# Publicatieblad L 323/2014

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 323 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 57e jaargang7 november 2014 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 323

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

57e jaargang7 november 2014

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2014/764/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 27 maart 2014 betreffende steunmaatregel SA.36139 (13/C) (ex 13/N) die het Verenigd Koninkrijk voornemens is ten uitvoer te leggen voor videospelletjes
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1786)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2014/765/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 25 juni 2014 betreffende steunmaatregel SA.20949 (C 23/06) — Polen — Technologie Buczek
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4099)

   (
  1
  ) | 9 |
| | | 2014/766/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 9 juli 2014 over de steunregeling SA.18042 (2013/C) (ex MX 17/2009) (ex NN 61/2004) toegepast door Spanje betreffende de vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4530)

   (
  1
  ) | 12 |
| | | 2014/767/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 23 juli 2013 betreffende de door Portugal ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.35062 (13/N-2) ten gunste van Caixa Geral de Depósitos
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 4801)

   (
  1
  ) | 19 |
| | | HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN |
| | * | Reglement nr. 85 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen bestemd voor het voortbewegen van motorvoertuigen van de categorieën M en N, met betrekking tot de meting van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen | 52 |
| | * | Reglement nr. 115 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van: I.Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof — II.Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof | 91 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2014/764/EU

*

Besluit van de Commissie van 27 maart 2014 betreffende steunmaatregel SA.36139 (13/C) (ex 13/N) die het Verenigd Koninkrijk voornemens is ten uitvoer te leggen voor videospelletjes
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1786)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1786)

1

1

2014/765/EU

*

Besluit van de Commissie van 25 juni 2014 betreffende steunmaatregel SA.20949 (C 23/06) — Polen — Technologie Buczek
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4099)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4099)

1

9

2014/766/EU

*

Besluit van de Commissie van 9 juli 2014 over de steunregeling SA.18042 (2013/C) (ex MX 17/2009) (ex NN 61/2004) toegepast door Spanje betreffende de vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4530)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4530)

1

12

2014/767/EU

*

Besluit van de Commissie van 23 juli 2013 betreffende de door Portugal ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.35062 (13/N-2) ten gunste van Caixa Geral de Depósitos
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 4801)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 4801)

1

19

HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN

*

Reglement nr. 85 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen bestemd voor het voortbewegen van motorvoertuigen van de categorieën M en N, met betrekking tot de meting van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen

52

*

Reglement nr. 115 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van: I.Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof — II.Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof

91

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/1 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 27 maart 2014

betreffende steunmaatregel SA.36139 (13/C) (ex 13/N)

die het Verenigd Koninkrijk voornemens is ten uitvoer te leggen voor videospelletjes

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1786)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/764/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| (1) | Op 25 januari 2013 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van zijn voornemen om van 1 april 2013 tot en met 31 maart 2017 een belastingverlaging in te voeren voor videospelletjes. Bij schrijven van 7 maart 2013 verzocht de Commissie om aanvullende informatie, welke door het Verenigd Koninkrijk verschaft werd bij brief van 22 maart 2013. |
| --- | --- |

(1)

Op 25 januari 2013 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van zijn voornemen om van 1 april 2013 tot en met 31 maart 2017 een belastingverlaging in te voeren voor videospelletjes. Bij schrijven van 7 maart 2013 verzocht de Commissie om aanvullende informatie, welke door het Verenigd Koninkrijk verschaft werd bij brief van 22 maart 2013.

| (2) | Bij schrijven van 16 april 2013 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de geplande steunmaatregel. |
| --- | --- |

(2)

Bij schrijven van 16 april 2013 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de geplande steunmaatregel.

| (3) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken. |
| --- | --- |

(3)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

| (4) | Het Verenigd Koninkrijk heeft bij brief van 17 mei 2013 zijn opmerkingen over het besluit ingediend. De Commissie heeft ook opmerkingen van belanghebbenden ontvangen en deze voor een reactie aan het Verenigd Koninkrijk doorgezonden; bij brieven van 22 augustus 2013 werden diens opmerkingen ontvangen. Bij schrijven van 7 oktober 2013 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk verzocht om aanvullende informatie. Bij schrijven van 4 november 2013 heeft het Verenigd Koninkrijk hierop gereageerd. |
| --- | --- |

(4)

Het Verenigd Koninkrijk heeft bij brief van 17 mei 2013 zijn opmerkingen over het besluit ingediend. De Commissie heeft ook opmerkingen van belanghebbenden ontvangen en deze voor een reactie aan het Verenigd Koninkrijk doorgezonden; bij brieven van 22 augustus 2013 werden diens opmerkingen ontvangen. Bij schrijven van 7 oktober 2013 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk verzocht om aanvullende informatie. Bij schrijven van 4 november 2013 heeft het Verenigd Koninkrijk hierop gereageerd.

II.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN EN REDENEN OM DE PROCEDURE IN TE LEIDEN

| (5) | De maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes heeft tot doel ontwikkelaars van videospelletjes ertoe aan te zetten videospelletjes te produceren die een uitdrukking zijn van de Britse of Europese cultuur. De maatregel is gemodelleerd naar de „United Kingdom film tax incentive”, die in 2006 door de Commissie is goedgekeurd (3) en in 2011 is verlengd (4) tot en met 31 december 2015. |
| --- | --- |

(5)

De maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes heeft tot doel ontwikkelaars van videospelletjes ertoe aan te zetten videospelletjes te produceren die een uitdrukking zijn van de Britse of Europese cultuur. De maatregel is gemodelleerd naar de „United Kingdom film tax incentive”, die in 2006 door de Commissie is goedgekeurd (3) en in 2011 is verlengd (4) tot en met 31 december 2015.

| (6) | De totale begroting voor de voorgestelde maatregel, die is aangemeld met een looptijd tot en met maart 2017, bedraagt 115 miljoen GBP, waarvan de voorgenomen uitgaven 10 miljoen GBP bedragen voor het begrotingsjaar 2013/2014 en 35 miljoen GBP voor elk van de drie daaropvolgende begrotingsjaren. De steunverlenende autoriteit is het Britse ministerie van Financiën. De „British Film Institute Certification Unit” is verantwoordelijk voor de beoordeling van aanvragen voor de certificering van spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud. |
| --- | --- |

(6)

De totale begroting voor de voorgestelde maatregel, die is aangemeld met een looptijd tot en met maart 2017, bedraagt 115 miljoen GBP, waarvan de voorgenomen uitgaven 10 miljoen GBP bedragen voor het begrotingsjaar 2013/2014 en 35 miljoen GBP voor elk van de drie daaropvolgende begrotingsjaren. De steunverlenende autoriteit is het Britse ministerie van Financiën. De „British Film Institute Certification Unit” is verantwoordelijk voor de beoordeling van aanvragen voor de certificering van spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud.

| (7) | Aan de Britse vennootschapsbelasting onderworpen ondernemingen die videospelletjes ontwikkelen die voldoen aan de subsidiabiliteitscriteria, zouden in aanmerking kunnen komen voor belastingverlaging voor uitgaven aan in het Verenigd Koninkrijk ge- of verbruikte goederen en diensten ter waarde van maximaal 25 % van het productiebudget. Het belastingvoordeel wordt bekomen door de in aanmerking komende productiekosten aanvullend in mindering te brengen op de belastbare inkomsten uit het videospelletje. Er mag echter niet meer dan 80 % van het productiebudget extra worden afgetrokken. Indien de begunstigde tijdens de berekeningsperiode verliezen heeft geleden, komt hij in aanmerking voor een belastingkrediet. Volgens deel 1217CF(3) van het ontwerp van wijziging van de wet op de vennootschapsbelasting van 2009 worden subsidiabele uitgaven beperkt tot vaste kosten voor het ontwerpen, het produceren en het testen van het spelletje. |
| --- | --- |

(7)

Aan de Britse vennootschapsbelasting onderworpen ondernemingen die videospelletjes ontwikkelen die voldoen aan de subsidiabiliteitscriteria, zouden in aanmerking kunnen komen voor belastingverlaging voor uitgaven aan in het Verenigd Koninkrijk ge- of verbruikte goederen en diensten ter waarde van maximaal 25 % van het productiebudget. Het belastingvoordeel wordt bekomen door de in aanmerking komende productiekosten aanvullend in mindering te brengen op de belastbare inkomsten uit het videospelletje. Er mag echter niet meer dan 80 % van het productiebudget extra worden afgetrokken. Indien de begunstigde tijdens de berekeningsperiode verliezen heeft geleden, komt hij in aanmerking voor een belastingkrediet. Volgens deel 1217CF(3) van het ontwerp van wijziging van de wet op de vennootschapsbelasting van 2009 worden subsidiabele uitgaven beperkt tot vaste kosten voor het ontwerpen, het produceren en het testen van het spelletje.

| (8) | De maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes wordt onderworpen aan een culturele test vergelijkbaar met die van de „United Kingdom film tax incentive”. Beide testen bestaan uit vier onderdelen: culturele inhoud, culturele bijdrage, het gebruik van culturele hubs in het Verenigd Koninkrijk en het inschakelen van cultuurbeoefenaars die onderdaan of ingezetene zijn van het Verenigd Koninkrijk of de EER. |
| --- | --- |

(8)

De maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes wordt onderworpen aan een culturele test vergelijkbaar met die van de „United Kingdom film tax incentive”. Beide testen bestaan uit vier onderdelen: culturele inhoud, culturele bijdrage, het gebruik van culturele hubs in het Verenigd Koninkrijk en het inschakelen van cultuurbeoefenaars die onderdaan of ingezetene zijn van het Verenigd Koninkrijk of de EER.

| (9) | Daar de aangemelde maatregel wordt gefinancierd via een aftrek van belastingen die normaliter verschuldigd zijn aan de staatsbegroting, wordt hij gefinancierd door de staat. Videospelletjes worden in verschillende lidstaten geproduceerd en er is een interne markt voor. Steunmaatregelen voor deze spelletjes kunnen daarom het handelsverkeer en de mededinging tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. In haar besluit tot inleiding van de procedure concludeerde de Commissie derhalve dat de maatregel staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. De Commissie zette ook vraagtekens bij de verenigbaarheid met de interne markt van de steun. |
| --- | --- |

(9)

Daar de aangemelde maatregel wordt gefinancierd via een aftrek van belastingen die normaliter verschuldigd zijn aan de staatsbegroting, wordt hij gefinancierd door de staat. Videospelletjes worden in verschillende lidstaten geproduceerd en er is een interne markt voor. Steunmaatregelen voor deze spelletjes kunnen daarom het handelsverkeer en de mededinging tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. In haar besluit tot inleiding van de procedure concludeerde de Commissie derhalve dat de maatregel staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. De Commissie zette ook vraagtekens bij de verenigbaarheid met de interne markt van de steun.

| (10) | Ten eerste betwijfelde zij of het verbinden van territoriale voorwaarden aan dergelijke steun noodzakelijk of evenredig was. Het Verenigd Koninkrijk heeft het ontwerp van de voorgestelde regeling gebaseerd op dat van de „United Kingdom film tax incentive”. Het heeft derhalve voorgesteld de belastingverlaging alleen van toepassing te laten zijn op uitgaven voor in het Verenigd Koninkrijk ge- of verbruikte goederen of diensten. De regeling betreffende de „United Kingdom film tax incentive” voorziet evenwel in een bijzondere afwijking op het gebruikelijke verbod op gebiedsbeperkingen, die volgens de mededeling inzake film (5) uitsluitend is toegestaan met betrekking tot productiesteun voor films en televisieprogramma’s, en dus niet met betrekking tot videospelletjes. |
| --- | --- |

(10)

Ten eerste betwijfelde zij of het verbinden van territoriale voorwaarden aan dergelijke steun noodzakelijk of evenredig was. Het Verenigd Koninkrijk heeft het ontwerp van de voorgestelde regeling gebaseerd op dat van de „United Kingdom film tax incentive”. Het heeft derhalve voorgesteld de belastingverlaging alleen van toepassing te laten zijn op uitgaven voor in het Verenigd Koninkrijk ge- of verbruikte goederen of diensten. De regeling betreffende de „United Kingdom film tax incentive” voorziet evenwel in een bijzondere afwijking op het gebruikelijke verbod op gebiedsbeperkingen, die volgens de mededeling inzake film (5) uitsluitend is toegestaan met betrekking tot productiesteun voor films en televisieprogramma’s, en dus niet met betrekking tot videospelletjes.

| (11) | Ten tweede twijfelde de Commissie aan de noodzaak van steun voor spelletjes, omdat die een snelgroeiende markt vormen. Het Verenigd Koninkrijk heeft niet met overtuigend bewijs gestaafd dat er zonder staatssteun een geval van marktfalen zou ontstaan met als gevolg een onderproductie van videospelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud. |
| --- | --- |

(11)

Ten tweede twijfelde de Commissie aan de noodzaak van steun voor spelletjes, omdat die een snelgroeiende markt vormen. Het Verenigd Koninkrijk heeft niet met overtuigend bewijs gestaafd dat er zonder staatssteun een geval van marktfalen zou ontstaan met als gevolg een onderproductie van videospelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud.

| (12) | Bovendien is het Verenigd Koninkrijk van mening dat de maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes verenigbaar is met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag. De Commissie was er echter niet van overtuigd dat de door het Verenigd Koninkrijk voorgestelde culturele test in de praktijk zou leiden tot een selectieve identificatie van het beperkte aantal videospelletjes dat een culturele kwaliteit vertegenwoordigt die zonder steun onvoldoende op de markt wordt aangeboden en die van wezenlijk belang zou zijn om te waarborgen dat Britse en Europese culturele thema’s in videospelletjes vertegenwoordigd zijn en tot uitdrukking komen. |
| --- | --- |

(12)

Bovendien is het Verenigd Koninkrijk van mening dat de maatregel van het Verenigd Koninkrijk tot belastingverlaging voor videospelletjes verenigbaar is met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag. De Commissie was er echter niet van overtuigd dat de door het Verenigd Koninkrijk voorgestelde culturele test in de praktijk zou leiden tot een selectieve identificatie van het beperkte aantal videospelletjes dat een culturele kwaliteit vertegenwoordigt die zonder steun onvoldoende op de markt wordt aangeboden en die van wezenlijk belang zou zijn om te waarborgen dat Britse en Europese culturele thema’s in videospelletjes vertegenwoordigd zijn en tot uitdrukking komen.

| (13) | Ten slotte maakte de Commissie zich zorgen dat door de steun een subsidiewedloop binnen de Unie in de hand zou worden gewerkt en betwijfelde zij of eventuele positieve effecten zouden opwegen tegen de mogelijke verstoringen van de mededinging. |
| --- | --- |

(13)

Ten slotte maakte de Commissie zich zorgen dat door de steun een subsidiewedloop binnen de Unie in de hand zou worden gewerkt en betwijfelde zij of eventuele positieve effecten zouden opwegen tegen de mogelijke verstoringen van de mededinging.

