie okazją do wzmocnienia swojej pozycji. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES podkreśla pierwszoplanową rolę społeczeństwa obywatelskiego w handlu oraz potrzebę zacieśnienia współpracy z nim, począwszy od kształtowania po monitorowanie narzędzi i umów handlowych (umów o wolnym handlu, umów o partnerstwie gospodarczym i umów inwestycyjnych). Przyczyniłoby się to do realizacji celów nowej strategii handlowej UE, zapewniając zawarcie umów zgodnych z zasadami rozwoju zrównoważonego pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym zarówno dla UE, jak i krajów partnerskich biorących udział w negocjacjach. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Konieczna jest także współpraca w dziedzinie transportu, technologii cyfrowych i energii, w przypadku których otworzyły się nowe możliwości, np. w zakresie współpracy UE–USA. Należy zapewnić lepsze wzajemne połączenia korytarzy sieci bazowej z resztą świata, zarówno w przewozie towarów, jak i w transporcie pasażerskim. EKES wzywa do ustanowienia forum, które ułatwiłoby integrację sieci TEN-T z resztą świata, w tym z krajami sąsiadującymi. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES sądzi, że UE potrzebuje bardziej proaktywnego i skutecznego podejścia, by zadbać o interesy przemysłu europejskiego przez ustanowienie równych warunków konkurencji i zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych za pomocą obowiązujących przepisów handlowych, szczególnie antydumpingowych i antysubsydyjnych. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Zdaniem Komitetu należy zwiększyć międzynarodową rolę euro jako istotnego narzędzia służącego umocnieniu pozycji Europy na świecie. Wnosi, by zwrócono większą uwagę na przyczyny osłabienia roli euro na świecie oraz zakończono tworzenie unii gospodarczej i walutowej. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES zachęca Komisję do zintensyfikowania starań na rzecz wprowadzenia do WTO unijnego podejścia do handlu i zrównoważonego rozwoju, obejmującego zarówno zobowiązania w zakresie pracy, jak i ochrony środowiska. Powinno to również obejmować dalsze refleksje nad zorganizowanym zaangażowaniem wszystkich grup społeczeństwa obywatelskiego w procesy WTO, ponieważ bez jego uczestnictwa nie może być mowy o prawdziwym zrównoważonym rozwoju. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Unijny Mechanizm Ochrony Ludności nie jest już w stanie ani na terytorium Unii, ani poza nim w wystarczającym stopniu i na odpowiednią skalę odpowiadać na katastrofy związane ze zmianą klimatu i wielorakimi zagrożeniami. W ramach mechanizmu prowadzone są już dobrze przećwiczone działania w zakresie klęsk żywiołowych, natomiast korzysta się z niego również w odniesieniu do takich zagrożeń, jak pandemia, poważne zagrożenia przemysłowe, zanieczyszczenie mórz i oceanów na dużą skalę, konsekwencje cyberataków dla sieci elektroenergetycznych i wodociągów dostarczających wodę pitną oraz dla wszelkiej innej infrastruktury podstawowej czy też zarządzanie kryzysami humanitarnymi związanymi z migracją. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Należy w większym stopniu uwzględnić i koordynować powiązania między ochroną ludności w perspektywie krótkoterminowej a zarządzaniem pomocą humanitarną w perspektywie długoterminowej. Zdaniem EKES-u w tym celu należałoby przeanalizować potrzebę utworzenia europejskiej agencji ochrony ludności i pomocy humanitarnej jako praktycznego mechanizmu bardziej zdecydowanych działań w ramach polityki zagranicznej. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | EKES odnotowuje, że w wielu krajach partnerskich wciąż brakuje pluralistycznego i partycypacyjnego dialogu i kształtowania polityki, a przestrzeń dialogu obywatelskiego i społecznego – mimo wsparcia ze strony Komisji – stopniowo się kurczy. Proponuje, by Komisja we współpracy z EKES-em opracowała projekt pilotażowy „Tablica wyników przestrzeni obywatelskiej” dla niektórych krajów partnerskich w celu corocznego pomiaru stanu dialogu obywatelskiego i społecznego, poczynając od krajów Bałkanów Zachodnich lub krajów partnerstwa Euromed. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Krzewienie europejskiego stylu życia

| 6.1. | Konieczne jest wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej w niemal każdym kraju europejskim, przy czym trzeba się skupić na profilaktyce i zagwarantować wszystkim dostęp do wysokiej jakości struktur zdrowia publicznego, podstawowych usług zdrowotnych, w tym szczepionek, oraz opieki długoterminowej. Pilnej strategicznej reakcji wymagają kwestie zdrowia psychicznego. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES przypomina, że kluczowe znaczenie ma wspieranie silnego i skoordynowanego europejskiego ekosystemu opieki zdrowotnej, aby wzmocnić strategiczną autonomię przemysłową i suwerenność technologiczną UE oraz poprawić jakość życia obywatelek i obywateli Unii. Należy przeprowadzić oddolne mapowanie i analizę, aby ocenić dokładny charakter zidentyfikowanych zależności oraz zaradzić słabościom i niedoborom materiałów strategicznych. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Migracja jest w dalszym ciągu kwestią priorytetową ze względu na jej wpływ na demografię, gospodarkę i politykę UE (zatrudnienie, sprawy socjalne, rynek pracy, polityka integracyjna, kontrola granic, walka z rasizmem, ksenofobią, populizmem i dyskryminacją). Trzeba będzie nadać ostateczny kształt unijnemu paktowi o migracji i azylu oraz wspólnemu europejskiemu systemowi azylowemu, dążąc przy tym do zachowania faktycznej równowagi między solidarnością i odpowiedzialnością a zobowiązaniami UE i państw członkowskich wynikającymi z prawa międzynarodowego. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Kryzys uchodźczy, który narasta w wyniku wojny w Ukrainie, unaocznia jeszcze bardziej kluczowe znaczenie tej dziedziny i wskazuje właściwy sposób reakcji ze strony UE: oprócz zapewnienia uchodźcom natychmiastowej ochrony i wprowadzenia tymczasowych zezwoleń na pobyt i pracę – należy podjąć pilne działania na rzecz integracji uchodźców w społeczeństwach i na rynkach pracy państw członkowskich oraz udostępnić zarówno rządom, jak i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego działającym w terenie odpowiednie środki finansowe. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | 2022 ogłoszono Europejskim Rokiem Młodzieży w uznaniu dla stojących przed nią wyzwań oraz jej minionych i obecnych wyrzeczeń związanych z pandemią COVID-19, a także aby zapewnić jej możliwości uczestnictwa na wszystkich poziomach, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki ochrony środowiska, włączenia społecznego, technologii cyfrowych oraz uwzględniania kwestii związanych z młodzieżą we wszystkich obszarach polityki UE. Bardzo istotne jest, aby rok ten pozostawił po sobie namacalną spuściznę i aby młodzi ludzie każdego roku znajdowali się w centrum inicjatyw na szczeblu UE. W związku z tym Komisja powinna kontynuować prace nad działaniami następczymi związanymi z Europejskim Rokiem Młodzieży w 2023 r. i w kolejnych latach. |
| --- | --- |

6.5.

7.   Nowy impuls dla demokracji europejskiej

| 7.1. | Konieczne są działania zmierzające do poprawy dialogu obywatelskiego z zainteresowanymi stronami i grupami społecznymi oraz między nimi, co pozwoli tym stronom i grupom wziąć na siebie współodpowiedzialność za politykę, która ich bezpośrednio dotyczy, i faktycznie uczestniczyć w jej realizacji, a także promować rolę obywateli w budowaniu przyszłości Europy. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Dostępnych jest szereg kanałów, które odgrywają ważną rolę w angażowaniu obywateli na poziomie europejskim, takich jak europejska inicjatywa obywatelska. Kanały te nie wystarczają jednak do tego, by zapewnić istotne zaangażowanie obywateli UE, a narzędzia uczestnictwa (takie jak e-uczestnictwo) muszą w większym stopniu sprzyjać włączeniu społecznemu, powinny być wykorzystywane w sposób zorganizowany, dostępne dla każdego i przede wszystkim muszą wywierać większy wpływ. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | W ramach tej koncepcji należy wzmocnić i pogłębić instytucjonalną rolę EKES-u jako uznanego przedstawiciela zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego doradzającego w kwestii kreowania polityki UE, a także podmiotu ułatwiającego i gwarantującego działania w zakresie demokracji uczestniczącej, takie jak zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i panele obywatelskie. Dynamiczne społeczeństwo obywatelskie ma zasadnicze znaczenie dla demokratycznego życia Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES zaleca, by decydenci UE stworzyli spójne (wewnętrzne i zewnętrzne) strategie społeczeństwa obywatelskiego Unii Europejskiej, w tym politykę opartą na: lepszym uznaniu sektora i dialogu obywatelskiego, również poprzez specjalny filar europejskiego planu działania na rzecz demokracji, doroczną ocenę praworządności i europejską strategię na rzecz społeczeństwa obywatelskiego; wspomagające ramy prawne i stworzenie równych warunków działania w Europie; dostęp do finansowania publicznego; mechanizmy monitorowania i ochrony na szczeblu UE. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | By spełnić postulaty obywateli, niezbędne jest skupienie się na działaniach następczych związanych z propozycjami przedstawionymi podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy. EKES oczekuje, że wszystkie instytucje europejskie zgodnie ze swoimi zadaniami i kompetencjami zaangażują się w realizację każdego etapu działań następczych, w tym wniosków ustawodawczych, oraz przyjmą konstruktywne i ambitne podejście w tym zakresie. Komitet jest gotów odegrać swoją rolę oraz zapewnić odpowiednią realizację działań następczych związanych z wynikami Konferencji. W przypadku zwołania konwentu musi odgrywać znaczącą rolę. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES jest przekonany, że – by przywrócić zaufanie do rozszerzenia oraz ulepszyć sposoby docierania UE do naturalnych sojuszników w regionie – UE powinna zdecydowanie włączyć Bałkany Zachodnie w działania mające na celu wcielenie w życie wyników Konferencji w sprawie przyszłości Europy. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Wojna w Ukrainie spowodowała, że wspólne działania i integracja w kluczowych sektorach, takich jak obronność i polityka zagraniczna, w Europie osiągnęły skalę, którą jeszcze kilka miesięcy temu trudno było sobie wyobrazić. EKES z zadowoleniem przyjmuje wyrażone w Deklaracji wersalskiej zobowiązanie do zwiększenia wykorzystania Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju i zaznacza, że UE powinna dążyć do silniejszej integracji politycznej, która wspierałaby wspólną politykę zagraniczną. Apeluje do państw członkowskich o natychmiastowe rozpoczęcie prac nad wdrożeniem prawdziwie wspólnego i skutecznego systemu obronności, który znacznie zwiększyłby zdolność Europy do obrony (12). Parlament Europejski – jako bezpośredni przedstawiciel obywateli zgodnie z Traktatami – powinien wziąć udział w podejmowaniu decyzji w tej sprawie na szczeblu UE. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Parlament Europejski, jak również EKES, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego muszą uczestniczyć w opracowywaniu planów awaryjnych w celu zwalczania konsekwencji gospodarczych wojny. W szczególności muszą być zaangażowani w kształtowanie poszczególnych elementów strategii REPowerEU. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | EKES podkreśla potrzebę sprostania wyzwaniom związanym z aktywnym uczestnictwem młodzieży w społeczeństwie, kształtowaniu polityki i procesach decyzyjnych, biorąc pod uwagę fakt, że dzisiejsze dzieci i młodzież to pokolenie, które będzie musiało spłacić ogromny dług publiczny zaciągany obecnie przez poszczególne kraje, by poradzić sobie ze skutkami pandemii, a także żyć z konsekwencjami działań podejmowanych obecnie w związku ze zmianą klimatu i nową sytuacją w zakresie bezpieczeństwa w Europie. Niezbędne jest także przyjęcie skoordynowanego europejskiego podejścia opartego na solidnych ramach politycznych i prawnych, które umożliwią przerwanie międzypokoleniowego cyklu marginalizacji. Należy ściśle monitorować realizację ambitnego celu, którym jest wydźwignięcie jak największej liczby dzieci i młodzieży z ubóstwa. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | EKES podkreśla, że równość płci i uwzględnianie aspektu płci powinny być na każdym kroku brane pod uwagę przy tworzeniu i wdrażaniu prawa UE, zwłaszcza że pandemia i spowodowane nią pogorszenie koniunktury pogłębiły nierówności między płciami. |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Żadne działania podejmowane w odpowiedzi na wyjątkowe okoliczności nie mogą być sprzeczne z zasadami praworządności i podziału władzy ani zagrażać demokracji czy też prawom podstawowym obywateli Unii. Należy wdrożyć nowe instrumenty UE służące ochronie i propagowaniu praw podstawowych i praworządności, na przykład cykl przeglądu praworządności oraz mechanizm uzależniający finansowanie UE od przestrzegania praw podstawowych i praworządności. Należy wziąć to pod uwagę szczególnie w przypadku decyzji tymczasowych w drażliwych kwestiach, takich jak nałożenie zakazu nadawania na niektórych nadawców, ograniczenie swobody przemieszczania się ludzi czy inne decyzje podejmowane zarówno w czasie pandemii, jak i wojny. |
| --- | --- |

7.11.

| 7.12. | EKES zalecił przyjęcie ogólnoeuropejskiej karty praw i obowiązków obszarów wiejskich i miejskich oraz wzywa do stworzenia – na potrzeby paktu na rzecz obszarów wiejskich – modelu zarządzania obejmującego samorządy lokalne oraz lokalne przedsiębiorstwa, zarówno prywatne, jak i nienastawione na zysk, współpracującego z lokalnymi strukturami demokratycznymi i partnerami społecznymi, aby zapewnić wysłuchanie lokalnego stanowiska i pomyślną realizację długoterminowej wizji. |
| --- | --- |

7.12.

| 7.13. | W odniesieniu do Europejskiego Zielonego Ładu EKES wzywa do wprowadzenia silnych struktur zarządzania, które pozwolą włączyć wszystkie zainteresowane strony w proces opracowywania środków Europejskiego Zielonego Ładu, w tym do:






  — | utworzenia platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu z udziałem podmiotów działających na rzecz klimatu na wszystkich szczeblach; |
| --- | --- | --- |

7.13.

—

utworzenia platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu z udziałem podmiotów działających na rzecz klimatu na wszystkich szczeblach;

| — | ustanowienia na szczeblu UE forum na rzecz finansowania działań w związku ze zmianą klimatu w celu ułatwienia dostępu do finansowania i usunięcia barier; |
| --- | --- |

—

ustanowienia na szczeblu UE forum na rzecz finansowania działań w związku ze zmianą klimatu w celu ułatwienia dostępu do finansowania i usunięcia barier;

| — | zagwarantowania należytego udziału istniejących europejskich struktur dialogu społecznego; |
| --- | --- |

—

zagwarantowania należytego udziału istniejących europejskich struktur dialogu społecznego;

| — | zachęcania państw członkowskich do angażowania samorządów regionalnych, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w przygotowywanie krajowych i regionalnych planów sprawiedliwej transformacji; |
| --- | --- |

—

zachęcania państw członkowskich do angażowania samorządów regionalnych, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w przygotowywanie krajowych i regionalnych planów sprawiedliwej transformacji;

| — | angażowania młodzieży w sposób bardziej zorganizowany w proces decyzyjny dotyczący zrównoważonego rozwoju oraz zapewnienia delegata młodzieży w oficjalnej delegaturze Unii na posiedzenia Konferencji Stron; |
| --- | --- |

—

angażowania młodzieży w sposób bardziej zorganizowany w proces decyzyjny dotyczący zrównoważonego rozwoju oraz zapewnienia delegata młodzieży w oficjalnej delegaturze Unii na posiedzenia Konferencji Stron;

| — | strukturalnego powiązania pakietu „Gotowi na 55” z celami zrównoważonego rozwoju ONZ; |
| --- | --- |

—

strukturalnego powiązania pakietu „Gotowi na 55” z celami zrównoważonego rozwoju ONZ;

| — | dalszego czerpania z osiągnięć wspólnych prac KE i EKES-u w zakresie europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

—

dalszego czerpania z osiągnięć wspólnych prac KE i EKES-u w zakresie europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym.

| 7.14. | Instytucje Unii powinny także uznać pierwszoplanową rolę społeczeństwa obywatelskiego w upowszechnianiu kultury opartej na prawach podstawowych i praworządności oraz wspierać jego udział w odpowiednim przekazywaniu wartości i zasad UE. W związku z tym należy wzmocnić rolę społeczeństwa obywatelskiego w cyklu przeglądu praworządności, między innymi za sprawą forum zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

7.14.

| 7.15. | Ponadto EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma w tym kontekście zapewnienie zaangażowania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych, organizacji konsumenckich i innych zainteresowanych stron, w kształtowanie, wdrażanie i monitorowanie programu polityki dotyczącej cyfrowej dekady i powiązanych krajowych planów działania. |
| --- | --- |

7.15.

| 7.16. | EKES zachęca KE do dalszego priorytetowego traktowania kwestii lepszego stanowienia prawa oraz wzywa ją, wraz ze wszystkimi jej służbami, i prawodawców Unii, by stale rozwijali i doskonalili system lepszego stanowienia prawa UE we wszystkich jego aspektach, a także by w swych działaniach systematycznie korzystali z narzędzi i wytycznych w zakresie lepszego stanowienia prawa. |
| --- | --- |

7.16.

| 7.17. | EKES podkreśla, że Komisja z zasady powinna uzasadniać każdy wniosek ustawodawczy, przedstawiając w pełni opracowaną ocenę skutków. Komisja powinna również przeprowadzać odpowiednie oceny skutków wszelkich przyszłych strategii, tak aby rozpoznać ich wpływ na wczesnym etapie i lepiej przewidzieć łączne efekty poszczególnych inicjatyw. |
| --- | --- |

7.17.

| 7.18. | EKES zaznacza, że instrumenty lepszego stanowienia prawa muszą pozostać neutralne politycznie i należy wyraźnie oddzielić je od procesu podejmowania decyzji politycznych, który trzeba pozostawić wyznaczonym do tego i uprawnionym organom politycznym.
  W procedurach konsultacji publicznych związanych z wnioskami KE należy zadbać o zapewnienie i wyważenie wkładu różnych zainteresowanych stron. Wymaga to zmiany metodyki na taką, która pozwoli lepiej dotrzeć do organizacji społeczeństwa obywatelskiego na poziomie unijnym i krajowym. EKES podkreśla, że uzupełnieniem procedur online musi być zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich etapach kształtowania polityki, w tym na etapie wdrażania i oceny. |
| --- | --- |

7.18.

W procedurach konsultacji publicznych związanych z wnioskami KE należy zadbać o zapewnienie i wyważenie wkładu różnych zainteresowanych stron. Wymaga to zmiany metodyki na taką, która pozwoli lepiej dotrzeć do organizacji społeczeństwa obywatelskiego na poziomie unijnym i krajowym. EKES podkreśla, że uzupełnieniem procedur online musi być zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich etapach kształtowania polityki, w tym na etapie wdrażania i oceny.

| 7.19. | EKES wzywa Komisję oraz w szczególności Wspólne Centrum Badawcze, aby w pełni włączyły go w swój cykl prognozowania i wsparły go w analizowaniu istniejących działań prognostycznych prowadzonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, związki zawodowe i stowarzyszenia przedsiębiorców. |
| --- | --- |

7.19.

| 7.20. | Ponadto Komitet apeluje o ciągłe zacieśnianie współpracy w zakresie oceny ex post rozmaitych inicjatyw. |
| --- | --- |

7.20.

| 7.21. | Zarówno pandemia, jak i tocząca się obecnie wojna w Ukrainie pokazały, że pilnie potrzebne jest podjęcie dalszych działań na szczeblu krajowym i europejskim w celu ochrony wolnych i pluralistycznych mediów oraz niezależnego dziennikarstwa wysokiej jakości. |
| --- | --- |

7.21.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 35.

1

(2)  Rezolucja EKES-u „Wojna w Ukrainie i jej skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1).

2

(3)  Rezolucja EKES-u „Wojna w Ukrainie i jej skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1).

3

(4)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_1511

4

(5)  https://ec.europa.eu/info/publications/key-documents-repowereu_en

5

(6)  Opinia EKES-u „REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie” (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 123).

6

(7)  Połączenie międzysystemowe obrano już za cel UE (co najmniej 15 % do 2030 r., lecz niektóre państwa są znacznie poniżej tego poziomu): https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/electricity-interconnection-targets_en.

7

(8)  Dokument Komisji w sprawie wysp energetycznych: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/de/MEMO_18_4622.

8

(9)  Końcowa ocena ACER dotycząca struktury hurtowego rynku energii elektrycznej UE.

9

(10)  Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE).

10

(11)  Zob. na przykład dokument roboczy służb Komisji „Business Journey on the Single Market: Practical Obstacles and Barriers”, (SWD(2020) 54 final), Bruksela, 10 marca 2020 r.

11

(12)  Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1.

12

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/15 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/15

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Opodatkowanie telepracowników transgranicznych i ich pracodawców”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 443/02)

| Sprawozdawca: | Krister ANDERSSON |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Krister ANDERSSON

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 01.7.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 195/0/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

01.7.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

195/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) dostrzega szczególne wyzwania, które dla dzisiejszych międzynarodowych systemów podatkowych stanowi rozwój telepracy transgranicznej. Dotyczy to zwłaszcza opodatkowania wynagrodzeń oraz zysków przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zgadza się z Komisją Europejską (KE), że pracownik wykonujący telepracę z zagranicy może znaleźć się w sytuacji, w której jego dochody będą podlegały podwójnemu opodatkowaniu, co może prowadzić do długotrwałych i kosztownych sporów między pracownikami a organami podatkowymi państw członkowskich. W zależności od sposobu opodatkowania dochodów z zagranicy w danym kraju pracownik może być również zobowiązany do złożenia dwóch odrębnych deklaracji podatkowych, być może w różnym czasie, ze względu na różnice w terminach składania deklaracji podatkowych w poszczególnych państwach członkowskich. Obciążenia związane z przestrzeganiem przepisów stanowią przeszkodę dla skutecznego jednolitego rynku. Państwa członkowskie powinny zwrócić należytą uwagę na przeszkody przy podpisywaniu dwustronnych umów podatkowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jeśli chodzi o opodatkowanie zysków przedsiębiorstw, telepracownicy międzynarodowi mogą w sposób niezamierzony ustanowić stały zakład dla przedsiębiorstwa w kraju innym niż jego własny. W przypadku ustanowienia stałego zakładu w innym kraju przedsiębiorstwo byłoby zmuszone do dokonania odpowiedniego podziału swoich dochodów między dwie lokalizacje, a tym samym podlegałoby różnym obowiązkom w zakresie składania deklaracji podatkowych i zobowiązaniom podatkowym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje tymczasowe środki podatkowe zastosowane przez państwa członkowskie w szczytowym okresie pandemii oraz wytyczne wydane przez OECD w czasie pandemii. Środki te pozwoliły pracownikom wykonującym telepracę z zagranicy i pracodawcom prowadzącym działalność transgraniczną na kontynuowanie działalności oraz uniknięcie podwójnego opodatkowania, dzięki czemu przedsiębiorstwa mogły nadal wspierać gospodarkę i pracowników UE w tym trudnym okresie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla, jak ważne jest dalsze aktualizowanie systemów podatkowych, tak by odpowiadały one potrzebom dzisiejszego środowiska pracy. Międzynarodowe ramy opodatkowania osób prawnych zostały niedawno zreformowane dzięki porozumieniu w sprawie otwartych ram OECD/G-20 w zakresie BEPS bazujących na dwóch filarach. Jeżeli pracownicy będą coraz częściej podejmować zatrudnienie w formie telepracy, może również zaistnieć potrzeba dokonania przeglądu międzynarodowych przepisów podatkowych dotyczących osób fizycznych. W szczególności należy zapewnić przepisy, których łatwo jest przestrzegać. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że kwestią kluczową jest, by przepisy podatkowe dotyczące telepracy transgranicznej gwarantowały brak podwójnego opodatkowania lub niezamierzonego nieopodatkowania zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców. Aby przedsiębiorstwa niezależnie od wielkości mogły oferować możliwość telepracy, ważne jest wyeliminowanie lub przynajmniej zminimalizowanie wszelkich obowiązków administracyjnych związanych z opodatkowaniem telepracowników transgranicznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznaje, że państwa mają prawo decydować o tym, czy i w jakiej wysokości powinny nakładać podatki w wymiarze krajowym; uważa jednak, że najlepiej byłoby, gdyby zasady opodatkowania telepracy transgranicznej zostały uzgodnione na szczeblu globalnym. Biorąc jednak pod uwagę mobilność wewnątrzunijną wynikającą ze swobody przemieszczania się w ramach jednolitego rynku, przed wypracowaniem globalnego rozwiązania warto zająć się tą kwestią na poziomie UE. Chociaż możliwe są różne podejścia, istotne jest, aby osiągnąć wysoki stopień koordynacji w UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla, że przepisy powinny być łatwe w stosowaniu zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców. Możliwym rozwiązaniem byłoby uzgodnienie przez państwa członkowskie, że pracownik będzie podlegał opodatkowaniu tylko wtedy, gdy liczba dni roboczych w danym kraju przekroczy 96 dni w roku kalendarzowym. EKES zauważa, że w pracach podatkowych OECD/IF wykorzystano instrument wielostronny jako narzędzie ułatwiające terminowe wdrożenie nowych przepisów podatkowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zachęca Komisję Europejską do rozważenia, czy możliwe byłoby wprowadzenie punktu kompleksowej obsługi, tak jak w przypadku podatku VAT. Wymagałoby to od pracodawcy zgłaszania w przypadku telepracowników transgranicznych liczby dni, które przepracowali oni w kraju zamieszkania oraz w kraju, w którym znajduje się siedziba pracodawcy. Na podstawie takich informacji organy podatkowe mogłyby ocenić, w którym kraju dochód podlegałby opodatkowaniu, lub jaka jego część podlegałaby opodatkowaniu w poszczególnych krajach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | System punktów kompleksowej obsługi dla telepracowników transgranicznych może stanowić pierwszy krok w kierunku stworzenia infrastruktury umożliwiającej pracownikom i pracodawcom zmniejszenie liczby sporów podatkowych między państwami członkowskimi, a jednocześnie zapewniającej prawidłowe naliczanie podatków bez konieczności składania przez poszczególne osoby deklaracji podatkowych w wielu krajach. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | Pandemia COVID-19 zmieniła życie pracowników i funkcjonowanie przedsiębiorstw w bezprecedensowy sposób. Jedną z najważniejszych tendencji w czasie pandemii COVID-19, której towarzyszyły ograniczenia związane z podróżą i narzucone przez rządy limity liczby pracowników obecnych w biurach w celu ograniczenia przenoszenia wirusa COVID-19, był rozwój telepracy (1). Przedsiębiorstwa i pracownicy dołożyli znacznych starań, aby przestawić swoją codzienną działalność na tryb cyfrowy (np. narzędzia umożliwiające spotkania online), to zaś ułatwiło pracownikom pracę z domu. W ten sposób przedsiębiorstwa będą mogły nadal dostarczać klientom (niezbędne) towary i usługi, a tym samym wspierać gospodarkę UE, zatrudnienie, handel i wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dzięki skróceniu czasu dojazdów do pracy telepraca zapewnia większą elastyczność, która może zmniejszyć stres pracownika i dzięki której pracownik może osiągnąć lepszą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym (2). Ponadto rozwój telepracy może przyczynić się do realizacji unijnego celu, jakim jest osiągnięcie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla. Ponieważ znaczna część emisji w UE pochodzi z transportu, rozwój telepracy mógłby doprowadzić do zmniejszenia emisji dwutlenku węgla i zatorów komunikacyjnych (3). Przejście na telepracę prawdopodobnie spowoduje zmniejszenie zapotrzebowania na powierzchnię biurową, a tym samym obniżenie kosztów związanych z emisją gazów cieplarnianych w budynkach biurowych (np. kosztów ogrzewania i chłodzenia). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W miarę jak nadchodzi era „po pandemii COVID-19”, a wskaźniki wyszczepienia w całej UE są wysokie, chociaż oczekuje się, że część pracowników wróci do swoich biur, mało prawdopodobne jest, aby tendencja wzrostowa telepracy została całkowicie odwrócona. W badaniu Eurofound z marca 2021 r. 46 % pracowników w UE wyraziło chęć kontynuowania pracy z domu po zakończeniu pandemii „codziennie” lub „kilka razy w tygodniu” (4). W rezultacie oczekuje się, że telepraca stanie się częścią naszej kultury pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rozwój telepracy transgranicznej stanowi wyzwanie dla dzisiejszych systemów podatkowych. Chociaż praca transgraniczna nie jest nowym zjawiskiem, zdolność pracownika do telepracy z miejsca zamieszkania w innym państwie rodzi problemy w związku z międzynarodowymi przepisami podatkowymi, w szczególności jeżeli pracownik przez znaczną część dni roboczych pracuje w kraju zamieszkania lub w państwie trzecim, a nie w zwykłym miejscu prowadzenia działalności. Dotyczy to zwłaszcza opodatkowania wynagrodzeń, jak i opodatkowania zysków przedsiębiorstw. Takie przypadki mogą mieć miejsce szczególnie w pewnych newralgicznych regionach, które geograficznie znajdują się blisko innych państw członkowskich, ale wzrost wykorzystania i rozwój narzędzi telekonferencyjnych prawdopodobnie przyczyni się do zwiększenia liczby takich przypadków na szerszą skalę. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jeśli chodzi o opodatkowanie wynagrodzeń, pracownicy mający miejsce zamieszkania w jednym państwie członkowskim (jurysdykcja miejsca zamieszkania), ale pracujący dla przedsiębiorstwa mającego siedzibę w innym (jurysdykcja państwa źródła), mogą podlegać podwójnemu opodatkowaniu, co oznacza, że ich dochód jest opodatkowany w obu jurysdykcjach. Aby uniknąć takiego scenariusza, państwa zawarły dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, oparte zazwyczaj na Modelowej konwencji w sprawie podatku od dochodu i majątku (modelowa konwencja OECD). W modelowej konwencji OECD ustanowiono ogólną zasadę, zgodnie z którą dochód z pracy powinien być opodatkowany tylko w jurysdykcji miejsca zamieszkania. Jeśli jednak praca jest wykonywana w innym kraju (tj. w państwie źródła), państwo źródła może opodatkować dochód przypisany do dni przepracowanych w tym państwie, pod warunkiem że pracownik przebywa w państwie źródła co najmniej 183 dni w roku lub wynagrodzenie jest wypłacane przez pracodawcę w państwie źródła lub wynagrodzenie opłaca stały zakład pracodawcy w państwie źródła. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zgodnie z modelową konwencją OECD pracownik mający miejsce zamieszkania w kraju innym niż kraj, w którym zwykle pracuje, już od pierwszego dnia pracy będzie podlegał podziałowi praw do opodatkowania dochodów z pracy między jurysdykcję miejsca zamieszkania i jurysdykcję państwa źródła na zasadzie proporcjonalności. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Aby uniknąć bezpośredniego podziału dochodu w przypadku pracy transgranicznej, a także ponieważ modelowa konwencja OECD jest wzorem, którego państwa członkowskie nie mają obowiązku stosować, niektóre kraje wprowadziły inne zasady takie jak struktury de minimis. W takim przypadku dochód pracownika jest opodatkowany wyłącznie w kraju zamieszkania, pod warunkiem że pracownik nie przekroczy określonej liczby dni, w których nie jest obecny w zwykłym miejscu prowadzenia działalności (5). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ze względu na środki wprowadzone podczas pandemii, takie jak wdrożenie surowych wymogów dotyczących kwarantanny i ograniczenie podróży transgranicznych, wielu pracowników, zwłaszcza pracowników przygranicznych, było zmuszonych do wykonywania telepracy w kraju zamieszkania, a nie w kraju, w którym zwykle pracują. Z powodu pandemii COVID-19 wiele państw członkowskich wprowadziło środki tymczasowe, aby uniknąć utraty przez jurysdykcje państw źródła całego prawa do opodatkowania. Państwa członkowskie uzgodniły „protokoły ustaleń”, na mocy których wszystkie dni przepracowane zdalnie byłyby uznawane za działalność w państwie członkowskim, w którym pracownicy zwykle pracują. Dotyczyłoby to wyłącznie pracowników znajdujących się w wyjątkowej sytuacji związanej z pandemią COVID-19, a nie pracowników transgranicznych, którzy pracowali już zdalnie przed pandemią. Te tymczasowe środki zasadniczo nie zostały przedłużone po dniu 30 czerwca 2022 r. i kraje powrócą do ogólnych struktur bazujących na modelowej konwencji OECD lub struktur de minimis. Podobnie, OECD wydała również wytyczne dotyczące opodatkowania dochodów „pracowników pozostawionych samym sobie” (pracowników, którzy utknęli w jurysdykcji państwa źródła na długi okres z powodu ograniczeń związanych z podróżą z powodu pandemii COVID-19, zasad kwarantanny itp.) (6). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Zdaniem KE (7) pracownik wykonujący telepracę z zagranicy może znaleźć się w sytuacji, w której jego dochody będą podlegały podwójnemu opodatkowaniu, co może prowadzić do (długotrwałych i kosztownych) sporów między pracownikami a państwami członkowskimi. W zależności od sposobu opodatkowania dochodów z zagranicy w danym kraju pracownik może być również zobowiązany do złożenia dwóch odrębnych deklaracji podatkowych, być może w różnym czasie, ze względu na różnice w terminach składania deklaracji podatkowych między państwami członkowskimi. Ponadto mogą pojawić się komplikacje w sytuacji, gdy niektóre obciążenia podatkowe niezbędne do uzyskania dochodu będą musiały być odpowiednio podzielone między dwa państwa członkowskie. Pracownik wykonujący telepracę z zagranicy może również stracić możliwość korzystania ze świadczeń lub ulg podatkowych. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Podatnicy niebędący rezydentami uzyskujący dochody z co najmniej dwóch państw członkowskich, tacy jak pracownicy mobilni, pracownicy sezonowi, sportowcy, artyści, emeryci i renciści, zasadniczo nie kwalifikują się do uwzględnienia sytuacji osobistej i rodzinnej na takich samych zasadach jak w przypadku podatników będących rezydentami. Zgodnie z wyrokiem w sprawie Schumacker (8) państwa członkowskie muszą przyznać takie korzyści podatkowe nierezydentom, jeżeli podatnicy uzyskują „całość lub prawie całość” swoich dochodów w tym państwie członkowskim. Niektóre państwa członkowskie stosują próg 90 % całkowitego dochodu, który ma zostać uzyskany w tym państwie członkowskim w celu przyznania takich korzyści podatkowych. Może to stanowić przeszkodę dla swobodnego przepływu, ponieważ każdy dochód przekraczający 10 % całkowitego dochodu w innych państwach członkowskich spowoduje przynajmniej częściową utratę takich korzyści podatkowych, ponieważ próg wymagany dla ich pełnego przyznania nie zostanie już osiągnięty. Państwa członkowskie powinny zezwolić na uwzględnienie sytuacji osobistej i rodzinnej, jeżeli nierezydenci uzyskują 75 % dochodu podatnika w państwie źródła. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Obciążenia związane z przestrzeganiem przepisów stanowią przeszkodę dla skutecznego jednolitego rynku. Państwa członkowskie powinny zwrócić należytą uwagę na przeszkody przy podpisywaniu dwustronnych umów podatkowych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Jeśli chodzi o opodatkowanie zysków przedsiębiorstw, telepracownicy międzynarodowi mogą w sposób niezamierzony ustanowić stały zakład dla przedsiębiorstwa w kraju innym niż jego własny. W przypadku ustanowienia stałego zakładu w innym kraju przedsiębiorstwo byłoby zmuszone do dokonania odpowiedniego podziału swoich dochodów między dwie lokalizacje, a tym samym podlegałoby różnym obowiązkom w zakresie składania deklaracji podatkowych i zobowiązaniom podatkowym. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Wiele przedsiębiorstw, w szczególności MŚP nieposiadające struktury międzynarodowej, może nie być świadomych, że posiadanie pracowników wykonujących pracę z innego kraju może nadać im funkcje i status, a tym samym spowodować, że będą podlegać podziałowi zysków i wymogom przestrzegania przepisów dotyczących ustalania cen transferowych oraz wymogom sprawozdawczym. MŚP mogą nie mieć działu podatkowego ani dostępu do doradców, a ponoszone przez nie koszty przestrzegania przepisów już teraz są bardzo wysokie. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Komisję Europejską, szacuje się, że przedsiębiorstwa w UE i Zjednoczonym Królestwie wydają rocznie łącznie około 204 mld EUR na wypełnianie obowiązków związanych z podatkiem od osób prawnych, VAT, podatkami i składkami od wynagrodzeń, podatkami od nieruchomości oraz podatkami lokalnymi. Przeciętne przedsiębiorstwo ponosi roczne koszty związane z przestrzeganiem przepisów prawa podatkowego w wysokości 1,9 % swojego obrotu (9). Ewentualny dalszy wzrost może zagrozić rentowności przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | W związku z obawami wynikającymi z możliwego tworzenia stałych zakładów w wyniku telepracy transgranicznej OECD wydała wytyczne w tym zakresie (10) w kwietniu 2020 r. i marcu 2021 r. OECD uznała, że „wyjątkowa i tymczasowa zmiana” miejsca, w którym pracują pracownicy, „nie powinna powodować tworzenia nowych stałych zakładów dla pracodawców” (11). Ogólnie OECD stwierdziła, że „nawet jeśli część działalności przedsiębiorstwa może być prowadzona w miejscu takim jak dom danej osoby, nie powinno to prowadzić do wniosku, że miejsce to pozostaje w dyspozycji przedsiębiorstwa tylko dlatego, że korzysta z niego osoba fizyczna (np. pracownik), która pracuje dla przedsiębiorstwa”, argumentując, że w przypadku pracownika zmuszonego do pracy z domu z powodu pandemii COVID-19 i środków ochrony zdrowia publicznego „nie ma wystarczającego stopnia stałości lub ciągłości”, aby uznać jego dom za stały zakład pracodawcy. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | OECD podkreśliła wprawdzie wyjątkowy charakter pandemii COVID-19, jednak zauważyła, że jeśli pracownicy nadal pracują z domu po zakończeniu pandemii COVID-19 i zapewniają w ten sposób pewien stopień „stałości lub ciągłości”, to „niekoniecznie skutkuje to [...] utworzeniem stałego zakładu przedsiębiorstwa”. Według OECD takie sytuacje wymagałyby szczegółowego zbadania konkretnych faktów i okoliczności. W przypadku osób zajmujących stanowiska decyzyjne organy podatkowe często kwestionowały możliwość utworzenia stałego zakładu. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z wielkim zadowoleniem przyjmuje starania podejmowane przez przedsiębiorstwa i pracowników w czasie pandemii COVID-19, pozwalające na kontynuowanie działalności dzięki wykorzystaniu narzędzi cyfrowych. Bezprecedensowe okoliczności spowodowane wybuchem pandemii COVID-19 i wprowadzone w związku z nią środki ochrony zdrowia publicznego zmusiły przedsiębiorstwa i pracowników do dostosowania środowiska pracy w celu kontynuowania działalności gospodarczej oraz dostarczania towarów i usług, a tym samym wspierania gospodarki UE, zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ponieważ postęp w dziedzinie internetowych narzędzi pracy (np. oprogramowanie do prowadzenia spotkań online) pozwoli niektórym pracownikom w coraz większym stopniu wykonywać pracę z domu z większą lub taką samą wydajnością, EKES spodziewa się, że w UE wzrośnie liczba telepracowników (transgranicznych). Prawodawcy muszą dostosować obowiązujące przepisy do nowej rzeczywistości. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Choć możliwości telepracy mogą się różnić w zależności od sektora i stanowiska pracy, EKES uważa, że należy z zadowoleniem przyjmować telepracę i w miarę możliwości wspierać jej rozwój. Oprócz większej elastyczności dla pracowników może to również przynieść korzyści dla szerszego programu UE dotyczącego Zielonego Ładu – mniej osób będzie dojeżdżać do pracy, co spowoduje ograniczenie emisji z transportu i zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza. EKES dostrzega szczególne znaczenie tego tematu z punktu widzenia celów UE i swobody przepływu pracowników na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES dostrzega szczególne wyzwania, jakie dla międzynarodowego systemu podatkowego stanowi rozwój telepracy transgranicznej. Komitet zwraca uwagę na przeszkody, jakie pracownicy zgłaszali w sytuacjach pracy transgranicznej jeszcze przed pandemią (12). EKES z zadowoleniem przyjmuje tymczasowe środki podatkowe zastosowane przez państwa członkowskie w szczytowym okresie pandemii oraz wytyczne wydane przez OECD w czasie pandemii. Środki te pozwoliły pracownikom wykonującym telepracę z zagranicy i pracodawcom prowadzącym działalność transgraniczną na kontynuowanie działalności oraz uniknięcie podwójnego opodatkowania, dzięki czemu przedsiębiorstwa mogły nadal wspierać gospodarkę i pracowników UE w tym trudnym okresie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES podkreśla jednak, jak ważne jest dalsze aktualizowanie systemów podatkowych, tak by odpowiadały one potrzebom dzisiejszego środowiska pracy. W szczególności istotne jest, aby przeszkody podatkowe nie zniechęcały do zatrudniania pracowników spoza swej jurysdykcji pracodawców, którzy wprowadzają rozwiązania w zakresie telepracy. Podobnie przepisy podatkowe nie powinny stanowić przeszkody dla pracowników ubiegających się o pracę w sytuacjach transgranicznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa, że kwestią kluczową jest, by przepisy podatkowe dotyczące telepracy transgranicznej gwarantowały brak podwójnego opodatkowania lub niezamierzonego nieopodatkowania zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców. Aby przedsiębiorstwa niezależnie od wielkości mogły oferować możliwość telepracy, ważne jest wyeliminowanie lub przynajmniej zminimalizowanie wszelkich obowiązków administracyjnych związanych z opodatkowaniem telepracowników transgranicznych (13). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Międzynarodowe ramy opodatkowania osób prawnych zostały niedawno zreformowane dzięki porozumieniu w sprawie otwartych ram OECD/G-20 w zakresie BEPS bazujących na dwóch filarach. Jeżeli pracownicy będą coraz częściej podejmować zatrudnienie w formie telepracy, może również zaistnieć potrzeba dokonania przeglądu międzynarodowych przepisów podatkowych dotyczących osób fizycznych. W szczególności należy zapewnić przepisy, których łatwo jest przestrzegać. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje rozmowy na ten temat rozpoczęte przez Komisję Europejską w celu zaktualizowania systemów podatkowych, tak aby odzwierciedlały one dzisiejsze środowisko pracy oparte na zwiększonym udziale telepracy, zarówno z państwami członkowskimi, jak i z zainteresowanymi stronami w ramach Platformy na rzecz dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych. EKES odsyła do wcześniejszych dyskusji na ten temat, które przeprowadzono w ramach komunikatu „Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli Unii” oraz sprawozdania grupy ekspertów KE zatytułowanego „Sposoby pokonywania transgranicznych przeszkód podatkowych napotykanych przez osoby fizyczne w UE” (14). |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Komitet uznaje, że państwa mają prawo decydować o tym, czy i w jakiej wysokości powinny nakładać podatki w wymiarze krajowym; uważa jednak, że najlepiej byłoby, gdyby zasady opodatkowania telepracy transgranicznej zostały uzgodnione na szczeblu globalnym. Biorąc jednak pod uwagę mobilność wewnątrzunijną wynikającą ze swobody przemieszczania się w ramach jednolitego rynku, przed wypracowaniem globalnego rozwiązania warto zająć się tą kwestią na poziomie UE. Chociaż możliwe są różne podejścia, istotne jest, aby osiągnąć wysoki stopień koordynacji między państwami członkowskimi UE oraz, w miarę możliwości, z państwami trzecimi (Zjednoczone Królestwo, Szwajcaria, ...). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Przepisy powinny być łatwe w stosowaniu zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców. Możliwym rozwiązaniem byłoby uzgodnienie przez państwa członkowskie, że pracownik będzie podlegał opodatkowaniu tylko wtedy, gdy liczba dni roboczych w danym kraju przekroczy 96 dni w roku kalendarzowym. EKES zauważa, że w pracach podatkowych OECD/IF wykorzystano instrument wielostronny jako narzędzie ułatwiające terminowe wdrożenie nowych przepisów podatkowych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wydaje się, że uzasadnione byłoby wprowadzenie ambitnych przepisów umożliwiających telepracę transgraniczną. Gdyby zastosowano zasadę 183 dni, pracownicy zyskaliby większą elastyczność, a osiągnięcie celów środowiskowych byłoby bardziej prawdopodobne. Wraz ze wzrostem liczby dni wzrasta również potrzeba wprowadzenia pewnego rodzaju ujednoliconego systemu sprawozdawczości, a także może być konieczne ustanowienie pewnego rodzaju mechanizmu wyrównawczego służącego do przekazywania dochodów podatkowych między krajami (15). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES wzywa Komisję Europejską do rozważenia, czy możliwe byłoby wprowadzenie punktu kompleksowej obsługi, tak jak w przypadku podatku VAT (16). Wymagałoby to od pracodawcy zgłaszania w przypadku telepracowników transgranicznych liczby dni, które telepracownicy przepracowali w kraju zamieszkania i w kraju, w którym znajduje się siedziba pracodawcy. Na podstawie takich informacji organy podatkowe mogłyby ocenić, w którym kraju dochód podlegałby opodatkowaniu lub jaka część dochodu podlegałaby opodatkowaniu w poszczególnych krajach. Takie zalecenie zostało poparte przez grupę ekspertów Komisji Europejskiej w sprawozdaniu zatytułowanym „Sposoby pokonywania transgranicznych przeszkód podatkowych napotykanych przez osoby fizyczne w UE” (17). System wyrównawczy w zakresie dochodów podatkowych między państwami mógłby być powiązany z informacjami zgłaszanymi w punkcie kompleksowej obsługi. Podatnik powinien mieć do czynienia tylko z jedną administracją podatkową. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Pracodawca zazwyczaj musi potrącać podatki od wynagrodzeń pracowników. Ponadto składki na ubezpieczenie społeczne w publicznych systemach emerytalnych oraz inne świadczenia socjalne dla pracowników są często płacone oddzielnie, ale są uzależnione od dochodów pracownika (18). Takie składki mogłyby być płacone przez pracodawcę za pracownika w taki sposób, aby punkt kompleksowej obsługi przydzielał środki do odpowiedniego kraju odbiorcy, co znacznie zmniejszyłoby obciążenia administracyjne. Taki system wymagałby ścisłej współpracy między organami podatkowymi oraz wiązałby się z koniecznością składania wniosków drogą elektroniczną. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES wielokrotnie wzywał do ściślejszej współpracy między organami podatkowymi państw członkowskich. Taka współpraca ułatwiłaby życie zwykłym obywatelom i przedsiębiorstwom oraz zwiększyłaby możliwości skuteczniejszego zwalczania oszustw i uchylania się od opodatkowania. Aby skutecznie przeciwdziałać uchylaniu się od opodatkowania, należy przede wszystkim ułatwić przestrzeganie przepisów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | System pojedynczych punktów kontaktowych dla telepracowników transgranicznych może stanowić pierwszy krok w kierunku stworzenia infrastruktury umożliwiającej pracownikom i pracodawcom zmniejszenie liczby sporów podatkowych między państwami członkowskimi, a jednocześnie zapewniającej prawidłowe naliczanie podatków bez konieczności składania przez poszczególne osoby deklaracji podatkowych w wielu krajach. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Uznając znaczenie umów o pracę, składek na ubezpieczenie społeczne, uprawnień emerytalnych, kwestii zdrowia i bezpieczeństwa (fizycznego i psychicznego), wpływu na organizację rynku pracy, konkurencyjność itp., w niniejszej opinii skoncentrowano się na bezpośrednim opodatkowaniu pracowników i pracodawców w sytuacji, gdy pracownik jest zatrudniony w przedsiębiorstwie w jednym kraju i przez ograniczoną część czasu pracy wykonuje pracę z zagranicy, korzystając z narzędzi telepracy. Niniejsza opinia nie dotyczy pracowników delegowanych, pracowników przygranicznych, o których mowa w umowach dwustronnych, ani osób samozatrudnionych prowadzących sprzedaż transgraniczną.

1

(2)  The impact of teleworking and digital work on workers and society [Wpływ telepracy i pracy cyfrowej na pracowników i społeczeństwo].

2

(3)  The impact of teleworking and digital work on workers and society [Wpływ telepracy i pracy cyfrowej na pracowników i społeczeństwo].

3

(4)  Eurofound, „Labour market change: Teleworkability and the COVID-19 crisis: a new digital divide?” [Zmiany na rynku pracy – możliwość wykonywania telepracy a kryzys związany z COVID-19: nowa przepaść cyfrowa?], dokument roboczy WPEF20020.

4

(5)  Struktury te obejmują telepracę, jak również szkolenia i misje.

5

(6)  „Updated guidance on tax treaties and the impact of the COVID-19 pandemic” [Zaktualizowane wytyczne dotyczące konwencji podatkowych i skutków pandemii COVID-19], OECD.

6

(7)  „Tax in an Increasingly Mobile Working Environment: Challenges and Opportunities”, [Podatki w coraz bardziej mobilnym środowisku pracy: wyzwania i szanse], grupa ekspertów Komisji „Platforma na rzecz dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych”.

7

(8)  Zob. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 lutego 1995 r. w sprawie C-279/93 Schumacker.

8

Schumacker

(9)  „Tax compliance costs for SMEs: An update and a complement: final report” [Koszty przestrzegania przepisów prawa podatkowego przez MŚP – aktualizacja i uzupełnienie: sprawozdanie końcowe], 2022.

9

(10)  „Updated guidance on tax treaties and the impact of the COVID-19 pandemic” [„Zaktualizowane wytyczne dotyczące umów podatkowych i skutków pandemii COVID-19], „OECD Secretariat analysis of tax treaties and the impact of the COVID-19 crisis” [Analiza Sekretariatu OECD dotycząca umów podatkowych i skutków kryzysu związanego z COVID-19].

10

(11)  „OECD Secretariat analysis of tax treaties and the impact of the COVID-19 crisis” [Analiza Sekretariatu OECD dotycząca umów podatkowych i skutków kryzysu związanego z COVID-19].

11

(12)  Zob. komunikat Komisji „Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli Unii” (COM(2010) 769 final), s. 4: „Obywatele Unii, którzy wyjeżdżają za granicę w celu podjęcia czasowej lub stałej pracy lub przekraczają codziennie granice w drodze do pracy, skarżą się przede wszystkim na trudności w uzyskaniu od zagranicznych organów podatkowych kwoty wolnej od podatku, ulg podatkowych i odliczeń. Często skarżą się również na wyższe stawki podatku progresywnego stosowane wobec nierezydentów oraz opodatkowanie wyższymi stawkami podatku dochodów z zagranicy. Równie poczesne miejsce zajmują problemy związane z podwójnym opodatkowaniem wynikające z kolizji rezydencji podatkowych, ograniczonej wysokości możliwej do odliczenia kwoty przysługującej na podstawie dwustronnych umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, a nawet, w pewnych przypadkach, z braku takich umów”.

12

(13)  Pracownicy, którzy po zakończeniu pandemii zamieszkają na stałe w innym państwie UE niż to, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorstwa, i będą pracować zdalnie, zmierzą się z wieloma kwestiami: który system zabezpieczenia społecznego będzie miał zastosowanie; do którego organu podatkowego pracodawca będzie musiał odprowadzać podatki od ich dochodów; czy pracodawca będzie mógł nadal stosować podatek u źródła; czy stosunek pracy będzie musiał być zarejestrowany we właściwych urzędach pracy w nowym kraju zamieszkania pracownika; jakie przepisy prawa pracy powinny mieć zastosowanie do stosunku pracy itp.

13

(14)  „Ways to tackle cross-border tax obstacles facing individuals within the EU” [Sposoby radzenia sobie z transgranicznymi przeszkodami podatkowymi, z którymi borykają się osoby fizyczne w UE].

14

(15)  System wyrównawczy opracowany na potrzeby międzynarodowego opodatkowania osób prawnych polega na przypisaniu części zysku wysoce rentownych przedsiębiorstw do kraju sprzedaży (kwota A w filarze 1). Ważne jest, aby wszelkie systemy wyrównawcze między państwami z tytułu telepracy transgranicznej były jak najprostsze. Kluczowymi parametrami do rozważenia powinny być liczba dni i uzyskany dochód.

15

(16)  UE wprowadziła punkt kompleksowej obsługi VAT (MOSS) w celu zmniejszenia obciążeń dla przedsiębiorstw sprzedających towary konsumentom w innych państwach członkowskich UE. Punkty kompleksowej obsługi umożliwiają przedsiębiorcom składanie jednej deklaracji VAT, w której deklarują sprzedaż w wielu państwach członkowskich UE, bez konieczności rejestrowania się do celów VAT w każdym kraju.

16

(17)  „Ways to tackle cross-border tax obstacles facing individuals within the EU” [Sposoby radzenia sobie z transgranicznymi przeszkodami podatkowymi, z którymi borykają się osoby fizyczne w UE].

17

(18)  EKES uznaje potrzebę zajęcia się również wpływem na świadczenia, takie jak emerytury itp., jeżeli składki na ubezpieczenie społeczne są podzielone między poszczególne kraje. Może to być przedmiotem przyszłych prac EKES-u.

18

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/22 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/22

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Tożsamość cyfrowa, suwerenność danych i droga do sprawiedliwej transformacji cyfrowej dla obywateli żyjących w społeczeństwie informacyjnym”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 443/03)

| Sprawozdawca: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Dumitru FORNEA

| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| --- | --- |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7./2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/1/3 |

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7./2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Postęp technologiczny i ewolucja technologii cyfrowych, biotechnologii i systemów łączności elektronicznej stworzyły istotne możliwości konsolidacji zamożnych, bardziej integracyjnych i sprawiedliwych społeczeństw. Jednocześnie wzrosła liczba zagrożeń dla ludzkości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aby zachować bezpieczeństwo ludzkości i tkankę społeczną niezbędną do tego, aby każda osoba na naszej planecie mogła wieść satysfakcjonujące życie, musimy zadbać o to, by nowe narzędzia zarządzania narzucone przez rewolucję cyfrową i przemysłową nie były uciążliwe i nie uzależniały codziennego życia od obowiązku przynależności do cyfrowych systemów technologicznych kontrolowanych w niedemokratyczny sposób. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Instytucje publiczne są narażone na ataki ze strony podmiotów niepaństwowych mających bezpośredni dostęp do wiedzy, patentów, technologii i funduszy inwestycyjnych. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że we wszystkich przyszłych działaniach politycznych należy uwzględnić europejską suwerenność technologiczną oraz że należy uzupełnić prawodawstwo o przejrzyste i mające pełne zastosowanie przepisy i wspólne normy we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Rozwój technologiczny oddziałuje na wiele praw i wolności obywateli. Komitet postuluje, aby wszystkie sektory wykorzystujące dane osobowe i biometryczne regulować w jasny sposób i w pełnej zgodności z podstawowymi prawami człowieka, oraz wzywa do odpowiedniej aktualizacji ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest przekonany, że tożsamość cyfrowa, cyfrowe środki płatnicze oraz włączenie do platform rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej powinny pozostać narzędziami, które jedynie uzupełniają fizyczne istnienie, jakie znaliśmy przed pojawieniem się tych technologii. Nie powinny całkowicie ani nadmiernie wypierać innych wzorców egzystencji, które były rozwijane i doskonalone przez ludzi na przestrzeni tysięcy lat ich istnienia. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do zawarcia jasnych przepisów antydyskryminacyjnych we wszystkich przyszłych wnioskach ustawodawczych dotyczących tożsamości cyfrowej i całkowicie sprzeciwia się wprowadzeniu systemu, który umożliwia dokładną obserwację obywateli Unii, ich śledzenie lub monitorowanie ich działań i zachowań. Ponadto Komitet uważa za konieczne, aby zorganizowane społeczeństwo obywatelskie było w pełni zaangażowane w proces wdrażania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES doszedł do wniosku, że wszelkie inicjatywy służące włączeniu obywateli do europejskiego systemu tożsamości cyfrowej powinny opierać się na badaniach wpływu i kompleksowych badaniach socjologicznych. Ostateczną decyzję należy podjąć wyłącznie za świadomą i dobrowolnie wyrażoną zgodą obywatela. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet uważa, że aby demokratycznie dążyć do stworzenia sprawiedliwego, akceptowanego przez obywateli UE społeczeństwa cyfrowego, Komisja musi przeprowadzić oceny skutków dotyczące:






  — | ogromnego i całodobowego zapotrzebowania na energię niezbędną do utrzymania globalnej infrastruktury technologicznej zapewniającej nieprzerwany i bezpieczny dostęp do systemu cyfrowego, którego celem jest przekazywanie najważniejszych i strategicznych funkcji społeczeństwa, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

ogromnego i całodobowego zapotrzebowania na energię niezbędną do utrzymania globalnej infrastruktury technologicznej zapewniającej nieprzerwany i bezpieczny dostęp do systemu cyfrowego, którego celem jest przekazywanie najważniejszych i strategicznych funkcji społeczeństwa,

| — | wpływu cyfryzacji i automatyzacji interakcji międzyludzkich na jakość życia i warunki pracy (zwłaszcza na relacje międzyludzkie), wzrostu częstości występowania samotności, problemów ze zdrowiem psychicznym, spadku inteligencji poznawczej i emocjonalnej oraz zwiększonego ryzyka alienacji społecznej, |
| --- | --- |

—

wpływu cyfryzacji i automatyzacji interakcji międzyludzkich na jakość życia i warunki pracy (zwłaszcza na relacje międzyludzkie), wzrostu częstości występowania samotności, problemów ze zdrowiem psychicznym, spadku inteligencji poznawczej i emocjonalnej oraz zwiększonego ryzyka alienacji społecznej,

| — | środków politycznych, gospodarczych i społecznych niezbędnych do przystosowania społeczeństwa do radykalnych zmian ilościowych na rynku pracy, |
| --- | --- |

—

środków politycznych, gospodarczych i społecznych niezbędnych do przystosowania społeczeństwa do radykalnych zmian ilościowych na rynku pracy,

| — | cyberbezpieczeństwa, w kontekście zwiększonej różnorodności i złożoności działań hakerów oraz w warunkach przyspieszonego tempa rozwoju internetu rzeczy, co sprawia, że protokoły dostępu są podatne na ataki i nieefektywne. |
| --- | --- |

—

cyberbezpieczeństwa, w kontekście zwiększonej różnorodności i złożoności działań hakerów oraz w warunkach przyspieszonego tempa rozwoju internetu rzeczy, co sprawia, że protokoły dostępu są podatne na ataki i nieefektywne.

| 1.9. | EKES stwierdza, że bezpieczeństwo danych nie powinno podlegać negocjacjom, i jest rozczarowany, że bezpieczeństwo przyszłego europejskiego portfela cyfrowego nie jest głównym priorytetem wniosku ustawodawczego Komisji. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet uważa, że we wszystkich wnioskach ustawodawczych UE dotyczących sztucznej inteligencji należy wyraźnie przewidzieć pełną rozliczalność za ewentualne nieprawidłowe działanie. Należy znaleźć odpowiednią równowagę między nieujawnianiem tajemnic handlowych a zapewnieniem przejrzystości i możliwości śledzenia rozwoju sytuacji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet jest pierwszą instytucją europejską, która zaleciła przyjęcie podejścia opartego na ludzkiej kontroli, i ponownie podkreśla potrzebę istnienia kilku poziomów kontroli, aby ją zapewnić. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES jest całkowicie przeciwny prywatnym bazom danych służącym rozpoznawaniu twarzy (z wyjątkiem zastosowań związanych z przestępczością) oraz wszelkim rodzajom systemów scoringu obywateli, ponieważ naruszają one podstawowe wartości i prawa UE. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Komitet uważa, że dane pochodzące z UE powinny być przechowywane na terytorium UE i powinny być chronione przed jakimkolwiek dostępem z zewnątrz. Ponadto EKES uważa, że w odniesieniu zarówno do danych osobowych, jak i nieosobowych należy wprowadzać świadomą zgodę na wykorzystanie danych, i ponownie wzywa do ulepszenia RODO w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Komitet wyraża zaniepokojenie rosnącymi nierównościami między państwami członkowskimi oraz brakiem ochrony słabszych grup i jeszcze raz wzywa do tworzenia UE, która popiera włączenie cyfrowe niepozostawiające nikogo w tyle. Szczególną uwagę należy zwrócić na starsze pokolenie. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES wzywa do tworzenia silnego europejskiego systemu edukacji cyfrowej, który może przygotować siłę roboczą do wyzwań technologicznych i pomóc jej w zdobyciu miejsc pracy wysokiej jakości. We wszystkich państwach członkowskich należy wdrożyć programy rozwoju umiejętności cyfrowych, a także programy cyfrowego uczenia się przez całe życie, kursy słownictwa i praktyczne szkolenia. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Komitet uważa, że zaangażowanie pracowników w proces transformacji cyfrowej jest niezbędne, aby mogli oni zrozumieć związane z nią przyszłe zagrożenia i możliwości. Umożliwi to transfer wiedzy i zdobywanie nowych umiejętności. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kontekst

| 2.1. | Obywatelki i obywatele Unii są zainteresowani postępem wdrażania rozwiązań technologii cyfrowych, które uproszczą procedury administracyjne niezbędne w kontaktach z władzami lub w codziennym życiu społecznym. Niniejsza opinia ma na celu zwiększenie świadomości krajowych i europejskich decydentów na temat obaw zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego co do potencjalnych negatywnych skutków społecznych przyspieszonego wdrażania technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pandemia COVID-19 przyspieszyła transformację cyfrową społeczeństw i zmusiła obywateli do korzystania z nowych technologii w pracy, do nauki i do innych codziennych czynności. Stworzyła możliwości cyfrowego rozwoju dla przedsiębiorstw i obywateli. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Korzyści płynące z powszechnego wdrożenia tożsamości cyfrowej są szeroko opisywane w różnorakich dokumentach instytucji europejskich i światowych organizacji międzynarodowych. Najnowszym dokumentem w tej kwestii jest wniosek dotyczący rozporządzenia w odniesieniu do ustanowienia europejskich ram tożsamości cyfrowej (1), opublikowany 3 czerwca 2021 r. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja Europejska dąży do stworzenia europejskich ram tożsamości cyfrowej w oparciu o przegląd obecnie obowiązujących ram, tak aby do 2030 r. co najmniej 80 % obywateli miało możliwość korzystania z rozwiązania w zakresie identyfikacji elektronicznej, aby mieć dostęp do kluczowych usług publicznych (2). Organy sektora publicznego muszą dysponować odpowiednimi zasobami ludzkimi i finansowymi, aby móc wykorzystywać i kontrolować rozwój technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dowodzi tego opublikowany przez Komisję Europejską w 2021 r. indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) (3), który pokazuje, że w 2020 r. odsetek osób posiadających przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe wynosił 56 %. Niemniej jednak mimo że większość miejsc pracy wymaga podstawowych umiejętności cyfrowych, duża część mieszkańców UE jeszcze ich nie ma. Wielu obywateli twierdzi, że ma umiejętności cyfrowe, ale po bliższej analizie nie są one niczym więcej niż zdolnością podstawowego korzystania z możliwości oferowanych przez internet (przeglądanie stron internetowych i portali społecznościowych) oraz pakietów oprogramowania oferowanych przez Microsoft Office lub Mac OS. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Opublikowane niedawno przez Europejski Bank Inwestycyjny badanie dotyczące sztucznej inteligencji (4) pokazuje, że Europa wciąż pozostaje w tyle za innymi światowymi potęgami gospodarczymi. Wspomina się w nim, że na USA i Chiny przypada łącznie ponad 80 % z 25 mld EUR rocznych inwestycji kapitałowych w AI i technologie blockchain. Na UE przypada zaledwie 7 %, a całkowita luka inwestycyjna wynosi 5–10 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Komisja zaproponowała wypełnienie tej luki i przeznaczenie 1 mld EUR rocznie na inwestycje w AI, które powinny być uzupełnione inwestycjami prywatnymi i środkami własnymi państw członkowskich. Celem jest osiągnięcie 20 mld EUR inwestycji rocznie w ciągu najbliższej dekady (5). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Postęp technologiczny ogółem i ewolucja technologii cyfrowych, biotechnologii i systemów łączności elektronicznej w ciągu ostatnich dwudziestu lat stworzyły na całym świecie ogromne możliwości konsolidacji zamożnych, bardziej zintegrowanych i sprawiedliwych społeczeństw. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jednocześnie, bez nowej umowy społecznej i ram prawnych dostosowanych do tych nowych technologii o potencjale zakłócającym, pojawia się wiele zagrożeń dla ludzkości (takich jak utrata miejsc pracy spowodowana rozwojem i wdrażaniem automatyzacji, naruszanie prywatności, stronniczość algorytmiczna spowodowana nieprawidłowymi danymi, niestabilność rynków itp.). Należy przy tym pamiętać zwłaszcza o nieustannych próbach narzucania własnych produktów i usług przez globalnych gigantów technologicznych, którzy omijają obowiązujące na poziomie międzynarodowym i krajowym prawodawstwo gwarantujące podstawowe prawa człowieka. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Międzynarodowe i krajowe instytucje rządowe są podatne na działania podmiotów niepaństwowych mających bezpośredni dostęp do wiedzy, patentów, technologii i funduszy inwestycyjnych, ponieważ pracownicy tych instytucji często nie są w stanie zrozumieć pełnego społecznego wpływu nowych technologii na prawa obywateli i konsumentów. Komitet jest przekonany, że we wszystkich przyszłych działaniach politycznych należy uwzględniać kwestie suwerenności technologicznej UE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES domaga się, aby przepisy doprecyzowano i uzupełniono o wyraźne i mające pełne zastosowanie regulacje oraz wspólne normy we wszystkich państwach członkowskich, w tym o powiązane obowiązki, w związku z faktem, że technologiami związanymi z tożsamością cyfrową w dużej mierze zarządzają algorytmy komputerowe i sztuczna inteligencja, które nie mogą ponosić odpowiedzialności za popełniane przez siebie błędy. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Istnieje już wiele udowodnionych i dokładnie zbadanych sytuacji, w których ludzie ponoszą konsekwencje błędnych decyzji algorytmów komputerowych i sztucznej inteligencji i są za nie niesprawiedliwie skazywani. Na przykład osoby podejmujące decyzje w siłach bezpieczeństwa i policji opierają się na błędnych wynikach działania algorytmów komputerowych takich jak sztuczna inteligencja, rozpoznawanie twarzy, uczenie maszynowe, analiza danych i prognozowanie, arkusze czasu pracy i wyniki itp. Skutkiem tego jest naruszenie praw i wolności wielu obywateli. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Dlatego też przepisy prawne, które mają objąć dziedzinę tożsamości cyfrowej i związane z nią technologie, muszą opierać się przede wszystkim na pełnej przejrzystości, prawidłowym i pełnym informowaniu użytkowników oraz dobrowolnej świadomej zgodzie, a także zapewniać pełną ochronę, która uwzględni podatność na zagrożenia w cyberprzestrzeni charakteryzującą sieci łączności ruchomej i ich urządzenia itp. Z tych powodów EKES nalega, aby wszystkie sektory wykorzystujące dane osobowe i biometryczne, takie jak tożsamość cyfrowa, sieci łączności ruchomej 5G, sztuczna inteligencja itp., były regulowane w sposób wyraźny, przejrzysty i w pełni zgodny z podstawowymi prawami człowieka. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

Tożsamość cyfrowa

| 4.1. | Jeśli chodzi o wdrażanie identyfikacji elektronicznej w Europie, zarządzanie danymi ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia ochrony obywateli i zabezpieczenia ich prywatności. Należy zapewnić pełną zgodność z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Obywatele Unii znajdują się w centrum wszelkich programów i strategii realizowanych w UE. Komitet docenia i popiera opublikowanie wniosku Komisji w sprawie tożsamości cyfrowej dla wszystkich Europejczyków (6), w którym stwierdza się, że decyzja o stosowaniu lub niestosowaniu identyfikacji elektronicznej musi należeć do danej osoby. Uważa jednak, że bagatelizuje się skutki wykluczenia niektórych obywateli, którzy nie zdecydują się na posiadanie identyfikacji elektronicznej, i nalega, aby prawo do bycia zapomnianym i do bycia offline zostało wyraźnie wdrożone w prawodawstwie UE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wzywa do wprowadzenia jasnych przepisów antydyskryminacyjnych we wszystkich przyszłych wnioskach ustawodawczych dotyczących tego zagadnienia. Bez względu na powód, dla którego obywatel zdecydowałby się nie korzystać z takiej funkcji (czy to ze względu na ochronę danych, czy anonimowość, czy też z innych powodów), nie można stawiać go w gorszej sytuacji niż aktywnych użytkowników ani marginalizować. Dane osobowe powinny zawsze pozostawać własnością danej osoby, a podstawą wdrażania identyfikacji elektronicznej musi być ochrona praw człowieka. Z myślą o zagwarantowaniu ochrony i bezpieczeństwa danych, a także poszanowania życia prywatnego Komitet proponuje, aby tożsamością cyfrową obywateli UE zarządzał w każdym państwie członkowskim organ administracji publicznej, podlegający zwierzchnictwu państwa oraz demokratycznej kontroli parlamentów narodowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wprowadzenie identyfikacji elektronicznej w Europie powinno mieć na celu umożliwienie konsumentom bezpiecznej i łatwej łączności. Musi zapewniać między innymi poprawę jakości danych i świadczenia usług publicznych, wzmocnienie ukierunkowanych programów rządowych oraz większą efektywność rynku kredytowego. EKES popiera taki scenariusz. Zauważa jednak, że wdrożenie identyfikacji elektronicznej pociąga za sobą szereg zagrożeń w zakresie ochrony prywatności i danych, i całkowicie sprzeciwia się wprowadzeniu systemu, który umożliwia dokładną obserwację obywateli Unii, ich śledzenie i/lub monitorowanie ich działań i zachowań. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Cyberbezpieczeństwo jest ważnym aspektem wdrożenia, ponieważ ryzyko zhakowania istotnych danych osobowych i finansowych jest wysokie. EKES ma nadzieję, że ostateczna wersja proponowanych przepisów oraz porozumienie między państwami członkowskimi w sprawie norm, specyfikacji technicznych i aspektów interoperacyjności będą gotowe do października 2022 r. EKES uważa, że zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, w tym partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe i środowiska akademickie, muszą w pełni uczestniczyć w procesie wdrażania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Jednym z największych zagrożeń związanych z wdrożeniem identyfikacji elektronicznej są oszustwa. Wiadomości wyłudzających informacje, które wszyscy dziś otrzymujemy, będzie jeszcze więcej, a ich celem będą najsłabsze grupy w Europie. EKES jest zdania, że kwestie bezpieczeństwa w tym zakresie nie zostały wystarczająco dokładnie określone ilościowo, i jest rozczarowany, że bezpieczeństwo przyszłego cyfrowego portfela nie jest najistotniejszą kwestią we wniosku KE ustanawiającym europejskie ramy tożsamości cyfrowej. Oszustwa z wykorzystaniem syntetycznej tożsamości zdarzały się w innych częściach świata, gdzie wprowadzono podobne systemy, i UE powinna zapoznać się z tymi kwestiami i zająć się nimi przed wdrożeniem identyfikacji elektronicznej. Dlatego Komitet uważa, że bezpieczeństwo danych nie powinno podlegać negocjacjom. |
| --- | --- |

4.6.