III.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (14) | De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van een lidstaat, Frankrijk, nationale verenigingen van spelontwikkelaars uit het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Finland, de European Game Developer Federation (EGDF), overheidsorganen van het Verenigd Koninkrijk die betrokken zijn bij de promotie van films, een omroeporganisatie en vakorganisaties voor de filmproductie uit het Verenigd Koninkrijk. Zij allen benadrukten de culturele kwaliteit en het culturele belang die spelletjes kunnen hebben. Ze zagen onvoldoende marktstimulansen voor de productie van cultureel relevantere spelletjes. Geen van hen zag het gevaar van een subsidiewedloop tussen lidstaten. |
| --- | --- |

(14)

De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van een lidstaat, Frankrijk, nationale verenigingen van spelontwikkelaars uit het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Finland, de European Game Developer Federation (EGDF), overheidsorganen van het Verenigd Koninkrijk die betrokken zijn bij de promotie van films, een omroeporganisatie en vakorganisaties voor de filmproductie uit het Verenigd Koninkrijk. Zij allen benadrukten de culturele kwaliteit en het culturele belang die spelletjes kunnen hebben. Ze zagen onvoldoende marktstimulansen voor de productie van cultureel relevantere spelletjes. Geen van hen zag het gevaar van een subsidiewedloop tussen lidstaten.

| (15) | Wat de noodzaak van de steun betreft, werd er door belanghebbenden op gewezen dat het Verenigd Koninkrijk zijn leidende positie op de markt van de videospelletjes zou verliezen, dat in 2012 minder dan 10 % van de in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes in het Verenigd Koninkrijk werd ontwikkeld, dat de markt door Noord-Amerika en Azië werd gedomineerd en dat zich een personeelsvlucht naar Canada voordeed. Bijdragende partijen wezen ook op het feit dat de belangrijkste uitdaging voor de lidstaten zou zijn iets te doen aan de concurrentie vanuit derde landen die enorme subsidies uittrekken voor videospelletjes, met name Canada. |
| --- | --- |

(15)

Wat de noodzaak van de steun betreft, werd er door belanghebbenden op gewezen dat het Verenigd Koninkrijk zijn leidende positie op de markt van de videospelletjes zou verliezen, dat in 2012 minder dan 10 % van de in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes in het Verenigd Koninkrijk werd ontwikkeld, dat de markt door Noord-Amerika en Azië werd gedomineerd en dat zich een personeelsvlucht naar Canada voordeed. Bijdragende partijen wezen ook op het feit dat de belangrijkste uitdaging voor de lidstaten zou zijn iets te doen aan de concurrentie vanuit derde landen die enorme subsidies uittrekken voor videospelletjes, met name Canada.

| (16) | De Independent Game Developers Association (TIGA) uit het Verenigd Koninkrijk heeft tal van voorbeelden van plannen en projecten gegeven waarbij spelletjes uit het Verenigd Koninkrijk of Europa met behulp van een belastingvoordeel konden zijn geproduceerd, maar er in werkelijkheid nooit zijn gekomen. United Kingdom Interactive Entertainment (Ukie), die de bedrijfstak voor videospelletjes en interactief amusement vertegenwoordigt, heeft opgemerkt dat op de mondiale spelletjesmarkt druk wordt uitgeoefend op spelletjesontwikkelaars om met de producten een zo groot mogelijke markt te bereiken. Dat zou er vooral op neerkomen dat de spelletjes toegankelijk worden gemaakt voor de Noord-Amerikaanse markt en in toenemende mate voor markten in het Verre Oosten, en worden afgestemd op de culturele normen en verwachtingen van die markten. Dit zou een constante druk leggen op spelletjesontwikkelaars in Europa om de Europese culturele dimensie in hun spel niet te benadrukken met het oog op de verkoop van hun product aan een wereldwijd publiek. Dientengevolge zou het voor ontwikkelaars van spelletjes met een Europees georiënteerde culturele inhoud minder makkelijk zijn om particuliere financieringsbronnen aan te boren. Ukie is dan ook van mening dat de steun zou bijdragen aan het verhelpen van een marktfalen. |
| --- | --- |

(16)

De Independent Game Developers Association (TIGA) uit het Verenigd Koninkrijk heeft tal van voorbeelden van plannen en projecten gegeven waarbij spelletjes uit het Verenigd Koninkrijk of Europa met behulp van een belastingvoordeel konden zijn geproduceerd, maar er in werkelijkheid nooit zijn gekomen. United Kingdom Interactive Entertainment (Ukie), die de bedrijfstak voor videospelletjes en interactief amusement vertegenwoordigt, heeft opgemerkt dat op de mondiale spelletjesmarkt druk wordt uitgeoefend op spelletjesontwikkelaars om met de producten een zo groot mogelijke markt te bereiken. Dat zou er vooral op neerkomen dat de spelletjes toegankelijk worden gemaakt voor de Noord-Amerikaanse markt en in toenemende mate voor markten in het Verre Oosten, en worden afgestemd op de culturele normen en verwachtingen van die markten. Dit zou een constante druk leggen op spelletjesontwikkelaars in Europa om de Europese culturele dimensie in hun spel niet te benadrukken met het oog op de verkoop van hun product aan een wereldwijd publiek. Dientengevolge zou het voor ontwikkelaars van spelletjes met een Europees georiënteerde culturele inhoud minder makkelijk zijn om particuliere financieringsbronnen aan te boren. Ukie is dan ook van mening dat de steun zou bijdragen aan het verhelpen van een marktfalen.

| (17) | Frankrijk maakte gewag van de tendens dat spelletjes in toenemende mate worden gekleurd door „internationale stereotypen”. |
| --- | --- |

(17)

Frankrijk maakte gewag van de tendens dat spelletjes in toenemende mate worden gekleurd door „internationale stereotypen”.

| (18) | Anderzijds heeft de TIGA gemeld dat de Britse verkoop 54 % uitmaakt van de omzet van onafhankelijke ontwikkelaars in het Verenigd Koninkrijk. Dit zou erop wijzen dat Britse consumenten een sterke voorkeur hebben voor producties uit het Verenigd Koninkrijk. Voorts waren er volgens de TIGA tussen 2008 en 2011 meer starters (216) dan sluitingen (197) in deze sector. |
| --- | --- |

(18)

Anderzijds heeft de TIGA gemeld dat de Britse verkoop 54 % uitmaakt van de omzet van onafhankelijke ontwikkelaars in het Verenigd Koninkrijk. Dit zou erop wijzen dat Britse consumenten een sterke voorkeur hebben voor producties uit het Verenigd Koninkrijk. Voorts waren er volgens de TIGA tussen 2008 en 2011 meer starters (216) dan sluitingen (197) in deze sector.

| (19) | Wat betreft een mogelijke verstoring van de mededinging tussen lidstaten, erkende de TIGA dat lagere kosten van invloed zijn op besluiten met betrekking tot de locatie van ondernemingen die videospelletjes produceren. Zij is echter van mening dat de grootste verstoring uit derde landen zou komen, zoals Canada, waar de sector zou groeien als gevolg van overheidssteun. Volgens de TIGA groeide de werkgelegenheid in deze sector in Canada met 33 % tussen 2008 en 2010, terwijl zij in het Verenigd Koninkrijk afnam met 9 %. |
| --- | --- |

(19)

Wat betreft een mogelijke verstoring van de mededinging tussen lidstaten, erkende de TIGA dat lagere kosten van invloed zijn op besluiten met betrekking tot de locatie van ondernemingen die videospelletjes produceren. Zij is echter van mening dat de grootste verstoring uit derde landen zou komen, zoals Canada, waar de sector zou groeien als gevolg van overheidssteun. Volgens de TIGA groeide de werkgelegenheid in deze sector in Canada met 33 % tussen 2008 en 2010, terwijl zij in het Verenigd Koninkrijk afnam met 9 %.

IV.   OPMERKINGEN VAN HET VERENIGD KONINKRIJK

1.   Verplichtingen inzake territorialisering van de uitgaven

| (20) | Nadat de Commissie uiting had gegeven aan haar twijfels over de geschiktheid van verplichtingen inzake territorialisering van de uitgaven inherent aan het testen op „ge- of verbruikt in het Verenigd Koninkrijk”, hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk toegezegd deze twijfels weg te nemen en de voorgestelde wetgeving te wijzigen van „ge- of verbruikt in het Verenigd Koninkrijk” in „besteed in de Europese Economische Ruimte (EER)”. Daarmee wordt verduidelijkt dat alle in de EER gemaakte uitgaven in aanmerking kunnen komen voor een belastingverlaging. Daarnaast zullen ze streven naar een beperking van de voor financiering in aanmerking komende uitbestedingskosten. De producent die steun ontvangt, mag ten hoogste 1 miljoen EUR aan subsidiabele vaste uitgaven per project uitgeven aan onderaannemers, overeenkomstig het belastingvoordeel voor videospelletjes in Frankrijk (6). Dit waarborgt dat een essentieel onderdeel van de spelontwikkeling gedaan wordt door de begunstigde zelf. |
| --- | --- |

(20)

Nadat de Commissie uiting had gegeven aan haar twijfels over de geschiktheid van verplichtingen inzake territorialisering van de uitgaven inherent aan het testen op „ge- of verbruikt in het Verenigd Koninkrijk”, hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk toegezegd deze twijfels weg te nemen en de voorgestelde wetgeving te wijzigen van „ge- of verbruikt in het Verenigd Koninkrijk” in „besteed in de Europese Economische Ruimte (EER)”. Daarmee wordt verduidelijkt dat alle in de EER gemaakte uitgaven in aanmerking kunnen komen voor een belastingverlaging. Daarnaast zullen ze streven naar een beperking van de voor financiering in aanmerking komende uitbestedingskosten. De producent die steun ontvangt, mag ten hoogste 1 miljoen EUR aan subsidiabele vaste uitgaven per project uitgeven aan onderaannemers, overeenkomstig het belastingvoordeel voor videospelletjes in Frankrijk (6). Dit waarborgt dat een essentieel onderdeel van de spelontwikkeling gedaan wordt door de begunstigde zelf.

| (21) | Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat deze beperking van de subsidiabiliteit van uitbestedingskosten niet van grote invloed is op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Uit gesprekken met vertegenwoordigers van de videospelletjessector, waaronder kleine en grote ontwikkelaars, komt naar voren dat de ontwikkeling van videospelletjes net als in andere creatieve sectoren gepaard gaat met een zeer samenwerkingsgericht proces waarbij belangrijke ontwikkelingsactiviteiten, zoals programmering, ontwerp en het belangrijkste artwork, normaliter op dezelfde locatie worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

(21)

Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat deze beperking van de subsidiabiliteit van uitbestedingskosten niet van grote invloed is op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Uit gesprekken met vertegenwoordigers van de videospelletjessector, waaronder kleine en grote ontwikkelaars, komt naar voren dat de ontwikkeling van videospelletjes net als in andere creatieve sectoren gepaard gaat met een zeer samenwerkingsgericht proces waarbij belangrijke ontwikkelingsactiviteiten, zoals programmering, ontwerp en het belangrijkste artwork, normaliter op dezelfde locatie worden uitgevoerd.

2.   Noodzaak van steun

| (22) | Wat betreft de noodzaak van de steun als gevolg van een onderproductie van spelletjes met een culturele inhoud heeft het Verenigd Koninkrijk bewijs overgelegd waaruit blijkt dat het met dergelijke spellen de slechte kant op gaat, zowel in relatieve als absolute zin. Het Verenigd Koninkrijk is het ermee eens dat de sector van de videospelletjes in het algemeen dynamisch is en groeit. Echter, in 2012 werd minder dan 10 % van de spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk, vergeleken met 16 % in 2008. Het Verenigd Koninkrijk heeft ook een verdere analyse uitgevoerd van spelletjes die tussen 2003 en 2012 in het Verenigd Koninkrijk zijn uitgebracht. De cijfers tonen een constante afname in het aantal spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud en een scherpe daling in hun marktaandeel van 9 % van alle in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes (inclusief spelletjes uit andere landen) in 2003 tot 4 % in 2006. Van 2009 tot 2012 bleef de afname steken op 3 %. In 2003 zou 41 % van de spelletjes die ontwikkeld werden in het Verenigd Koninkrijk de culturele test hebben doorstaan, tegenover slechts ca. 25 % in 2012. |
| --- | --- |

(22)

Wat betreft de noodzaak van de steun als gevolg van een onderproductie van spelletjes met een culturele inhoud heeft het Verenigd Koninkrijk bewijs overgelegd waaruit blijkt dat het met dergelijke spellen de slechte kant op gaat, zowel in relatieve als absolute zin. Het Verenigd Koninkrijk is het ermee eens dat de sector van de videospelletjes in het algemeen dynamisch is en groeit. Echter, in 2012 werd minder dan 10 % van de spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk, vergeleken met 16 % in 2008. Het Verenigd Koninkrijk heeft ook een verdere analyse uitgevoerd van spelletjes die tussen 2003 en 2012 in het Verenigd Koninkrijk zijn uitgebracht. De cijfers tonen een constante afname in het aantal spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud en een scherpe daling in hun marktaandeel van 9 % van alle in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes (inclusief spelletjes uit andere landen) in 2003 tot 4 % in 2006. Van 2009 tot 2012 bleef de afname steken op 3 %. In 2003 zou 41 % van de spelletjes die ontwikkeld werden in het Verenigd Koninkrijk de culturele test hebben doorstaan, tegenover slechts ca. 25 % in 2012.

| (23) | Het Verenigd Koninkrijk is het ermee eens dat de opkomst van spelletjes op de smartphone bepaalde belemmeringen heeft weggenomen voor kleinere ontwikkelaars die willen toetreden tot de markt voor videospelletjes. De cijfers voor 2011 tonen inderdaad aan dat het aantal videospelletjes dat ontworpen werd door startende ondernemingen in het laatste jaar is toegenomen. Als echter naar de inhoud van de spelletjes gekeken wordt, blijkt uit een studie van de universiteit van Abertay dat van de 306 voorstellen voor mobiele en online spelletjes die de universiteit in de laatste twee jaar aangeboden kreeg van kleine ondernemingen en micro-ondernemingen in heel het Verenigd Koninkrijk, een overweldigende meerderheid — 255 — geen betrekking had op een omgeving, personage of verhaal uit het Verenigd Koninkrijk (7). |
| --- | --- |

(23)

Het Verenigd Koninkrijk is het ermee eens dat de opkomst van spelletjes op de smartphone bepaalde belemmeringen heeft weggenomen voor kleinere ontwikkelaars die willen toetreden tot de markt voor videospelletjes. De cijfers voor 2011 tonen inderdaad aan dat het aantal videospelletjes dat ontworpen werd door startende ondernemingen in het laatste jaar is toegenomen. Als echter naar de inhoud van de spelletjes gekeken wordt, blijkt uit een studie van de universiteit van Abertay dat van de 306 voorstellen voor mobiele en online spelletjes die de universiteit in de laatste twee jaar aangeboden kreeg van kleine ondernemingen en micro-ondernemingen in heel het Verenigd Koninkrijk, een overweldigende meerderheid — 255 — geen betrekking had op een omgeving, personage of verhaal uit het Verenigd Koninkrijk (7).

| (24) | Dit zou verklaard kunnen worden door het feit dat spelletjes met een hoog cultureel gehalte even hoge productiekosten kunnen hebben als „mondiale games”, maar een aanzienlijke kleinere markt. De productie van deze spelletjes houdt dus een hoger economisch risico in. Videospelletjes met een op de cultuur van het Verenigd Koninkrijk/Europa geënte inhoud zouden dus minder commercieel levensvatbaar zijn dan spelletjes met een inhoud die gericht is op de mondiale markt. Zowel internationale uitgevers als nationale ontwikkelaars zijn minder geneigd het risico te nemen cultureel relevante inhoud te produceren. In plaats daarvan creëren zij een meer generieke inhoud die gericht is op internationale markten. |
| --- | --- |

(24)

Dit zou verklaard kunnen worden door het feit dat spelletjes met een hoog cultureel gehalte even hoge productiekosten kunnen hebben als „mondiale games”, maar een aanzienlijke kleinere markt. De productie van deze spelletjes houdt dus een hoger economisch risico in. Videospelletjes met een op de cultuur van het Verenigd Koninkrijk/Europa geënte inhoud zouden dus minder commercieel levensvatbaar zijn dan spelletjes met een inhoud die gericht is op de mondiale markt. Zowel internationale uitgevers als nationale ontwikkelaars zijn minder geneigd het risico te nemen cultureel relevante inhoud te produceren. In plaats daarvan creëren zij een meer generieke inhoud die gericht is op internationale markten.

| (25) | Uit een enquête van het Verenigd Koninkrijk is gebleken dat de Britse dimensie in de verhalen van spelletjes wordt afgezwakt in een poging de voor de financiering van hun ontwikkeling en voor het voortbestaan van de ontwikkelaar noodzakelijke mondiale publicatieovereenkomsten veilig te stellen. Bijna driekwart van de Britse ontwikkelaars van videospelletjes stelt dat de ontwikkeling van originele intellectuele eigendom in de voorgaande vijf jaar vertraagd of tot stilstand gekomen is. Uit het onderzoek blijkt dat veel ontwikkelaars de culturele inhoud van hun spelletjes moesten veranderen om te voldoen aan commerciële eisen. 53 % van de respondenten zei dat ze uitgesproken Britse of Europese personages en achtergronden hadden aangepast. |
| --- | --- |

(25)

Uit een enquête van het Verenigd Koninkrijk is gebleken dat de Britse dimensie in de verhalen van spelletjes wordt afgezwakt in een poging de voor de financiering van hun ontwikkeling en voor het voortbestaan van de ontwikkelaar noodzakelijke mondiale publicatieovereenkomsten veilig te stellen. Bijna driekwart van de Britse ontwikkelaars van videospelletjes stelt dat de ontwikkeling van originele intellectuele eigendom in de voorgaande vijf jaar vertraagd of tot stilstand gekomen is. Uit het onderzoek blijkt dat veel ontwikkelaars de culturele inhoud van hun spelletjes moesten veranderen om te voldoen aan commerciële eisen. 53 % van de respondenten zei dat ze uitgesproken Britse of Europese personages en achtergronden hadden aangepast.

| (26) | Tegen deze achtergrond zouden de stimuleringsdoelstellingen van het fonds erin bestaan cultuurproducten die waarschijnlijk economisch onrendabel zijn, commercieel levensvatbaar te maken en zo de productie te bevorderen van nieuwe cultuurproducten die zonder belastingvoordeel niet tot stand zouden komen, en de ontwikkeling van vaardigheden voor de duurzame productie van cultuurproducten, voor het Verenigd Koninkrijk/de EER relevante videospelletjes, te ondersteunen. |
| --- | --- |

(26)

Tegen deze achtergrond zouden de stimuleringsdoelstellingen van het fonds erin bestaan cultuurproducten die waarschijnlijk economisch onrendabel zijn, commercieel levensvatbaar te maken en zo de productie te bevorderen van nieuwe cultuurproducten die zonder belastingvoordeel niet tot stand zouden komen, en de ontwikkeling van vaardigheden voor de duurzame productie van cultuurproducten, voor het Verenigd Koninkrijk/de EER relevante videospelletjes, te ondersteunen.

3.   Een discriminerende cultuurtest

| (27) | Wat de cultuurtest betreft, die garandeert dat de regeling alleen geldt voor videospelletjes met een uitgesproken culturele inhoud, lichtte het Verenigd Koninkrijk ten slotte toe dat, allereerst, de Britse belastingdienst (HM
  Revenue & Customs) een specifieke en gespecialiseerde „Creative Industries Unit” heeft die verantwoordelijk zal zijn voor het beheer en de controle van aanspraken op belastingvoordeel voor videospelletjes. Deze eenheid zal aanspraken op risico’s beoordelen en dit proces voorziet er ook in dat strikt de hand zal worden gehouden aan de subsidiabiliteitsregels. Er is dus een duidelijk procedé voorhanden als het gaat om de toepassing van de test. |
| --- | --- |

(27)

Wat de cultuurtest betreft, die garandeert dat de regeling alleen geldt voor videospelletjes met een uitgesproken culturele inhoud, lichtte het Verenigd Koninkrijk ten slotte toe dat, allereerst, de Britse belastingdienst (HM
  Revenue & Customs) een specifieke en gespecialiseerde „Creative Industries Unit” heeft die verantwoordelijk zal zijn voor het beheer en de controle van aanspraken op belastingvoordeel voor videospelletjes. Deze eenheid zal aanspraken op risico’s beoordelen en dit proces voorziet er ook in dat strikt de hand zal worden gehouden aan de subsidiabiliteitsregels. Er is dus een duidelijk procedé voorhanden als het gaat om de toepassing van de test.

| (28) | Wat betreft de elementen van de test die helpen bij het bepalen van de culturele kwaliteit van een spelletje, heeft het Verenigd Koninkrijk duidelijk gemaakt dat de meeste punten in de voorgestelde culturele test betrekking hebben op inhoud. Tot 20 van de 31 punten hebben betrekking op de culturele inhoud en bijdrage van het videospelletje. Dit zijn onder meer elementen zoals de locatie van het verhaal, de belangrijkste personages, het onderwerp waarop het spelletje is gebaseerd, het gebruik van de Engelse taal en het feit dat de Britse cultuur en het Britse erfgoed tot uitdrukking worden gebracht. Slechts drie punten hebben betrekking op de ontwikkelingslocatie en de resterende acht punten zijn van toepassing indien de betrokken cultuurbeoefenaars, zoals de scenarioschrijver, de componist, de ontwerper, de tekenaar of de programmeur, burgers of ingezetenen van het Verenigd Koninkrijk of de EER zijn. De voorgestelde test richt zich dus sterker op de inhoud dan op de locatie van de activiteit. Deze nadruk op inhoud wordt versterkt door de toepassing van een regel voor een minimum aan culturele inhoud, een „gouden-puntenregel”, waardoor alleen spelletjes met voldoende punten voor culturele inhoud de test doorstaan. |
| --- | --- |

(28)

Wat betreft de elementen van de test die helpen bij het bepalen van de culturele kwaliteit van een spelletje, heeft het Verenigd Koninkrijk duidelijk gemaakt dat de meeste punten in de voorgestelde culturele test betrekking hebben op inhoud. Tot 20 van de 31 punten hebben betrekking op de culturele inhoud en bijdrage van het videospelletje. Dit zijn onder meer elementen zoals de locatie van het verhaal, de belangrijkste personages, het onderwerp waarop het spelletje is gebaseerd, het gebruik van de Engelse taal en het feit dat de Britse cultuur en het Britse erfgoed tot uitdrukking worden gebracht. Slechts drie punten hebben betrekking op de ontwikkelingslocatie en de resterende acht punten zijn van toepassing indien de betrokken cultuurbeoefenaars, zoals de scenarioschrijver, de componist, de ontwerper, de tekenaar of de programmeur, burgers of ingezetenen van het Verenigd Koninkrijk of de EER zijn. De voorgestelde test richt zich dus sterker op de inhoud dan op de locatie van de activiteit. Deze nadruk op inhoud wordt versterkt door de toepassing van een regel voor een minimum aan culturele inhoud, een „gouden-puntenregel”, waardoor alleen spelletjes met voldoende punten voor culturele inhoud de test doorstaan.

| (29) | De nadruk op inhoud vormt eveneens een beperking voor de werkingssfeer van de belastingfaciliteit. Het Verenigd Koninkrijk heeft spelletjes geanalyseerd die daar in 2006, 2009 en 2012 zijn uitgebracht, waarbij alle in deze periode in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes met terugwerkende kracht werden onderworpen aan de cultuurtest. Van de 822 spelletjes die in 2012 in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, waren er slechts 74 vervaardigd door ontwikkelaars uit het Verenigd Koninkrijk. 25,7 % daarvan (19 spelletjes) zou de culturele test hebben doorstaan als deze toentertijd had bestaan. Ook voor 2006 en 2009 toonde de test aan dat het aandeel van dergelijke spelletjes onder de in het Verenigd Koninkrijk ontwikkelde spelletjes rond de 27 % schommelde, terwijl hun aandeel onder alle spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, tussen 3 % en 4 % lag. |
| --- | --- |