AI – sztuczna inteligencja

| 4.7. | Aby móc się rozwijać i osiągać postępy, jednolity rynek cyfrowy potrzebuje sztucznej inteligencji. AI opiera się na algorytmach, które wymagają ogromnych ilości danych prywatnych i metadanych. Społeczeństwo musi czerpać korzyści z rozwoju technologicznego i z opartej na algorytmach nauki stosowanej. Przy wdrażaniu technologii AI należy jednak zadbać o to, aby społeczności historycznie zmarginalizowane były w stanie poradzić sobie z tymi programami, a istniejące nierówności społeczne się nie pogłębiały. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES jest pierwszą instytucją europejską, która zaleciła przyjęcie podejścia opartego na ludzkiej kontroli przy współpracy z systemami sztucznej inteligencji (7). Komitet potwierdza, że najważniejsze jest, aby ostateczna decyzja należała do człowieka oraz aby człowiek sprawował pełną kontrolę nad procesami decyzyjnymi dotyczącymi rozwoju maszyn. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ochrona własności intelektualnej może być wykorzystywana jako argument za nieprzejrzystym rozwojem AI. EKES uważa, że należy znaleźć odpowiednią równowagę między nieujawnianiem tajemnic handlowych a zapewnieniem przejrzystości i możliwości śledzenia rozwoju sytuacji. Ponadto we wszystkich wnioskach ustawodawczych UE dotyczących sztucznej inteligencji należy wyraźnie przewidzieć rozliczalność za jej ewentualne nieprawidłowe działanie, a odpowiedzialność powinna spoczywać na twórcach, programistach, inżynierach AI i prawowitych właścicielach. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Komitet jest zdania, że technologie AI należy wdrażać w sposób społecznie zrównoważony, z uwzględnieniem praw człowieka, wartości europejskich, równości płci, różnorodności kulturowej, interesów grup defaworyzowanych oraz praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Aby mieć pewność, że algorytmy są w pełni zgodne z prawem europejskim i go przestrzegają, konieczne są dalsze postępy w zakresie RODO. Komitet apeluje o opracowanie wspólnych zasad etycznych zapewniających swobodny dostęp do źródłowych kodów algorytmów. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | AI ma potencjał, aby przyczynić się do osiągnięcia celów klimatycznych i środowiskowych, jednak należy wziąć pod uwagę ogromne ilości energii, które zużywa się na potrzeby funkcjonowania tych systemów cyfrowych, a także inne wyzwania dotyczące internalizacji kosztów zewnętrznych. EKES proponuje wzmocnienie monitorowania tego aspektu i wzywa przedsiębiorstwa cyfrowe, aby poczyniły postępy w ograniczaniu emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | W kluczowych obszarach, takich jak obrona czy cyberbezpieczeństwo, należy zagwarantować kontrolę ludzi nad robotami. EKES wnosi, aby na szczeblu UE stworzono bardzo precyzyjne ramy, które pozwolą to zapewnić. Zwraca też uwagę, że interwencja człowieka musi być zawsze możliwa w celu usunięcia błędów zautomatyzowanego systemu podejmowania decyzji. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES jest całkowicie przeciwny prywatnym bazom danych służącym rozpoznawaniu twarzy (z wyjątkiem zastosowań związanych z przestępczością) oraz wszelkim rodzajom systemów scoringu obywateli, ponieważ naruszają one podstawowe wartości i prawa UE. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Jeśli chodzi o aspekty społeczne, EKES jest zaniepokojony, że rozwój sztucznej inteligencji będzie miał ogromny wpływ na rynki pracy, powodując potencjalnie kryzys bezrobocia. Ponadto może wpływać na ludzkie zachowanie i prowadzić do lenistwa i powierzchowności. |
| --- | --- |

4.15.

Duże zbiory danych

| 4.16. | EKES z zadowoleniem przyjmuje akt w sprawie danych (8) wydany przez Komisję Europejską w lutym 2022 r. i uważa, że stanowi on etyczne ramy przejrzystego przetwarzania danych osobowych, przy zachowaniu pełnej kontroli przez obywateli i przedsiębiorstwa, którzy je generują. Umożliwia także wykorzystanie danych przez większą liczbę zainteresowanych stron i obywateli, co przynosi szersze korzyści konsumentom, przedsiębiorstwom i organom sektora publicznego, a tym samym prowadzi do powstania sprawiedliwej gospodarki opartej na danych. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Duże ilości danych są obecnie dostępne dla organów sektora publicznego i kilku gigantów technologicznych, takich jak Google, Facebook (Meta), TikTok czy Amazon. Niestety korzysta z nich teraz tylko ograniczona liczba zainteresowanych stron i EKES jest zaniepokojony, że dane pochodzące z UE są przechowywane, przetwarzane i przynoszą wartość poza Europą (9). Komitet uważa, że trudno będzie osiągnąć suwerenność cyfrową UE bez posiadania własnych gigantów technologii cyfrowej w UE, bez przechowywania europejskich danych na terytorium UE i bez ochrony tych danych przed jakimkolwiek dostępem z zewnątrz. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Zarządzanie dużymi zbiorami danych musi zawsze odbywać się z poszanowaniem praw człowieka zapisanych w art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (10), zwłaszcza gdy w procesie podejmowania decyzji wykorzystuje się algorytmy. Dostawcy usług w chmurze z UE stanowią jedynie niewielką część międzynarodowego rynku, który jest w dużej mierze zdominowany przez przedsiębiorstwa z USA. Stawia to UE w niekorzystnej sytuacji i ogranicza możliwości inwestycyjne na rynku przetwarzania danych. Utrudnia to też konkurencyjność dużych przedsiębiorstw oraz ich możliwości rozwoju i zdobywania rynków, a także uniemożliwia małym i średnim przedsiębiorstwom zwiększanie skali działalności. Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji Europejskiej pt. „Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania” (11) oraz wagę, jaką przywiązuje się do transformacji cyfrowej przy kształtowaniu przyszłych unijnych ram konkurencji. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Komitet uważa, że świadoma zgoda na wykorzystanie danych musi być udzielana w odniesieniu zarówno do danych osobowych, jak i nieosobowych. EKES ponownie wzywa do ulepszenia RODO pod tym względem. |
| --- | --- |

4.19.

Sprawiedliwa transformacja cyfrowa i umiejętności cyfrowe w UE

| 4.20. | Komitet zauważa, że rynek pracy się zmienia i coraz więcej sektorów gospodarki skarży się na brak wykwalifikowanej i kompetentnej siły roboczej. Odnotowuje również spadek kwalifikacji oraz brak know-how i wiedzy fachowej. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | W poprzednich opiniach EKES wzywał do stworzenia Unii, w której włączenie cyfrowe jest powszechne i nikt nie jest pozostawiony w tyle. Lata później nierówności między państwami członkowskimi pogłębiają się, a słabsze grupy społeczne nadal nie są objęte ochroną, zwłaszcza osoby starsze, które są najbardziej narażone. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Komitet wyraża zaniepokojenie istniejącą przepaścią cyfrową w UE i wzywa do skoordynowanego wdrażania programów rozwoju umiejętności cyfrowych we wszystkich państwach członkowskich oraz do urzeczywistnienia w UE idei cyfrowego uczenia się przez całe życie, w tym rozwiązań opartych na otwartym oprogramowaniu jako bezpłatnej alternatywy dla komercyjnych. Kształtowanie umiejętności cyfrowych rozpoczyna się od kursów słownictwa, a kończy na praktycznych szkoleniach. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Zaangażowanie pracowników w proces transformacji cyfrowej jest niezbędne, aby mogli oni zrozumieć zarówno przyszłe zagrożenia, jak i możliwości. Zmieniające się środowisko pracy wymaga transferu wiedzy i nabywania nowych umiejętności, ale także poprawy warunków pracy osób pracujących za pośrednictwem cyfrowych platform pracy. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | EKES wzywa do tworzenia silnego europejskiego systemu edukacji cyfrowej, który może przygotować siłę roboczą do wyzwań technologicznych i pomóc jej w zdobyciu miejsc pracy wysokiej jakości, i przypomina w związku z tym o umowie ramowej europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | Komitet apelował już o dalszą poprawę solidnych kompetencji w dziedzinie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki (12). |
| --- | --- |

4.25.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 910/2014 w odniesieniu do ustanowienia europejskich ram tożsamości cyfrowej (COM(2021) 281 final).

1

(2)  Tożsamość cyfrowa dla wszystkich Europejczyków.

2

(3)  https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/node/9773

3

(4)  Badanie EBI, Artificial intelligence, blockchain and the future of Europe: How disruptive technologies create opportunities for a green and digital economy [Sztuczna inteligencja, blockchain i przyszłość Europy. Jak przełomowe technologie tworzą możliwości dla zielonej gospodarki i gospodarki cyfrowej].

4

Artificial intelligence, blockchain and the future of Europe: How disruptive technologies create opportunities for a green and digital economy

(5)  Komisja Europejska – Europejskie podejście do sztucznej inteligencji.

5

(6)  Tożsamość cyfrowa dla wszystkich Europejczyków (COM(2021) 281 final).

6

(7)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1.

7

(8)  Komisja Europejska – Akt w sprawie danych.

8

(9)  Eurostat podaje, że w 2020 r. tylko 36 % unijnych przedsiębiorstw korzystało z usług w chmurze – większość z nich do obsługi poczty elektronicznej i przechowywania danych, wykorzystując w tym celu moce tylko 19 % dostawców takich usług.

9

(10)  Dz.U. C 326 z 26.10.2012, s. 391.

10

(11)  Komunikat KE „Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania” (COM(2021) 713 final).

11

(12)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 46; Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40; Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 16; Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 6; Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 11.

12

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/29 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/29

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Analiza roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w nowej umowie między UE a Organizacją Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS), z uwzględnieniem sytuacji umów o partnerstwie gospodarczym w tym zakresie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 443/04)

| Sprawozdawca: | Carlos TRINDADE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Carlos TRINDADE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 21.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 170/0/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

21.10.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

9.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

170/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zauważa, że UE od dawna posiada ramy wartości i celów regulujące jej stosunki z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), obejmujące w szczególności takie aspekty jak: demokracja, dobre rządy i prawa człowieka, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, godziwe miejsca pracy, przekształcenie mobilności i migracji w możliwości, rozwój społeczny, środowisko oraz „[p]odejmowanie wspólnych wysiłków na szczeblu międzynarodowym w obszarach stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania”. W świetle stosunków z sąsiadującymi państwami trzecimi do celów tych dodaje się cel w zakresie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera te ramy wartości i celów, na których UE oparła stosunki w dziedzinie handlu i współpracy na rzecz rozwoju i które zostały określone w różnych umowach międzynarodowych z państwami AKP począwszy od 1960 r. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ogólnie popiera nową umowę i ma nadzieję, że zostanie ona szybko podpisana przez strony. Z zadowoleniem przyjmuje ogromne wysiłki i ważne zobowiązania podjęte w ramach celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W szczególności EKES zdecydowanie proponuje Komisji, by struktura współpracy na rzecz rozwoju leżąca u podstaw nowej umowy oraz umów o partnerstwie gospodarczym była przedmiotem gruntownej refleksji i nowych decyzji z uwzględnieniem doświadczeń związanych z COVID-19 (krytyczna infrastruktura zdrowotna) oraz geopolitycznych konsekwencji wojny w Ukrainie (m.in. bezpieczeństwo żywnościowe, ceny energii i zagrożenia dla demokracji). EKES podkreśla, że te dwa bardzo ważne wydarzenia, które dogłębnie zmieniły kontekst globalny, zrodziły w państwach AKP potrzebę bardziej złożonych i pilnych reakcji, wymagających innej niż dotychczas współpracy międzynarodowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES pozytywnie ocenia to, że w nowej umowie zatwierdzono rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych, a także wyraża uznanie dla sygnatariuszy za uzgodnienie tej kwestii. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z dużym zadowoleniem odnotowuje, że nowa umowa – zarówno we wspólnej podstawie, jak i w każdym z protokołów regionalnych – wielokrotnie odnosi się (choć na różne sposoby) do znaczenia instytucjonalnych mechanizmów uczestnictwa, informowania i wysłuchania społeczeństwa obywatelskiego oraz systematycznych konsultacji z nim (mechanizmy instytucjonalne). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zwraca uwagę, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerzy społeczni dysponują własnymi zinstytucjonalizowanymi mechanizmami, w ramach których formalnie przedstawiają swoje oceny, propozycje i krytykę. Zasadnicze znaczenie mają mechanizmy instytucjonalne, uregulowane prawnie i prowadzące formalną działalność – czy to komitety gospodarcze, społeczne i kulturalne, rady konsultacyjne, fora, platformy, sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego, stałe konferencje, czy inne organy – w ramach których organizacje społeczeństwa obywatelskiego (podejmujące dialog obywatelski) i partnerzy społeczni (prowadzący dialog społeczny) wnoszą wkład w debatę w przestrzeni publicznej i demokratycznej. Instytucjonalizacja tych mechanizmów zwiększa odporność społeczeństwa, ponieważ pobudza aktywność obywatelską i życie demokratyczne. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zauważa, że w państwach UE i AKP faktyczna sytuacja organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych oraz kształt mechanizmów instytucjonalnych bardzo się różnią ze względu na rozbieżności gospodarcze, społeczne, kulturowe i polityczne między regionami, podregionami i krajami. W państwach AKP nieformalność jest zjawiskiem powszechnym i musi być brana pod uwagę w pracach organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych oraz w kontekście wdrażania i funkcjonowania mechanizmów instytucjonalnych, gdyż w przeciwnym razie istnieje ryzyko, że ogół społeczeństwa nie odniesie korzyści z wyników nowej umowy. EKES potwierdza, że absolutnie konieczne jest stworzenie rozwiązań, które pozwolą przezwyciężyć istniejące trudności, zwłaszcza w zakresie zdolności technicznych i wsparcia finansowego dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych. EKES uważa, że w UE/OACPS istnieje zbiór dobrych praktyk, które należy zidentyfikować z myślą o powieleniu ich w innych krajach. Jednym z przykładów jest Komitet Monitorujący AKP–UE, który jest w stanie zadbać o takie rozpowszechnienie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES postrzega jako cel swojego zaangażowania w ten proces wdrażanie mechanizmów instytucjonalnych oraz promowanie i wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych w państwach AKP, uznając tym samym ich rolę jako podmiotów stymulujących zrównoważony rozwój, zwłaszcza w świetle celu zrównoważonego rozwoju ONZ nr 17. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES proponuje Komisji, by, przestrzegając struktury nowej umowy, wyznaczyła jako cel ustanowienie czterech mechanizmów instytucjonalnych: między UE a OACPS, w oparciu o wspólną podstawę; między UE a Afryką, w oparciu o protokół regionalny UE–Afryka; między UE a Karaibami, w oparciu o protokół regionalny UE–Karaiby; między UE a regionem Pacyfiku, w oparciu o protokół regionalny UE–Pacyfik. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES proponuje również, by w ramach umów o partnerstwie gospodarczym Komisja stworzyła komitety konsultacyjne. Potwierdza, że rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych w umowach o partnerstwie gospodarczym jest niezastąpiona i powinna zostać wzmocniona. W tym kontekście popiera zalecenia zawarte w opinii REX/536, które powinny zostać uwzględnione w obecnych i przyszłych umowach o partnerstwie gospodarczym. Uważa, że Komitet Konsultacyjny CARIFORUM jest doskonałym przykładem dobrych praktyk i że koncepcję tę należy rozpowszechnić i powielić. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zdecydowanie sugeruje, by w przyszłości odpowiednio przygotowano różne mechanizmy instytucjonalne, które będą stosowane w ramach UE–OACPS (wspólna podstawa + protokoły regionalne + umowy o partnerstwie gospodarczym), aby stworzyć synergie i zoptymalizować zasoby, zwłaszcza finansowe. Mechanizmy instytucjonalne, skupiające się na swoich zadaniach w sposób dokładny i rzetelny, działające jako sieć i jako jednolity i uporządkowany system, dowiodą tym samym swojego znaczenia dla zapewnienia odporności społeczeństw, wzrostu gospodarczego i dobrobytu obywateli. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zdecydowanie proponuje, by Komisja dysponowała instrumentami finansowymi wspierającymi programy i projekty badań i prognozowania realiów organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych w państwach AKP, z uwzględnieniem potrzeb tych podmiotów w zakresie wzmocnienia pozycji liderów, technicznej solidności organizacji i wdrażania planowanych mechanizmów instytucjonalnych. EKES podkreśla, że celem jest przyczynienie się w ramach nowej umowy do wzmocnienia demokratycznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych poprzez wysokiej jakości interwencje i aktywne zaangażowanie uczestników. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zdecydowanie wzywa Komisję do wspierania prac Komitetu Monitorującego AKP–UE EKES-u, który jest jedynym mechanizmem instytucjonalnym istniejącym obecnie na mocy nowej umowy UE–OACPS i który będzie odgrywał większą rolę w tym procesie, przede wszystkim poprzez zorganizowany dialog, z myślą o: i) przedstawieniu instytucjom odpowiednich sprawozdań, projektów i opinii; ii) zmobilizowaniu do zaangażowania zainteresowanych stron z krajów AKP; iii) wniesieniu wkładu w ustanowienie przewidzianych mechanizmów instytucjonalnych. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Uwagi ogólne dotyczące kontekstu historycznego i celów strategicznych

| 2.1. | W 2016 r. UE zatwierdziła zestaw priorytetów dotyczących wspólnych interesów w ramach odnowionego partnerstwa z krajami Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS), które to priorytety zostały potwierdzone w kolejnych dokumentach. Są one następujące: demokracja, dobre rządy i prawa człowieka, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, godziwe miejsca pracy, przekształcenie mobilności i migracji w możliwości, rozwój społeczny, środowisko oraz „[p]odejmowanie wspólnych wysiłków na szczeblu międzynarodowym w obszarach stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania” (1). Systematyka ta konsoliduje wcześniejsze cele UE w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | UE osiągnęła te cele w drodze umów międzynarodowych: najpierw poprzez konwencję z Jaunde, następnie przez umowy z Lomé i umowę z Kotonu, a obecnie za pośrednictwem negocjacji w sprawie umowy zastępującej umowę z Kotonu. Jednocześnie UE zawarła umowy o partnerstwie gospodarczym z niektórymi państwami lub grupami państw AKP. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Umowy o partnerstwie gospodarczym stanowią najbardziej powszechny instrument gospodarczy służący realizacji tej strategii i definiujący jako jej cel „płynną i stopniową integrację państw AKP z gospodarką światową” oraz eliminację ubóstwa. Podkreśla się w nich, że w negocjacjach należy uwzględnić różnice między stronami pod względem rozwoju oraz specyfikę gospodarczą, społeczną i środowiskową i zwłaszcza poziom nieformalności w każdym państwie czy podregionie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES uważa, że wnioski wyciągnięte z pandemii –, dotyczące m.in. takich kwestii jak trudności systemów opieki zdrowotnej, szkodliwe skutki dla gospodarki, wzrost nierówności społecznych i ubóstwa, problemy strukturalne w zakresie dostępu do leków i szczepionek lub ich produkcji, przydatność narzędzi cyfrowych, zagrożenia dla praw człowieka i demokracji czy ogromna zależność gospodarcza – uwypukliły potrzebę ponownego przemyślenia struktury współpracy na rzecz rozwoju, którą należy uwzględnić przy przeformułowaniu i wdrażaniu strategii między UE a OACPS. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi szczegółowe dotyczące umowy zastępującej umowę z Kotonu

| 3.1. | W 2015 r. przeprowadzono ocenę 15 lat obowiązywania umowy z Kotonu, w której wskazano jej sukcesy i słabe strony. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Umowa z Kotonu miała wygasnąć w lutym 2020 r. Dyskusja na temat drażliwych tematów oraz pandemia uniemożliwiły jednak jej odnowienie w wyznaczonym terminie, i dopiero w kwietniu 2021 r. parafowano tekst nowej umowy o partnerstwie zastępującej umowę z Kotonu (nowa umowa) między UE a OACPS. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby uwzględnić różnorodność państw sygnatariuszy i skupić się na wdrażaniu w poszczególnych regionach, nowa umowa zawiera wspólną podstawę uzupełnioną trzema protokołami regionalnymi (Afryka, Karaiby, Pacyfik), z których wszystkie mają charakter wiążący. Złożoność tej struktury oznacza, że Komitet Monitorujący AKP–UE powinien być bardziej proaktywny w przyszłości. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Priorytety nowej umowy odzwierciedlają zaangażowanie stron w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ i są podzielone na sześć obszarów: (i) prawa człowieka, demokracja i sprawowanie rządów; (ii) pokój i bezpieczeństwo; (iii) rozwój społeczny (obejmujący zdrowie, edukację, warunki sanitarne, bezpieczeństwo żywnościowe, spójność społeczną, kulturę i równość płci, a także zobowiązania dotyczące współpracy na rzecz rozwoju); iv) zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu wzrost gospodarczy i rozwój (w tym podejście w ramach umów o partnerstwie gospodarczym); v) zrównoważenie środowiskowe i zmiana klimatu; vi) migracja i mobilność. Priorytety te mają ogromne znaczenie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Do priorytetów tych trzeba również włączyć przeciwdziałanie skutkom pandemii COVID-19 w UE i państwach AKP, zarówno z uwagi na ryzyko kurczenia się demokracji, jak i w odniesieniu do ożywienia gospodarczego i społecznego, mając na względzie niepewne perspektywy odbudowy w państwach AKP i wynikający z tego wzrost ubóstwa i nierówności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES podkreśla w szczególności, że kwestia infrastruktury krytycznej w państwach AKP pozostaje niezmiernie ważna, jak pokazała pandemia. Zrównoważony rozwój jest całkowicie związany z istnieniem odpornej infrastruktury, która promuje i wspiera działalność gospodarczą i postęp społeczny oraz ma decydujące znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju – Agendy 2030 i Agendy 2063 Unii Afrykańskiej. EKES zaznacza, że współpraca na rzecz rozwoju pozostaje niezbędnym, choć nie wystarczającym, warunkiem udanego wdrażania, i podkreśla znaczenie jej wzmocnienia w krajach AKP. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W tym kontekście Komitet podkreśla przede wszystkim wagę krytycznej infrastruktury zdrowotnej. Istnienie powszechnej, łatwo dostępnej i potencjalnie bezpłatnej służby zdrowia w państwach AKP ma zasadnicze znaczenie dla dobrobytu ludności i zrównoważonego rozwoju. W szczególności szybki dostęp do szczepionek (patentów i lokalnych technicznych zdolności produkcyjnych) zapewni społeczeństwom państw AKP niezbędną odporność na przyszłe (i możliwe) pandemie. EKES zauważa, że ta istotna kwestia nie została ujęta w nowej umowie, wzywa więc UE i OACPS do jej uwzględnienia w trakcie wdrażania umowy. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES jest zdania, że nowa umowa musi uwzględniać wpływ obecnej sytuacji geopolitycznej w Europie i na świecie, zwłaszcza wojny w Ukrainie (m.in. bezpieczeństwo żywnościowe, ceny energii i zagrożenia dla demokracji), na współpracę na rzecz rozwoju ogólnie, a szczególnie na umowy o partnerstwie gospodarczym. Zwraca uwagę, że obecne realia prowadzą do wzrostu konkurencji o wpływy w państwach AKP, co wymaga od UE zwiększenia zdolności do współpracy z tymi krajami, zwłaszcza w dziedzinie gospodarczej, społecznej i kulturalnej. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Jeśli chodzi o instytucjonalne mechanizmy uczestnictwa, informowania i wysłuchania społeczeństwa obywatelskiego oraz systematycznych konsultacji z nim (mechanizmy instytucjonalne), EKES z zadowoleniem przyjmuje następujące stwierdzenia zawarte w nowej umowie: strony powinny ustanowić „otwarte i przejrzyste mechanizmy ustrukturyzowanych konsultacji” (2), strony „(...) ustanawiają mechanizmy (...) konsultacji (...)” (3), strony „(...) ustanawiają i rozwijają mechanizmy konsultacji i dialogu (...)” l (4), strony „(...) przewidują mechanizmy dialogu i konsultacji (...)”. (5) |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe na temat umów o partnerstwie gospodarczym między UE a państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku

| 4.1. | Negocjacje w sprawie dziewięciu umów o partnerstwie gospodarczym doprowadziły do wejścia w życie siedmiu umów regionalnych, podpisanych z 32 spośród 79 krajów AKP (14 państw regionu Karaibów, 14 państw afrykańskich i 4 państwa regionu Pacyfiku). Pięć z siedmiu umów jest stosowanych tymczasowo, ponieważ nie zostały jeszcze ratyfikowane przez wszystkie państwa członkowskie UE. Pozostałe dwie umowy, z Afryką Zachodnią i Afryką Wschodnią, nie są jeszcze tymczasowo stosowane ze względu na opóźnienia w podpisaniu i ratyfikacji przez kraje afrykańskie. Kolejnych 21 państw zakończyło negocjacje w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym, które czekają teraz na wdrożenie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES podkreśla, że umowy o partnerstwie gospodarczym stwarzają zarówno możliwości, jak i zagrożenia. Kluczowe znaczenie ma zapewnienie partnerstwa na równych zasadach, które przyczyni się nie tylko do wzrostu gospodarczego, ale również zapewni dobrobyt i sprawiedliwość społeczną. Działania organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia tych celów. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Umowy o partnerstwie gospodarczym są jednak krytykowane przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych w UE i w państwach partnerskich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Krytyka ta odnosi się do kształtu umów o partnerstwie gospodarczym i ewentualnego hamującego wpływu na wzrost produkcyjny w państwach AKP, mimo możliwości ochrony krajowych gałęzi przemysłu takich jak rolnictwo. Swoboda handlu między UE i OACPS jest zaletą umów o partnerstwie gospodarczym, ale w wielu przypadkach wywarła skutek w postaci zmniejszenia dochodów z ceł, szczególnie obniżenia podatków z tytułu handlu zagranicznego, a także stwarza zagrożenia dla mikroprzedsiębiorstw, małych i średnich przedsiębiorstw lub spółdzielni, które stanowią podstawę gospodarki rodzinnej, biorąc pod uwagę różnicę między poziomami gospodarczymi UE i państw AKP, co stanowczo podkreśliło wiele organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Rola społeczeństwa obywatelskiego jest uwzględniona w umowach o partnerstwie gospodarczym na wiele sposobów, ma różny kształt i nadaje organizacjom społeczeństwa obywatelskiego różne znaczenie w omawianiu i monitorowaniu umów. Na przykład umowa o partnerstwie gospodarczym z Wybrzeżem Kości Słoniowej doprowadziła do ustanowienia platformy Wybrzeża Kości Słoniowej (konwencji społeczeństwa obywatelskiego Wybrzeża Kości Słoniowej), która zorganizowała projekt (6) dotyczący monitorowania wpływu umowy o partnerstwie gospodarczym na gospodarkę rodzinną. Ponadto ponieważ posiedzenia wewnętrzne są skoncentrowane na zagadnieniu zrównoważonego rozwoju, wpływ społeczeństwa obywatelskiego na inne tematy jest ograniczony. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W niektórych umowach o partnerstwie gospodarczym przewidziano dodatkowe organy, takie jak wspólna komisja parlamentarna, np. w wypadku CARIFORUM i umowy o partnerstwie gospodarczym z Afryką Zachodnią. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ponieważ w umowach o partnerstwie gospodarczym wyraźnie wspomina się o ich włączeniu do priorytetów umowy z Kotonu, nowa umowa daje sygnatariuszom możliwość wspierania szerszego, zharmonizowanego i zinstytucjonalizowanego zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych, którą należy w pełni wykorzystać, tym bardziej że – jak wynika z oceny wdrażania przeprowadzonej przez UE we wrześniu 2021 r. – proces w tej dziedzinie przebiega powoli. Najskuteczniejszym sposobem wdrażania mechanizmów instytucjonalnych przewidzianych w umowach o partnerstwie gospodarczym jest dopilnowanie, by instytucje publiczne udzielały na czas szczegółowych informacji o całym procesie organizacjom społeczeństwa obywatelskiego/partnerom społecznym, oraz by umożliwiły tym podmiotom zorganizowany udział, tak by mogły one wnieść wkład dzięki opartym na faktach badaniom i zaleceniom. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Uwagi szczegółowe na temat koncepcji, reprezentatywności, działań i instytucjonalizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych

| 5.1. | EKES pełni funkcję europejskiego domu społeczeństwa obywatelskiego. Jest organem doradczym Unii Europejskiej utworzonym na mocy art. 13 Traktatu o Unii Europejskiej, składającym się z 329 członkiń i członków reprezentujących pracodawców (Grupa I), pracowników (Grupa II) i organizacje społeczeństwa obywatelskiego (Grupa III). Stanowi europejski mechanizm instytucjonalny, w ramach którego podmioty te wyrażają w drodze zorganizowanego dialogu swoje poglądy na istotne kwestie dotyczące UE. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zwraca uwagę, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego obejmują stowarzyszenia o szerokim zakresie celów, reprezentują swoich członków, a ich rola obywatelska obejmuje m.in. działania na rzecz promowania dobrobytu ludności, działania na rzecz włączenia społecznego i zwalczania wykluczenia, ochronę praw i interesów społecznych, gospodarczych, kulturalnych i zawodowych społeczności lub grup obywateli, ochronę środowiska i przeciwdziałanie zmianie klimatu, ochronę praw człowieka, sygnalizowanie nieprawidłowości (funkcja kontrolna), ostrzeganie i presję (ochrona) na suwerenne organy władz, aby broniły interesów swoich partnerów i umacniały wartości społeczne. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Gospodarcze, społeczne i polityczne realia społeczeństwa, w którym działa tak duża i zróżnicowana liczba organizacji, mają kluczowe znaczenie dla kształtu tych ostatnich. Mimo ich ważnej i cennej roli nie należy postrzegać ich jako główny podmiot promujący zrównoważony rozwój. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES podkreśla, że to właśnie w tej wieloaspektowej rzeczywistości należy odpowiednio uwzględnić duży zasięg nieformalnych stosunków gospodarczych i społecznych w państwach AKP. Nieformalność dotyczy wszystkich stosunków społecznych, organizacyjnych i instytucjonalnych oraz silnie na nie wpływa. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerzy społeczni mają zazwyczaj duże trudności z rozpoczęciem działalności, organizacją i funkcjonowaniem, a także z uzyskaniem wsparcia gospodarczego i prowadzeniem formalnych działań. Podmioty te powinny otrzymać nadzwyczajne wsparcie finansowe, ponieważ w przeciwnym razie nie będą w stanie przyczynić się, dzięki swojemu zaangażowaniu i interwencji, do trwałego rozwoju, korzystania z praw obywatelskich i do demokratycznej odporności swojego kraju. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego zależy od roli społecznej, jaką chcą odgrywać (charakter bardziej obywatelski lub polityczny), ich wielkości, społecznego znaczenia, jakie przypisują im ich członkowie i społeczeństwo, a także od przyjętej roli przywódczej, środków finansowych potrzebnych na realizację celów i od ograniczeń nakładanych przez darczyńców. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ogólnie rzecz biorąc, słabości organizacji społeczeństwa obywatelskiego skłaniają je do konkurowania o finansowanie, czasami nie tylko między sobą, ale również z organami publicznymi. Utrudniają ich działalność i udział w krajowych lub międzynarodowych mechanizmach instytucjonalnych. Ponadto mogą doprowadzić do zależności od podmiotów finansujących lub władz danego kraju. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Związki zawodowe i stowarzyszenia przedsiębiorców (czyli partnerów społecznych) uznaje się za organizacje społeczeństwa obywatelskiego, ale ze względu na swój wyjątkowy charakter mają one odrębną klasyfikację. Partnerzy społeczni reprezentują interesy – zwłaszcza gospodarcze – swoich członków i działają w ich obronie bądź przed suwerennymi organami władz, poprzez specjalne mechanizmy konsultacji i negocjacji, bądź w drodze interakcji między sobą, w szczególności poprzez rokowania zbiorowe. Partnerzy społeczni posiadają spójną strukturę, wyraźną reprezentatywność interesów, niezaprzeczalnie trwały charakter, uznany dorobek historyczny, zakres działania oraz ugruntowaną i dobrze zdefiniowaną dziedzinę interakcji, a także, ogólnie rzecz biorąc, mają zdolność do samofinansowania. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Uwagi szczegółowe na temat umowy zastępującej umowę z Kotonu oraz społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych

6.1.   Społeczeństwo obywatelskie i partnerzy społeczni w kontekście nowej umowy zastępującej umowę z Kotonu

| 6.1.1. | Nowa umowa – zarówno we wspólnej podstawie, jak i w każdym z trzech protokołów regionalnych – przewiduje aktywną rolę społeczeństwa obywatelskiego. Niemniej nie precyzuje tej roli, ponieważ pozostawia sygnatariuszom (OACPS i UE) określenie instytucjonalnych ram udziału społeczeństwa obywatelskiego, w tym ustanowienie mechanizmów instytucjonalnych. Powstaje w związku z tym zasadnicze pytanie, w jaki sposób zapewnić krajowy i ponadnarodowy udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Uwzględnienie kluczowych elementów organizacyjnych, w tym statutu prawnego, reprezentatywności, wyboru przedstawicieli oraz minimalnych wymogów dotyczących częstotliwości posiedzeń, stworzy dynamikę, która wzmocni rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych będących podmiotami w tym procesie. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Te zainteresowane strony pełnią szczególną funkcję ze względu na własne interesy, których nie należy mylić z rolą odgrywaną przez partie polityczne w społeczeństwie. Zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych powinno być wspierane w konkretnych działaniach i wykraczać poza ogólne dyskusje. Dzięki swoim badaniom, opiniom i propozycjom skierowanym do instytucji podmioty te wniosą wkład w debatę i decyzje. Istnienie mechanizmów instytucjonalnych, które aktywnie angażują zainteresowane strony, opierają się na samozarządzaniu i ustalonych standardach proceduralnych, rozpowszechniają informacje i współdziałają w drodze konsultacji i zorganizowanego dialogu, stanowi najlepszy wkład organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych w istnienie otwartego rządu (7). |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Aspekt finansowy ma tu szczególne znaczenie. Bez odpowiedniego, rozsądnego i przejrzystego finansowania udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych nie zostanie zapewniony ani w posiedzeniach, ani przede wszystkim w pracach przygotowawczych w zakresie badań stosowanych obejmujących gromadzenie danych, analizy i opinie. |
| --- | --- |

6.1.4.

6.2.   Obecne realia dotyczące społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w państwach UE i AKP

6.2.1.   Europa

Jeśli chodzi o Europę, istnieje wiele tysięcy stowarzyszeń, organizacji, federacji, konfederacji, platform, forów na szczeblu krajowym lub europejskim, czy to z sektora organizacji społeczeństwa obywatelskiego, czy to z sektora przedsiębiorstw (prywatne, z grupy mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, publiczne lub społeczne), czy też z sektora związków zawodowych, i istnieje pewna harmonizacja organizacyjna.

6.2.2.   Kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku

| 6.2.2.1. | Jeśli chodzi o państwa AKP, zróżnicowanie sytuacji gospodarczej, społecznej, politycznej i historycznej każdego regionu, podregionu i państwa skutkuje dużą różnorodnością organizacyjną organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych, a w wielu przypadkach brakiem wzajemnych interakcji. Jednocześnie istnieją liczne przykłady dobrych praktyk oraz wiele trudności i niedociągnięć. |
| --- | --- |

6.2.2.1.

| 6.2.2.2. | Ponadto (całkowicie) brakuje czasami ogólnych lub szczegółowych informacji dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych na temat nowej umowy lub umów o partnerstwie gospodarczym (o ile takie istnieją) oraz, ogólnie rzecz biorąc, nie ma przestrzeni do uczestnictwa i zorganizowanej dyskusji z instytucjami publicznymi. |
| --- | --- |

6.2.2.2.

| 6.2.2.3. | Ta niejednorodna rzeczywistość wskazuje, że oba te rodzaje sytuacji należy analizować w terenie w celu rozpowszechniania przykładów dobrych praktyk oraz rozwiązywania problemów, tak aby godnie traktować organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych i wzmocnić ich rolę. Dzięki temu będzie możliwe wspieranie istniejących mechanizmów instytucjonalnych lub tworzenie nowych. |
| --- | --- |

6.2.2.3.

6.2.3.   Komitet Monitorujący AKP–UE

Obecnie w kontekście stosunków UE–AKP organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni mogą polegać na Komitecie Monitorującym AKP–UE, który jest częścią EKES-u i w którego skład wchodzi na równych prawach 12 członków UE/EKES-u i 12 delegatów wskazanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych z AKP (obecnie 8 z Afryki, 2 z Karaibów i 2 z regionu Pacyfiku), którzy są mianowani przez zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w każdym regionie i z zachowaniem równowagi interesów.

7.   Uwagi szczegółowe na temat sposobów promowania i wspierania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych jako siły napędowej zrównoważonego rozwoju

| 7.1. | EKES uważa, że niezwykle ważne jest sformalizowanie planowanych mechanizmów instytucjonalnych i że jest to jego główny cel w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES zdecydowanie zaleca, by po ostatecznym podpisaniu nowej umowy Komisja podjęła inicjatywę zaproponowania OACPS i odnośnym państwom, aby zostały stworzone warunki polityczne, organizacyjne i finansowe umożliwiające wdrożenie tych mechanizmów instytucjonalnych. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES stanowczo wzywa OACPS do równego zaangażowania w ten proces. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES zauważa, że struktura nowej umowy przewiduje ustanowienie mechanizmu instytucjonalnego odpowiadającego wspólnej podstawie i obejmującego przedstawicieli UE i OACPS. Jednocześnie protokoły regionalne umożliwiają ustanowienie takiego mechanizmu w każdym regionie (Afryka, Karaiby i Pacyfik) z udziałem przedstawicieli tego regionu i UE. W związku z tym będziemy stosować system 1 + 3 mechanizmów instytucjonalnych, obejmujący całe spektrum nowej umowy. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | EKES zauważa, że w kontekście umów o partnerstwie gospodarczym przewiduje się również mechanizmy instytucjonalne, tj. komitety konsultacyjne, podobne do tych zawartych w umowach z CARIFORUM oraz z Afryką Zachodnią i Wschodnią. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES zwraca szczególną uwagę, że cała struktura mechanizmów instytucjonalnych będzie wymagała znacznych wysiłków na rzecz współpracy i tworzenia sieci – jako jednolity i uporządkowany system – z myślą o zapewnieniu synergii, uniknięciu powielania wysiłków i rozproszenia zasobów oraz optymalizacji ich wykorzystania, zwłaszcza zasobów finansowych. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | EKES proponuje, by Komisja zleciła delegaturom UE w państwach OACPS wspieranie projektów organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych, w szczególności projektów dotyczących podnoszenia świadomości, szkolenia i wzmacniania pozycji ich członków oraz przywódczyń i przywódców, technicznego wzmacniania organizacji i pobudzania tworzenia mechanizmów instytucjonalnych. EKES zaleca, by Komisja, biorąc pod uwagę osiągnięcia, priorytetowo traktowała wnioski organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych z państw AKP. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | EKES proponuje, by Komisja opracowała programy pozwalające – w ramach wdrażania mechanizmów instytucjonalnych – zbadać w terenie realia, potencjał i problemy organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych oraz różnorakich istniejących struktur (platform, forów itp.) w celu zebrania i rozpowszechnienia przykładów dobrych praktyk (istniejących już w ramach UE–OACPS). Zaleca, by organizacje społeczeństwa obywatelskiego/partnerzy społeczni z państw AKP mieli decydujący udział ilościowy i jakościowy w tym badaniu. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | EKES podkreśla, że Komitet Monitorujący AKP–UE wzmocni swoją strukturę dzięki większym zasobom oraz większej liczbie członków i delegatów, tak aby mógł lepiej wnosić wkład w ten proces i wypełniać swoje zadania. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | EKES zdecydowanie zaleca, by Komisja włączyła finansowanie tego procesu do obecnych instrumentów finansowych. Zwraca szczególną uwagę na fakt, że działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych wymaga finansowania, ponieważ samofinansowanie jest niewystarczające. Przypomina, że ze względu na geograficzny wymiar nowej umowy funkcjonowanie mechanizmów instytucjonalnych i zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych wymaga środków finansowych, którymi podmioty te nie dysponują. Nawet przy zastosowaniu rygorystycznych metod kontroli zarządzania i nowoczesnych technologii cyfrowych wsparcie finansowe dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych ma kluczowe znaczenie. EKES zdecydowanie wzywa UE, OACPS i państwa członkowskie do zatwierdzenia specjalnych programów wsparcia działań organizacji społeczeństwa obywatelskiego/partnerów społecznych oraz funkcjonowania mechanizmów instytucjonalnych. |
| --- | --- |

7.10.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady „Odnowione partnerstwo z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku”, 2016, s. 5–6.

1

(2)  Wspólna podstawa umowy, art. 95.

2

(3)  Protokół regionalny dla Afryki, art. 5.

3

(4)  Protokół regionalny dla Karaibów, art. 7.

4

(5)  Protokół regionalny dla Pacyfiku, art. 7.

5

(6)  Wsparcie dla wzmocnienia zdolności operacyjnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego Wybrzeża Kości Słoniowej w celu monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie wstępnej umowy o partnerstwie gospodarczym z Wybrzeżem Kości Słoniowej.

6

(7)  Zgodnie z definicją OECD.

7

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/37 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/37

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Nowa Rada UE–USA ds. Handlu i Technologii w działaniu: priorytety dla przedsiębiorców, pracowników i konsumentów oraz niezbędne zabezpieczenia”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 443/05)

| Sprawozdawca: | Timo VUORI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Tanja BUZEK |

Sprawozdawca:

Timo VUORI

Współsprawozdawczyni:

Tanja BUZEK

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 21.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 09.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 173/0/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

21.10.2021

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

09.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

173/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Określenie pozytywnej agendy transatlantyckiej. Rada UE–USA ds. Handlu i Technologii (TTC) może stanowić trzon agendy mającej na celu ożywienie partnerstwa UE–USA za pomocą zaufanych kanałów współpracy. Mimo że nasza gospodarka transatlantycka stanowi około połowy światowego PKB i odpowiada za znaczną część globalnych przepływów handlowych i inwestycyjnych, w naszych stosunkach nadal istnieją po obu stronach Atlantyku przeszkody dotyczące handlu, inwestycji, pracy, podróżowania i studiowania. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wiodąca rola w ochronie naszych wartości i handlu opartego na zasadach. W trudnych czasach geopolitycznych największe światowe gospodarki – UE i USA – wraz z innymi partnerami o podobnych poglądach ponoszą ogromną odpowiedzialność za promowanie nowoczesnych ram współpracy w dziedzinie handlu i technologii, które to ramy wspierają otwartą i zrównoważoną gospodarkę, wolny i sprawiedliwy handel oraz respektują wartości demokratyczne, godną pracę i prawa człowieka. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Konieczność reagowania na zakłócenia na rynku. W związku z licznymi trwającymi kryzysami partnerzy transatlantyccy muszą szybko znaleźć sposoby wzmocnienia odporności naszych otwartych społeczeństw demokratycznych, m.in. poprzez zagwarantowanie naszych globalnych łańcuchów wartości i dostaw oraz bezpieczeństwa energetycznego, w szczególności z myślą o pilnej potrzebie zastąpienia rosyjskich dostaw energii i surowców. Ponadto UE i USA muszą poczynić większe wysiłki, aby wzmocnić multilateralizm i sprostać wyzwaniom, które wiążą się ze zmianą klimatu, z koniecznością uchronienia wolnego i sprawiedliwego handlu przed osłabieniem oraz z zakłóceniami rynku powodowanymi przez państwa autorytarne. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Budowanie zaufania w oparciu o wzajemną i stabilną współpracę. Obie strony muszą zaangażować się w budowanie stałej struktury dialogu dla TTC, aby osiągnąć konkretne rezultaty w perspektywie krótko- i długoterminowej, wykraczającej poza cykle wyborów politycznych i wymiany rządów. Ponadto UE i USA muszą w ramach TTC dążyć do bardziej strategicznego i horyzontalnego podejścia do kwestii handlu i technologii. Dziesięć grup roboczych w ramach TTC powinno dążyć do wypracowania całościowego i skutecznie koordynowanego podejścia do współpracy, które nie tworzy niepotrzebnych podziałów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Zwiększenie zaangażowania zainteresowanych stron. Jeśli chcemy uniknąć niepowodzeń podobnych jak odniesione w trakcie poprzednich ambitnych negocjacji handlowych, jedynym sposobem osiągnięcia celów TTC są przejrzystość oraz silne zaangażowanie zainteresowanych stron po obu stronach Atlantyku. Dlatego Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) będzie się aktywnie angażował w ramach struktur TTC i dąży do tego, by jako jedyny w swoim rodzaju podmiot reprezentujący społeczeństwo obywatelskie uczestniczyć w posiedzeniach ministerialnych TTC. W tym kontekście ponownie wyraża ubolewanie, że grupa ekspertów ds. umów handlowych nie została odnowiona i że nie ustanowiono żadnej porównywalnej stałej struktury konsultacji z zainteresowanymi stronami. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Specjalny transatlantycki dialog pracowniczy. W przeszłości EKES wyrażał poparcie dla transatlantyckiego dialogu biznesowego i transatlantyckiego dialogu konsumenckiego, dlatego z aprobatą przyjmuje niedawną deklarację ministerialną z Paryża dotyczącą ustanowienia trójstronnego dialogu na temat handlu i pracy, który stanowiłby formalny kanał dla partnerów społecznych po obu stronach Atlantyku służący wnoszeniu wkładu w proces TTC i kształtowaniu transatlantyckich stosunków handlowych i inwestycyjnych. W związku z tym wzywa Komisję Europejską, aby zajęła się brakiem równowagi w zakresie demokracji pracowniczej wynikającym z nieratyfikowania sześciu podstawowych konwencji MOP i jego wpływem na równe warunki działania w handlu. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Uwagi ogólne – rosnąca potrzeba ściślejszego partnerstwa między UE a USA

| 2.1. | EKES w dialogu transatlantyckim: EKES od lat śledzi transatlantyckie sprawy polityczne i handlowe i przedstawia stanowisko zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Ponadto prowadzi regularny dialog zarówno z instytucjami UE, jak i z administracją USA, a w szczególności ze społeczeństwem obywatelskim zza Atlantyku. Utworzenie nowej Rady UE–USA ds. Handlu i Technologii (TTC), obejmującej dziesięć grup roboczych i przewidującej regularne wysłuchania, wymaga od EKES-u aktualizacji jego stanowiska w sprawie priorytetów TTC. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Odpowiedzialność wiodących gospodarek świata: EKES podkreśla, że Unię Europejską i USA łączą w dalszym ciągu najszerzej zakrojone dwustronne stosunki handlowe i inwestycyjne oraz najbardziej zintegrowane stosunki gospodarcze na świecie. Chociaż w 2021 r. na pozycję największego źródła przywozu towarów do UE wysunęły się Chiny, Stany Zjednoczone pozostają zdecydowanie największym partnerem handlowym i inwestycyjnym UE. Stosunki transatlantyckie definiują globalną gospodarkę w zmagającym się z wyzwaniami wielostronnym systemie handlowym, na który wpływa WTO dotknięta kryzysami – najpierw trwającą od dwóch lat pandemią COVID-19, a obecnie wojną w Ukrainie. UE lub USA są największym partnerem handlowym i inwestycyjnym prawie każdego innego kraju w gospodarce światowej. Partnerstwo transatlantyckie nie jest celem samym w sobie, lecz musi opierać się na wspólnych wartościach, interesach i wspólnej odpowiedzialności. UE i USA powinny być ostoją demokracji, pokoju i bezpieczeństwa na całym świecie, praworządności i praw człowieka dla wszystkich (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Impuls do rozwoju bliższego, strategicznego partnerstwa UE–USA: EKES zauważa, że podczas gdy światem wstrząsają nieoczekiwanie liczne kryzysy, dla wiodących gospodarek świata – UE i USA wraz z innymi demokratycznymi państwami o podobnych poglądach i otwartych, opartych na zasadach gospodarkach rynkowych – jest to decydujący moment na pogłębienie współpracy politycznej i gospodarczej w celu ochrony naszych uniwersalnych wartości oraz wzmocnienia dobrobytu, demokracji i praworządności, bezpieczeństwa i praw człowieka. Wśród tych celów bezwzględnym priorytetem ukierunkowującym politykę międzynarodową stał się pokój. Jednocześnie nie powinniśmy już dalej tolerować żadnych działań państw wymierzonych w porządek międzynarodowy ani tolerować „gapowiczów” w handlu międzynarodowym. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Kluczowa rola handlu i technologii w geopolityce: EKES ponownie podkreśla, że w przypadku handlu i technologii nie chodzi jedynie o kwestie regulacyjne, ale o ważne narzędzia pozwalające chronić i promować te uniwersalne wartości na całym świecie. UE i USA muszą pogłębić współpracę i osiągnąć konkretne rezultaty na szczeblu wielostronnym i dwustronnym. TTC zapewnia wyjątkową możliwość takiej strategicznej współpracy na wysokim szczeblu w dziedzinie handlu i technologii, która wykracza poza obecne ustalenia dotyczące współpracy ad hoc i czasowo sięga dalej niż kolejne wybory w UE i USA oraz instytucjonalne zmiany rządzącej administracji. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Platforma dialogu i współpracy: TTC nie jest kolejnym podejściem do transatlantyckiego partnerstwa handlowo-inwestycyjnego (TTIP) i nie powinna być tak postrzegana, choć można wyciągnąć pewne użyteczne wnioski z tych nieudanych negocjacji. Cele i procedury TTC nie mogą kwestionować instytucji i procesów decyzyjnych UE, a zarazem należy zwiększyć zaangażowanie zainteresowanych stron. Normy UE odzwierciedlające nasze wartości nie mogą być podważane; dla podejścia UE do ustanawiania norm zasadnicze znaczenie ma zwłaszcza zasada ostrożności. EKES podziela pogląd, że współpraca w zakresie norm jest również powiązana z różnymi ramami prawnymi i wymaga dogłębnych analiz kwestii technicznych, a także oceny skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych, które to analizy należy przeprowadzać indywidualnie dla każdego przypadku. Na przykład nowe porozumienie ramowe co do zasady w sprawie przesyłania danych pokazuje, że UE i USA mogą dążyć do osiągnięcia konsensusu w drażliwych kwestiach. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Silne poparcie zainteresowanych stron: EKES zauważa, że przedsiębiorstwa i inne zainteresowane podmioty społeczeństwa obywatelskiego, zarówno w UE, jak i w USA, wyraziły już ogólne poparcie dla TTC i wskazanych zagadnień, którymi będzie się zajmować dziesięć grup roboczych. Wydaje się, że partnerzy transatlantyccy dostrzegają wartość dodaną strategicznego partnerstwa transatlantyckiego i ściślejszej współpracy regulacyjnej. Nadal istnieją zbędne bariery dotyczące handlu, inwestycji i pracy. Ponadto partnerzy transatlantyccy mogliby wspólnie wzmocnić swoją globalną konkurencyjność na rynku światowym, co idzie w parze z celami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju, sprawiedliwości społecznej, poszanowania praw człowieka, wysokich standardów pracy i wysokich norm środowiskowych. Aby jednak osiągnąć wyniki, obie strony muszą być świadome celów, sposobów podejścia i środków drugiej strony, co pozwoli opracować wspólne nowe ramy dla handlu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Lepsze zaangażowanie zainteresowanych stron po niepowodzeniu dialogu ze społeczeństwem obywatelskim UE–USA: EKES podkreśla, że wzmocniony dialog ze społeczeństwem obywatelskim jest istotnym elementem w kontekście transatlantyckim, w tym w ramach TTC. Szczególnie ważny jest przy tym wspólny dialog na temat praw obywatelskich, odporności na dezinformację, wolności mediów, działania na rzecz klimatu, praw socjalnych, ochrony konsumentów, a także wspierania demokracji (2). Partnerstwo transatlantyckie może umożliwić jeszcze ściślejszą integrację transatlantycką w naszych gospodarkach, w tym wspólne ramy handlu, technologii i inwestycji. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi szczegółowe – kluczowe priorytety dla przedsiębiorców, pracowników i konsumentów

| 3.1. | EKES jest zdania, że TTC pokazuje wzajemne powiązanie dwóch największych gospodarek na świecie, a także stanowi jedyne w swoim rodzaju forum budowania ściślejszej współpracy transatlantyckiej w zakresie polityki handlowej i kwestii dotyczących regulacji rynku. Uważa zatem, że TTC powinna koncentrować się na pewnych kluczowych priorytetach z punktu widzenia przedsiębiorców, pracowników i konsumentów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Nowoczesny wielostronny handel oparty na zasadach: UE i USA muszą pokazać wspólną odpowiedzialność i wspólne przywództwo w Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz propagować skuteczny multilateralizm z progresywną polityką handlową, która uwzględnia aspekty środowiskowe i społeczne (3). Zarówno UE, jak i USA stoją przed wyzwaniami związanymi z praktykami zakłócającymi rynek stosowanymi przez gospodarki nierynkowe, w tym nieuczciwymi i dyskryminacyjnymi działaniami powiązanymi z przedsiębiorstwami państwowymi, dotacjami państwowymi, opłatami i podatkami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Przewodzenie reformie WTO: TTC powinna skupić się na sposobach poprawy wielostronnego systemu handlowego WTO i mechanizmu rozstrzygania sporów WTO, biorąc pod uwagę ich kluczowe znaczenie dla tworzenia skutecznej wielostronnej matrycy progresywnej agendy handlowej obejmującej kwestie środowiskowe i społeczne. UE i USA muszą przewodzić ambitnej reformie WTO i promować nowoczesną agendę tej organizacji, przełamując różne tabu (dotyczące społecznych aspektów handlu) i podejmując obecne i przyszłe wyzwania dotyczące zrównoważonego rozwoju. W tym celu EKES wzywa UE i USA, aby wypracowały z kluczowymi partnerami handlowymi ustalenia dotyczące strategicznej współpracy, odnoszące się do priorytetowych kwestii wielostronnych (4). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Kwestia godnej pracy w handlu międzynarodowym (5): EKES wzywa UE i USA do propagowania ściślejszej współpracy między WTO a Międzynarodową Organizacją Pracy (MOP) w celu promowania godnej pracy i norm pracy za pomocą instrumentów handlowych. Niedawne mianowanie nowych dyrektorów generalnych w obu organizacjach powinno przyczynić się do nadania nowego impulsu działaniom w tej dziedzinie. Zapewnienie przestrzegania międzynarodowych norm pracy, ustanowionych i monitorowanych przez MOP, powinno stanowić część debaty na temat reformy WTO pod przywództwem UE i USA. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję USA w sprawie rozwiązania globalnego problemu pracy przymusowej na statkach rybackich w ramach trwających negocjacji WTO w sprawie dotacji dla rybołówstwa (6), która to propozycja jest pozytywnym przykładem i szansą na rozwinięcie tego ambitnego i odnowionego podejścia. Partnerzy transatlantyccy powinni w dalszym ciągu wykorzystywać swoją współpracę, by działać na rzecz stworzenia silniejszej podstawy prawnej dla włączenia podstawowych praw pracowniczych MOP do ram WTO (7). Dwustronne kwestie dotyczące pracy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania powinny obejmować podejścia porównawcze do rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju oraz ich skuteczną egzekwowalność w ramach umów o wolnym handlu (8). EKES od dawna apelował o zmianę podejścia do egzekwowania ustaleń pod groźbą sankcji odnośnie do rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju i z aprobatą przyjął innowacyjne instrumenty egzekwowania w ramach umowy między USA a Meksykiem i Kanadą (USMCA) (9). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Współpraca na forach międzynarodowych: TTC mogłaby stanowić platformę służącą przygotowaniu wzmocnionej współpracy w dziedzinie zagadnień dotyczących pracy i zatrudnienia na forach międzynarodowych, w szczególności na forum MOP i Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Ta wzmocniona współpraca powinna obejmować promowanie i egzekwowanie należytej staranności. TTC powinna zachęcać do wspólnego budowania zdolności, zwłaszcza w celu promowania bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) na całym świecie, oraz opracowywać wspólne projekty, na przykład w zakresie zasobów dla inspekcji pracy w państwach trzecich. Oczekiwane włączenie konwencji dotyczących BHP do podstawowych norm pracy MOP mogłoby stanowić obszar owocnej współpracy. Praca przymusowa jest przedmiotem głębokiego zaniepokojenia zarówno UE, jak i USA i powinny one skoordynować wspólne podejście, zwłaszcza w odniesieniu do przywozu towarów wytwarzanych w wyniku takich praktyk w Chinach. Rozpowszechnienie nowych form zatrudnienia na całym świecie, w szczególności pracy za pośrednictwem platform internetowych, w czym przodują przedsiębiorstwa z USA i UE, powinno być omawiane na forum odpowiednich grup roboczych TTC, z uwzględnieniem wkładu ze strony pracowników. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Odporność i zrównoważony rozwój w globalnych łańcuchach dostaw: TTC powinna opracować strategie zwiększenia odporności poprzez zapewnienie zrównoważoności globalnych łańcuchów dostaw i zadbanie o to, by mogły one odpowiednio funkcjonować. UE i USA powinny określić wspólne słabe strony i współpracować, na przykład w dziedzinie dostępności surowców i produktów krytycznych, takich jak półprzewodniki. Partnerzy transatlantyccy powinni również niezwłocznie zwrócić uwagę na ujednolicone podejście do bezpieczeństwa dostaw energii, które byłoby w pełni zgodne z ambitnym programem zrównoważonego rozwoju, takim jak Europejski Zielony Ład. Ponadto powinni rozważyć podjęcie wspólnych działań w celu poprawy odpowiednich zdolności produkcyjnych, inwestycji i logistyki. TTC powinna działać na rzecz wspólnej obowiązkowej należytej staranności w łańcuchach dostaw, w oparciu o najlepsze praktyki, w celu stworzenia modelu globalnych wymogów w zakresie zrównoważonego rozwoju w łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wspieranie zielonej gospodarki: TTC powinna skupić się na współpracy dotyczącej technologii klimatycznych i ekologicznych oraz polityce dotyczącej sprawiedliwej transformacji. UE i USA powinny promować międzynarodowe ramy i standardy w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, gospodarki o obiegu zamkniętym, zrównoważonego finansowania, technologii energooszczędnych, norm ekologicznych i społecznych w zamówieniach publicznych, oznakowania ekologicznego i sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju. Ponadto partnerzy transatlantyccy powinni pracować nad wielostronnymi ramami liberalizacji handlu towarami związanymi z przemysłem ekologicznym w ramach bieżących inicjatyw, a mianowicie umowy w sprawie towarów środowiskowych (EGA), zorganizowanych dyskusji dotyczących handlu i zrównoważoności środowiskowej (TESSD) oraz nieformalnego dialogu na temat zanieczyszczenia plastikiem. TTC powinna koncentrować się na skutecznych i skoordynowanych mechanizmach dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), aby stworzyć model globalnych ram i uniknąć konfliktów handlowych między UE a USA. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Cyfryzacja i nowe gospodarki: TTC powinna koncentrować się na współpracy w zakresie norm technologicznych, badań naukowych i polityki w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI), internetu rzeczy, technologii 6G, baterii, technologii kwantowych i technologii blockchain. Ramy te powinny wspierać innowacje i standaryzację, ale muszą uwzględniać ważne podstawowe względy polityczne. Obszary nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja, często mają również wymiar powiązany z miejscem pracy, który wymaga solidnych strategii w zakresie AI i danych. Strategie takie powinny w pierwszej kolejności zapewniać przyjęcie europejskich ram prawnych i upodmiotawiających, opartych na prawach człowieka, a zatem obejmujących zasady etyczne, prawa pracownicze i prawa związkowe. Chociaż stosowanie dokładnie takich samych przepisów przez obie strony nie jest możliwe, celem powinna być interoperacyjność ram. Ponadto istnieje potrzeba wyjaśnienia wspólnych wymogów regulacyjnych dotyczących technologii neutralnych dla klimatu, biotechnologii i technologii medycznych. UE i USA powinny promować oparte na wartościach zasady dotyczące standardów międzynarodowych, aby utrzymać pozycję światowego lidera w tych nowych gospodarkach. TTC powinna również wzmocnić odporność naszych demokratycznych społeczeństw w celu zapobiegania ukierunkowanym kampaniom dezinformacyjnym prowadzonym z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, a to dzięki poprawie bezpieczeństwa technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) z myślą o przeciwdziałaniu cyberatakom wspieranym przez państwo. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Dane i prywatność: TTC powinna koncentrować się na współpracy, aby zagwarantować, że w przyszłości wymiana technologii cyfrowych i danych między USA a UE umożliwi powstanie otwartego, międzynarodowego ekosystemu badań, rozwoju i innowacji w zakresie najbardziej zaawansowanych technologii służącego klientom i obywatelom na całym świecie, a jednocześnie chroniącego ich podstawowe prawo do prywatności danych i zachowującego przestrzeń polityczną dla publicznego dostępu do danych i publicznej kontroli nad nimi oraz zdolność do regulowania międzynarodowych przedsiębiorstw cyfrowych. Ponadto UE i USA powinny szybko opracować nowe ramy przekazywania danych, rozwiązując problemy, które doprowadziły do unieważnienia Tarczy Prywatności, oraz podtrzymując wspólne wartości, takie jak prywatność i bezpieczeństwo. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Kontrola wywozu: TTC powinna pracować nad powstającymi i bazowymi technologiami, dbając o kluczową rolę wielostronnych systemów kontroli wywozu, ponieważ są one bardzo istotne zarówno dla UE, jak i USA, jeśli chodzi o promowanie demokracji, praw człowieka i otwartego społeczeństwa o gospodarce rynkowej. Na przykład skuteczne sankcje handlowe wymagają skutecznej kontroli wywozu wobec państw, które nadużywają handlu i technologii oraz podważają pokój, bezpieczeństwo i prawa człowieka. UE i USA powinny współpracować nad tworzeniem sojuszy z partnerami o podobnych poglądach w celu sprostania wyzwaniom i zapewnienia równych warunków działania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Normalizacja: TTC powinna koncentrować się na współpracy między organami normalizacyjnymi, a także na zasadach ograniczonego wzajemnego uznawania. Systemy normalizacyjne USA i UE różnią się od siebie. W szczególności zasada „jeden produkt, jedna norma akceptowana wszędzie” stanowiąca filar jednolitego rynku UE nie ma zastosowania w Stanach Zjednoczonych. W Europie, gdy przyjęta zostaje nowa norma, sprzeczne normy krajowe zostają wycofane; w Stanach Zjednoczonych na rynku współistnieją różne normy, co utrudnia MŚP zorientowanie się, która z nich będzie najlepsza dla ich linii produktów. Są to często niewielkie przedsiębiorstwa z ograniczonymi zasobami, ale o wysokim poziomie specjalizacji na rynku niszowym, który jest podstawą ich konkurencyjności. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | MŚP: Współpraca regulacyjna w ramach TTC mogłaby odegrać ważną rolę w ułatwianiu handlu i inwestycji oraz zwiększaniu konkurencyjności zwłaszcza małych przedsiębiorstw. W szczególności małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oczekują pojawienia się nowych możliwości, ponieważ w przeciwieństwie do dużych firm nie posiadają środków umożliwiających łatwe manewrowanie w różnych otoczeniach regulacyjnych po obu stronach Atlantyku. Jednocześnie zwiększona zgodność systemów regulacyjnych da większym przedsiębiorstwom możliwości wykorzystania korzyści skali między UE a USA (10). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Żywność i rolnictwo: Zdaniem EKES-u jest ważne, że dodatkowo do prac TTC UE i USA utworzyły nową transatlantycką platformę współpracy w dziedzinie rolnictwa, której zadaniem jest podejmowanie globalnych wyzwań związanych ze zrównoważonym rozwojem, zmianą klimatu i bezpieczeństwem żywnościowym. Międzynarodowa współpraca mająca na celu przeciwdziałanie zmianie klimatu i wspieranie zrównoważonego rozwoju ma ogromne znaczenie dla łagodzenia ciężkiej i trudnej przyszłości, która czeka nas jako światowe społeczeństwo. Do tego wyzwania dochodzi jeszcze wojna w Ukrainie i jej bezpośrednie oddziaływanie na światowe dostawy żywności. Zmiana klimatu ma już duży i głęboki wpływ na źródła utrzymania rolników – od ekstremalnej zmienności pogody po dotkliwe susze, od powodzi po pożary lasów i inne katastrofy zagrażające naszym miastom i społecznościom. UE i USA muszą sprostać temu wyzwaniu. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Konsumenci: Ważne jest wprowadzenie w ramach prac TTC zabezpieczeń w celu zapewnienia, by proces współpracy regulacyjnej nie był wykorzystywany do podważania norm społecznych i środowiskowych oraz tych dotyczących praw pracowniczych i ochrony konsumentów. Proces ten powinien raczej zmierzać do ich harmonizacji i poprawy ich jakości. W przypadku spełnienia tych warunków korzyści nie będą miały wyłącznie charakteru gospodarczego, ale mogą także ułatwić zrealizowanie stojącego przed organami regulacyjnymi zadania poprzez osiągnięcie celów polityki publicznej. Ponadto współpracę transatlantycką można rozwijać, dzieląc się analizami, systemami wczesnego ostrzegania przed niebezpiecznymi produktami i usługami z państw trzecich oraz prowadząc dialog na temat sposobów lepszego egzekwowania prawa. UE i USA – stopniowo odchodząc od obowiązkowej konwergencji, do której formalnie dążono w ramach TTIP – muszą właściwie określić ten nowy program dobrowolnej współpracy, aby pomóc swoim obywatelom w sprostaniu nowym wyzwaniom tego krytycznego czasu. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Rozwianie obaw i niezbędne zabezpieczenia

| 4.1. | Działalność TTC stanowi doskonałą okazję, by pokazać, że UE i USA mogą podjąć konkretne kroki w kierunku rzeczywistej współpracy w dziedzinie handlu i technologii oraz że ich stosunki opierają się na konstruktywnym partnerstwie. Istnieją jednak pewne kluczowe kwestie, którymi TTC musi się zająć, aby jej działalność była udana:






  — | silne strategiczne zaangażowanie ze strony przywództwa zarówno UE, jak i USA, |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

silne strategiczne zaangażowanie ze strony przywództwa zarówno UE, jak i USA,

| — | jasna wspólna wizja celów i procesów TTC, |
| --- | --- |

—

jasna wspólna wizja celów i procesów TTC,

| — | potrzeba tworzenia wartości dodanej w ramach współpracy poprzez osiągnięcie pozytywnych, konkretnych rezultatów, |
| --- | --- |

—

potrzeba tworzenia wartości dodanej w ramach współpracy poprzez osiągnięcie pozytywnych, konkretnych rezultatów,

| — | potrzeba podjęcia kilku działań mających na celu opracowanie wspólnego podejścia do wspólnych norm, |
| --- | --- |

—

potrzeba podjęcia kilku działań mających na celu opracowanie wspólnego podejścia do wspólnych norm,

| — | potrzeba ustanowienia jasnego procesu rozwiązywania szczegółowych kwestii technicznych, |
| --- | --- |

—

potrzeba ustanowienia jasnego procesu rozwiązywania szczegółowych kwestii technicznych,

| — | tworzenie skutecznych mechanizmów informowania w ramach procesów podejmowania decyzji politycznych zarówno w UE, jak i w USA, |
| --- | --- |

—

tworzenie skutecznych mechanizmów informowania w ramach procesów podejmowania decyzji politycznych zarówno w UE, jak i w USA,

| — | budowanie procesu aktywnego i ustrukturyzowanego zaangażowania zainteresowanych przedsiębiorstw, związków zawodowych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, |
| --- | --- |

—

budowanie procesu aktywnego i ustrukturyzowanego zaangażowania zainteresowanych przedsiębiorstw, związków zawodowych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego,

| — | rozwój płynnej koordynacji, spójności i całościowego podejścia do procesu prac; wykorzystanie wniosków wyciągniętych z negocjacji w sprawie TTIP i z wcześniejszych działań dwustronnych co do procesu, przejrzystości i informowania opinii publicznej, |
| --- | --- |

—

rozwój płynnej koordynacji, spójności i całościowego podejścia do procesu prac; wykorzystanie wniosków wyciągniętych z negocjacji w sprawie TTIP i z wcześniejszych działań dwustronnych co do procesu, przejrzystości i informowania opinii publicznej,

| — | odpowiedzialność przypadająca społeczeństwu obywatelskiemu po drugiej stronie Atlantyku za wspieranie tego procesu w sposób świadomy. |
| --- | --- |

—

odpowiedzialność przypadająca społeczeństwu obywatelskiemu po drugiej stronie Atlantyku za wspieranie tego procesu w sposób świadomy.

| 4.2. | Ochrona wysokiego poziomu interesów publicznych UE w ramach transatlantyckiej współpracy regulacyjnej zawsze miała dla EKES-u zasadnicze znaczenie. Komitet zdecydowanie potwierdza, że podstawowym wymogiem jest utrzymanie istniejących wysokich standardów. Oprócz celu, jakim jest zwiększenie możliwości handlowych, współpraca regulacyjna powinna również dążyć do poprawy bezpieczeństwa, zdrowia oraz dobrobytu gospodarczego i społecznego obywateli po obu stronach Atlantyku. EKES wzywa jednak do przedstawienia dalszych zapewnień, że przykładowo unijne prawo żywnościowe nie zostanie zmienione i że UE utrzyma swoje ograniczenia dotyczące hormonów, stymulatorów wzrostu i organizmów zmodyfikowanych genetycznie (11). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wzywa Komisję Europejską do zajęcia się, w ramach TTC, brakiem równowagi w zakresie demokracji pracowniczej i jego wpływem na równe warunki działania w handlu. Komitet powtarza, że Stany Zjednoczone ratyfikowały jedynie dwie z ośmiu podstawowych konwencji MOP dotyczących pracy – pomijając w szczególności kluczowe konwencję nr 87 dotyczącą wolności związkowej i konwencję nr 98 dotyczącą prawa do rokowań zbiorowych (12). |
| --- | --- |

4.3.

5.   Znaczące zaangażowanie zainteresowanych stron w oparciu o wnioski wyciągnięte z procesu TTIP

| 5.1. | EKES podkreśla, że proces TTC powinien być przejrzysty, rozliczalny i w znaczący sposób angażować grupy interesu publicznego. Powinien iść w parze z ulepszoną i aktywną polityką komunikacji na temat charakteru TTC. Co najważniejsze, program współpracy musi pozostać platformą służącą informowaniu i wymianie dobrych praktyk, a nie automatycznym narzędziem wpływania na procesy ustawodawcze i decyzyjne drugiej strony lub zniechęcania do poprawy ochrony. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Zainteresowane strony muszą być w stanie wnieść swój wkład w ramach wszystkich dziesięciu grup roboczych, co pozwoli uniknąć hermetyczności podejścia. Chociaż grupa robocza ds. wyzwań związanych z handlem światowym ma bardziej przekrojowy charakter i stanowi główne forum dyskusji na temat pracy, obawy związane z tą tematyką pojawiają się też w obszarach działania innych grup roboczych, zwłaszcza jeśli chodzi o kwestie związane z łańcuchem dostaw, sztuczną inteligencją i innymi powstającymi technologiami oraz ochroną danych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES uważa, że ochrona i dobrobyt konsumentów są nadrzędnymi celami tej współpracy. Różne dialogi w ramach TTC muszą być przejrzyste dla zainteresowanych stron. Odpowiednie organy regulacyjne i specjaliści branżowi muszą odgrywać wiodącą rolę w rozwijaniu współpracy regulacyjnej. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Poza ukierunkowanymi spotkaniami w ramach dialogu ze społeczeństwem obywatelskim – przed każdym posiedzeniem Rady TTC i po każdym jej posiedzeniu należy planować spotkania przygotowawcze i informacyjne z udziałem zainteresowanych stron. Poprzednia grupa doradcza ds. TTIP powołana przez DG ds. Handlu była cennym przykładem konsultacji z zainteresowanymi stronami, do których EKES powinien był zostać włączony. Było to również forum, na którym organizacje członkowskie mogły lepiej zrozumieć wyzwania i możliwości związane z handlem dla grup interesów innych niż te, które same reprezentowały. Przyczyniło się to do budowania pomostów między różnymi organizacjami. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W tym kontekście EKES ponownie wyraża ubolewanie, że grupa ekspertów ds. umów handlowych nie została odnowiona. Jej istnienie było bardzo pozytywnym krokiem w strategii Komisji mającej na celu poprawę współpracy ze społeczeństwem obywatelskim w zakresie polityki handlowej i zwiększenie przejrzystości. Zapewniało również logiczną kontynuację prac grupy doradczej ds. TTIP. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | W przeszłości EKES wyrażał poparcie dla transatlantyckiego dialogu biznesowego i transatlantyckiego dialogu konsumenckiego oraz wzywał do uznania równoważnego transatlantyckiego dialogu pracowniczego. |
| --- | --- |

5.6.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 56.

1

(2)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 56.

2

(3)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 56.

3

(4)  Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 73.

4

(5)  EKES przedstawił konkretne zalecenia w Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 197, a także w opinii SOC/727 Godna praca na całym świecie (sprawozdawczyni: Maria del Carmen Barrera Chamorro), która została przyjęta we wrześniu 2022 r.