(29)

De nadruk op inhoud vormt eveneens een beperking voor de werkingssfeer van de belastingfaciliteit. Het Verenigd Koninkrijk heeft spelletjes geanalyseerd die daar in 2006, 2009 en 2012 zijn uitgebracht, waarbij alle in deze periode in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes met terugwerkende kracht werden onderworpen aan de cultuurtest. Van de 822 spelletjes die in 2012 in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, waren er slechts 74 vervaardigd door ontwikkelaars uit het Verenigd Koninkrijk. 25,7 % daarvan (19 spelletjes) zou de culturele test hebben doorstaan als deze toentertijd had bestaan. Ook voor 2006 en 2009 toonde de test aan dat het aandeel van dergelijke spelletjes onder de in het Verenigd Koninkrijk ontwikkelde spelletjes rond de 27 % schommelde, terwijl hun aandeel onder alle spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk werden uitgebracht, tussen 3 % en 4 % lag.

| (30) | Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat een slaagpercentage van 25,7 % zich binnen de bandbreedte bevindt die door de Commissie is geaccepteerd in het geval van het Franse belastingvoordeel voor videospelletjes (8). In dat besluit concludeerde de Commissie dat het feit dat bijna 30 % van de spelletjes wordt geselecteerd, erop wijst dat Frankrijk criteria heeft geformuleerd die garanderen dat de videospelletjes die in aanmerking komen voor het belastingvoordeel daadwerkelijk cultureel van inhoud zijn. Het Verenigd Koninkrijk is eveneens van oordeel dat de cultuurtest voor videospelletjes voldoende restrictief is om ervoor te zorgen dat de steun alleen gericht is op videospelletjes met een culturele inhoud die georiënteerd is op het Verenigd Koninkrijk/de EER. |
| --- | --- |

(30)

Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat een slaagpercentage van 25,7 % zich binnen de bandbreedte bevindt die door de Commissie is geaccepteerd in het geval van het Franse belastingvoordeel voor videospelletjes (8). In dat besluit concludeerde de Commissie dat het feit dat bijna 30 % van de spelletjes wordt geselecteerd, erop wijst dat Frankrijk criteria heeft geformuleerd die garanderen dat de videospelletjes die in aanmerking komen voor het belastingvoordeel daadwerkelijk cultureel van inhoud zijn. Het Verenigd Koninkrijk is eveneens van oordeel dat de cultuurtest voor videospelletjes voldoende restrictief is om ervoor te zorgen dat de steun alleen gericht is op videospelletjes met een culturele inhoud die georiënteerd is op het Verenigd Koninkrijk/de EER.

| (31) | Voorts heeft het Verenigd Koninkrijk erin toegestemd om de regeling aan te melden voor een eerste proefperiode van vier jaar. Deze periode zal gebruikt worden om toezicht te houden op de verlaging en ervoor te zorgen dat deze gebruikt wordt zoals bedoeld. |
| --- | --- |

(31)

Voorts heeft het Verenigd Koninkrijk erin toegestemd om de regeling aan te melden voor een eerste proefperiode van vier jaar. Deze periode zal gebruikt worden om toezicht te houden op de verlaging en ervoor te zorgen dat deze gebruikt wordt zoals bedoeld.

4.   Subsidiewedloop

| (32) | Met betrekking tot de bezorgdheid van de Commissie dat door de steun een subsidiewedloop binnen de Unie in de hand zou worden gewerkt, met buitensporige vervalsing van de mededinging tot gevolg, heeft het Verenigd Koninkrijk opgemerkt dat een dergelijke subsidiewedloop zou blijken uit het feit dat een groot aantal lidstaten regelingen toepast om het concurrentievermogen van hun binnenlandse sectoren te vergroten. Volgens het Verenigd Koninkrijk zal dit waarschijnlijk niet het geval zijn. Hoewel belastingvoordelen een bepalende rol kunnen spelen bij beslissingen over de locatie van een onderneming, is de steun hoofdzakelijk een antwoord op de belastingverlaging in Canada, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Frankrijk is momenteel de enige andere lidstaat die een belastingstimulans biedt voor de productie van spelletjes met een culturele inhoud. |
| --- | --- |

(32)

Met betrekking tot de bezorgdheid van de Commissie dat door de steun een subsidiewedloop binnen de Unie in de hand zou worden gewerkt, met buitensporige vervalsing van de mededinging tot gevolg, heeft het Verenigd Koninkrijk opgemerkt dat een dergelijke subsidiewedloop zou blijken uit het feit dat een groot aantal lidstaten regelingen toepast om het concurrentievermogen van hun binnenlandse sectoren te vergroten. Volgens het Verenigd Koninkrijk zal dit waarschijnlijk niet het geval zijn. Hoewel belastingvoordelen een bepalende rol kunnen spelen bij beslissingen over de locatie van een onderneming, is de steun hoofdzakelijk een antwoord op de belastingverlaging in Canada, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Frankrijk is momenteel de enige andere lidstaat die een belastingstimulans biedt voor de productie van spelletjes met een culturele inhoud.

| (33) | Voorts zou een subsidiewedloop louter gericht zijn op economische concurrentie zonder enige culturele restricties. Een situatie waarin twee of meer landen de productie van specifieke cultuurproducten aan de hand van een overeengekomen cultuurtest willen beschermen, zou geen subsidiewedloop inhouden. |
| --- | --- |

(33)

Voorts zou een subsidiewedloop louter gericht zijn op economische concurrentie zonder enige culturele restricties. Een situatie waarin twee of meer landen de productie van specifieke cultuurproducten aan de hand van een overeengekomen cultuurtest willen beschermen, zou geen subsidiewedloop inhouden.

| (34) | Het doel van de voorgestelde steun is de productie van videospelletjes met een op het Verenigd Koninkrijk/Europa georiënteerde culturele inhoud te beschermen, en als zodanig zal de steun van toepassing zijn op maar een fractie van de videospelletjes die in het Verenigd Koninkrijk en Europa ontwikkeld worden, en op slechts een klein deel van de algehele kosten voor de ontwikkeling van videospelletjes. Na overleg met de sector schat het Verenigd Koninkrijk dat slechts ongeveer 10 % van die videospelletjes met een op het Verenigd Koninkrijk/Europa georiënteerde culturele inhoud een budget zal hebben van meer dan 5 miljoen GBP. Het meeste geld voor spelletjesontwikkeling wordt aan aanzienlijk kleinere projecten besteed. |
| --- | --- |

(34)

Het doel van de voorgestelde steun is de productie van videospelletjes met een op het Verenigd Koninkrijk/Europa georiënteerde culturele inhoud te beschermen, en als zodanig zal de steun van toepassing zijn op maar een fractie van de videospelletjes die in het Verenigd Koninkrijk en Europa ontwikkeld worden, en op slechts een klein deel van de algehele kosten voor de ontwikkeling van videospelletjes. Na overleg met de sector schat het Verenigd Koninkrijk dat slechts ongeveer 10 % van die videospelletjes met een op het Verenigd Koninkrijk/Europa georiënteerde culturele inhoud een budget zal hebben van meer dan 5 miljoen GBP. Het meeste geld voor spelletjesontwikkeling wordt aan aanzienlijk kleinere projecten besteed.

V.   BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

1.   Kwalificatie als staatssteun

| (35) | Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende steunmaatregelen van de staten, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(35)

Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende steunmaatregelen van de staten, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (36) | De ondersteuning van de productie van videospelletjes — op basis van een goedkeuring door de Britse belastingdienst — biedt door middel van een belastingverlaging een financieel voordeel aan ondernemingen uit de sector voor de productie van spelletjes dat via de begroting van het Britse ministerie van Financiën wordt bekostigd. Deze steun wordt dus met staatsmiddelen bekostigd en is toerekenbaar aan de staat. De maatregel is ontworpen om de productiekosten van de begunstigde ondernemingen te beperken en vormt voor deze ondernemingen een economisch voordeel. Hij is beperkt tot ondernemingen in de sector van de videospelletjes en is dus selectief. Ten slotte beïnvloedt de maatregel het handelsverkeer en de mededinging tussen de lidstaten ongunstig, aangezien spelletjes ook in andere lidstaten worden geproduceerd en internationaal worden verhandeld. De maatregel vormt daarom staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(36)

De ondersteuning van de productie van videospelletjes — op basis van een goedkeuring door de Britse belastingdienst — biedt door middel van een belastingverlaging een financieel voordeel aan ondernemingen uit de sector voor de productie van spelletjes dat via de begroting van het Britse ministerie van Financiën wordt bekostigd. Deze steun wordt dus met staatsmiddelen bekostigd en is toerekenbaar aan de staat. De maatregel is ontworpen om de productiekosten van de begunstigde ondernemingen te beperken en vormt voor deze ondernemingen een economisch voordeel. Hij is beperkt tot ondernemingen in de sector van de videospelletjes en is dus selectief. Ten slotte beïnvloedt de maatregel het handelsverkeer en de mededinging tussen de lidstaten ongunstig, aangezien spelletjes ook in andere lidstaten worden geproduceerd en internationaal worden verhandeld. De maatregel vormt daarom staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

2.   Verenigbaarheid van de steun met de interne markt

| (37) | Met betrekking tot de algemene rechtmatigheid van de regeling merkt de Commissie op dat het Verenigd Koninkrijk de territorialiteitsbepaling die de Commissie in verband met het vrije verkeer van goederen en diensten op de interne markt als problematisch beschouwde, heeft ingetrokken en ermee heeft ingestemd dat de subsidiabele uitbestedingskosten worden beperkt tot 1 miljoen GBP. |
| --- | --- |

(37)

Met betrekking tot de algemene rechtmatigheid van de regeling merkt de Commissie op dat het Verenigd Koninkrijk de territorialiteitsbepaling die de Commissie in verband met het vrije verkeer van goederen en diensten op de interne markt als problematisch beschouwde, heeft ingetrokken en ermee heeft ingestemd dat de subsidiabele uitbestedingskosten worden beperkt tot 1 miljoen GBP.

| (38) | De Commissie is van mening dat deze limiet in dit geval acceptabel is aangezien een plafond van 1 miljoen GBP voor uitbestedingskosten in de praktijk, gezien de omvang van de productiebudgetten, waarschijnlijk geen significante belemmering zal zijn om een beroep te doen op uitbesteding. Het Verenigd Koninkrijk verwacht dat de meeste videospelletjes die hun culturele test doorstaan, een productiebudget zullen hebben van minder dan 1 miljoen GBP. Slechts circa 10 % van die videospelletjes zou een budget hebben van meer dan 5 miljoen GBP. Afhankelijk van de ontwikkeling van de productiebudgetten voor videospelletjes in het Verenigd Koninkrijk, behoudt de Commissie zich het recht voor om dit plafond aan te passen wanneer deze steunmaatregel binnen vier jaar na de tenuitvoerlegging ervan opnieuw wordt aangemeld, overeenkomstig de verbintenissen die de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk zijn aangegaan. |
| --- | --- |

(38)

De Commissie is van mening dat deze limiet in dit geval acceptabel is aangezien een plafond van 1 miljoen GBP voor uitbestedingskosten in de praktijk, gezien de omvang van de productiebudgetten, waarschijnlijk geen significante belemmering zal zijn om een beroep te doen op uitbesteding. Het Verenigd Koninkrijk verwacht dat de meeste videospelletjes die hun culturele test doorstaan, een productiebudget zullen hebben van minder dan 1 miljoen GBP. Slechts circa 10 % van die videospelletjes zou een budget hebben van meer dan 5 miljoen GBP. Afhankelijk van de ontwikkeling van de productiebudgetten voor videospelletjes in het Verenigd Koninkrijk, behoudt de Commissie zich het recht voor om dit plafond aan te passen wanneer deze steunmaatregel binnen vier jaar na de tenuitvoerlegging ervan opnieuw wordt aangemeld, overeenkomstig de verbintenissen die de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk zijn aangegaan.

| (39) | Het Verenigd Koninkrijk is voornemens de steun voor videospelletjes te rechtvaardigen als steun voor cultuurbevordering. Deze steun moet derhalve worden beoordeeld op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag. De Commissie heeft geen richtsnoeren ontwikkeld voor de toepassing van deze bepaling op steun voor spelletjes. De filmmededeling verwijst echter naar de mogelijkheid steun te verlenen voor spelletjes. In punt 24 van die mededeling wordt vermeld dat steunmaatregelen voor spelletjes onverminderd per geval zullen worden behandeld. Voor zover de noodzaak van een steunregeling voor spelletjes die een cultureel of educatief doel dienen, kan worden aangetoond, zou de Commissie gebruikmaken van de criteria inzake steunintensiteit van de filmmededeling. |
| --- | --- |

(39)