5

Godna praca na całym świecie

(6)  Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 73.

6

(7)  Możliwe działania mogłyby obejmować oświadczenie interpretacyjne na mocy art. IX ust. 2 porozumienia WTO potwierdzające interpretację wyjątku dotyczącego moralności publicznej (art. XX GATT 1994 i art. XIV GATS) mówiącą, że obejmuje on podstawowe prawa pracownicze MOP, oraz określenie ewentualnej roli ustaleń MOP w postępowaniach sądowych w tej sprawie.

7

(8)  Dobrym przykładem, na którym można się oprzeć, jest zlecona przez UE analiza Comparative Analysis of Trade and Sustainable Development Provisions in Free Trade Agreements [Analiza porównawcza postanowień dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu], LSE, luty 2022 r., w szczególności w odniesieniu do mechanizmu szybkiego reagowania przewidzianego w umowie między USA, Meksykiem i Kanadą (USMCA), https://www.lse.ac.uk/business/consulting/assets/documents/TSD-Final-Report-Feb-2022.pdf.

8

Comparative Analysis of Trade and Sustainable Development Provisions in Free Trade Agreements

(9)  Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 40.

9

(10)  Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 30.

10

(11)  Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 30.

11

(12)  Nieratyfikowane podstawowe konwencje dotyczące pracy to także: konwencja nr 29 dotycząca pracy przymusowej, konwencja nr 100 dotycząca jednakowego wynagrodzenia, konwencja nr 111 dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu i konwencja nr 138 dotycząca najniższego wieku.

12

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/44 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/44

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Polityka młodzieżowa na Bałkanach Zachodnich jako część programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 443/06)

| Sprawozdawca: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Andrej ZORKO |

Sprawozdawca:

Ionuț SIBIAN

Współsprawozdawca:

Andrej ZORKO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 165/2/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

9.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

165/2/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) dostrzega postępy w opracowywaniu solidnych ram polityki młodzieżowej i zachęca rządy krajów partnerskich z Bałkanów Zachodnich do dalszych inwestycji w politykę na młodzieżową opartą na dowodach i podejmującą wyzwania związane z rozwojem młodzieży. Jego zdaniem, aby zapewnić pomyślny zrównoważony rozwój w społecznościach lokalnych, konieczne jest, by zmiany instytucji, programów i polityki opierały się na poglądach młodych ludzi na temat rozwoju społecznego. Ponadto jest przekonany, że wystarczające i przejrzyste środki budżetowe przeznaczone na rozwój polityki młodzieżowej są warunkiem wstępnym ułatwienia pozytywnych zmian i poprawy sytuacji młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zachęca rządy państw Bałkanów Zachodnich do śledzenia kluczowych dokumentów Unii Europejskiej (UE) dotyczących polityki młodzieżowej, do dalszego rozwijania krajowych strategii politycznych na rzecz młodzieży oraz do umożliwienia młodym ludziom udziału w kształtowaniu polityki. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że systematycznie gromadzone wysokiej jakości dane wrażliwe dotyczące młodzieży są warunkiem wstępnym świadomej polityki i środków wsparcia dla młodych ludzi, zwłaszcza dla grup młodzieży znajdujących się w trudnej sytuacji. W szczególności należy znacznie usprawnić system gromadzenia i przetwarzania danych związanych ze społecznym wymiarem uczestnictwa młodzieży (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES jest zdania, że w walce z ubóstwem i dążeniu do poprawy jakości kształcenia kluczowe znaczenie ma zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby przeprowadzić szerszą reformę mającą na celu poprawę praw socjalnych i perspektyw młodych ludzi. Partnerzy społeczni i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinni odgrywać większą rolę w dialogu na temat reform społecznych i gospodarczych. Bezpośrednie wsparcie ze strony UE powinno zapewnić uwzględnienie poglądów partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do wzmocnienia programów UE i struktur regionalnych w celu dotarcia do większego grona młodych ludzi na Bałkanach Zachodnich i zapewnienia im możliwości kształcenia, mobilności, wolontariatu i zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do położenia większego nacisku na kształcenie i szkolenie zawodowe poprzez połączenie systemów przygotowania zawodowego z nauką akademicką na poziomie średnim i wyższym. Uważa, że należy zacieśnić powiązania między strategiami politycznymi w zakresie kształcenia i szkolenia a środowiskiem biznesu oraz położyć większy nacisk na kompetencje niż na kwalifikacje. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich, w którym wzywa się do zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy, zwłaszcza ludzi młodych i kobiet, grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji oraz mniejszości, szczególnie Romów. Realizacja Planu gospodarczo-inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich powinna przynieść jak największe korzyści młodym ludziom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa do wdrożenia gwarancji dla młodzieży na Bałkanach Zachodnich zgodnie z zaleceniami Rady w sprawie wzmocnionej gwarancji dla młodzieży (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Aby wdrożyć gwarancję dla młodzieży na Bałkanach Zachodnich, EKES wzywa do zwiększenia potencjału publicznych służb zatrudnienia i ich pracowników w krajach regionu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zwraca uwagę na znaczenie współpracy między różnymi partnerami dla rozwiązania problemu bezrobocia młodzieży. Partnerstwa powinny być nawiązywane na wszystkich szczeblach władzy, między podmiotami realizującymi program gwarancji dla młodzieży a odpowiednimi zainteresowanymi stronami, takimi jak partnerzy społeczni, instytucje edukacyjne i szkoleniowe, organizacje młodzieżowe i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES sądzi, że należy zwrócić uwagę na budowanie zdolności partnerów społecznych oraz rozwój dialogu społecznego i rokowań zbiorowych, a także je wspierać w celu poprawy niepewnych warunków pracy i jakości miejsc pracy. Wzywa również partnerów społecznych na szczeblu krajowym i sektorowym na Bałkanach Zachodnich, by aktywnie angażowali młodych ludzi we wszystkie swoje działania, w tym w rokowania zbiorowe. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Biorąc pod uwagę możliwości związane z ogłoszeniem 2022 r. Europejskim Rokiem Młodzieży, EKES jest przekonany, że sprostanie wyzwaniom stojącym przed młodymi ludźmi i zbliżenie do nich Europy powinno dotyczyć młodych ludzi mieszkających nie tylko w UE, lecz także we wszystkich krajach partnerskich na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zachęca UE i jej partnerów z Bałkanów Zachodnich, by – zgodnie ze strategią UE na rzecz młodzieży – wprowadziła narzędzie oceny wpływu dotyczącego młodzieży, tak zwany test wpływu polityki UE na młodzież. Zapewniałby on uwzględnienie młodzieży w procesach kształtowania polityki, a także umożliwiałby opracowanie lepiej ukierunkowanych strategii politycznych i wskazanie środków łagodzących niezbędnych do uniknięcia negatywnego oddziaływania na młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa, że rządy krajów partnerskich na Bałkanach Zachodnich muszą dołożyć starań, by współpraca regionalna stała się priorytetem politycznym. Wspierając transformację i krzewiąc współpracę regionalną jako priorytet polityczny, UE powinna wspierać Bałkany Zachodnie w określaniu kluczowych obszarów i dróg, które mogłyby sprzyjać zmianom z myślą o obywatelach na całych Bałkanach Zachodnich, a zwłaszcza o młodych ludziach. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | We wnioskach ze szczytu Bałkanów Zachodnich w Berlinie w 2021 r. w ramach procesu berlińskiego (3) podkreślono potrzebę wzmocnienia organizacji i sieci młodzieżowych. EKES zachęca Komisję Europejską, by dalej analizowała sposoby wspierania na szczeblu regionalnym odpowiednich struktur młodzieżowych, np. krajowych rad młodzieżowych i młodzieżowych organizacji patronackich na Bałkanach Zachodnich, co umożliwiłoby regionalny dialog na temat polityki młodzieżowej. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES jest zdania, że niezbędne są dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia edukacji i reprezentacji politycznej młodych ludzi zarówno w ramach głównego nurtu polityki, jak i struktur młodzieżowych, np. krajowych rad młodzieżowych, rad lokalnych lub gminnych. Zachęca zatem instytucje UE do dalszego wspierania Bałkanów Zachodnich w zwiększaniu udziału młodzieży. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w programie innowacji dla Bałkanów Zachodnich przewidziano dalsze działania wspierające zaangażowanie młodzieży we wszystkie programy UE obejmujące badania naukowe, innowacje, edukację, kulturę, młodzież i sport. Biorąc pod uwagę pozytywny związek między mobilnością edukacyjną lub szkoleniową a zaangażowaniem obywatelskim i politycznym młodych ludzi, dalsze wysiłki w tym zakresie mogą doprowadzić do zwiększenia udziału i zaangażowania młodzieży. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES ponownie podkreśla znaczenie młodych ludzi dla przyszłości Bałkanów Zachodnich, w związku z czym istotne jest podjęcie konkretnych działań w celu przekształcenia tego regionu w miejsce oferujące młodym ludziom perspektywy na przyszłość i możliwości, co pozwoli im tam pozostać i rozwijać się (4). Niezwykle ważne jest, by w odpowiednim czasie włączyć młodych ludzi w opracowywanie i wprowadzanie zmian społecznych i politycznych. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Wstęp

| 2.1. | Według Eurostatu (5) łączna liczba młodych ludzi na Bałkanach Zachodnich wynosi około 3,6 miliona, co stanowi około 21 % całkowitej liczby ludności. Kosowo (*1) ma największy udział młodzieży w całej populacji (26,29 %), następnie Albania (23,4 %), Bośnia i Hercegowina (20,37 %), Macedonia Północna (20,32 %), Czarnogóra (19,49 %) i Serbia (16,8 %). Stosunek liczby mężczyzn do kobiet w populacji młodzieży jest podobny we wszystkich krajach partnerskich Bałkanów Zachodnich, przy czym populacja młodzieży męskiej jest nieco większa: 51,16 % populacji młodzieży na Bałkanach Zachodnich stanowią mężczyźni, a 48,84 % – kobiety (6). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Partnerzy z Bałkanów Zachodnich poczynili znaczne postępy w zakresie dalszego ustanawiania i konsolidowania ram polityki młodzieżowej, przyjmując odpowiednie przepisy, strategie i plany działania. Nie opracowano jednak jeszcze w pełni funkcjonalnego systemu na rzecz młodzieży, który zapewniałby jej skuteczne upodmiotowienie, zaangażowanie i udział w procesie podejmowania decyzji. Istnieją różne słabości, począwszy od szerszych kwestii politycznych i braku gotowości do nadania młodzieży priorytetowego znaczenia w polityce międzyinstytucjonalnej i międzysektorowej, po bardzo szczególne rodzaje trudności w systematycznym monitorowaniu i ocenie opracowywania i realizacji polityki młodzieżowej, gromadzeniu danych i ich publikowaniu (7). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | By przyczynić się do dobrostanu młodych ludzi, należy także zwrócić uwagę na przestrzeganie praw dziecka. Zrównoważone działania polityczne w tym zakresie zwiększają dobrostan dzieci i wspierają sprawne przejście w wiek dorastania i młodą dorosłość. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Rozwój kapitału ludzkiego

| 3.1. | Poziom i przydatność edukacji mają kluczowe znaczenie dla perspektyw zatrudnienia młodych ludzi, rozwoju kariery zawodowej i włączenia społecznego w regionie. Niemniej systemy edukacji nadal wykazują braki, jeśli chodzi o zaspokojenie potrzeb wszystkich uczniów i wyposażenie młodych absolwentów w odpowiednie umiejętności. Niewystarczające lub nieskuteczne powiązania z innymi kierunkami polityki, takimi jak zatrudnienie, gospodarka, usługi społeczne i ochrona socjalna, grożą wielu dzieciom i młodym ludziom przedwczesnym porzuceniem nauki, wykluczeniem społecznym i ubóstwem (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Aby zbudować dynamiczną gospodarkę, Bałkany Zachodnie muszą inwestować w wiedzę i rozwój umiejętności młodych ludzi. Reformy systemu edukacji mają kluczowe znaczenie dla postępu działań na rzecz rozwoju (9). Bałkany Zachodnie nadal muszą poprawić swoje wyniki i zapewnić młodym ludziom nabycie podstawowych umiejętności, a także zmniejszyć różnice w wynikach w stosunku do UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Emigracja z Bałkanów Zachodnich jest od dawna problemem wynikającym z kwestii gospodarczych, społecznych i instytucjonalnych, zagrażającym perspektywom rozwoju regionu. W dającej się przewidzieć przyszłości utrzyma się ona prawdopodobnie w większości regionu, lecz nie powinno to utrudniać przyjęcia odpowiednich strategii politycznych mających na celu zatrzymanie młodych ludzi w regionie. Ludzie decydują się na wyjazd z różnych powodów, lecz często wynika to z trudności w osiągnięciu wysokiej jakości życia dla siebie i swoich rodzin, jeśli pozostaną w regionie. Drenaż mózgów zmniejsza kapitał ludzki regionu, który jest niezbędny do wzrostu gospodarczego, a istniejąca infrastruktura społeczna nie jest w stanie poprawić warunków życia tych, którzy pozostają w regionie. Należy również przedsięwziąć odpowiednie środki na szczeblu krajowym w celu zmiany drenażu mózgów w cyrkulację talentów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Odpływ ludności pozostaje głównym problemem dla większości krajów Bałkanów Zachodnich, ponieważ wpływa na gospodarcze, społeczne i polityczne perspektywy regionu, który pod względem gospodarczym wciąż pozostaje w tyle za UE. Trudno jest dokładnie określić całkowitą liczbę osób, które opuściły region. Dane pokazują (10), że proces ten nadal trwa. W latach 2012–2018 średnio rocznie 155 tys. osób wyjeżdżało z regionu do kraju należącego do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). W samym 2018 r. liczba ta wyniosła 175 tys. osób (11). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Oprócz lepszych perspektyw ekonomicznych za granicą – w badaniach podkreśla się również istotną rolę jakości i wiarygodności instytucji publicznych jako czynnika motywującego do emigracji. Analiza MFW (12) (z 2016 r.) pokazała, że choć wszystkie kategorie migrantów poszukują lepszych możliwości ekonomicznych za granicą, osoby o wyższych kwalifikacjach motywuje do wyjazdu również jakość instytucji w kraju (korupcja i nepotyzm przy poszukiwaniu zatrudnienia), a osoby o niższych kwalifikacjach przyciągają również większe i bardziej niezawodne systemy świadczeń społecznych za granicą (13). Wysoki poziom korupcji w regionie jest kluczowym czynnikiem warunkującym odpływ migrantów, który pogłębia fakt, że 63 % osób w regionie nie ufa wymiarowi sprawiedliwości i władzy ustawodawczej (14). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Młodzi ludzie w regionie mają silne pragnienie wyjazdu za granicę w celu uzyskania lepszych możliwości, co przyczynia się do znacznej nadreprezentacji młodych ludzi w ogólnej liczbie emigrantów. Na przykład w Bośni i Hercegowinie, Macedonii Północnej i Albanii ponad 50 % młodych ludzi pragnie mieszkać i pracować za granicą dłużej niż 20 lat, co sygnalizuje potencjalnie znaczące długoterminowe straty z punktu widzenia demograficznej i gospodarczej przyszłości regionu (15). Wysoki poziom migracji młodzieży z Bałkanów Zachodnich wynika w szczególności z niemożności uzyskania przez młodych ludzi dostępu do wysokiej jakości edukacji (oraz ograniczonych możliwości ekonomicznych po uzyskaniu dyplomu), co zmusza wielu do poszukiwania możliwości kształcenia za granicą. W 2018 r. 6 % studentów w wieku uniwersyteckim w regionie podjęło studia za granicą (średnia dla UE wynosiła 3 %). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Infrastruktura społeczna na Bałkanach Zachodnich nie wspiera w wystarczającym stopniu zdolności regionu do rozwoju i utrzymania solidnej bazy kapitału ludzkiego, zwłaszcza w związku z odpływem kapitału ludzkiego wskutek drenażu mózgów. Sektor edukacji w większości krajów boryka się z niedoborem środków i zasobów, co skutkuje nieoptymalnym dostępem do edukacji i jej nieoptymalnymi wynikami. Niewystarczające wyniki kształcenia nie zapewniają z kolei niezbędnych umiejętności, których przyszłe pokolenia potrzebują, aby sprostać wymaganiom istniejących przedsiębiorstw i pomóc w rozwoju nowych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Maksymalne wykorzystanie wartości kapitału ludzkiego ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia konkurencyjności i zwalczania bezrobocia. Obecną siłę roboczą trzeba wyposażyć w szereg umiejętności przekrojowych, zdolność do adaptacji i przedsiębiorczą postawę, zapewniając przy tym odpowiednie zabezpieczenie społeczne. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Obecne systemy edukacji i programy nauczania trzeba zreformować i zwiększyć szanse na zatrudnienie wśród młodszych pokoleń, promując kształcenie i szkolenie zawodowe, edukację cyfrową i przedmioty związane z przedsiębiorczością. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Należy zachęcać młodych ludzi do przedsiębiorczej postawy i wspierać zdobywanie takich umiejętności. Decydenci muszą im zapewnić środowisko sprzyjające zakładaniu własnych firm i stawaniu się przedsiębiorcami oraz wspierać przedsiębiorstwa typu start-up i zapewniać im łatwiejszy dostęp do finansowania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W dzisiejszym szybko rozwijającym się świecie niezbędne są: przeciwdziałanie zmianie klimatu, nowe modele biznesowe, potencjał badawczy i innowacyjny oraz opracowywanie nowych rozwiązań technologicznych na potrzeby zielonej transformacji. W tym celu ważne jest, aby zwiększyć liczbę młodych ludzi, zwłaszcza młodych kobiet, posiadających umiejętności w dziedzinach STEM (nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka) oraz umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Zielona transformacja przekształca istniejące miejsca pracy, niszczy niektóre z nich i tworzy nowe, wymagające nowych, zielonych i cyfrowych umiejętności. System kształcenia i szkolenia musi dostosować się do rosnącego zapotrzebowania na nowe umiejętności. Programy kształcenia i szkolenia powinny być dostosowane do zmieniających się potrzeb przedsiębiorstw oraz do dwojakiej transformacji – zielonej i cyfrowej. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Wyzwania dotyczące zatrudnienia ludzi młodych na Bałkanach Zachodnich

| 4.1. | Główne wyzwania stojące przed polityką zatrudnienia ludzi młodych w regionie to: koordynacja zainteresowanych stron na różnych szczeblach władzy i w różnych obszarach polityki (zatrudnienie, edukacja, mieszkalnictwo, usługi zdrowotne); niedociągnięcia w jakości systemów edukacji i w nauczaniu umiejętności wymaganych na rynku pracy; niewydolność w procesie poszukiwania pracy prowadząca do niedopasowania umiejętności i długiego okresu przechodzenia ze szkoły i uczelni do pracy; powszechność niepewnego zatrudnienia w niektórych gospodarkach; niewystarczająca dostępność miejsc pracy dla młodych ludzi; brak placówek opieki nad dziećmi, które wspierałyby powrót kobiet do pracy, oraz wysoki stopień nieformalności. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Młodzi ludzie na Bałkanach Zachodnich zajmują niekorzystną pozycję na rynkach pracy w regionie. W 2020 r. wskaźnik zatrudnienia młodzieży w grupie wiekowej 15–24 lata wynosił poniżej 27 % w całym regionie Bałkanów Zachodnich, natomiast stopa bezrobocia młodzieży w wieku 15–24 lata wynosiła ponad 26 % (w porównaniu z zaledwie 16,8 % w UE-27 dla grupy wiekowej 15–24 lata), osiągając prawie 50 % w Kosowie (16). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Odsetek młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się (NEET) w grupie wiekowej 15–24 lata wynosi średnio 23,7 % na Bałkanach Zachodnich, od 15,9 % w Serbii do 37,4 % w Kosowie, w porównaniu z zaledwie 11,1 % w UE dla grupy wiekowej 15–24 lata (17). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Długotrwałe bezrobocie dotyka prawie dwie trzecie młodych bezrobotnych w Macedonii Północnej, Bośni i Hercegowinie oraz Kosowie, a także dwie trzecie młodych bezrobotnych kobiet w Czarnogórze. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Współczynnik aktywności zawodowej młodzieży był również niższy niż w UE, a w aktywności zawodowej występują duże różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, co częściowo wynika z braku placówek opieki nad dziećmi dla młodych matek, które chcą wejść na rynek pracy. Różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn znajdują także odzwierciedlenie we wskaźnikach zatrudnienia młodych kobiet, które w całym regionie są niższe od wskaźników zatrudnienia młodych mężczyzn. Tam, gdzie stopa bezrobocia młodzieży jest najwyższa (Bośnia i Hercegowina, Kosowo, Macedonia Północna, Serbia), stopa bezrobocia młodych kobiet przewyższa stopę bezrobocia młodych mężczyzn. Z kolei w Albanii i Czarnogórze stopa bezrobocia młodych kobiet jest niższa od stopy bezrobocia młodych mężczyzn, podobnie jak w UE. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Młodzi ludzie znajdują się w niepewnej sytuacji na rynkach pracy. We wszystkich gospodarkach regionu młodzi ludzie częściej niż w UE korzystają z umów na czas określony, zwłaszcza w Kosowie i Czarnogórze, gdzie ponad trzy czwarte zatrudnionych młodych ludzi ma tego typu umowę, a w Serbii – ponad połowa. Tego typu niepewne zatrudnienie może negatywnie wpływać na dobrostan jednostek i wydajność gospodarki. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zajęcie się potrzebami młodych ludzi powinno stać się priorytetem, także ze względu na wysoką liczbę osób z kategorii NEET. Tym bardziej w czasach kryzysu należy podkreślić potrzebę wprowadzenia środków opartych na przykładzie unijnej gwarancji dla młodzieży. Pomoże to zapewnić młodym ludziom ofertę zatrudnienia, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu, a tym samym zaoferuje im rozwiązania i perspektywy oraz przyczyni się do przeciwdziałania drenażowi mózgów. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Młodzi ludzie na Bałkanach Zachodnich jako istotna siła we współpracy regionalnej i we wspieraniu integracji europejskiej

| 5.1. | Dobrobyt i konwergencja z UE powinny opierać się na zasadach inkluzywności, zaufania i współpracy. EKES zwraca uwagę, że przeprowadzając reformy związane z wymogami UE i wdrażając plany inwestycyjne, rządy Bałkanów Zachodnich zobowiązały się do przestrzegania podstawowych europejskich wartości demokracji, praworządności, praw podstawowych i pojednania (18). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zgadza się, że współpraca regionalna na Bałkanach Zachodnich ma zasadnicze znaczenie dla procesu rozszerzenia i że trzeba ją dalej rozwijać w celu dokonania transformacji. Wiarygodna perspektywa przystąpienia do UE jest główną zachętą do transformacji i jej motorem w regionie. Jest to główna metoda szerzenia demokracji, praworządności i poszanowania praw podstawowych, które to zasady są również najważniejszą siłą napędową integracji gospodarczej i fundamentem pojednania i stabilności w regionie (19). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES przyznaje, że w ciągu ostatnich kilku lat podjęto szereg kluczowych inicjatyw europejskich i regionalnych, zwłaszcza w odniesieniu do regionu Bałkanów Zachodnich, w celu zbliżenia go do UE, lecz także pogłębienia współpracy między młodymi ludźmi. UE pozostaje głównym partnerem strategicznym tego regionu, zapewniając fundusze i wsparcie w ramach różnych programów (IPA, Erasmus+ itp.). Ponadto wzorując się na sukcesie francusko-niemieckiego biura młodzieży, w 2016 r. uruchomiono regionalne biuro ds. współpracy na rzecz młodzieży (RYCO), aby krzewić ducha pojednania i współpracy między młodymi ludźmi w regionie za pomocą programów wymiany młodzieży. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Regionalne biuro ds. współpracy na rzecz młodzieży odgrywa ważną rolę w rozwijaniu współpracy i pojednaniu między młodymi ludźmi na Bałkanach Zachodnich. Niezwykle ważne jest wsparcie UE dla usprawnienia regionalnej współpracy na rzecz młodzieży, będącej nieodzownym elementem dążenia do pokoju i stabilności w regionie. Nie tylko wysiłki podejmowane przez regionalne biuro ds. współpracy na rzecz młodzieży powinny wzmacniać rolę młodych ludzi w otwieraniu perspektyw przed regionem. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Europejska Stolica Młodzieży to tytuł przyznawany przez Europejskie Forum Młodzieży. Ma on na celu wzmocnienie pozycji młodych ludzi, zwiększenie ich uczestnictwa oraz wzmocnienie tożsamości europejskiej w miastach. W 2022 r. Europejską Stolicą Młodzieży jest Tirana. Obchody odbywają się pod hasłem „Aktywuj młodzież”, a głównym celem tego tytułu jest zachęcanie do aktywnego uczestnictwa, skupiając się na potrzebach młodych ludzi, dziś i jutro. Program obejmuje działania mające na celu propagowanie wolontariatu, wzmacnianie pozycji organizacji młodzieżowych oraz tworzenie sieci i synergii między młodymi ludźmi z całej Europy. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Skuteczną realizację programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich powinna dodatkowo wspierać ściślejsza współpraca i działania w zakresie wzajemnego uczenia się organizowane wspólnie przez instytucje UE i podmioty zaangażowane w politykę młodzieżową na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Starania podejmowane w celu włączenia Bałkanów Zachodnich w unijne programy na rzecz młodzieży powinny być skoordynowane z realizowanymi już programami regionalnego biura ds. współpracy na rzecz młodzieży. EKES zachęca Komisję Europejską do udzielenia Bałkanom Zachodnim pomocy w poszukiwaniu sposobów ustanowienia nowych programów mobilności wewnątrzregionalnej. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Wzmocnienie głosu młodych ludzi z Bałkanów Zachodnich

| 6.1. | Program polityczny UE w odniesieniu do programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich ma na celu ułatwienie kształtowania polityki opartej na dowodach (20). Dostęp do wiarygodnych i przejrzystych danych statystycznych jest jednym z głównych postulatów UE wobec wszystkich krajów w fazie przedakcesyjnej (21). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 ma zachęcać wszystkich młodych ludzi do demokratycznego uczestnictwa w procesach demokratycznych i w społeczeństwie, promować to uczestnictwo, aktywnie ich angażować, wspierać reprezentację młodzieży na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym oraz badać i propagować stosowanie innowacyjnych i alternatywnych form demokratycznego uczestnictwa, np. narzędzi demokracji cyfrowej (22). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Unijny dialog młodzieżowy jest dobrze ugruntowanym mechanizmem dialogu między młodymi ludźmi a decydentami. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje Komisji, by oprzeć się na tym mechanizmie i wprowadzić go do ram współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich, zapewniając uwzględnienie poglądów i potrzeb młodych ludzi i organizacji młodzieżowych przy określaniu priorytetów polityki młodzieżowej. Ponadto należy zachęcać do wykorzystywania istniejących na Bałkanach Zachodnich procesów i mechanizmów partycypacyjnych, w których uczestniczy młodzież, a także je propagować. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Według wskaźnika uczestnictwa młodzieży (23) młodzi ludzie na Bałkanach Zachodnich są nadal zdecydowanie niedostatecznie reprezentowani w życiu politycznym. Najnowsze dane pokazują, że przeważająca większość (78 %) uważa, że młodzi ludzie powinni mieć większy wpływ na politykę (24). |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES zdecydowanie popiera zaangażowanie młodych ludzi w procesy decyzyjne w kwestiach, które ich dotyczą. Oprócz uczestnictwa indywidualnego istotną rolę w umacnianiu pozycji młodych ludzi na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i społecznej odgrywają organizacje młodzieżowe. W związku z tym, jak podkreślono w rozporządzeniu w sprawie IPA III i metodyce rozszerzenia, należy zwrócić uwagę na znaczenie finansowania i wspierania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w celu zaspokojenia potrzeb młodych ludzi. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Status społeczno-ekonomiczny i poziom wykształcenia są uważane za istotny prognostyk skłonności jednostek do głosowania lub udziału w innych formach zaangażowania politycznego. Z analizy statystycznej na poziomie regionalnym wyłania się spójny obraz nierówności społeczno-ekonomicznych nieodłącznie związanych z zaangażowaniem młodych ludzi w regionie Bałkanów Zachodnich (25). |
| --- | --- |

6.6.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Ana and Vlade Divac Foundation, Youth Participation Index for 2020 [Wskaźnik uczestnictwa młodzieży do roku 2020], s. 31.

1

Youth Participation Index for 2020

(2)  Zalecenie Rady z dnia 30 października 2020 r. w sprawie pomostu do zatrudnienia – wzmocnienia gwarancji dla młodzieży oraz zastępujące zalecenie Rady z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży (Dz.U. C 372 z 4.11.2020, s. 1).

2

(3)  Szczyt Bałkanów Zachodnich w ramach procesu berlińskiego, szczyt w Berlinie 2021, wnioski przewodniczącego.

3

(4)  Deklaracja końcowa 8. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Bałkanów Zachodnich.

4

(5)  Podstawowe dane liczbowe dotyczące Bałkanów Zachodnich i Turcji, arkusz informacyjny, wydanie z 2022 r.

5

(*1)  Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

*1

(6)  Rada Współpracy Regionalnej, Mapping of Youth Policies and Identification of Existing Support and Gaps in the Financing of Youth Actions in the Western Balkans
  – Comparative report [Mapowanie polityki młodzieżowej oraz określenie istniejącego wsparcia i luk w finansowaniu działań młodzieżowych na Bałkanach Zachodnich – raport porównawczy], styczeń 2021 r., s. 4.

6

Mapping of Youth Policies and Identification of Existing Support and Gaps in the Financing of Youth Actions in the Western Balkans

– Comparative report

(7)  Rada Współpracy Regionalnej, Mapping of Youth Policies and Identification of Existing Support and Gaps in the Financing of Youth Actions in the Western Balkans – Comparative report [Mapowanie polityki młodzieżowej oraz określenie istniejącego wsparcia i luk w finansowaniu działań młodzieżowych na Bałkanach Zachodnich – raport porównawczy], styczeń 2021 r., s. 4.

7

Mapping of Youth Policies and Identification of Existing Support and Gaps in the Financing of Youth Actions in the Western Balkans

(8)  Europejska Fundacja Kształcenia (ETF), Unlocking Youth Potential in South Eastern Europe and Turkey: Skills development for labour market and social inclusion [Uwalnianie potencjału młodzieży w Europie Południowo-Wschodniej i Turcji: Rozwój umiejętności na rzecz rynku pracy i włączenia społecznego], 2020.

8

Unlocking Youth Potential in South Eastern Europe and Turkey: Skills development for labour market and social inclusion

(9)  Program międzynarodowej oceny umiejętności uczniów (PISA) OECD za rok 2018 pokazuje duże natężenie słabych wyników w nauce (uczniowie, którzy nie osiągają poziomu 2 na skali PISA w czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych) w zakresie kompetencji kluczowych na niemal całych Bałkanach Zachodnich.

9

(10)  Bank Rozwoju Rady Europy, Social Infrastructure in the Western Balkans – Increasing the region’s economic resilience, enhancing human capital and counteracting the effects of brain drain [Infrastruktura społeczna na Bałkanach Zachodnich – Zwiększenie odporności gospodarczej regionu, poprawa kapitału ludzkiego i przeciwdziałanie skutkom drenażu mózgów], listopad 2021 r.

10

Social Infrastructure in the Western Balkans – Increasing the region’s economic resilience, enhancing human capital and counteracting the effects of brain drain

(11)  Dokładność danych dotyczących migracji w regionie Bałkanów Zachodnich jest obarczona różnymi problemami, które ograniczają możliwości dokonywania wszechstronnych porównań między krajami.

11

(12)  Emigration and Its Economic Impact on Eastern Europe [Emigracja i jej wpływ gospodarczy na Europę Wschodnią], 2016.

12

Emigration and Its Economic Impact on Eastern Europe

(13)  Świadczenia społeczne na Bałkanach Zachodnich mogą mieć niepełny zakres, a transfery świadczeń mogą być opóźnione.

13

(14)  Rada Współpracy Regionalnej, The Balkan Barometer: Public Opinion Survey 2020 [Barometr bałkański: Badanie opinii publicznej 2020].

14

The Balkan Barometer: Public Opinion Survey 2020

(15)  Lavric, Tomanovic, & Jusic, FES Youth Study Southeast Europe [Badanie Fundacji Friedricha-Eberta nt. młodzieży w Europie Południowo-Wschodniej], 2018–2019.

15

FES Youth Study Southeast Europe

(16)  Rada Współpracy Regionalnej, Study on Youth Employment in the Western Balkans [Badanie nt. zatrudnienia młodzieży na Bałkanach Zachodnich], 2021.

16

Study on Youth Employment in the Western Balkans

(17)  Rada Współpracy Regionalnej, Study on Youth Employment in the Western Balkans [Badanie nt. zatrudnienia młodzieży na Bałkanach Zachodnich], 2021.

17

Study on Youth Employment in the Western Balkans

(18)  REX/184, Deklaracja końcowa 8. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Bałkanów Zachodnich, s. 3.

18

(19)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 88.

19

(20)  Program działań dla Bałkanów Zachodnich dotyczący innowacji, badań, edukacji, kultury, młodzieży i sportu.

20

(21)  Komisja Europejska, Rozdziały dorobku prawnego/rozdziały negocjacyjne.

21

(22)  „Angażowanie, łączenie i wzmacnianie pozycji osób młodych: nowa strategia UE na rzecz młodzieży” (COM(2018) 269 final).

22

(23)  Ana and Vlade Divac Foundation, Youth Participation Index for 2020 [Wskaźnik uczestnictwa młodzieży do roku 2020].

23

Youth Participation Index for 2020

(24)  Fundacja im. Friedricha Eberta, Jusic, Political alienation of a precarious generation [Alienacja polityczna pokolenia żyjącego w niepewnych warunkach], s. 5, 2019.

24

Political alienation of a precarious generation

(25)  Fundacja im. Friedricha Eberta, Jusic, Political alienation of a precarious generation [Alienacja polityczna pokolenia żyjącego w niepewnych warunkach], s. 5, 2019.

25

Political alienation of a precarious generation

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/51 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Koszt braku działań na poziomie europejskim – korzyści płynące z jednolitego rynku”

(opinia rozpoznawcza)

(2022/C 443/07)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Émilie PROUZET |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

Współsprawozdawczyni:

Émilie PROUZET

| Wniosek o konsultację | Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, 26.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2022 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 63/1/1 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 194/0/3 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, 26.1.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2022

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

63/1/1

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

194/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że celem jednolitego rynku jest poprawa dobrobytu poprzez konwergencję społeczno-gospodarczą, która pozwoli zmniejszyć nierówności i nie dopuścić do tego, aby pogłębiające się nierówności społeczne stały się poważną przeszkodą dla europejskiej integracji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że krajowe akty prawne, które mogą być przeszkodą dla rynku wewnętrznego, należy zgłaszać Komisji Europejskiej (KE), a następnie poddać komentarzowi i ocenie. Inaczej przedmiotowe procedury będą niepotrzebną przeszkodą i pozostaną nieskuteczne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W odniesieniu do certyfikacji krajowej EKES zaleca, aby w ramach „wzmocnionej współpracy” państwa członkowskie zobowiązały się do stosowania mniej restrykcyjnych środków krajowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet wzywa także do skutecznego wdrażania i egzekwowania już wynegocjowanych i przegłosowanych dyrektyw, takich jak pakiet dotyczący lepszego stanowienia prawa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że akt o usługach cyfrowych (1) oraz akt o rynkach cyfrowych (2) stanowią ważny krok w kierunku zapewnienia równych szans operatorom na rynkach cyfrowych. Priorytetem powinna być także maksymalna harmonizacja aktu o rynkach cyfrowych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dla europejskiej innowacyjności, rozwoju przedsiębiorstw i wspierania jednolitego rynku cyfrowego równie ważny jest swobodny przepływ danych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet podkreśla, że terytorialne ograniczenia dostaw utrudniają rozwój jednolitego rynku, i wzywa Komisję Europejską do zajęcia się ich antykonkurencyjnym skutkiem. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca skoordynowane podejście państw członkowskich do wprowadzania do obrotu produktów, na które wpływ ma kryzys w Ukrainie. Kryzys spowodowany agresją Rosji doprowadził do poważnych ograniczeń dostaw. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca skuteczniejsze środki z zakresu polityki krajowej i zachęty do mobilności z naciskiem na aktywną politykę rynku pracy, takie jak świadczenia pracownicze dla pracowników z UE. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Mając na uwadze, że unia rynków kapitałowych jest złożonym projektem, EKES zauważa, że w UE nadal istnieje 27 rynków kapitałowych i finansowych, które nie działają jako całość, a tym samym ograniczają potencjał jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | W obecnym czasie ogromnej niepewności konieczne jest zapewnienie takiej polityki konkurencji, która będzie ukierunkowana przede wszystkim na realizację przemian, do których zobowiązała się UE. Ponadto należy przeciwdziałać wszelkim formom dumpingu handlowego, socjalnego, regulacyjnego, podatkowego lub środowiskowego, które zakłócają konkurencję. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Wreszcie EKES uważa, że aby pomóc tworzyć odporność, dywersyfikację i ambitny program na rzecz handlu, należy przyjąć, zwłaszcza w kluczowych sektorach, otwartą strategiczną autonomię. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kontekst

2.1.   Założenia jednolitego rynku

| 2.1.1. | Celem jednolitego rynku UE jest usunięcie barier w przepływie towarów, usług, kapitału i osób na rzecz zwiększenia wydajności i konkurencyjności w całej UE. |
| --- | --- |

2.1.1.

2.2.   Współodpowiedzialność za jednolity rynek

| 2.2.1. | Za funkcjonowanie jednolitego rynku odpowiadają wspólnie UE i państwa członkowskie. Obecnie nadal istnieje jednak wiele różnic w interpretowaniu i stosowaniu prawa UE. W wielu przypadkach różnice te można uznać za nieuzasadnione lub nieproporcjonalne. W każdym razie są one przeszkodą dla swobodnego przepływu osób, towarów i usług. |
| --- | --- |

2.2.1.

2.3.   Odpowiedzialność państw członkowskich

| 2.3.1. | Choć obiektywnie rzecz biorąc mogą istnieć ważne powody rozbieżności między państwami członkowskimi, jednak uzasadnienia te nie zawsze są podawane, a państwa członkowskie nie dążą do zrównoważenia uzasadnienia na szczeblu krajowym z możliwymi negatywnymi skutkami dla jednolitego rynku. W rezultacie w UE nadal istnieje wiele barier regulacyjnych i innych niż regulacyjne, które sprawiają, że jednolity rynek jest niepełny i rozdrobniony, jak np.:






  — | uzasadnianie ustawodawstwa krajowego argumentem stosowania zasady pomocniczości, |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

uzasadnianie ustawodawstwa krajowego argumentem stosowania zasady pomocniczości,

| — | pomijanie zasady wzajemnego uznawania, |
| --- | --- |

—

pomijanie zasady wzajemnego uznawania,

| — | liczne przypadki przesadnej transpozycji uzgodnionych na szczeblu UE unijnych tekstów prawnych, zwane inaczej nadmiernie rygorystycznym wdrażaniem, oraz transpozycji niezgodnych, dokonywanych przez rządy i parlamenty krajowe. W konsekwencji niewłaściwe lub niepełne stosowanie prawodawstwa UE oraz stosowanie przez państwa członkowskie przepisów krajowych, które są sprzeczne z celami jednolitego rynku, prowadzi do szeregu barier utrudniających osiągnięcie tych celów. Niedokładne lub nieprawidłowe wdrażanie przez państwa członkowskie oraz brak egzekwowania przez Komisję mają zatem szkodliwe konsekwencje dla obywateli i przedsiębiorstw zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym, |
| --- | --- |

—

liczne przypadki przesadnej transpozycji uzgodnionych na szczeblu UE unijnych tekstów prawnych, zwane inaczej nadmiernie rygorystycznym wdrażaniem, oraz transpozycji niezgodnych, dokonywanych przez rządy i parlamenty krajowe. W konsekwencji niewłaściwe lub niepełne stosowanie prawodawstwa UE oraz stosowanie przez państwa członkowskie przepisów krajowych, które są sprzeczne z celami jednolitego rynku, prowadzi do szeregu barier utrudniających osiągnięcie tych celów. Niedokładne lub nieprawidłowe wdrażanie przez państwa członkowskie oraz brak egzekwowania przez Komisję mają zatem szkodliwe konsekwencje dla obywateli i przedsiębiorstw zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym,

| — | przypadki stosowania na szczeblu krajowym przyszłych środków unijnych, kiedy to rządy i parlamenty starają się wyprzedzić wprowadzenie w życie polityki UE, stawiając na pierwszym miejscu interesy krajowe, mimo że polityka ta jest wciąż opracowywana przez Komisję. Przykładem tego stanu rzeczy jest polityka UE w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, |
| --- | --- |

—

przypadki stosowania na szczeblu krajowym przyszłych środków unijnych, kiedy to rządy i parlamenty starają się wyprzedzić wprowadzenie w życie polityki UE, stawiając na pierwszym miejscu interesy krajowe, mimo że polityka ta jest wciąż opracowywana przez Komisję. Przykładem tego stanu rzeczy jest polityka UE w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym,

| — | interesy krajowe przeważające w sprawach dotyczących strategicznych ekosystemów europejskich. |
| --- | --- |

—

interesy krajowe przeważające w sprawach dotyczących strategicznych ekosystemów europejskich.

2.4.   Koszty ekonomiczne ograniczeń w funkcjonowaniu jednolitego rynku

| 2.4.1. | Wymienione wyżej przykłady ilustrują główne koszty braku działań na szczeblu europejskim, natomiast w wielu badaniach podkreśla się olbrzymie zyski gospodarcze płynące z „pełnego” jednolitego rynku. Ze sprawozdania ogólnego przedstawionego przez Parlament Europejski wynika, że są to kwoty od 650 mld EUR do 1,1 bln EUR rocznie, co stanowi równowartość 5 %- 8,6 % PKB Unii Europejskiej (3). |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | W tym samym badaniu przeprowadzonym przez RAND Europe na zlecenie Parlamentu Europejskiego zbadano wpływ gospodarczy obniżenia barier handlowych na jednolity rynek. Jak wynika z badania, wpływ poprawy przepływów handlowych, wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy dzięki niższym barierom handlowym przyniósłby korzyści gospodarcze w wysokości od 183 do 269 mld EUR rocznie (4). |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Z punktu widzenia utraconych potencjalnych korzyści istotne są również szacunki Komisji Europejskiej dotyczące w pełni zintegrowanego jednolitego rynku cyfrowego UE. Komisja Europejska stwierdziła, że przyczyni się on do propagowania innowacji, wniesie do gospodarki UE 415 miliardów EUR rocznie i pozwoli utworzyć setki tysięcy nowych miejsc pracy (5). |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Wszystko to wskazuje na znaczne potencjalne korzyści gospodarcze (i związane z nimi zwiększenie dobrobytu), jakie przyniósłby bardziej kompletny jednolity rynek. Innymi słowy, odpowiada to całkowitemu kosztowi ekonomicznemu braku działań na poziomie europejskim lub utraconej wartości dodanej i utraconego wspólnego dobra publicznego. |
| --- | --- |

2.4.4.

| 2.4.5. | Pomimo ograniczeń rynek wewnętrzny przyczynia się, jak dotąd, do utrzymania i wspierania dobrobytu gospodarczego UE. Należy jednak zwiększyć konkurencyjność i odporność gospodarki UE poprzez dalsze reformy jednolitego rynku, a także poprzez zajęcie się kwestią zależności strategicznych. Należy też promować kulturę przedsiębiorczości w UE, w której innowacyjne przedsiębiorstwa każdej wielkości, a w szczególności mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP), jak również przedsiębiorstwa typu start-up, otrzymają skuteczniejsze wsparcie i będą mogły rozwijać się, przyczyniając się do zwiększenia odporności i spójności społeczeństw. Równie ważne jest to, że dobrze funkcjonujący jednolity rynek ułatwi realizację wizji Europy o silniejszym wymiarze społecznym – takiej, która na pierwszym miejscu programu politycznego stawia dobrobyt obywateli i pomaga uniknąć równania standardów społecznych w dół. |
| --- | --- |

2.4.5.

3.   Ograniczenia

| 3.1. | Istniejące ograniczenia obejmują zagadnienia związane z regulacjami, kwestiami wynikającymi z prawa krajowego, podatkami, logistyką i dostawami oraz innymi bardziej subtelnymi różnicami między państwami członkowskimi UE, które sprawiają, że handel w całej Unii jest nadal utrudniony. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ograniczenia te hamują również rozwój kluczowych sektorów gospodarki, takich jak usługi, które pozostają rozdrobnione wzdłuż granic państwowych, co przedstawiono poniżej:






  — | historycznie restrykcyjne przepisy krajowe często uzasadniane zasadą pomocniczości, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

historycznie restrykcyjne przepisy krajowe często uzasadniane zasadą pomocniczości,

| — | wadliwe wdrożenie i stosowanie dyrektywy usługowej, które stoi na przeszkodzie swobodzie przedsiębiorczości, swobodnemu przepływowi usług i swobodzie świadczenia usług, |
| --- | --- |

—

wadliwe wdrożenie i stosowanie dyrektywy usługowej, które stoi na przeszkodzie swobodzie przedsiębiorczości, swobodnemu przepływowi usług i swobodzie świadczenia usług,

| — | krajowe przepisy prawa handlowego, które utrudniają przedsiębiorcom prowadzenie działalności gospodarczej. Często przepisy te ograniczają konkurencyjność sektora, są protekcjonistyczne i podważają inwestycje godnych zaufania i legalnie działających przedsiębiorstw prowadzone w innych państwach członkowskich, |
| --- | --- |

—

krajowe przepisy prawa handlowego, które utrudniają przedsiębiorcom prowadzenie działalności gospodarczej. Często przepisy te ograniczają konkurencyjność sektora, są protekcjonistyczne i podważają inwestycje godnych zaufania i legalnie działających przedsiębiorstw prowadzone w innych państwach członkowskich,

| — | wymogi krajowe utrudniające swobodny przepływ towarów. Często się zdarza, że państwa członkowskie nie powiadamiają o nowych krajowych wymogach technicznych zgodnie z procedurą określoną w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535 (6) i nie stosują zasady wzajemnego uznawania w obszarach niezharmonizowanych, co ma na przykład miejsce w przypadku nadmiernie rygorystycznego wdrażania dyrektyw. |
| --- | --- |

—

wymogi krajowe utrudniające swobodny przepływ towarów. Często się zdarza, że państwa członkowskie nie powiadamiają o nowych krajowych wymogach technicznych zgodnie z procedurą określoną w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535 (6) i nie stosują zasady wzajemnego uznawania w obszarach niezharmonizowanych, co ma na przykład miejsce w przypadku nadmiernie rygorystycznego wdrażania dyrektyw.

| 3.3. | EKES zwraca uwagę, że postępowania w sprawie naruszenia są długotrwałe, kosztowne, a ich wynik jest niepewny. Z punktu widzenia przedsiębiorstw stanowi to zbyt wysoki koszt i zniechęca je do rozszerzania działalności lub inwestowania w innych częściach UE. Co więcej, ograniczenia te pozbawiają konsumentów większego wyboru, lepszych usług i niższych cen. EKES wzywa również Komisję do bardziej zdecydowanych działań, jeśli chodzi o wszczynanie postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wspomniany koszt ma wpływ na całą gospodarkę: ogranicza konkurencyjność, potencjał wzrostu i dalszy rozwój gospodarki rynkowej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wstrząsy zewnętrzne wpływają na UE tak jak na każdą inną gospodarkę, ale odpowiedź na te wstrząsy i sposób reagowania rynków są zasadniczo uwarunkowane krajową polityką poszczególnych państw członkowskich i środkami wprowadzanymi w celu pobudzenia zachowań gospodarczych. Wojna w Ukrainie uwidoczniła zależność UE od globalnych łańcuchów wartości. Narastający kryzys prawdopodobnie wpłynie na poszczególne sektory w różny sposób, ale nie ma wątpliwości, że na pancerzu jednolitego rynku pojawiły się rysy, takie jak ograniczenia w swobodnym przepływie towarów i usług oraz podstawowych produktów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Należy ponadto zauważyć, że około 82 % produktów będących przedmiotem handlu na jednolitym rynku objętych jest zharmonizowanymi przepisami, a około 18 % wewnątrzunijnego handlu towarami podlega wzajemnemu uznawaniu. Wciąż jednak pojawiają się nowe krajowe przepisy techniczne, które wydają się sprzeczne z prawem UE. Ponadto w ostatnim czasie w wielu państwach członkowskich nastąpiło silne zaostrzenie krajowych wymogów dotyczących etykietowania produktów żywnościowych i napojów uzasadniane ochroną konsumentów i środowiska. Jednocześnie zasada wzajemnego uznawania nie funkcjonuje tak jak powinna. Dowodem na to jest fakt, że 71 % MŚP, które złożyły wniosek w ramach istniejącego systemu wzajemnego uznawania niezharmonizowanych towarów, otrzymało decyzję odmowną w sprawie dostępu do rynku. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Przeciwdziałanie ograniczeniom

| 4.1. | Środki, o których mowa poniżej, pomogłyby również w odblokowaniu niektórych potencjalnych korzyści gospodarczych wynikających z jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.1.

4.2.   Skuteczniejsze wykorzystanie istniejących narzędzi

| 4.2.1. | EKES uważa, że projekty tekstów krajowych, które mogą być przeszkodą dla rynku wewnętrznego, należy zgłaszać KE, a następnie poddać komentarzowi i ocenie. Bez zobowiązania państw członkowskich do zgłaszania i komentarza/oceny, procedury te pozostają nieskuteczne. W związku z tym konieczny jest skuteczniejszy nadzór wspierający harmonizację przepisów dotyczących rynku produktów w państwach członkowskich. Przykładowo w sektorze handlu detalicznego doszło ostatnio do gwałtownego wzrostu ograniczeń krajowych w ramach zezwoleń i wymogów stosowania materiałów miejscowego pochodzenia. Jest to sprzeczne z art. 28 i 30 Traktatu, a w odniesieniu do zakupów produktów, które zostały już legalnie wprowadzone na jednolity rynek, często stosuje się ponowne badania krajowe. EKES jest także zdania, że w odniesieniu do usług procedura powiadamiania na mocy dyrektywy usługowej nie funkcjonuje tak dobrze, jak oczekiwano. Jeśli chodzi o swobodę przedsiębiorczości, EKES z przykrością odnotowuje, że państwa członkowskie nie osiągnęły kompromisu w sprawie wniosku dotyczącego tzw. dyrektywy w sprawie powiadomień dotyczących usług. Tekst ten poprawiłby skuteczność obowiązkowego powiadamiania Komisji przez państwa członkowskie o projektach przepisów ustawowych lub wykonawczych w zakresie systemów zezwoleń dotyczących usług (a zatem dotyczących również planowania przestrzeni miejskiej) (7). EKES wzywa też KE i państwa członkowskie do przedstawiania bardziej szczegółowych informacji na temat uzasadnień stosowanych przez państwa członkowskie przy powiadamianiu o przepisach technicznych oraz na temat proporcjonalności tych przepisów. Ważne jest również zapewnienie, aby wymogi, o których powiadomiły państwa członkowskie, były poddawane odpowiedniej kontroli niezależnie od stosowanej procedury powiadomienia (8). Zdaniem EKES-u, aby zmierzyć się z problemem u jego podstaw, potrzebna jest dalsza zmiana w procesie ustawodawczym i przejście od minimalnej do maksymalnej harmonizacji. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Innym obszarem budzącym obawy jest stosowanie środków, które wyprzedzają planowane regulacje UE, takich jak certyfikacja krajowa stosowana wyraźnie w celu zapewnienia pewnego poziomu ochrony, szczególnie w sektorze rolno-spożywczym. W opinii EKES-u takie ograniczenia mają charakter jawnie protekcjonistyczny, a gdy zostaną ujawnione, proces prowadzący do ich wycofania jest często powolny i uciążliwy, co sprawia, że dla sprzedawców detalicznych utrzymują się one zdecydowanie zbyt długo. Aby temu zapobiec, EKES uważa, że w ramach wzmocnionej współpracy, w sposób dopuszczony w Traktacie, państwa członkowskie mogłyby zamiast tego zobowiązać się do stosowania mniej restrykcyjnych środków krajowych. EKES odnosi się również do ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego jako do standardowych ram wspierania jednolitego rynku, które można by zastosować w innych dziedzinach. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | EKES jest także zdania, że skutecznym narzędziem rozwiązywania takich problemów może być europejski semestr, szczególnie poprzez proporcjonalne działania ze strony Komisji, w tym i ewentualne zawieszanie funduszy UE, jeśli zobowiązania do przestrzegania zaleceń dla poszczególnych krajów nie są przestrzegane. Jest to zgodne z przewodnikiem Komisji Europejskiej dla państw członkowskich dotyczącym planów odbudowy i zwiększania odporności, w którym podkreślono usunięcie regulacyjnych i pozaregulacyjnych barier na rynku wewnętrznym, a także z warunkami, na jakich państwa członkowskie muszą spełnić wymogi europejskiego semestru. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Wreszcie Komitet wzywa do skutecznego wdrażania i egzekwowania już wynegocjowanych i przegłosowanych dyrektyw. W związku z tym Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny zobowiązać się do wdrożenia pakietu dotyczącego lepszego stanowienia prawa, który zostanie poddany wysokiej jakości ocenom skutków. |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Uwolnienie potencjału jednolitego rynku cyfrowego

| 4.3.1. | EKES uważa, że rozwijająca się gospodarka cyfrowa w Europie stwarza możliwości wzrostu gospodarczego, przy czym potencjalne korzyści gospodarcze można osiągnąć dzięki większej integracji usług cyfrowych we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | W związku z tym Komitet sądzi, że akt o usługach cyfrowych oraz akt o rynkach cyfrowych to ważny krok w kierunku zapewnienia równych szans operatorom na tych rynkach. Poprzez skoncentrowanie się na konkretnych usługach, niezależnie od lokalizacji dostawcy usług lub od prawa właściwego dla świadczenia usług, w obu tych aktach odpowiednio zajęto się kwestią równego traktowania europejskich i światowych podmiotów internetowych. Ponadto absolutnym priorytetem dla EKES-u jest zapobieganie dalszemu rozdrobnieniu rynku wewnętrznego przez mnożące się przepisy krajowe. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Również zwiększenie wykorzystania usług online i poprawa infrastruktury cyfrowej w UE mogą przynieść znaczące zyski finansowe. W tym kontekście Komisja Europejska zaleca przejście do w pełni funkcjonującego systemu elektronicznych zamówień publicznych i e-fakturowania. Zgodnie z oszacowaniami pełne przejście na elektroniczne zamówienia publiczne mogłoby przynieść imponującą kwotę 50–75 mld EUR rocznie (9). |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Wreszcie EKES jest zdania, że swobodny przepływ danych jest niezbędny dla europejskiej innowacji, rozwoju przedsiębiorstw każdej wielkości, tworzenia miejsc pracy i osiągnięcia jednolitego rynku cyfrowego. Przepisy wspierające swobodny przepływ danych już obowiązują. Należy jednak unikać wszelkich nieuzasadnionych wymogów dotyczących lokalizacji danych. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Odblokowanie ograniczeń dostaw

| 4.4.1. | EKES zauważa, że do ułatwienia handlu w UE przyczyniło się rozporządzenie w sprawie blokowania geograficznego z 2018 r. Europejscy konsumenci są jednak nadal narażeni na blokowanie geograficzne towarów i usług. EKES zwraca uwagę na istnienie trwałych terytorialnych ograniczeń dostaw, które mogą się urzeczywistnić za sprawą różnych praktyk, takich jak odmowa realizacji dostaw lub groźba zaprzestania dostaw do konkretnego dystrybutora – co ogranicza ilości dostępne do sprzedaży w państwach członkowskich – niewytłumaczalne różnice w asortymencie i cenach produktów między państwami członkowskimi lub ograniczenia dotyczące wersji językowych opakowań produktów. EKES zaznacza, że terytorialne ograniczenia dostaw utrudniają rozwój jednolitego rynku i wstrzymują wynikające z niego potencjalne korzyści dla konsumentów. Wzywa Komisję do zajęcia się antykonkurencyjnym wpływem tych ograniczeń z myślą o zapewnieniu w pełni funkcjonującego jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Rosyjska inwazja na Ukrainę ujawniła ogromne zagrożenia dla bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego wymagające jednolitego podejścia strategicznego ze strony UE. EKES jest zdania, że dobrze funkcjonujący jednolity rynek może wesprzeć tę strategię, a ponadto złagodzić niektóre presje cenowe, które szybko podkopują siłę nabywczą w całej Unii. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje starania na szczeblu UE zmierzające do współpracy w zakresie wspólnego zakupu gazu (na zasadzie dobrowolności) w celu złagodzenia presji na ceny energii. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Wyraża jednak ubolewanie, że nie próbowano uzgodnić między państwami członkowskimi skoordynowanego podejścia dotyczącego wprowadzania do obrotu innych produktów, na które wpływ ma kryzys w Ukrainie. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Zwiększenie transgranicznej mobilności pracowników i specjalistów

| 4.5.1. | Transgraniczna mobilność pracowników i specjalistów w całej UE pozostaje, pomimo polityki UE mającej na celu ułatwienie swobodnego przepływu osób, wyzwaniem ograniczającym podaż i powodującym niedopasowanie w takich sektorach jak branża informatyczna i branża zaawansowanych technologii. Dane europejskie i krajowe sugerują, że poziom mobilności zarówno pomiędzy państwami, jak i w ich obrębie pozostaje niski, także w porównaniu z sytuacją na poziomie międzynarodowym. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Mówiąc konkretnie, EKES zaleca bardziej skuteczne środki z zakresu polityki krajowej zapewniające zachęty do mobilności z naciskiem na aktywną politykę rynku pracy, takie jak świadczenia pracownicze dla pracowników z UE i krajów trzecich, którzy posiadają status uchodźcy. EKES jest bowiem zdania, że zachęty finansowe od państwa przyjmującego dla osób poszukujących pracy poza ich krajem czy regionem pochodzenia jeszcze bardziej motywowałyby do mobilności. Ponadto ważną rolę odegrałyby dalsze działania mające na celu poprawę informowania o ofertach pracy w innych państwach UE, jak również pomoc w relokacji w celu wsparcia logistyki związanej z przeprowadzką za granicę – np. znalezienie mieszkania, rejestracja do celów podatkowych, znalezienie szkoły dla dzieci, ewentualna pomoc w znalezieniu pracy dla partnerów itp. EKES przestrzega jednakże, że na mobilność pracowników w UE wpłynęło negatywnie fragmentaryczne podejście stosowane do tej pory. Należy unikać dalszej niespójnej polityki, szczególnie na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Problemem w całej UE pozostaje uznawanie dyplomów i kwalifikacji, które jest niezbędne do obsadzenia wolnych miejsc pracy w przypadku utrzymujących się niedoborów siły roboczej. EKES jest zdania, że obecny system nadal w zbyt dużym stopniu zależy od poszczególnych rządów, a państwa członkowskie mają swobodę w stosowaniu własnych przepisów. Komisja powinna zapewnić bardziej jednolite podejście, jeśli chodzi o uznawanie dyplomów i innych kwalifikacji w każdym z państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Wreszcie zwiększenie mobilności pracowników i specjalistów z UE może nastąpić tylko pod warunkiem lepszego egzekwowania istniejących przepisów, dostępu do informacji oraz współpracy między państwami członkowskimi. EKES zauważa, że niechęć niektórych państw członkowskich do dalszych reform jednolitego rynku może wynikać z obawy, że mogą one prowadzić do potencjalnej krótkoterminowej utraty miejsc pracy i strat w poszczególnych sektorach, szczególnie w państwach, które już pozostają w tyle, jak również w państwach/sektorach o niskiej produktywności. Teoretycznie swobodny przepływ pracowników pomógłby rozwiązać ten problem, ale z krajowego punktu widzenia takie rozwiązanie doprowadziłoby do utraty zasobów i potencjalnego drenażu mózgów/umiejętności w okresie przejściowym. |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   Zwiększenie przepływu kapitału i usług finansowych w całej UE

| 4.6.1. | Ten sam argument ma zastosowanie do rynków kapitałowych UE. EKES zdaje sobie sprawę, że unia rynków kapitałowych jest złożonym projektem mającym na celu pogłębienie i dalszą integrację rynków kapitałowych państw członkowskich UE. Wymaga on wprowadzenia środków i zmian regulacyjnych w wielu różnych dziedzinach i pociąga za sobą odpowiedzialność nie tylko na szczeblu UE, ale także na szczeblu każdego państwa członkowskiego. EKES uważa, że ukończenie prac nad unią rynków kapitałowych jest obecnie wciąż odległym celem. Pomimo pewnych postępów, szczególnie za sprawą pakietu na rzecz odbudowy rynków kapitałowych, w Unii nadal funkcjonuje 27 rynków kapitałowych, które nie działają jak jeden. Europejski sektor finansów jest wciąż silnie podzielony wzdłuż granic państwowych, a oszczędzający i inwestorzy są w dużym stopniu uzależnieni od krajowej specyfiki sektora. Dotyczy to również ogółu usług finansowych, w tym detalicznych usług finansowych i oszczędności krajowych. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | W opinii EKES-u ogranicza to zarówno odbudowę gospodarczą, jak i sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku. Korzyści gospodarcze wynikające z unii rynków kapitałowych są oczywiste, ale jej ukończenie wymaga zarówno politycznego zaangażowania poszczególnych państw członkowskich, jak i skutecznego przyjęcia inicjatyw pod przewodnictwem Komisji Europejskiej, w tym inicjatyw mających na celu wzmocnienie międzynarodowej roli euro. Ponadto nie należy lekceważyć roli transformacji cyfrowej w ułatwianiu tworzenia unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   Znacznie silniejsza wola polityczna do usunięcia ograniczeń jednolitego rynku

| 4.7.1. | W obecnym czasie ogromnej niepewności EKES chciałby, aby polityka konkurencji była ukierunkowana przede wszystkim na realizację przemian, w które zaangażowała się UE. Przemiany te będą wymagały ambitnej polityki handlowej i inwestycyjnej, nadzwyczajnych inwestycji publicznych i prywatnych, innowacji, dalszego postępu społecznego, ekonomicznego i środowiskowego oraz sprawnie funkcjonującego jednolitego rynku. Wszystkie te działania muszą być wspierane przez ramy prawne i finansowe, które zapewnią równe szanse na rynku dla wszystkich zainteresowanych stron, wszystkich regionów i obywateli w całej UE. Kluczowym elementem tego procesu jest integralność i brak rozdrobnienia rynku wewnętrznego. Sprawnie funkcjonujący jednolity rynek i polityka konkurencji, które umożliwiają przedsiębiorstwom i konsumentom dostęp do szerokiej konkurencji rynkowej na równych zasadach, mają nadrzędne znaczenie, a tym samym stymulują efektywność i innowacyjność oraz tworzą środowisko, w którym może rozwijać się dobrze prosperująca działalność gospodarcza. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Naszym zdaniem harmonizacja i usunięcie przeszkód w swobodnym przepływie na danym terytorium pozwala na rozwój konkurencji, innowacje i wzrost produktywności. Należy przeciwdziałać wszelkim formom dumpingu handlowego, społecznego, regulacyjnego, podatkowego lub środowiskowego, które zakłócają konkurencję. Komitet oczekuje, że wszystkie państwa członkowskie będą się do tego stosować, i domaga się, aby nasi partnerzy zewnętrzni respektowali nasze podstawowe wartości i prawa zarówno w sferze społecznej, jak i działalności gospodarczej czy środowiskowej. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | EKES przestrzega, że jednolity rynek nie powinien być dłużej postrzegany jako wyidealizowana wersja globalnej umowy handlowej, której właściwości można dostosować w ramach negocjacji. Jednolity rynek oznacza o wiele więcej. Dotyczy także poprawy dobrobytu poprzez konwergencję społeczną i gospodarczą, której celem jest zmniejszenie nierówności i zagwarantowanie, że pogłębiające się nierówności społeczne i ogólny wzrost ubóstwa nie staną się poważnymi przeszkodami w integracji europejskiej. EKES podkreśla w związku z tym znaczenie podstawowych praw socjalnych i pracowniczych do godnych wynagrodzeń i warunków pracy, nie tylko w ich interakcji ze swobodami gospodarczymi, ale także w odniesieniu do rynku wewnętrznego i rynku pracy, konkurencji i wszelkich innych środków polityki Unii, w tym między innymi w takich dziedzinach jak zarządzanie gospodarcze, handel, transformacja cyfrowa i środowisko. Ma on również na celu ochronę i wzmocnienie autonomii partnerów społecznych, wyraźnie nawiązując do poszanowania i promowania zbiorowych praw socjalnych. Kluczowe znaczenie ma również zapewnienie pełnej ochrony i gwarancji praw podstawowych w traktatach. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | EKES zdaje sobie sprawę, że jednolity rynek musi stale reagować na zmiany w dziedzinie technologii, globalizację, rozwój edukacji, rynku pracy i kapitału, a także na globalne kryzysy i konflikty. W obecnej sytuacji nie ma miejsca na standardowe propozycje – przy tworzeniu wniosków legislacyjnych należy uwzględniać aktualną sytuację kryzysową i zmienione realia. |
| --- | --- |

4.7.4.

| 4.7.5. | EKES jest również zdania, że należy zastosować otwartą strategiczną autonomię, zwłaszcza w kluczowych sektorach. Pomogłaby ona w budowaniu odporności w oparciu o otwartość, ambitną strategię handlową, współpracę z partnerami o podobnych poglądach, dywersyfikację i unikanie protekcjonizmu. |
| --- | --- |

4.7.5.

| 4.7.6. | Podsumowując, EKES z żalem zauważa, że w przeddzień 30. rocznicy utworzenia jednolitego rynku europejskiego projekt ten wciąż nie jest ukończony. |
| --- | --- |

4.7.6.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 825 final (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 70).

1

(2)  COM(2020) 842 final (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 64).

2

(3)  https://www.rand.org/blog/2017/11/why-the-eu-single-market-has-still-not-reached-its.html.

3

(4)  https://www.rand.org/blog/2017/11/why-the-eu-single-market-has-still-not-reached-its.html.

4

(5)  https://www.rand.org/blog/2017/11/why-the-eu-single-market-has-still-not-reached-its.html.

5

(6)  Dyrektywa (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. C 241 z 17.9.2015, s. 1).

6

(7)  2016/0398(COD); https://eur-lex.europa.eu/procedure/PL/2016_398.

7

(8)  Badanie oceny proporcjonalności dokonywanej przez państwa członkowskie w ramach przyjmowania wymogów związanych z zakładaniem punktów sprzedaży detalicznej zgodnie z dyrektywą 2006/123/WE.

8

(9)  https://www.rand.org/blog/2017/11/why-the-eu-single-market-has-still-not-reached-its.html

9

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/58 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/58

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Opodatkowanie działalności cyfrowej”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej)

(2022/C 443/08)

| Sprawozdawca: | Benjamin RIZZO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Petru Sorin DANDEA |

Sprawozdawca:

Benjamin RIZZO

Współsprawozdawca:

Petru Sorin DANDEA

| Wniosek o konsultację | 26.1.2022, pismo Mikuláša BEKA, ministra spraw europejskich |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 01.7.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 200/0/1 |

Wniosek o konsultację

26.1.2022, pismo Mikuláša BEKA, ministra spraw europejskich

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

01.7.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

200/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Opracowanie odpowiednich zasad i przepisów dotyczących opodatkowania gospodarki cyfrowej w celu modernizacji polityki fiskalnej i dostosowania jej do obecnych i przyszłych potrzeb stało się zadaniem o fundamentalnym znaczeniu zarówno dla Unii Europejskiej, jak i innych międzynarodowych organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) sugeruje, by po osiągnięciu międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1 otwartych ram OECD/G20 odpowiednie przepisy dotyczące realokacji praw do opodatkowania zostały szybko wdrożone w UE w koordynacji z innymi głównymi partnerami handlowymi równocześnie realizującymi tę inicjatywę. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że UE może odegrać wiodącą rolę w odniesieniu do opodatkowania gospodarki cyfrowej. Taką rolę powinna jednak odgrywać w ramach międzynarodowego porozumienia osiągniętego przez OECD/G20, tak jak miało to już miejsce w przypadku filaru 2 w odniesieniu do mechanizmu przeciwdziałania erozji bazy podatkowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma wdrożenie w UE – gdy tylko będzie to wykonalne – zarówno pierwszego, jak i drugiego filaru i osiągnięcie wysokiego stopnia spójności z umową międzynarodową, która zostanie wynegocjowana na forum OECD/G20. Filary 1 i 2 należy postrzegać jako kompleksowy i wzajemnie zintegrowany pakiet regulacyjny. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet zauważa, że europejska inicjatywa ustawodawcza w sprawie opodatkowania gospodarki cyfrowej mogłaby przynieść znaczne korzyści na rynku wewnętrznym, gdyż niewątpliwie doprowadziłoby do stworzenia skuteczniejszych ram w porównaniu z odrębnymi inicjatywami krajowymi. Wprowadzanie nieskoordynowanych i odrębnych przepisów przez państwa członkowskie zwiększyłoby fragmentację w UE, powodując niepewność podatkową i ograniczając konkurencyjność. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zachęca do zawarcia międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1, którego celem będzie z jednej strony stworzenie skutecznego systemu podatkowego z poszanowaniem zasad neutralności i równego traktowania, a także utrzymanie potencjału innowacji drzemiącego w gospodarce cyfrowej, a z drugiej strony zadbanie o to, by przedsiębiorstwa o wysokim stopniu cyfryzacji wnosiły sprawiedliwy wkład do budżetów krajowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet wzywa do zawarcia międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1, które w miarę możliwości nie wprowadzi nadmiernie skomplikowanych przepisów i będzie miało na celu osiągnięcie przejrzystości, przewidywalności i uproszczenia procedur administracyjnych przy utrzymaniu kosztów przestrzegania przepisów na niskim poziomie. Zbyt skomplikowany system mógłby stwarzać możliwości obchodzenia nowo uzgodnionych przepisów, ograniczając ich skuteczność. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla, że właściwie opracowane międzynarodowe przepisy podatkowe dotyczące przedsiębiorstw cyfrowych mają kluczowe znaczenie dla zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania i unikaniu opodatkowania, a także pomagają opracować sprawiedliwy, stabilny i progresywny system opodatkowania. Równe warunki działania w dziedzinie opodatkowania zysków osób prawnych mają kluczowe znaczenie, ponieważ w ostatnich latach przedsiębiorstwa mogły korzystać ze specjalnych przepisów podatkowych w niektórych państwach członkowskich, znacznie obniżając swoją efektywną stawkę podatkową. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że odpowiednie ramy regulacyjne dotyczące opodatkowania gospodarki cyfrowej powinny uwzględniać spowodowaną przez cyfryzację dużą zależność od wartości niematerialnych i prawnych. Aktywa te znacznie zwiększyły zdolność przedsiębiorstw do rozwijania odpowiedniej działalności gospodarczej w danej jurysdykcji bez fizycznej obecności w niej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zwraca uwagę, że przedsiębiorstwa cyfrowe często wykorzystują dane użytkowników do generowania wartości. Taka metoda generowania wartości nie jest ujmowana w obecnych systemach podatkowych, co prowadzi do braku dopasowania między tworzeniem wartości a opodatkowaniem. Tą konkretną kwestią należy odpowiednio zająć się w ramach filaru 1. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES ponownie podkreśla, że kluczowe znaczenie ma przyjęcie podejścia, które pozwoli uniknąć ryzyka podwójnego opodatkowania oraz niezamierzonego nieopodatkowania w jakiejkolwiek jurysdykcji, a przy tym zminimalizuje koszty przestrzegania przepisów ponoszone przez przedsiębiorstwa europejskie. W związku z tym porozumienie w sprawie filaru 1 oraz przepisy mające na celu jego transpozycję powinny zharmonizować różne, podjęte już przez państwa członkowskie inicjatywy, aby uniknąć rozbieżności i luk prawnych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komitet wyraża szczerą nadzieję, że możliwe będzie jak najszybsze osiągnięcie realnego porozumienia w sprawie filaru 1, zarówno na szczeblu międzynarodowym, jak i unijnym, a przy tym ubolewa nad ograniczeniami, które nadal uniemożliwiają sfinalizowanie tak istotnego porozumienia. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kluczowe elementy kontekstu

| 2.1. | Obecne międzynarodowe przepisy dotyczące podatku od osób prawnych opierają się na zasadach opracowanych na początku XX wieku i częściowo dostosowanych w późniejszym okresie. W dzisiejszym kontekście nie są one już adekwatne do zakładanych celów, ani dostosowane do zglobalizowanej i cyfrowej gospodarki. Oznacza to, że dochody podatkowe nie są przydzielane państwom w sprawiedliwy sposób, a szkodliwe praktyki podatkowe mogą być kontynuowane na niekorzyść finansów publicznych i uczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W związku z tym opracowanie odpowiednich zasad i przepisów dotyczących opodatkowania gospodarki cyfrowej w celu modernizacji polityki fiskalnej i dostosowania jej do obecnych i przyszłych potrzeb stało się zadaniem o fundamentalnym znaczeniu zarówno dla Unii Europejskiej, jak i innych organów regulacyjnych na całym świecie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Otwarte ramy OECD/G20 w sprawie erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków opierają się na dwufilarowym rozwiązaniu, które ma zaradzić wyzwaniom podatkowym wynikającym z istnienia gospodarki, która jest coraz bardziej cyfrowa i zglobalizowana. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Filar 1 zapewni sprawiedliwszy podział zysków i praw do opodatkowania między państwami odnośnie do największych przedsiębiorstw międzynarodowych i w szczególności przedsiębiorstw cyfrowych. Filar ten ma przede wszystkim na celu zobowiązanie przedsiębiorstw międzynarodowych do płacenia części podatków dochodowych w miejscu, w którym znajdują się ich użytkownicy i konsumenci, tworząc powiązanie między zyskami a miejscami, w którym znajdują się odpowiedni użytkownicy i konsumenci. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Porozumienie w sprawie realokacji zysków w ramach filaru 1 obejmuje zniesienie i niewprowadzanie nowych podatków od usług cyfrowych (DST) oraz innych istotnych tu podobnych środków, co położyłoby kres napięciom w handlu wynikającym z niestabilności międzynarodowego systemu podatkowego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Filar 2 ma na celu zapewnienie, aby duże przedsiębiorstwa międzynarodowe, zwłaszcza te zdigitalizowane, płaciły minimalną efektywną stawkę podatku od osób prawnych w wysokości 15 %, oraz ustanowienie ram regulacyjnych, które są w stanie zniechęcać do przenoszenia zysków i zapobiegać szkodliwej konkurencji podatkowej między jurysdykcjami. W ten sposób można by skutecznie znieść ograniczenie konkurencji w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, osiągając globalną minimalną stawkę podatku od osób prawnych, stosowaną przez państwa do ochrony ich bazy podatkowej. EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie do szybkiego osiągnięcia porozumienia politycznego w sprawie tych przepisów i ubolewa, że nie osiągnięto jeszcze ostatecznego konsensusu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Na forum OECD/G20 osiągnięto międzynarodowe porozumienie w sprawie filaru 2 i otwartych ram, a ich transpozycja została należycie rozpoczęta przez instytucje UE za pośrednictwem wniosku dotyczącego dyrektywy, który jest obecnie przedmiotem dyskusji w Radzie (1). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wspólny międzynarodowy konsensus w tej sprawie jest nadal wypracowywany w ramach OECD/G20, co potwierdziły niedawne konsultacje publiczne OECD w sprawie filaru 1, w ramach których zbierane są informacje zwrotne na temat projektu przepisów, choć projekt ten „nie przesądza o konsensusie co do istoty dokumentu” (2). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W 2018 r. Komisja Europejska opublikowała wniosek ustawodawczy w sprawie opodatkowania gospodarki cyfrowej, prace nad którym nie posunęły się do przodu głównie ze względu na brak międzynarodowej, szerokiej zgody co do przepisów, które miałyby zostać wdrożone w ramach filaru 1. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Instytucje UE zatwierdziły tymczasem akt o rynkach cyfrowych mający na celu uregulowanie konkurencyjnej struktury rynków cyfrowych. W tym względzie UE przyjęła oryginalne i kompleksowe podejście regulacyjne, które różni się od podejścia przyjętego przez inne główne bloki handlowe, takie jak USA, Chiny i inne kraje wschodzące. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES uważa, że tu, podobnie jak w przypadku aktu o rynkach cyfrowych, UE może odegrać wiodącą rolę w odniesieniu do opodatkowania gospodarki cyfrowej. Taką rolę powinna jednak odgrywać w ramach międzynarodowego porozumienia osiągniętego przez OECD/G20, tak jak miało to już miejsce w przypadku filaru 2. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES jest głęboko przekonany, że w kontekście cyfryzacji gospodarki wszelkie zmiany przepisów dotyczących przydziału praw do opodatkowania zysków między państwami muszą być koordynowane w skali globalnej, aby lepiej wykorzystać możliwości płynące z globalizacji, z odpowiednim i skutecznym zarządzaniem na szczeblu światowym i ustanowieniem odpowiednich i skutecznych ogólnoświatowych zasad. Konkretne rozwiązania muszą być zatem wynikiem szeroko zakrojonego porozumienia międzynarodowego obejmującego jak największą liczbę jurysdykcji podatkowych. Ponadto należy odpowiednio uwzględnić to, że nowe przepisy będą miały inne skutki i konsekwencje dla małych państw członkowskich i inne dla większych państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES docenia istotne zmiany gospodarki spowodowane cyfryzacją i jej pozytywny wpływ na nasze społeczeństwo, a także ogromny potencjał cyfryzacji w zakresie wzmacniania pozycji administracji podatkowych, gdzie cyfryzacja jest narzędziem pozwalającym zapewniać lepsze usługi dla budżetów krajowych i obywateli. UE będzie musiała pomagać organom podatkowym państw członkowskich i koordynować ich działania, aby mogły poradzić sobie z nowym systemem i szybko zmieniającym się kontekstem gospodarczym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zgadza się z ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu końcowym OECD/G20 z 2015 r. z działania 1 projektu dotyczącego erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS) „Addressing the Tax Challenges of the Digital Economy, Action 1 – 2015 Final Report”, w którym to sprawozdaniu stwierdzono, że gospodarka cyfrowa w coraz większym stopniu staje się „samą gospodarką”. Cyfryzacja wielu przedsiębiorstw na przestrzeni lat była imponująca, a proces ten nasilił się podczas niedawnych obostrzeń związanych z COVID-19. Taka tendencja często prowadzi do oddzielenia ogromnych zysków osiąganych przez platformy cyfrowe od fizycznych miejsc, w których znajdują się powiązani płacący użytkownicy i konsumenci. W przyszłości problemem tym można by się zająć również w kontekście obowiązków w zakresie zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES sugeruje, by po osiągnięciu międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1 otwartych ram OECD/G20, w którym znaleziona zostanie równowaga między różnymi stanowiskami wyrażonymi do tej pory, filar 1 – podobnie jak wcześniej filar 2 – również mógł zostać szybko wdrożony w UE w koordynacji z innymi głównymi partnerami handlowymi, co pozwoli skonsolidować rynek wewnętrzny zgodnie z art. 113–115 Traktatu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma wdrożenie w UE – gdy tylko będzie to wykonalne – zarówno pierwszego, jak i drugiego filaru, przy zachowaniu wysokiego stopnia spójności z umową międzynarodową wynegocjowaną na forum OECD/G20. Pierwszy i drugi filar należy postrzegać jako kompleksowy i wzajemnie zintegrowany pakiet regulacyjny, który powinien zostać szybko wdrożony w całej UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet zauważa, że europejska inicjatywa ustawodawcza w sprawie opodatkowania gospodarki cyfrowej mogłaby przynieść znaczne korzyści na rynku wewnętrznym, gdyż niewątpliwie doprowadziłoby do stworzenia skuteczniejszych ram w porównaniu z odrębnymi inicjatywami krajowymi. Wprowadzanie przez państwa członkowskie nieskoordynowanych i odrębnych przepisów, stosujących różne zasady i kryteria podatkowe, zwiększyłoby fragmentację w UE, powodując niepewność podatkową i ograniczając konkurencyjność. EKES zachęca do wprowadzenia mechanizmu rozstrzygania sporów, umożliwiającego państwom członkowskim rozwiązywanie ewentualnych problemów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Celem międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1 powinno być stworzenie skutecznego systemu podatkowego, z poszanowaniem zasad neutralności i równego traktowania, który pozwoli na (i) utrzymanie potencjału innowacji drzemiącego w gospodarce cyfrowej oraz na (ii) zadbanie o to, by przedsiębiorstwa o wysokim stopniu cyfryzacji wnosiły sprawiedliwy wkład do budżetów krajowych i społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Komitet wzywa do zawarcia międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1, które w miarę możliwości nie wprowadza nadmiernie skomplikowanych przepisów i ma na celu osiągnięcie przejrzystości, przewidywalności i uproszczenia procedur administracyjnych przy utrzymaniu kosztów przestrzegania przepisów na niskim poziomie. Zbyt skomplikowany system mógłby stwarzać możliwości obchodzenia nowo uzgodnionych przepisów, ograniczając ich skuteczność. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES podkreśla, że właściwie opracowane międzynarodowe przepisy podatkowe dotyczące przedsiębiorstw cyfrowych mają istotne znaczenie dla zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania i unikaniu opodatkowania, a także pomagają opracować sprawiedliwy, progresywny, stabilny i skuteczny system opodatkowania. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES podkreśla, że filar 2 skutecznie wprowadzi dwie zasady, które mają zostać wprowadzone do przepisów krajowych, tzn.:






  A. | wzajemnie powiązane zasady krajowe (globalne zasady przeciwdziałania erozji bazy podatkowej): (i) zasada włączenia dochodu do opodatkowania (IIR), która nakłada na jednostkę dominującą podatek wyrównawczy w odniesieniu do nisko opodatkowanego dochodu podmiotu powiązanego; (ii) zasada niedostatecznie opodatkowanych płatności (UTPR), która odmawia odliczeń lub wymaga równoważnej korekty w zakresie, w jakim nisko opodatkowany dochód podmiotu powiązanego nie podlega opodatkowaniu na podstawie IIR; |
| --- | --- | --- |

3.10.

A.

wzajemnie powiązane zasady krajowe (globalne zasady przeciwdziałania erozji bazy podatkowej): (i) zasada włączenia dochodu do opodatkowania (IIR), która nakłada na jednostkę dominującą podatek wyrównawczy w odniesieniu do nisko opodatkowanego dochodu podmiotu powiązanego; (ii) zasada niedostatecznie opodatkowanych płatności (UTPR), która odmawia odliczeń lub wymaga równoważnej korekty w zakresie, w jakim nisko opodatkowany dochód podmiotu powiązanego nie podlega opodatkowaniu na podstawie IIR;

| B. | zasada wynikająca z TFUE (zasada opodatkowania szczególnych płatności traktatowych, STTR), która pozwala jurysdykcjom źródłowym na nakładanie ograniczonego opodatkowania u źródła na niektóre płatności dokonywane przez podmioty powiązane, które są opodatkowane poniżej minimalnej stawki. |
| --- | --- |

B.

zasada wynikająca z TFUE (zasada opodatkowania szczególnych płatności traktatowych, STTR), która pozwala jurysdykcjom źródłowym na nakładanie ograniczonego opodatkowania u źródła na niektóre płatności dokonywane przez podmioty powiązane, które są opodatkowane poniżej minimalnej stawki.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES podkreśla, że kluczowe znaczenie mają równe warunki działania w obszarze opodatkowania zysków osób prawnych. W ostatnich latach niektóre przedsiębiorstwa mogły w niektórych państwach członkowskich korzystać ze szczególnych przepisów podatkowych, zmniejszając swoją efektywną stawkę podatkową. Do powstania takiej sytuacji przyczynił się brak przejrzystości, a w kilku delikatnych sprawach chodziło o przedsiębiorstwa międzynarodowe działające w obszarze usług cyfrowych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES uważa, że odpowiednie ramy regulacyjne dotyczące opodatkowania gospodarki cyfrowej powinny uwzględniać spowodowaną przez cyfryzację dużą zależność od wartości niematerialnych i prawnych. Aktywa te znacznie zwiększyły zdolność przedsiębiorstw do rozwijania znaczącej działalności gospodarczej w danej jurysdykcji bez fizycznej obecności w niej. Obecne międzynarodowe przepisy i zasady podatkowe powinny zostać dostosowane do tego nowego kontekstu gospodarczego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES zwraca uwagę, że przedsiębiorstwa cyfrowe są w dużym stopniu zależne od wartości niematerialnych i prawnych, by móc tworzyć treści, w szczególności wykorzystują dane użytkowników w celu generowania wartości. Taka metoda generowania wartości nie jest ujmowana w obecnych systemach podatkowych, co prowadzi do braku dopasowania między tworzeniem wartości a opodatkowaniem. Tą konkretną kwestią należy odpowiednio zająć się w ramach filaru 1. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES ponownie podkreśla, że kluczowe znaczenie ma przyjęcie podejścia, które pozwoli uniknąć ryzyka podwójnego opodatkowania oraz niezamierzonego nieopodatkowania w jakiejkolwiek jurysdykcji, oraz zminimalizuje koszty przestrzegania przepisów ponoszone przez przedsiębiorstwa europejskie. W związku z tym porozumienie w sprawie filaru 1 oraz przepisy mające na celu jego transpozycję powinny zharmonizować różne, podjęte już przez państwa członkowskie inicjatywy, gdyż różnice między nimi mogą powodować powstawanie rozbieżności i luk prawnych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przypomina, że jednym z kluczowych czynników wzmacniających i motywujących niełatwą próbę osiągnięcia globalnego konsensusu w sprawie propozycji OECD w sprawie filaru 1 jest mnożenie się jednostronnych podatków cyfrowych i związana z tym możliwość, że kilka jurysdykcji będzie chciało skorzystać z prawa do opodatkowania tych samych zysków na różne, czasem pokrywające się sposoby. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W związku z tym filar 1 powinien gwarantować zniesienie krajowych podatków od usług cyfrowych i innych podobnych środków nakładanych na przedsiębiorstwa. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia konsensusu głównych jurysdykcji w sprawie filaru 1 oraz dla uniknięcia nowych przepisów, które w przyszłości mogłyby zostać zakwestionowane jako „dyskryminacyjne” na mocy zasad Światowej Organizacji Handlu (WTO), co miałoby niezamierzone konsekwencje z perspektywy handlu międzynarodowego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Komitet wyraża szczerą nadzieję, że możliwe będzie jak najszybsze osiągnięcie realnego międzynarodowego porozumienia w sprawie filaru 1, a przy tym ubolewa nad ograniczeniami, które nadal uniemożliwiają sfinalizowanie takiego porozumienia. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że po wdrożeniu filarów 1 i 2 usługi świadczone za pośrednictwem platform wykorzystywanych przez europejskich konsumentów powinny zostać w pełni włączone do systemu VAT, co w zasadniczy sposób przyczyniłoby się do zajęcia się kwestiami opodatkowania gospodarki cyfrowej. Należy zauważyć, że użytkownicy usług łączności cyfrowej i sieci społecznościowych korzystają z tych usług bez żadnej ewidentnej opłaty, co rodzi pytanie, jak w tej sytuacji można by rozsądnie zastosować opodatkowanie VAT. Dochody z VAT są zasobami własnymi w budżecie UE i EKES uważa, że należy uwzględnić także usługi cyfrowe w podstawie opodatkowania. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES uważa, że należy znaleźć rozsądną równowagę między ponownym podziałem podatku od zysku osób prawnych między państwami będącymi eksporterami netto a państwami będącymi importerami netto, a także między krajami producentów i konsumentów, aby nie utrudnić realizacji celów, m.in. społecznych i środowiskowych, przez poszczególne państwa. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES zauważa, że cyfryzacja jest nie tylko wyzwaniem, ale również stwarza możliwości dla organów podatkowych. Udostępnianie przez strony trzecie dużych ilości danych władzom podatkowym umożliwia większą automatyzację sprawozdawczości, co oznacza oszczędność czasu i pieniędzy dla obu stron. Gromadzenie danych może być również wykorzystywane do zwalczania niedoraportowania, uchylania się czy nadużyć. Oprogramowanie rejestrujące dane sprzedaży w momencie transakcji (dane te można przekazać bezpośrednio organom podatkowym), które jest wykorzystywane przez szereg administracji podatkowych, znacznie zwiększyło już dochody z VAT w niektórych państwach. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Jeśli chodzi o dalsze i bardziej szczegółowe uwagi dotyczące poszczególnych kwestii, EKES zwraca uwagę na swą opinię w sprawie pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy (3) oraz swe dwie opinie dotyczące zwalczania unikania opodatkowania „Opodatkowanie działalności gospodarczej w XXI wieku” (4) i „Zwalczanie wykorzystywania przedsiębiorstw fasadowych” (5). |
| --- | --- |

4.11.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. opinia EKES-u w sprawie minimalnego efektywnego opodatkowania przedsiębiorstw (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 52).

1

(2)  Konsultacje publiczne OECD, Pillar One – Amount A: Draft Model Rules for Nexus and Revenue Sourcing – Amount A, 4 lutego 2022 r.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 89).

3

(4)  Opinia EKES-u „Opodatkowanie działalności gospodarczej w XXI wieku” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 40).

4

(5)  Opinia EKES-u „Zwalczanie wykorzystywania przedsiębiorstw fasadowych” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 45).

5

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/63 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/63

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Równouprawnienie płci”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej)

(2022/C 443/09)

| Sprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

| Wniosek prezydencji czeskiej w Radzie UE | 26.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 194/13/13 |

Wniosek prezydencji czeskiej w Radzie UE

26.1.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

194/13/13

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) podkreśla, że udane i trwałe wzmocnienie równouprawnienia płci wymaga wspierania kultury równości płci przez całe życie, która rozciąga się na cały cykl życia i zapewnia środki dostosowane do specyfiki i potrzeb każdego etapu. Ponieważ jest to kwestia kultury, nie wystarczą specjalne strategie polityczne i środki, lecz niezbędne jest uznanie, odpowiedzialność i stałe zaangażowanie ze strony wszystkich podmiotów społecznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Kulturę równości płci przez całe życie należy krzewić od wczesnego dzieciństwa, poprzez dawanie przykładu dzieciom w rodzinie, i dalej na etapie przedszkolnym i wszystkich etapach edukacji szkolnej. EKES wzywa państwa członkowskie, by za pośrednictwem swojej polityki edukacyjnej wzmocniły nauczanie neutralne pod względem płci, zarówno jeśli chodzi o wiedzę, jak i umiejętności społeczne, a także o kontekst uczenia się wolny od stereotypów na temat płci. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Aby utrzymać kulturę równości płci przez całe życie, należy wspierać równość płci we wszystkich działaniach gospodarczych i społecznych, w tym w przedsiębiorstwach, usługach publicznych i życiu politycznym. EKES uważa, że systematyczne dbanie o równouprawnienie płci w różnych kontekstach jest niezbędne, by osiągać postęp. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zaleca, by państwa członkowskie, przy wsparciu ze strony Komisji i EKES-u, rozpoczęły wraz z partnerami społecznymi i odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego szeroko zakrojoną kampanię informacyjną i uświadamiającą w celu promowania kultury równości płci przez całe życie. Szczególną uwagę należy zwrócić na kluczową rolę mediów, zarówno tradycyjnych, jak i społecznościowych, jako platform kształtowania postaw. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Kampania powinna zwracać uwagę decydentów na stan i postępy w zakresie równouprawnienia płci w danym państwie członkowskim oraz zachęcać państwa członkowskie do inspirowania się nawzajem i dzielenia się dobrymi praktykami. Podmioty polityczne, decydenci i organizacje publiczne powinny również dawać przykład, jeśli chodzi o zwiększanie równouprawnienia płci w ich własnych działaniach. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Równość płci pod względem udziału w podejmowaniu decyzji politycznych na szczeblu krajowym, regionalnym i gminnym ma kluczowe znaczenie z uwagi na znaczący wpływ decyzji politycznych na życie obywateli. Aby zwiększyć udział kobiet wśród polityków na wszystkich szczeblach, trzeba uświadamiać ten aspekt wyborcom oraz partiom nominującym kandydatki i kandydatów, a także promować kulturę zachęcającą kobiety do aktywnego uczestnictwa w życiu politycznym i umożliwiającą im to. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponieważ poprawa równouprawnienia płci wymaga wprowadzenia środków w różnych obszarach polityki, EKES ponawia swój apel do decydentów na wszystkich szczeblach o przestrzeganie zasady upowszechniania aspektu płci i uwzględnianie aspektu równości płci we wszystkich decyzjach, w tym dotyczących budżetu, inwestycji i finansowania, a także w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Z uwagi na wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa i potrzebą zapewnienia wykwalifikowanej siły roboczej coraz ważniejsza jest inkluzywność rynków pracy. Kluczowe znaczenie ma zatem usunięcie wszelkich przeszkód i zapewnienie zachęt do powszechnego uczestnictwa kobiet w rynku pracy, niezależnie od zawodu, zadań czy wieku. Na przykład istotną rolę w zwiększaniu równości płci odgrywają elastyczna organizacja pracy, urlopy rodzicielskie i opodatkowanie oraz inne zachęty. Oprócz ram prawnych należy określić praktyczne zasady z wykorzystaniem możliwości rokowań zbiorowych między partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ponieważ odbudowa po pandemii musi odbywać się w zgodzie z transformacją ekologiczną i cyfrową, coraz ważniejsze są kompetencje z zakresu nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). Z punktu widzenia równouprawnienia płci i zapobiegania segregacji ważne jest, aby zachęcać dziewczęta do studiowania szerszej gamy przedmiotów STEM, a jednocześnie przyciągnąć większą liczbę chłopców do nauki zawodów związanych z opieką i edukacją oraz do pracy w tych zawodach. Aspekty te powinny zostać uwzględnione w poradnictwie zawodowym i strategiach zatrzymywania pracowników. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma promowanie przywództwa kobiet w przedsiębiorstwach, organizacjach publicznych oraz organizacjach partnerów społecznych. Wzywa państwa członkowskie, organizacje biznesowe i partnerów społecznych do uruchomienia programów szkoleniowych i mentorskich skierowanych do kobiet piastujących stanowiska kierownicze i kandydatek na stanowiska dyrektorek w organizacjach publicznych, na stanowiska w zarządach lub na wyższe stanowiska kierownicze w przedsiębiorstwach, związkach zawodowych i prywatnych organizacjach. Z zadowoleniem przyjmuje również porozumienie polityczne osiągnięte niedawno przez Parlament Europejski i Radę odnośnie do dyrektywy w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie, a także wzywa instytucje UE do szybkiego i skutecznego wprowadzenia dyrektywy w życie. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy również usunąć wszelkie przeszkody dla przedsiębiorczości kobiet. Ponieważ dostęp do finansowania jest warunkiem przedsiębiorczości, należy zapewnić kobietom równy dostęp zarówno do finansowania prywatnego, jak i publicznego. EKES wzywa również państwa członkowskie do ukierunkowania odpowiednich inwestycji publicznych na projekty zwiększające równouprawnienie płci, w tym dotyczące infrastruktury cyfrowej i infrastruktury opieki. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wzywa do poświęcenia należytej uwagi równouprawnieniu płci przy zajmowaniu się problematyką uchodźczyń i uchodźców z Ukrainy. Dotyczy to wsparcia dla dzieci w dostępie do opieki i nauki szkolnej, integracji kobiet na rynku pracy poprzez wysokiej jakości zatrudnienie oraz dostępu do usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Niniejsza opinia jest odpowiedzią na wniosek prezydencji czeskiej o przeanalizowanie postępów w zakresie równouprawnienia płci oraz narzędzi i środków służących wzmocnieniu równouprawnienia płci z różnych punktów widzenia, takich jak odbudowa po pandemii, zatrudnienie, wzmocnienie pozycji młodych ludzi, edukacja i umiejętności, przedsiębiorczość i kierowanie przedsiębiorstwami, równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, a także kwestia migracji i uchodźców, również w obliczu wojny w Ukrainie. Kwestie te były już poruszane w opiniach EKES-u, a wiele innych aspektów równouprawnienia płci jest również przedmiotem innych opinii EKES-u (1), np. kwestie związane z warunkami pracy i wynagrodzeniami, infrastrukturą opieki, ubóstwem i ubóstwem energetycznym oraz przemocą ze względu na płeć. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Utrwalone wzorce dyskryminacji, w tym dyskryminacji ze względu na płeć, są główną przyczyną tego, że niektóre osoby zostają w tyle. EKES podkreśla, że równouprawnienie płci jest zakorzenione w wartościach UE (2), a wyeliminowanie nierówności oraz promowanie równości między kobietami i mężczyznami wymaga całościowego i horyzontalnego podejścia. Udane i trwałe wzmocnienie równouprawnienia płci wymaga wspierania kultury równości płci przez całe życie, która rozciąga się na cały cykl życia i zapewnia środki dostosowane do specyfiki i potrzeb każdego etapu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Kulturę równości płci przez całe życie należy krzewić od wczesnego dzieciństwa poprzez dawanie przykładu dzieciom w rodzinie, zagwarantowanie równych praw i obowiązków każdego członka rodziny, promowanie tolerancji jako normy oraz poszanowanie prywatnej przestrzeni i czasu każdej osoby. Należy unikać wszelkich uprzedzeń dotyczących podziału zajęć, zadań i pracy w rodzinie na „kobiece” i „męskie”, jak również demonstrowania i uczenia wszelkich innych rodzajów zachowania opartego na nierówności. Osiąga się to w drodze codziennej praktyki i zaczyna od równomiernie rozłożonej opieki nad niemowlętami i małymi dziećmi. Rodzice powinni się przy tym wzajemnie wspierać, aby mogli zachować swoje prawo do prywatności, pracy i odpoczynku. EKES wzywa KE i państwa członkowskie do dołożenia wszelkich starań, aby wspierać rodziców w łączeniu życia prywatnego i zawodowego oraz zapewniać rodzinom odpowiednie możliwości wyboru. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście skuteczne wdrożenie dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zapewnienie dostępnej i przystępnej cenowo wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Integracja dzieci ze społeczeństwem rozpoczyna się z chwilą rozpoczęcia uczęszczania do żłobka, a następnie przedszkola. W związku z tym tego rodzaju placówki opieki muszą rozwinąć solidne nauczanie i szkolenie w zakresie kultury równości płci przez całe życie. Sam fakt, że wiele z tych placówek zatrudnia głównie personel płci żeńskiej, wzmacnia stereotyp czy przekonanie, że wychowywanie dzieci i opieka nad nimi jest zadaniem kobiet. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Kolejnym kluczowym krokiem jest zapewnienie młodym ludziom przez cały okres nauki szkolnej neutralnych pod względem płci kontekstów nauczania i uczenia się, bez stereotypów związanych z płcią. W wielu państwach członkowskich nie docenia się tego zagadnienia. Na przykład pielęgnowanie zainteresowania dzieci przedmiotami STEM w zależności od ich zdolności, a nie płci jest kluczem do tego, by ich talenty i potencjał były w pełni stymulowane i rozwijane i zostały wykorzystane na późniejszych etapach ich życia. Oprócz aspektu wiedzy równie ważne jest zadbanie o to, by dzieci i młodzież nabywały umiejętności społeczne i inne niezbędne umiejętności oraz rozwijały inteligencję emocjonalną w sposób neutralny pod względem płci, bez szufladkowania czy uprzedzeń. Dotyczy to również odchodzenia od stereotypów płciowych związanych z wyglądem. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wspieranie poczucia własnej wartości i pewności siebie wśród dzieci i młodzieży jest podstawowym czynnikiem sprzyjającym kulturze równości płci przez całe życie i jako takie może nawet stworzyć pozytywne podejście, które będzie fundamentem dla postrzegania i urzeczywistniania równouprawnienia przez resztę życia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Zapewnianie poradnictwa zawodowego z poszanowaniem równouprawnienia płci odgrywa ważną rolę w zwiększaniu równości płci, wspieraniu rozwoju kariery i utrzymania miejsca pracy oraz zapobieganiu segregacji w odniesieniu do kierunków studiów i zawodów. Chociaż ważne jest przyciągnięcie dziewcząt do przedmiotów STEM, warto też przyciągać większą liczbę chłopców do nauki zawodów związanych z edukacją i opieką oraz do pracy w tych zawodach, zwłaszcza z uwagi na rosnące zapotrzebowanie starzejącego się społeczeństwa na opiekę (3). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Aby utrzymać kulturę równości płci przez cały okres dorosłości, należy wspierać równość płci zarówno w życiu rodzinnym, jak i we wszystkich działaniach gospodarczych i społecznych, w tym w przedsiębiorstwach, usługach publicznych i życiu politycznym. Ponieważ jest to kwestia kultury, nie wystarczą specjalne strategie polityczne i środki, lecz niezbędne jest uznanie, odpowiedzialność i stałe zaangażowanie ze strony wszystkich podmiotów społecznych. Szwedzkie podejście, w ramach którego rząd ogłosił się rządem feministycznym, jest jednym z przykładów, jak wiedza i doświadczenie zarówno mężczyzn, jak i kobiet mogą być wykorzystywane do wspierania postępu we wszystkich aspektach życia społecznego (4). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES uważa, że systematyczne dbanie o równouprawnienie płci w różnych kontekstach – przy zapewnieniu odpowiednich ram prawnych i politycznych – jest niezbędne, by osiągać postęp. Zaleca, by państwa członkowskie, przy wsparciu ze strony Komisji i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, rozpoczęły wraz z partnerami społecznymi i odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego szeroko zakrojoną kampanię informacyjną i uświadamiającą w celu promowania kultury równości płci przez całe życie. Szczególną uwagę należy zwrócić na kluczową rolę mediów, zarówno tradycyjnych, jak i społecznościowych, jako platform kształtowania postaw, np. za pośrednictwem reklam. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Kampania ta powinna zwracać uwagę decydentów na stan i postępy w zakresie równouprawnienia płci w danym państwie członkowskim, mierzone na przykład wskaźnikiem równouprawnienia płci. Powinna też zachęcać państwa członkowskie do inspirowania się nawzajem i dzielenia się dobrymi praktykami. Administracja publiczna i organizacje publiczne powinny również dawać przykład, jeśli chodzi o zwiększanie równouprawnienia płci w ich własnych działaniach. Jako dobrą praktykę EKES zaleca, by podmioty te – a także związki zawodowe, pracodawcy i organizacje społeczeństwa obywatelskiego – publikowały informacje o równowadze płci w ich zarządach i radach nadzorczych. Aby zapewnić pozytywne postrzeganie w całym społeczeństwie, kampania powinna być skierowana w szczególności do mężczyzn i chłopców z przekonującym przekazem na temat korzyści płynących z równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Równość płci pod względem udziału w podejmowaniu decyzji politycznych na szczeblu krajowym, regionalnym i gminnym ma kluczowe znaczenie z uwagi na znaczący wpływ decyzji politycznych na życie obywateli. Aby zwiększyć udział kobiet wśród polityków na wszystkich szczeblach, trzeba uświadamiać ten aspekt wyborcom oraz partiom nominującym kandydatki i kandydatów. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ponieważ poprawa równouprawnienia płci wymaga wprowadzenia środków w różnych obszarach polityki, EKES ponawia swój apel do decydentów na odpowiednich szczeblach o przestrzeganie zasady upowszechniania aspektu płci i uwzględnianie aspektu równości płci we wszystkich decyzjach, w tym dotyczących budżetu, inwestycji i finansowania, a także w zamówieniach publicznych. Uwzględnianie aspektu płci należy odpowiednio monitorować i oceniać. Ponadto równouprawnienie płci wymaga całościowego podejścia, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstów, w których kwestia płci łączy się z innymi cechami, np. z kwestią niepełnosprawności, pochodzenia etnicznego, samodzielnego rodzicielstwa, statusu społeczno-ekonomicznego, wieku czy orientacji seksualnej. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES zachęca wszystkie instytucje UE, państwa członkowskie i zainteresowane strony do aktywnego wykorzystywania cennych prac Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE), na przykład jeśli chodzi o dane i statystyki z podziałem na płeć. EKES pragnie również podkreślić znaczenie aktywnego włączenia partnerów społecznych w promowanie równouprawnienia płci, ponieważ jest ono pod wieloma względami bezpośrednio powiązane z rynkiem pracy i warunkami pracy. Rokowania zbiorowe są kluczowym instrumentem osiągnięcia równości płci w świecie pracy. Ważne jest również wykorzystanie EKES-u jako aktywnej platformy pracy na rzecz promowania kultury równości płci przez całe życie. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Uwagi szczegółowe – zatrudnienie w kontekście odbudowy po pandemii

| 3.1. | Choć pandemia COVID-19 miała wpływ tak na kobiety, jak i mężczyzn, to skutki dla obu płci były różne. Istnieje ryzyko, że konsekwencje kryzysu zagrożą postępowi poczynionemu w ostatnim dziesięcioleciu w dziedzinie zmniejszania nierówności płci w państwach członkowskich. Pandemia nie tylko wpłynęła na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, ale również mocniej dotknęła kobiety, pozbawiając je pracy lub zmuszając do tymczasowego bezrobocia, ponieważ w szczególnym stopniu ucierpiały sektory, w których przeważają kobiety (5). Kobiety prowadzące działalność gospodarczą również częściej niż mężczyźni musiały jej zaprzestać z powodu pandemii. Największe zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn odnotowano w Europie i Ameryce Północnej, gdzie kobiety zamykały działalność o 50 % częściej niż mężczyźni (6). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Z punktu widzenia równości płci i różnorodności zasadniczym wyzwaniem w trakcie odbudowy po pandemii jest dopilnowanie, by krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności uwzględniały aspekt płci i obejmowały ukierunkowane działania na rzecz poprawy równouprawnienia płci. Podejmowane działania powinny prowadzić do stworzenia odpowiednich warunków dla przedsiębiorczości i prowadzenia działalności gospodarczej, w tym do przyjęcia sprzyjających ram fiskalnych, oraz usunięcia przeszkód dla przedsiębiorczości kobiet. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Potrzeba usunięcia przeszkód i zapewnienia zachęt odnosi się do ogólnego udziału kobiet w rynku pracy, niezależnie od zawodu i wykonywanych zadań. Dotyczy kobiet w każdym wieku. Chociaż kluczowe znaczenie ma włączanie młodych ludzi do rynku pracy dzięki zapewnieniu możliwości dobrej jakości zatrudnienia, ważne jest zapewnienie możliwości wniesienia odpowiedniego wkładu również osobom starszym (7). Z uwagi na wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa i pogłębiającym się brakiem wykwalifikowanej siły roboczej w niektórych sektorach coraz ważniejsza jest inkluzywność rynków pracy, także z makroekonomicznego punktu widzenia. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podkreśla potrzebę ambitnej i skutecznej transpozycji dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Praktyczne sposoby promowania i ułatwiania rodzicom lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym należy określić w procesie rokowań zbiorowych, który jest właściwym instrumentem gwarantującym najlepsze rozwiązania i praktyki uwzględniające interesy pracowników i przedsiębiorstw. Oprócz elastycznej organizacji oraz elastycznych i płatnych urlopów rodzicielskich istotną rolę w zwiększaniu równości płci odgrywają też opodatkowanie i innego rodzaju zachęty dla kobiet do pozostania na rynku pracy. Odpowiednio płatny okres urlopu ojcowskiego, zwłaszcza w pierwszych miesiącach po narodzinach dziecka, zachęciłby ojców do korzystania z dłuższego urlopu, co pomogłoby im rozwinąć bliższe relacje z dzieckiem, a matkom – odzyskać siły, a jednocześnie poprawiłoby równowagę między ich życiem zawodowym a prywatnym. Odrębne opodatkowanie dochodów małżonków sprzyja aktywności na rynku pracy obojga rodziców. Należy również zauważyć, że środki, które umożliwiają pracę i zachęcają do niej, wnoszą też wkład w wypracowywanie emerytur pozwalających żyć na godnym poziomie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Chociaż uczestnictwo kobiet w rynku pracy wzrosło w ostatnim dziesięcioleciu, nadal istnieje wyraźna segregacja według płci (8). Utrzymują się nierówności w dostępie do edukacji i możliwości gospodarczych dla kobiet, chociaż Europa ma najniższe wskaźniki nierówności – z pewnymi różnicami między Europą Zachodnią i Wschodnią – w porównaniu z innymi częściami świata (9). EKES wzywa również do podjęcia natychmiastowych działań w celu wyeliminowania luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami we wszystkich obszarach i sektorach, zwłaszcza poprzez wiążące środki w zakresie przejrzystości wynagrodzeń (10), a także podkreśla, że luka płacowa pogłębia lukę emerytalną, która w szczególnym stopniu uderza w kobiety. |
| --- | --- |

3.5.

Ponadto kontekst kulturowy i tradycyjne stereotypy wywierają wpływ na wybory zawodowe kobiet. Znacznie więcej kobiet niż mężczyzn pracuje na przykład w sektorze edukacji, opieki, opieki zdrowotnej i społecznej, podczas gdy w sektorach takich jak budownictwo i przemysł ciężki znacznie więcej jest mężczyzn.

| 3.6. | W kontekście promowania równouprawnienia płci w ramach programu zrównoważonego rozwoju przemysłowego sprzyjającego włączeniu społecznemu wysiłki należy ukierunkować nie tylko na wzmocnienie konkurencyjności sektorów gospodarki, w których kobiety już są licznie reprezentowane, ale również na umożliwienie kobietom uczestnictwa w nowych sektorach i odgrywania nowych ról. Włączenie kobiet do nowych sektorów i zawodów, z których wcześniej były wykluczone, będzie impulsem dla rozwoju nowo powstających sektorów dzięki pełnemu wykorzystaniu bogatszych i bardziej zróżnicowanych zestawów umiejętności. Oferowanie wysokiej jakości miejsc pracy jest warunkiem koniecznym do tego, by istniejące różnice ze względu na płeć nie zostały powielone w tych nowych sektorach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Segregacja według płci jest również widoczna w edukacji. Chociaż kobiety kończą studia wyższe i uczą się przez całe życie, preferują inne przedmioty niż nauki przyrodnicze, technologię, inżynierię i matematykę. Biorąc pod uwagę, że odbudowa po pandemii musi odbywać się zgodnie z transformacją ekologiczną i cyfrową, kompetencje STEM odgrywają coraz ważniejszą rolę. Ponadto kluczowe znaczenie mają umiejętności emocjonalne (tj. interpersonalne i społeczne) wraz z kompetencjami funkcjonalnymi, ponieważ stanowią podstawę budowania odporności i siły psychicznej, umiejętności zarządzania konfliktami, współpracy i rzeczowej komunikacji. W przyszłości zdecydowanie należy skupić się na inteligencji racjonalnej i emocjonalnej. Kultura równości płci przez całe życie musi obejmować edukację emocjonalną – Światowe Forum Ekonomiczne w 2021 r. stwierdziło, że siedem najważniejszych umiejętności ludzkich obejmuje kreatywność, inteligencję emocjonalną i umiejętność rozwiązywania złożonych problemów (11). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zwłaszcza w kontekście transformacji cyfrowej rzuca się w oczy wyraźna segregacja płciowa na rynku edukacji i rynku pracy, jeśli chodzi o odsetek kobiet wśród absolwentów kierunków ICT, specjalistów w dziedzinie ICT oraz naukowców i inżynierów w sektorach zaawansowanych technologii. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Rozbudzanie u dziewczynek zainteresowania dziedziną STEM ma kluczowe znaczenie dla pomyślnego włączenia ich do zawodów przyszłości. Ponadto potrzebne są ukierunkowane środki i programy rozwoju, aby zainteresować dziewczynki karierą związaną z naukami STEM i zatrzymać je w takich zawodach. Za dziesięć lat 9 na 10 miejsc pracy będzie wymagało umiejętności cyfrowych (12). Przyszłe miejsca pracy ulegną przeobrażeniu i będą wymagać specjalistek i specjalistów w dziedzinie technologii, takich jak inżynierowie komputerowi i specjaliści w dziedzinie ICT. Kobiety stanowią 65 % pracowników w Europie, ale jedynie 17 % europejskiej siły roboczej w sektorze ICT. Tymczasem do 2026 r. 57 % miejsc pracy likwidowanych w wyniku zastosowań technologicznych to stanowiska, na których teraz zatrudnione są kobiety (13). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Zaangażowanie kobiet w rozwój sztucznej inteligencji ma również zasadnicze znaczenie dla zapobieżenia algorytmom, które opierają się na tendencyjnych danych dotyczących rzeczywistości, a tym samym dają stronnicze wyniki. W tym obszarze konieczne jest także podejście przekrojowe. Dostęp do szybkiej łączności i umiejętności cyfrowych stanowi niezbędną podstawę udanej transformacji cyfrowej i powinien być możliwy dla wszystkich, niezależnie od płci, wieku, niepełnosprawności, statusu społeczno-ekonomicznego czy miejsca zamieszkania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Niedostateczna reprezentacja kobiet w dziedzinie technologii jest problematyczna również z punktu widzenia transformacji ekologicznej, ponieważ zajęcie się kwestią zmiany klimatu i problemami środowiskowymi wymaga opracowania i wprowadzenia wielu rodzajów rozwiązań technologicznych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Chociaż umiejętności cyfrowe i ekologiczne muszą być uznawane za integralną część każdego zawodu, przyciągają one więcej młodych ludzi niż starszych pracowników. Z drugiej strony istnieje wyraźna różnica między umiejętnościami w zakresie ICT związanymi z pracą, które obejmują zarządzanie danymi i publikacje DTP, a umiejętnościami cyfrowymi powszechnie kojarzonymi z młodymi ludźmi, takimi jak przesyłanie wiadomości i rekreacyjne korzystanie z internetu. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Oprócz kompetencji STEM ważne jest również dopingowanie dziewcząt do studiowania przedmiotów ekonomicznych i związanych z zarządzaniem w celu przygotowania ich na stanowiska kierownicze. Ponadto trzeba zachęcać je do zdobywania umiejętności z zakresu przedsiębiorczości i zarządzania ryzykiem oraz wzmacniać ich pewność siebie, aby nie miały tzw. syndromu oszusta (14). Biorąc pod uwagę typowe rodzaje stresu kobiet, wydaje się, że w sytuacjach stresujących kobiety częściej wykazują cechy introwertyczne niż ekstrawertyczne. Skutkuje to tym, że kobiety nie starają się o eksponowane stanowiska z obawy przed negatywnymi komentarzami ze strony innych osób, które to komentarze biorą do siebie, nie czują się dostatecznie wykwalifikowane, jeżeli nie spełniają (lub nie przekraczają) wszystkich wymogów w opisie stanowiska pracy, i nie chcą być „kobietą zatrudnioną w ramach parytetu”. Jest to często związane z (nieuświadomionymi) przekonaniami i obawami. Chociaż podnoszenie umiejętności i kompetencji wymaga praktycznych środków na poziomie metod nauczania i uczenia się oraz doradztwa zawodowego, cele te powinny być również powiązane z ogólnym programem podnoszenia świadomości na temat kultury równości płci przez całe życie. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Jednym ze szczególnych aspektów, którymi należy się zająć, jest nierówne traktowanie ze względu na płeć w opiece zdrowotnej wynikające z braku badań naukowych oraz z edukacji ukierunkowanej na mężczyzn, błędnych diagnoz i niedostatecznego leczenia. Nieznajomość różnic związanych z płcią w różnych dyscyplinach medycznych może łatwo prowadzić do nieprawidłowej diagnozy lub nieprawidłowego doboru leków, ponieważ objawy u kobiet różnią się od objawów u mężczyzn lub ponieważ dawkowanie leków opiera się na badaniach klinicznych prowadzonych głównie na mężczyznach. Brakuje również badań nad schorzeniami specyficznymi dla kobiet, takimi jak endometrioza i menopauza, oraz segregacji danych w badaniach według kryterium płci – utrudnia to zrozumienie mechanizmów leżących u podstaw problemów zdrowotnych i komplikuje odpowiednie reagowanie, np. na większe ryzyko przewlekłego COVID-19 u kobiet. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES podkreśla, że aby uniknąć negatywnego wpływu tendencyjności w medycynie na udział kobiet w rynku pracy, we wszystkich europejskich strategiach zdrowotnych i farmaceutycznych należy uwzględniać kwestię nierównego traktowania ze względu na płeć i różnice wynikające z płci oraz odpowiednio się nimi zajmować. Ponadto należy w pełni respektować prawo kobiet do podejmowania niezależnych decyzji dotyczących ich własnego ciała. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Uwagi szczegółowe – równowaga między życiem zawodowym a prywatnym

| 4.1. | Równość płci pod względem równowagi między życiem zawodowym a prywatnym ma ogromne znaczenie dla gospodarki i społeczeństwa, ponieważ jest ściśle związana z dobrostanem, ogólnym zatrudnieniem i udziałem w rynku pracy, a także z karierą zawodową i stanowiskami tak w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Dotyczy to różnych zadań i obowiązków w przedsiębiorstwach, administracji i podczas podejmowania decyzji politycznych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym stanowi większe wyzwanie dla kobiet niż dla mężczyzn, ponieważ to kobiety wykonują większą część nieodpłatnej pracy domowej i to na nich spoczywa większość obowiązków opiekuńczych. Według wskaźnika równouprawnienia płci (15), (16) od 2010 r. pogorszyły się wyniki UE w dziedzinie czasu, który jest miarą podziału prac domowych i obowiązków opiekuńczych. Znaczne różnice między państwami członkowskimi odzwierciedlają różnice w systemach krajowych i kulturze rodzinnej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Pandemia zwiększyła presję wywieraną na rodziny pod względem równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Dotoczy to w szczególności kobiet i matek samotnie wychowujących dzieci. Z kolei istnieją przesłanki, że ze względu na telepracę obojga rodziców mniejsze są różnice w sytuacji kobiet i mężczyzn, jeśli chodzi o opiekę nad dziećmi (17). Telepraca może na wiele sposobów przyczynić się do równouprawnienia płci, a lepsza koordynacja może przynieść wartość dodaną. EKES ostrzegał jednak również, że należy zapobiec sytuacji, w której telepraca jeszcze bardziej pogłębi nierówny podział pracy w domu między kobietami a mężczyznami (18). Pandemia wpłynęła na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym kobiet na różnych stanowiskach, w tym przedsiębiorczyń, kierowniczek i pracownic. Nie należy zapominać, że kobiety często mają inne poczucie odpowiedzialności i obowiązku, jeśli chodzi o opiekę nad innymi. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Szereg czynników związanych z równością płci zależy od krajowej infrastruktury społecznej, która odgrywa ważną rolę w zapewnieniu większego udziału w rynku pracy i lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Najbardziej oczywiste systemy to system opieki, urlop rodzicielski, system szkolnictwa i środki na rzecz zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przypomina tu swe wcześniejsze sugestie (19), że państwa członkowskie powinny wdrożyć dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym w sposób ambitny, skuteczny i terminowy, aby zapewnić rodzinom odpowiednie i bardziej równościowe możliwości wyboru, w tym promować lepiej płatny urlop rodzicielski dla obojga rodziców. Jednocześnie wdrożenie dyrektywy musi także uwzględniać potrzeby przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES podkreśla potrzebę inwestowania przez państwa członkowskie w różnorodną infrastrukturę opieki, w tym opiekę nad dziećmi, opiekę pozaszkolną, opiekę nad osobami starszymi i nad osobami z niepełnosprawnościami, z myślą o zapewnieniu wszystkim dostępności i przystępności cenowej. Zachęca państwa członkowskie, by wraz z partnerami społecznymi opracowały odpowiednie instrumenty, które ułatwią rodzinom łatwy i skuteczny dostęp do usług pomocy i opieki. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ponadto potrzebna jest zmiana nastawienia na wszystkich poziomach, aby poprawić równość płci w odniesieniu do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Kluczowe znaczenie ma tu ograniczenie i przełamanie stereotypowego myślenia w kategoriach ról rodzinnych, a także stosowanie praktyk w zakresie zatrudnienia, które sprzyjają osiąganiu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym przez kobiety i mężczyzn. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Uwagi szczegółowe – kierowanie przedsiębiorstwami

| 5.1. | Choć równouprawnienie płci i niedyskryminacja w miejscu pracy są gwarantowane przez prawodawstwo, równy udział kobiet i mężczyzn w kierowaniu przedsiębiorstwami jest wspierany nie tylko przez zapewnienie równych szans, ale również przez szersze korzyści gospodarcze i społeczne, polegające na lepszych perspektywach, kreatywności i konkurencyjności (20). W interesie przedsiębiorstw leży wykorzystanie wyższego wykształcenia i talentów kobiet poprzez wspieranie ich obecności w zarządach i na innych stanowiskach kierowniczych. W tym celu niezbędne jest właściwe rozumienie korzyści płynących z różnorodności, a także negatywnego wpływu, jaki na jednostki i na społeczeństwo wywiera hamowanie różnorodności we wszystkich dziedzinach. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Chociaż nadal jest wiele do zrobienia, największy postęp w UE według wskaźnika równouprawnienia płci odnotowano od 2010 r. w obszarze władzy, który odnosi się do postępów w dziedzinie podejmowania decyzji politycznych i gospodarczych. Najbardziej zauważalną poprawą było zwiększenie obecności kobiet w zarządach największych spółek giełdowych. Odpowiada to za większą część ogólnej poprawy wyniku tego wskaźnika (21). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Środki służące zwiększeniu udziału kobiet w zarządach różnią się w poszczególnych państwach członkowskich (22) i istnieją wyraźne różnice pod względem obecnej sytuacji i odnotowywanych wraz z upływem czasu postępów. Niektóre państwa przyjęły obowiązkowe kwoty krajowe dla dużych spółek notowanych na rynku regulowanym, przy czym kwoty te wahają się od 25 do 40 % (23). Z drugiej strony szereg państw członkowskich przekracza średnią UE lub poczyniło znaczne postępy bez kwot, korzystając z samoregulacji. We Francji ponad 40 % członków zarządów to kobiety, a w ośmiu państwach odsetek ten przekracza jedną trzecią. Jednocześnie w niektórych państwach członkowskich jest niższy niż 10 %. Średnia dla UE wynosi około 30 %. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Różnice dotyczą także poszczególnych przedsiębiorstw. Chociaż czołowe firmy odnotowały znaczne postępy, to zmiany są mniej widoczne w dolnej części rankingu przedsiębiorstw (24). Warto również odnotować, że chociaż członkinie i członkowie zarządów są często osobami zarządzającymi, kraje, które osiągają najlepsze wyniki pod względem udziału kobiet zajmujących stanowiska dyrektorek generalnych w dużych przedsiębiorstwach, nie pokrywają się z państwami osiągającymi najlepsze wyniki pod względem liczby członkiń w zarządach przedsiębiorstw (25). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Różnice między państwami członkowskimi nie mają jednego wyjaśnienia. Nie jest to zaskakujące, albowiem różnorakie krajowe tradycje i kultura odgrywają istotną rolę w kierunku rozwoju równouprawnienia płci. Wspieranie pozytywnych zmian, dzielenie się najlepszymi praktykami i wyciąganie wniosków z doświadczeń innych podmiotów mają ogromne znaczenie. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES przywołuje również swoje wnioski i zalecenia w tej sprawie (26) i z zadowoleniem przyjmuje porozumienie polityczne osiągnięte niedawno przez Parlament Europejski i Radę w kwestii dyrektywy w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie, zaproponowanej przez Komisję w 2012 r. Komitet zachęca instytucje UE do szybkiego i skutecznego wprowadzenia tego porozumienia w życie. Państwa członkowskie, gdy konsultują się z partnerami społecznymi, są na najlepszej pozycji, by podjąć decyzję w sprawie najlepszych i najodpowiedniejszych praktycznych środków mających na celu zwiększenie udziału kobiet w zarządach, mając na uwadze, że to właściciele spółki określają skład zarządu. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES uważa, że ważne jest promowanie przywództwa kobiet za pomocą wspólnych programów dla liderek i kandydatek na stanowiska w zarządzie i na wyższe stanowiska kierownicze, a także poprzez indywidualne szkolenia i mentoring (27). Zachęca przedsiębiorstwa do inwestowania w takie programy, które mogłyby być również wspierane ze środków UE. Awansowi kobiet na stanowiska kierownicze w przedsiębiorstwach powinny towarzyszyć płace równe płacom mężczyzn zajmujących takie same stanowiska, zgodnie z zasadą równości wynagrodzenia bez dyskryminacji ze względu na płeć, którą EKES w pełni popiera. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Uwagi szczegółowe – przedsiębiorczość

| 6.1. | Wspierając przedsiębiorczość, należy w pełni wykorzystywać potencjał kreatywności i zdolności kobiet. Przedsiębiorczynie wykazały się również siłą i odpornością w obliczu kryzysu i chaosu (28). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Przedsiębiorczynie ogromnie odczuły wpływ pandemii i obciążenie nieproporcjonalnym rozłożeniem obowiązków opiekuńczych spotęgowane jeszcze brakiem usług opieki nad dziećmi i ograniczeniami w przemieszczaniu się. Wiele z nich zdołało jednak wykorzystać nowy kontekst biznesowy na swoją korzyść i zainspirować innych, zwłaszcza inne kobiety, do rozpoczęcia własnej działalności. Niesie to ze sobą pozytywne skutki, takie jak tworzenie miejsc pracy i wynikająca z tego poprawa dobrobytu. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Europa ma jeden z najniższych wskaźników przedsiębiorczości kobiet w porównaniu z innymi częściami świata (5,7 % wobec średniej światowej wynoszącej 11 %). Jednym z powodów jest to, że kobiety w krajach europejskich mają więcej innych możliwości zatrudnienia w porównaniu z resztą świata. Niemniej niedobór miejsc pracy był nadal najczęstszym powodem zakładania przedsiębiorstw typu start-up, zwłaszcza przez kobiety (29). |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Dostęp do finansowania jest warunkiem przedsiębiorczości i należy zapewnić równy dostęp zarówno do finansowania prywatnego, jak i publicznego. EKES wzywa do oceny kryteriów uzyskiwania odpowiedniego finansowania, takiego jak z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, aby promować równość w przedsiębiorczości, a także zachęcać do inwestowania w projekty zwiększające równouprawnienie płci, w tym dotyczące infrastruktury cyfrowej i infrastruktury opieki. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Kobiety w Europie znacznie częściej zatrudniają mniej osób (od 1 do 5) – jeżeli prowadzą przedsiębiorstwo – lub prowadzą działalność na własny rachunek. Przedsiębiorstwami kierują częściej kobiety ze starszych grup wiekowych. Chociaż kobiety są przeciętnie świetnie wykształcone i postrzegają przedsiębiorczość jako atrakcyjną opcję, uznają, że mają słaby zmysł przedsiębiorczości, jeśli chodzi o dostrzeganie nowych możliwości biznesowych, posiadanie umiejętności niezbędnych do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Łatwiej zniechęcają się też możliwością niepowodzenia (30). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Tego rodzaju myślenie ma przyczyny kulturowe, lecz także wynika z problemów związanych z łączeniem potrzeb zawodowych i rodzinnych. W związku z tym przedsiębiorczynie mogą trzymać się pewnych sektorów i niechętnie rozwijać swoją działalność. Aby zachęcić kobiety do przedsiębiorczości, należy wspierać je w przezwyciężaniu tego rodzaju przekonań i eliminować czynniki ograniczające (31). Zgodnie z Programem lepszego stanowienia prawa, który jest czołową strategią UE zapewniającą ogólnie jak najskuteczniejszą i najwydajniejszą realizację celów postawionych przed prawodawstwem UE, można zapewnić dalsze zachęty za pomocą środków upraszczających procedury administracyjne i obniżających koszty przestrzegania przepisów, bez obniżania poziomu ochrony określonego w odpowiednich przepisach (32). |
| --- | --- |

6.6.

7.   Uwagi szczegółowe – uchodźczynie z Ukrainy

| 7.1. | Rosyjska inwazja na Ukrainę spowodowała bezprecedensowy kryzys humanitarny, w tym napływ setek tysięcy uchodźców ubiegających się o azyl – głównie kobiet i dzieci – do państw członkowskich UE. Wszystkie państwa członkowskie, wspierane przez społeczeństwo obywatelskie, dokładają wszelkich starań, aby zapewnić uchodźcom opiekę i zakwaterowanie oraz integrację na rynku pracy, ale istnieje wiele wyzwań, które wymagają lepiej skoordynowanych rozwiązań (33). |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Ponieważ większość uchodźców to kobiety z dziećmi, dostęp do usług opieki społecznej, żłobków, przedszkoli i szkół stanowi kluczowe wąskie gardło, które uniemożliwia kobietom integrację na rynku pracy. Ponadto główne elementy integracji to pokonanie bariery językowej, uznawanie wykształcenia i kwalifikacji uchodźczyń i uchodźców oraz szybkie przekwalifikowywanie i podnoszenie kwalifikacji. Jednym z narzędzi potrzebnych do rozwiązania tego problemu jest także zapewnienie niezbędnych środków do pracy na odległość, takich jak łączność internetowa i odpowiedni sprzęt. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES wzywa państwa członkowskie do przyjęcia bardziej skoordynowanego podejścia podczas wdrażania odnośnych wytycznych: Policy guidance on supporting the inclusion of Ukrainian refugees in education: considerations, key principles and practices (34) [Wytyczne polityczne dotyczące wspierania włączenia uchodźczyń i uchodźców z Ukrainy w edukację: okoliczności, kluczowe zasady i praktyki]. EKES zachęca również KE do wykorzystania wszystkich potencjalnych możliwości finansowania, zwłaszcza w odniesieniu do państw członkowskich przyjmujących ogromną liczbę uchodźców. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Kobiety podczas wojny i uciekające przed konfliktami są bardziej narażone na wykorzystywanie seksualne i niegodziwe traktowanie w celach seksualnych. Gwałt często staje się narzędziem wojny. Dla ukraińskich uchodźczyń, a w szczególności dla ofiar gwałtu, kluczowe znaczenie ma dostęp do usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, w tym środków antykoncepcyjnych, antykoncepcji awaryjnej, bezpiecznej opieki aborcyjnej i opieki psychologicznej z zakresu stresu pourazowego. Kobiety nigdy nie powinny być zmuszane do kontynuowania niechcianej ciąży. Brak tych usług w państwach członkowskich nigdy nie powinien być powodem powstrzymującym kobiety przed opuszczeniem niebezpiecznego kraju. Wszystkie państwa członkowskie muszą zapewnić wszystkim uchodźczyniom dostęp do tych usług. Ogólnie rzecz biorąc, należy proaktywnie oferować opiekę dotyczącą stresu pourazowego wszystkim uchodźczyniom i uchodźcom, w przeciwnym razie tworzy się podatny grunt dla przyszłych konfliktów i negatywnych emocji, które oznaczają ogromne koszty dla państw! W tym obszarze pilnie potrzebne są niskoprogowe i hybrydowe oferty wsparcia, a finansowanie takich start-upów musi być konsekwentnie wspierane. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Kolejną kwestią, którą należy się zająć, jest status szczepień uchodźców, zwłaszcza dzieci. Ponieważ UE posiada dobrze rozwinięte programy szczepień dla dzieci, wyeliminowano wiele niebezpiecznych chorób, takich jak poliomyelitis, ospa prawdziwa, niektóre rodzaje zapalenia wątroby itp. Aby utrzymać ten stan, państwa członkowskie muszą zmobilizować swoje systemy opieki zdrowotnej, a wytyczne na szczeblu UE będą bardzo pomocne w tym procesie. Dodatkowe komplikacje wynikają z faktu, że w wielu państwach członkowskich dostęp do opieki społecznej, np. przedszkola lub szkoły, jest uwarunkowany ukończeniem cyklu szczepień. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | W późniejszym okresie odbudowa Ukrainy powinna stworzyć możliwość zwiększenia równouprawnienia płci wśród Ukrainek i Ukraińców, m.in. poprzez rozwój edukacji, opieki zdrowotnej, infrastruktury społecznej i cyfrowej. |
| --- | --- |

7.6.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SOC/723 (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym); Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 77; Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 3, Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 103.

1

(2)  Zob. np. art. 2 i art. 3 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

2

(3)  Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19.

3

(4)  https://sweden.se/life/equality/gender-equality

4

(5)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 13.

5

(6)  Global Entrepreneurship Monitor.

6

(7)  Aspekty związane z płcią w kontekście starzenia się społeczeństwa omówiono w Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19.

7

(8)  Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE).

8

(9)  Wskaźnik nierówności płci.

9

(10)  Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 84.

10

(11)  Cyfrowy, założony przez kobiety start-up UP’N’CHANGE (www.upnchange.com) znalazł sposób na przełożenie głębokiej wiedzy fachowej w dziedzinie psychologii i coachingu na proste narzędzia cyfrowe, aby pomóc ludziom w rozwijaniu umiejętności interpersonalnych, społecznych i kreatywnych. Wizją UP’N’CHANGE jest uwolnienie potencjału pracowników i zespołów za pomocą narzędzi cyfrowych, aby umożliwić organizacjom osiągnięcie trwałego sukcesu. Odpowiedni zestaw umiejętności oznacza bowiem skuteczną współpracę. Skuteczna współpraca oznacza innowacje. A innowacje oznaczają wzrost dla wszystkich.

11

(12)  Doroczne posiedzenie Światowego Forum Ekonomicznego, 2020.

12

(13)  Tamże.

13

(14)  Syndrom oszusta, oznaczający powątpiewanie we własne zdolności i umiejętności, może np. utrudniać ubieganie się o stanowiska kierownicze lub eksponowane. W szczególności osoby bardzo refleksyjne, które zazwyczaj wycofują się w stresujących okolicznościach, mają trudności z radzeniem sobie wobec osób bardzo pewnych siebie.

14

(15)  EIGE, https://eige.europa.eu/publications/gender-equality-index-2020-report/progress-gender-equality-most-notable-company-boards.

15

(16)  Eurofound.

16

(17)  Sevilla i Smith, 2020 r.

17

(18)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 13.

18

(19)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 44.

19

(20)  Zob. też Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 15 i Dz.U. C 341 z 21.11.2013, s. 6.

20

(21)  EIGE Statistical brief: gender balance in corporate boards 2020 [Dane statystyczne EIGE: równowaga płci w zarządach spółek].

21

(22)  EIGE.

22

(23)  https://eige.europa.eu/news/countries-legislated-quotas-could-achieve-gender-balance-parliaments-2026-those-without-may-take-close-twenty-years.

23

(24)  Europejskie kobiety w zarządach, https://europeanwomenonboards.eu/wp-content/uploads/2021/01/EWoB-Gender-Diversity-Index-2020.pdf.

24

(25)  Różne źródła połączone przez Fińską Izbę Handlową, https://naisjohtajat.fi/wp-content/uploads/sites/28/2019/01/women-directors-and-executives-report-2018.pdf.

25

(26)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 68.

26

(27)  Doskonałym przykładem są programy szkoleń i wsparcia oferowane przez WKÖ – https://www.wko.at/service/Women_in_Business.html.

27

(28)  Women’s Entrepreneurship 2020/21: Thriving Through Crisis [Przedsiębiorczość kobiet 2020/21: prosperowanie przez kryzys]. Opublikowane przez Global Entrepreneurship Research Association, London Business School, ISBN: 978-1-9160178-8-7.

28

Women’s Entrepreneurship 2020/21: Thriving Through Crisis

(29)  Tamże.

29

(30)  Global Entrepreneurship Monitor.

30

(31)  Zob. też Dz.U. C 299 z 4.10.2012, s. 24.

31

(32)  SME focus – Long– term strategy for the European industrial future [Ukierunkowanie na MŚP – długoterminowa strategia na rzecz przyszłości przemysłu europejskiego], Departament Tematyczny ds. Polityki Gospodarczej, Naukowej i Jakości Życia, Dyrekcja Generalna Parlamentu Europejskiego ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej, autor: Stephanus Johannes SMIT, PE 648.776, kwiecień 2020 r.

32

SME focus – Long– term strategy for the European industrial future

(33)  W oparciu o sugestie zawarte w Dz.U. C 242 z 23.7.2015, s. 9.

33

(34)  https://www.schooleducationgateway.eu/en/pub/resources/publications/policy-guidance-on-refugees.htm.

34

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty (art. 43 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 1

Zgłoszona przez:

ANGELOVA Milena

BLIJLEVENS René

KONTKANEN Mira-Maria

MINCHEVA Mariya

PILAWSKI Lech

VADÁSZ Borbála

SOC/731
  Równouprawnienie płci

Punkt 3.5

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Chociaż uczestnictwo kobiet w rynku pracy wzrosło w ostatnim dziesięcioleciu, nadal istnieje wyraźna segregacja według płci (1). Utrzymują się nierówności w dostępie do edukacji i możliwości gospodarczych dla kobiet, chociaż Europa ma najniższe wskaźniki nierówności – z pewnymi różnicami między Europą Zachodnią i Wschodnią – w porównaniu z innymi częściami świata (2). EKES wzywa również do podjęcia natychmiastowych działań w celu wyeliminowania luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami we wszystkich obszarach i sektorach, zwłaszcza poprzez
  wiążące środki
  w zakresie przejrzystości wynagrodzeń (3), a także podkreśla, że luka płacowa pogłębia lukę emerytalną, która w szczególnym stopniu uderza w kobiety.
  Ponadto kontekst kulturowy i tradycyjne stereotypy wywierają wpływ na wybory zawodowe kobiet. Znacznie więcej kobiet niż mężczyzn pracuje na przykład w sektorze edukacji, opieki, opieki zdrowotnej i społecznej, podczas gdy w sektorach takich jak budownictwo i przemysł ciężki znacznie więcej jest mężczyzn. | Chociaż uczestnictwo kobiet w rynku pracy wzrosło w ostatnim dziesięcioleciu, nadal istnieje wyraźna segregacja według płci (1). Utrzymują się nierówności w dostępie do edukacji i możliwości gospodarczych dla kobiet, chociaż Europa ma najniższe wskaźniki nierówności – z pewnymi różnicami między Europą Zachodnią i Wschodnią – w porównaniu z innymi częściami świata (2). EKES wzywa również do podjęcia natychmiastowych działań w celu wyeliminowania luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami we wszystkich obszarach i sektorach, zwłaszcza poprzez
  propagowanie środków
  w zakresie przejrzystości wynagrodzeń (3), a także podkreśla, że luka płacowa pogłębia lukę emerytalną, która w szczególnym stopniu uderza w kobiety.
  Ponadto kontekst kulturowy i tradycyjne stereotypy wywierają wpływ na wybory zawodowe kobiet. Znacznie więcej kobiet niż mężczyzn pracuje na przykład w sektorze edukacji, opieki, opieki zdrowotnej i społecznej, podczas gdy w sektorach takich jak budownictwo i przemysł ciężki znacznie więcej jest mężczyzn. |

Opinia sekcji

Poprawka

Chociaż uczestnictwo kobiet w rynku pracy wzrosło w ostatnim dziesięcioleciu, nadal istnieje wyraźna segregacja według płci (1). Utrzymują się nierówności w dostępie do edukacji i możliwości gospodarczych dla kobiet, chociaż Europa ma najniższe wskaźniki nierówności – z pewnymi różnicami między Europą Zachodnią i Wschodnią – w porównaniu z innymi częściami świata (2). EKES wzywa również do podjęcia natychmiastowych działań w celu wyeliminowania luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami we wszystkich obszarach i sektorach, zwłaszcza poprzez
  wiążące środki
  w zakresie przejrzystości wynagrodzeń (3), a także podkreśla, że luka płacowa pogłębia lukę emerytalną, która w szczególnym stopniu uderza w kobiety.

Ponadto kontekst kulturowy i tradycyjne stereotypy wywierają wpływ na wybory zawodowe kobiet. Znacznie więcej kobiet niż mężczyzn pracuje na przykład w sektorze edukacji, opieki, opieki zdrowotnej i społecznej, podczas gdy w sektorach takich jak budownictwo i przemysł ciężki znacznie więcej jest mężczyzn.

Chociaż uczestnictwo kobiet w rynku pracy wzrosło w ostatnim dziesięcioleciu, nadal istnieje wyraźna segregacja według płci (1). Utrzymują się nierówności w dostępie do edukacji i możliwości gospodarczych dla kobiet, chociaż Europa ma najniższe wskaźniki nierówności – z pewnymi różnicami między Europą Zachodnią i Wschodnią – w porównaniu z innymi częściami świata (2). EKES wzywa również do podjęcia natychmiastowych działań w celu wyeliminowania luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami we wszystkich obszarach i sektorach, zwłaszcza poprzez
  propagowanie środków
  w zakresie przejrzystości wynagrodzeń (3), a także podkreśla, że luka płacowa pogłębia lukę emerytalną, która w szczególnym stopniu uderza w kobiety.

Ponadto kontekst kulturowy i tradycyjne stereotypy wywierają wpływ na wybory zawodowe kobiet. Znacznie więcej kobiet niż mężczyzn pracuje na przykład w sektorze edukacji, opieki, opieki zdrowotnej i społecznej, podczas gdy w sektorach takich jak budownictwo i przemysł ciężki znacznie więcej jest mężczyzn.

Wynik głosowania:

| Za: | 93 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 114 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

93

Przeciw:

114

Wstrzymało się:

12

---

(1)  Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE).

(2)  Wskaźnik nierówności płci.

(3)  SOC/678.

(1)  Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE).

(2)  Wskaźnik nierówności płci.

(3)  SOC/678.