Het Verenigd Koninkrijk is voornemens de steun voor videospelletjes te rechtvaardigen als steun voor cultuurbevordering. Deze steun moet derhalve worden beoordeeld op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag. De Commissie heeft geen richtsnoeren ontwikkeld voor de toepassing van deze bepaling op steun voor spelletjes. De filmmededeling verwijst echter naar de mogelijkheid steun te verlenen voor spelletjes. In punt 24 van die mededeling wordt vermeld dat steunmaatregelen voor spelletjes onverminderd per geval zullen worden behandeld. Voor zover de noodzaak van een steunregeling voor spelletjes die een cultureel of educatief doel dienen, kan worden aangetoond, zou de Commissie gebruikmaken van de criteria inzake steunintensiteit van de filmmededeling.

| (40) | De Commissie moet dus de verenigbaarheid van de maatregel rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag beoordelen. Zij moet beoordelen of de maatregel tot doel heeft de cultuur te bevorderen en of hij het handelsverkeer en de mededinging in de Unie niet zodanig zal verstoren dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Dit betekent dat de maatregel het geschikte instrument moet zijn om de doelstelling te verwezenlijken, en met name dat er zonder deze steun voor de marktspelers onvoldoende stimulans zou zijn om het gewenste soort spelletjes te produceren. Wat betreft de evenredigheid van de steun, kunnen de maximale steunintensiteiten zoals die in de filmmededeling zijn vastgesteld, mutatis mutandis worden toegepast. De Commissie heeft reeds de culturele doelstelling en de noodzaak van steun voor bepaalde videospelletjes beoordeeld in de twee besluiten inzake steun voor spelletjes in Frankrijk, waarnaar in de overwegingen 20 en 30 wordt verwezen. |
| --- | --- |

(40)

De Commissie moet dus de verenigbaarheid van de maatregel rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag beoordelen. Zij moet beoordelen of de maatregel tot doel heeft de cultuur te bevorderen en of hij het handelsverkeer en de mededinging in de Unie niet zodanig zal verstoren dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Dit betekent dat de maatregel het geschikte instrument moet zijn om de doelstelling te verwezenlijken, en met name dat er zonder deze steun voor de marktspelers onvoldoende stimulans zou zijn om het gewenste soort spelletjes te produceren. Wat betreft de evenredigheid van de steun, kunnen de maximale steunintensiteiten zoals die in de filmmededeling zijn vastgesteld, mutatis mutandis worden toegepast. De Commissie heeft reeds de culturele doelstelling en de noodzaak van steun voor bepaalde videospelletjes beoordeeld in de twee besluiten inzake steun voor spelletjes in Frankrijk, waarnaar in de overwegingen 20 en 30 wordt verwezen.

a)   Cultuurbevordering

| (41) | Om verenigbaar te zijn met artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag, moet de steun voor spelletjes zoals voorgesteld door het Verenigd Koninkrijk, tot doel hebben de cultuur te bevorderen. Op basis van de wijzigingen die aangebracht zijn in de regeling en het aanvullende bewijs dat geleverd is door het Verenigd Koninkrijk, heeft de Commissie geconstateerd dat het Verenigd Koninkrijk een daadwerkelijk selectieve cultuurtest zou toepassen die garandeert dat uitsluitend steun voor cultuurbevordering overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag, wordt verleend. |
| --- | --- |

(41)

Om verenigbaar te zijn met artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag, moet de steun voor spelletjes zoals voorgesteld door het Verenigd Koninkrijk, tot doel hebben de cultuur te bevorderen. Op basis van de wijzigingen die aangebracht zijn in de regeling en het aanvullende bewijs dat geleverd is door het Verenigd Koninkrijk, heeft de Commissie geconstateerd dat het Verenigd Koninkrijk een daadwerkelijk selectieve cultuurtest zou toepassen die garandeert dat uitsluitend steun voor cultuurbevordering overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag, wordt verleend.

| (42) | Om te beginnen neemt de Commissie kennis van de toelichtingen van het Verenigd Koninkrijk over de test die wordt gebruikt om de culturele kwaliteit van een spelletje te bepalen (zie de overwegingen 27 tot en met 29): de meeste punten in de voorgestelde cultuurtest (tot 20 van de 31 punten) houden verband met de culturele inhoud en bijdrage van het spelletje. Daar komt bij dat een regel voor een minimum aan culturele inhoud wordt gehanteerd, de „gouden-puntenregel”, waardoor alleen spelletjes die voldoende scoren op culturele inhoud de test zullen doorstaan. |
| --- | --- |

(42)

Om te beginnen neemt de Commissie kennis van de toelichtingen van het Verenigd Koninkrijk over de test die wordt gebruikt om de culturele kwaliteit van een spelletje te bepalen (zie de overwegingen 27 tot en met 29): de meeste punten in de voorgestelde cultuurtest (tot 20 van de 31 punten) houden verband met de culturele inhoud en bijdrage van het spelletje. Daar komt bij dat een regel voor een minimum aan culturele inhoud wordt gehanteerd, de „gouden-puntenregel”, waardoor alleen spelletjes die voldoende scoren op culturele inhoud de test zullen doorstaan.

| (43) | De nadruk op inhoud vormt eveneens een beperking voor de werkingssfeer van de belastingfaciliteit. Simulaties van de cultuurtest op basis van spelletjes die in voorgaande jaren zijn uitgebracht, hebben aangetoond dat 26 % tot 27 % van de in het Verenigd Koninkrijk geproduceerde spelletjes de test zouden hebben doorstaan. Een dergelijk slaagpercentage geeft aan dat de testcriteria garanderen dat de videospelletjes die in aanmerking komen voor de belastingverlaging, daadwerkelijk cultureel van inhoud zijn en dat de test voldoende restrictief is om ervoor te zorgen dat de steun alleen gericht is op videospelletjes met een culturele inhoud georiënteerd op het Verenigd Koninkrijk/Europa. Ter vergelijking: in haar beschikking van 2007 betreffende een belastingkrediet voor videospelletjes ten gunste van Frankrijk (9), concludeerde de Commissie dat de test voldoende selectief was omdat slechts 30 % van de spelletjes in aanmerking kwam voor het belastingkrediet. |
| --- | --- |

(43)

De nadruk op inhoud vormt eveneens een beperking voor de werkingssfeer van de belastingfaciliteit. Simulaties van de cultuurtest op basis van spelletjes die in voorgaande jaren zijn uitgebracht, hebben aangetoond dat 26 % tot 27 % van de in het Verenigd Koninkrijk geproduceerde spelletjes de test zouden hebben doorstaan. Een dergelijk slaagpercentage geeft aan dat de testcriteria garanderen dat de videospelletjes die in aanmerking komen voor de belastingverlaging, daadwerkelijk cultureel van inhoud zijn en dat de test voldoende restrictief is om ervoor te zorgen dat de steun alleen gericht is op videospelletjes met een culturele inhoud georiënteerd op het Verenigd Koninkrijk/Europa. Ter vergelijking: in haar beschikking van 2007 betreffende een belastingkrediet voor videospelletjes ten gunste van Frankrijk (9), concludeerde de Commissie dat de test voldoende selectief was omdat slechts 30 % van de spelletjes in aanmerking kwam voor het belastingkrediet.

| (44) | Dat betekent dat de in haar besluit tot inleiding van de procedure genoemde twijfels zijn weggenomen. Het feit dat slechts circa 27 % van de spelletjes geselecteerd is, wijst erop dat de maatregel niet eenvoudigweg tot doel heeft een specifieke sector commercieel te ondersteunen, maar een heuse culturele doelstelling heeft. De steunmaatregel heeft dus daadwerkelijk tot doel de cultuur te bevorderen. |
| --- | --- |

(44)

Dat betekent dat de in haar besluit tot inleiding van de procedure genoemde twijfels zijn weggenomen. Het feit dat slechts circa 27 % van de spelletjes geselecteerd is, wijst erop dat de maatregel niet eenvoudigweg tot doel heeft een specifieke sector commercieel te ondersteunen, maar een heuse culturele doelstelling heeft. De steunmaatregel heeft dus daadwerkelijk tot doel de cultuur te bevorderen.

b)   Geschiktheid, noodzaak en evenredigheid van de maatregel

| (45) | Op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag zou de belastingverlaging voor videospelletjes een geschikt instrument moeten zijn om aan de nagestreefde doelstelling te voldoen. Staatssteun voor andere doeleinden die niet gericht zou zijn op deze culturele doelstelling, zal eerder aan de sector verbonden industriële doelstellingen bevorderen. De Commissie bevestigt dat de belastingverlaging in de onderhavige vorm ten goede komt aan spelletjes met een culturele inhoud en derhalve een geschikt instrument is om de nagestreefde culturele doelstelling te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(45)

Op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag zou de belastingverlaging voor videospelletjes een geschikt instrument moeten zijn om aan de nagestreefde doelstelling te voldoen. Staatssteun voor andere doeleinden die niet gericht zou zijn op deze culturele doelstelling, zal eerder aan de sector verbonden industriële doelstellingen bevorderen. De Commissie bevestigt dat de belastingverlaging in de onderhavige vorm ten goede komt aan spelletjes met een culturele inhoud en derhalve een geschikt instrument is om de nagestreefde culturele doelstelling te verwezenlijken.

| (46) | Gezien de zeer dynamische ontwikkeling en evolutie van de spelletjesmarkt hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk gegevens verstrekt om te onderbouwen dat de steun noodzakelijk is om een redelijke productie van deze spelletjes te handhaven en dat zonder steun voor culturele spelletjes de productie en het marktaandeel ervan aanzienlijk zouden afnemen. De cijfers tonen een constante afname in het aantal spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud en een scherpe daling in hun marktaandeel van 9 % van alle in 2003 in het VK uitgebrachte spelletjes tot 4 % in 2006. Van 2009 tot 2012 bleef de afname steken op 3 %. |
| --- | --- |

(46)

Gezien de zeer dynamische ontwikkeling en evolutie van de spelletjesmarkt hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk gegevens verstrekt om te onderbouwen dat de steun noodzakelijk is om een redelijke productie van deze spelletjes te handhaven en dat zonder steun voor culturele spelletjes de productie en het marktaandeel ervan aanzienlijk zouden afnemen. De cijfers tonen een constante afname in het aantal spelletjes met een Brits georiënteerde culturele inhoud en een scherpe daling in hun marktaandeel van 9 % van alle in 2003 in het VK uitgebrachte spelletjes tot 4 % in 2006. Van 2009 tot 2012 bleef de afname steken op 3 %.

| (47) | Spelletjes met een hoog cultureel gehalte kunnen even hoge productiekosten hebben als mondiale games, maar bestrijken een beduidend kleinere markt. De productie van deze spelletjes houdt dus een hoger economisch risico in. Videospelletjes met een op de cultuur van het Verenigd Koninkrijk/Europa geënte inhoud zijn dus minder commercieel levensvatbaar dan spelletjes met een inhoud die gericht is op de mondiale markt. Daarom legt de markt een constante druk op spelletjesontwikkelaars in Europa om de Europese culturele dimensie in hun spel niet te benadrukken met het oog op de verkoop aan een wereldwijd publiek. Voor ontwikkelaars van spelletjes met een Europees georiënteerde culturele inhoud is het moeilijker om particuliere financieringsbronnen aan te boren. |
| --- | --- |

(47)

Spelletjes met een hoog cultureel gehalte kunnen even hoge productiekosten hebben als mondiale games, maar bestrijken een beduidend kleinere markt. De productie van deze spelletjes houdt dus een hoger economisch risico in. Videospelletjes met een op de cultuur van het Verenigd Koninkrijk/Europa geënte inhoud zijn dus minder commercieel levensvatbaar dan spelletjes met een inhoud die gericht is op de mondiale markt. Daarom legt de markt een constante druk op spelletjesontwikkelaars in Europa om de Europese culturele dimensie in hun spel niet te benadrukken met het oog op de verkoop aan een wereldwijd publiek. Voor ontwikkelaars van spelletjes met een Europees georiënteerde culturele inhoud is het moeilijker om particuliere financieringsbronnen aan te boren.

| (48) | De voorgestelde belastingverlaging zou de productie van videospelletjes met een culturele inhoud bevorderen ten opzichte van zuivere amusementsspelletjes, voor zover de productiekosten van die eerste categorie zouden worden beperkt. Er is derhalve reden om te concluderen dat de maatregel waarschijnlijk in verhouding tot haar doel een voldoende stimulerend effect zal hebben. |
| --- | --- |

(48)

De voorgestelde belastingverlaging zou de productie van videospelletjes met een culturele inhoud bevorderen ten opzichte van zuivere amusementsspelletjes, voor zover de productiekosten van die eerste categorie zouden worden beperkt. Er is derhalve reden om te concluderen dat de maatregel waarschijnlijk in verhouding tot haar doel een voldoende stimulerend effect zal hebben.

| (49) | Voorts is de steunmaatregel evenredig omdat hij de steunintensiteit beperkt tot 25 % van de werkelijk gemaakte productiekosten bij de vervaardiging van in aanmerking komende spelletjes. Dit is minder dan de steunintensiteit van 50 % die toegestaan is voor audiovisuele producties overeenkomstig punt 52, onder 1, van de filmmededeling, dat mutatis mutandis geldt voor de toegestane steunintensiteit. |
| --- | --- |