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

571. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – w pełni fizyczna sesja plenarna, 13.7.2022–14.7.2022

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/75 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/75

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepsze informowanie i lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami”

(COM(2022) 143 final – 2022/0092 (COD))

(2022/C 443/10)

| Sprawozdawca: | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Gonçalo LOBO XAVIER |

Sprawozdawca:

Thierry LIBAERT

Współsprawozdawca:

Gonçalo LOBO XAVIER

| | Rada Unii Europejskiej, 12.4.2022 |
| --- | --- |
| | Parlament Europejski, 7.4.2022 |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2022 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 82/0/3 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/0/1 |

Rada Unii Europejskiej, 12.4.2022

Parlament Europejski, 7.4.2022

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2022

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

82/0/3

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera propozycje Komisji Europejskiej (KE) mające wzmocnić zdolności konsumentów do działania na rzecz transformacji ekologicznej. Apeluje, aby KE utrzymała ten ambitny kierunek, gdyż projekt ten charakteryzuje się pozytywnym oddziaływaniem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla, że należy zrobić wszystko, aby zapewnić systematyczne udostępnianie informacji konsumentom, w szczególności w kwestii części zamiennych i podręczników napraw oraz planowanych aktualizacji oprogramowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet usilnie wzywa KE, aby wykazała się ambitnym podejściem, uznając zasadę punktowej oceny możliwości naprawy produktów RTV i AGD. Ten wskaźnik musi odzwierciedlać oczekiwania konsumentów zarówno pod względem różnorodności produktów, jak i uwzględnionych kryteriów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Niezależnie od możliwości naprawy tych produktów EKES uważa, że w nadchodzących latach KE musi postępować zgodnie z zasadą prostego i ujednoliconego oznakowania zrównoważonego charakteru produktów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Trzeba również ułatwiać szkolenie nowych pracowników zakładów napraw oraz rozwijanie umiejętności obecnych pracowników, co jest zasadniczym warunkiem rozwoju napraw jako istotnego źródła zatrudnienia w Europie. EKES wzywa również Europę do zmniejszenia zależności od surowców, aby rozwinąć możliwości prowadzenia napraw i zapewniania części zamiennych. Europa potrzebuje jednocześnie poważnej i skutecznej polityki ponownego uprzemysłowienia. Ostatnie kryzysy obnażyły słabości, które należy postrzegać jako szansę na odbudowę. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Oprócz stosowania oznakowania dotyczącego ustawowego okresu gwarancji konieczne jest lepsze zabezpieczenie konsumenta przed pomyleniem gwarancji ustawowych i handlowych. Ponadto w ramach gwarancji należy promować pierwszeństwo naprawy przed wymianą na nowy produkt, lecz bez ograniczania konsumentom swobody wyboru rozwiązania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES popiera dodanie nowych praktyk handlowych do wykazu działań uznawanych za wprowadzające w błąd, gdyż będzie to sprzyjać wydłużaniu żywotności produktów. W trzech kwestiach EKES zwraca się do KE o poczynienie dalszych kroków wykraczających poza obowiązek informowania:






  — | techniki mające skrócić żywotność produktu: zdaniem EKES-u działania te należy zaliczyć do praktyk handlowych wprowadzających w błąd, niezależnie od samego tylko braku informacji; |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

techniki mające skrócić żywotność produktu: zdaniem EKES-u działania te należy zaliczyć do praktyk handlowych wprowadzających w błąd, niezależnie od samego tylko braku informacji;

| — | brak możliwości naprawy niektórych towarów: również w tym przypadku za wprowadzające w błąd praktyki handlowe można uznać celowe przeszkody w naprawie, a nie wyłącznie brak informacji na ten temat; |
| --- | --- |

—

brak możliwości naprawy niektórych towarów: również w tym przypadku za wprowadzające w błąd praktyki handlowe można uznać celowe przeszkody w naprawie, a nie wyłącznie brak informacji na ten temat;

| — | aktualizacje, które mogą powodować nieprawidłowe działanie: w tym względzie należałoby wprowadzić obowiązek zapewnienia możliwości cofnięcia aktualizacji. |
| --- | --- |

—

aktualizacje, które mogą powodować nieprawidłowe działanie: w tym względzie należałoby wprowadzić obowiązek zapewnienia możliwości cofnięcia aktualizacji.

| 1.8. | Wzmacnianie możliwości działania konsumenta musi iść w parze z lepszą ochroną przed reklamą wprowadzającą w błąd. Dlatego ramy prawne dotyczące reklamy muszą w większym stopniu uwzględniać cele zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Należy zatem zakazać umieszczania w reklamach wszelkich bezpodstawnych twierdzeń, jakie często padają na temat rzekomej neutralności emisyjnej, jak również wszelkiego nawiązywania do zachowań sprzecznych z ochroną środowiska i zasobów naturalnych lub przedstawiania takich zachowań. Potrzebna jest również większa zdolność do kontrolowania twierdzeń dotyczących ekologiczności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Aby uniknąć wszelkich niejasności w obliczu rozprzestrzeniania się często samozwańczych oznakowań środowiskowych, Komisja Europejska musi jeszcze bardziej podkreślać wartość europejskiego oznakowania ekologicznego i niezbędność procedur certyfikacji w zakresie oznakowania. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ponadto EKES wzywa UE do wzmocnienia ochrony sygnalistów informujących o środowiskowych właściwościach produktów, aby umożliwić ostrzeganie o wprowadzających w błąd praktykach handlowych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zachęca też Komisję do promowania konsekwentnego uświadamiania konsumentów w zakresie wyzwań związanych z odpowiedzialną konsumpcją. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Streszczenie dokumentu Komisji

| 2.1. | Analizowany wniosek dotyczący dyrektywy ma wzmocnić prawa konsumentów poprzez zmianę dwóch dyrektyw chroniących interesy konsumentów na szczeblu UE: dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (1) o nieuczciwych praktykach handlowych i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE (2) w sprawie praw konsumentów. Celem wniosku jest wniesienie wkładu w rozwój zielonej unijnej gospodarki o obiegu zamkniętym poprzez umożliwienie konsumentom podejmowania świadomych decyzji o zakupie, co ma sprzyjać bardziej zrównoważonej konsumpcji. Kolejnym celem wniosku jest wyeliminowanie nieuczciwych praktyk handlowych, które wprowadzają konsumentów w błąd, odwodząc ich od zrównoważonych wyborów konsumpcyjnych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek ten jest jedną z inicjatyw określonych w Nowym programie na rzecz konsumentów (3) oraz w Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym (4) i wpisuje się w kontynuację Europejskiego Zielonego Ładu (5). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek przewiduje szereg środków na rzecz zaktualizowania istniejącego prawodawstwa w zakresie ochrony konsumentów, tak aby zapewnić im ochronę i umożliwić aktywny udział w transformacji ekologicznej. Dyrektywa w sprawie praw konsumentów nakłada obecnie na przedsiębiorców obowiązek udzielania konsumentom informacji o głównych cechach towarów i usług. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W dyrektywie nie ma jednak wymogu udzielania informacji o braku handlowych gwarancji trwałości, dlatego producenci nie są wystarczająco zmotywowani, by zapewniać konsumentom takie gwarancje. Badania pokazują, że w przypadku produktów konsumenckich objętych gwarancją handlową informacje na temat takich gwarancji oraz sposobu naliczania opłat konsumentom są często niejasne, nieprecyzyjne lub niepełne. To utrudnia porównanie produktów i odróżnienie gwarancji handlowej od (obowiązkowej) gwarancji ustawowej (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ponadto dyrektywa nie zawiera szczegółowych wymogów dotyczących przekazywania konsumentom informacji na temat możliwości naprawy towarów. A to właśnie tych informacji w dużej mierze brakuje w punktach sprzedaży, choć mogłyby one stanowić zachętę do naprawiania towarów i umożliwiać konsumentom wkład w rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym. Z ostatnich badań wynika, że aż 80 % konsumentów w UE ma trudności ze znalezieniem informacji o możliwości naprawy danego produktu (7). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Obecnie większość europejskich konsumentów skarży się na brak informacji o wpływie konsumpcji na środowisko. Potwierdzają to konsultacje społeczne zorganizowane przez KE. Badanie Eurobarometru przeprowadzone w 2012 r. na temat zachowań i postaw europejskich konsumentów w odniesieniu do produktów ekologicznych wykazało, że 92 % europejskich respondentów opowiada się za udostępnianiem informacji na temat żywotności produktu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Brak informacji jest szkodliwy, ponieważ to jasne i czytelne informacje sprzyjają zmianie zachowań. EKES potwierdził tę zależność podczas badania obejmującego trzy tysiące europejskich konsumentów, w ramach którego w sklepie internetowym przeprowadzono symulację oznakowania żywotności produktów codziennego użytku. Badanie pokazało, że oznakowanie żywotności prowadzi do zwiększenia o 56 % sprzedaży produktów o długiej żywotności. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Brak informacji dla konsumentów ma zatem kolosalne znaczenie społeczne. Słabnąca siła nabywcza to dodatkowy powód, by wspierać klasę średnią oraz mniej uprzywilejowane grupy społeczne w przechodzeniu na naprawę produktów i na bardziej odpowiedzialną konsumpcję. Lepsze informowanie konsumentów za pomocą prostych środków sprawia, że osoby w najtrudniejszym położeniu mogą łatwiej wybierać opcję odpowiedzialnej konsumpcji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Lepsze informowanie konsumentów przyczynia się do wzmocnienia modelu biznesowego europejskich przedsiębiorstw. W obliczu ryzyka dumpingu związanego z importem tanich produktów mikroprzedsiębiorstwa, MŚP i ich zleceniodawcy powinni być bardziej widoczni dla konsumentów, by promować jakość produktów wytwarzanych w Europie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Europejscy detaliści i sklepy stacjonarne również mogą skorzystać na nadchodzących zmianach legislacyjnych, ponieważ pozwolą one na zwiększenie ich przewagi komparatywnej w porównaniu z firmami internetowymi. Funkcja doradcza świadczona przez sprzedawcę stacjonarnego umacnia się dzięki nowym informacjom przekazywanym konsumentowi. Tego rodzaju zmiany służą też wzrostowi zatrudnienia w UE. Dlatego też Europa musi dysponować odpowiednimi zasobami ludzkimi: EKES apeluje do Komisji o wsparcie wysiłków szkoleniowych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Konieczne jest dostarczanie stosownych informacji na temat środowiska, przy czym należy zadbać o uwzględnianie wszystkich rodzajów oddziaływania na środowisko. Wpływ klimat, mierzony w za pomocą poziomu emisji gazów cieplarnianych, zajmuje wiodące miejsce w debacie publicznej, ale stanowi tylko jeden z rodzajów oddziaływania na środowisko. Analizy cyklu życia produktów pokazują, że w przypadku większości dóbr konsumpcyjnych oddziaływanie na środowisko jest zasadniczo skutkiem wydobywania zasobów i wytwarzania produktów, stąd priorytetowe znaczenie dla środowiska ma przedłużanie żywotności produktów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tymczasem z punktu widzenia tych wszystkich aspektów średnia konsumpcja Europejczyków nie jest zrównoważona pod względem ekologicznym. Na przykład według wyliczeń dotyczących śladu ekologicznego, aby zaspokoić potrzeby wynikające ze stylu życia Europejczyków, potrzebne byłyby 2,8 planety. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W wielu przypadkach już sposób zaprojektowania produktów prowadzi do skrócenia ich żywotności – czy to na skutek zastosowanej technologii, czy też z uwagi na przeszkody w naprawie albo techniki oprogramowania. Związane z tym przedwczesne starzenie się produktów jest jednym z głównych powodów niezadowolenia konsumentów, którzy padają ofiarą wyraźnej asymetrii informacji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES odnotowuje też, że wojna w Ukrainie sprawia, że jeszcze bardziej konieczne staje się wzmocnienie europejskiej autonomii strategicznej. Z tego punktu widzenia należy zachęcać do inicjatyw przyczyniających się do wydłużania żywotności produktów, szczególnie tych związanych z metalami strategicznymi. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Zapewnienie konsumentom dodatkowych informacji na temat trwałości towarów

| 4.1.1. | Biorąc pod uwagę znaczenie wyzwań związanych z cyklem życia produktów, konieczne jest wzmocnienie poziomu poinformowania konsumentów. Pod tym względem wniosek Komisji należy ocenić pozytywnie, ponieważ ma on usystematyzować dostarczanie informacji na temat dostępności części zamiennych, instrukcji obsługi czy też okresu objętego aktualizacjami oprogramowania. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Warto przypomnieć, że o ile brak informacji jest szkodliwy, to napływ zbyt dużej ilości informacji lub informacji zbyt technicznych ma porównywalne skutki. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | EKES ostrzega Komisję przed potencjalnymi niedogodnościami, jakie mogą wynikać z udostępniania nowych informacji za pośrednictwem etykiety elektronicznej lub kodu QR. Oprócz zwiększonego cyfrowego oddziaływania na środowisko, które generują te rozwiązania, należy pamiętać, że każda dodatkowa czynność (konieczność wyjęcia smartfona, kliknięcia, pobrania itp.) stanowi kolejną przeszkodę dla odpowiedzialnej konsumpcji. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Wniosek Komisji to krok we właściwym kierunku, ponieważ wiąże wyzwania w zakresie komunikacji z tymi związanymi z przedwczesnym starzeniem się produktów. Pierwszym krokiem do lepszego poinformowania konsumentów musi być wprowadzenie punktowej oceny możliwości naprawy dla jak największej liczby produktów, co miało już miejsce we Francji w 2021 roku. Możliwość naprawy stanowi jeden z najłatwiej mierzalnych parametrów trwałości produktu. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Aby sprostać wyzwaniom, koncepcja punktowej oceny możliwości naprawy musi spełnić wymagania pod co najmniej dwoma względami. Z jednej strony musi obejmować jak najwięcej produktów elektrycznych, elektronicznych i AGD. Z drugiej strony możliwość naprawy musi być rozpatrywana we wszystkich aspektach, wraz z uwzględnieniem kosztu naprawy (ceny części zamiennych), dostępności części zamiennych oraz warunków wsparcia oprogramowania. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Zdaniem EKES-u ambitna polityka informowania konsumentów nie powinna ograniczać się do możliwości naprawy. Oczekiwania konsumentów dotyczą bowiem przede wszystkim trwałości produktów, a nie możliwości ich naprawy. EKES wypowiadał się już zresztą w tej kwestii (8). UE musi dysponować prostym wskaźnikiem trwałości produktu, w tym możliwości naprawy, ale także solidności i skalowalności produktów, co przyczyni się pośrednio do ponownego uprzemysłowienia Europy. Zasadę tę należy uwzględnić we wnioskach Komisji, w przeciwnym wypadku nie zostaną spełnione główne oczekiwania konsumentów. Oczywiście warunki jej stosowania trzeba uzgodnić z zainteresowanymi stronami i wdrażać ją stopniowo. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Potrzebne są dodatkowe prace nad gwarancjami, by zapewnić lepsze informowanie konsumentów. Przede wszystkim KE musi potwierdzić prostą zasadę: istnienie i czas trwania gwarancji zgodności (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 (9)) muszą być wszędzie oznakowane, zarówno w sklepach stacjonarnych, jak i internetowych, odnośnie do wszystkich towarów, których to dotyczy. Priorytetem powinno być zagwarantowanie, że stosuje się obowiązujące prawo, zanim wprowadzane będą kolejne, nowe przepisy. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie trudności, jakie konsument może napotkać przy rozróżnianiu gwarancji handlowych i gwarancji ustawowych. Bardzo korzystne jest zatem dążenie KE do tego, aby gwarancje handlowe nie powodowały niejasności. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | Aby zwiększyć korzystny wpływ na ochronę środowiska, gwarancja może sprzyjać naprawie uszkodzonego towaru, a nie jego wymianie na nowy. UE może propagować zasadę pierwszeństwa naprawy przed wymianą w przypadku awarii, sprawiając, że będzie ona dla konsumentów łatwiejsza, szybsza i wygodniejsza od wymiany. |
| --- | --- |

4.1.9.

| 4.1.10. | Takie przepisy, w połączeniu z uświadamianiem obywateli, mogą jeszcze bardziej przyczynić się do lepszego ukierunkowania konsumpcji. UE powinna więc promować, a nawet inicjować kampanie kształtujące dobre przyzwyczajenia na rzecz odpowiedzialnej konsumpcji (informacje, produkty używane, naprawy, konserwacja produktów), przy wsparciu organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które może odegrać zasadniczą rolę w realizacji założeń analizowanego wniosku. |
| --- | --- |

4.1.10.

4.2.   Wzmocnienie przepisów wykraczających poza obowiązek informowania

| 4.2.1. | Penalizując jedynie brak informacji, UE utorowałaby drogę do legalizacji praktyk niezgodnych z ochroną konsumentów i środowiska. UE nie może ograniczyć się tylko do zakazu nieinformowania o ograniczeniu żywotności produktu, lecz więcej – musi zakazać samej praktyki ograniczania żywotność produktu. Innymi słowy, trudno byłoby zrozumieć sygnał ze strony Unii, zgodnie z którym planowane postarzanie byłoby dozwolone, o ile towarzyszyłaby mu informacja dla konsumenta. Przepis musi stanowić dla producentów wyraźny znak, że w Europie produkty nie mogą być projektowane w sposób prowadzący do przedwczesnej awarii. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Analogicznie, inne sformułowania dyrektywy niosą ze sobą ryzyko niedostatecznej ochrony konsumentów. Nie wystarczy zobowiązać producenta do poinformowania konsumenta, że towar nie nadaje się do naprawy. Przedmiotem zakazu powinien być właśnie zamierzony brak możliwości naprawy towaru. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | EKES i KE mają świadomość, że aktualizacje dotyczą często oprogramowania, które zużywa zbyt dużo pamięci i energii, co skraca żywotność podłączonego sprzętu. Stosowne przepisy nie mogą zatem ograniczać się do nakazania producentowi, aby informował konsumenta o niepożądanych skutkach aktualizacji. Również w tym przypadku łatwo można sobie wyobrazić ukrycie tej informacji w natłoku pozytywnych komentarzy na temat aktualizacji skłaniających konsumenta do wyrażenia zgody. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Kontrola i karanie praktyk, które ograniczają zdolność konsumentów do działania

| 4.3.1. | Jak słusznie zauważa Komisja, praktyki pseudoekologicznego marketingu stanowią jedną z głównych przeszkód utrudniających informowanie konsumentów pod kątem transformacji ekologicznej. Projekt dyrektywy słusznie wskazuje na konieczność karania ogólnych twierdzeń dotyczących ekologiczności, których nie można zobiektywizować ani wykazać. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zakaz umieszczania oznakowań dotyczących zrównoważonego rozwoju niepodlegających formalnemu systemowi certyfikacji. Stąd propozycja w niniejszej opinii, dotycząca stopniowego i skoordynowanego rozwoju europejskiego wskaźnika, który zaspokoi tę potrzebę. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Inne twierdzenia dotyczące ekologiczności są często sprzeczne z ideą odpowiedniego informowania konsumenta. Uzasadniony jest zakaz powoływania się na efekty działalności środowiskowej w sytuacji, gdy efekty te dotyczą tylko jednej cechy produktu lub gdy wynikają wyłącznie ze spełniania obowiązków prawnych lub powszechnych praktyk. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Promowanie odpowiedzialnej konsumpcji obejmuje również wzmocnienie znaczenia symboli poświadczających poważne podejście do ochrony środowiska. W tym zakresie nadal zbyt rzadko używa się dziś europejskiego oznakowania ekologicznego, pomimo poczynionych już postępów. Należy rozważyć wsparcie na rzecz poprawy dostępności tego oznakowania oraz przeprowadzenie odpowiedniej kampanii komunikacyjnej. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Logiczną konsekwencją byłoby lepsze uwzględnienie zasad zrównoważonego rozwoju w ramach prawnych dotyczących reklamy, m.in. poprzez ścisłe regulowanie reklamowania produktów najbardziej zanieczyszczających środowisko, zgodnie z niedawną opinią EKES-u poświęconą tej kwestii (10). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Analogicznie, w reklamie nie powinno się jedynie unikać twierdzeń środowiskowych dotyczących produktu jako całości w sytuacji, gdy odnoszą się one jedynie do jego elementów. Należy zakazywać wszelkich bezpodstawnych twierdzeń, które często dotyczą neutralności emisyjnej, a także wszelkiego nawiązywania do zachowań sprzecznych z ochroną środowiska i zasobów naturalnych oraz przedstawiania takich zachowań. Analogicznie, w reklamie nie może być dozwolone bagatelizowanie lub promowanie praktyk i poglądów sprzecznych z celami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | Do wczesnego ostrzegania o wprowadzających w błąd praktykach handlowych konieczne jest często uzyskanie informacji od samych podmiotów wprowadzających produkty na rynek. Obecnie jednak, z obawy przed odwetem, niewiele podmiotów decyduje się na sygnalizowanie nieprawidłowości. Procedura informowania o nieprawidłowościach, o której mowa w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 (11), musi mieć zastosowanie do takich sygnalistów. |
| --- | --- |

4.3.7.

Wszystkie te przepisy będą w pełni skuteczne jedynie wtedy, gdy zostaną uzgodnione z podmiotami gospodarczymi reprezentującymi zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa, a także z partnerami społecznymi, stowarzyszeniami konsumentów i w szerszym zakresie ze społeczeństwem obywatelskim. EKES uważa, że chodzi tu o kluczową politykę, gdyż utrwala ona konkurencyjny model rynku dostosowany do wymogów środowiskowych, charakteryzujący się troską o konsumentów i o konkurencyjność europejskich podmiotów gospodarczych oraz zgodny z wyzwaniami w zakresie europejskiej autonomii strategicznej.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. L 149 z 11.6.2005, str. 22).

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 304 z 22.11.2011, str. 64).

2

(3)  COM(2020) 696 final z 13 listopada 2020 r.

3

(4)  COM(2020) 98 final z 11 marca 2020 r.

4

(5)  COM(2019) 640 final z 11 grudnia 2019 r.

5

(6)  Komisja Europejska, Consumer market study on the functioning of legal and commercial guarantees for consumers in the EU, 2015 r. Badanie przeprowadzone na potrzeby analizy wpływu Komisji Europejskiej: Study on Empowering Consumers Towards the Green Transition, lipiec 2021 r. Commercial warranties: are they worth the money? ECC-Net, kwiecień 2019 r.

6

Consumer market study on the functioning of legal and commercial guarantees for consumers in the EU

Study on Empowering Consumers Towards the Green Transition

Commercial warranties: are they worth the money

(7)  Komisja Europejska, Behavioural Study on Consumers’ engagement in the circular economy, 2018 r., s. 81.

7

Behavioural Study on Consumers’ engagement in the circular economy

(8)  Dz.U. C 67 z 6.3.2014, s. 23.

8

(9)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniająca rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylająca dyrektywę 1999/44/WE (Dz.U. L 136 z 22.5.2019, str. 28).

9

(10)  Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 6.

10

(11)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.U. L 305 z 26.11.2019, str. 17).

11

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/81 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/81

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniającej dyrektywę (UE) 2019/1937”

(COM(2022) 71 final)

(2022/C 443/11)

| Sprawozdawczyni: | Antje GERSTEIN |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Antje GERSTEIN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 4.4.2022
  Rada Unii Europejskiej, 5.4.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 50 ust. 1 i 2 lit. g) oraz art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/6/14 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 4.4.2022

Rada Unii Europejskiej, 5.4.2022

Podstawa prawna

Art. 50 ust. 1 i 2 lit. g) oraz art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/6/14

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek jako ważny krok w kierunku ustanowienia spójnych ram prawnych UE dotyczących zrównoważonego ładu korporacyjnego i należytej staranności, które promują poszanowanie praw człowieka jako obowiązek przedsiębiorstw i dyrektorów. Celem powinno być osiągnięcie pewności prawa dla przedsiębiorstw, pracowników i wszystkich innych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Dlatego EKES wzywa współustawodawców, aby nie zapominali o idei równych warunków działania i przewidzieli pełną harmonizację co najmniej kluczowych przepisów z myślą o uniknięciu zakłócających rozbieżności między przepisami państw członkowskich transponującymi dyrektywę. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla ogromną wagę znaczenia Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka. Jest to punkt odniesienia, który jasno określa obowiązki i odpowiedzialność wszystkich podmiotów (państw, biznesu, społeczeństwa obywatelskiego, związków zawodowych i przedstawicieli pracowników) w ramach opartego na trzech filarach modelu „Chronić, szanować, naprawiać”. Celem jest poprawa sytuacji praw człowieka w łańcuchach dostaw i wartości na całym świecie. Międzynarodowe zobowiązania państw w zakresie praw człowieka przewidują, że państwa muszą szanować, chronić i egzekwować prawa człowieka przysługujące jednostkom przebywającym na ich terytoriach lub w ramach ich jurysdykcji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Systemowe i trwałe zmiany w wymiarze praktycznym można osiągnąć tylko przy zapewnieniu państwom wsparcia umożliwiającego im lepsze wywiązywanie się z obowiązku ochrony praw człowieka. Przedsiębiorstwa ponoszą wyraźną odpowiedzialność za poszanowanie praw człowieka, ale nie mogą zastąpić kluczowej roli ani właściwego funkcjonowania państwa. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiadaną przez Komisję inicjatywę ustawodawczą dotyczącą konkretnie pracy przymusowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do wprowadzenia w dyrektywie wyraźnego rozróżnienia między niekorzystnymi skutkami, które przedsiębiorstwo spowodowało lub na które miało wpływ, a skutkami, których nie wywołało ani nie miało na nie wpływu, lecz które są bezpośrednio związane z jego działalnością, produktami lub usługami w ramach relacji biznesowych. Należy mieć na uwadze, że należyta staranność wymaga podejścia opartego na ocenie ryzyka i może wiązać się z ustalaniem priorytetów na podstawie oceny ryzyka. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES pragnie podkreślić, że decydentki i decydenci muszą mieć na uwadze trudną sytuację mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP) i zadbać o to, aby po wejściu w życie przepisów dotyczących należytej staranności narzędzia wsparcia były gotowe na poziomie europejskim i krajowym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Dochowanie należytej staranności przedsiębiorstw jest procesem ciągłym, w którym czynnikiem sukcesu jest zaangażowanie związków zawodowych i przedstawicieli pracowników. EKES wzywa do rozważenia dalszego rozwoju unijnych ram dotyczących zrównoważonego ładu korporacyjnego. W tym kontekście obecne zaangażowanie zorganizowanych i wybranych przedstawicielek i przedstawicieli pracowników, np. w oparciu o działalność europejskich rad zakładowych lub na podstawie międzynarodowych umów ramowych, zapewnia wytyczne i wsparcie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że wniosek Komisji zawiera wiele niejasnych pojęć prawnych, które można interpretować na różne sposoby, i w związku z tym uważa, że konieczne jest lepsze zdefiniowanie terminów takich jak „stałe relacje biznesowe”, „łańcuch wartości na niższym szczeblu” i „odpowiednie środki”, ponieważ definiują one nie tylko zakres dyrektywy, ale również powiązane wymogi w zakresie należytej staranności, sankcje i zobowiązania, jak również wpływają na te elementy i je determinują. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wzywa do zapewnienia większej przejrzystości wniosku w odniesieniu do grup oraz obowiązków związanych z należytą starannością. Zamiast odwoływać się do „przedsiębiorstwa” (art. 3 lit. a)) EKES uważa, że odniesienie do „grupy przedsiębiorstw” jest odpowiedniejsze i spójniejsze, jeśli chodzi o mechanizmy ujawniania informacji, procedury sprawozdawcze, rozpatrywanie zgłoszeń/skarg oraz działania edukacyjne w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst wniosku Komisji

| 2.1. | Prawa człowieka są zasadniczą kwestią dla Unii Europejskiej, jej państw członkowskich, europejskich przedsiębiorstw, pracowników i społeczeństwa obywatelskiego. Przejście Unii na gospodarkę neutralną dla klimatu i zieloną gospodarkę oraz ambitny plan realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ (1) stymulują pełne zaangażowanie UE w program dotyczący biznesu i praw człowieka. EKES w pełni popiera istniejące normy międzynarodowe i ich szeroki dorobek, a mianowicie Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (2) oraz Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych (3), i kładzie duży nacisk na spójność polityki z tymi instrumentami. Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP zawiera również kompleksowy zbiór praw związanych z przedsiębiorstwami wielonarodowymi i pracą, który odnosi się szczególnie do konwencji i zaleceń w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, w związku z czym należy ją uwzględnić. Wzywa również do zapewnienia spójności między polityką krajową a opracowywanym obecnie prawodawstwem europejskim, które obejmuje podobne obszary lub także zawiera zasady należytej staranności. Przykładami takich przepisów są: dyrektywa w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) (4), wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie produktów niepowodujących wylesiania (5), wniosek dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie baterii (6), inicjatywa dotycząca zrównoważonych produktów (7), rozporządzenie w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje (8) oraz najbliższa inicjatywa ustawodawcza w sprawie skutecznego zakazu wprowadzania do obrotu produktów wytwarzanych przy użyciu pracy przymusowej (9). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Po tym, jak niektóre państwa członkowskie (10) wydały krajowe przepisy dotyczące należytej staranności przedsiębiorstw, wzrosło zainteresowanie stworzeniem europejskich równych warunków działania dla przedsiębiorstw w Unii Europejskiej, a także uniknięciem fragmentacji. W związku z tym Komisja Europejska przedstawiła wniosek dotyczący ram horyzontalnych, aby zachęcić przedsiębiorstwa do podejmowania działań przyczyniających się do poszanowania praw człowieka i ochrony środowiska. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Bezprecedensowy atak Rosji na Ukrainę dogłębnie zmienia geopolitykę i pociąga za sobą fundamentalne przewartościowanie stosunków gospodarczych i zależności w naszej zglobalizowanej gospodarce, a co za tym idzie, przyspiesza dążenie Europy do niezależności w kluczowych obszarach strategicznych. Wynikające z tego szeroko zakrojone dostosowanie naszych łańcuchów dostaw będzie wymagało zastanowienia się nad relacją między należytą starannością a obowiązkiem przestrzegania politycznie ustanowionych sankcji, które ograniczają zakres działalności. EKES wzywa zatem do przyjęcia praktycznego podejścia, uwzględniającego nowe realia biznesowe i sprzyjającego udzielaniu pilnie potrzebnych porad. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wobec wysokiej złożoności obecnych łańcuchów dostaw, skrupulatność musi przeważyć nad szybkością – szczegółowy projekt omawianej dyrektywy wymaga wyczucia proporcji. Oprócz pełnego poszanowania międzynarodowych norm i instrumentów w zakresie praw człowieka punktem wyjścia powinien być zawsze sposób praktycznego i skutecznego zintegrowania ugruntowanych elementów Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka i Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, a także staranna ocena konsekwencji/wpływu tej dyrektywy na przedsiębiorstwa europejskie różnego typu (np. MMŚP, międzynarodowe grupy kapitałowe). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreśla, że proponowana dyrektywa jest tylko jednym z elementów o wiele bardziej rozbudowanego programu UE na rzecz promowania zrównoważenia środowiskowego, godnej pracy i praw człowieka na całym świecie. Systemowe i trwałe zmiany w wymiarze praktycznym można osiągnąć tylko przy zapewnieniu państwom wsparcia umożliwiającego im lepsze wywiązywanie się z obowiązku ochrony praw człowieka. Przedsiębiorstwa ponoszą wyraźną odpowiedzialność za poszanowanie praw człowieka, ale nie mogą zastąpić kluczowej roli ani właściwego funkcjonowania państwa. W szczególności nie mogą przejąć obowiązku państwa, jakim jest zapewnianie ochrony przed naruszeniami praw człowieka na jego terytorium i w ramach jego jurysdykcji w drodze podejmowania – w ramach skutecznej polityki, ustawodawstwa, regulacji i orzekania – odpowiednich kroków służących zapobieganiu naruszeniom praw człowieka, ich badaniu i karaniu oraz zadośćuczynieniu za ich naruszenie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przedsiębiorstwa są zobowiązane do przestrzegania obowiązującego prawa i ponoszą odpowiedzialność za przestrzeganie praw człowieka zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka. Muszą one wdrożyć funkcjonującą procedurę należytej staranności, aby zapewnić poszanowanie praw człowieka w całym łańcuchu wartości. Państwa i ich rządy mają obowiązek ścigania naruszeń praw człowieka. To one są adresatami praw człowieka i odpowiednich konwencji międzynarodowych. Państwa słusznie mają wiele uprawnień wykonawczych, których nie posiadają i nigdy nie powinny posiadać przedsiębiorstwa. Uprawnienia te obejmują inspekcje w miejscach pracy, nakładanie grzywien, zajmowanie majątku, odbieranie licencji na prowadzenie działalności gospodarczej, aresztowanie podejrzanych, stawianie zarzutów domniemanym sprawcom i osadzanie w więzieniu osób skazanych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zwraca uwagę na nieustającą potrzebę priorytetowego traktowania zielonej transformacji obok ochrony socjalnej i ochrony praw człowieka, w tym praw związków zawodowych i praw pracowniczych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego muszą także odgrywać kluczową rolę w budowaniu wiarygodnej przejrzystości w odniesieniu do naruszania praw człowieka i praw środowiskowych, jak również w nadzorowaniu przewidzianego w unijnej systematyce wymogu, aby w inwestycjach kierowano się zasadą „nie czyń poważnych szkód” i by spełniano minimalne zabezpieczenia (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Związki zawodowe i przedstawiciele pracowników są świadomi, gdzie może dojść do uchybień. Dlatego EKES zwraca uwagę na znaczenie zaangażowania przedstawicielek i przedstawicieli pracowników i związków zawodowych w opracowywanie (mapowanie ryzyka) procedury należytej staranności, jak również w jej monitorowanie (wdrażanie) i zgłaszanie naruszeń (mechanizmy ostrzegania). Transformację w kierunku bardziej zrównoważonej gospodarki społecznej i ekologicznej można osiągnąć tylko dzięki owocnemu partnerstwu społecznemu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zauważa, że wykaz międzynarodowych praw człowieka, na którym powinna opierać się dyrektywa, musi być jasno określony, by zagwarantować przedsiębiorstwom pewność prawa potrzebną w międzynarodowym życiu biznesowym. Komitet uważa, że należyta staranność przedsiębiorstw powinna obejmować badanie standardów praw człowieka uznanych w Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka (12), na które składają się zasady odnoszące się do podstawowych norm pracy MOP (brak pracy przymusowej, pracy dzieci i dyskryminacji oraz wolność zrzeszania się), zasady zawarte w Powszechnej deklaracji praw człowieka (PDPC) (13) oraz Międzynarodowym pakcie praw obywatelskich i politycznych (14) i Międzynarodowym pakcie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (15). Ponadto w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (16), jak również w europejskiej konwencji praw człowieka (17) i Europejskiej karcie społecznej (18) oraz Trójstronnej deklaracji zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP (19) określono prawa, wartości i zasady, które służą jako drogowskaz dla całej UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES jest zdania, że dyrektywa wymaga zdecydowanego ulepszenia z myślą o zapewnieniu większej harmonizacji, jasności i pewności prawa. Obowiązkowe ramy należytej staranności osiągnięto by w drodze stosowania uzgodnionej normy egzekwowanej dzięki proporcjonalnym, skutecznym i odstraszającym sankcjom, natomiast odpowiedzialność musiałaby wynikać z naruszenia jasno określonego zestawu praw człowieka. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES jest zaniepokojony, że wniosek Komisji zawiera wiele niejasnych pojęć prawnych, które można interpretować na różne sposoby i które mogą być różnie stosowane przez krajowe organy i sądy. Za konieczne postrzega szczególnie precyzyjniejsze zdefiniowanie pojęcia „stałe relacje biznesowe”, ponieważ określa ono nie tylko zakres stosowania dyrektywy, ale także wymogi dotyczące należytej staranności, sankcje i odpowiedzialność za szkody. Pojęcie „łańcucha wartości na niższym szczeblu” również wymaga lepszej definicji. To nie do przedsiębiorstwa należy kontrola działań klientów i to nie przedsiębiorstwo jest za te działania odpowiedzialne (20). Należy lepiej zdefiniować i poprzeć przykładami „odpowiednie środki”, których podjęcia oczekuje się od przedsiębiorstw w celu uzyskania zwolnienia z odpowiedzialności. Co nie mniej ważne, proponowane obowiązki dyrektorów w zakresie uwzględnienia wkładu „zainteresowanych stron” są niejasne. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Łańcuch wartości, zgodnie z propozycją zawartą w projekcie dyrektywy, obejmuje nie tylko bezpośrednich i pośrednich dostawców, czyli działania „na wyższym szczeblu”, ale również wykorzystanie i – w stosownych przypadkach – unieszkodliwianie produktu lub usługi, czyli działania „na niższym szczeblu” lub pod koniec cyklu życia. Monitorowanie działań „na niższym szczeblu” prowadzi bowiem do wielu praktycznych problemów. W szczególności śledzenie produktu po wprowadzeniu go na rynek jest prawdopodobnie jeszcze trudniejsze niż monitorowanie zaopatrzenia w surowce i komponenty. Dotyczy to przede wszystkim produktów pochodzących z recyklingu, w przypadku których identyfikowalność może być często niemożliwa. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Od przedsiębiorstw należy oczekiwać, że opracują własne procedury należytej staranności w zakresie praw człowieka w sposób oparty na ocenie ryzyka oraz proporcjonalny do potencjalnych i rzeczywistych skutków. Dlatego EKES uważa za konieczne odpowiednie dopasowanie zakresu bądź do bezpośrednich kontrahentów, bądź do partnerów pośrednich. W tym drugim przypadku jedynie, jeśli ze względu na okoliczności sprawy można by racjonalnie oczekiwać, że zostaną podjęte odpowiednie działania, aby zapobiec tym niekorzystnym skutkom, złagodzić je, powstrzymać lub zminimalizować, np. w wypadku integracji pionowej. Tę wypróbowaną metodę ustalania odpowiedzialności można już znaleźć w istniejącym prawodawstwie, np. w zakresie identyfikowalności, w rozporządzeniu podstawowym UE (rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (21)). Zasadniczo wymaga to od przedsiębiorstwa wprowadzenia systemów i procedur opartych na zasadzie „krok wstecz – krok w przód”, pozwalających na ustalenie, kto jest bezpośrednim dostawcą i bezpośrednim nabywcą (z wyłączeniem konsumenta końcowego) produktów przedsiębiorstwa. To sprawdzone podejście jest uzasadnione, ponieważ każda pojedyncza strona w łańcuchu wartości może być w oczywisty sposób pociągnięta do odpowiedzialności za procesy, na które może mieć rzeczywisty wpływ. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Podejście oparte na ocenie ryzyka może również obejmować metodę sektorową. EKES z zadowoleniem przyjmuje to, iż w proponowanej dyrektywie uznaje się, że w polityce należytej staranności istnieją specyficzne cechy sektorowe, które należy wziąć pod uwagę. Wzywa współustawodawców do uwzględnienia ważnych wielostronnych inicjatyw i norm, opracowanych w szczególnie wrażliwych obszarach (takich jak kakao, banany i olej palmowy). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przypomina, że Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka nr 15 i 22 wymagają środków zaradczych i naprawczych w przypadkach, gdy przedsiębiorstwo samo spowodowało naruszenie praw człowieka lub się do niego przyczyniło. W tych wytycznych nie wymaga się jednak od przedsiębiorstwa, aby zapewniło środki zaradcze lub naprawcze, jeżeli niekorzystny wpływ jest spowodowany przez inne przedsiębiorstwo w łańcuchu dostaw. Postanowienia te odzwierciedlają tym samym podstawowe założenie prawne, że odpowiedzialność powinna być nakładana tylko wtedy, gdy istnieje wyraźny i przewidywalny związek pomiędzy szkodą wyrządzoną osobie poszkodowanej a przedsiębiorstwem odpowiedzialnym za tę szkodę. Podobnie w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych również podkreśla się, że dążenie do zapobiegania niekorzystnym skutkom w łańcuchach dostaw nie skutkuje przerzuceniem odpowiedzialności z podmiotu wywierającego niekorzystny wpływ na podmiot, z którym łączą go relacje biznesowe. Dlatego aby zachować spójność, EKES jest zdania, że zgodnie z dyrektywą UE przedsiębiorstwa powinny ponosić odpowiedzialność cywilnoprawną tylko wtedy, gdy same bezpośrednio spowodowały naruszenie praw człowieka lub przyczyniły się do niego (tzn. spowodowały je częściowo). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zgadza się z podejściem Komisji, że organy krajowe muszą dysponować sankcjami, które są „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. W przypadku zaniedbania i działania umyślnego organy powinny mieć możliwość nakładania odpowiednich grzywien. Zakres sankcji należy jednak określać się na poziomie europejskim. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES apeluje o większą przejrzystość wniosku w odniesieniu do grup oraz obowiązków związanych z należytą starannością. Obecny tekst, w szczególności definicja „przedsiębiorstwa” (art. 3 lit. a)), wydaje się wskazywać, że wymogi dyrektywy odnoszą się raczej do przedsiębiorstw indywidualnych, a nie grup przedsiębiorstw. Oznaczałoby to, że przedsiębiorstwo z jednego państwa członkowskiego, którego jednostki zależne objęte zakresem dyrektywy prowadzą działalność w innych państwach członkowskich, musi stosować się do decyzji kilku różnych organów nadzoru, co w praktyce jest trudne i bardziej uciążliwe. Z rozwiązaniem na szczeblu grupy wiąże się szereg korzyści, takich jak większa spójność w zakresie mechanizmów ujawniania informacji, procedur sprawozdawczych, rozpatrywania zgłoszeń lub skarg oraz szkoleń i poziomu świadomości w przedsiębiorstwie. Znajduje to odzwierciedlenie we wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), w którym przewidziano zwolnienie dla jednostek zależnych, jeżeli sprawozdania składa się na szczeblu grupy. Rozwiązanie na szczeblu grupy lepiej nadaje się do uwzględnienia różnic w ustawodawstwie krajowym, które prawdopodobnie wystąpią podczas transpozycji omawianej dyrektywy we wszystkich 27 państwach członkowskich, i może służyć wyrównaniu, a nawet przekroczeniu najwyższego mianownika. W związku z tym EKES uważa, że należy skłaniać się ku rozwiązaniu w zakresie należytej staranności na szczeblu grupy. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Pomimo faktu, że podstawowy obowiązek zachowania należytej staranności spoczywa na dużych przedsiębiorstwach, będzie dotyczył pośrednio MMŚP, ponieważ przedsiębiorstwa, które są objęte zakresem dyrektywy, zwiększą swoje wymagania wobec dostawców w odniesieniu do wdrażania przez nich Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, ich sprawozdawczości niefinansowej oraz zarządzania łańcuchami dostaw. Ten znaczny nakład pracy przyjdzie dużym przedsiębiorstwom łatwiej niż mniejszym, które do tej pory nie podlegały tego rodzaju przepisom. Mniejsze przedsiębiorstwa mają mniejszy wpływ zwłaszcza w odniesieniu do ryzyka związanego z prawami człowieka w ich łańcuchu dostaw, a także dysponują znacznie mniejszymi zasobami umożliwiającymi przeprowadzenie kompleksowej oceny ryzyka. EKES proponuje, aby Komisja Europejska utworzyła dział pomocy, który zapewni łatwy dostęp do informacji na temat zagrożeń dla praw człowieka w krajach i regionach. Zainteresowane podmioty powinny mieć możliwość skontaktowania się z takim działem, a kraje lub regiony partnerskie powinny mieć możliwość współpracy z nim. Dział pomocy technicznej powinien również wspierać budowanie potencjału w zakresie praw człowieka u dostawców w państwach trzecich oraz wzmacnianie ich efektywności środowiskowej. EKES wzywa ponadto państwa członkowskie do udzielenia wsparcia, zwłaszcza MMŚP, w sposób praktyczny, konkretny i skuteczny, w ramach współpracy strukturalnej z zainteresowanymi organizacjami przedstawicielskimi. Za niezwykle ważne postrzega to, by zakres przedsiębiorstw objętych dyrektywą był zgodny z innymi odpowiednimi przepisami UE, o których mowa w ppkt 2.1. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES odnotowuje, że w swoim wniosku Komisja wyraźnie uwzględnia sektor finansowy. Zrównoważone finansowanie obejmuje poszanowanie praw człowieka i jest ważnym elementem przekształcania gospodarki, aby stała się bardziej ekologiczna i społeczna. Wniosek jest jednak niejasny w odniesieniu do procedur weryfikacyjnych przy udzielaniu kredytów lub finansowania i można się obawiać, że przepisy dyrektywy, która nie obejmuje wyraźnie MMŚP, zostaną de facto rozszerzone pośrednio. Jako dostawcy w łańcuchu dostaw MMŚP odczują skutki pośrednio, a zatem staną przed ogromnymi wyzwaniami. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES zdaje sobie sprawę, że zrównoważony ład korporacyjny jest związany z jasnym, wiarygodnym zaangażowaniem dyrektorów, w tym z ustanowieniem solidnego i funkcjonującego procesu dochowania należytej staranności w przedsiębiorstwie. Służy on rozliczaniu przedsiębiorstw z wpływu ich działalności. EKES zwraca uwagę na dyrektywę w sprawie praw akcjonariuszy, w której wyjaśniono, w jaki sposób wyniki spółek i dyrektorów są powiązane z kwestiami z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (22). EKES zauważa, że obowiązki dyrektorów muszą obejmować wiarygodne działania w zakresie należytej staranności oparte na systemie sankcji w przypadkach, gdy przedsiębiorstwa nie przestrzegają zasad. Osiągnięcie zrównoważenia ekologicznego, społecznego i ekonomicznego powinno być celem dla wszystkich zainteresowanych stron przedsiębiorstwa, a nie tylko dla akcjonariuszy. W niektórych państwach członkowskich UE istnieje obowiązek zapewnienia głosu przedstawicielom pracowników w zarządach. Takie zasady i przepisy krajowe powinny być przestrzegane. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zauważa, że nawet w Komisji Rada ds. Kontroli Regulacyjnej odrzuciła elementy wykraczające poza należytą staranność, stwierdzając m.in., że „nie jest jasne [...], dlaczego konieczne jest regulowanie obowiązków dyrektorów oprócz wymogów w zakresie należytej staranności” oraz że istnieje potrzeba „lepszego wyjaśnienia i oceny wartości dodanej wynikającej z uregulowania obowiązków dyrektorów, biorąc pod uwagę, że wariant należytej staranności wymaga już zarządzania ryzykiem i uwzględnienia interesów zainteresowanych stron” (23). W tym kontekście EKES stwierdza potrzebę dalszego rozwoju i lepszego dostosowania obowiązków dyrektorów do celów Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.11.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  A/RES/70/1.

1

(2)  Wytyczne dotyczące biznesu i praw człowieka zostały przyjęte przez Radę Praw Człowieka ONZ w rezolucji 17/4 z dnia 16 czerwca 2011 r. (A/HRC/RES/17/4).

2

(3)  OECD (2011), Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264115415-en.

3

Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych

(4)  COM(2021) 189 final; Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 51.

4

(5)  COM(2021) 706 final.

5

(6)  COM(2020) 798 final.

6

(7)  COM(2022) 142 final.

7

(8)  Dz.U. L 198 z 22.6.2020, s. 13.

8

(9)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13480-Ustanowienie-skutecznego-zakazu-wprowadzania-do-obrotu-produktow-wytwarzanych-wydobywanych-lub-pozyskiwanych-przy-uzyciu-pracy-przymusowej_pl

9

(10)  Francja (Loi relative au devoir de vigilance, 2017), Niemcy (Sorgfaltspflichtengesetz, 2021), Niderlandy (Wet zorgplicht kinderarbeidm, 2019).

10

Loi relative au devoir de vigilance, 2017)

Sorgfaltspflichtengesetz, 2021)

Wet zorgplicht kinderarbeidm, 2019)

(11)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 105.

11

(12)  12. wytyczna ONZ (komentarz, ust. 2).

12

(13)  A/RES/217(III).

13

(14)  A/RES/2200A (XXI).

14

(15)  A/RES/2200A(XXI).

15

(16)  Dz.U. C 326 z 26.10.2012, s. 391.

16

(17)  https://www.echr.coe.int/Documents/Convention_POL.pdf

17

(18)  https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168048b059

18

(19)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 136.

19

(20)  W prawie UE można znaleźć odpowiednie przepisy dotyczące operacji na niższym szczeblu łańcucha wartości, tj. w zakresie kontroli wywozu materiałów wrażliwych (produktów podwójnego zastosowania i towarów wojskowych).

20

(21)  Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1).

21

(22)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32017L0828&from=PL; art. 9a.

22

(23)  https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=SEC(2022)95&lang=en

23

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/87 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w odniesieniu do dyscypliny rozrachunku, transgranicznego świadczenia usług, współpracy w zakresie nadzoru, świadczenia bankowych usług pomocniczych oraz wymogów dotyczących centralnych depozytów papierów wartościowych z państw trzecich”

(COM(2022) 120 final – 2022/0074 (COD))

(2022/C 443/12)

| Sprawozdawca: | Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |

Sprawozdawca:

Kęstutis KUPŠYS

Współsprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 12.4.2022
  Parlament Europejski, 4.4.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 1.7.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 185/0/1 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 12.4.2022

Parlament Europejski, 4.4.2022

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

1.7.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

185/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że rozwiązania zaproponowane przez Komisję dla pięciu głównych kwestii wskazanych w trakcie przeglądu rozporządzenia w sprawie rozrachunku papierów wartościowych i centralnych depozytów papierów wartościowych są zasadniczo wystarczające i skuteczne. Dzięki efektywniejszym unijnym procedurom rozrachunkowym rynki kapitałowe staną się atrakcyjniejsze zarówno dla emitentów, jak i inwestorów, a my będziemy o krok bliżej do stworzenia unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proporcjonalne inicjatywy Komisji mające zastąpić istniejące wymogi dotyczące paszportowania powiadomieniem, a także propozycję usprawnienia współpracy w zakresie nadzoru poprzez utworzenie odpowiednich, ale nie powielonych, kolegiów organów nadzoru. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jeśli chodzi o świadczenie bankowych usług pomocniczych, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) dostrzega dalsze możliwości w rozwiązaniach opartych na rozrachunku przy użyciu pieniądza banku centralnego. Aby jeszcze bardziej ograniczyć najróżniejsze rodzaje ryzyka, należy w większym stopniu wykorzystywać istniejącą platformę TARGET2-Securities (T2S), umożliwiającą wielowalutowy rozrachunek papierów wartościowych przy użyciu pieniądza banku centralnego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet dostrzega korzyści płynące z uzupełnienia obecnego wniosku Komisji o przepisy dotyczące uznania kluczowej roli TARGET2-Securities dla europejskiej infrastruktury rozrachunku papierów wartościowych, a także z rozwiązania – wprawdzie częściowego – problemu niewystarczająco rozwiniętych bankowych usług pomocniczych w centralnych depozytach papierów wartościowych (CDPW). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zauważa, że najbardziej kontrowersyjna część wniosku – dwuetapowe podejście do ewentualnego narzucania obowiązkowych zakupów na otwartym rynku – pozostaje dobrze wyważonym wariantem. Obowiązkowych zakupów na otwartym rynku nie należy brać pod uwagę, dopóki szczegółowo nie zbada się przyczyn nieprzeprowadzenia rozrachunku i nie uzyska się pewności, czy inne środki mające na celu zmniejszenie liczby przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku dają zadowalające wyniki. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet jest w pełni świadomy, że system pilotażowy technologii rozproszonego rejestru (DLT) stanowi istotną część kontekstu legislacyjnego dla przeglądu rozporządzenia w sprawie CDPW, i ostrzega jednocześnie, że stworzenie „piaskownicy regulacyjnej” nie może stanowić precedensu dla obniżenia istniejących standardów zachowania na rynku i ochrony inwestorów. CDPW powinny odgrywać kluczową rolę w zarządzaniu sieciami DLT, określonymi w sposób ograniczający ryzyko kontrahenta. Ponadto EKES opowiada się za wzmocnieniem regulacji w zakresie nadzoru nad egzekwowaniem sankcji i sugeruje, by rozporządzenie w sprawie CDPW wymagało od CDPW, ich emitentów i ich uczestników ustanowienia realnego, stałego mechanizmu wymiany i udostępniania danych istotnych dla stosowania wspólnych sankcji europejskich. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | CDPW to podmioty, które przechowują papiery wartościowe i administrują nimi oraz umożliwiają dokonywanie transakcji na papierach wartościowych w drodze zapisów księgowych (1). Obsługują infrastrukturę, która zapewnia możliwość zawierania transakcji na papierach wartościowych. Ta główna usługa CDPW jest zwykle określana jako rozrachunek. Istniejące w Unii CDPW (2) rozliczają rocznie transakcje o wartości ponad 1 000 bln EUR (ponad 70 razy więcej niż wynosi produkt krajowy brutto UE (3) lub 17 razy więcej niż łączna wartość wszystkich papierów wartościowych na rachunkach CDPW (4)). CDPW świadczą również inne usługi podstawowe, takie jak: (i) usługi notarialne, tj. śledzenie nowo wyemitowanych papierów wartościowych, oraz (ii) centralna usługa prowadzenia rachunku, tj. rejestrowanie każdej zmiany dotyczącej własności tych papierów wartościowych. W przypadku CDPW działających w granicach krajowych od dawna istniały dobrze przetestowane i skuteczne procedury, jednak w miarę tworzenia się coraz większych wzajemnych powiązań między rynkami i ze względu na wzrost liczby transakcji transgranicznych w Europie pojawiła się wyraźna potrzeba harmonizacji rozrachunków transgranicznych i innych usług. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Rozporządzenie z 2014 r., wprowadzone po kryzysie finansowym z 2008 r., weszło w życie 17 września 2014 r., w ramach stopniowego wdrażania (5). Przyniosło to znaczne usprawnienia w środowisku usług posttransakcyjnych, w tym ustalenie ujednoliconego okresu rozrachunku, usprawnienie dyscypliny rozrachunku transgranicznego, wprowadzenie spójnych zasad dla CDPW w UE (np. udzielanie licencji, zezwolenie, nadzór) oraz zapewnienie emitentowi papierów wartościowych swobody wyboru CDPW. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jedna z najważniejszych zmian dokonanych w rozporządzeniu dotyczyła dyscypliny rozrachunku – środków, które mają zapobiegać nieprzeprowadzeniu rozrachunku oraz być podejmowane w odpowiedzi na taki przypadek, jeśli wystąpi. Jak wykazała jednak dalsza ocena, środki te nie były wystarczające, ponieważ unijne wskaźniki dotyczące nieprzeprowadzenia rozrachunku pozostały znacznie gorsze niż wskaźniki w innych centrach finansowych, nawet biorąc pod uwagę bardzo rozdrobniony charakter rynków kapitałowych UE w porównaniu z wyjątkowo jednorodnymi rynkami w innych krajach (6). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Kolejne ważne usprawnienie mające ułatwić transgraniczne przepływy kapitału – swoboda świadczenia usług w innym państwie członkowskim (lub „paszportowanie”, podobne do dobrze funkcjonujących ogólnounijnych ram bankowych) – zostało również zapisane w rozporządzeniu i dało impuls rozszerzeniu działalności CDPW ponad granicami państwowymi. W rozporządzeniu zdefiniowano również świadczenie bankowych usług pomocniczych (usług wspierających rozrachunek papierów wartościowych) przez CDPW, przy ścisłym przestrzeganiu szczegółowych wymogów ostrożnościowych dotyczących ryzyka kredytowego związanego z tymi usługami. Ramy prawne nie doprowadziły jednak do pożądanego poziomu integracji unijnego systemu usług rozrachunkowych, ponieważ CDPW niechętnie wykonują usługi pomocnicze lub angażują się w kosztowną procedurę paszportowania. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W marcu 2022 r. Komisja, działając zgodnie z art. 75 rozporządzenia nakazującym dokonanie przeglądu, przedstawiła wniosek dotyczący przeglądu rozporządzenia z 2014 r. (zwanego dalej „przeglądem rozporządzenia w sprawie CDPW” lub „przeglądem”). Obejmuje on pięć głównych kwestii:






  (i) | uciążliwe wymogi dotyczące paszportowania; |
| --- | --- | --- |

2.5.

(i)

uciążliwe wymogi dotyczące paszportowania;

| (ii) | słaba współpraca w zakresie nadzoru; |
| --- | --- |

(ii)

słaba współpraca w zakresie nadzoru;

| (iii) | nieproporcjonalne wymagania dotyczące świadczenia bankowych usług pomocniczych; |
| --- | --- |

(iii)

nieproporcjonalne wymagania dotyczące świadczenia bankowych usług pomocniczych;

| (iv) | braki skutkujące nieprzeprowadzeniem rozrachunku; |
| --- | --- |

(iv)

braki skutkujące nieprzeprowadzeniem rozrachunku;

| (v) | niewystarczające informacje na temat działalności prowadzonej przez CDPW z państw trzecich w UE. |
| --- | --- |

(v)

niewystarczające informacje na temat działalności prowadzonej przez CDPW z państw trzecich w UE.

| 2.6. | Niemal równocześnie z wejściem w życie rozporządzenia w sprawie CDPW, ale jako odrębne wydarzenie, 22 czerwca 2015 r. uruchomiono TARGET2-Securities – pierwszą platformę wielowalutowego rozrachunku papierów wartościowych przy użyciu pieniądza banku centralnego (7). Dla klientów (zazwyczaj banków) CDPW korzystających z platformy TARGET2-Securities oznacza to możliwość wyboru między rozrachunkiem w euro przy użyciu pieniądza banku komercyjnego lub przy użyciu pieniądza banku centralnego. Przeprowadzając rozrachunek papierów wartościowych przy użyciu pieniądza banku centralnego za pośrednictwem TARGET2-Securities, CDPW mogą zaoferować swoim klientom dostęp do jednolitej puli płynności w ramach usług Eurosystemu TARGET związanych z zabezpieczeniem, płatnościami i rozrachunkiem papierów wartościowych. Tym samym płynność potrzebna do rozliczania transakcji w całej Europie znacznie się zmniejszyła. Nie miało to jednak wpływu na koszty z wielu powodów, ale przede wszystkim dlatego, że nadal istnieje fragmentacja rynku pod względem walut: w 2019 r. opłaty za TARGET2-Securities wzrosły z 15 eurocentów za transakcję DPV do 23,5 eurocentów (8). TARGET2-Securities nie jest objęta zakresem wniosku Komisji z marca 2022 r. dotyczącego przeglądu rozporządzenia w sprawie CDPW. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Jak stwierdzono w opinii EKES-u pt. „Unia rynków kapitałowych dla obywateli i przedsiębiorstw – nowy plan działania” (9), Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji zmierzające do realizacji ambitnej wizji unii rynków kapitałowych, która ma umożliwić przepływ kapitału w całej UE z korzyścią dla konsumentów, inwestorów i przedsiębiorstw. Spośród 16 środków przedstawionych w planie działania na rzecz tworzenia unii rynków kapitałowych jednym z najważniejszych jest poprawa transgranicznego świadczenia usług rozrachunku (działanie 13), ponieważ niedociągnięcia obowiązującego rozporządzenia są oczywiste i szybkie działania ustawodawcze zgodnie z oczekiwaniami przyspieszą tworzenie unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W odniesieniu do pięciu głównych problemów wskazanych przez Komisję, prowadzących do przeglądu, EKES uważa, że proponowany sposób postępowania jest wystarczający i skuteczny. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Propozycja zastąpienia istniejących wymogów dotyczących paszportowania, które są uważane za niejasne lub uciążliwe, powiadomieniem (co oznacza, że państwa członkowskie nie mogą odrzucić wniosku CDPW), jest ważnym krokiem w kierunku bardziej harmonijnego i wzajemnie połączonego systemu rozrachunku, który doprowadzi do obniżenia kosztów dla CDPW chcących świadczyć usługi transgraniczne. Jednak dopiero okaże się, jak te środki wsparcia przełożą się na oszczędności kosztów dla emitentów i inwestorów. Szczególną uwagę należy zwrócić na zapewnienie, aby organy nadzoru w krajach przyjmujących zachowały nadzór nad rynkiem. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Konieczność redukcji kosztów przy jednoczesnej poprawie współpracy w zakresie nadzoru doprowadziła do propozycji Komisji dotyczącej ustanowienia kolegiów organów nadzoru, co EKES zdecydowanie popiera jako odpowiedni i wyważony środek. Komitet z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie tylko jednego kolegium dla CDPW zamiast dwóch oddzielnych, aby sprawić, by CDPW nie podlegały jednocześnie „kolegium ds. paszportowania” i „kolegium na poziomie grupy”. Powinno to oszczędzić koszty i pomóc w osiągnięciu znacznych synergii nadzorczych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jedno z głównych usprawnień w ramach świadczenia pomocniczych usług bankowych dotyczy zmiany art. 54 ust. 4 rozporządzenia, którą Komitet zdecydowanie popiera, ponieważ umożliwia ona CDPW ubieganie się o świadczenie wyżej wspomnianych usług nie tylko od wyznaczonych instytucji kredytowych, lecz także od innych CDPW. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | EKES zauważa jednak, że takie posunięcie może potencjalnie zwiększyć ryzyko dla stabilności finansowej. Chociaż Komitet dostrzega zalety celu, jakim jest poprawa świadczenia usług transgranicznych dzięki niższym barierom dla pomocniczych usług bankowych, i podziela to dążenie, to jednak dostrzega szanse w rozwiązaniach opartych na rozrachunku przy użyciu pieniądza banku centralnego, który jest ze względu na swój charakter bezpieczniejszy. Niewątpliwie kwestie te należy rozwiązać w dużej mierze poza rozporządzeniem w sprawie CDPW, na przykład poprzez rozpowszechnienie TARGET2-Securities, rozwój walut cyfrowych w hurtowych bankach centralnych, usunięcie barier prawnych itp. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Nie jest jednak jasne, czy właściwa jest wybrana przez Komisję opcja, aby upoważnić Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) do opracowania projektu regulacyjnych standardów technicznych, by zdefiniować próg, poniżej którego pomocnicze usługi bankowe mogą świadczyć instytucje kredytowe. Z drugiej jednak strony organ ten może najlepiej przeprowadzić kalibrację progu, a Komisja, jeśli zajdzie taka potrzeba, dysponuje większym polem manewru. Niezależnie od powyższego EKES przy różnych okazjach (10) poruszał kwestię pozbawienia współprawodawców uprawnień decyzyjnych w istotnych sprawach w omawianym akcie ustawodawczym. Komitet w związku z tym wzywa do rozpatrywania istotnych kwestii polityki gospodarczej w ramach zwykłej procedury ustawodawczej (11). |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.6. | Działania zmierzające do poprawy dyscypliny rozrachunku są bardzo mile widziane. Komitet popiera również wielotorowe doprecyzowanie w przeglądzie wyjaśnień i wyjątków związanych z kwestią dyscypliny rozrachunku. Szczególnie istotna jest decyzja Komisji o unikaniu natychmiastowego wprowadzania obowiązkowego zakupu na otwartym rynku; procedura zakupu na otwartym rynku może mieć zastosowanie, jeśli sam system kar nie poprawi sytuacji pod względem liczby przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku w Unii Europejskiej. Wprowadzenie mechanizmów przenoszenia, które zapobiegłyby kaskadzie obowiązkowych zakupów na otwartym rynku, wydaje się łagodzić podstawowe słabości (lub obawę przed nieoptymalnym zastosowaniem) proponowanego systemu obowiązkowego zakupu na otwartym rynku. Komitet uważa, że podejście dwuetapowe do obowiązkowych zakupów na otwartym rynku jest rozważne, i sądzi, że w ten sposób europejskie rynki kapitałowe staną się w perspektywie długoterminowej bardziej atrakcyjne zarówno dla emitentów, jak i inwestorów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Przepisy związane z CDPW z państw trzecich są szczególnie ważne w kontekście dążenia UE do otwartej strategicznej autonomii. EKES z zadowoleniem przyjmuje wymóg wprowadzony w zmienionym art. 25 rozporządzenia w sprawie CDPW, stanowiący, że CDPW, które zamierzają świadczyć usługi rozrachunku zgodnie z prawem państwa członkowskiego powinny powiadomić o tym Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). Komitet popiera również środki wprowadzone w ramach przeglądu, które regulują inne aspekty działalności CDPW z państw trzecich w UE i zapewniają w ten sposób równe szanse i lepsze środowisko konkurencji. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

Rola platformy TARGET2-Securities

| 4.1. | Ze względu na istotne znaczenie TARGET2-Securities EKES jest zdania, że należy stworzyć spójne ramy nadzoru i kontroli w odniesieniu do roli platformy w całym systemie rozrachunku. Należy uaktualnić obecne dobrowolne porozumienia pomiędzy Europejskim Bankiem Centralnym (EBC), ESMA, właściwymi organami krajowymi właściwymi dla CDPW uczestniczących w TARGET2-Securities oraz bankami centralnymi nadzorującymi CDPW, tak aby nowe ramy prawne zapewniały jasne role wszystkim uczestniczącym organom: krajowym organom ochrony konkurencji, bankom centralnym i EBC jako przewodniczącym nadzorcom oraz ESMA jako organowi nadzoru. Udoskonalone w ten sposób ramy mogłyby przyjąć formę kolegium organów nadzoru. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Dlatego EKES wzywa współprawodawców do włączenia systemowej platformy rozrachunku TARGET2-Securities do zakresu stosowania rozporządzenia w sprawie CDPW oraz stworzenia warunków do powszechnego przyjęcia rozrachunku w narzędziu TARGET2-Securities w UE (12). Jest to konieczne, aby ten wielowalutowy system wreszcie mógł działać w pełni sprawnie, mimo zrozumiałych zastrzeżeń banków centralnych i CDPW z krajów spoza strefy euro. We wniosku ustawodawczym należy również uznać i uwzględnić rolę TARGET2-Securities w harmonizacji przepływu danych i informacji, która jest kluczowym aspektem efektywnego świadczenia usług przez CDPW. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Obecnie TARGET2-Securities monitoruje się na podstawie szeregu zasad dotyczących infrastruktur rynku finansowego zawartych w ramach nadzoru EBC. Jest to uproszczone podejście, które uwzględnia systemowe znaczenie platformy dla Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Komitet nie dostrzega konfliktów w kwestiach regulacyjnych, które wpływałyby na niekwestionowaną niezależność EBC, ponieważ TARGET2-Securities można uznać za narzędzie infrastrukturalne dla uczestników rynku finansowego, które z wielu powodów lepiej rozwijać „pod dachem” EBC, a nie gdzie indziej. Ponadto zaangażowanie EBC w rozrachunek papierów wartościowych za pośrednictwem platformy jest krokiem w kierunku odejścia od tradycyjnych funkcji banku centralnego. Wskazuje to wyraźnie na potrzebę włączenia TARGET2-Securities do rozporządzenia w sprawie CDPW, aby zapewnić spójne i skuteczne ramy regulacyjne. |
| --- | --- |

4.3.

Monitorowanie dyscypliny rozrachunku

| 4.4. | EKES zauważa, że najbardziej kontrowersyjna część wniosku – możliwe obowiązkowe zakupy na otwartym rynku realizowane w ramach podejścia dwuetapowego – pozostaje dobrze wyważonym wariantem, który należy rozważyć do czasu uzyskania pewności, czy inne środki mające na celu zmniejszenie liczby przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku dają zadowalające wyniki. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Komitet jest jednak przekonany, że zajęcie się tą kwestią jak najszybciej doprowadzi do lepszego i głębszego zrozumienia przyczyn nieprzeprowadzenia rozrachunku. EKES wzywa zatem do wprowadzenia określonego terminu oceny postępów we wskaźnikach dotyczących przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku oraz przyczyn jego nieprzeprowadzenia w formie publicznego sprawozdania sporządzonego przez właściwy organ, najlepiej w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie systemu kar. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Podczas gdy niektórzy opowiadają się za całkowitym zniesieniem obowiązku zakupu na otwartym rynku, EKES przyjmuje w tej sprawie ostrożniejsze podejście, w świetle niedopuszczalnie wysokiej liczby (także w porównaniu z innymi dużymi jurysdykcjami finansowymi) przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku. Usunięcie istotnego wariantu strategicznego z zestawu narzędzi Komisji nie poprawiłoby sytuacji w tym zakresie. W tym konkretnym przypadku przyjęcie aktu wykonawczego wydaje się odpowiednim wariantem. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES dostrzega, że istnieje bardzo skuteczny sposób na szybkie obniżenie liczby przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku. Jest nim zwiększenie istniejących kar aż do osiągnięcia właściwej równowagi. Na szczególną uwagę zasługują przypadki nieprzeprowadzenia rozrachunku związane z praktyką krótkiej sprzedaży. Obowiązkowy zakup na otwartym rynku może stać się ostatnią deską ratunku – gotową do wdrożenia w sposób niezwykle ostrożny po przeprowadzeniu odpowiednich konsultacji z uczestnikami rynku, gdy wszystko inne zawiedzie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Przed podjęciem jakichkolwiek działań należy zwrócić szczególną uwagę na środki zmierzające do skrócenia łańcuchów pośredników. Dogłębnej analizy wymagają przyczyny powszechnego stosowania techniki uprzedniego zestawiania (ang. pre-matching). Ponieważ wiele przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku (z powodów technicznych) wynika z opóźnień w długich łańcuchach rozrachunku, obowiązkowych zakupów na otwartym rynku nie można narzucić bez uwzględnienia tego czynnika i przed wdrożeniem odpowiednich środków zachęcających do skrócenia łańcuchów zarządzania rozrachunkiem. |
| --- | --- |

4.8.

Rozrachunek w „aktywach cyfrowych” w ramach systemu rozrachunku CDPW

| 4.9. | Wzrost liczby aktywów cyfrowych uwypuklił funkcjonalne wzajemne powiązania między usługami obrotu i rozrachunku wobec danych aktywów. Zastosowanie DLT sektorze finansowym i nie tylko oferuje ogromny potencjał. Jeżeli obrót i rozrachunek w przypadku aktywów tradycyjnych mają pozostać konkurencyjne w stosunku do obrotu i rozrachunku w przypadku aktywów cyfrowych, CDPW powinny mieć możliwość łatwego ustanowienia własnych platform obrotu dla instrumentów, którymi rozliczają transakcje. Komitet jest w pełni świadomy, że system pilotażowy DLT stanowi istotną część kontekstu legislacyjnego dla przeglądu rozporządzenia w sprawie CDPW. Komitet popiera odroczenie wszelkich zmian w rozporządzeniu w sprawie CDPW, mających na celu wykorzystanie pełnego potencjału DLT, do momentu przyjęcia wniosku Komisji dotyczącego wyżej wspomnianego systemu pilotażowego. Niemniej jednak, jako środek tymczasowy, Komitet proponuje możliwość ustanowienia wielostronnej platformy obrotu dla instrumentów rozliczanych w systemie rozrachunku CDPW. Utrzymanie wielostronnej platformy obrotu należy uznać za usługę pomocniczą w rozumieniu sekcji B część 1 załącznika do rozporządzenia w sprawie CDPW. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES ostrzega, że stworzenie „piaskownicy regulacyjnej” nie może stanowić precedensu dla obniżenia istniejących standardów zachowania na rynku i ochrony inwestorów. Przeniesienie procesów rozrachunku w całości do sieci obsługujących DLT poprawia wydajność, ponieważ zmniejsza związane z tym koszty transakcji i obniża ryzyko, skracając nadmiernie rozbudowany łańcuch pośredników. Niemniej jednak ryzyko kontrahenta nie zniknie tylko dzięki wykorzystaniu sieci DLT. Kluczowe znaczenie ma zapewnienie, aby wymogi dotyczące uczestnictwa w tych sieciach były określone w sposób ograniczający ryzyko kontrahenta. CDPW powinny odgrywać zasadniczą rolę w zarządzaniu tą infrastrukturą. |
| --- | --- |

4.10.

Egzekwowanie sankcji

| 4.11. | Przegląd rozporządzenia w sprawie CDPW został przeprowadzony w niezwykle trudnym momencie – w środku wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Infrastruktura europejskiego rynku finansowego została stworzona w taki sposób, aby być odporną na tego rodzaju wstrząsy; co więcej, jej (systemowo) ważna część – sieć CDPW – odgrywa obecnie zasadniczą rolę w zapewnieniu prawidłowego wdrażania zachodnich sankcji wobec Rosji na poziomie operacyjnym. EKES wzywa Komisję do przedstawienia niezbędnych wytycznych dotyczących przypadków, w których działania związane z sankcjami wkraczają na „nieznane terytoria”, co prowadzi do niepewności wśród uczestników rynku. Wykorzystanie pewnych postanowień takich „szybkich wytycznych” można również rozważyć w dalszym ulepszaniu wniosku dotyczącego przeglądu, dzięki czemu będzie on lepiej dostosowany do przyszłych wyzwań. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | W kontekście rozwoju sytuacji na arenie międzynarodowej EKES sugeruje, by rozporządzenie w sprawie CDPW wymagało od CDPW, ich emitentów i ich uczestników ustanowienia realnego, stałego mechanizmu wymiany i udostępniania danych istotnych dla stosowania wspólnych sankcji europejskich. Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której działania nie podejmuje się tylko dlatego, że uczestnicy nie są w stanie przyjąć uzgodnienia, które w innym przypadku byłoby oczywiste lub przynajmniej możliwe do osiągnięcia (tj. w przypadku wspólnego rozpatrywania). Należy zadać pytanie, czy rozporządzenie w sprawie CDPW powinno być postrzegane jako odpowiedni instrument prawny w tym zakresie. Jednakże Komitet opowiada się za wzmocnieniem regulacji w zakresie nadzoru nad egzekwowaniem sankcji. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Papiery wartościowe mogą być przechowywane w formie fizycznej lub zdematerializowanej.

1

(2)  Istnieje 26 centralnych depozytów papierów wartościowych oraz dwa międzynarodowe CDPW. Źródło: rejestr ESMA.

2

Źródło

(3)  W oparciu o dane Eurostatu z 2021 r. dotyczące PKB, który wyniósł 14,4 bln EUR.

3

(4)  Na koniec 2020 r. w systemach rozrachunku papierów wartościowych UE znajdowały się papiery wartościowe o wartości ponad 56 bln EUR. Dane opracowane na podstawie bazy danych statystycznych EBC dotyczących obrotu papierami wartościowymi, ich rozliczania i rozrachunku. Data dostępu: 4 maja 2022 r.

4

(5)  Dz.U. C 299 z 4.10.2012, s. 76.

5

(6)  Przed zawirowaniem rynkowym związanym z COVID-19 przypadki nieprzeprowadzenia rozrachunku w kapitałach własnych, obliczone jako procent ogólnej liczby transakcji, spadły do 3 %, ale od tego czasu ponownie wzrosły do 4,5 %. Jeśli chodzi o takie przypadki obliczane jako procent wartości, wskaźnik wzrósł z 6 % przed marcem 2020 r. do 9 % w styczniu 2021 r. Źródło: sprawozdanie z oceny skutków. Doświadczenia rynkowe wskazują jednak, że większość przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku ma miejsce, ponieważ instrukcje rozrachunku trafiają do systemu rozrachunkowego przez łańcuch pośredników po dniu wyznaczonym przez podmioty docelowe jako zamierzona data rozrachunku.

6

Źródło

(7)  System TARGET2-Securities. Z platformą TARGET2-Securities połączonych jest obecnie 19 CDPW z 20 krajów europejskich. Od października 2018 r. w TARGET2-Securities można dokonywać rozrachunku także korony duńskiej.

7

(8)  Wycena systemu TARGET2-Securities.

8

(9)  Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 20.

9

(10)  Ostatnio w opinii EKES-u w sprawie dyrektywy Wypłacalność II (przegląd), przyjętej w lutym 2022 r., zob. pkt 2.3. (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 45).

10

(11)  Opinia EKES-u w sprawie dyrektywy Wypłacalność II (przegląd) (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 45).

11

(12)  Za pośrednictwem systemu TARGET2-Securities nie można przeprowadzać rozrachunku w walutach innych niż euro (z wyjątkiem korony duńskiej), ponieważ odpowiednie podmioty spoza strefy euro niechętnie przyłączają się do systemu i przyjmują postawę wyczekującą.

12

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/93 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/93

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej”

(COM(2022) 105 final)

(2022/C 443/13)

| Sprawozdawca: | José Antonio MORENO DÍAZ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Ody NEISINGH |

Sprawozdawca:

José Antonio MORENO DÍAZ

Współsprawozdawczyni:

Ody NEISINGH

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 200/7/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 2.5.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

200/7/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje nowość regulacyjną, którą stanowi szeroko postulowana przez ogół społeczeństwa dyrektywa w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet z perspektywy międzysektorowej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ponadto, biorąc pod uwagę zakres i zasięg różnorodnych form przemocy wobec kobiet, strategie polityczne mające na celu ich zwalczanie nie mogą być neutralne, lecz muszą być opracowywane z zastosowaniem jasnego i jednoznacznego podejścia uwzględniającego perspektywę płci w taki sposób, aby ułatwić zrozumienie ich konieczności i skuteczności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaznacza, że należy pilnie dążyć do ratyfikacji zarówno Konwencji MOP nr 190 w sprawie eliminacji przemocy i molestowania, jak i konwencji stambulskiej we wszystkich państwach członkowskich, którego tego jeszcze nie uczyniły, a także przez samą UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że w dyrektywie należy uwzględnić wszelkie formy przemocy wobec kobiet, takie jak między innymi przemoc instytucjonalna, wykorzystywanie seksualne i reprodukcyjne, mobbing, przemoc ze względu na płeć w rodzinie, odurzanie za pomocą substancji chemicznych, molestowanie na ulicy, niepożądane zainteresowanie seksualne ze względu na płeć lub płeć społeczno-kulturową czy też przymusowa sterylizacja kobiet z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest zdania, że należy podjąć decyzję o włączeniu przemocy wobec kobiet do kategorii „europrzestępstw”, o której mowa w art. 83 ust. 1 TFUE. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że w ramach dialogu społecznego i rokowań zbiorowych należy uwzględnić konkretne środki w celu zagwarantowania ofiarom przemocy wobec kobiet utrzymania miejsca pracy lub – jeżeli go nie mają – integracji z rynkiem pracy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Zgodnie z tokiem rozumowania przyjętym przez PE oraz w myśl Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet – EKES jest zdania, że konieczne jest posługiwanie się określeniem „kobiety uprawiające prostytucję” zamiast „kobiety świadczące usługi seksualne”. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet uważa, że jako okoliczności obciążające trzeba wziąć pod uwagę takie aspekty jak współistnienie zysku z wcześniejszymi groźbami wobec ofiary lub jej środowiska emocjonalnego bądź rodzinnego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Szczególną uwagę należy zwracać również na kobiety i dziewczęta należące do mniejszości etnicznych lub kulturowych takich jak Romowie, na migrantki, zwłaszcza te, które znajdują się w nieuregulowanej sytuacji administracyjnej, oraz na dziewczęta i kobiety uchodzące przed wojną. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES apeluje również do szczególną uwagę dla kobiet z niepełnosprawnościami, ponieważ właśnie z powodu niepełnosprawności są one bardziej narażone na napaść ze względu na płeć. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Co się tyczy cybernękania, uważa, że publiczne ujawnianie treści bez zgody powinno samo w sobie być uznawane za cybernękanie. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komitet sądzi, że kierowanie ofiar do służb wsparcia powinno odbywać się nie tylko w sposób terminowy i skoordynowany, lecz również w trybie priorytetowym i pilnym. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa Komisję Europejską do włączenia usług zdrowotnych, w tym usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, do wykazu podstawowych usług wsparcia dla ofiar, a także do zaapelowania do wszystkich państw członkowskich UE o pilne usunięcie wszystkich barier w dostępie do antykoncepcji awaryjnej i usług aborcyjnych po zgwałceniu. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Komitet uważa, że zakaz zbliżania się i nakaz udzielenia ochrony nadzwyczajnej jako sposób zabezpieczenia integralności fizycznej i emocjonalnej ofiar muszą koniecznie obejmować środki uniemożliwiające sprawcy nękanie ofiary lub fizyczne zbliżanie się do niej. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES jest zdania, że wszystkie mechanizmy i środki wsparcia dla ofiar przemocy seksualnej powinny wyraźnie uwzględniać ich dostępność i bezpłatność. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Komitet zwraca uwagę na ograniczenie związane z wyłącznie zewnętrznym charakterem służb poradnictwa i opieki w przypadku molestowania seksualnego w miejscu pracy i na brak wzmianki o znaczeniu dialogu społecznego, rokowań zbiorowych, nieodzownego udziału partnerów społecznych i negocjacji z nimi. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Biorąc pod uwagę znaczenie edukacji w kształtowaniu ról i stereotypów związanych z płcią, niezbędne jest uwzględnienie jej funkcji zapobiegawczej – zwłaszcza za pomocą kompleksowej edukacji seksualnej – na wszystkich etapach kształcenia, a także wyraźne włączenie we współpracę instytucjonalną społeczności edukacyjnej, organizacji społeczeństwa obywatelskiego (szczególnie stowarzyszeń feministycznych), partnerów społecznych i społeczności dotkniętych problemem. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Komitet uważa, że nadrzędny interes dziecka musi przeważać nad ustaleniami dotyczącymi odwiedzin, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do możliwości zagwarantowania bezpiecznego kontaktu zarówno pod względem fizycznym, jak i emocjonalnym. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie w dyrektywie okaleczania żeńskich narządów płciowych jako odrębnego przestępstwa. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | EKES jest jednak zdania, że szersze naruszenia zdrowia oraz praw seksualnych i reprodukcyjnych należy również zwalczać jako przemoc wobec kobiet, tak jak w przypadku przemocy ginekologicznej i położniczej, ciąży przymusowej i odmowy opieki aborcyjnej. Z zaniepokojeniem odnotowuje, że w definicji przemocy wobec kobiet nie uwzględniono obecnych ograniczeń w swobodnym oraz bezpiecznym przerywaniu ciąży, a także nękania, przede wszystkim w pobliżu klinik, którego doświadczają kobiety wybierające dobrowolnie to rozwiązanie. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Komitet z zaniepokojeniem zauważa, że pomija się kwestię spełnienia życiowego, w warunkach wolności i równości, dzieci osieroconych przez matki, które padły ofiarą przemocy wobec kobiet. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | EKES jest głęboko zaniepokojony tym, że skrajna prawica postawiła sobie za cel zwalczanie propozycji dotyczących równości płci, a szczególnie – systematycznym negowaniem przemocy strukturalnej wobec kobiet, której doświadczają one tylko z tego powodu, że są kobietami. Takie negowanie przemocy nie tylko zakłóca wspólne życie na równych zasadach, lecz godzi również w wartości i zasady zapisane w art. 2 TUE. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Komitet zaleca, by dyrektywa przewidywała sprawozdanie finansowe w celu zapewnienia faktycznego wdrożenia przyjętych środków za pomocą odpowiedniego finansowania publicznego. |
| --- | --- |

1.23.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Przemoc wobec kobiet jest najbardziej rażącym przejawem dyskryminacji kobiet. Jest mechanizmem kontroli, u którego podłoża leży nierówność między kobietami i mężczyznami, i jednocześnie sam ją powoduje i napędza. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES jest głęboko zaniepokojony tym, że skrajna prawica postawiła sobie za cel zwalczanie propozycji dotyczących równości płci, a szczególnie – systematycznym negowaniem przemocy strukturalnej wobec kobiet, której doświadczają one tylko z tego powodu, że są kobietami. Takie negowanie przemocy nie tylko zakłóca wspólne życie na równych zasadach, lecz godzi również w wartości i zasady zapisane w art. 2 TUE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jednym z głównych celów europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 jest położenie kresu przemocy ze względu na płeć. Zmierza ona również m.in. do przełamania stereotypów związanych z płcią, wyeliminowania luki płacowej między kobietami a mężczyznami w ramach zatrudnienia i obowiązków opiekuńczych, zapewnienia równego udziału w różnych sektorach gospodarki oraz osiągnięcia równowagi płci w procesie decyzyjnym i działalności politycznej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przemoc wobec kobiet i dziewcząt jest jedną z najdłużej utrzymujących się form dyskryminacji ze względu na płeć i stanowi naruszenie praw człowieka. W UE połowa kobiet (53 %) unika pewnych miejsc lub sytuacji z obawy przed napaścią fizyczną lub seksualną (1), a jedna trzecia twierdzi, że padła ofiarą przemocy fizycznej lub seksualnej (33 %). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Biorąc pod uwagę zakres i zasięg wielorakich form przemocy wobec kobiet, strategie polityczne mające na celu ich zwalczanie nie mogą być neutralne, lecz muszą być opracowywane z zastosowaniem jasnego i jednoznacznego podejścia uwzględniającego perspektywę płci w taki sposób, aby ułatwić zrozumienie ich konieczności i skuteczności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Każdego dnia kobiety są narażone na przemoc w miejscu pracy, zwłaszcza gdy pracują w sektorze transportu (63 % z nich twierdzi, że ostatnio doświadczyły co najmniej jednego aktu przemocy) (2) oraz w sektorze usług i sprzedaży (3). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ze względu na ograniczenia w przemieszczaniu się wprowadzone w celu opanowania kryzysu zdrowotnego spowodowanego pandemią COVID-19 nasiliła się również przemoc domowa (4). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że wniosek dotyczący dyrektywy ma na celu zapobieganie i zwalczanie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, by tym samym zagwarantować wysoki poziom bezpieczeństwa i pełne korzystanie z praw podstawowych, w tym prawa do równego traktowania i niedyskryminacji. Chociaż uważa, że podejście prawnokarne do przeciwdziałania przemocy wobec kobiet jest konieczne, musi mu towarzyszyć całościowe i kompleksowe podejście do zapobiegania przemocy na tle machistowskim, jej zwalczania i eliminowania. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje nowość regulacyjną, którą stanowi dyrektywa w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet z perspektywy międzysektorowej. Ostrzega jednak, że niezbędne jest zapewnienie protokołów, a także prowadzenie kampanii uświadamiających i kwalifikacyjnych dla specjalistów, by uniknąć zarówno przemocy instytucjonalnej, jak i obwiniania ofiar za czynniki zewnętrzne niezwiązane z aktem przemocy, takie jak wygląd, podejście, status, pochodzenie czy też wszelkie inne cechy ofiary lub jej sytuacji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Choć EKES pozytywnie ocenia w tym względzie doprecyzowanie pojęciowe i karne dzięki zawarciu w dyrektywie definicji niektórych form przemocy wobec kobiet, to we wniosku trzeba poruszyć wszelkie formy przemocy wobec kobiet ze względu na płeć oraz zawrzeć ogólną definicję przemocy motywowanej płcią, taką jak ta zawarta w art. 1 i 2 Deklaracji Narodów Zjednoczonych o eliminacji przemocy wobec kobiet z 1993 r. lub w art. 3 konwencji stambulskiej. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES jest zdania, że należało podjąć decyzję o włączeniu przemocy wobec kobiet do kategorii „europrzestępstw”, o której mowa w art. 83 ust. 1 TFUE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje kryminalizację zgwałcenia ze względu na sam brak zgody, które podlega ściganiu karnemu bez konieczności spełnienia wymogu dotyczącego użycia siły lub groźby. Ta definicja prawna uwzględnia to przestępstwo zgodnie z konwencją stambulską: tę koncepcję trzeba również zastosować do nowych form zgwałcenia takich jak w przypadku odurzenia za pomocą substancji chemicznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet uznaje znaczenie uwzględnienia konkretnych środków na rzecz ochrony ofiar przemocy ze względu na płeć w rodzinie oraz zapewnienia im dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Niemniej domaga się ujęcia tej formy przemocy wśród przestępstw wymienionych w dyrektywie, która ustanawia wspólne ramy dla sankcji, okoliczności obciążających, jurysdykcji i przedawnienia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ponad połowa Europejek twierdzi, że padła kiedyś ofiarą molestowania seksualnego (55 %) (5), w związku z czym EKES uważa, że dyrektywa nie może pomijać tej formy przemocy wobec kobiet ani w propozycjach definicji, ani w systemie sankcji, okoliczności obciążających, jurysdykcji i przedawnienia (6). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Jedna trzecia kobiet, które doświadczyły molestowania seksualnego, zetknęła się z nim w miejscu pracy (7). EKES uważa zatem, że w dyrektywie należy zająć się tą formą przemocy, a także wdrożeniem i aktualizacją przez pracodawców konkretnych działań mających na celu zwalczanie molestowania seksualnego i ze względu na płeć w miejscu pracy, w tym cyberprzemocy lub cybernękania (8). W związku z tym apeluje o uwzględnienie przestępstwa mobbingu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Przemoc pośrednia, której doświadczają kobiety wskutek przemocy wobec osób znajdujących się w ich środowisku emocjonalnym lub rodzinnym mającej na celu ich pognębienie psychiczne, jest wymierzona przede wszystkim w ich dzieci. EKES uważa, że nadrzędny interes dziecka musi przeważać nad ustaleniami dotyczącymi odwiedzin, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do możliwości zagwarantowania bezpiecznego kontaktu z małoletnim zarówno pod względem fizycznym, jak i emocjonalnym. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Wziąwszy pod uwagę, że niezależność finansowa jest zasadniczym elementem upodmiotowienia i powrotu do zdrowia ofiar przemocy w środowisku rodzinnym, EKES z zaniepokojeniem zauważa, że dialog społeczny i rokowania zbiorowe nie obejmują konkretnych środków mających na celu zagwarantowanie tym ofiarom utrzymania miejsca pracy lub – jeżeli go nie mają – integracji z rynkiem pracy. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Komitet jest świadomy wyników sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie wykorzystywania seksualnego i prostytucji oraz ich wpływu na równouprawnienie płci (9) i – zgodnie z tokiem rozumowania przyjętym w art. 6 Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW), a także w zaleceniu ogólnym nr 38 w sprawie handlu kobietami i dziewczętami w kontekście globalnej migracji wydanym 6 listopada 2020 r. przez Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet – uważa, że odpowiednie jest posługiwanie się określeniem „kobiety uprawiające prostytucję” zamiast „kobiet świadczących usługi seksualne”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE (10) uznano, że zgoda ofiary jest nieważna, gdy została uzyskana z zastosowaniem groźby, przemocy bądź przymusu, poprzez nadużycie uprawnień lub wykorzystanie sytuacji bezbronności lub też wręczenie lub przyjęcie płatności lub korzyści dla uzyskania zgody. EKES uważa, że doprowadzenie do uprawiania prostytucji i zysk z wyzyskiwania seksualnego innych osób powinny zostać objęte sankcjami przewidzianymi w rozdziale 2 dyrektywy, który dotyczy przestępstw związanych z wykorzystywaniem seksualnym. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES podziela obawy specjalnej sprawozdawczyni Rady Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych (11) związane z nasileniem się zjawiska tzw. macierzyństwa zastępczego. Zgadza się ze stwierdzeniem Parlamentu Europejskiego (12), że jest to forma wyzysku w celach reprodukcyjnych, który narusza godność kobiet. Sądzi zatem, że ta praktyka – gdy jest to czynność prawna przynosząca zysk lub korzyści którejkolwiek ze stron, w tym za pomocą reklamy – powinna być uznawana za formę przemocy wobec kobiet i traktowana tak samo jak wykorzystywanie seksualne (i że należy ją uwzględnić w rozdziale 2 i art. 1). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Przemoc wobec kobiet jest najpowszechniejszym naruszeniem praw człowieka w Unii, lecz występuje częściej wśród kobiet i dziewcząt znajdujących się w trudnej sytuacji, w związku z czym szczególną uwagę trzeba zwrócić na kobiety i dziewczęta wywodzące się z mniejszości etnicznych lub kulturowych takich jak na przykład Romowie. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES popiera wszelkie stosowne środki ustawodawcze mające na celu ochronę kobiet z niepełnosprawnościami przed wszelkimi formami wykorzystywania, przemocy i nadużyć, w tym ze względu na płeć, a także odpowiednie środki zmierzające do zapobiegania tym formom przemocy, szczególnie właściwe sposoby pomocy i wsparcia uwzględniające aspekt płci w przypadku kobiet z niepełnosprawnościami. W tym celu opowiada się za skutecznym nadzorem niezależnych organów nad wszystkimi placówkami i programami stworzonymi z myślą o opiece nad kobietami z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES popiera również przedsięwzięcie – między innymi poprzez świadczenie usług w zakresie ochrony – wszelkich stosownych środków sprzyjających odzyskaniu zdrowia fizycznego i psychologicznego oraz sprawności poznawczej, rehabilitacji i reintegracji społecznej kobiet z niepełnosprawnościami, które padły ofiarą jakiejkolwiek formy przemocy lub nadużycia, Domaga się zwrócenia szczególnej uwagi na kobiety z niepełnosprawnościami, ponieważ są one bardziej narażone na napaść ze względu na swą płeć oraz na stan niepełnosprawności (przymusowa sterylizacja, ubezwłasnowolnienie przez członków rodziny). |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Migrantki, zwłaszcza jeśli znajdują się w nieuregulowanej sytuacji administracyjnej, muszą zostać objęte ochroną dzięki natychmiastowemu wydaniu samodzielnego i czasowego zezwolenia na pobyt w chwili złożenia skargi (13). Ponadto jeżeli w toku postępowania stwierdzony zostanie brak dokumentacji prawnej, nie należy informować o tym właściwych organów migracyjnych. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES bardzo pozytywnie odnosi się do zaliczenia cybernękania i udostępniania bez zgody treści intymnych lub zmanipulowanych do form przemocy wobec kobiet i dziewcząt, lecz wyraża zaniepokojenie wymogiem, że – by zostać uznane za przestępstwo – muszą zostać udostępnione „wielu użytkownikom”. Jest to nieprecyzyjny, niejasny i bardzo oceniający wymóg, nieuwzględniający rzeczywistego nadszarpnięcia reputacji, które czasami jest większe w przypadku udostępnienia treści wyłącznie osobom z najbliższego otoczenia społecznego, rodzinnego czy też zawodowego. Komitet uważa, że publiczne ujawnienie treści bez zgody powinno samo w sobie stanowić cybernękanie bez konieczności dokonania oceny, czy zostały one udostępnione wielu użytkownikom lub czy liczba uczestników była duża bądź wystarczająca (art. 7 lit. a) i b), art. 8 lit. c) oraz art. 9 lit. a)). |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Powszechne korzystanie z internetu i sieci społecznościowych sprawia, że udostępnianie materiałów zawierających treści seksualne bez zgody staje się coraz częstszą praktyką, wywierającą większy wpływ, a tym samym bardziej szkodliwą dla ofiar. Komitet jest zaniepokojony rozpowszechnieniem się tej praktyki i uważa, że przewidziane w jej wypadku sankcje i przedawnienie karalności (art. 7) powinny być takie same jak te przewidziane w art. 12 i 15 dla cyberstalkingu (art. 8). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | EKES pozytywnie ocenia zapewnienie ukierunkowanych szkoleń dla organów właściwych do przyjmowania i kierowania skarg dotyczących przestępstw objętych dyrektywą, lecz jest zdania, że należy dodatkowo przewidzieć konkretne środki mające na celu monitorowanie oraz ocenę skuteczności systemu, a także postanowienie dotyczące określonych sankcji na wypadek, gdy właściwe organy nie przestrzegają zasady należytej staranności (art. 37 ust. 6). |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje wymóg posiadania wystarczającego doświadczenia przez osoby, jednostki i służby prowadzące postępowania przygotowawcze w sprawie przemocy wobec kobiet i dziewcząt i ścigające te czyny, zwłaszcza przedstawicieli zawodów prawniczych, organy i personel sądowy, sędziów, prokuratorów, prawników, podmioty udzielające ofiarom wsparcia i usług w zakresie sprawiedliwości naprawczej, pracowników opieki zdrowotnej i opieki społecznej, pracowników oświaty i inny odpowiedni personel, który może zetknąć się ze słabszymi grupami lub z ofiarami. Ostrzega jednak, że ocena wystarczalności bądź niewystarczalności doświadczenia może być subiektywna. Wziąwszy pod uwagę, że jednym z największych błędów popełnianych podczas interwencji w tej dziedzinie jest właśnie brak przeszkolenia i uwrażliwienia zaangażowanych podmiotów, zaleca, by wymóg ukierunkowanych szkoleń dotyczył nie tylko specjalistów, którzy kierują skargi lub mają kontakt z ofiarami, lecz również osób uczestniczących w prowadzeniu postępowań przygotowawczych lub ściganiu przestępstw przewidzianych w rozdziale 3 (art. 17 ust. 1). |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Szybkość zapewnienia opieki ofiarom jest kluczowym aspektem rekompensaty, rehabilitacji i powrotu do zdrowia. W związku z tym EKES uważa, że kierowanie ofiar do służb wsparcia powinno odbywać się nie tylko w sposób terminowy i skoordynowany, lecz również w trybie priorytetowym i pilnym (art. 20 ust. 2). |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane środki mające na celu zagwarantowanie ofiarom dostępu do kompleksowych, dostosowanych do potrzeb, ogólnych i specjalistycznych usług wsparcia, które odpowiadałyby ich szczególnym potrzebom. Ubolewa jednak, że wykaz specjalistycznego wsparcia, którego państwa członkowskie muszą udzielić ofiarom (art. 27 ust. 1), odnosi się jedynie do pomocy na etapach procedury prawnej lub w postępowaniu przygotowawczym i w postępowaniu sądowym, a nie wspomina o tym, że dostęp do usług zdrowotnych, w tym do usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, jest niezbędny dla ofiar. Ponadto z ogromnym zaniepokojeniem zauważa brak konkretnej wzmianki, że usługi w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, w tym aborcji i antykoncepcji awaryjnej, są nie tylko nieodzowną, lecz również pilną formą wsparcia, do której muszą mieć dostęp ofiary przemocy seksualnej (art. 28). Według ONZ i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zmuszanie do donoszenia ciąży w wyniku gwałtu może stanowić formę okrutnej, nieludzkiej i poniżającej przemocy, co jest poważnym problemem. EKES wzywa Komisję Europejską do włączenia usług zdrowotnych, w tym usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, do wykazu podstawowych usług wsparcia dla ofiar, a także do zaapelowania do wszystkich państw członkowskich UE o pilne usunięcie wszystkich barier w dostępie do antykoncepcji awaryjnej i usług aborcyjnych po zgwałceniu. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Kobiety wysiedlone i uciekające przed konfliktem są bardziej narażone na przemoc motywowaną płcią. Przemoc seksualna jest niejednokrotnie wykorzystywana jako narzędzie wojny, a kobiety i dziewczęta są bardziej zagrożone handlem ludźmi i wykorzystywaniem seksualnym. EKES podkreśla, że kluczowe znaczenie mają wsparcie, ochrona i dostęp do podstawowych usług zdrowotnych, takich jak pomoc w radzeniu sobie z traumą psychiczną i usługi w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, w tym antykoncepcja awaryjna i opieka aborcyjna, i że należy je umożliwić we wszystkich krajach europejskich. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Komitet uważa, że zakaz zbliżania się i nakaz udzielenia ochrony nadzwyczajnej jako sposób zabezpieczenia integralności fizycznej i emocjonalnej ofiar muszą koniecznie obejmować środki uniemożliwiające sprawcy nękanie ofiary lub fizyczne zbliżanie się do niej. Dotyczy to nie tylko ograniczenia lub zakazu wchodzenia do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy (art. 21 ust. 1), lecz również ogólnej przestrzeni publicznej i wzięcia pod uwagę sytuacji, gdy zbliżenie się sprawcy do ofiary można uznać za niebezpieczne zachowanie sprawcy lub podejrzanego (art. 21 ust. 2). |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dostępność i nieodpłatność telefonu zaufania dla ofiar oraz wyspecjalizowaną opiekę w centrach interwencji kryzysowej dla ofiar przemocy seksualnej, lecz uważa, że całkowicie dostępne i bezpłatne powinny być wszystkie mechanizmy i środki wsparcia dla ofiar przemocy seksualnej, środki zapobiegawcze zapewniające informacje na temat przysługujących im praw oraz procedury zadośćuczynienia i odszkodowania. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Komitet odnosi się pozytywnie do uwzględnienia wsparcia specjalistycznego w przypadku molestowania seksualnego w miejscu pracy i zaleca omówienie urzędowych środków zapobiegawczych, lecz zwraca uwagę na ograniczenie związane z tym, że przewidywane służby poradnictwa i opieki mają wyłącznie charakter zewnętrzny (art. 30) i że nie uwzględnia się w ogóle znaczenia dialogu społecznego i rokowań zbiorowych czy też niezbędnego udziału partnerów społecznych i negocjacji z nimi, zwłaszcza ze związkami zawodowymi, które są prawowitymi przedstawicielami interesów oraz praw pracownic i pracowników. Z niepokojem i zaskoczeniem odnotowuje również, że w przypadku tego rodzaju przemocy wobec kobiet przewiduje się mediację. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | W tym względzie EKES uważa, że należy pilnie dążyć do ratyfikacji zarówno Konwencji MOP nr 190 w sprawie eliminacji przemocy i molestowania, jak i konwencji stambulskiej we wszystkich państwach członkowskich, którego tego jeszcze nie uczyniły, a także przez samą UE. |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | Komitet odnosi się pozytywnie do uwzględnienia środków zapobiegających przemocy ze względu na płeć w środowisku edukacyjnym, w tym do wzmocnienia kompleksowej edukacji seksualnej. Biorąc jednak pod uwagę znaczenie edukacji dla kształtowania ról i stereotypów związanych z płcią, zalecenie to powinno obejmować wszystkie etapy kształcenia, niezależnie od ich charakteru, oraz wyraźnie uwzględniać we współpracy instytucjonalnej udział społeczności edukacyjnej, organizacji społeczeństwa obywatelskiego (zwłaszcza stowarzyszeń feministycznych), partnerów społecznych i społeczności dotkniętych problemem (art. 36 ust. 2). |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | EKES bardzo pozytywnie ocenia współpracę i koordynację między państwami członkowskimi w zakresie gromadzenia danych i badania przyczyn, częstości występowania i skutków przemocy wobec kobiet, lecz wyraża obawy co do tego, czy sam apel o działanie zawarty w słowie „wspierają” w art. 44 ust. 7 poskutkuje realnym zaangażowaniem, uznając, że znacznie skuteczniejsze i ambitniejsze byłoby zobowiązanie do przyjęcia specjalnych i konkretnych środków wraz z określonym horyzontem czasowym (art. 44 ust. 7). |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Diaspory migracyjne, które przyjmowane są w różnych krajach Unii Europejskiej, wymagają uwzględnienia form przemocy wobec kobiet i dziewcząt, stanowiących część konstruktu kulturowego społeczności pochodzenia. Dlatego Komitet z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie w dyrektywie okaleczania żeńskich narządów płciowych jako odrębnego przestępstwa. Dlatego też Komitet pochwala uwzględnienie w dyrektywie okaleczania żeńskich narządów płciowych jako odrębnego przestępstwa, lecz ostrzega, że konieczne jest zachowanie daleko posuniętej ostrożności, by podczas kampanii uświadamiających lub zapobiegających uniknąć stygmatyzacji kobiet należących do tych społeczności i by również podczas kampanii zapobiegających wykazać się wrażliwością kulturową przewidzianą w art. 37 ust. 2 odnośnie do zajmowania się konsekwencjami takiego okaleczania. Uważa, że w tym względzie zasadnicze znaczenie ma współpraca z odnośnymi społecznościami oraz w ich obrębie, by zapobiegać nadawaniu tym praktykom znaczeń kulturowych i by pozbawiać ich tego rodzaju znaczeń (art. 36 ust. 6) (14). |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | EKES pozytywnie ocenia to, że przymusową aborcję i przymusową sterylizację uznano za szczególne formy przemocy. Jednak szersze naruszenia zdrowia oraz praw seksualnych i reprodukcyjnych należy również zwalczać jako przemoc wobec kobiet, tak jak w przypadku przemocy ginekologicznej i położniczej, przymusowej ciąży oraz odmowy opieki aborcyjnej. EKES z zaniepokojeniem odnotowuje, że w definicji przemocy wobec kobiet nie uwzględniono obecnych ograniczeń w swobodnym oraz bezpiecznym przerywaniu ciąży, a także nękania, przede wszystkim w pobliżu klinik, którego doświadczają kobiety wybierające dobrowolnie to rozwiązanie. |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | Komitet z zaniepokojeniem zauważa, że pomija się kwestię spełnienia życiowego, w warunkach wolności i równości, dzieci osieroconych przez matki, które padły ofiarą przemocy wobec kobiet: wymaga to przezwyciężenia doświadczanej przez nie sytuacji szczególnej podatności na zagrożenie wynikającej z przemocowego środowiska, zwłaszcza w wypadku zabójstwa matek, a także naprawy doznanej szkody. W tym drugim przypadku nieodzowne jest ułatwienie im skorzystania z zadośćuczynienia cywilnego przysługującego im w związku z przestępstwem, które ich dotknęło, a także przyspieszenie postępowania spadkowego wszczętego po popełnieniu przestępstwa, tak by mogły w trybie pilnym uzyskać dostęp do majątku i praw dotyczących masy spadkowej (15). |
| --- | --- |

3.32.

| 3.33. | Komitet ubolewa, że wraz z dyrektywą nie przedstawiono sprawozdania finansowego, w związku z czym nie gwarantuje się finansowania ze środków publicznych ani jej wdrożenia, ani proponowanych w niej usług i działań. |
| --- | --- |

3.33.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  FRA, „Przemoc wobec kobiet – Badanie na poziomie Unii Europejskiej”, 2014.

1

(2)  Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF), „Time's Up for Violence Against Women” [Najwyższy czas położyć kres przemocy wobec kobiet], 2019.

2

(3)  Eurofound. „Szóste europejskie badanie warunków pracy”, 2017.

3

(4)  Unia Europejska, „Sprawozdanie na temat równości płci w UE za 2021 rok”, 2021.

4

(5)  Badanie próby 42 tys. kobiet. Źródło: Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Przemoc wobec kobiet – Badanie na poziomie Unii Europejskiej”, 2014.

5

Źródło:

(6)  Spełnienie zobowiązań podjętych podczas Dni „Me Too” obchodzonych w Parlamencie Europejskim w lutym 2019 r., gdy od kandydatek i kandydatów w wyborach majowych domagano się stanowczego zaangażowania się w walkę zwłaszcza z molestowaniem seksualnym.

6

(7)  Badanie próby 42 tys. kobiet. Źródło: Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Przemoc wobec kobiet – Badanie na poziomie Unii Europejskiej”, 2014.

7

Źródło:

(8)  W tym względzie wskazuje jako przykład dobrej praktyki w Hiszpanii w postaci art. 48 ustawy organicznej 3/2007 z dnia 22 marca w sprawie rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn.

8

(9)  Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego w sprawie wykorzystywania seksualnego i prostytucji oraz ich wpływu na równouprawnienie płci (2013/2103 (INI)), Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia. Sprawozdawczyni: Mary Honeyball. A7-0071/2014. 3.2.2014. Zob. również rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2021 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy 2011/36/UE w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar (2020/2029(INI)).

9

(10)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępująca decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW (Dz.U. L 101 z 15.4.2011, s. 1).

10

(11)  Organizacja Narodów Zjednoczonych, Rada Praw Człowieka. Sprawozdanie specjalnej sprawozdawczyni w sprawie handlu dziećmi i wykorzystywania seksualnego dzieci, w tym prostytucji dziecięcej, wykorzystywania dzieci w pornografii i innych materiałach ukazujących niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych. A/HRC/37/60. Rada Praw Człowieka, 37. sesja, 26 lutego – 23 marca 2018 r.

11

(12)  Zgodnie z postulatem zawartym w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie rocznego sprawozdania dotyczącego praw człowieka i demokracji na świecie oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie (2015/2229(INI)), w którym potępia się macierzyństwo zastępcze lub brzuchy do wynajęcia jako podważające „godność ludzką kobiety, ponieważ jej ciało i funkcje reprodukcyjne wykorzystywane są jako towar”, apeluje o pilne przeanalizowanie jej zgodności z prawem w świetle różnych instrumentów praw człowieka i wzywa do wprowadzenia zakazu praktyki, „która obejmuje reprodukcyjne wykorzystywanie ciała ludzkiego dla osiągnięcia zysku lub innych korzyści, zwłaszcza w przypadku kobiet znajdujących się w trudnym położeniu w krajach rozwijających się”.

12

(13)  Dobrą praktyką w tej dziedzinie jest hiszpańskie prawo imigracyjne (art. 31a ustawy organicznej 4/2000).

13

(14)  Interdyscyplinarny program akademicki na rzecz zapobiegania okaleczaniu żeńskich narządów płciowych i zwalczania go (FGM/C), Komisja Europejska, 2016–2018.

14

(15)  W tym względzie za dobrą praktykę uznaje hiszpańską ustawę organiczną nr 2/2022 z dnia 21 marca w sprawie poprawy ochrony sierot będących ofiarami przemocy ze względu na płeć.

15

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/101 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/101

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Utrzymanie gotowości i reagowania UE na COVID-19 w dalszej perspektywie”

(COM(2022) 190 final)

(2022/C 443/14)

| Sprawozdawczyni generalna: | Sára FELSZEGHI |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni generalna:

Sára FELSZEGHI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 199/0/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

199/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pandemia COVID-19 spowodowała szkody w codziennym życiu ludzi, w sektorze zdrowia, w krajowych gospodarkach i społeczeństwach. Doświadczenia i wnioski z niej wyciągnięte, a także powiązane badania umożliwią EKES-owi zaproponowanie długoterminowych rozwiązań, które sprawią, że UE będzie lepiej przygotowana do zrównoważonego zarządzania zagrożeniami dla zdrowia spowodowanymi nie tylko przez COVID-19, ale również przez inne choroby zakaźne, a także do wzmocnienia i poprawy reagowania i koordynacji między państwami członkowskimi i na szczeblu globalnym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W tym kontekście Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że UE musi rozwinąć zdolność w zakresie natychmiastowego reagowania, obejmującą lub wykorzystującą istniejące instrumenty, aby być przygotowana do natychmiastowego reagowania w przypadku kolejnych wariantów lub innych pandemii. Zaleca opracowanie strategii, która – po uwzględnieniu specyfiki poszczególnych państw członkowskich i wspólnemu ukierunkowaniu różnych wysiłków i zamiarów – da nam kompleksowy zestaw narzędzi obejmujący wszystkie elementy zapobiegania (szczepienia, profilaktyczne środki zdrowotne, edukacja, komunikacja itp.), leczenia (produkty lecznicze, opieka nad pacjentami, rehabilitacja medyczna, opieka itp.), reintegracji (w miejscu pracy, w szkole) i opieki długoterminowej (ze szczególnym uwzględnieniem osób cierpiących na przewlekły COVID), a także zadba o dostęp do istniejących i przyszłych zasobów gospodarczych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Szczepienia są jednym z filarów zapobiegania. W łańcuchu epidemicznym (obejmującym źródło zakażenia, drogi przenoszenia i organizm podatny na zakażenie) blokują w jednym momencie dwa ważne ogniwa (źródło zakażenia i organizm podatny na zagrożenie); niezbędne jest zatem wdrożenie tej strategii, a jednocześnie ciągłe jej analizowanie i uwzględnianie nowych innowacji. Do tej pory zarówno UE, jak i większość państw członkowskich przezwyciężyły początkowe trudności i opracowały strategię szczepień. Dzięki unijnej strategii dotyczącej szczepionek istnieje wystarczająca podaż bezpiecznych i skutecznych szczepionek dla wszystkich. Jednakże w kilku państwach członkowskich UE wskaźniki wyszczepienia przestają rosnąć lub są nieoptymalne (1). Ryzyko dodatkowo zwiększa fakt, że szczepionka jest mniej skuteczna w przypadku osób, które nie otrzymały jeszcze dawki przypominającej (w tym około 9 mln osób w wieku 60 lat lub starszych) (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że wynika to między innymi ze zmniejszenia czujności, nieefektywności informowania i edukacji oraz obecności dezinformacji. W związku z tym proponujemy wzmocnienie komunikacji zarówno ze strony UE, jak i państw członkowskich, wczesne wykrywanie dezinformacji i podejmowanie środków zaradczych oraz zapewnianie opracowywania i zamawiania nowo opracowanych szczepionek złożonych, które wspólnie mogą chronić przed nowymi wariantami i zakażeniami złożonymi (np. COVID-19 + grypa). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponieważ pandemia ma charakter globalny, rozważając środki dotyczące szczepień, powinniśmy mieć na uwadze także państwa spoza UE. W związku z tym EKES zdecydowanie popiera zgodne z zasadą solidarności wysiłki UE i niektórych państw członkowskich („Drużyna Europy”) na rzecz wspierania krajów partnerskich (3) i Unii Afrykańskiej (jak ustalono na szczycie w lutym 2022 r.), w odniesieniu nie tylko do szczepień, ale również do zdrowotnych i społeczno-gospodarczych skutków pandemii. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Innym ważnym środkiem epidemiologicznym jest identyfikacja i realizacja zadań z zakresu zdrowia publicznego przez poszczególne państwa członkowskie w ramach środków ograniczających rozprzestrzenianie się. EKES uważa, że instytucje UE powinny odgrywać ważną rolę w zakresie koordynacji i doradztwa technicznego w celu wspierania procesu wdrażania i skuteczności wykonywania zadań z zakresu zdrowia publicznego oraz zapewniania odporności systemu ochrony. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Wraz ze zmniejszaniem się ryzyka epidemiologicznego każde państwo zmieniło swoją strategię testowania. Testom poddaje się jedynie osoby z objawami COVID i osoby, które były z nimi w bezpośrednim kontakcie, osoby zagrożone ciężkim przebiegiem choroby oraz osoby w regularnym kontakcie ze słabszymi grupami ludności (np. pracownicy opieki zdrowotnej i społecznej). Ponieważ zmniejsza to liczbę badanych osób, prawdopodobnie trudniej będzie interpretować dane epidemiologiczne. Kluczowe znaczenie ma zatem zadbanie zarówno o wiarygodność testów, jak i o reprezentatywność pod względem epidemiologicznym w celu zapewnienia użytecznych punktów odniesienia dotyczących tendencji epidemiologicznych umożliwiających szybkie reagowanie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Niektóre państwa członkowskie stosują szybkie testy antygenowe w celu dalszego wzmocnienia swojej ogólnej zdolności testowania, w szczególności gdy zdolności przeprowadzania testów PCR są ograniczone lub gdy potrzeby kliniczne wymagają krótszego czasu realizacji. Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia utworzył specjalną techniczną grupę roboczą, której celem jest prowadzenie regularnego przeglądu i aktualizowanie wspólnego unijnego wykazu szybkich testów antygenowych spełniających konkretne kryteria wydajności pod względem wykrywania SARS-CoV-2 (4). Może to zagwarantować, z jednej strony, spadek liczby wyników fałszywie dodatnich/fałszywie ujemnych (co jest istotne dla uzyskania realistycznego obrazu sytuacji epidemiologicznej oraz dla zwiększenia skuteczności środków epidemiologicznych), a z drugiej strony, zdolność do wiarygodnego wykrywania zakażeń wywołanych przez nowe mutacje. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W kontekście innych środków epidemiologicznych szczególny nacisk należy położyć na znaczenie wentylacji. Nie można wystarczająco podkreślić znaczenia częstej wentylacji naturalnej; wymaga to jedynie uwagi i jest łatwe do zrobienia. Wentylacja mechaniczna to zupełnie inna sprawa. Jeżeli system wentylacji nie może być skutecznie dezynfekowany lub jeżeli wentylacja jest niewystarczająca, przenoszenie SARS-CoV-2 odbywa się głównie w pomieszczeniach (np. w budynkach biurowych, miejscach pracy, szkołach, centrach handlowych itp.). W związku z tym państwa członkowskie powinny rozważyć stosowanie urządzeń wyposażonych w filtry wysokiej jakości (5), w szczególności w przestrzeniach wymienionych powyżej. Wymaga to dodatkowych wysiłków (innowacji technicznych, finansowych) ze strony państw członkowskich. W związku ze spowolnieniem tempa rozwoju epidemii większość państw członkowskich zniosła obowiązek noszenia masek (utrzymano go jedynie w zakładach opieki zdrowotnej). Niemniej jednak EKES zaleca, w szczególności w odniesieniu do grup wysokiego ryzyka (osób w wieku powyżej 60 lat, osób cierpiących na choroby przewlekłe, osób niezaszczepionych itp.), dalsze noszenie masek w zatłoczonych i słabo wentylowanych pomieszczeniach, w środkach transportu publicznego itp., utrzymywanie dystansu fizycznego i stosowanie płynów do dezynfekcji rąk, ponieważ środki te również przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka zakażenia i prawdopodobieństwa ponownego nasilenia się epidemii. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zatwierdza i popiera stanowisko środowisk zawodowych, zgodnie z którym cel nadzoru epidemiologicznego nie powinien już opierać się na identyfikowaniu i zgłaszaniu wszystkich przypadków, lecz raczej na wiarygodnych szacunkach dotyczących intensywności przenoszenia choroby w danej społeczności, skutków ciężkiego przebiegu choroby i skuteczności szczepionek. Korzystając z cyfryzacji danych dotyczących zdrowia, państwa członkowskie powinny opracować strategie mające na celu przywrócenie systemów nadzoru sentinel (6) opartych na podstawowym i specjalistycznym leczeniu ostrych zakażeń dróg oddechowych oraz uzupełnić je poprzez wzmocnienie innych systemów monitorowania, takich jak nadzorowanie ścieków. Aby interpretować te dane, konieczne jest jak najszybsze opracowanie kryteriów jednolitego systemu sprawozdawczości, co stanowi wspólne zadanie dla UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Jeżeli chcemy, aby obywatele państw członkowskich akceptowali niezbędne środki epidemiologiczne i aktywnie uczestniczyli w ich stosowaniu, ważne jest zrozumienie związków przyczynowych. EKES zaleca utworzenie systemu edukacji obejmującego system opieki zdrowotnej, edukację szkolną, edukację w miejscu pracy i media publiczne. Oprócz państw członkowskich także UE i WHO powinny być odpowiedzialne za przygotowanie niezbędnych materiałów edukacyjnych. Mogłoby to znacznie zwiększyć poziom zaszczepienia i współpracę ludności w zakresie zapobiegania epidemiom oraz ograniczyć rozprzestrzenianie fałszywych informacji i ich skutki. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Niektóre podmioty wykorzystywały pandemię, ingerując w informacje i manipulując je, w tym szerząc dezinformacje, w celu wzmocnienia niepewności, obaw i rzeczywistych trosk obywateli i czerpania z tego korzyści, przez co naraziły życie ludzi, a także osłabiły skuteczność reakcji na pandemię i zaufanie społeczeństwa do instytucji zajmujących się pandemią COVID-19. EKES zaleca, by UE – dodatkowo do działań podejmowanych już przez UE i państwa członkowskie – ustanowiła system monitorowania i oceny, który oprócz wykrywania fałszywych informacji poświadczałby swego rodzaju etykietą autentyczność i prawdziwość informacji sprawdzanych przez ekspertów. Potrzebne są nasilone działania komunikacyjne na ten temat, aby obywatele państw członkowskich mogli zapoznać się z tymi informacjami w swoim języku ojczystym. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Leczenie COVID-19 to złożone zadanie; oprócz leków obejmuje opiekę nad pacjentem, rehabilitację medyczną/kompleksową i opiekę bardziej długoterminową. EKES zaleca przygotowanie wytycznych obejmujących wszystkie zadania związane z leczeniem, które to wytyczne byłyby regularnie aktualizowane i dostępne online (we wszystkich językach urzędowych państw członkowskich). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Wśród tych zadań ogromne znaczenie, obok leczenia, ma rehabilitacja, która jest też kluczem do odzyskania zdrowia i dobrego samopoczucia przez młodzież i pracowników. Skuteczną rehabilitację kompleksową/szkolną zapewnia służba medycyny pracy/medycyny szkolnej, ponieważ oferuje ona dostosowaną do potrzeb ścieżkę opartą na obciążeniu pracą/obciążeniu organizmu, znacznie zmniejszając liczbę dni zwolnienia chorobowego/nieobecności, przyspieszając proces rehabilitacji i ułatwiając reintegrację. W związku z tym EKES zaleca, by po rehabilitacji w placówce medycznej pacjent mógł skorzystać z readaptacji i reintegracji organizowanej przez służbę medycyny pracy lub medycyny szkolnej. Należy zatem stworzyć, w każdym państwie członkowskim, prawne i materialne warunki do skutecznej readaptacji i reintegracji osiąganej dzięki współpracy między pracodawcą (stworzenie niezbędnych warunków pracy), służbą medycyny pracy lub medycyny szkolnej (zapewniającą doświadczenie zawodowe dostosowane do potrzeb reintegracji) i pracownikiem (jako aktywnym uczestnikiem). Prowadzi to do znacznych korzyści w zakresie zdrowia publicznego i korzyści gospodarczych zarówno dla państw członkowskich, jak i dla UE. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | COVID-19 jest chorobą złożoną o bezpośrednim i pośrednim wpływie na zdrowie. Chociaż nie jesteśmy jeszcze świadomi wszystkich jej skutków, wiemy, że jest to choroba powodująca stan zapalny i wpływająca na prawie wszystkie organy (serce, płuca, nerki, układ ruchu i układ trawienny, sprawność umysłową itd.), a pacjenci odczuwają objawy choroby przez wiele tygodni i miesięcy po ustaniu ostrej fazy choroby, co jest zjawiskiem znanym jako „przewlekły COVID”. Ci pacjenci potrzebują specjalistycznej opieki i rehabilitacji. EKES zaleca, by równolegle do (technicznego i gospodarczego) wsparcia UE, państwa członkowskie ułatwiały ochronę zdrowia w miejscu pracy w celu zapewnienia pracownikom łatwo dostępnych, profilaktycznych usług w zakresie zdrowia psychicznego (specjalistów w zakresie zdrowia psychicznego lub psychologów, w zależności od przepisów obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich), by pomóc w readaptacji osób cierpiących na zaburzenia psychiczne (pogorszenie zdolności kognitywnych, ograniczona zdolność uczenia się, depresja o rożnym nasileniu). Jest to tym ważniejsze, że zaburzenia psychiczne nie są specyficzne tylko dla pacjentów z przewlekłym COVID: okoliczności związane z pandemią (lockdown, niepewność, strach, samotność itd.) także mogą powodować depresję, która w wielu przypadkach może prowadzić do uzależnień, a w poważnych przypadkach – nawet do samobójstwa, co ma poważne konsekwencje w zakresie zdrowia publicznego oraz poważne skutki gospodarcze i społeczne. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Państwa członkowskie UE mają różny poziom zasobów gospodarczych. Aby zapewnić skuteczność, koordynację i zrównoważoność zarówno w systemach opieki zdrowotnej/publicznej opieki zdrowotnej, jak i w przemyśle medycznym, EKES zaleca, by UE przeznaczyła specjalne zasoby finansowe (uzupełniające zasoby już dostępne) na strategię techniczną, umożliwiającą państwom członkowskim tworzenie skutecznych, zrównoważonych i odpornych systemów ochrony na tym samym poziomie. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Podsumowanie zajętego stanowiska

Pandemia COVID-19 oddziałuje na wiele sposobów i na szeroką skalę na zdrowie publiczne, systemy opieki zdrowotnej, gospodarki i cały styl życia. Propozycje Komitetu zawarte we wnioskach i zaleceniach – jako część środków ograniczających rozprzestrzenianie się – odzwierciedlają chęć zapewnienia ciągłości i nadal będą służyć trwałości, skuteczności i odporności systemu. EKES uważa, że wyhamowanie pandemii ma jedynie charakter tymczasowy i choć złagodzenie środków ograniczających będzie bardzo pomocne, zwłaszcza dla obywateli, systemów opieki zdrowotnej i podmiotów gospodarczych, musimy być przygotowani na ewentualne ożywienie pandemii; nie można ustawać w wysiłkach. Komitet ma nadzieję, że przyjęcie jego propozycji jeszcze bardziej wzmocni zdolność UE i państw członkowskich do zapobiegania kryzysom zdrowotnym, przygotowywania się i reagowania na nie, do zrównoważonego reagowania na zagrożenia dla zdrowia związane nie tylko z COVID-19, ale również z innymi chorobami zakaźnymi, a także do wzmocnienia i poprawy reagowania i koordynacji między państwami członkowskimi i na szczeblu globalnym.

3.   Proponowane zmiany

| 3.1. | W celu uzupełnienia/rozszerzenia istniejącej strategii niezbędne jest, by instytucje UE opracowały kompleksową strategię, która – po uwzględnieniu specyfiki poszczególnych państw członkowskich i ujednoliceniu różnych wysiłków i zamiarów – da nam kompleksowy zestaw narzędzi obejmujący wszystkie elementy zapobiegania (szczepienia, środki epidemiologiczne, edukacja, komunikacja itp.), leczenia (produkty lecznicze, opieka nad pacjentami, rehabilitacja medyczna, opieka długoterminowa itp.), rehabilitacji (w miejscu pracy, w szkole) i opieki długoterminowej (ze szczególnym uwzględnieniem osób cierpiących na przewlekły COVID), a także zadba o istniejące i przyszłe zasoby gospodarcze. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Proponujemy wzmocnienie komunikacji i oddziaływania mediów publicznych zarówno przez UE, jak i państwa członkowskie, wczesne wykrywanie dezinformacji i podejmowanie środków zaradczych oraz zapewnianie opracowywania i zamawiania nowo opracowanych szczepionek złożonych, które wspólnie mogą chronić przed nowymi wariantami i zakażeniami złożonymi (np. COVID-19 + grypa). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby zapobiegać dezinformacji, należy stworzyć system monitorowania i oceny, który oprócz wykrywania fałszywych informacji oznaczałby swego rodzaju etykietą sprawdzane przez ekspertów informacje, poświadczając ich autentyczność i prawdziwość dla wszystkich obywateli UE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Instytucje UE i EKES powinny odgrywać ważną rolę w zakresie koordynacji, zapewniać doradztwo techniczne oraz jednocześnie odpowiednio informować społeczeństwo obywatelskie, wspierając w ten sposób proces wzmacniania wdrażania i skuteczności wykonywania zadań z zakresu zdrowia publicznego oraz zapewniania odporności systemu ochrony. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Zapewnienie specjalnych zasobów finansowych (zwiększenie istniejących) w celu wyeliminowania braku równowagi gospodarczej pod względem ochrony. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zaleca utworzenie we wszystkich państwach członkowskich systemu edukacji obejmującego system opieki zdrowotnej, edukację szkolną, edukację w miejscu pracy i media publiczne. Oprócz państw członkowskich także UE i WHO powinny być włączone w przygotowanie niezbędnych materiałów edukacyjnych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Po rehabilitacji w placówce instytucjonalnej dalsza rehabilitacja pacjentów będących ozdrowieńcami po COVID-19 powinna zostać powierzona służbie medycyny pracy/medycyny szkolnej, tak by stworzyć prawne i finansowe podstawy (zgodnie ze specyfiką krajową) skutecznej rehabilitacji osiąganej dzięki współpracy między pracodawcą (stworzenie niezbędnych warunków pracy), służbą medycyny pracy/medycyny szkolnej (zapewniającą doświadczenie zawodowe dostosowane do potrzeb rehabilitacji) i pracownikiem (jako aktywnym uczestnikiem). |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | Komitet uważa, że niezbędna jest strategia Komisji Europejskiej (7) zapewniająca wspólne opracowywanie ogólnych celów politycznych Unii Europejskiej przez instytucje UE i państwa członkowskie zgodnie z ustawodawstwem krajowym. Cele te obejmują reakcję Komisji Europejskiej na koronawirusa (8) oraz przygotowany przez Komisję Europejską plan odbudowy (9). Największy dotychczas sfinansowany w Europie pakiet stymulacyjny składa się z długoterminowego budżetu UE w połączeniu z Next Generation EU, tymczasowym instrumentem mającym pobudzić ożywienie gospodarcze. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Znaczenie omawianych propozycji znajduje też odzwierciedlenie w fakcie, że równolegle z niniejszą opinią przygotowywany jest także projekt opinii z inicjatywy własnej (INT/989) w sprawie gotowości na wypadek sytuacji wyjątkowej. Wydając tę drugą opinię, EKES zamierza wnieść wkład w dyskusje i przyszłe działania dotyczące gotowości na wypadek sytuacji wyjątkowej, przy czym skupia się w szczególności na wpływie na przedsiębiorstwa pod kątem jednolitego rynku, produkcji i konsumpcji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W pewnej opinii (10) EKES przedstawia swoje stanowisko w sprawie wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego utworzenia europejskiego Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA), którego zadaniem jest zapobieganie transgranicznym stanom zagrożenia zdrowia, wykrywanie ich i szybkie reagowanie na nie. EKES przyjmuje tę inicjatywę z aprobatą, ale jest zaniepokojony bardzo ograniczoną rolą, jaką HERA przyznaje Parlamentowi Europejskiemu, władzom regionalnym, zakładom ubezpieczeń zdrowotnych i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, i zaleca, aby zapewniono większą przejrzystość poprzez dostosowanie struktury HERA oraz by zadbano o większą przejrzystość odnośnie do środków wydatkowanych przez ten urząd i za jego pośrednictwem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W opinii EKES-u (11) stwierdza się, że zielone zaświadczenie cyfrowe powinno ograniczyć trudności związane z podróżowaniem i ułatwić przemieszczanie się osobom podróżującym w czasie pandemii COVID-19. Podkreśla się tam jednak, że posiadanie zielonego zaświadczenia nie powinno zwalniać podróżnych z obowiązku przestrzegania innych środków ograniczających ryzyko, ale należy je traktować jako strategię przejściową dla państw, wymagającą stałego mechanizmu systematycznej ponownej oceny po jej przyjęciu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES sporządził ostatnio szereg opinii, których cel wiąże się bezpośrednio z przygotowaniem na kryzys wynikający z pandemii COVID-19. Jedną z nich jest opinia SOC/665 (12), której główne postulaty obejmują stwierdzenie, że UE i państwa członkowskie powinny zapewnić wszystkim równy dostęp do wysokiej jakości usług zdrowotnych i społecznych, że konieczne jest podjęcie odpowiednich środków w celu poprawy warunków pracy pracowników służby zdrowia oraz ich zdrowia i bezpieczeństwa, że dostęp do szczepień powinien pozostać dobrem publicznym oraz że należy zagwarantować dostęp do innowacji i sposobów reagowania dla wszystkich, niezależnie od ich dochodów, państwa członkowskiego czy regionu zamieszkania. W świetle odnowionego mandatu Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób EKES podkreśla wagę nadania w pracach centrum kluczowego znaczenia zmniejszaniu nierówności w zakresie zdrowia w UE, w tym uwzględnieniu chorób niezakaźnych. Odnośnie do wzmocnionej roli Europejskiej Agencji Leków (EMA) wzywa, by Grupa Sterująca ds. Leków i Grupa Sterująca ds. Wyrobów Medycznych włączały społeczeństwo obywatelskie i partnerów społecznych oraz by konsultowały się z nimi w znaczący sposób. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W innej opinii (13) EKES zaproponował jak najszybsze uruchomienie europejskiego mechanizmu koordynacji i szybkiej interwencji. Konieczne jest bezzwłoczne utworzenie grupy zadaniowej składającej się z ekspertów, która koordynowałaby wiedzę i zasoby z myślą o połączeniu w sieć najlepszych ośrodków ds. wirusologii i epidemiologii oraz najlepszych umiejętności diagnostycznych. EKES uważa, że program w dziedzinie zdrowia może przynieść rzeczywiste rezultaty jedynie poprzez przyjęcie integracyjnego podejścia angażującego organizacje międzynarodowe (w tym Światową Organizację Zdrowia), Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych oraz te podmioty sektora zdrowia, które są najlepiej zaznajomione z sytuacją obywateli w terenie, a także regularne ocenianie celów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | W jeszcze jednej opinii (14) EKES z zadowoleniem przyjął dążenie Komisji do tego, by za pomocą nowej strategii farmaceutycznej dla Europy oprócz promowania konkurencyjności przemysłu farmaceutycznego zapewnić dostawy bezpiecznych, wysokiej jakości i przystępnych cenowo leków oraz stabilność budżetową systemów opieki zdrowotnej państw członkowskich. Podkreślił kluczową rolę sprawnie funkcjonującego, sprawiedliwego i skutecznego rynku wewnętrznego, który z jednej strony promuje i nagradza prawdziwe innowacje medyczne o rzeczywistej wartości dodanej dla zdrowia, a z drugiej strony – zwiększa konkurencję w celu zapewnienia sprawiedliwego i przystępnego cenowo dostępu do leków. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events

1

(2)  Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), monitorowanie postępu szczepień na COVID-19, https://ec.europa.eu/health/health-security-and-infectious-diseases/crisis-management_pl.

2

(3)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/fs_22_870

3

(4)  Techniczna grupa robocza ds. testów diagnostycznych COVID-19, https://ec.europa.eu/health/health-security-and-infectious-diseases/crisis-management_pl#techniczna-grupa-robocza-ds-test%C3%B3w-diagnostycznych-covid-19.

4

(5)  Na przykład oddzielne urządzenia do oczyszczania powietrza wyposażone w filtry HEPA (wysokosprawne filtry powietrza) lub filtry o podobnej sprawności lub bakteriobójcze lampy ultrafioletowe (UVGI), urządzenia umieszczane w kanałach systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji lub wystarczająco wysoko w pomieszczeniach (urządzenia UVGI zainstalowane pod sufitem).

5

(6)  Nadzór sentinel oznacza monitorowanie występowania niektórych chorób/schorzeń poprzez dobrowolną sieć lekarzy, laboratoriów i publicznych zakładów ochrony zdrowia w celu oceny stabilności stanu zdrowia ludności lub wszelkich jego zmian.

6

(7)  https://ec.europa.eu/info/strategy_pl

7

(8)  https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response_pl

8

(9)  https://ec.europa.eu/info/strategy/recovery-plan-europe_pl

9

(10)  Dz.U. C 275 z 18.07.2022, s. 58.

10

(11)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 146.

11

(12)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 109.

12

(13)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 251.

13

(14)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 53.

14

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/106 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/106

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym«”

(COM(2022) 141 final)

(2022/C 443/15)

| Sprawozdawca: | Florian MARIN |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Antonello PEZZINI |

Sprawozdawca:

Florian MARIN

Współsprawozdawca:

Antonello PEZZINI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 202/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 2.5.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

202/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Przemysł włókienniczy może przyczynić się do realizacji celów UE w zakresie ochrony środowiska i musi być odpowiedzialny za swój wpływ na środowisko. Należy znaleźć właściwą równowagę między kosztami wycofania z eksploatacji dla producentów wyrobów włókienniczych a konkurencyjnością przemysłu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aby umożliwić transformację cyfrową i przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, ekosystem włókienniczy potrzebuje odpowiednich i elastycznych środków uwzględniających jego szczególne cechy. Integralną częścią strategii w zakresie wyrobów włókienniczych muszą być kreatywność i zrównoważone innowacje. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet popiera szeroko zakrojone wymogi w zakresie etykietowania odnoszące się do stopnia recyklingu i śladu węglowego wyrobów włókienniczych jako ewentualną zachętę dla konsumentów do wybierania zrównoważonych produktów i preferowania jakości nad ilością, ale wymaga to dogłębnej oceny skutków i szeroko zakrojonej kampanii informacyjnej na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest zaniepokojony praktykami nieuczciwej konkurencji i domaga się wzmożonego nadzoru rynkowego nad produktami importowanymi oraz lepszej koordynacji i współpracy między krajowymi organami egzekwowania prawa. Komitet wzywa do podjęcia działań zapewniających równowagę między podmiotami w łańcuchach dostaw wyrobów włókienniczych i zaleca wprowadzenie najlepszych praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju na świecie, w pełnej zgodności z normami technicznymi CEN, CENELEC i ETSI i przy jednoczesnym podkreśleniu prawa do ochrony zdrowia i środowiska. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet uważa, że konieczne jest wzmocnienie istniejących i przyszłych umów handlowych oraz wprowadzenie w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych dla krajów rozwijających się punktów dotyczących zrównoważonego rozwoju i ochrony praw człowieka. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet oczekiwał położenia większego nacisku na aspekty społeczne w tym sektorze, ponieważ transformacja ekologiczna musi iść w parze ze sprawiedliwą transformacją. Należy przygotować dalsze inicjatywy związane z dialogiem społecznym i negocjacjami zbiorowymi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet zwraca uwagę na potrzebę inwestycji i programów mających na celu wzmocnienie zdolności instytucji kontrolnych oraz zdolności operacyjnej partnerów społecznych w zakresie monitorowania globalnych porozumień, praw podstawowych i praw pracowniczych. Inteligentne wykorzystanie funduszy spójności musi przyczynić się do zmniejszenia dysproporcji między państwami członkowskimi i regionami. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że należy udzielić państwom członkowskim dodatkowej pomocy w zakresie współpracy transgranicznej, nadzoru rynku, skutecznej kontroli i zharmonizowanych norm, a także wzywa do ustanowienia ponadnarodowego procesu monitorowania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet popiera obowiązek zachowania należytej staranności w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw w UE, ze szczególnym wsparciem na rzecz przestrzegania przepisów przez MŚP, i wzywa do wprowadzenia rygorystycznych środków zakazujących utrzymywania stosunków gospodarczych z podmiotami, które wykorzystują pracę dzieci lub nie zapewniają godnych warunków pracy, jak określono w podstawowych konwencjach MOP. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Fundusze UE inwestowane w ten sektor powinny obejmować społeczne i środowiskowe kryteria finansowania projektów, a EKES wzywa do podjęcia specjalnej inicjatywy UE na rzecz poprawy zabezpieczenia społecznego, warunków pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz płac w sektorze włókienniczym, z udziałem partnerów społecznych zarówno w UE, jak i poza nią. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Przejście na nowe zrównoważone modele biznesowe oparte na ekoprojekcie wymaga skutecznej polityki dotyczącej materiałów i projektowania, produkcji i dystrybucji, rozwoju rynku, użytkowania i ponownego wykorzystania, zbiórki i recyklingu. Uzupełnieniem tych działań muszą być zwiększone możliwości finansowania i zachęty dla lokalnych producentów do przestawienia procesów produkcyjnych na produkty wysokiej jakości, trwałe i nadające się do recyklingu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Przyszły system rozszerzonej odpowiedzialności producenta powinien zachęcać do recyklingu włókien zamiast pozorowania obiegu zamkniętego i musi mu towarzyszyć utworzenie wystarczającej liczby punktów zbiórki we wszystkich regionach wszystkich państw członkowskich, w tym na obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES apeluje o przeprowadzenie krajowych kampanii promujących możliwości zatrudnienia w sektorze włókienniczym, a także o finansowanie programów podnoszenia i zmiany kwalifikacji siły roboczej oraz o wdrażanie programów szkolenia zawodowego i praktyk zawodowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Komitet wzywa do wprowadzenia sektorowych i zharmonizowanych przepisów socjalnych i środowiskowych dotyczących zamówień publicznych w Unii. Należy ustanowić europejski komitet trójstronny, z udziałem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, którego zadaniem byłoby monitorowanie i wspieranie kryteriów społecznych i środowiskowych w praktykach zakupowych w sektorze włókienniczym. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Konkurencyjność

| 2.1. | EKES odnotowuje ambicje określone w komunikacie Komisji Europejskiej (1), ale uważa, że komunikat ten jest jedynie deklaracją koniecznych kroków i przyszłych działań legislacyjnych, zobowiązań i aktów delegowanych, a nie konkretnych działań, które w sposób selektywny ukierunkują i zrealizują te cele w odniesieniu do sektora włókienniczego. Komitet byłby gotów podjąć bardziej szczegółową dyskusję i z niecierpliwością jej oczekiwał. W każdym razie docenia to, że do zakresu dyskusji włączono wyroby włókiennicze, i uważa, że 16 zapowiedzianych przyszłych inicjatyw ustawodawczych powinno być spójne, realistyczne i wykonalne. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ekosystem włókienniczy jest niezmiernie złożony. a każdy jego element ma specyficzne cechy, które wymagają podjęcia odpowiednich i adaptacyjnych działań. Aby zapewnić odpowiednią zrównoważoną transformację o obiegu zamkniętym i transformację cyfrową, należy zająć się tymi specyficznymi cechami z odpowiednim stopniowaniem, a nie za pomocą uniwersalnego podejścia. Wojna w Ukrainie i wzrost cen energii stanowią obciążenie dla wydajności i wyników tego sektora. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Szybki wzrost zakupów przez internet spowodował, że firmy z branży włókienniczej zaczęły mieć problemy z konkurencyjnością, zwłaszcza w starciu z dużymi platformami. Szczególną uwagę należy zwrócić na przedsiębiorstwa działające w kilku państwach członkowskich i państwach trzecich. EKES uważa, że potrzebne jest uregulowanie rynków cyfrowych i monitorowanie w wymiarze ponadnarodowym, a państwom członkowskim należy zapewnić dodatkową pomoc w zakresie współpracy transgranicznej, nadzoru rynku, skutecznej kontroli i zharmonizowanych norm. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Polityka zakupów, relacje między markami a różnymi podwykonawcami, duże ilości i niskie ceny to czynniki, które przyczyniają się do łamania praw człowieka i praw pracowniczych. Ogromny wpływ marek na poziomie łańcucha dostaw może osłabić wysiłki producentów na rzecz poszanowania praw pracowniczych i praw człowieka oraz uwarunkowań środowiskowych. EKES wzywa do przyjęcia środków zapewniających równowagę między podmiotami w łańcuchach dostaw. Ponadto Komitet zdecydowanie zaleca, by strategia UE w dziedzinie wyrobów włókienniczych i wszelkie przyszłe działania w tym zakresie odpowiednio uwzględniały specyfikę MŚP oraz by wszystkim środkom towarzyszyła szczegółowa analiza skutków. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES jest zaniepokojony nieuczciwymi praktykami w zakresie konkurencyjności i domaga się zwiększonego nadzoru rynkowego nad produktami importowanymi, zwłaszcza w odniesieniu do produktów końcowych pochodzących z państw trzecich i wprowadzanych na jednolity rynek. Aby zapewnić konsumentom bezpieczne i zgodne z przepisami produkty, konieczna jest lepsza koordynacja i współpraca między krajowymi organami egzekwowania prawa. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zwraca uwagę, że wymogi dotyczące ekoprojektu dla sektora tekstylnego muszą uwzględniać trwałość, zdolność do recyklingu, możliwość reparacji i ponownego użycia produktów, a także ograniczenia dotyczące stosowania substancji chemicznych oraz prawa socjalne, znacznie wykraczając poza klasyczne aspekty inżynierii projektowej. EKES zwraca uwagę na potrzebę znalezienia równowagi między kosztami wycofania z eksploatacji, które poniosą producenci wyrobów włókienniczych, a konkurencyjnością przemysłu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Umowy o wolnym handlu mogą przyczynić się do promowania godnej pracy, sprawiedliwych łańcuchów dostaw i dialogu społecznego na szczeblu sektorowym. Komitet uważa, że pilnie konieczne jest wzmocnienie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w ramach istniejących i przyszłych umów handlowych oraz wprowadzenie punktów dotyczących zrównoważonego rozwoju i ochrony praw człowieka w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych dla krajów rozwijających się. W procesie negocjacji należy wykorzystywać oceny ex ante i ex post dotyczące praw człowieka i oddziaływania na środowisko, z udziałem partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego. Oceny te powinny obejmować długi okres w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Przedsiębiorstwa gospodarki społecznej i organizacje pozarządowe muszą mieć możliwość zaangażowania i należy je wspierać, ponieważ mogą one wnieść istotny wkład w osiągnięcie celów środowiskowych dla ekosystemu włókienniczego. Biorąc pod uwagę masę tworzyw sztucznych wykorzystywanych do produkcji ubrań, EKES uważa, że UE powinna rozważyć nałożenie podatku na pierwotne włókna syntetyczne, aby ograniczyć ich wykorzystanie. Ponadto procesy naprawy, zbiórki odpadów, selekcji i recyklingu powinny uwzględniać rozmieszczenie zakładów przemysłowych, cele polityki regionalnej i geopolitycznej oraz rozwój obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Zrównoważony rozwój, obieg zamknięty i transformacja ekologiczna

| 3.1. | EKES pragnie podkreślić, że bez względu na to, jak w przyszłości potoczą się losy przejścia na bardziej odporny, zrównoważony i cyfrowy ekosystem włókienniczy, wydłużenie okresu użytkowania produktów przyniesie większe korzyści niż recykling. Komitet zwraca również uwagę na potrzebę stworzenia prawdziwego unijnego rynku surowców wtórnych i uważa, że UE może stać się światowym liderem w dziedzinie wtórnych materiałów włókienniczych, jeżeli przestrzegane będą wymogi dotyczące recyklingu. Można to osiągnąć poprzez europejską platformę zainteresowanych stron w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym (2). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES popiera obowiązek zwiększenia identyfikowalności i przejrzystości w odniesieniu do liczby produktów wyrzucanych i niszczonych przez duże przedsiębiorstwa. Ponadto Komitet zwraca się do współprawodawców o poparcie upoważnienia Komisji do wprowadzenia zakazu niszczenia niesprzedanych wyrobów włókienniczych oraz do zachęcania, w razie potrzeby, do przekazywania wyrobów włókienniczych grupom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji lub podmiotom zaangażowanym w działalność charytatywną. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zanieczyszczenie mikrodrobinami plastiku spowodowane obecnym składem wyrobów włókienniczych ma znaczący wpływ na środowisko. EKES podziela konkluzję Komisji, że główną przyczyną są panujące procesy produkcyjny, zwłaszcza zjawisko „szybkiej mody”. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę, że przedsiębiorstwa potrzebują wsparcia finansowego w celu wprowadzenia zautomatyzowanych technologii sortowania wyrobów włókienniczych nienadających się do noszenia, a także rozwoju ulepszonych zakładów recyklingu, w tym możliwości projektowania lokalnych i regionalnych centrów recyklingu i sortowania. Ponadto budowa infrastruktury służącej do naprawy odzieży, takiej jak sklepy i punkty sprzedaży, musi być priorytetem dla zainteresowanych stron w tym sektorze. W związku z tym Komitet wyraża uznanie dla inicjatywy EURATEKSU przewidującej utworzenie pięciu ośrodków recyklingu materiałów włókienniczych w pobliżu europejskich okręgów tekstylnych i odzieżowych w celu zbierania, sortowania, przetwarzania i recyklingu odpadów przemysłowych, przedkonsumenckich i pokonsumpcyjnych Uważa, że potrzebne są normy techniczne, środowiskowe, społeczne i energetyczne w odniesieniu do produktów pochodzących z recyklingu i że normy te należy transponować i stosować na poziomie ISO oraz włączyć do międzynarodowych umów handlowych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES obawia się, że odpady włókiennicze mogą być eksportowane jako produkty używane i uważa, że konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań w tej sprawie na szczeblu UE. Skuteczne kontrole chemiczne muszą zostać wdrożone we wszystkich łańcuchach wartości. Ponadto EKES wzywa do wprowadzenia najlepszych globalnych praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju, które wymagałyby od nabywców i właścicieli marek sprawdzania i żądania zgodności z normami technicznymi CEN, CENELEC i ETSI. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet uważa, że w Unii należy opracować sektorowe i zharmonizowane przepisy socjalne i środowiskowe dotyczące zamówień publicznych, co ułatwi udział transgraniczny i zapewni równe warunki działania, a ostatecznym celem będzie wprowadzenie obowiązkowych i zharmonizowanych systemów w całej UE. Należy ustanowić europejski komitet trójstronny, z udziałem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, którego zadaniem byłoby monitorowanie i wspieranie kryteriów społecznych i środowiskowych w praktykach zakupowych w sektorze włókienniczym. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Konsumenci a cyfryzacja

| 4.1. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o przygotowanie oceny skutków dotyczącej ewentualnych ulepszeń w zakresie etykietowania wyrobów włókienniczych produkowanych i sprzedawanych na rynku wewnętrznym. Należy zapewnić konsumentom sprawiedliwy dostęp do informacji dotyczących wyników naprawy, identyfikowalności oraz informacji na etykiecie cyfrowej. Komitet uważa, że wprowadzenie obszernych wymogów w zakresie etykietowania w odniesieniu do stopnia recyklingu i śladu węglowego wyrobów włókienniczych mogłoby stanowić ważną zachętę dla konsumentów do wybierania bardziej zrównoważonych wyrobów włókienniczych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES uważa, że szeroko zakrojona kampania informacyjna na szczeblu europejskim może pomóc obywatelom w dokonywaniu świadomych i zrównoważonych wyborów. Konsumenci powinni być zachęcani do preferowania jakości nad ilością, na przykład poprzez różne stawki VAT na zrównoważone/niezrównoważone produkty na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Dla monitorowania łańcuchów dostaw ważne są przejrzyste i wspólne dane dotyczące produktów, związków poddawanych recyklingowi i ponownie wykorzystywanych, niszczenia towarów, substancji chemicznych stosowanych w procesie produkcji, wpływu procesu produkcji na społeczeństwo i pracę oraz wpływu na środowisko w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa w łańcuchu dostaw. Ponadto stworzenie otwartych ram danych i zapewnienie swobodnego dostępu konsumentom, społeczeństwu obywatelskiemu i partnerom społecznym ma kluczowe znaczenie dla poprawy sytuacji środowiskowej i społecznej w sektorze włókienniczym. EKES uważa, że należy uwzględnić umiejętności cyfrowe konsumentów, a treść danych powinna być skierowana do wszystkich zainteresowanych stron w łańcuchu dostaw. Należy znaleźć właściwą równowagę między potrzebą przejrzystości danych a ochroną praw własności przemysłowej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES wyraża zaniepokojenie, że mniej niż 1 % wyrobów włókienniczych na całym świecie jest poddawanych recyklingowi w celu wytworzenia nowych wyrobów włókienniczych (3), i uważa, że przyszły system rozszerzonej odpowiedzialności producenta powinien stwarzać odpowiednie zachęty do recyklingu włókien zamiast pozorowania obiegu zamkniętego, np. stosowania poliestru z poddanych recyklingowi butelek z tworzyw sztucznych. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Edukacja i warunki pracy

| 5.1. | Komitet zwraca uwagę, że można było przedstawić bardziej szczegółowe informacje na temat aspektów społecznych w sektorze włókienniczym oraz więcej odnośnych inicjatyw. Transformacja ekologiczna musi iść w parze ze sprawiedliwą transformacją i Komitet wyraża rozczarowanie, że nie zapowiedziano dalszych inicjatyw związanych z dialogiem społecznym i negocjacjami zbiorowymi. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Uczciwa redystrybucja wartości dodanej w łańcuchach dostaw i bardziej odpowiedzialnych produktach oznacza konsolidację rokowań zbiorowych, ograniczenie nietypowych form zatrudnienia i odpowiednią kontrolę warunków pracy. Wraz z transformacją sektora w kierunku zrównoważonej produkcji i technologii cyfrowych pojawia się pilne zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników. W porównaniu z poprzednimi latami zapotrzebowanie sektora przesuwa się w kierunku pracowników o średnich i wysokich kwalifikacjach. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Sektor ten boryka się z poważnym problemem starzenia się, a miejsca pracy w sektorze włókienniczym nie są uważane za atrakcyjne przez młode pokolenie. Większość pracowników sektora to kobiety, co powoduje większą presję społeczną na ekosystem. Szczególną uwagę należy zwrócić na problematykę obszarów wiejskich, drobnych producentów rolnych i ich rolę w globalnych łańcuchach dostaw. Komitet wzywa do przeprowadzenia we wszystkich państwach członkowskich specjalnych kampanii promujących możliwości zatrudnienia w sektorze włókienniczym, a także do finansowania programów podnoszenia i zmiany kwalifikacji dla istniejącej siły roboczej oraz do wdrożenia programów szkolenia zawodowego i praktyk zawodowych we wszystkich państwach członkowskich w celu stworzenia wysokiej jakości miejsc pracy w sektorze włókienniczym. Instytucje finansowe powinny włączyć warunki socjalne do swoich standardów działania jako warunek umowny finansowania. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Naruszanie praw pracowniczych i warunków pracy (niepewność zatrudnienia, niskie płace, brak bezpieczeństwa i higieny pracy, praca przymusowa) nadal stanowi problem, a różne dobrowolne inicjatywy (audyty społeczne, porozumienia globalne, kodeksy postępowania) okazały się niewystarczające. EKES wzywa do wzmocnienia i skonsolidowania zdolności instytucji kontrolnych, spójności i zbieżności metod i kryteriów kontroli, szkolenia inspektorów oraz współpracy z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim zarówno w UE, jak i poza nią. Inwestycje w zwiększenie zdolności operacyjnej partnerów społecznych w zakresie monitorowania globalnych porozumień, praw podstawowych i praw pracowniczych mają ogromne znaczenie. Inteligentne wykorzystanie funduszy spójności jest konieczne, aby przyczynić się do zmniejszenia dysproporcji między państwami członkowskimi i regionami w UE. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W kontekście bardzo złożonych i rozdrobnionych łańcuchów wartości droga do zrównoważonego rozwoju i sprawiedliwości społecznej wymaga uzupełniających się podejść. Asymetryczne stosunki sił i praktyki nieuczciwej konkurencji utorowały drogę do wyzysku pracowników i stworzyły model produkcji oderwany od ograniczeń środowiskowych. EKES uważa, że mechanizm składania skarg na szczeblu europejskim i w każdym państwie członkowskim z udziałem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego jest niezbędny do zapewnienia właściwego wdrożenia strategii, a także poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych oraz uwarunkowań środowiskowych, tak aby uniknąć poniżającego wyzysku pracowników. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES docenia niedawno opublikowany wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (4). Uważa, że dla wszystkich przedsiębiorstw w UE potrzebna jest obowiązkowa należyta staranność, przy szczególnym wsparciu na rzecz przestrzegania przepisów przez MŚP, i wzywa do wprowadzenia rygorystycznych środków zakazujących stosunków gospodarczych z podmiotami, które wykorzystują pracę dzieci lub nie zapewniają godnych warunków pracy, jak określono w podstawowych konwencjach MOP. Ponadto Komitet odnotowuje istniejące w niektórych krajach ograniczenia dotyczące działalności związków zawodowych i uważa, że doprowadziły one do wypadków przy pracy i awarii przemysłowych, trudnych i nieludzkich warunków pracy, płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie, braku podstawowego sprzętu ochronnego itp. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Wolność zrzeszania się, prawo do zakładania związków zawodowych i przystępowania do nich oraz udział w negocjacjach zbiorowych nie powinny stanowić barier dla pracowników sektora włókienniczego. Fundusze UE zainwestowane w sektor włókienniczy na szczeblu UE powinny obejmować społeczne i środowiskowe kryteria finansowania projektów włączone do tabeli oceny. Ze względu na specyfikę sektora włókienniczego EKES wzywa do podjęcia specjalnej inicjatywy UE na rzecz poprawy zabezpieczenia społecznego, warunków pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wynagrodzeń, poświęconej wyłącznie przemysłowi włókienniczemu, z udziałem partnerów społecznych, zarówno w UE, jak i poza nią. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Finansowanie i inwestycje

| 6.1. | Komitet uważa, że konsolidacja konkurencyjności i zmniejszenie śladu węglowego europejskiego sektora włókienniczego zależy od zintegrowanej i wzajemnie powiązanej polityki produktowej, której towarzyszą silniejsze regulacje prawne, instrumenty i zachęty rynkowe, nowe normy i odpowiednie informacje dla konsumentów, producentów i innych zainteresowanych stron. Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 może zmniejszyć ryzyko ucieczki emisji i zapewnić, aby cena przywozu w pełni uwzględniała ślad środowiskowy. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Przejście do nowych zrównoważonych modeli biznesowych wymaga skutecznej polityki w zakresie materiałów i projektowania, produkcji i dystrybucji, rozwoju rynku, użytkowania i ponownego wykorzystania, zbiórki i recyklingu. Muszą temu towarzyszyć większe możliwości finansowania i zachęty dla lokalnych producentów do zmiany procesów produkcyjnych, badań i wdrażania nowych technologii, przyjęcia zrównoważonej polityki gospodarowania odpadami oraz wykorzystania dużej ilości dostępnych danych, a także promowania twórczości kulturalnej. EKES uznaje rolę kreatywnych sektorów tekstylnych w tworzeniu innowacyjnych rozwiązań, które mają pozytywny wpływ na inne sektory i przyczyniają się do zwiększenia konkurencyjności Europy. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Zobowiązania klimatyczne muszą być stosowane na poziomie łańcucha dostaw, ponieważ marki nie są właścicielami fabryk, w których wytwarzane są produkty. Zachęty należy również kierować do przedsiębiorstw, które są neutralne dla klimatu i wykorzystują w 100 % energię ze źródeł odnawialnych. Pełne wykorzystanie funduszy przeznaczonych na ten cel w ramach NextGenerationEU może przyczynić się do zapewnienia inwestycji strategicznych, wzrostu gospodarczego, tworzenia dobrobytu i miejsc pracy, zwłaszcza dla MŚP. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Przemysł potrzebuje wspólnych europejskich ram i wsparcia finansowego, aby produkować wysokiej jakości, trwałe i nadające się do recyklingu produkty. Można to osiągnąć dzięki dużym inwestycjom w badania i rozwój oraz szeroko zakrojonym programom europejskim, które finansują i wspierają współpracę między dużymi przedsiębiorstwami a MŚP, przy bezpośrednim zaangażowaniu partnerów społecznych, środowisk akademickich i innych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Wprowadzeniu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta musi towarzyszyć utworzenie wystarczającej liczby punktów zbiórki we wszystkich regionach wszystkich państw członkowskich, dostępnych również na obszarach wiejskich. EKES zwraca się o konkretne działania skierowane do MŚP w celu zwiększenia ich zdolności do zapewnienia identyfikowalności i przejrzystości na poziomie łańcucha dostaw oraz zapewnienia odpowiednich kontaktów z producentami, ze szczególnym uwzględnieniem mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

6.5.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  EU strategy for sustainable and circular textiles [Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych o obiegu zamkniętym].