(49)

Voorts is de steunmaatregel evenredig omdat hij de steunintensiteit beperkt tot 25 % van de werkelijk gemaakte productiekosten bij de vervaardiging van in aanmerking komende spelletjes. Dit is minder dan de steunintensiteit van 50 % die toegestaan is voor audiovisuele producties overeenkomstig punt 52, onder 1, van de filmmededeling, dat mutatis mutandis geldt voor de toegestane steunintensiteit.

| (50) | Om ten slotte het handelsverkeer en de mededinging in de Unie niet zo te verstoren dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, zouden de concurrentieverstoringen en de effecten op het handelsverkeer als gevolg van de maatregel gecompenseerd moeten worden door de positieve effecten van de maatregel. |
| --- | --- |

(50)

Om ten slotte het handelsverkeer en de mededinging in de Unie niet zo te verstoren dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, zouden de concurrentieverstoringen en de effecten op het handelsverkeer als gevolg van de maatregel gecompenseerd moeten worden door de positieve effecten van de maatregel.

| (51) | Volgens de door het Verenigd Koninkrijk en vertegenwoordigers uit de sector overgelegde cijfers werd in 2012 minder dan 10 % van de in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk. Het marktaandeel van subsidiabele spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk worden uitgebracht, is vrij klein (4-5 %). Ook het aandeel van de subsidiabele spelletjes onder de videospelletjes die vervaardigd worden in het Verenigd Koninkrijk, ca. 27 %, is relatief klein. |
| --- | --- |

(51)

Volgens de door het Verenigd Koninkrijk en vertegenwoordigers uit de sector overgelegde cijfers werd in 2012 minder dan 10 % van de in het Verenigd Koninkrijk uitgebrachte spelletjes ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk. Het marktaandeel van subsidiabele spelletjes die in het Verenigd Koninkrijk worden uitgebracht, is vrij klein (4-5 %). Ook het aandeel van de subsidiabele spelletjes onder de videospelletjes die vervaardigd worden in het Verenigd Koninkrijk, ca. 27 %, is relatief klein.

| (52) | Verder heeft geen enkele mogelijk getroffen derde gewezen op mogelijk ongunstige effecten van de maatregel. Integendeel, de verenigingen van producenten van videospelletjes die opmerkingen hebben gemaakt na de inleiding van de procedure, met name de TIGA en de EGDF, onderstreepten het geringe effect van de maatregel op hun nationale sectoren en het algehele effect ervan ten opzichte van de concurrentie uit voornamelijk Noord-Amerika en het Verre Oosten. Een subsidiewedloop onder lidstaten zou dus betrekkelijk onwaarschijnlijk zijn. |
| --- | --- |

(52)

Verder heeft geen enkele mogelijk getroffen derde gewezen op mogelijk ongunstige effecten van de maatregel. Integendeel, de verenigingen van producenten van videospelletjes die opmerkingen hebben gemaakt na de inleiding van de procedure, met name de TIGA en de EGDF, onderstreepten het geringe effect van de maatregel op hun nationale sectoren en het algehele effect ervan ten opzichte van de concurrentie uit voornamelijk Noord-Amerika en het Verre Oosten. Een subsidiewedloop onder lidstaten zou dus betrekkelijk onwaarschijnlijk zijn.

| (53) | Het is in ieder geval nuttig dat het Verenigd Koninkrijk de duur van de regeling tot vier jaar beperkt, zodat de toepassing ervan kan worden geëvalueerd en een herbeoordeling van de criteria in het licht van de marktontwikkelingen kan plaatsvinden. |
| --- | --- |

(53)

Het is in ieder geval nuttig dat het Verenigd Koninkrijk de duur van de regeling tot vier jaar beperkt, zodat de toepassing ervan kan worden geëvalueerd en een herbeoordeling van de criteria in het licht van de marktontwikkelingen kan plaatsvinden.

| (54) | Bijgevolg constateert de Commissie dat de in haar besluit tot inleiding van de procedure geuite twijfels zijn weggenomen. De verstoringen van de mededinging en het effect van de maatregel op het handelsverkeer tussen de lidstaten worden nu beperkt, zodat zij niet ingaan tegen het gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(54)

Bijgevolg constateert de Commissie dat de in haar besluit tot inleiding van de procedure geuite twijfels zijn weggenomen. De verstoringen van de mededinging en het effect van de maatregel op het handelsverkeer tussen de lidstaten worden nu beperkt, zodat zij niet ingaan tegen het gemeenschappelijk belang.

VI.   CONCLUSIE

| (55) | De Commissie is daarom van mening dat de steun er niet toe zal leiden dat de marktpositie van de begunstigde bedrijven wordt versterkt of de dynamische prikkels voor de marktdeelnemers worden verstoord, maar dat daarentegen de diversiteit van het aanbod op de markt zal worden vergroot. Er zijn derhalve gronden om te concluderen dat de verstoringen van de mededinging en de gevolgen van de maatregel voor het handelsverkeer beperkt zijn, zodat de voordelen opwegen tegen de nadelen. De belastingverlaging voor de vervaardiging van videospelletjes is dan ook verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag, |
| --- | --- |

(55)

De Commissie is daarom van mening dat de steun er niet toe zal leiden dat de marktpositie van de begunstigde bedrijven wordt versterkt of de dynamische prikkels voor de marktdeelnemers worden verstoord, maar dat daarentegen de diversiteit van het aanbod op de markt zal worden vergroot. Er zijn derhalve gronden om te concluderen dat de verstoringen van de mededinging en de gevolgen van de maatregel voor het handelsverkeer beperkt zijn, zodat de voordelen opwegen tegen de nadelen. De belastingverlaging voor de vervaardiging van videospelletjes is dan ook verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De steunmaatregel die het Verenigd Koninkrijk voornemens is ten uitvoer te leggen voor videospelletjes door een wijziging van de wet op de vennootschapsbelasting van 2009 is verenigbaar met de interne markt in de zin van artikel 107, lid 3, onder d), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

De steunmaatregel mag bijgevolg ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.

Gedaan te Brussel, 27 maart 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Besluit van de Commissie betreffende steunmaatregel SA.36139 — Belastingverlaging voor videospelletjes in het Verenigd Koninkrijk (PB C 152 van 30.5.2013, blz. 24).

1

(2)  Zie voetnoot 1.

2

(3)  Besluit van de Commissie van 22 november 2006 betreffende steunmaatregel N 461/05 — UK film tax incentive (PB C 9 van 13.1.2007, blz. 1).

3

(4)  Besluit van de Commissie van 27 januari 2011 betreffende steunmaatregel SA.33234 — UK Film Tax Incentive extension (PB C 142 van 13.1.2012, blz. 1).

4

(5)  Mededeling van de Commissie betreffende staatssteun voor films en andere audiovisuele werken (PB C 332 van 15.11.2013, blz. 1). Dit was ook het geval in de mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio’s over bepaalde juridische aspecten in verband met cinematografische en andere audiovisuele werken (PB C 43 van 16.2.2002, blz. 6), die van toepassing was wanneer de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag werd ingeleid.

5

(6)  Besluit van de Commissie van 25 april 2012 betreffende steunmaatregel SA.33943 — Prolongation du régime d’aide C 47/06 — Crédit d’impôt en faveur de la création de jeux vidéo (PB C 230 van 1.8.2012, blz. 3).

6

(7)  De universiteit heeft de gegevens verzameld gedurende haar „video games prototype programme”, dat was bedoeld om kleine ondernemingen te helpen bij het omzetten van hun spelletjes in werkende prototypen.

7

(8)  Beschikking 2008/354/EG van de Commissie van 11 december 2007 betreffende staatssteun C 47/06 (ex N 648/05) — Belastingkrediet voor de vervaardiging van videospelletjes ten gunste van Frankrijk (PB L 118 van 6.5.2008, blz. 16).

8

(9)  Zie voetnoot 8.

9

---

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/9 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/9

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 25 juni 2014

betreffende steunmaatregel SA.20949 (C 23/06) — Polen — Technologie Buczek

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4099)

(Slechts de tekst in de Poolse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/765/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Bij schrijven van 7 juni 2006 bracht de Commissie Polen op de hoogte van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden in de hierbovengenoemde staatssteunzaak. |
| --- | --- |

(1)

Bij schrijven van 7 juni 2006 bracht de Commissie Polen op de hoogte van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden in de hierbovengenoemde staatssteunzaak.

| (2) | Op 23 oktober 2007 stelde de Commissie Beschikking 2008/344/EG (1) („de beschikking”) vast. In die beschikking concludeerde de Commissie dat de staatssteun die staalproducent Technologie Buczek Group („TB-concern”) ontvangen had, onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. Daarom beval de Commissie Polen het bedrag terug te vorderen van de samengestelde entiteiten van het TB-concern, meer bepaald het moederbedrijf Technologie Buczek SA („TB”) en haar dochterondernemingen Huta Buczek sp. z o.o („HB”) en Buczek Automotive sp. z o.o („BA”) naar rato van het feitelijk door hen ontvangen voordeel. |
| --- | --- |

(2)

Op 23 oktober 2007 stelde de Commissie Beschikking 2008/344/EG (1) („de beschikking”) vast. In die beschikking concludeerde de Commissie dat de staatssteun die staalproducent Technologie Buczek Group („TB-concern”) ontvangen had, onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. Daarom beval de Commissie Polen het bedrag terug te vorderen van de samengestelde entiteiten van het TB-concern, meer bepaald het moederbedrijf Technologie Buczek SA („TB”) en haar dochterondernemingen Huta Buczek sp. z o.o („HB”) en Buczek Automotive sp. z o.o („BA”) naar rato van het feitelijk door hen ontvangen voordeel.

| (3) | Op 8 januari 2008 stelde BA bij het Gerecht een beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring van de beschikking in. TB en HB stelden afzonderlijke beroepen in, maar trokken die later in. |
| --- | --- |

(3)

Op 8 januari 2008 stelde BA bij het Gerecht een beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring van de beschikking in. TB en HB stelden afzonderlijke beroepen in, maar trokken die later in.

| (4) | Bij arrest van 17 mei 2011 (2) verklaarde het Gerecht de beschikking nietig wat BA betreft (zie gedetailleerde beschrijving in onderstaande overweging 7). Op 21 maart 2013 wees het Hof van Justitie de hogere voorziening af die de Commissie had ingesteld tegen het arrest van het Gerecht (3). |
| --- | --- |

(4)

Bij arrest van 17 mei 2011 (2) verklaarde het Gerecht de beschikking nietig wat BA betreft (zie gedetailleerde beschrijving in onderstaande overweging 7). Op 21 maart 2013 wees het Hof van Justitie de hogere voorziening af die de Commissie had ingesteld tegen het arrest van het Gerecht (3).

| (5) | Als gevolg van de nietigverklaring van de beschikking wat BA betreft, is de formele onderzoeksprocedure C23/06 nog niet afgesloten en moest de Commissie die procedure hervatten vanaf het punt dat er van een onwettige handeling sprake was. |
| --- | --- |

(5)

Als gevolg van de nietigverklaring van de beschikking wat BA betreft, is de formele onderzoeksprocedure C23/06 nog niet afgesloten en moest de Commissie die procedure hervatten vanaf het punt dat er van een onwettige handeling sprake was.

| (6) | De Commissie verzocht Polen om informatie op 22 april 2013, 12 juni 2013 en 27 november 2013, waarop Polen antwoordde op 8 mei 2013, 26 juli 2013 en 10 februari 2014. |
| --- | --- |

(6)

De Commissie verzocht Polen om informatie op 22 april 2013, 12 juni 2013 en 27 november 2013, waarop Polen antwoordde op 8 mei 2013, 26 juli 2013 en 10 februari 2014.

2.   BEOORDELING

| (7) | Het Gerecht verklaarde volgende artikelen nietig:






  — | artikel 1 van de beschikking dat de staatssteun ten bedrage van 20 761 643 PLN op onrechtmatige wijze werd toegekend aan het TB-concern, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt; |
| --- | --- | --- |

(7)

Het Gerecht verklaarde volgende artikelen nietig:

—

artikel 1 van de beschikking dat de staatssteun ten bedrage van 20 761 643 PLN op onrechtmatige wijze werd toegekend aan het TB-concern, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt;

| — | artikel 3, leden 1 en 3, van de beschikking, waarin is vastgelegd welke bedragen moeten worden teruggevorderd van HB en BA afzonderlijk, voor zover die leden betrekking hebben op BA (4); |
| --- | --- |

—

artikel 3, leden 1 en 3, van de beschikking, waarin is vastgelegd welke bedragen moeten worden teruggevorderd van HB en BA afzonderlijk, voor zover die leden betrekking hebben op BA (4);

| — | artikelen 4 en 5 van de beschikking, die uitvoeringsbepalingen bevatten, voor die artikelen betrekking hebben op BA. |
| --- | --- |

—

artikelen 4 en 5 van de beschikking, die uitvoeringsbepalingen bevatten, voor die artikelen betrekking hebben op BA.

| (8) | Artikel 1 van de beschikking verwijst naar het TB-concern in zijn geheel, daar waar de resterende nietig verklaarde artikelen op BA betrekking hebben. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat het nodig is eerst te onderzoeken in welke mate de nietigverklaring van de beschikking een effect heeft op de andere leden van het TB-concern, meer bepaald TB en HB. |
| --- | --- |

(8)

Artikel 1 van de beschikking verwijst naar het TB-concern in zijn geheel, daar waar de resterende nietig verklaarde artikelen op BA betrekking hebben. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat het nodig is eerst te onderzoeken in welke mate de nietigverklaring van de beschikking een effect heeft op de andere leden van het TB-concern, meer bepaald TB en HB.

| (9) | De Commissie wijst op het arrest van 10 juli 1997 in zaak T-227/95 (Assidomän Kraft Products AB e.a./Commissie, Jurispr. 1997, blz. II-01185, punten 59 en 60), waarin het Gerecht verklaarde dat wanneer een adressaat van [een besluit van de Commissie], beslist om een beroep tot nietigverklaring in te stellen, aan het Gerecht slechts die onderdelen van het besluit worden voorgelegd die op die adressaat betrekking hebben. De onderdelen van het besluit die op andere adressaten betrekking hebben, waartegen niet wordt opgekomen, maken daarentegen geen deel uit van het voorwerp van het geschil dat het Gerecht dient te beslechten. Het Gerecht kan zich in het kader van een beroep tot nietigverklaring slechts uitspreken over het voorwerp van het geschil dat hem door partijen is voorgelegd. Een besluit kan enkel nietig worden verklaard met betrekking tot de adressaten die in hun beroep voor het Gerecht in het gelijk zijn gesteld. |
| --- | --- |

(9)

De Commissie wijst op het arrest van 10 juli 1997 in zaak T-227/95 (Assidomän Kraft Products AB e.a./Commissie, Jurispr. 1997, blz. II-01185, punten 59 en 60), waarin het Gerecht verklaarde dat wanneer een adressaat van [een besluit van de Commissie], beslist om een beroep tot nietigverklaring in te stellen, aan het Gerecht slechts die onderdelen van het besluit worden voorgelegd die op die adressaat betrekking hebben. De onderdelen van het besluit die op andere adressaten betrekking hebben, waartegen niet wordt opgekomen, maken daarentegen geen deel uit van het voorwerp van het geschil dat het Gerecht dient te beslechten. Het Gerecht kan zich in het kader van een beroep tot nietigverklaring slechts uitspreken over het voorwerp van het geschil dat hem door partijen is voorgelegd. Een besluit kan enkel nietig worden verklaard met betrekking tot de adressaten die in hun beroep voor het Gerecht in het gelijk zijn gesteld.

| (10) | Zoals hierboven vermeld in overweging 3, hebben TB en HB hun beroepen ingetrokken en bijgevolg is de beschikking ten aanzien van hen definitief geworden, inclusief de verplichting dat Polen de onrechtmtige staatssteun moet terugvorderen. De Poolse autoriteiten hebben bevestigd dat TB 13 963 560,74 PLN heeft terugbetaald, wat neerkomt op het volledige bedrag dat zij moest terugbetalen en deels ook op het bedrag dat HB moet terugbetalen. HB werd failliet verklaard en alle betrokken overheden hebben hun schuldvorderingen laten opnemen in de lijst van vorderingen. De liquidatieprocedure is aan de gang. De Poolse autoriteiten hebben bevestigd dat na de nietigverklaring de door TB terugbetaalde staatssteun niet aan haar is overgemaakt en dat de schuldvorderingen op HB niet van de lijst van vorderingen geschrapt zijn. |
| --- | --- |

(10)

Zoals hierboven vermeld in overweging 3, hebben TB en HB hun beroepen ingetrokken en bijgevolg is de beschikking ten aanzien van hen definitief geworden, inclusief de verplichting dat Polen de onrechtmtige staatssteun moet terugvorderen. De Poolse autoriteiten hebben bevestigd dat TB 13 963 560,74 PLN heeft terugbetaald, wat neerkomt op het volledige bedrag dat zij moest terugbetalen en deels ook op het bedrag dat HB moet terugbetalen. HB werd failliet verklaard en alle betrokken overheden hebben hun schuldvorderingen laten opnemen in de lijst van vorderingen. De liquidatieprocedure is aan de gang. De Poolse autoriteiten hebben bevestigd dat na de nietigverklaring de door TB terugbetaalde staatssteun niet aan haar is overgemaakt en dat de schuldvorderingen op HB niet van de lijst van vorderingen geschrapt zijn.

| (11) | Om die redenen blijft de formele onderzoeksprocedure enkel aan de gang ten aanzien van BA. |
| --- | --- |

(11)

Om die redenen blijft de formele onderzoeksprocedure enkel aan de gang ten aanzien van BA.

| (12) | De Commissie neemt nota van de informatie van de Poolse autoriteiten dat BA op 28 september 2012 failliet werd verklaard en op 16 november 2012 uit het handelsregister van bedrijven werd geschrapt. |
| --- | --- |

(12)

De Commissie neemt nota van de informatie van de Poolse autoriteiten dat BA op 28 september 2012 failliet werd verklaard en op 16 november 2012 uit het handelsregister van bedrijven werd geschrapt.

| (13) | Polen heeft de Commissie meegedeeld dat de activa in de failliete boedel van BA afzonderlijk zijn verkocht (dus niet in pakketten die elk een bedrijfsonderdeel vertegenwoordigen), en dit bij opbod om marktconforme prijzen te garanderen. Noch de werknemers van BA, noch de leveranciers, noch de klanten werden overgenomen door een andere onderneming zodat niets wijst op het economische voortbestaan van BA. |
| --- | --- |

(13)

Polen heeft de Commissie meegedeeld dat de activa in de failliete boedel van BA afzonderlijk zijn verkocht (dus niet in pakketten die elk een bedrijfsonderdeel vertegenwoordigen), en dit bij opbod om marktconforme prijzen te garanderen. Noch de werknemers van BA, noch de leveranciers, noch de klanten werden overgenomen door een andere onderneming zodat niets wijst op het economische voortbestaan van BA.

| (14) | Polen heeft de Commissie ook meegedeeld dat de curator in de loop van de faillissementsprocedure alle activa van BA heeft geliquideerd. Na afsluiting van de procedure zijn er geen activa van BA meer over die andere ondernemingen mogelijk kunnen verkrijgen. |
| --- | --- |

(14)

Polen heeft de Commissie ook meegedeeld dat de curator in de loop van de faillissementsprocedure alle activa van BA heeft geliquideerd. Na afsluiting van de procedure zijn er geen activa van BA meer over die andere ondernemingen mogelijk kunnen verkrijgen.

| (15) | Op basis van die elementen concludeert de Commissie dat er geen ondernemingen zijn die als economische opvolgers van BA kunnen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(15)

Op basis van die elementen concludeert de Commissie dat er geen ondernemingen zijn die als economische opvolgers van BA kunnen worden beschouwd.

| (16) | De formele onderzoeksprocedure in deze zaak is derhalve zonder voorwerp geworden; zelfs als de staatssteun onverenigbaar zou zijn verklaard met de interne markt, dan nog bestond er geen mogelijkheid om de staatssteun in kwestie terug te vorderen, |
| --- | --- |

(16)

De formele onderzoeksprocedure in deze zaak is derhalve zonder voorwerp geworden; zelfs als de staatssteun onverenigbaar zou zijn verklaard met de interne markt, dan nog bestond er geen mogelijkheid om de staatssteun in kwestie terug te vorderen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, die op 7 juni 2006 is ingeleid en die open blijft met betrekking tot Buczek Automotive sp. z o.o. na het arrest van het Gerecht van 17 mei 2011 in zaak T-1/08, zoals bevestigd door het arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 2013 in zaak C-405/11P, wordt hierbij afgesloten, omdat de procedure zonder voorwerp is geworden als gevolg van de liquidatie van Buczek Automotive sp. z o.o.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot de Republiek Polen.

Gedaan te Brussel, 25 juni 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Beschikking 2008/344/EG van de Commissie van 23 oktober 2007 betreffende staatssteun C 23/06 (ex NN 35/06) door Polen toegekend ten gunste van staalproducent Technologie Buczek Group (PB L 116 van 30.4.2008, blz. 26).

1

(2)  arrest van 17 mei 2011 in zaak T-1/08, Buczek Automotive sp. z o.o./Commissie, Jurispr. 2011, blz. II-02107.

2

(3)  Arrest van 21 maart 2013 in zaak C-405/11 P, Commissie/Buczek Automotive sp. z o.o., Jurispr. 2013.

3

(4)  Artikel 3, lid 1, van de beschikking verplicht Polen ertoe de in artikel 1 bedoelde staatssteun terug te vorderen als volgt: 13 578 115 PLN van HB en 7 183 528 PLN van BA. Artikel 3, lid 3, verplicht Polen ertoe eveneens de rente op die bedragen terug te vorderen.

4

---

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/12 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/12

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 9 juli 2014

over de steunregeling SA.18042 (2013/C) (ex MX 17/2009) (ex NN 61/2004)

toegepast door Spanje betreffende de vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 4530)

(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/766/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| (1) | Sinds 2006 voert het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie jaarlijks achteraf een monitoringexercitie uit voor een steekproef van steunmaatregelen die lidstaten ten uitvoer leggen. De Spaanse regeling inzake de vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen (zaak nr. NN 61/2004) werd door de Commissie goedgekeurd bij Beschikking C(2006) 2293 van 6 juni 2006. Deze regeling werd opgenomen in de monitoringexercitie 2009/2010 met als referentie MX 17/2009, waarbij de Commissie onderzocht hoe lidstaten een steekproef van bestaande regelingen toepasten in 2009. |
| --- | --- |

(1)

Sinds 2006 voert het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie jaarlijks achteraf een monitoringexercitie uit voor een steekproef van steunmaatregelen die lidstaten ten uitvoer leggen. De Spaanse regeling inzake de vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen (zaak nr. NN 61/2004) werd door de Commissie goedgekeurd bij Beschikking C(2006) 2293 van 6 juni 2006. Deze regeling werd opgenomen in de monitoringexercitie 2009/2010 met als referentie MX 17/2009, waarbij de Commissie onderzocht hoe lidstaten een steekproef van bestaande regelingen toepasten in 2009.

| (2) | De Commissie besloot om deze regeling weer op te nemen in de monitoringexercitie 2011/2012, waarbij de Commissie onderzocht hoe lidstaten een steekproef van bestaande regelingen toepasten in de periode 2009-2010. |
| --- | --- |

(2)

De Commissie besloot om deze regeling weer op te nemen in de monitoringexercitie 2011/2012, waarbij de Commissie onderzocht hoe lidstaten een steekproef van bestaande regelingen toepasten in de periode 2009-2010.

| (3) | Op grond van de informatie die Spanje tijdens de monitoringexercitie verschafte had de Commissie haar twijfels over de correcte uitvoering van de regeling door de Spaanse autoriteiten. De Commissie besloot derhalve de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in te leiden. Bij brief van 17 juli 2013 bracht de Commissie Spanje op de hoogte van haar besluit. |
| --- | --- |

(3)

Op grond van de informatie die Spanje tijdens de monitoringexercitie verschafte had de Commissie haar twijfels over de correcte uitvoering van de regeling door de Spaanse autoriteiten. De Commissie besloot derhalve de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in te leiden. Bij brief van 17 juli 2013 bracht de Commissie Spanje op de hoogte van haar besluit.

| (4) | Op 20 september 2013 heeft Spanje hierop gereageerd. |
| --- | --- |

(4)

Op 20 september 2013 heeft Spanje hierop gereageerd.

| (5) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie van 7 februari 2014 (2). De Commissie verzocht de belanghebbenden hun opmerkingen mee te delen. |
| --- | --- |

(5)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie van 7 februari 2014 (2). De Commissie verzocht de belanghebbenden hun opmerkingen mee te delen.

| (6) | Op 5 maart 2014 ontving de Commissie opmerkingen van de afdeling die zich bezighoudt met biobrandstoffen binnen de Spaanse vereniging van producenten van hernieuwbare energie (APPA Biocarburantes). De opmerkingen werden doorgezonden aan Spanje dat de gelegenheid kreeg hierop te reageren. Op 6 mei 2014 lieten de Spaanse autoriteiten verstaan dat ze niet wilden reageren op de opmerkingen van derden. |
| --- | --- |

(6)

Op 5 maart 2014 ontving de Commissie opmerkingen van de afdeling die zich bezighoudt met biobrandstoffen binnen de Spaanse vereniging van producenten van hernieuwbare energie (APPA Biocarburantes). De opmerkingen werden doorgezonden aan Spanje dat de gelegenheid kreeg hierop te reageren. Op 6 mei 2014 lieten de Spaanse autoriteiten verstaan dat ze niet wilden reageren op de opmerkingen van derden.