1

(2)  Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym.

2

(3)  Komisja Europejska – Strategia na rzecz wyrobów włókienniczych.

3

(4)  Proposal for a Directive on corporate sustainability due diligence and annex [Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz załącznik].

4

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/112 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/112

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Plan działania w zakresie technologii bezpieczeństwa i obrony”

(COM(2022) 61 final)

(2022/C 443/16)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jan PIE |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Współsprawozdawca:

Jan PIE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 165/1/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 2.5.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

165/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES w pełni popiera cele planu działania w zakresie technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obronności, tj. usprawnienie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji oraz ograniczenie strategicznych zależności UE w zakresie technologii krytycznych i łańcuchów wartości dla bezpieczeństwa i obronności. Plan działania jest szczególnie aktualny ze względu na rosyjską inwazję na Ukrainę. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje ambitny cel, jakim jest opracowanie kompleksowego podejścia, które będzie wykraczać poza linię podziału cywilno-wojskowego i łączyć szczebel unijny z krajowym. Przedsięwzięcie to jest złożone oraz niesie ze sobą wiele wyzwań, dlatego nie zrealizuje się go z dnia na dzień. Niemniej należy je jak najszybciej przeprowadzić. Inwazja na Ukrainę jest sygnałem ostrzegawczym, aby działać znacznie szybciej niż zwykle. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa państwa członkowskie do dopilnowania, by ich natychmiastowe reakcje na rosyjską agresję wobec Ukrainy były zgodne z treścią i celami planu działania, który ma charakter długofalowy. Krótkoterminowe krajowe inwestycje obronne wymagają koordynacji na szczeblu europejskim, aby uniknąć dalszej fragmentacji i powielania działań. Gotowe zamówienia z państw trzecich nie mogą hamować trwających lub planowanych europejskich projektów w zakresie rozwoju. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet zaleca, aby zapewnić obserwatorium technologii krytycznych (OCT) przejrzyste zarządzanie, znaczne środki i silną pozycję instytucjonalną. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję wprowadzenia ścisłej koordynacji z państwami członkowskimi i apeluje o utworzenie dodatkowego forum wymiany z przedstawicielkami i przedstawicielami przemysłu, którzy posiadają najpełniejszą wiedzę na temat technologii, łańcuchów dostaw i krytycznych zależności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet wyraża przekonanie, że należy uwzględnić wyniki OCT w planach działania i przełożyć je na projekty przewodnie. Skuteczne zarządzanie przejściem między różnymi fazami cyklu technologicznego i przemysłowego jest możliwe tylko wtedy, gdy odpowiedzialność za inicjatywę i zakresy obowiązków zostaną jasno określone. Niezbędne są spójność i synergie nie tylko w wymiarze horyzontalnym, między cywilnymi i obronnymi programami badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji (BRTI), ale i wertykalnym – między programami BRTI a programami wdrażania. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że uproszczenie i usprawnienie programów i instrumentów UE wspierających BRTI ma zasadnicze znaczenie przynoszące korzyści samym beneficjentom. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet proponuje utworzenie internetowego punktu kompleksowej obsługi dla MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, internetowego „unijnego kącika MŚP” umożliwiającego wprowadzanie uprzednio zdefiniowanych danych i otrzymywanie w zamian dostosowanych do potrzeb informacji o najodpowiedniejszych programach UE, które mogą zapewnić wsparcie. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Plan działania w zakresie technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obronności jest odpowiedzią na wniosek Rady Europejskiej z 25–26 lutego 2021 r., a mianowicie ma wytyczyć drogę do usprawnienia badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji oraz zmniejszenia strategicznych zależności UE w dziedzinie technologii krytycznych i łańcuchów wartości dla bezpieczeństwa i obronności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Aktualizacja nowej strategii przemysłowej z 2020 r. („Tworzenie silniejszego jednolitego rynku sprzyjającego odbudowie Europy” z maja 2021 r.) potwierdziła, że wiodąca pozycja w dziedzinie technologii pozostaje kluczowym czynnikiem konkurencyjności i innowacyjności UE, zwłaszcza w odniesieniu do technologii krytycznych. W planie działania Komisji na rzecz synergii między przemysłem cywilnym, obronnym i kosmicznym z lutego 2021 r. uznano rosnące znaczenie przełomowych i prorozwojowych technologii pochodzących z sektora cywilnego dla bezpieczeństwa i obronności Europy, a także potrzebę wspierania wzajemnej wymiany technologii cywilnych i obronnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Z tego względu podjęto decyzję o opracowaniu planu działania, czyli dokumentu strategicznego, który umożliwia wypracowanie kompleksowego podejścia do technologii obronnych i bezpieczeństwa, bez względu na podział cywilno-wojskowy oraz z uwzględnieniem zarówno programów unijnych, jak i krajowych. Celem planu jest wzmocnienie technologicznej suwerenności Europy w kluczowych sektorach strategicznych poprzez zwiększenie spójności wszystkich istotnych strategii politycznych i instrumentów UE, począwszy od programu „Horyzont Europa” po Europejski Fundusz Obronny, od aktu w sprawie czipów (1) po akt w sprawie danych (2), od rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych (3) po rozporządzenie ustanawiające ramy kontroli subsydiów zagranicznych (4), a także od proponowanej dyrektywy NIS 2 (5) po dyrektywę CER (6). Dokument ten nakreśla szeroko zakrojone koncepcyjne ramy polityki, które obejmują kilka wzajemnie powiązanych kwestii i mają służyć wzmocnieniu Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony (7). Został on wydany wraz z komunikatem w sprawie wkładu Komisji w obronność europejską, w którym wezwano do stworzenia bardziej zintegrowanego i konkurencyjnego europejskiego rynku obronnego w stale zmieniającym się kontekście geopolitycznym i technologicznym, w szczególności poprzez wzmocnienie współpracy w ramach UE, obniżenie kosztów i poprawę skuteczności operacyjnej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Plan działania w zakresie technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obronności wskazuje sposób na poprawę konkurencyjności i odporności sektorów bezpieczeństwa oraz obronności UE w oparciu o następujące elementy: określenie krytycznych technologii i zależności strategicznych, monitorowanie i ocena krytycznych technologii i łańcuchów dostaw, luki technologiczne i zależności (za pośrednictwem tworzonego obecnie obserwatorium technologii krytycznych) wspieranie badań naukowych i innowacji podwójnego zastosowania na szczeblu UE; wezwanie państw członkowskich do opracowania skoordynowanego ogólnounijnego podejścia do technologii krytycznych w odniesieniu do Strategicznego kompasu; wspieranie innowacji i przedsiębiorczości w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony za pośrednictwem szeregu nowych narzędzi; oraz utworzenie, wraz z Europejską Agencją Obrony, unijnego systemu innowacji w dziedzinie obronności, aby zjednoczyć wysiłki pod jednym patronatem. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ważnym aspektem planu działania jest dążenie do zmniejszenia stwierdzonych zależności w dziedzinie krytycznych technologii i łańcuchów wartości. Z tego względu Komisja proponuje uwzględnienie kwestii obronnych, w stosownych przypadkach, w kluczowych inicjatywach przemysłowych i technologicznych UE (np. sojusze i normy), informowanie o potrzebie dokonania oceny ryzyka w odniesieniu do łańcuchów dostaw infrastruktury krytycznej (zwłaszcza w sektorze cyfrowym) oraz wzmocnienie monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych poprzez zachęcanie wszystkich państw członkowskich do ustanowienia krajowego mechanizmu monitorowania. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Plan działania dokładnie odzwierciedla zmieniający się krajobraz technologiczny, w którym technologie o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa i obrony w coraz większym stopniu opierają się na innowacjach pochodzących z sektorów komercyjnych. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, aby opracować kompleksowe podejście ponad linią podziału cywilno-wojskowego, łączące szczebel unijny ze szczeblami krajowymi. Będzie to jednak trudne i złożone przedsięwzięcie, ponieważ wymaga ono ogólnej przebudowy obecnego podejścia. Nie dokona się to wprawdzie z dnia na dzień, ale musi zostać jak najszybciej przeprowadzone. Komitet wyraża głębokie przekonanie, że inwazję Rosji na Ukrainę należy postrzegać jako sygnał ostrzegawczy, aby działać znacznie szybciej niż dotychczas. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jednocześnie EKES podkreśla, że plan działania ma charakter długoterminowy i należy dołożyć starań, aby nie dopuścić do rozbieżności z aktualnie podejmowanymi przez państwa członkowskie decyzjami dotyczącymi zamówień, zmierzającymi do jak najszybszego usunięcia najpilniejszych luk w potencjale. Komitet jest głęboko przekonany, że krajowe inwestycje krótkoterminowe należy koordynować na szczeblu europejskim, aby uniknąć dalszego rozdrobnienia i powielania działań, a także aby zapewnić, że gotowe zamówienia z państw trzecich nie będą osłabiać EDTIB poprzez hamowanie realizowanych lub planowanych europejskich projektów w zakresie rozwoju. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uważa też, że w celu wspierania synergii należy przyjrzeć się nie tylko poszczególnym technologiom i łańcuchom wartości, ale także ekosystemowi, w którym te łańcuchy wartości są osadzone. Prawdopodobnie bowiem transfer technologii jest możliwy (lub może się rozpocząć) między przedsiębiorstwami w ramach takiego ekosystemu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Uwzględnienie w planie działania technologii podwójnego zastosowania i synergii między bezpieczeństwem, obronnością a przestrzenią kosmiczną jest ważnym krokiem w kierunku osiągnięcia celów UE w tych dziedzinach. Jednocześnie jednak technologie podwójnego zastosowania i synergie nie są ani celem samym w sobie, ani nie stanowią rozwiązania wystarczającego. Nadrzędnym celem planu działania jest zapewnienie UE odporności i zdolności do obrony również przed atakami na dużą skalę (hybrydowymi i zbrojnymi). Oznacza to, że konieczne jest również zwiększenie inwestycji w obronność i bezpieczeństwo oraz uwzględnienie w planie działań „czystych” technologii obronnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES wzywa KE do dokonania oceny gospodarczych i społecznych kosztów krytycznych zależności oraz braku suwerenności technologicznej w dziedzinie obronności. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Głównym elementem proponowanego podejścia będzie obserwatorium technologii krytycznych (OCT). Będzie ono określać, monitorować i oceniać technologie krytyczne, ich potencjalne zastosowania oraz związane z nimi łańcuchy wartości i dostaw, a także monitorować luki technologiczne oraz podstawowe przyczyny strategicznych zależności i podatności na zagrożenia. EKES podkreśla, że do realizacji tych zadań konieczne jest zapewnienie obserwatorium znacznych środków, silnej pozycji instytucjonalnej i przejrzystego zarządzania. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES wyraża przekonanie, że niezbędne jest zrozumienie, w jaki sposób zostanie utworzone obserwatorium i jak będzie funkcjonować w praktyce. Realizacja zadań OCT wymaga ustalenia celów, zasad i kryteriów oceny technologii. Aby zidentyfikować technologie krytyczne, konieczne będzie zapewnienie ścisłych powiązań z procesami określania i planowania potrzeb w zakresie potencjału, a w celu dopasowania możliwości do technologii niezbędne będzie opracowanie odpowiedniej taksonomii, która w najlepszym wypadku będzie miała zastosowanie do obronności, bezpieczeństwa i przestrzeni kosmicznej. W tym zakresie niezwykle istotna jest ścisła współpraca OCT z EDA i innymi podmiotami. Z kolei w celu zidentyfikowania krytycznych zależności OCT będzie musiało zgromadzić gruntowną wiedzę i poznać podstawowe łańcuchy wartości i dostaw. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zgodnie z planem raz na dwa lata państwa członkowskie otrzymają niejawne sprawozdanie. EKES wyraża wątpliwość co do tak długiego odstępu czasu między sprawozdaniami, biorąc pod uwagę szybko zmieniające się środowisko technologiczne i przemysłowe. Informacje gromadzone przez obserwatorium będą miały charakter wysoce poufny, ponieważ sporządzanie map zależności krytycznych jest równoznaczne ze zgłaszaniem słabych punktów. Tak więc konieczne jest odpowiednie klasyfikowanie informacji i zarządzanie nimi oraz zapewnienie szybkiego reagowania na zmieniające się otoczenie strategiczne. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W planie działania przewidziano również utworzenie grupy ekspertów z państw członkowskich w ramach OCT w celu wymiany informacji w środowisku niejawnym. Komitet zdecydowanie opowiada się także za nawiązaniem silnych i stałych stosunków z europejskim przemysłem obronnym, sektorem bezpieczeństwa oraz przemysłem lotniczym i kosmicznym, które posiadają najbardziej kompleksową wiedzę na temat łańcuchów dostaw i krytycznych zależności. Należy znaleźć odpowiednie mechanizmy pozwalające na wymianę poufnych informacji z przedstawicielkami i przedstawicielami tych przemysłów na zasadzie zaufania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES wyraża przekonanie, że niezwykle istotne jest też wykorzystanie wyników OCT w planach działania i przełożenie ich na projekty przewodnie. Skuteczne zarządzanie przejściem między różnymi fazami cyklu technologicznego i przemysłowego jest możliwe tylko wtedy, gdy na każdym etapie zostaną jasno określone odpowiedzialność i zakres obowiązków. Niezbędne są zatem spójność i synergie nie tylko w wymiarze horyzontalnym, między cywilnymi i obronnymi BRTI, ale i wertykalnym, między BRTI a programami wdrażania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Aby zwiększyć cyberbezpieczeństwo i cyberobronę, Komisja zaproponuje działania regulacyjne dotyczące cyberodporności i zwróci się do europejskich organizacji normalizacyjnych o opracowanie zharmonizowanych norm w zakresie cyberbezpieczeństwa i prywatności. Wraz z państwami członkowskimi wzmocni także gotowość na wypadek zakrojonych na szeroką skalę cyberincydentów. EKES jest głęboko przekonany, że zdolności cybernetyczne należy rozwijać nie tylko w sensie defensywnym, lecz także ofensywnym. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES uważa, że programy i instrumenty UE wspierające BRTI, wymienione w ramce 2 (na stronach 7 i 9) planu działania, są złożone i słabo skoordynowane, dlatego też konieczne jest ich uproszczenie i usprawnienie z korzyścią dla samych beneficjentów. Proponuje utworzenie internetowego punktu kompleksowej obsługi dla MŚP i przedsiębiorstw typu start-up. Począwszy od fazy pilotażowej z udziałem MŚP z sektora obronności i bezpieczeństwa, ten internetowy „unijny kącik MŚP” umożliwiłby wprowadzanie uprzednio zdefiniowanych danych i uzyskanie wstępnej oceny najodpowiedniejszych programów, które mogą zapewnić wsparcie publiczne na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W planie działania słusznie zauważono, że UE dysponuje narzędziami politycznymi wykraczającymi poza jej programy i instrumenty BRTI, które to narzędzia mogą przyczynić się do zmniejszenia zależności strategicznych w sektorach bezpieczeństwa i obronności. EKES wyraża przekonanie, że narzędzia te są ważne dla wypełnienia luki między rozwojem a uprzemysłowieniem, tzn. dla wykorzystania wyników BRTI na potrzeby rynku. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Poważnym problemem jest też dopilnowanie, aby państwa członkowskie zaopatrywały się u dostawców europejskich po opracowaniu krytycznej technologii i częściowym sfinansowaniu jej ze środków publicznych UE. Biorąc pod uwagę brak spójnej polityki zakupowej zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich, EKES wyraża obawę, że rynki europejskie, ze względu na ich rozdrobnienie i ogólnie niewielki rozmiar w skali globalnej, mogą nie uzyskać wymaganej ekonomii skali w celu obniżenia kosztów ani nie być w stanie generować wystarczającej aktywności, by zagwarantować funkcjonowanie powstających przedsiębiorstw typu start-up. Podsumowując, wspólny rynek europejski jest potencjalnie bardzo duży, ale wydatki na niego nie są odpowiednio skoordynowane (8). |
| --- | --- |

4.9.

Bruksela, dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Akt w sprawie czipów dla Europy”, COM(2022) 45 final, 8 lutego 2022 r.

1

(2)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania (akt w sprawie danych), COM(2022) 68 final, 23 lutego 2022 r.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/452 z dnia 19 marca 2019 r. ustanawiające ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii (Dz.U. L 79 I z 21.3.2019, s. 1).

3

(4)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie subsydiów zagranicznych zakłócających rynek wewnętrzny, COM(2021) 223 final, 5 maja 2021 r.

4

(5)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, uchylającej dyrektywę (UE) 2016/1148, COM(2020) 823 final, 16 grudnia 2020 r.

5

(6)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odporności podmiotów krytycznych, COM(2020) 829 final, 16 grudnia 2020 r.

6

(7)  Rada Unii Europejskiej, Bruksela, 21 marca 2022 r.

7

(8)  Stany Zjednoczone wydają na obronność 750 mld USD rocznie. Chiny przeznaczają na ten cel od 200 do 300 mld USD (źródła znacznie się różnią), natomiast NATO (z ograniczeniem do krajów europejskich, bez Zjednoczonego Królestwa i Turcji, ale z udziałem Norwegii) wydaje 250,7 mld USD.

8

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/116 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych i produktów rolnych oraz systemów jakości produktów rolnych, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/787 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1151/2012”

(COM(2022) 134 final – 2022/0089 (COD))

(2022/C 443/17)

| Sprawozdawca: | Decebal-Ștefăniță PADURE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Decebal-Ștefăniță PADURE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 7.4.2022
  Rada, 12.4.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 30.6/2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 203/0/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 7.4.2022

Rada, 12.4.2022

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

30.6/2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

203/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą przedstawienia wniosku w sprawie nowego rozporządzenia, które udoskonaliłoby obecny system oznaczeń geograficznych (OG) dla produktów rolnych, napojów spirytusowych i win. Zasadnicze znaczenie ma wpływ OG na rozwój obszarów wiejskich oraz ochronę ich społeczności, krajobrazu i dziedzictwa kulturowego i zasługuje on na jak najlepszy i najskuteczniejszy system. Prace związane z konkretnymi regionami, ich wiedzą fachową, obszarem lokalnym i kulturą podejmowane były na długo przed stworzeniem dla nich podstawy prawnej UE. Niezbędne jest zachowanie tego systemu i zagwarantowanie mu jak największej ochrony. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES pragnie podkreślić, że OG są już dobrze funkcjonującym systemem, który wraz z przyjęciem zmiany rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych (WORR) przeszedł niedawno przegląd (w 2021 r.) (1). Wzywa Parlament Europejski i Radę do wzięcia tego pod uwagę oraz do starannej oceny i opracowania wszelkich zmian proponowanych w ramach nowego przeglądu, aby zapewnić faktyczne usprawnienie systemu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że OG są bardzo specyficznym systemem, który jest czymś więcej niż tylko prawem własności intelektualnej, i nie powinny być traktowane jak znak towarowy. Z tego powodu wnosi, by przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji instytucje UE dokładnie oceniły potrzebę i wartość dodaną przekazania agencji zewnętrznej zadań DG AGRI związanych z zarządzaniem OG. Istotna jest również ocena, czy wyznaczona agencja posiada odpowiednie doświadczenie i niezbędną wiedzę, aby sprawnie zarządzać powierzonymi zadaniami. DG AGRI powinna pozostać głównym podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie OG, a DG GROW powinna zapewnić uznanie i ochronę tego systemu na szczeblu międzynarodowym za pomocą umów handlowych i podnoszenia świadomości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że wszelkie delegowanie kompetencji powinno być ściśle określone w głównej części rozporządzenia i ograniczać się do zadań administracyjnych. Wszelkie decyzje dotyczące ubiegania się o OG, ich zmiany, unieważnienia lub sprzeciwu wobec nich powinny pozostać wyłącznie w kompetencji DG AGRI. Ponadto we wniosku należy wyjaśnić, że rejestracja OG i wszelkie inne procedury związane z zarządzaniem nimi powinny pozostać całkowicie bezpłatne niezależnie od tego, która organizacja prowadzi ten proces. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje możliwość uwzględnienia zobowiązań dotyczących zrównoważonego charakteru OG. Zachęca jednak współprawodawców do konsultowania się z producentami produktów objętych OG, aby stwierdzić, czy zobowiązania dotyczące ich zrównoważonego charakteru należy uwzględnić bezpośrednio w specyfikacjach OG, czy też w sposób doraźny. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że kryteria uznawania zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju powinny być zawarte bezpośrednio w rozporządzeniu, a nie w aktach delegowanych, które zostaną przyjęte na późniejszym etapie, aby zapewnić w ten sposób pewność prawa grupom producentów gotowym przyjąć takie zobowiązania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Niezwykle ważne jest, aby w jak największym stopniu wesprzeć grupy producentów i wzmocnić ich pozycję. W związku z tym Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję przyznania tym grupom uprawnień w zakresie wykorzystywania OG jako składników oraz ich ochrony w internecie. Poza budżetem wspólnej polityki rolnej tym grupom należy jednak zapewnić również dodatkowe środki na wykonywanie tych uprawnień. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jeśli chodzi o zarządzanie wewnętrzne i skład grup producentów, EKES wzywa współprawodawców do zwrócenia się do organizacji producentów produktów objętych OG o ocenę tego aspektu wniosku. Apeluje również do nich o dopilnowanie, aby mali producenci produktów objętych OG nie znaleźli się w bardziej niekorzystnej sytuacji niż duzi producenci w tych grupach. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Kwestią najwyższej wagi jest ochrona OG. W tym względzie niezbędna jest również ochrona przed przywołaniem i EKES z zadowoleniem przyjmuje wszelkie rozwiązania, które mogłyby ją wzmocnić. Jest jednak zaniepokojony, że włączenie szczegółowej definicji przywołania mogłoby przynieść efekt przeciwny do zamierzonego, ponieważ nie byłaby ona dostosowana do praktyki, która zmienia się z biegiem czasu. Zaleca skreślenie definicji i – zamiast tego – oparcie się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Aby zapewnić pełne poinformowanie konsumentów nabywających produkty objęte OG, EKES zaleca stosowanie kodu QR zawierającego link do informacji na temat OG w rejestrze eAmbrosia, a także na stronie internetowej producenta i w jego świadectwie. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Świadomość konsumentów ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia OG. EKES apeluje o silne wspieranie OG w ramach unijnej polityki promowania produktów rolnych oraz o korzystanie przez producentów produktów objętych OG ze wsparcia marketingowego i wiedzy fachowej Komisji lub państw członkowskich. Uważa również, że państwa członkowskie powinny propagować przyznawanie dodatkowych punktów w procedurach udzielania zamówień dla produktów ze świadectwem OG. Ponadto zaleca, by we wniosku przewidziano kampanie uświadamiające na temat systemu OG, w których za pośrednictwem krajowej i unijnej telewizji publicznej rozpowszechniano by komunikaty leżące w interesie publicznym. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ponadto EKES wzywa współprawodawców do uwzględnienia w rozporządzeniu środków mających na celu popularyzację systemu OG wśród producentów oraz zapewnienie im wiedzy fachowej i wsparcia administracyjnego niezbędnych do rejestracji produktów, a także wszelkich innych rodzajów potrzebnej pomocy, zwłaszcza w regionach, które są niedostatecznie reprezentowane w systemie OG. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Oznaczenia geograficzne (OG) są narzędziem umożliwiającym identyfikację produktów, których jakość, renoma i inne nieodłączne właściwości są związane z czynnikami ludzkimi i przyrodniczymi powiązanymi z określonym regionem. Od 1970 r. w przypadku wina i od 1992 r. – w przypadku produktów rolnych i środków spożywczych OG są oficjalnie uznawane i zapisywane w prawie UE (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ta polityka UE okazała się prawdziwym sukcesem, ponieważ zwiększyła dochody producentów poprzez stworzenie wartości dodanej dla ich produktów (średnio cena produktu objętego OG jest 2,11 razy wyższa od ceny porównywalnego produktu nieobjętego takim oznaczeniem), a także przyspieszyła rozwój regionów i związanych z nimi społeczności wiejskich. OG odgrywają również ważną rolę w zachowaniu niektórych specyficznych technik rolniczych oraz w ochronie niektórych odmian roślin i starych ras zwierząt. Stanowią one obecnie 7 % całkowitej sprzedaży rolno-spożywczej UE i 15,5 % jej całkowitego eksportu (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ze względu na swój charakter OG są ściśle związane z konkretnymi regionami i ich społecznościami wiejskimi. Dzięki temu wyjątkowemu powiązaniu i gospodarczej wartości dodanej OG nie tylko przyczyniają się do rozwoju gospodarczego tych regionów i społeczności, lecz także do zachowania, a nawet podkreślenia ich dziedzictwa kulturowego i tożsamości. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nierozerwalny związek OG z regionem jest również istotnym sposobem zapobiegania delokalizacji oraz utrzymania miejsc pracy na europejskich obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ze względu na bardzo szczególną formę zarządzania za pośrednictwem grup producentów związanych z określonymi regionami, która zapewnia producentom pierwotnym pewien stopień kontroli nad dystrybucją, OG dowiodły również, że tworzą korzystną dla producentów pierwotnych wartość na poziomie wyższego szczebla. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | To przywiązanie do określonego regionu, jego mieszkańców i ziemi jest esencją OG i odróżnia je od marek przypisywanych firmom. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W związku z ostatecznym przyjęciem w 2021 r. nowej wspólnej polityki rolnej (WPR), w szczególności w związku ze zmianą rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków produktów rolnych, do systemu OG wprowadzono szereg zmian mających zmniejszyć obciążenia administracyjne dla producentów i wzmocnić ich kontrolę nad produkowanymi przez nich produktami objętymi OG, przy jednoczesnym zachowaniu kojarzonego z nimi wysokiego poziomu jakości. Sektor odniósł się do tych zmian bardzo pozytywnie. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W kontekście strategii „Od pola do stołu” Komisja podjęła decyzję o przeprowadzeniu nowego przeglądu systemu OG, aby bardziej go dopracować i zwiększyć jego wkład w zrównoważony rozwój. W dniu 31 marca 2022 r. opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych i produktów rolnych oraz systemów jakości, zmieniającego rozporządzenia (UE) 1308/2013, (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/787 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) 1151/2012 (4). Zapowiedziane cele wniosku zakładają dalsze usprawnienie systemu, poprawę ochrony i kontroli OG, wzmocnienie pozycji grup producentów oraz skuteczniejsze uwzględnienie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cele Komisji i uważa, że trafnie określiła elementy, które należy zmienić, aby jeszcze bardziej usprawnić ten już dobrze funkcjonujący system, takie jak: uproszczenie i harmonizacja niektórych procedur, możliwość włączenia do produkcji produktów objętych OG dobrowolnych zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju, wzmocnienie pozycji grup producentów dzięki dodatkowym prawom, zwiększenie ochrony OG w internecie czy sprawniejsze egzekwowanie kontroli. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Chociaż we wniosku wspiera się słuszne cele i trafnie określa elementy wymagające dostosowania do ich osiągnięcia, EKES wyraża pewne obawy dotyczące niektórych proponowanych zmian w odniesieniu do tych elementów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES pragnie również podkreślić, że system OG już teraz funkcjonuje dobrze i został już udoskonalony dzięki przeglądowi wspólnej organizacji rynków produktów rolnych w 2021 r. W związku z tym konieczne jest, aby nowy przegląd przebiegał w sposób przemyślany, tak aby udoskonalić system i ostatni przegląd. Komitet jest zdania, że instytucje UE powinny zachować ostrożność, aby uniknąć jakichkolwiek pochopnych działań, które mogłyby doprowadzić do zmiany sprzecznej z jej celami, co osłabiłoby skuteczną politykę. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa, że aby nowy przegląd rzeczywiście usprawnił system OG, należy w jak największym stopniu zaangażować w proces producentów produktów objętych OG oraz wysłuchać ich wiedzy fachowej, potrzeb i oczekiwań. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Uproszczenie procedury rejestracji OG, mające na celu zwiększenie atrakcyjności systemu dla producentów, nie może prowadzić do utraty wiarygodności w oczach konsumentów. Sukces OG opiera się na postrzeganiu ich przez konsumentów jako wyznaczników wysokiej jakości i autentyczności. Należy uważać, aby przy upraszczaniu procedury rejestracji nie naruszyć tych elementów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wniosek łączy wszystkie procedury rejestracji, zmiany, anulowania i ochrony OG w odniesieniu do produktów rolnych, win i napojów spirytusowych. Jeśli chodzi o środki kontroli, procedury obejmujące produkty rolne i napoje spirytusowe zostały połączone, natomiast OG dotyczące wina zachowały swoje własne zasady. EKES z zadowoleniem przyjmuje usprawnienie procedur, ale chciałby podkreślić, że aby zachować specyfikę każdego sektora, nie należy posuwać się dalej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje umożliwienie wyboru między wniesieniem sprzeciwu a zwykłym oświadczeniem o sprzeciwie w ciągu trzech miesięcy od opublikowania przez Komisję wniosku dotyczącego danego produktu. Oświadczenie o sprzeciwie, które ma charakter komentarza/uwagi do wniosku o rejestrację produktu, lecz nie jest sprzeciwem wobec jego rejestracji, prawdopodobnie zmniejszy obciążenie administracyjne związane z rozpatrywaniem sprzeciwów. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | OG są unikalnym rodzajem prawa własności intelektualnej, różniącym się znacznie od znaków towarowych ze względu na swój nierozerwalny związek z konkretnym regionem, jego kulturą, społecznościami wiejskimi, krajobrazem i historią praktyk rolniczych. Biorąc pod uwagę powyższe cechy szczególne, Komitet kwestionuje propozycję Komisji, aby przekazać niektóre elementy zarządzania OG Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) lub innej agencji, która – w przeciwieństwie do DG AGRI – nie posiada technicznej wiedzy rolniczej na temat charakteru OG i nie rozumie ich dogłębnie. Dlatego też należy wykazać potrzebę delegowania zadań, a także możliwości agencji wyznaczonej do wykonywania takich zadań. Ponadto, biorąc pod uwagę znaczenie związku między OG a rolnictwem oraz delikatne kwestie polityczne związane z zarządzaniem nimi, EKES uważa, że wszelkie decyzje dotyczące rejestracji, procedury sprzeciwu lub zmian powinny pozostać w wyłącznej kompetencji DG AGRI. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Opis przekazania zadań EUIPO jest we wniosku niejasny. Biorąc pod uwagę ryzyko związane z powierzeniem zadań związanych z zarządzaniem OG organowi, który nie posiada specjalistycznej wiedzy rolniczej, Komitet sądzi, że każde przekazanie zadania powinno być precyzyjnie określone i zdefiniowane bezpośrednio w rozporządzeniu, a nie w aktach delegowanych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Przewidziane we wniosku monitorowanie działań EUIPO dotyczących zarządzania OG nie wydaje się być wystarczające, aby zapewnić właściwe zarządzanie OG. Aby zadbać o odpowiednie monitorowanie, dokładne kryteria oceny należy określić bezpośrednio we wniosku. EKES uważa również, że Parlament Europejski i Rada powinny mieć prawo do ponownego przydzielenia delegowanych zadań DG AGRI w przypadku, gdy monitorowanie wykaże niedociągnięcia w zarządzaniu zadaniami przez EUIPO. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zważywszy na znaczenie OG w handlu UE, DG GROW powinna uwzględnić uznawanie i ochronę OG UE we wszystkich umowach handlowych i promować je na szczeblu międzynarodowym. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | We wniosku wprowadza się możliwość włączenia do wymogów dotyczących OG przez grupy ich producentów zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju. W tym kontekście EKES pragnie podkreślić, że – ze względu na swój wyjątkowy charakter wynikający z nierozerwalnego związku z określonym regionem, jego społecznością wiejską i krajobrazem – OG zawierają już elementy zrównoważonego rozwoju. W związku z tym docenia fakt, że wniosek przewiduje dobrowolne uwzględnienie dodatkowych zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju OG. Niemniej możliwość uczynienia przez producentów swoich produktów bardziej zrównoważonymi jest z pewnością dobrą okazją do dalszego zwiększania udziału OG w zrównoważonym rozwoju. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Zrównoważony rozwój opiera się na trzech różnych filarach: środowiskowym, gospodarczym i społecznym. Należy dopilnować, aby zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju OG uwzględniały każdy z tych trzech filarów, ponieważ OG mogą przyczynić się nie tylko do zrównoważonego rozwoju środowiska, ale ze względu na miejsca pracy i wartość dodaną, które tworzą one na obszarach wiejskich, również do zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | We wniosku proponuje się włączenie zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju bezpośrednio do specyfikacji OG. Oznaczałoby to, że włączenie lub zmiana tych zobowiązań byłyby dość skomplikowane i czasochłonne, ponieważ wymagałyby przeprowadzenia procedury zmiany OG. W związku z tym wszyscy producenci takich produktów objętych OG musieliby przestrzegać zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju, a zatem zrównoważony charakter ich produktów nie stanowiłby podstawy ich zróżnicowania na rynku. Rozróżnienie na rynku między producentami produktów o tym samym OG często staje się problemem w przypadku rozległych OG. Z tych powodów EKES jest zdania, że instytucje UE powinny zasięgnąć opinii producentów produktów objętych OG, aby ocenić, czy zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju powinny być bezpośrednio włączone do specyfikacji OG, czy właściwsze byłoby włączenie ich do systemu ad hoc. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Komitet sądzi, że możliwość przyjęcia aktów delegowanych określających kryteria uznawania istniejących norm zrównoważonego rozwoju na późniejszym etapie stawia producentów w niepewnej sytuacji, która może zniechęcić ich do podejmowania zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do OG. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Roli grup producentów produktów objętych OG, którzy muszą zarządzać własnymi OG i opracowywać je, aby chronić produkt, swój wizerunek i konsumentów, nie należy umniejszać, lecz ją wzmacniać. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Przewidziane we wniosku zaangażowanie urzędników publicznych i organizacji konsumenckich w wewnętrzne funkcjonowanie grup producentów może jeszcze bardziej skomplikować pracę tych grup. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Biorąc pod uwagę, że system OG powinien pozostać środkiem chroniącym rolników, uznanie grup producentów zgodnie z propozycją zawartą w art. 33 ust. 2 powinno opierać się wyłącznie na odsetku reprezentowanych producentów, a nie na odsetku produktów objętych OG wytworzonych przez grupy producentów. W przeciwnym razie instytucje UE powinny włączyć do wniosku narzędzia, które pozwolą zapobiec sytuacjom, w których mniejszość dużych producentów produktów objętych danym OG blokuje decyzje popierane przez zdecydowaną większość producentów produktów objętych tym samym OG. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Przedstawiona we wniosku przyczyna wprowadzenia podziału na dwa różne rodzaje grup producentów nie jest wystarczająco jasna. EKES zastanawia się, czy nie skomplikuje to jeszcze bardziej zarządzania OG, zamiast je usprawnić. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | We wniosku „grupę producentów” określa się jako „dowolne stowarzyszenie, niezależnie od jego formy prawnej, skupiające głównie producentów lub przetwórców tego samego produktu”. Definicja ta nie obejmuje producentów surowców. Biorąc pod uwagę istotną rolę, jaką odgrywają producenci surowców w chronionych nazwach pochodzenia (ChNP), można by wnioskować o włączenie ich do „uznanych grup producentów” produktów objętych ChNP. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, aby zapewnić grupom producentów pewną kontrolę nad wykorzystaniem OG jako składnika produktu w nazwie produktu spożywczego oraz nad wprowadzaniem do obrotu przetworzonego produktu związanego z tym oznaczeniem. Zwiększyłoby to zdolność grup producentów do kontrolowania wysokiej jakości wizerunku ich produktów. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Ze względu na swoją wartość dodaną OG są szczególnie narażone na nadużycia. Komitet uważa, że konieczne jest wzmocnienie ich ochrony, a także usprawnienie kontroli. Wniosek zawiera kilka interesujących elementów dotyczących tego aspektu, takich jak: lepsza współpraca i wymiana informacji oraz wzajemna pomoc między państwami członkowskimi oraz Komisją, ustanowienie certyfikacji producentów produktów objętych OG czy możliwość unieważnienia lub przeniesienia nazwy domeny. Wydaje się, że w przypadku niektórych innych propozycji dotyczących ochrony OG w internecie brakuje ambicji lub narzędzi niezbędnych do egzekwowania takiej ochrony. EKES podkreśla, że producenci powinni mieć prawo do obrony swoich produktów, lecz w żadnym wypadku nie powinni być za to odpowiedzialni. Odpowiedzialność za ochronę OG powinna nadal spoczywać na Komisji i państwach członkowskich, które powinny dołożyć wszelkich starań w celu jej zapewnienia. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | EKES uważa, że niezwykle ważna jest ochrona OG przed nieuczciwą praktyką przywołania. Ochrona została już uwzględniona w przepisach regulujących system OG. We wniosku dodaje się definicję przywołania. Komitet jest zdania, że bardzo precyzyjna definicja przywołania może osłabić ochronę przed takimi praktykami, ponieważ wraz z biegiem czasu będą one ewoluować. Zaleca skreślenie definicji i – zamiast tego – oparcie się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Obecnie zarejestrowanych jest ponad 3 300 OG. Jednak około 80 % z nich znajduje się tylko w sześciu państwach członkowskich UE (5). Pokazuje to wyraźnie, że wiele państw członkowskich UE jest niedostatecznie reprezentowanych w systemie OG. Ponadto istnieje ryzyko, że przepaść ta będzie się pogłębiać. Państwa członkowskie posiadające wiele OG zdobywają wiedzę specjalistyczną w zakresie praktycznego i administracyjnego zarządzania nimi, z której mogą korzystać nowi producenci pragnący zarejestrować swoje produkty, natomiast producenci w innych państwach członkowskich mają poczucie braku kompetencji potrzebnych do rejestracji swoich produktów. EKES ubolewa, że wniosek nie przewiduje środków, które ułatwiałyby i wspierały rejestrację OG dla przedsiębiorstw wchodzących na rynek oraz popularyzowałyby wśród nich ten system. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Komisja w swojej ocenie opublikowanej w 2021 r. zaznacza, że w niektórych krajach OG nadal nie są znane konsumentom (6). W związku z tym zasadnicze znaczenie mają kampanie marketingowe i promocyjne, o czym świadczą efekty kampanii promocyjnych UE na rzecz OG. EKES uważa, że przegląd systemu powinien obejmować narzędzia wspierające promowanie i podnoszenie świadomości w zakresie OG. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | We wniosku wprowadza się świadectwa dla producentów spełniających wymogi specyfikacji OG. EKES uważa, że jeśli zostaną starannie opracowane i będą dobrze zarządzane, świadectwa mogą ułatwić handel, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony przed nadużyciami. Kod QR dotyczący produktów objętych OG mógłby również zapewnić bezpośredni dostęp do tego świadectwa. |
| --- | --- |

4.22.

5.   Uwaga końcowa

| 5.1. | System OG jest niezwykle owocną polityką UE, która umożliwia zachowanie unikalnej wiedzy fachowej i dziedzictwa kulturowego, jednocześnie zwiększając dochody producentów i ożywiając obszary wiejskie. Jak wynika z oceny Komisji opublikowanej w 2021 r. (7), polityka ta jest stosunkowo skuteczna, a zmiany wprowadzone nowym rozporządzeniem o wspólnej organizacji rynków produktów rolnych dodatkowo ją wzmocniły. W nowym przeglądzie, przedstawionym we wniosku Komisji, proponuje się pewne dodatkowe zmiany, które potencjalnie mogłyby jeszcze bardziej zwiększyć skuteczność tej polityki. Niemniej inne proponowane zmiany wymagają pewnego doprecyzowania, a niektóre z nich – takie jak zaangażowanie EUIPO – prawdopodobnie mogą skomplikować procedury lub osłabić wyjątkowy charakter systemu OG, który zadecydował o jego sukcesie. DG AGRI powinna pozostać głównym podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie OG, a DG GROW powinna zapewnić uznanie i ochronę tego systemu na szczeblu międzynarodowym za pomocą umów handlowych i podnoszenia świadomości. |
| --- | --- |

5.1.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2117 z dnia 2 grudnia 2021 r. zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych, (UE) nr 1151/2012 w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych, (UE) nr 251/2014 w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych aromatyzowanych produktów sektora wina i (UE) nr 228/2013 ustanawiające szczególne środki w dziedzinie rolnictwa na rzecz regionów najbardziej oddalonych w Unii Europejskiej (Dz.U. L 435 z 6.12.2021, s. 262).

1

(2)  https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/

2

(3)  https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/c1d86ba1-7b09-11eb-9ac9-01aa75ed71a1

3

(4)  COM(2022) 134 final.

4

(5)  https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/c1d86ba1-7b09-11eb-9ac9-01aa75ed71a1/language-pl

5

(6)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=SWD:2021:427:FIN

6

(7)  Tamże.

7

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/123 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/123

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Zrównoważone produkty jako norma«”

(COM(2022) 140 final)

oraz wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i uchylającego dyrektywę 2009/125/WE

(COM(2022) 142 final – 2022/0095(COD))

(2022/C 443/18)

| Sprawozdawca: | Thomas WAGNSONNER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Thomas WAGNSONNER

| Wniosek o wydanie opinii | Komisja Europejska, 16.5.2022
  Parlament Europejski, 2.5.2022
  Rada, 10.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 30.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 205/1/4 |

Wniosek o wydanie opinii

Komisja Europejska, 16.5.2022

Parlament Europejski, 2.5.2022

Rada, 10.6.2022

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

30.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

205/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) docenia propozycje zawarte w Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i popiera w niniejszej opinii zwłaszcza sposób uczynienia produktów bardziej zrównoważonymi. Ponadto stwierdza, że konieczne jest zharmonizowane podejście prawne. Jednocześnie należy zauważyć, że wniosek dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie ekoprojektu jest nadal w wielu miejscach niejasny z powodu dużej liczby aktów delegowanych. Ponadto EKES proponuje szybsze i ambitniejsze wdrożenie, wziąwszy pod uwagę konieczność ograniczenia zużycia zasobów oraz ochrony klimatu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca przede wszystkim uwagę, że podejście oparte na gospodarce o obiegu zamkniętym może się powieść wyłącznie wówczas, gdy wszystkie podmioty gospodarki – producenci, konsumenci i pracownicy – oraz władze publiczne zostaną w nie odpowiednio zaangażowane i otrzymają odpowiednie informacje na ten temat. Dla zadowalającego wdrożenia zasadnicze znaczenie mają odpowiednie, jasne, dobre i spójne przepisy, by zrównoważonym produktom zapewnić równe szanse na konkurencję. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Z zadowoleniem przyjmuje nowe elementy rozporządzenia, takie jak rozszerzenie zakresu stosowania, nowe wymogi dotyczące ekoprojektu (trwałość, możliwość naprawy, recykling, wpływ na środowisko, emisje CO2 itp.), a także wymogi informacyjne związane z cyfrowym paszportem produktu i etykietami, i jednocześnie podkreśla znaczenie właściwych i odpowiednich informacji, zwłaszcza dla konsumentów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera zakaz niszczenia niesprzedanych towarów, przez co rozumie nowe, zwrócone lub nadające się do naprawy produkty. Odnosi się pozytywnie do tego, że rozporządzenie wraz z pakietem dotyczącym obiegu zamkniętego przeciwdziała istniejącym problemom, takim jak pseudoekologiczny marketing oraz celowe postarzanie produktów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Forum ds. ekoprojektu jest gremium wspierającym, które wypełnia wiele zadań w zakresie wdrażania. Wszystkie zainteresowane strony i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerzy społeczni, powinni mieć możliwość przedstawienia pomysłów i sugestii w celu usprawnienia procesu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdaje sobie sprawę z wyzwań stojących przed producentami i przedsiębiorstwami, szczególnie małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP), i podkreśla, że należy unikać zbędnych obciążeń administracyjnych. Dostrzega również możliwość osiągnięcia nowego europejskiego poziomu produkcji „Made in Europe” dzięki normom dotyczącym zrównoważonych produktów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Narzędzia deklaracji zgodności i samoregulacji zapewniają przestrzeń na przedsiębiorczość. Skuteczna kontrola skoordynowana między państwami członkowskimi wraz z odpowiednim informowaniem konsumentów zwiększa zaufanie, że uda się odpowiednio przestawić z gospodarki linearnej na gospodarkę o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES musi niestety odnotować, że rozporządzenie pomija aspekt społeczny. Niewystarczająca wydaje się wzmianka o wniosku Komisji dotyczącym dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Linearny system gospodarczy jest przeciążeniem dla światowych zasobów. Od czasu konferencji paryskiej ONZ w sprawie zmiany klimatu do czasu konferencji klimatycznej w Glasgow zużyto ponad pół biliona ton nowych zasobów. W „Sprawozdaniu na temat luki w obiegu zamkniętym” (ang. The Circularity Gap Report) z 2022 r. (1) stwierdzono, że zaledwie 8,6 % zużywanych zasobów na całym świecie poddawanych jest recyklingowi bądź że – innymi słowy – luka w obiegu zamkniętym wynosi ponad 90 %. Gospodarka o obiegu zamkniętym może znacznie przyczynić się do ograniczenia zużycia zasobów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W Europie uznano potrzebę ochrony zasobów. Komisja Europejska zaproponowała Zielony Ład – unijną strategię wzrostu na rzecz sprawiedliwego i prosperującego społeczeństwa o nowoczesnej, efektywnie korzystającej z zasobów i konkurencyjnej gospodarce. Problemy związane z łańcuchem dostaw spowodowane pandemią i rosyjską inwazją na Ukrainę sprawiają, że jeszcze bardziej niezbędne jest działanie. Przedsiębiorstwa i konsumenci odczuwają niedobory i wzrost cen w wielu dziedzinach. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja Europejska zaproponowała pod koniec marca 2022 r. następujące inicjatywy w ramach Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym:






  — | komunikat Komisji „Uczynienie zrównoważonych produktów normą”, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

komunikat Komisji „Uczynienie zrównoważonych produktów normą”,

| — | wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, |
| --- | --- |

—

wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów,

| — | plan prac dotyczący ekoprojektu i etykietowania energetycznego na lata 2022–2024, |
| --- | --- |

—

plan prac dotyczący ekoprojektu i etykietowania energetycznego na lata 2022–2024,

| — | strategię UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym, |
| --- | --- |

—

strategię UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym,

| — | wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych, |
| --- | --- |

—

wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych,

| — | wniosek dotyczący włączenia konsumentów w proces zielonej transformacji. |
| --- | --- |

—

wniosek dotyczący włączenia konsumentów w proces zielonej transformacji.

| 2.4. | Niniejsza opinia dotyczy komunikatu „Uczynienie zrównoważonych produktów normą” (COM(2022) 140 final) oraz wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i uchylającego dyrektywę 2009/125/WE (COM(2022) 142 final – 2022/0095 (COD)). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W komunikacie wskazano potrzebę zrewidowania dominującego linearnego modelu gospodarczego i podjęcia kroków na drodze do gospodarki o obiegu zamkniętym. Zharmonizowane w całej Europie podejście przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności, tworzenia miejsc pracy i oferowania konsumentom zrównoważonych produktów. Wymaga to nowej metody wytwarzania produktów wykraczającej poza obecne wymogi minimalne (REACH, etykietowanie energetyczne, opakowania itp.). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zakres stosowania nowego rozporządzenia w sprawie ekoprojektu zostanie znacznie rozszerzony, a związane z nim inicjatywy sektorowe dotyczące wyrobów włókienniczych, budowlanych itp. przyczynią się do ochrony zasobów i efektywności energetycznej. W szczególności nowa treść dotycząca przedłużenia okresu użytkowania produktu (trwałość, możliwość naprawy, lepszy recykling itp.) oraz lepszego informowania konsumentów o produkcie dzięki cyfrowemu paszportowi produktu będzie wymagać od przedsiębiorstw jasnego opisu cech produktów i ich wpływu na cykl życia. Konsumenci będą mieli możliwość porównania i tym samym oceny produktów spełniających europejskie wytyczne w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Uzupełnieniem wymogów dotyczących produktów w rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu są dalsze środki wspomagające. Obowiązek informowania o walorach produktów i korzyściach dla środowiska, a także o danych dotyczących naprawy i trwałości oraz zakaz pseudoekologicznego marketingu wzmocnią pozycję konsumentów i zaufanie z ich strony. Kontrole produktów przeprowadzane przez organy publiczne oraz przejrzyste monitorowanie zgodności z kryteriami dotyczącymi produktu dają pewność, że mogą oni wybierać spośród produktów wysokiej jakości, co jest gwarancją równych szans dla przedsiębiorców. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zasadniczo zgadza się z celami dotyczącymi gospodarki o obiegu zamkniętym oraz inicjatywy dotyczącej zrównoważonych produktów, gdyż w ich przypadku zrównoważony rozwój polega na połączeniu aspektów ekologicznych, gospodarczych i społecznych. Oznacza to, że wszyscy uczestnicy gospodarki muszą spełnić niezbędne, nowe i ambitne wytyczne. Przedsiębiorstwa są zobowiązane do ukierunkowania produkcji i wzornictwa przemysłowego na zasady zrównoważonego rozwoju i do przekazywania informacji na ten temat. Konsumenci muszą zaś to rozumieć i podejmować odpowiedzialne i właściwe decyzje na podstawie uzyskanych informacji. Uważa również, że konieczne są odpowiednie kampanie uświadamiające. Skuteczna kontrola jest niezbędna, by zapewnić rzetelną realizację celów, gdyż w przeciwnym razie zaszkodzi się pozycji Europy jako lokalizacji dla inwestycji i wzbudzi sceptycyzm wobec sensu ochrony środowiska. Cel polega raczej na zapewnieniu dobrych miejsc pracy, lepszego rozwoju, całościowej wizji i uświadomienia konsumentów i klientów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Omawiane rozporządzenie i gospodarka o obiegu zamkniętym ustanawiają nowe normy. By przyjąć te wymogi, wcielić je w życie i doprowadzić do stworzenia obiegu zamkniętego w gospodarce, należy zaangażować i proaktywnie włączyć w działania podmioty gospodarki: konsumentów, producentów, przedsiębiorców, związki zawodowe oraz instytucje badawcze. Pomocne będzie w tym przekazanie istotnych informacji na temat możliwości i celów oraz włączenie w odpowiednim czasie zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES popiera przyjęte w rozporządzeniu i aktach delegowanych zharmonizowane podejście mające zapobiec fragmentacji oraz uwzględnić specyfikę produktów, przystępność cenową dla konsumentów i konkurencję. Zrównoważone produkty są europejską szansą dla przedsiębiorstw, innowacji i miejsc pracy. Zarazem wychodzą naprzeciw życzeniom konsumentów, jeśli chodzi o wpływ na środowisko i dłuższy okresu użytkowania. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Z zadowoleniem przyjmuje rozszerzenie zakresu stosowania na większą liczbę produktów oraz wyższe wymogi. EKES stwierdza, że choć przedsiębiorstwa produkcyjne czekają nowości, na przykład cyfrowy paszport produktów, a także przepisy dotyczące niesprzedanych towarów i konkretnych produktów, są one konieczne do stworzenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Jednocześnie w ten sposób ustanowiona zostanie nowa norma „Made in Europe”. Dla kręgów biznesowych otworzą się również nowe możliwości w dziedzinie projektowania, usuwania i naprawy produktów. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia spójności wszystkich odnośnych obszarów prawodawstwa. Obejmuje to spójność planu działania pod względem czasu i treści, aby nie zmniejszyć jego skuteczności z powodu fragmentacji przepisów oraz różnic w postępowaniu występujących między państwami członkowskimi. Równie ważne jest jednak zadbanie o spójność z innymi istotnymi wspomagającymi obszarami prawodawstwa, takimi jak niedawno przedstawiona dyrektywa Komisji Europejskiej w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw, uregulowania dotyczące odpadów istotne dla obiegu zamkniętego, w tym środki wywozowe, a także rozporządzenie w sprawie nadzoru rynku itd. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uznaje potrzebę wydania aktów delegowanych, lecz – wziąwszy pod uwagę, że wiele aspektów jest wciąż niejasnych – domaga się również od Komisji Europejskiej, by towarzyszył im bardziej szczegółowy plan prac. Powinno to zapewnić objęcie wielu produktów zakresem aktów delegowanych; jednocześnie niezbędne jest włączenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego i związków zawodowych na wczesnym etapie prac. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES odnotowuje, że rozporządzenie w sprawie ekoprojektu jest bardzo złożonym aktem prawnym, który pociągnie za sobą zmianę modelu gospodarczego. Uważa, że konieczne jest szybkie, lecz również właściwe wdrożenie jego przepisów. Wdrożenie aktów delegowanych wymaga zatem odpowiednich zasobów ludzkich. Zważywszy, że nowym wymogom będą musieli sprostać również konsumenci, przedsiębiorstwa, stacje obsługi i organy kontrolne, za równie niezbędne uważa się odpowiednie zaangażowanie wszystkich podmiotów gospodarki w proces informacyjny. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Podmioty sektora publicznego powinny być liderami zielonych zamówień publicznych w procesie udzielania zamówień. Lepsze skutki można osiągnąć również, uzależniając – w wytycznych dotyczących finansowania – wsparcie lub dotacje między innymi od zielonych zamówień publicznych, tak jak na przykład w przypadku różnych programów inwestycyjnych UE dla przedsiębiorstw lub osób trzecich. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES stwierdza, że wymogi dotyczące ekoprojektu powinny być korzystne dla konsumentów oraz że korzyść ta powinna być wyraźna i łatwa do dostrzeżenia. Choć z powodu dalej idących wymogów zawartych w nowym rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu ceny produktów przy zakupie mogą wzrosnąć, to dzięki lepszej charakterystyce, większej trwałości, możliwości ulepszania i naprawy produktów, a także ich wyższej wartości pod koniec przydatności do użycia możliwe są też oszczędności. Dzięki bardziej energooszczędnym urządzeniom można zaoszczędzić energię i pieniądze. Trwałe produkty są również bardziej ekonomiczne. Dzięki nowemu wnioskowi dotyczącemu dyrektywy konsumenci mogliby zaoszczędzić średnio 285 EUR (2) rocznie. Rozporządzenie kładzie nacisk na przystępność cenową, przy czym ten wymóg powinien uwzględniać różne budżety gospodarstw domowych, tak by ekoprojekt nie stał się ekskluzywnym konceptem. Tym istotniejsze jest zatem zapewnienie konsumentom wsparcia finansowego przy pierwszym zakupie i naprawie zrównoważonych produktów. |
| --- | --- |

3.9.

3.10.   Aspekty ochrony środowiska

| 3.10.1. | Ekoprojekt to postulat, by przyjąć sposób myślenia oparty na obiegu zamkniętym, co EKES podkreśla w szczególności w kontekście:






  — | uregulowań prawnych i środków kontroli: łagodzenie przepisów bądź odstępstwa w aktach delegowanych lub w postaci dobrowolnych samozobowiązań, a także możliwości obchodzenia przepisów lub luki prawne w kontroli byłyby sprzeczne z celami. Wymogi dotyczące ekoprojektu, charakterystyki produktu i informowania, w tym parametry produktu, powinny być spójne na wymaganym poziomie, |
| --- | --- | --- |

3.10.1.

—

uregulowań prawnych i środków kontroli: łagodzenie przepisów bądź odstępstwa w aktach delegowanych lub w postaci dobrowolnych samozobowiązań, a także możliwości obchodzenia przepisów lub luki prawne w kontroli byłyby sprzeczne z celami. Wymogi dotyczące ekoprojektu, charakterystyki produktu i informowania, w tym parametry produktu, powinny być spójne na wymaganym poziomie,

| — | przedsiębiorstw, które już na etapie projektowania powinny myśleć o wpływie na środowisko w całym cyklu życia, o długoterminowym użytkowaniu, łatwej konserwacji i naprawie produktu, a także o tym, jakie kolejne produkty mogą z niego powstać. Należy również ponownie zastanowić się nad standaryzacją produktów. Za przykład niech posłużą różne rozmiary opon lub przewodów ładujących, |
| --- | --- |

—

przedsiębiorstw, które już na etapie projektowania powinny myśleć o wpływie na środowisko w całym cyklu życia, o długoterminowym użytkowaniu, łatwej konserwacji i naprawie produktu, a także o tym, jakie kolejne produkty mogą z niego powstać. Należy również ponownie zastanowić się nad standaryzacją produktów. Za przykład niech posłużą różne rozmiary opon lub przewodów ładujących,

| — | konsumentów, którzy podejmując decyzję o zakupie, powinni otrzymać istotne informacje o wpływie na środowisko, okresie użytkowania, naprawie, dalszym wykorzystaniu i usuwaniu. |
| --- | --- |

—

konsumentów, którzy podejmując decyzję o zakupie, powinni otrzymać istotne informacje o wpływie na środowisko, okresie użytkowania, naprawie, dalszym wykorzystaniu i usuwaniu.

| 3.10.2. | Po długim okresie użytkowania i ponownym użyciu recykling jest kolejnym elementem rozporządzenia dotyczącym zasobooszczędności. Celem jest zwiększenie zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w produktach, możliwości recyklingu produktów oraz wartości sektorów recyklingu i naprawy. EKES popiera ten cel, lecz zwraca uwagę, że należy wciąż pokonać pewne przeszkody techniczne, prawne oraz koncepcyjne.
  Istnieje duża potrzeba zmiany myślenia w kategoriach cyklu materiałowego. Na przykład: wyższemu współczynnikowi recyklingu musi towarzyszyć minimalny stopień wykorzystania materiałów z recyklingu (3), teoretyczne możliwości recyklingu produktów należy skoordynować z technicznymi możliwościami recyklingu i praktycznym zastosowaniem jego zasad, w sektorze tworzyw sztucznych potrzebne są dogłębne zmiany w projektowaniu i produkcji, a ponadto surowce wtórne nie są traktowane na równi z surowcami pierwotnymi (4).
  Recykling jest również szansą dla Europy: importowane są na przykład wysokiej jakości minerały metaliczne jako surowiec lub produkt, a następnie, po użyciu, są nieomal bezpłatnie usuwane lub wysyłane w świat. Do tej kategorii zaliczają się zwłaszcza samochody osobowe i odpady elektroniczne. Należy je uznać za surowce wtórne i odpowiednio traktować. Rozbiórka, przetwarzanie oraz recykling są korzystne dla klimatu, a także tworzą wysoką wartość dodaną i miejsca pracy (5). Trzeba przy tym również pamiętać o równowadze gospodarczej, środowiskowej i społecznej. |
| --- | --- |

3.10.2.

Istnieje duża potrzeba zmiany myślenia w kategoriach cyklu materiałowego. Na przykład: wyższemu współczynnikowi recyklingu musi towarzyszyć minimalny stopień wykorzystania materiałów z recyklingu (3), teoretyczne możliwości recyklingu produktów należy skoordynować z technicznymi możliwościami recyklingu i praktycznym zastosowaniem jego zasad, w sektorze tworzyw sztucznych potrzebne są dogłębne zmiany w projektowaniu i produkcji, a ponadto surowce wtórne nie są traktowane na równi z surowcami pierwotnymi (4).

Recykling jest również szansą dla Europy: importowane są na przykład wysokiej jakości minerały metaliczne jako surowiec lub produkt, a następnie, po użyciu, są nieomal bezpłatnie usuwane lub wysyłane w świat. Do tej kategorii zaliczają się zwłaszcza samochody osobowe i odpady elektroniczne. Należy je uznać za surowce wtórne i odpowiednio traktować. Rozbiórka, przetwarzanie oraz recykling są korzystne dla klimatu, a także tworzą wysoką wartość dodaną i miejsca pracy (5). Trzeba przy tym również pamiętać o równowadze gospodarczej, środowiskowej i społecznej.

| 3.10.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję podjęcia działań dotyczących niesprzedanych towarów, choć w tym wypadku można by przyjąć ambitniejsze podejście. Niszczenie nienaruszonych produktów, do których należą towary nowe, zwrócone lub nadające się do naprawy, jest niepożądane z punktu widzenia społeczeństwa, gdyż jest równoznaczne z marnowaniem zasobów. Zdaniem EKES-u propozycja Komisji, by pierwszym krokiem było poproszenie przedsiębiorstw, z wyłączeniem MŚP, jedynie o prowadzenie dokumentacji, nie jest wystarczająca. Sama możliwość wprowadzenia bardziej zdecydowanych środków w drodze aktów delegowanych budzi wątpliwości co do rzeczywistej realizacji celów. EKES popiera zakaz niszczenia niesprzedanych produktów, pod warunkiem że są one bezpieczne. Trzeba ponadto zachęcić przedsiębiorstwa i platformy handlu detalicznego do wypracowania praktyk handlowych, co znacznie zmniejszyłoby liczbę zwróconych produktów i niesprzedanych zapasów. Trzeba również uwrażliwić konsumentów na wpływ zwróconych towarów na środowisko. |
| --- | --- |

3.10.3.

3.11.   Aspekty gospodarcze

| 3.11.1. | EKES zwraca uwagę, że z punktu widzenia MŚP wniosek dotyczący rozporządzenia należy zasadniczo ocenić pozytywnie, choć pewne elementy budzą również sceptycyzm. MŚP dysponują jedynie określonymi zasobami (ludzkimi). W szczególności środki wsparcia, o których mowa w rozporządzeniu, powinny zostać ukierunkowane na potrzeby i wymogi MŚP. Ponadto pojawiają się trudności w dostępie MŚP do niezbędnych zamówień publicznych. Należy zatem poszukiwać rozwiązań umożliwiających im udział w odpowiednich procedurach. Wreszcie z punktu widzenia MŚP konieczne jest zapewnienie komplementarności między rozporządzeniem w sprawie zrównoważonych produktów a uregulowaniami dotyczącymi konkretnych produktów. Chodzi o to, by nie dublować kosztów i obciążeń biurokratycznych. |
| --- | --- |

3.11.1.

| 3.11.2. | Sektor napraw odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu długiego okresu użytkowania produktu. W związku z tym należy ułatwić włączenie się do modelu opartego na obiegu zamkniętym dostawcom usług w zakresie napraw, społeczno-gospodarczym podmiotom zajmującym ponownym użyciem produktów, a także inicjatywom społeczeństwa obywatelskiego i przedsięwzięciom lokalnym dotyczącym naprawy produktów. Na przykład w Niemczech i Austrii w ramach inicjatyw dotyczących naprawy sprawdziło się wykupywanie ubezpieczenia od kosztów naprawy, które jednocześnie uprawnia do jej dokonania. |
| --- | --- |

3.11.2.

| 3.12. | W komunikacie za ważne narzędzie uznano nowe modele biznesowe związane z obiegiem zamkniętym (6). Muszą być one atrakcyjne, nowoczesne w oczach przedsiębiorstw i konsumentów oraz zapewniać przestrzeń do inicjatywy i odpowiednie warunki pracy. Tego rodzaju modele istnieją już w praktyce, na przykład gospodarka dzielenia się, produkt jako usługa, płacenie w miarę użytkowania itp. EKES proponuje, by wspierać działalność istniejących już platform najlepszych praktyk za pomocą zachęt do korzystania z nich i dostosować je do obecnych wyzwań związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym. Wśród przykładów przytaczanych obecnie figurują Baukarussell – materiały po rozbiórce lub przebudowie oferowane są nowym użytkownikom – bądź też sieci napraw, które umożliwiają kontakt konsumentom i serwisom napraw. Jednak nieliczne bazy danych są atrakcyjne dla oferentów i nabywców. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES zwraca uwagę na potrzebę podnoszenia świadomości konsumentów na temat zrównoważonych działań i korzystania z produktów aż do końca przydatności do użycia. Badania naukowe (7) pokazują, że gospodarstwa domowe przechowują wciąż działające, lecz już nieużywane urządzenia (np. laptopy, telefony komórkowe, opiekacze do grzanek itp.) przez okres do sześciu lat. Dlatego też konieczne są odpowiednie zachęty dla konsumentów, by już nieużywane artykuły utrzymywali w cyklu eksploatacji. |
| --- | --- |

3.13.

3.14.   Aspekty społeczne

| 3.14.1. | Niestety EKES musi zwrócić uwagę, że rozporządzenie pomija aspekt społeczny. Odniesienie do wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw (8) wydaje się niewystarczające, gdyż w dyrektywie kładzie się nacisk na zorientowane na proces podejście do globalnych łańcuchów wartości, a kwestie społeczne dotyczące konkretnych produktów nie mogły w niej zostać wyczerpująco omówione. EKES stanowczo podkreśla, że z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju wszystkie jego trzy wymiary: gospodarczy, społeczny i środowiskowy muszą być zawsze rozpatrywane łącznie, w związku z czym wzywa Komisję do ponownego przeanalizowania rozporządzenia pod kątem zasadności uwzględnienia również aspektów społecznych związanych z konkretnymi produktami. |
| --- | --- |

3.14.1.

| 3.14.2. | EKES zwraca uwagę, że zielone miejsca pracy niekoniecznie mają zrównoważony charakter, jeśli nie wszystkie cele zrównoważonego rozwoju zostały uwzględnione. Należy zapewnić zgodność z normami pracy, w szczególności ze względu na konkurencję. |
| --- | --- |

3.14.2.

| 3.14.3. | Projekt europejskich partnerów społecznych (9) dotyczył wpływu gospodarki o obiegu zamkniętym na zatrudnienie oraz warunki pracy. Przestawienie się na gospodarkę o obiegu zamkniętym może doprowadzić do powstania do 2030 r. od 250 tys. do 700 tys. miejsc pracy. Skutki znacznie się różnią w zależności od sektora i regionu. Sektor odpadów i napraw odniesie z tego ponadprzeciętne korzyści, w przeciwieństwie do sektora górniczego i chemicznego, który odczuje raczej negatywne skutki. Potrzebna będzie również dobrze wykształcona siła robocza (np. do gospodarowania odpadami). Ogólnie rzecz biorąc, należy zadbać o dostępność dobrych miejsc pracy i o przyzwoite wynagrodzenie. EKES ubolewa, że Komisja nie przewiduje obecnie dialogu społecznego w celu uwzględnienia konsekwencji przestawienia się na gospodarkę o obiegu zamkniętym z punktu widzenia pracowników. |
| --- | --- |

3.14.3.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Informacje zawarte w cyfrowych paszportach produktu, na etykietach i w oznakowaniach ekologicznych

| 4.1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dostęp do kompleksowych informacji o produkcie w cyfrowym paszporcie produktu. Informacje te powinny być dostępne w ukierunkowany i przyjazny dla użytkownika sposób dla wszystkich podmiotów w całym łańcuchu dostaw. Treść powinna zapewniać konsumentom podstawę do podejmowania decyzji związanych z obiegiem zamkniętym odnośnie do zakupu, ponownego użycia, naprawy i usuwania produktów. Powinna informować o zawartości CO2 w produkcie, zawartości metali ziem rzadkich, składnikach niebezpiecznych, materiałach nienadających się do recyklingu, o częściach nadających się do naprawy, ich dostępności lub, w przypadku oprogramowania, o jego kompatybilności i kosztach. Z zadowoleniem przyjmuje się możliwość uwzględnienia w cyfrowych paszportach produktu informacji na temat innych aspektów zrównoważonego rozwoju (10). Komitet zachęca do uzupełnienia cyfrowych paszportów produktu o wskaźnik napraw zawierający informacje o możliwości naprawy zwłaszcza istotnych zużytych części, o cenie części zamiennych i ich dostępności na przestrzeni czasu, a także o warunkach pracy, w których wytworzone zostały produkty. Konsumenci powinni otrzymywać istotne informacje również w formie papierowej, na przykład gwarancję czy informacje o zawartości CO2 w produkcie. |
| --- | --- |

4.1.1.

Cyfrowy paszport produktu nie powinien być dla przedsiębiorstw instrumentem wymagającym dodatkowych zasobów (gromadzenia danych), lecz raczej obejmującym już istniejące systemy. Wymóg udostępniania coraz bardziej przejrzystych, lecz jednocześnie wrażliwych danych może jednak również wiązać się z przeglądem spójności decyzji w sprawie praw własności przemysłowej.

4.1.2.   Etykiety

Etykiety mają na celu zapewnienie konsumentom takich informacji o produkcie, które nie zostały jeszcze określone w aktach delegowanych. EKES podkreśla potrzebę zamieszczania odpowiednich, widocznych i jasnych informacji dla klientów, przy czym zasadnicze znaczenie mają informacje na temat wpływu na klimat, zawartości i składu, zgodności z normami pracy, trwałości i możliwości naprawy.

4.1.3.   Oznakowanie ekologiczne

Wiele produktów i usług jest opatrywanych europejskim oznakowaniem ekologicznym na podstawie ekspertyzy. Celem jest ułatwienie konsumentom dostrzeżenia informacji dotyczących troski o środowisko, trwałości i wysokiej jakości oraz umożliwienie im porównania produktów. Wymogi dotyczące oznakowania ekologicznego mogą jednak co najwyżej uzupełniać, a nie zastępować przepisy dotyczące produktów oparte na rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu, a zatem kontrola przeprowadzana przez organy na mocy tego rozporządzenia musi obejmować również informacje na temat oznakowania ekologicznego.

4.2.   Internetowe platformy handlowe

Istotne są równe warunki działania dla wszystkich podmiotów gospodarczych, dlatego przepisy dotyczące odpowiedzialności dotyczące internetowych platform handlowych powinny mieć zastosowanie zwłaszcza wtedy, gdy żaden inny podmiot w łańcuchu dostaw nie podejmuje działań przeciwko produktowi niezgodnemu z przepisami (11).

| 4.3. | Nadzór rynku – kontrolę, zakazy, administracyjne kary pieniężne – powierza się państwom członkowskim, a informacje o naruszeniach publikuje się w europejskim systemie informacyjnym i komunikacyjnym do celów nadzoru rynku (ICSMS) odnośnie do produktów, które zostały uznane za niezgodne z przepisami lub niebezpieczne. Popiera propozycję rozszerzenia i poprawy nadzoru rynku, ponieważ 10–25 % badanych produktów nie spełnia wymogów dyrektywy w sprawie ekoprojektu (12). Aby państwa członkowskie mogły wykonywać powierzone im zadania, trzeba zapewnić odpowiednie środki do celów nadzoru rynku. Zwłaszcza jeśli chodzi o naruszenia, należy zadbać o to, by organy nadzoru rynku podejmowały odpowiednie działania następcze w odpowiedzi na niezgodność produktów z przepisami. Niestety pojawiają się nieustannie negatywne przykłady obchodzenia oceny zgodności, na przykład jak niedawno w przypadku masek chroniących przed koronawirusem. Organy powinny stale przeprowadzać wyrywkowe kontrole. Konieczne jest również zaangażowanie organizacji konsumenckich jako kompetentnych sygnalistów zgłaszających naruszenia. Mogłoby to przynieść szybkie i dobre skutki jako uzupełnienie dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów. Skuteczny nadzór rynku we wszystkich państwach członkowskich wymaga bardzo aktywnej roli Komisji Europejskiej w tej dziedzinie, tak aby – dzięki takiej samej kontroli – wszystkie przedsiębiorstwa w Europejskim Obszarze Gospodarczym miały równe warunki działania. Zwraca ponadto uwagę, że na stronie startowej ICSMS można jeszcze wprowadzić ulepszenia w zakresie obsługi i informowania konsumentów. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Należy przyjąć z zadowoleniem forum ds. ekoprojektu i zaangażowanie w ten proces wszystkich zainteresowanych stron. Potrzeba wysiłków na rzecz jego skutecznego funkcjonowania, a także podziału odpowiedzialności, umiejętności i zasobów niezbędnych do wypełniania wspomnianych zadań. Dlatego też forum ds. ekoprojektu nie może na przykład przeprowadzać oceny środków samoregulacji; jest to zadanie organów publicznych lub Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Środki samoregulacji stanowiące alternatywę dla aktu delegowanego dla danej grupy produktów powinny być wyjątkiem. Jeśli już się je stosuje, ich wymogi pod względem jasności, pokrycia rynku i jakości powinny być zbliżone do aktów delegowanych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Jeśli chodzi o omawianą tematykę, EKES pragnie wyraźnie odnieść się do europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (13). Ta inicjatywa, która została uruchomiona wspólnie przez EKES i Komisję Europejską w marcu 2017 r., wspiera nowe partnerstwa i dalsze opracowywanie rozwiązań w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym w całej Europie. Powinna również podkreślić istotny wkład, który gospodarka o obiegu zamkniętym może wnieść w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 14 lipca 2022 r

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Circle Economy: The Circularity Gap Report 2022 [Gospodarka o obiegu zamkniętym: sprawozdanie na temat luki w obiegu zamkniętym 2022], platforma projektów ds. szybszego wprowadzenia gospodarki o obiegu zamkniętym (PACE).

1

(2)  https://ec.europa.eu/info/energy-climate-change-environment/standards-tools-and-labels/products-labelling-rules-and-requirements/energy-label-and-ecodesign/about_pl

2

(3)  Pomberger, R. (2020). Über theoretische, praktische und reale Recyclingfähigkeit, https://doi.org/10.1007/s00506-020-00721-5, https://doi.org/10.1007/s00506-019-00648-6.

3

Über theoretische, praktische und reale Recyclingfähigkeit

(4)  Komunikat „Europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym”, COM(2018) 28 final.

4

(5)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 118.

5

(6)  Por. INT/778 „Innowacja siłą napędową nowych modeli działalności” (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 28).

6

(7)  Wysłuchanie publiczne, NAT/851, wystąpienie: Gudrun Obersteiner, 29 kwietnia 2022 r.

7

(8)  COM(2022) 71 final.

8

(9)  https://www.etuc.org/en/publication/european-social-partners-project-circular-economy-and-world-work-0

9

(10)  COM(2022) 142 final – 2022/0095 (COD), s. 29, punkt 26.

10

(11)  Uwaga: w opinii INT/957 „Zmiana dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa produktów” (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 99) omówione zostały już istotne aspekty bezpieczeństwa produktów.

11

(12)  J. Bürger/G. Paulinger, https://emedien.arbeiterkammer.at/viewer/resolver?urn=urn:nbn:at:at-akw:g-5230098, Austriacka Izba Pracy, s. 88, 2022.

12

(13)  https://circulareconomy.europa.eu/platform/

13

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/130 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/130

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) oraz dyrektywę Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów”

(COM(2022) 156 final – 2022/0104 (COD))

oraz „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania danych środowiskowych z instalacji przemysłowych i ustanowienia Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych”

(COM(2022) 157 final – 2022/0105 (COD))

(2022/C 443/19)

| Sprawozdawca: | Stojan CZUKANOW |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Stojan CZUKANOW

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 2.5.2022 (dla COM(2022) 156 final)
  Parlament Europejski, 5.5.2022 (dla COM(2022) 157 final)
  Rada, 10.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 30.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 183/3/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 2.5.2022 (dla COM(2022) 156 final)

Parlament Europejski, 5.5.2022 (dla COM(2022) 157 final)

Rada, 10.5.2022

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

30.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

183/3/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zdecydowanie popiera połączone podejście i spójność polityki, aby chronić ekosystemy i zdrowie ludzkie przed niekorzystnymi skutkami zanieczyszczeń, a jednocześnie zapewnić obywatelom i przemysłowi UE wspólne korzyści. Dlatego z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (IED) (1) oraz rozporządzenia w sprawie Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest zdania, że najbliższe 10 lat będzie miało decydujące znaczenie dla ambitnych założeń Europejskiego Zielonego Ładu 2050, czyli środowiska bez zanieczyszczeń i toksyn. Dlatego teraz, bardziej niż kiedykolwiek, potrzebujemy elastycznego i jasnego procesu regulacyjnego. |
| --- | --- |

1.2.

Odnośnie do IED:

| 1.3. | W zmienionym art. 15 ust. 3 proponuje się jako nowe domyślne rozwiązanie, aby podmioty wydające pozwolenia ustalały „możliwie najbardziej restrykcyjne dopuszczalne wielkości emisji zgodne z najniższymi emisjami osiągalnymi dzięki zastosowaniu w instalacji BAT [najlepszych dostępnych technik]”. EKES uważa, że takie wyjaśnienie jest pożądane i zgodne z IED, która ma zapobiegać zanieczyszczeniom u źródła. Aby przy wydawaniu pozwoleń zastosować odpowiednie porównanie BAT, należy wziąć pod uwagę dokładny zakres i parametry danej technologii. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet podkreśla potrzebę wyjaśnienia następujących kwestii: na jakiej podstawie i według jakich kryteriów wykonalności należy przeprowadzić analizę wykonalności operatora? Czy – w celu zatwierdzenia tej analizy – oprócz sprawozdania referencyjnego Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) na temat dokumentów referencyjnych dotyczących najlepszych dostępnych technik (BREF) uwzględniona zostanie opinia innych dostawców technik, organizacji pozarządowych i zainteresowanej społeczności? Na czym polega rola organu wydającego pozwolenia? |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że aby zwiększyć skuteczność przepisów, można by wprowadzić następujące ulepszenia: powiązanie z kryteriami ustalania BAT (obecny załącznik III), dzięki któremu operatorzy mogliby uzasadniać odpowiednie wzajemne powiązania pomiędzy różnymi komponentami środowiska, które mogłyby utrudniać osiągnięcie proponowanych poziomów BAT-AEL. Wniosek powinien określać maksymalny okres obowiązywania odstępstwa, np. 3/4 lata, tak aby nie stwarzać nadmiernej przewagi konkurencyjnej dla operatorów korzystających z odstępstw w sposób powtarzalny lub przez długi czas. Konsultacje wstępne z co najmniej trzema niezależnymi dostawcami technik umożliwiłyby uwzględnienie punktów widzenia różnych branżowych grup interesu. Należy jaśniej określić warunki, np. poprzez przeprowadzenie pełnej oceny skutków proponowanych rozwiązań pod kątem maksymalnej zgodności z najsurowszymi BAT, w tym zgodności z normami jakości środowiska oraz zgodności tej oceny ze strategią „zero zanieczyszczeń”. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdecydowanie zaleca ścisłe śledzenie celów Zielonego Ładu przy jednoczesnym określeniu podstawowych wskaźników w odniesieniu do różnych celów komponentów sektora |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zgadza się z Europejskim Trybunałem Obrachunkowym, że należy jasno zdefiniować zasadę „zanieczyszczający płaci”. Aby zapewnić przejrzystość i kompletność danych, oprócz wyrażonego pieniężnie stosunku kosztów gospodarczych do korzyści społecznych, należy także przeanalizować wskaźniki kosztów społecznych w zestawieniu z korzyściami społecznymi i środowiskowymi. Korzyści środowiskowe powinny uwzględniać korzyści dla zdrowia i ochrony klimatu. W metodzie kosztów szkód należy stosować wyłącznie metody bardziej ochronne, np. metodę Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) polegającą na wartości statystycznego życia, dostosowaną do poziomu cen OECD/USA. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że wyzwanie polega nie na określeniu przełomowych technik (innowacji), lecz raczej na ich wdrożeniu w skali przemysłowej. Kluczową barierą może okazać się brak internalizacji kosztów zewnętrznych. Fundusze uzyskane z zastosowania poziomów kosztów szkód można by przeznaczyć na „unijny fundusz usuwania zanieczyszczeń i transformacji przemysłowej” lub na inne istniejące fundusze, takie jak fundusze modernizacji i innowacji. Operatorzy powinni zatem móc ubiegać się o wykorzystanie tych funduszy w ramach konkurencyjnego procesu składania ofert, aby zapewnić zachęty do transformacji niezbędnej do realizacji założeń Europejskiego Zielonego Ładu. Należy dołożyć należytej staranności, aby przebudowa i transformacja wspierały lokalną i zrównoważoną restrukturyzację gospodarczą, w pełni zgodną z akceptowalną społecznie sprawiedliwą transformacją. Wsparcie powinny otrzymywać usługi i gałęzie przemysłu, które rzeczywiście przyczyniają się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. Należy zwrócić szczególną uwagę na to, by każdy fundusz utworzony w celu wsparcia transformacji zarządzany był na szczeblu UE – należy przy tym unikać wszelkich potencjalnych programów pomocy państwa i promować zharmonizowany ogólnoeuropejski system, który będzie zgodny z zasadą jednolitego rynku UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet uważa, że ochrona klimatu jest ważna i że ramy przewidują połączone podejście do różnych dostępnych instrumentów. Przedsięwzięcie środków zapobiegania zanieczyszczeniom nie powinno zależeć od tego, czy ochrona klimatu jest uzasadniona ekonomicznie. EKES zdecydowanie popiera połączone podejście oraz spójność polityki zapewniającej wspólne korzyści. Artykuł 9 ust. 1 ogranicza możliwości państw członkowskich w zakresie określania dalszych środków dotyczących operatorów podlegających systemowi handlu emisjami UE (EU ETS), dlatego też zaleca się jego usunięcie. Usunięcie tego przepisu spowoduje, że przemysł nie będzie od razu podlegać dopuszczalnej wartości emisji gazów cieplarnianych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że zaktualizowanie europejskiej siatki bezpieczeństwa, aby dostosować ją do najnowszych i najbardziej zaawansowanych standardów BAT, mogłoby znacznie poprawić skuteczność wdrażania BAT i przynieść większe korzyści dla społeczeństwa, zwłaszcza dla dużych obiektów energetycznego spalania. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet podkreśla również potrzebę poprawy równych warunków działania. W przypadku spalania odpadów zgodność z dopuszczalną wartością emisji powinna być zapewniona podczas efektywnego czasu operacyjnego, natomiast operatorzy dużych obiektów energetycznego spalania (LCP) mogą nie uwzględniać emisji powstających podczas uruchamiania i wyłączania. Uważa, że ewentualne działanie podczas awarii urządzeń służących redukcji emisji jest nie do przyjęcia. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | By zapewnić proporcjonalne i jak najbardziej racjonalne pod względem kosztów wdrożenie dyrektywy, EKES stanowczo zaleca dostosowanie jej zakresu stosowania w przypadku ekstensywnej hodowli zwierząt gospodarskich do podstawy zagęszczenia populacji, którą jest duża jednostka przeliczeniowa inwentarza na hektar. Należy odpowiednio uwzględnić chów wolnowybiegowy. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Proponuje się szereg możliwości poprawy oceny zgodności. Szczegółowe informacje określi jednak akt wykonawczy, który ma zostać przyjęty dopiero dwa lata po wejściu w życie nowej dyrektywy. EKES uważa, że to zdecydowanie za późno oraz że już teraz należy ustanowić przepisy określające minimalną częstotliwość kalibracji urządzeń monitorujących oraz wymogi dotyczące poziomów niepewności pomiaru, które nie powinny przekraczać poziomów osiąganych przez najnowocześniejszy sprzęt pomiarowy. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Komitet dostrzega pewne zalety wspierania nie tylko stopniowych ulepszeń na poziomie instalacji, gdyż pożądana jest szybsza i gruntowniejsza zmiana metod produkcji. Jako obszary priorytetowe proponuje się następujące działania: produkcja/oszczędność energii, jakość wody i usługi jej dostarczania, transformacja produkcji białka roślinnego/zwierzęcego oraz innych produktów żywnościowych i napojów, gospodarowanie zasobami, zastępowanie substancji potencjalnie niebezpiecznych, remediacja/żyzność gleby. |
| --- | --- |

1.14.

Odnośnie do Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych (E-PRTR)

| 1.15. | Wniosek nie wykorzystuje możliwości bardziej efektywnego wykorzystania informacji o wynikach, które są już generowane w ramach rocznego sprawozdania zgodności (art. 14 ust. 1 IED) i służą celom analizy porównawczej i zgodności. Zharmonizowany formularz wejściowy w ramach obowiązku sprawozdawczego, zawierający obowiązkową treść rocznego sprawozdania dotyczącego zgodności i umożliwiający automatyczne pobieranie tych informacji z portalu EEA, znacznie poprawiłby dostęp różnych grup użytkowników końcowych do kluczowych informacji o wynikach na poziomie UE. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES podkreślił, że w odniesieniu do sekcji dotyczących systemu zarządzania środowiskowego możliwe będzie uzyskanie lepszego dostępu do informacji o wynikach. Wiele z tych elementów (np. wykorzystanie zasobów i ponowne wykorzystanie wody, zapobieganie powstawaniu odpadów, zastępowanie i stosowanie substancji stwarzających zagrożenie) proponuje się już zgłaszać w ramach E-PRTR. Tak więc usprawnienie sprawozdawczości związanej z IED, aby uwzględnić informacje w portalu, zmniejszyłoby obciążenie administracyjne i zwiększyłoby użyteczność tych informacji. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Utrzymanie progów sprawozdawczości zwiększy obciążenia administracyjne dla właściwych organów ze względu na dalsze etapy oceny konieczne do sprawdzenia, czy progi zanieczyszczeń zostały przekroczone. Jeżeli istnieją dane z monitoringu, należy je wykorzystywać, a tym samym raportować, ponieważ w przeciwnym razie przepadną interesujące informacje o siłach napędowych, które doprowadziły do uwolnień poniżej progów sprawozdawczości. Dlatego też EKES nie zgadza się z progami sprawozdawczości. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Lista substancji zanieczyszczających objętych obowiązkiem sprawozdawczości nie zmieniła się od 2004 roku. EKES nie jest przekonany, czy opóźnienie sporządzenia wykazu substancji zanieczyszczających zidentyfikowanych jako potencjalnie niebezpieczne jest właściwym rozwiązaniem. Wszystkie substancje zanieczyszczające wymienione w art. 14 są już objęte obowiązkiem sprawozdawczości. Komitet nie dostrzega wartości dodanej odnoszenia się wyłącznie do zatwierdzonych już w załączniku XIV substancji wzbudzających szczególnie duże obawy. Jednocześnie przepisy IED odnoszą się do „substancji stwarzających zagrożenie”. Dlatego też sądzi, że należy sporządzić szerszy wykaz substancji o właściwościach budzących obawy. Należałoby je wymienić bezpośrednio w załączniku II do PRTR, w ramach obowiązkowego zgłaszania kodów odpadów UE. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | EKES jest zdania, że portal EEA powinien umożliwiać porównywanie ograniczeń przewidzianych w pozwoleniach dla podobnych instalacji (pod względem ochrony środowiska i zapobiegania zanieczyszczeniom) – najlepiej na poziomie globalnym. Zaleca włączenie informacji, które są już generowane zgodnie z wymogami IED/BAT i wymogami systemu zarządzania środowiskowego. Artykuł 1 kijowskiego protokołu w sprawie PRTR odnosi się do trojakiego celu PRTR, którym jest zwiększenie publicznego dostępu do informacji, który ułatwiłby również udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska, a także przyczyniłby się do zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska i do jego zmniejszania. Tych dwóch ostatnich celów nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Wreszcie EKES uważa, że przeprowadzenie analizy porównawczej efektywności środowiskowej i promowanie zgodności na poziomie UE, stworzenie obsługi informatycznej i centrów informacyjnych oraz połączenie wysiłków w tym zakresie (budżet i narzędzia) zaspokoiłoby znacznie szersze i zróżnicowane interesy grup użytkowników końcowych, a także zachęciłoby przemysł do dalszej wymiany dobrych praktyk zapobiegających zanieczyszczeniu. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Kontekst

| 2.1. | Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (IED) 2010/75/UE jest najważniejszym instrumentem UE służącym zapobieganiu zanieczyszczeniom u źródła w sposób zintegrowany, tak aby osiągnąć wysoki poziom ogólnej ochrony środowiska w przypadku działalności przemysłowej na dużą skalę. Może ona zatem nadać konkretne znaczenie deklarowanej w niej strategii „zero zanieczyszczeń”, a także przyczyni się do poprawy zdrowia. Jej przegląd jest sprawdzianem dla decydentów UE, którzy muszą pokazać, że poważnie myślą o wprowadzeniu w życie ambitnych założeń Europejskiego Zielonego Ładu poprzez konkretne przepisy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ocenę zainicjowano w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Wśród przedstawicieli niektórych stowarzyszeń branżowych operatorów przemysłowych i innych przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, a także w samych zainteresowanych grupach branżowych istnieją rozbieżne poglądy. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Przedmiotem przeglądu jest zmieniony wniosek w sprawie IED wraz z przeglądem rozporządzenia (WE) nr 166/2006 (2) w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR). Rozporządzenie to wdraża protokół kijowski w sprawie PRTR EKG ONZ z 2006 r. (3) |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ogólny przegląd zmienionego wniosku w sprawie IED: deklarowanym celem Komisji Europejskiej (KE) jest przekształcenie prawodawstwa w przyszłościowe ramy odpowiednie do wsparcia przemiany przemysłu niezbędnej dla zielonej transformacji. Opiera się on na następujących głównych elementach składowych: 1) poprawa efektywności; 2) innowacje; 3) zasoby i chemikalia, 4) dekarbonizacja. Wdrożenie tych elementów zależy bezpośrednio od zakresu projektu IED, określonego w załączniku I, który można uznać za piąty element. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ogólny przegląd zmienionego wniosku w sprawie E-PRTR: zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie przekazywania danych środowiskowych z instalacji przemysłowych i ustanowienia Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych ma poprawić integrację strumienia sprawozdawczego dzięki scentralizowanej internetowej bazie danych (Europejski Portal Emisji Przemysłowych EEA (4)), sprawozdawczości w zakresie wykorzystania zasobów i przedstawianiu informacji w kontekście. Celem jest uwzględnienie co najmniej 90 % informacji o uwalnianiu. Lista substancji zanieczyszczających i progi sprawozdawczości uwalniania nie uległy zmianie. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne (IED)

| 3.1. | Główne oczekiwania społeczeństwa obywatelskiego (5) dotyczą osiągnięcia celów klimatycznych poprzez połączone podejście (dowodzenie i kontrola oraz ETS), zmianę jego zakresu, wskaźniki efektywności do kierowania transformacją, ograniczenie elastyczności i zwiększenie ambicji w zakresie pozwoleń oraz perspektywiczny proces ustalania BAT, w którym na pierwszym miejscu stawia się interesy publiczne. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Z punktu widzenia przemysłu stanowiska są bardziej zróżnicowane. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | W piątym, przekrojowym celu, o którym mowa w punkcie 2.4 powyżej, brakuje jednak kluczowego elementu, a mianowicie dodatkowego zapotrzebowania na energię odnawialną, wykraczającego poza efektywność energetyczną. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Konieczna jest analiza porównawcza, która pozwoli uniknąć wielu (od 2 do 4) niezharmonizowanych aktów prawnych dotyczących tych samych emisji, co mogłoby prowadzić do dezorientacji. Na przykład w przypadku nośników energii ETS wydaje się bardziej motywujący niż inne równolegle obowiązujące przepisy. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Należy usprawnić, zintensyfikować i uprościć proces wydawania pozwoleń. Aby procedura przebiegała szybko i sprawnie, należy budować zdolności organów i lepiej przygotować się do procesu. Oczekuje się, że propozycja streszczenia pozwoleń pomoże rozwiązać te problemy. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Aby szybciej osiągnąć cele zapobiegania/redukcji zanieczyszczeń, potrzebna jest precyzyjna równowaga między sankcjami (motywacja negatywna) a zachętami, na korzyść tych drugich. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.3. | Stowarzyszenia przedstawicieli pracowników z zadowoleniem przyjmują wniosek. Pracownicy są zaangażowani w zieloną transformację przemysłu i przypominają, że nie jest to wyzwanie technologiczne, ale raczej społeczne. Należy zadbać o to, aby szersze korzyści dla społeczeństwa i pracowników wynikające z szerszych działań na rzecz zapobiegania zanieczyszczeniom, niezbędnych do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu, były w pełni zgodne ze sprawiedliwą transformacją. Stowarzyszenia pracowników uważają, że bardziej rygorystyczne europejskie przepisy dotyczące ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego wspierają siłę roboczą i powstawanie dobrych jakościowo miejsc pracy, dzięki którym sam przemysł staje się zrównoważony. Dobrymi przykładami są np. inicjatywy związane z przejściem na ekologiczną stal w Szwecji. Zaostrzone normy emisji zanieczyszczeń mogą pomóc w przyciągnięciu inwestycji, dzięki którym infrastruktura przemysłowa UE będzie mogła sprostać strategii „zero zanieczyszczeń”. Stowarzyszenie pracowników popiera przyspieszenie działań na rzecz zastępowania substancji stwarzających zagrożenie i niebezpiecznych, które są produkowane i stosowane w działalności przemysłowej. Tym samym popiera większą przejrzystość i przyjazny dla użytkownika dostęp do informacji o systemach zarządzania chemikaliami. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Uwagi szczegółowe (przegląd IED)

4.1.   Pierwszy element składowy: bardziej rygorystyczne stosowanie BAT przy wydawaniu pozwoleń

| 4.1.1. | We wniosku za główne niedociągnięcie uznaje się fakt, że większość warunków wydawania pozwoleń dostosowuje się do najłagodniejszych poziomów zanieczyszczeń dozwolonych w ramach odpowiednich BAT-AE(P)L (powiązane poziomy emisji) (art. 15 ust. 3). W zmienionym art. 15 ust. 3 proponuje się jako nowe domyślne rozwiązanie, aby podmioty wydające pozwolenia ustalały „możliwie najbardziej restrykcyjne dopuszczalne wielkości emisji zgodne z najniższymi emisjami osiągalnymi dzięki zastosowaniu w instalacji BAT”. EKES uważa, że takie wyjaśnienie jest pożądane i zgodne z IED, która ma zapobiegać zanieczyszczeniom u źródła. Aby przy wydawaniu pozwoleń zastosować odpowiednie porównanie BAT, należy wziąć pod uwagę dokładny zakres i parametry danej technologii. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Odwołanie się w ostatnim akapicie do „restrykcyjnego”, ale technicznie wykonalnego zakresu, uczyniłoby go wewnętrznie spójnym i bardziej zgodnym z Europejskim Zielonym Ładem. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Wniosek umożliwia operatorowi analizę „wykonalności osiągnięcia wielkości mieszczących się na najbardziej rygorystycznym krańcu” przedziału poziomów emisji powiązanych z BAT (BAT-AEL) oraz „[ocenę] wykazując[ą] najlepszy wynik, jaki może osiągnąć instalacja przy zastosowaniu BAT opisanych w konkluzjach dotyczących BAT”. Niezbędne jest wyjaśnienie tego przepisu (zob. zalecenia). |
| --- | --- |

4.1.3.

Przepis dotyczący odstępstw (art. 15 ust. 4)

| 4.1.4. | Odniesienie do zakazu wszelkich odstępstw, które „mogą [...] stanowić zagrożenie” dla zgodności z normami jakości środowiska, przekłada podejście ostrożnościowe i prewencyjne na bardziej przejrzyste sformułowania prawne. Dlatego też należy je poprzeć, podobnie jak potrzebę wprowadzenia dodatkowych wymogów dotyczących monitorowania pomiaru oddziaływania na środowisko przyjmujące. |
| --- | --- |

4.1.4.

Metoda wyjaśniająca sposób przeprowadzania oceny kosztów i korzyści

| 4.1.5. | Metodę oceny kosztów i korzyści (CBA) proponuje się w nowym załączniku II jako część nowych zasad, których należy przestrzegać przy przyznawaniu odstępstw. Korzyści środowiskowe powinny obejmować korzyści dla zdrowia i ochrony klimatu. W metodzie kosztów szkód należy stosować wyłącznie metody bardziej ochronne, np. metodę wartości statystycznego życia EEA dostosowaną do poziomu cen OECD/USA na podstawie EEA (raport ETC/ATNI 04/2020) (6). |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Ulepszoną metodę oceny kosztów i korzyści należy również stosować do ustalania poziomu sankcji i rekompensat, a także do określania, co należy uznać za „ekonomicznie opłacalne” w kontekście ustalania BAT. Zastosowanie tej metody do systematycznej internalizacji kosztów zewnętrznych umożliwiłoby również wygenerowanie dodatkowych środków, które można by przeznaczyć na wsparcie wdrażania przełomowych, nowych technik. |
| --- | --- |

4.1.6.

Odnośnie do przepływu zrzutów ścieków

| 4.1.7. | Zaostrza się wymagania dotyczące osiągnięcia równoważności poziomów ochrony w przypadku pośredniego przepływu zrzutów ścieków (art. 15 ust. 1). Większość zainteresowanych stron, a mianowicie społeczeństwo obywatelskie i branża wodociągowa, popiera raczej zmiany przedstawione w nowym wniosku, ponieważ przewiduje on dodatkowe warunki dotyczące tego, w jakich okolicznościach może dojść do pośredniego odprowadzania ścieków. Za pozytywne należy uznać podkreślenie równoważności ładunku zanieczyszczeń, która w każdym przypadku pozostaje bez uszczerbku dla art. 18 (zgodność z normami jakości środowiska). Aby zakazać rozcieńczania, można użyć bardziej zdecydowanych sformułowań. Natomiast w odniesieniu do listy opornych zanieczyszczeń należy przyjąć zasadę „zerowej tolerancji”, zgodnie z obowiązkiem zapobiegania pogarszaniu się stanu wód, który ma zastosowanie w kontekście ochrony wód. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | Przepis ten mógłby mieć większą wartość dodaną, gdyby w każdym punkcie uwolnienia określono docelową wartość bioeliminacji/biodegradowalności, którą należy osiągnąć. |
| --- | --- |

4.1.8.

Ograniczenie elastyczności poprzez aktualizację siatki bezpieczeństwa UE

| 4.1.9. | Wprowadzenie wymogu, aby tylko duże obiekty energetycznego spalania (LCP) opalane węglem brunatnym nie przekraczały ścisłego zakresu BAT-AEL, pozwoliłoby uniknąć rocznego obciążenia kosztami szkód dla zdrowia o wartości co najmniej 42,2 mld EUR. Biorąc pod uwagę, że minimalne wiążące wymogi zawarte w załączniku V opierają się na danych dotyczących emisji z lat 2000–2001, EKES uważa, że dopuszczalne wielkości emisji zawarte w załączniku V, a także przepisy dotyczące systemu zgodności, powinny zostać zmienione. Należy je dostosować do rygorystycznych, powiązanych z BAT poziomów efektywności energetycznej oraz poziomów emisji powiązanych z BAT dla LCP w odniesieniu do spalania węgla kamiennego i brunatnego w zmienionym dokumencie BREF3 z 2017 r. w sprawie LCP. We wniosku brakuje uzasadnienia przyczyn, dla których nie dokonano przeglądu przestarzałej siatki bezpieczeństwa UE. |
| --- | --- |

4.1.9.

Pozostałe niedociągnięcia negatywnie wpływające na skuteczność celów IED

| 4.1.10. | W tekście prawnym art. 18 norm jakości środowiska należy określić jaśniejsze środki (np. ograniczenie eksploatacji) wraz z obowiązkiem opartym na wynikach, aby zapewnić, że właściwy organ będzie zobowiązany do podjęcia środków zapobiegawczych (np. bufor bezpieczeństwa zgodny z normami jakości środowiska). Pożądane jest wyraźne powiązanie art. 21 ust. 5 z KPOZP, krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu oraz wytycznymi WHO dotyczącymi jakości powietrza (7). Artykuł 3 ust. 6 należy odpowiednio zmienić. |
| --- | --- |

4.1.10.

Wzmocnione równe warunki działania w zakresie informacji o wynikach i promowania zgodności z przepisami

| 4.1.11. | We wniosku zmarnowano szansę na zapewnienie bardziej efektywnego wykorzystania informacji o wynikach, które są już generowane w ramach rocznego sprawozdania na temat zgodności (art. 14 ust. 1 IED). Zharmonizowany formularz wejściowy dotyczący obowiązku sprawozdawczego i umożliwiający automatyczne pobieranie tych informacji z portalu EEA znacznie poprawiłby dostęp do kluczowych informacji o skuteczności działania. |
| --- | --- |

4.1.11.

| 4.1.12. | EKES jest zdania, że należałoby już określić przepisy dotyczące wspierania zgodności, takie jak minimalna częstotliwość kalibracji urządzeń monitorujących i nieprzekraczalne poziomy niepewności pomiaru dostosowane do najnowocześniejszych rozwiązań. |
| --- | --- |

4.1.12.

Wzmocnione prawa z Aarhus

| 4.1.13. | W niektórych kwestiach związanych z udziałem społeczeństwa i dostępem do wymiaru sprawiedliwości wprowadzono udoskonalenia, do których przyczyniła się również sprawa Komitetu ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus (8). Nowe gwarancje zawarte w art. 25 dotyczą skutecznych środków zaradczych i dostępu do wymiaru sprawiedliwości, co należy przyjąć z zadowoleniem. EKES uważa jednak, że należy zmienić przepis art. 25, tak aby obejmował on wszelkie działania/zaniechania podjęte w ramach IED, a nie tylko te związane z art. 24. Ponadto należałoby przeprowadzać staranne, systematyczne badania, aby sprawdzić, czy i w jakim zakresie oświadczenia o poufności informacji biznesowych są zgodne z odpowiednimi ramami Aarhus. |
| --- | --- |

4.1.13.

4.2.   Drugi element składowy: wspieranie innowacji

| 4.2.1. | EKES uważa, że wniosek nie przewiduje jasnych narzędzi i zachęt, które sprzyjałyby znaczącej innowacji. Po pierwsze niejasny jest cel tej innowacji, ponieważ kluczowe wskaźniki efektywności oraz cele oparte na wynikach nie są określone. Niektóre przepisy mają na celu sterowanie wprowadzaniem nowych technik. Jednak kryteria służące ocenie, czym jest nowa technika, opierają się wyłącznie na poziomach gotowości technologicznej (TRL). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Komitet podkreśla, że wyznaczony na 2050 r. termin przeprowadzenia transformacji jest sprzeczny z celami UE w zakresie ograniczenia zanieczyszczenia i redukcji emisji oraz z ograniczeniami planety. Już teraz należy określić cele pośrednie i kluczowe wskaźniki efektywności w procesie opartym na nauce, a także wyraźnie uwzględnić organizacje pozarządowe i inne odpowiednie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Innym zainteresowanym stronom należy przyznać oficjalną rolę w opracowywaniu planów transformacji i w wymianie informacji w ramach unijnego dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych dostępnych technik (BREF). Właściwszym rozwiązaniem jest lista zainteresowanych stron, w tym EEA, o których mowa w przepisie dotyczącym Ośrodka Innowacji w dziedzinie Transformacji Przemysłowej i Emisji Przemysłowych (INCITE). Należy zachęcać do bardziej zrównoważonego udziału różnych grup interesu oraz do zaangażowania środowisk akademickich i innych organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną zdrowia. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | EKES uważa, że należy opracować kluczowe wskaźniki efektywności z celami o jasno określonych ramach czasowych. Można by je dodać na przykład do załącznika III do IED, który dotyczy kryteriów ustalania BAT. Takie kluczowe wskaźniki efektywności można wykorzystać do prowadzenia przeglądów dokumentów BREF, a także do procesu planowania transformacji. Przeglądy te powinny odbywać się zgodnie z odpowiednio opracowanym i terminowym harmonogramem. Ich cele pośrednie należałoby planować z wyprzedzeniem, aby zapewnić odpowiednio wczesne sygnały i właściwe wsparcie planowania. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Komitet proponuje ustanowienie minimalnych zasad gwarantujących, że zapobieganie zanieczyszczeniom będzie miało pierwszeństwo przed ich ograniczaniem, a także przeprowadzenie analizy zgodności, aby sprawdzić, czy zidentyfikowane (nowe) techniki są zgodne z dorobkiem i wyznaczonymi celami strategii „zero zanieczyszczeń”. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Trzeci element składowy: zasoby i chemikalia

| 4.3.1. | Artykuł 15 ust. 3a wymagający, aby dopuszczalne wielkości efektywności środowiskowej mieściły się w przedziałach poziomów emisji powiązanych z BAT (BAT-AEL) oraz innych poziomów efektywności środowiskowej (BAT-AEPL), nie jest wystarczająco spójny z wymogiem stosowania BAT przez operatorów. Powinien on ściśle odpowiadać poziomowi przedziałów BAT-AEPL odnoszącemu się do norm dotyczących nowych obiektów, w przypadku których rozróżnienie następuje w odpowiedniej konkluzji dotyczącej BAT. EKES z zadowoleniem przyjmuje wzmocnienie roli BAT w odniesieniu do wykorzystania zasobów. Są one nie tylko korzystne dla środowiska i zdrowia ludzkiego, lecz także stanowią uzasadnienie biznesowe dla operatorów. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Stowarzyszenia reprezentujące pracowników i organizacje pozarządowe podkreślają również korzyści płynące z zastępowania stwarzających zagrożenie i niebezpiecznych substancji i z profilaktyki, co ostatecznie prowadzi do zmniejszenia liczby chorób zawodowych takich jak nowotwory (które są główną przyczyną zgonów w pracy). Komitet podkreślił, że poprawa dostępu do informacji o wynikach i ich interpretacji będzie możliwa dzięki bezpośredniej integracji z portalem EEA. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Czwarty element składowy: wspieranie dekarbonizacji

| 4.4.1. | Wniosek nie zapewnia dostosowania IED do potrzeb ochrony klimatu. EKES uważa, że ochrona klimatu jest ważna. Komitet zdecydowanie popiera połączone podejście oraz spójność polityki zapewniającej wspólne korzyści. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Społeczeństwo obywatelskie zaproponowało wprowadzenie do tekstu IED następujących przepisów: należy dodać „neutralność klimatyczną” jako dodatkowe kryterium BAT; a art. 9 ust. 1 – usunąć. Środki dekarbonizacji należy określić także w planach transformacji, np. 100 g CO2eq/kWh od 1 stycznia 2035 r., a 0 g CO2eq/kWh najpóźniej do 2040 r. Należy wprowadzić obowiązek elektryfikacji i przestawienia się na inne paliwo. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Przedstawiciele przemysłu są innego zdania i zamiast tego woleliby, w oczekiwaniu na potencjalne skutki zaostrzonej dyrektywy EU ETS, przyjąć indywidualne podejście do każdego przypadku. Popierają propozycję KE, aby przesunąć termin przeglądu na połowę 2028 roku. Głównym argumentem jest to, że system EU ETS jest bardziej elastyczny i umożliwia operatorom samodzielne decydowanie o wdrożeniu opłacalnych dla nich środków. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Zmiana lub rozszerzenie zakresu (punkty sektorowe)

Intensywna działalność hodowlana (włączenie bydła, skorygowane progi dla drobiu i trzody chlewnej)

| 4.5.1. | KE zaproponowała pewne zmiany w hodowli zwierząt na skalę przemysłową opartej na dużych jednostkach przeliczeniowych inwentarza (DJP) (9). Spodziewa się, że związane z tym korzyści dla zdrowia wyniosą 5,5 mld EUR rocznie, przy czym koszty przestrzegania przepisów szacuje się na około 265 mln EUR. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Główne zmiany dotyczą systemu wydawania pozwoleń, przy czym w nowym rozdziale VIa proponuje się uproszczony system wydawania pozwoleń. Dla EKES-u kwestią oczywistą nie jest sposób, w jaki ograniczenie zanieczyszczenia ma zostać osiągnięte jedynie poprzez rozszerzenie zakresu stosowania. Środki, które należy wdrożyć za pomocą „zasad eksploatacji” (art. 70i), nie są jeszcze określone. Będą one podlegać aktowi delegowanemu Komisji Europejskiej, przy czym termin ich wdrożenia przypada na rok 2030. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Główne obawy społeczeństwa obywatelskiego dotyczą możliwości stosowania przez państwa członkowskie systemu rejestracji, który kłóci się z wymaganiami określonymi w procedurach wydawania pozwoleń dla poszczególnych przypadków (np. stan środowiska przyjmującego, zwłaszcza w przypadku azotanów i rozrzucania obornika). Oznaczałoby to krok do tyłu dla działalności, którą reguluje obecnie punkt 6.6 IED (intensywny chów świń i drobiu). Brakuje bezpośredniego powiązania z potrzebą spełnienia norm jakości środowiska i zdolnością absorpcyjną gruntów. Należałoby także uwzględnić zanieczyszczenia pochodzące z akwakultury. Wreszcie w rozdziale (art. 70f) używa się niejasnych sformułowań dotyczących znaczenia zagadnień. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Stanowisko zainteresowanych organizacji przedstawicielskich jest następujące: włączenie chowu bydła wydaje się działaniem przedwczesnym, ponieważ wartości emisji związane z rozrzucaniem obornika nie mogą być prawidłowo mierzone; szacuje się je raczej na podstawie rodzaju stosowanego żywienia, a nawet szacunki wskazują na rozrzut ponad +/- 100 % wartości przeciętnej – są one jeszcze bardziej niepewne w przypadku chowu pastwiskowego, w którym emisje są rozproszone. Nie ma dostępnego obecnie czy nawet planowanego badania analitycznego JRC. Zauważa się brak wiedzy i możliwości operatorów w zakresie gromadzenia, dostarczania i sprawozdawczości tego rodzaju danych. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Celem dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych jest osiągnięcie ogólnie wysokiego poziomu ochrony środowiska w działających na dużą skalę instalacjach przemysłowych. Wniosek KE oznacza, że przepisy tej dyrektywy będą obejmować gospodarstwa rolne przekraczające minimalny próg 150 dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza zwierząt gospodarskich bez względu na zastosowaną technologię chowu. Zatem w praktyce wiele gospodarstw rodzinnych wchodzi z tego powodu w zakres stosowania dyrektywy i tym samym powinno podlegać takiemu samemu systemowi co inne działające na dużą skalę instalacje przemysłowe (np. produkujące cement lub stal). By zapewnić proporcjonalne i jak najbardziej racjonalne pod względem kosztów wdrożenie dyrektywy, EKES zdecydowanie zaleca podniesienie progu dla gospodarstw prowadzących chów bydła na podstawie nowej odpowiedniej oceny skutków technologii chowu. |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | EKES uważa, że należy doprecyzować treść zasad eksploatacji (70i), a mianowicie tych, które byłyby najskuteczniejsze w realizacji założonych celów zapobiegania zanieczyszczeniom, a jednocześnie byłyby proporcjonalne dla operatorów. Rozróżnia się, czy zwierzęta hoduje się tylko sezonowo w obiektach zamkniętych, czy też nie, oraz jaki rodzaj środków należy przedsięwziąć odnośnie do gospodarowania obornikiem. Komitet zaleca dalsze zachęty dla ferm tuczu, stosujących najlepsze praktyki w zakresie ochrony środowiska, takie jak rolnictwo ekologiczne i inne praktyki rolnicze, które są zgodne z dobrostanem zwierząt i zapewniają chów z wybiegiem, zwłaszcza w przypadku ras przystosowanych do warunków lokalnych, ras lokalnych i rzadkich. Nowe przepisy powinny promować zrównoważone praktyki, a nie zachęcać do optymalizacji intensywnych metod chowu zwierząt gospodarskich, np. poprzez stosowanie większej liczby środków „końca rury” w zakresie kontroli powietrza. Dokument EMAS z 2018 r. w sprawie sektorowego dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych praktyk zarządzania środowiskowego w sektorze rolnictwa (10) stanowi przydatną inspirację dla kryteriów doskonałości, które mogą służyć jako użyteczna podstawa do określenia tych standardów. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | Rolnictwo jest złożonym ekosystemem zapewniającym – oprócz emisji – oparte na synergii korzyści dla środowiska: mikroklimat, kontrolę temperatury, jakość powietrza, reżim hydrologiczny, wychwytywanie dwutlenku węgla, różnorodność biologiczną itp., w związku z czym nie można oceniać emisji w oderwaniu od innych czynników. Brakuje szczegółowego badania analitycznego JRC, nawet w wykazie BREF. Ze względu na dużą liczbę istniejących technologii, z których część jest neutralna dla klimatu netto, potrzebna jest bardzo dokładna definicja wersji BAT. |
| --- | --- |

4.5.7.

Działalność związana z wydobyciem minerałów

| 4.5.8. | KE proponuje włączyć do zakresu kilka rodzajów działalności związanej z wydobyciem minerałów i metali. EKES popiera to włączenie, ponieważ może ono mieć znaczący wpływ na środowisko oraz sprzyja rozsądnemu ekologicznie poszukiwaniu zasobów, których wydobycie odbywałoby się w sposób jak najbardziej efektywny. Przyczyni się to więc do zwiększenia akceptacji społecznej. Oczekuje się, że w UE znacznie wzrośnie zapotrzebowanie na minerały krytyczne, co oznacza dodatkową presję na nową działalność górniczą. W większości przypadków działalność tego rodzaju reguluje się już na poziomie krajowym, a podejście unijne przyczyniłoby się do zapewnienia równych warunków działania. |
| --- | --- |

4.5.8.

Włączenie produkcji baterii o mocy gigawatogodzin

| 4.5.9. | Propozycja KE sugeruje włączenie do zakresu IED produkcji baterii litowo-jonowych i montażu ogniw/pakietów baterii, których zdolność produkcyjna przekracza 3,5 GWh rocznie. EKES popiera to włączenie ze względu na wstępne ustalenia dotyczące potencjalnie dużego wpływu, jaki może mieć ta działalność, zwłaszcza w odniesieniu do zużycia wody i wykorzystania metali niebezpiecznych. Ze względu na elektryfikację transportu i inne zastosowania jest to sektor szybko rozwijający się. Nie jest jednak jasne, dlaczego początkowa propozycja progu mocy 2,5 GWh została obniżona w ostatniej chwili. |
| --- | --- |

4.5.9.

Składowanie

| 4.5.10. | KE proponuje wzmocnić wymagania dotyczące składowania odpadów, nie jest to więc rozszerzenie zakresu. Zapewnienie BAT dla składowania odpadów poprawiłoby wpływ składowania odpadów na środowisko i klimat, zwłaszcza pod kątem zapobiegania/wychwytywania emisji metanu. Dyrektywa w sprawie składowania odpadów (11) obowiązuje od 1999 r., jednak – wbrew jej treści – dla składowania odpadów nie istnieją żadne normy BAT. Wyraźnie podkreśla się również, że oczyszczanie biologiczne obejmuje oczyszczanie beztlenowe (w sekcji 5.3). EKES popiera oba te wyjaśnienia. |
| --- | --- |

4.5.10.

5.   Uwagi ogólne (przegląd E-PRTR)

| 5.1. | Rejestry PRTR mają służyć, jak określa art. 1 kijowskiego protokołu w sprawie PRTR (zob. punkt 1.19), co najmniej trzem powiązanym ze sobą celom. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES uważa, że nowoczesne i łatwe w użyciu portale zawierające zintegrowane dane mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia śledzenia postępów w zapobieganiu zanieczyszczeniom i odpowiedzialności publicznej. EKES z zadowoleniem przyjmuje niektóre nowe przepisy, takie jak systematyczna sprawozdawczość obejmująca wkład (zużycie, materiały, wpływ na łańcuch dostaw), umieszczanie informacji w kontekście, sprawozdawczość w zakresie emisji rozproszonych, maksymalna przystępność dla użytkownika oraz integracja różnych strumieni sprawozdawczych. Istnieją jednak poważne obawy co do bardziej szczegółowych wymogów, tj. sposobu umożliwienia analizy porównawczej i promowania przestrzegania prawa. |
| --- | --- |

5.2.

6.   Uwagi szczegółowe (przegląd E-PRTR)

| 6.1. | EKES nie jest przekonany, czy opóźnienie sporządzenia wykazu substancji zanieczyszczających zidentyfikowanych jako potencjalnie niebezpieczne jest właściwym krokiem naprzód. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Komitet uważa, że w uzasadnionym interesie obywateli leży otrzymywanie użytecznych informacji na temat śladu środowiskowego produktów. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Komisja Europejska deklaruje, że jej celem jest wychwytywanie co najmniej 90 % uwolnień każdego z zanieczyszczeń do powietrza, wody i gleby, w tym zerowe wartości progowe w przypadku substancji wykazujących szczególnie wysokie zagrożenie dla środowiska lub zdrowia ludzkiego. Komitet z zadowoleniem przyjmuje ten cel. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Utrzymywanie progów sprawozdawczości zwiększy obciążenia administracyjne dla właściwych organów. Jeżeli istnieją dane z monitoringu, należy je wykorzystywać, a tym samym zgłaszać. W związku z powyższym EKES nie zgadza się z progami sprawozdawczości. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES uważa, że wydajność i skuteczność sprawozdawczości można poprawić. Operatorzy powinni mieć możliwość bezpośredniego przekazywania danych z monitoringu portalowi EEA – w większości przypadków dane te są oparte na systemach ciągłych pomiarów emisji (CEMS). W wielu krajach UE, a także w Chinach i USA surowe dane z CEMS są publicznie dostępne – trafiają bezpośrednio w czasie rzeczywistym (lub w ciągu miesiąca) do centralnej bazy danych. EEA nie oferuje jeszcze tej funkcji. EKES uważa, że umożliwienie bezpośredniego przekazywania informacji do EEA drogą elektroniczną przez operatorów zdjęłoby z właściwych organów część obciążeń administracyjnych i związanych z oceną zgodności, a jednocześnie umożliwiłoby różnym użytkownikom końcowym szybszy dostęp do informacji. Właściwy organ zachowałby odpowiedzialność za zatwierdzanie i egzekwowanie poprzez specjalne prawa dostępu. Wprowadzone dane można by oznaczać według ich stanu (oczekujące na zatwierdzenie/zatwierdzone). |
| --- | --- |

6.5.

Bruksela dnia 14 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. L 334 z 17.12.2010, s. 17).

1

(2)  Rozporządzenie (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniające dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE (Dz.U. L 33 z 4.2.2006, s. 1).

2

(3)  https://unece.org/environment-policy/public-participation/prtrs-protocol-text

3

(4)  https://industry.eea.europa.eu/

4

(5)  https://eeb.org/library/ngo-preliminary-assessment-of-the-european-commissions-proposal-for-revised-ied-and-e-prtr

5

(6)  https://www.eionet.europa.eu/etcs/etc-atni/products/etc-atni-reports/etc-atni-report-04-2020-costs-of-air-pollution-from-european-industrial-facilities-200820132017

6

(7)  https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/what-are-the-who-air-quality-guidelines

7

(8)  ACCC/C/2014/121 EU: https://unece.org/acccc2014121-european-union.

8

(9)  Wartości DJP określa się na podstawie załącznika II do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 808/2014.

9

(10)  Decyzja Komisji (UE) 2018/813 z dnia 14 maja 2018 r. w sprawie sektorowego dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych praktyk zarządzania środowiskowego, sektorowych wskaźników efektywności środowiskowej oraz kryteriów doskonałości dla sektora rolnictwa na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1221/2009 w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS) (Dz.U. L 145 z 8.6.2018, s. 1), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32018D0813.

10

(11)  Dyrektywa Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz.U. L 182 z 16.7.1999, s. 1), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex:31999L0031.

11

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/140 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/140

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Bezpieczeństwo dostaw i przystępne ceny energii: warianty działań natychmiastowych i przygotowania na najbliższą zimę«”

(COM(2022) 138 final)

(2022/C 443/20)

| Sprawozdawczyni: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Alena MASTANTUONO

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 188/3/13 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 2.5.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

188/3/13

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Omawiany komunikat należy postrzegać w ogólnym kontekście inicjatywy REPowerEU, której głównym celem jest odejście od rosyjskich paliw kopalnych. Sytuacja jest poważna i wymaga bezprecedensowej reakcji oraz maksymalnego poziomu solidarności i zaufania między państwami członkowskimi UE. Europa potrzebuje skutecznego planu, który przewidywałby różne scenariusze niedoboru energii oraz nakreślił, w jaki sposób należy zaradzić tym sytuacjom za pomocą wspólnych działań państw członkowskich UE oraz jak najskuteczniej wykorzystać i rozwinąć infrastrukturę energetyczną. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zachęca państwa członkowskie do podejmowania wspólnych działań w odpowiedzi na potrzebę zapewnienia odpowiedniej infrastruktury i jej efektywnego wykorzystania. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Mniejsza zależność od rosyjskiego gazu oznacza większą autonomię i wymaga większego wykorzystania zasobów dostępnych w UE, m.in. szybkiego rozwinięcia odnawialnych źródeł energii. UE powinna zatem maksymalnie wykorzystać dostępne zasoby własne i istniejące zdolności, aby stawić czoła niedoborom w dostawach energii. Źródła lokalne nie będą jednak wystarczające ani łatwo dostępne, w związku z czym UE musi nawiązać nowe partnerstwa z wiarygodnymi krajami. EKES podkreśla tu, że przy ustanawianiu partnerstw energetycznych z państwami spoza UE należy uważnie uwzględnić wpływ zależności od krajów, które nie podzielają wartości UE lub które można by uznać za nieprzyjazne reżimy. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Główną przyczyną obecnych wysokich cen energii elektrycznej jest gaz, który winduje ceny w górę. Jedynym idealnym rozwiązaniem tego problemu byłoby zwiększenie produkcji i wykorzystania energii elektrycznej ze źródeł niekopalnych w stopniu odpowiadającym zapotrzebowaniu na energię elektryczną. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Chociaż w komunikacie skoncentrowano się na krótkoterminowych środkach mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw i przystępnych cen, środki te należy rozpatrywać w ramach celów długoterminowych. Zdaniem EKES-u fundamentalne znaczenie ma to, by bez ustanku i konsekwentnie przestrzegać wszystkich podstawowych celów zrównoważonego systemu energetycznego, takich jak zapewnienie bezpieczeństwa dostaw, rozsądne koszty i ceny oraz zrównoważenie środowiskowe. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Wsparcie bezpośrednie jest niewątpliwie najbardziej realistyczną opcją jako środek nadzwyczajny. Wykorzystanie zwiększonych dochodów z podatku VAT i podatku energetycznego może pomóc państwom członkowskim w finansowaniu takich środków. Wszelkie środki wsparcia mające na celu złagodzenie kryzysu powinny być tymczasowe i dobrze ukierunkowane na tych najbardziej dotkniętych kryzysem, niezależnie od tego, czy mowa tu o obywatelkach i obywatelach, MŚP czy też branżach energochłonnych. W komunikacie pominięto jednak to, że również konsumenci muszą podjąć znaczne wysiłki na rzecz ograniczenia zużycia gazu. Rekompensata, która nie prowadzi do zmniejszenia zużycia gazu, nie jest zatem rozwiązaniem zrównoważonym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Sytuacja powinna wymagać jedynie ukierunkowanych środków tymczasowych w państwach członkowskich, które to środki miałby najmniejszy możliwy zakłócający wpływ na rynek UE, lub środków na szczeblu UE, które nie zagrażają wysiłkom na rzecz dekarbonizacji ani dostawom energii. Ogólnie rzecz biorąc, interwencje rynkowe wiążą się z ryzykiem działania na szkodę celów długoterminowych, ponieważ powodują niepewność inwestycyjną i zniechęcają do dekarbonizacji w przemyśle energetycznym. EKES zgadza się z wnioskami Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER), zgodnie z którymi rynek energii elektrycznej okazał się sprawnie funkcjonujący, jeśli chodzi o unikanie ograniczeń produkcji lub nawet przerw w dostawach energii elektrycznej na niektórych obszarach. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Po podjęciu przez Kreml decyzji o odcięciu niektórych krajów europejskich od dostaw gazu europejskie przywódczynie i europejscy przywódcy zrozumieli powagę sytuacji, która wymaga bezprecedensowej reakcji oraz maksymalnego poziomu solidarności i zaufania między państwami członkowskimi UE. Europa potrzebuje skutecznego planu, który przewidywałby różne scenariusze niedoboru energii oraz nakreślił, w jaki sposób należy zaradzić tym sytuacjom za pomocą wspólnych działań państw członkowskich UE oraz jak najskuteczniej wykorzystać infrastrukturę energetyczną. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Omawiany komunikat należy postrzegać w ogólnym kontekście inicjatywy REPowerEU, której głównym celem jest odejście od rosyjskich paliw kopalnych. EKES odsyła tu do swoich wcześniejszych opinii (1) zawierających poglądy i przesłania dotyczące zarówno krótko-, jak i długoterminowych środków reagowania na wyzwania związane z tym problemem. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Chociaż w komunikacie skoncentrowano się na krótkoterminowych środkach mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw i przystępnych cen, środki te należy rozpatrywać w ramach celów długoterminowych. Zdaniem EKES-u fundamentalne znaczenie ma to, by bez ustanku i konsekwentnie przestrzegać wszystkich podstawowych celów zrównoważonego systemu energetycznego, takich jak zapewnienie bezpieczeństwa dostaw, rozsądne koszty i ceny oraz zrównoważenie środowiskowe. Należy uznać, że w wypadku wielu środków, zwłaszcza dużych inwestycji, potrzeba więcej czasu na praktyczne wdrożenie, a zaradzenie sytuacji nadzwyczajnej może wymagać kompromisowych działań krótkoterminowych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Bez kompleksowego podejścia istnieje duże ryzyko, że poważne symptomy kryzysowe zostaną zażegnane za pomocą środków, które są albo nieefektywne, albo – co gorsze – sprzeczne z podstawowymi celami. Absolutnym priorytetem Unii Europejskiej musi być zapewnienie równego dostępu do energii po przystępnych cenach oraz bezpieczeństwa dostaw energii po rozsądnych kosztach, przy jednoczesnym dążeniu do neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi szczegółowe – bezpieczeństwo dostaw gazu po rozsądnych kosztach

| 3.1. | W komunikacie zaproponowano wspólne działania europejskie mające na celu rozwiązanie problemu dostaw gazu. Środki te obejmują partnerstwa UE z państwami trzecimi oraz ułatwianie zbiorowych zakupów, a także wspólną politykę magazynowania gazu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Mniejsza zależność od rosyjskiego gazu oznacza większą autonomię i wymaga większego wykorzystania zasobów dostępnych w UE, w tym szybkiego rozwinięcia odnawialnych źródeł energii. UE powinna zatem maksymalnie wykorzystać dostępne zasoby własne i istniejące zdolności, aby stawić czoła niedoborom w dostawach energii. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Niemniej wyraźnie widać, że źródła lokalne nie będą wystarczające ani łatwo dostępne, w związku z czym UE musi nawiązać nowe partnerstwa z krajami trzecimi. EKES podkreśla tu, że przy ustanawianiu partnerstw energetycznych z państwami spoza UE należy uważnie uwzględnić wpływ zależności od krajów, które nie podzielają wartości UE lub które można by uznać za nieprzyjazne reżimy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W związku z tym UE powinna dokładnie przeanalizować zalety i wady importu wodoru z państw trzecich, a także poszukiwać odpowiednich rozwiązań wewnątrz Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Terminale LNG, obiekty magazynowania gazu oraz rurociągi do zróżnicowanych dostaw odgrywają kluczową rolę w bezpieczeństwie dostaw gazu. Aby w zrównoważony sposób wykorzystać zasoby dostępne w UE, Europa będzie musiała dokonać olbrzymich inwestycji w infrastrukturę oraz badania, rozwój i innowacje. EKES zachęca państwa członkowskie do podejmowania wspólnych działań w odpowiedzi na potrzebę zapewnienia odpowiedniej infrastruktury i jej efektywnego wykorzystania. Zwraca uwagę na bieżące projekty, takie jak wspólny leasing terminalu LNG przez Finlandię i Estonię. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zdecydowanie popiera nowe przepisy dotyczące magazynowania gazu, które zostały szybko uzgodnione przez europejskich współprawodawców. Dobrze wypełnione obiekty magazynowania gazu pomogą zagwarantować bezpieczną zimę (2022/2023), zapewniając ochronę przed gwałtownymi wzrostami cen, ochronę Europejczyków przed ubóstwem energetycznym i konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zgodnie ze swoją opinią w sprawie polityki UE w zakresie magazynowania gazu (2) EKES postrzega współpracę z państwami trzecimi jako środek uzupełniający w stosunku do inwestycji w nową infrastrukturę, które zwiększą bezpieczeństwo energetyczne Europy. Wzywa Radę i Parlament do rozważenia wykorzystania obiektów magazynowania gazu w wiarygodnych krajach sąsiadujących, w tym w Ukrainie, co przyczyni się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe – rozwiązanie problemu wysokich cen energii elektrycznej

| 4.1. | Gwałtowny wzrost cen energii w następstwie pandemii, który dodatkowo pogorszył się w wyniku rosyjskiej inwazji na Ukrainę, ma wpływ na wielu konsumentów i prowadzi do wzrostu ubóstwa energetycznego w całej Europie. Sytuacja osób, które już wcześniej borykały się z ubóstwem energetycznym, pogarsza się, a konsumenci, którzy w przeszłości nie mieli problemów z płaceniem rachunków za energię, są zagrożeni ubóstwem. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komisja opublikowała już szereg inicjatyw mających na celu rozwiązanie problemu wysokich cen energii i ich skutków, w tym zestaw działań i środków wsparcia (3), a także warianty przedstawione w komunikacie REPowerEU na rzecz wspierania najsłabszych obywateli i najbardziej dotkniętych przedsiębiorstw, takich jak sektory energochłonne, z myślą o zmniejszeniu kosztów produkcji i większych wysiłkach na rzecz dekarbonizacji. EKES z zadowoleniem przyjmuje objęcie środkami wsparcia również MŚP i sądzi, że ma to kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES aprobuje przedstawioną w omawianym komunikacie analizę zalet i wad różnych wariantów rozwiązania problemu wysokich cen energii elektrycznej i skutków tych wysokich cen dla obywateli i przedsiębiorstw. Warianty obejmują dwa rodzaje środków: wsparcie finansowe w celu złagodzenia wpływu wysokich cen oraz interwencje rynkowe mające wpłynąć na same ceny. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wsparcie bezpośrednie jest niewątpliwie najbardziej realistyczną opcją jako środek nadzwyczajny. Wykorzystanie zwiększonych dochodów z podatku VAT i podatku energetycznego może pomóc państwom członkowskim w finansowaniu takich środków. Wszelkie środki wsparcia mające na celu złagodzenie kryzysu powinny być tymczasowe i dobrze ukierunkowane na tych najbardziej dotkniętych kryzysem, niezależnie od tego, czy mowa tu o obywatelkach i obywatelach, MŚP czy też branżach energochłonnych. W komunikacie pominięto jednak to, że również konsumenci muszą podjąć znaczne wysiłki na rzecz ograniczenia zużycia gazu. Rekompensata, która nie prowadzi do zmniejszenia zużycia gazu, nie jest zatem rozwiązaniem zrównoważonym. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jak słusznie stwierdzono w komunikacie, nie ma idealnego rozwiązania. Każda interwencja na rynku energii będzie miała negatywne skutki. W wielu przypadkach mogą to być zakłócenia rynku, koszty budżetowe, zakłócenia dostaw czy też negatywny wpływ na inwestycje lub na zachowania konsumentów. Krótko mówiąc, interwencje takie mogą mieć wpływ na wysiłki na rzecz dekarbonizacji lub narazić na szwank bezpieczeństwo dostaw. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Nakreślony przez Komisję obraz świadczy zatem o tym, że Europa stoi w obliczu złożonego potrójnego wyzwania, na które składają się bezpieczeństwo energetyczne, przystępne ceny i walka ze zmianą klimatu. Po raz kolejny uwypukla to potrzebę kompleksowego podejścia do wszystkich polityk i środków z myślą o zapewnieniu ich spójności z celem ogólnej zrównoważoności systemu energetycznego oraz przyczynieniu się do jego osiągnięcia. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Jak stwierdzono w dokumencie, nie ma uniwersalnego rozwiązania, co daje każdemu państwu członkowskiemu swobodę poszukiwania najodpowiedniejszego rozwiązania. Jednakże w przypadku rynku energii UE jakakolwiek interwencja może mieć wpływ na pozostałą część rynku. Stąd też sytuacja powinna wymagać jedynie ukierunkowanych środków tymczasowych w państwach członkowskich, które to środki miałby najmniejszy możliwy zakłócający wpływ na rynek UE, lub środków na szczeblu UE, które nie zagrażają wysiłkom na rzecz dekarbonizacji ani dostawom energii. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zgadza się z wnioskiem zawartym w niedawnym sprawozdaniu ACER (4), iż rynek energii elektrycznej okazał się sprawnie funkcjonujący, jeśli chodzi o unikanie ograniczeń produkcji lub nawet przerw w dostawach energii elektrycznej na niektórych obszarach. Według oceny ACER obecną strukturę rynku warto by zachować. Ponadto niektóre długoterminowe usprawnienia mogą okazać się kluczowe dla osiągnięcia ambitnej ścieżki dekarbonizacji UE w ciągu najbliższych 10 do 15 lat i to po niższych kosztach, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw. EKES podkreśla, że wszelkie zmiany w strukturze rynku muszą opierać się na dokładnej analizie skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES zgadza się z Komisją, że główną przyczyną obecnych wysokich cen energii elektrycznej jest gaz, który winduje w górę również ceny energii elektrycznej poprzez system cen krańcowych. Idealnym rozwiązaniem tego problemu byłoby zwiększenie produkcji i wykorzystania energii elektrycznej ze źródeł niekopalnych w stopniu odpowiadającym zapotrzebowaniu na energię elektryczną. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES uważa, że pułapy cenowe lub inne interwencje na hurtowych rynkach energii są problematyczne, ponieważ zniekształcałyby niezbędne sygnały cenowe i wiązałyby się ze złożonością w określaniu „właściwego” poziomu cen. Środki polityki budżetowej, takie jak podatki od nieoczekiwanych zysków, nie obniżają cen, lecz raczej są postrzegane jako źródło dochodów. Ogólnie rzecz biorąc, interwencje rynkowe wiążą się z ryzykiem działania na szkodę celów długoterminowych, ponieważ powodują niepewność inwestycyjną i zniechęcają do dekarbonizacji w przemyśle energetycznym. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 123 oraz Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 129.

1

(2)  Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 129.

2

(3)  COM(2021) 660 final.

3

(4)  Końcowa ocena ACER dotycząca struktury hurtowego rynku energii elektrycznej UE.

4

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/144 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/144

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego szczególne środki tymczasowe w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę, dotyczące dokumentów kierowcy wydanych przez Ukrainę zgodnie z jej prawodawstwem”

(COM(2022) 313 final – 2022/0204 (COD))

(2022/C 443/21)

| Wniosek o konsultację | Rada, 28.6.2022
  Parlament Europejski, 4.7.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 195/4/3 |

Wniosek o konsultację

Rada, 28.6.2022

Parlament Europejski, 4.7.2022

Podstawa prawna

Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

195/4/3

Uznawszy, że treść wniosku Komisji jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, Komitet postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 22.11.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 443/145 |
| --- | --- | --- | --- |

22.11.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 443/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej”

(COM(2022) 222 final)

(2022/C 443/22)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 6.6.2022
  Rada Unii Europejskiej, 15.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2022 |
| Sesja plenarna nr | 571 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 201/2/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 6.6.2022

Rada Unii Europejskiej, 15.6.2022

Podstawa prawna

Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2022

Sesja plenarna nr

571

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

201/2/1

Uznawszy, że treść wniosku jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, Komitet postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela dnia 13 lipca 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---