II.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

| (7) | De regeling NN 61/2004 Vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen bestaat in een nultarief van de Spaanse belasting op koolwaterstoffen. Deze regeling is van toepassing op ethylalcohol geproduceerd op basis van landbouwproducten of producten van plantaardige oorsprong (bioethanol) die vallen onder GN-code 2207 20, methylalcohol geproduceerd op basis van landbouwproducten of producten van plantaardige oorsprong die vallen onder GN-code 2905 11 00 en producten die vallen onder GN-codes 1507, 1508, 1510, 1511, 1512, 1513, 1514, 1515 en 1518. |
| --- | --- |

(7)

De regeling NN 61/2004 Vrijstelling van accijnzen voor biobrandstoffen bestaat in een nultarief van de Spaanse belasting op koolwaterstoffen. Deze regeling is van toepassing op ethylalcohol geproduceerd op basis van landbouwproducten of producten van plantaardige oorsprong (bioethanol) die vallen onder GN-code 2207 20, methylalcohol geproduceerd op basis van landbouwproducten of producten van plantaardige oorsprong die vallen onder GN-code 2905 11 00 en producten die vallen onder GN-codes 1507, 1508, 1510, 1511, 1512, 1513, 1514, 1515 en 1518.

| (8) | Het nultarief werd op deze producten toegepast ongeacht of deze als dusdanig werden gebruikt of na verandering van de chemische samenstelling. In het geval dat de biobrandstof werd gemengd met andere brandstof, was het verlaagde tarief enkel van toepassing op het aandeel biobrandstof in het mengsel. Het verlaagde accijnstarief was van toepassing op biobrandstoffen van eender welke geografische oorsprong. |
| --- | --- |

(8)

Het nultarief werd op deze producten toegepast ongeacht of deze als dusdanig werden gebruikt of na verandering van de chemische samenstelling. In het geval dat de biobrandstof werd gemengd met andere brandstof, was het verlaagde tarief enkel van toepassing op het aandeel biobrandstof in het mengsel. Het verlaagde accijnstarief was van toepassing op biobrandstoffen van eender welke geografische oorsprong.

| (9) | De regeling werd goedgekeurd door de Commissie op 6 juni 2006 en liep af op 31 december 2012 (3). |
| --- | --- |

(9)

De regeling werd goedgekeurd door de Commissie op 6 juni 2006 en liep af op 31 december 2012 (3).

| (10) | Bij de beoordeling van de informatie die de Spaanse autoriteiten tijdens de monitoringexercitie aan de Commissie verschaften, rees er twijfel over het feit of de regeling in 2009 en 2010 werd toegepast in overeenstemming met de beschikking van de Commissie. Daarenboven bestonden er ook twijfels over het feit of Spanje de begunstigden kon hebben overgecompenseerd in 2010. De bezorgdheden van de Commissie werden uiteengezet in de overwegingen 13 tot 29 van haar besluit van 17 juli 2013. |
| --- | --- |

(10)

Bij de beoordeling van de informatie die de Spaanse autoriteiten tijdens de monitoringexercitie aan de Commissie verschaften, rees er twijfel over het feit of de regeling in 2009 en 2010 werd toegepast in overeenstemming met de beschikking van de Commissie. Daarenboven bestonden er ook twijfels over het feit of Spanje de begunstigden kon hebben overgecompenseerd in 2010. De bezorgdheden van de Commissie werden uiteengezet in de overwegingen 13 tot 29 van haar besluit van 17 juli 2013.

| (11) | De Commissie vroeg Spanje om:






  a. | aan te tonen dat de regeling correct werd toegepast in 2009 en 2010; |
| --- | --- | --- |

(11)

De Commissie vroeg Spanje om:

a.

aan te tonen dat de regeling correct werd toegepast in 2009 en 2010;

| b. | aan te tonen dat er geen sprake was van overcompensatie voor bioethanol in 2010, of, indien er wel sprake van was, uit te leggen welke maatregelen waren genomen om overcompensatie in de daaropvolgende jaren te voorkomen; |
| --- | --- |

b.

aan te tonen dat er geen sprake was van overcompensatie voor bioethanol in 2010, of, indien er wel sprake van was, uit te leggen welke maatregelen waren genomen om overcompensatie in de daaropvolgende jaren te voorkomen;

| c. | jaarlijks verslag uit te brengen gedurende de hele periode van de regeling. |
| --- | --- |

c.

jaarlijks verslag uit te brengen gedurende de hele periode van de regeling.

III.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (12) | De Commissie ontving op 5 maart 2014 opmerkingen van APPA Biocarburantes. De opmerkingen liepen sterk gelijk met die van de Spaanse autoriteiten (zie deel IV). APPA Biocarburantes voerde aan dat de regeling correct toegepast was. |
| --- | --- |

(12)

De Commissie ontving op 5 maart 2014 opmerkingen van APPA Biocarburantes. De opmerkingen liepen sterk gelijk met die van de Spaanse autoriteiten (zie deel IV). APPA Biocarburantes voerde aan dat de regeling correct toegepast was.

| (13) | Bij een vergelijking van de kosten van biobrandstoffen met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp, bleken zowel bioethanol als biodiesel ondergecompenseerd te zijn geweest gedurende de hele periode, met uitzondering van 2010 voor bioethanol en 2012 voor biodiesel. APPA Biocarburantes voerde aan dat deze methode niet correct was. De prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp omvatte alle transport- en distributiekosten totdat het product de eindverbruiker bereikte, terwijl er in deze vergelijkende analyse met dergelijke logistieke kosten geen rekening was gehouden. Volgens APPA Biocarburantes zou het passender zijn om de productiekosten van biobrandstoffen te vergelijken met de internationaal genoteerde prijzen van fossiele brandstoffen. Als die methode wordt gevolgd, blijkt duidelijk een verhoogde ondercompensatie voor biobrandstoffen gedurende de looptijd van de regeling, en dat er geen sprake is van overcompensatie. |
| --- | --- |

(13)

Bij een vergelijking van de kosten van biobrandstoffen met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp, bleken zowel bioethanol als biodiesel ondergecompenseerd te zijn geweest gedurende de hele periode, met uitzondering van 2010 voor bioethanol en 2012 voor biodiesel. APPA Biocarburantes voerde aan dat deze methode niet correct was. De prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp omvatte alle transport- en distributiekosten totdat het product de eindverbruiker bereikte, terwijl er in deze vergelijkende analyse met dergelijke logistieke kosten geen rekening was gehouden. Volgens APPA Biocarburantes zou het passender zijn om de productiekosten van biobrandstoffen te vergelijken met de internationaal genoteerde prijzen van fossiele brandstoffen. Als die methode wordt gevolgd, blijkt duidelijk een verhoogde ondercompensatie voor biobrandstoffen gedurende de looptijd van de regeling, en dat er geen sprake is van overcompensatie.

| (14) | Tot slot voerde APPA Biocaburantes aan dat, zelfs bij een vergelijking van de kosten van biobrandstoffen met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp, de twee eenmalige gevallen van mogelijke overcompensatie louter tijdelijk waren en een gevolg waren van de aard van de regeling inzake fiscale steun voor biobrandstoffen (waarbij bepaalde absolute hoeveelheden vooraf worden vastgesteld en evaluaties achteraf worden uitgevoerd) en de sterk volatiele prijzen van landbouwgrondstoffen (de belangrijkste component van de productiekosten van biobrandstof). Er was geen aanpassing van de regeling noodzakelijk — voor bioethanol was er geen risico van een mogelijke overcompensatie in de volgende jaren (2011 en 2012) en voor biodiesel had de mogelijke overcompensatie in het vorige jaar plaatsgevonden, in 2012. Bovendien zouden er geen aanpassingen meer mogelijk zijn voor de toekomst vermits de regeling was afgelopen. |
| --- | --- |

(14)

Tot slot voerde APPA Biocaburantes aan dat, zelfs bij een vergelijking van de kosten van biobrandstoffen met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp, de twee eenmalige gevallen van mogelijke overcompensatie louter tijdelijk waren en een gevolg waren van de aard van de regeling inzake fiscale steun voor biobrandstoffen (waarbij bepaalde absolute hoeveelheden vooraf worden vastgesteld en evaluaties achteraf worden uitgevoerd) en de sterk volatiele prijzen van landbouwgrondstoffen (de belangrijkste component van de productiekosten van biobrandstof). Er was geen aanpassing van de regeling noodzakelijk — voor bioethanol was er geen risico van een mogelijke overcompensatie in de volgende jaren (2011 en 2012) en voor biodiesel had de mogelijke overcompensatie in het vorige jaar plaatsgevonden, in 2012. Bovendien zouden er geen aanpassingen meer mogelijk zijn voor de toekomst vermits de regeling was afgelopen.

IV.   OPMERKINGEN VAN SPANJE

| (15) | De Spaanse autoriteiten dienden op 20 september 2013 hun opmerkingen in. Op 6 mei 2014 gaven ze aan dat ze geen commentaar wensten te geven op de aan hen toegestuurde opmerkingen van derden. |
| --- | --- |

(15)

De Spaanse autoriteiten dienden op 20 september 2013 hun opmerkingen in. Op 6 mei 2014 gaven ze aan dat ze geen commentaar wensten te geven op de aan hen toegestuurde opmerkingen van derden.

| (16) | In hun brief van 20 september 2013 gaven de Spaanse autoriteiten informatie over de productiekosten van bioethanol en biodiesel en gegevens over de prijzen van fossiele brandstoffen tijdens de periode 2004-2012. Tegelijkertijd zorgden ze ook voor tabellen waarin de kosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp. Deze tabellen zijn opgenomen in bijlage 1. |
| --- | --- |

(16)

In hun brief van 20 september 2013 gaven de Spaanse autoriteiten informatie over de productiekosten van bioethanol en biodiesel en gegevens over de prijzen van fossiele brandstoffen tijdens de periode 2004-2012. Tegelijkertijd zorgden ze ook voor tabellen waarin de kosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de prijs vóór belasting van fossiele brandstoffen aan de pomp. Deze tabellen zijn opgenomen in bijlage 1.

| (17) | De gegevens en de analyse die in de respectieve tabellen worden geïllustreerd, zijn gebaseerd op de volgende veronderstellingen:






  a. | Het uitgangspunt zijn de reële gegevens voor de jaarlijkse productiekosten van Spaanse planten, plus een productiewinstmarge van 5 %. Aanpassingen werden gedaan om rekening te houden met het verschil in energie-inhoud tussen de biobrandstof en de fossiele brandstof waarmee die wordt vermengd, op basis van de gegevens in bijlage III bij Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad (4), respectievelijk 1,52 en 1,09 voor bioethanol en biodiesel. |
| --- | --- | --- |

(17)

De gegevens en de analyse die in de respectieve tabellen worden geïllustreerd, zijn gebaseerd op de volgende veronderstellingen:

a.

Het uitgangspunt zijn de reële gegevens voor de jaarlijkse productiekosten van Spaanse planten, plus een productiewinstmarge van 5 %. Aanpassingen werden gedaan om rekening te houden met het verschil in energie-inhoud tussen de biobrandstof en de fossiele brandstof waarmee die wordt vermengd, op basis van de gegevens in bijlage III bij Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad (4), respectievelijk 1,52 en 1,09 voor bioethanol en biodiesel.

| b. | Deze kosten worden vergeleken met de prijsgegevens voor de brandstof die ze vervangen, meer bepaald benzine en diesel. De prijs is de prijs vóór belasting aan de pomp van deze brandstof en bijgevolg omvat die de bruto commerciële distributiemarge. Het verschil tussen de productiekosten van de biobrandstof en de kosten van de vervangende fossiele brandstof is de maximale compensatiemarge. |
| --- | --- |

b.

Deze kosten worden vergeleken met de prijsgegevens voor de brandstof die ze vervangen, meer bepaald benzine en diesel. De prijs is de prijs vóór belasting aan de pomp van deze brandstof en bijgevolg omvat die de bruto commerciële distributiemarge. Het verschil tussen de productiekosten van de biobrandstof en de kosten van de vervangende fossiele brandstof is de maximale compensatiemarge.

| c. | De reële toegepaste compensatie is gelijk aan het accijnstarief op minerale oliën dat zou overeenkomen met bioethanol en biodiesel. Zonder de vrijstelling zou het accijnstarief op minerale oliën dat op de producten in kwestie wordt toegepast, respectievelijk het tarief voor benzine en diesel zijn geweest (5). |
| --- | --- |

c.

De reële toegepaste compensatie is gelijk aan het accijnstarief op minerale oliën dat zou overeenkomen met bioethanol en biodiesel. Zonder de vrijstelling zou het accijnstarief op minerale oliën dat op de producten in kwestie wordt toegepast, respectievelijk het tarief voor benzine en diesel zijn geweest (5).

| (18) | Op basis van de desbetreffende gegevens gaf Spanje aan dat er tijdens de periode 2004-2012 sprake was van een geaccumuleerde ondercompensatie voor beide types biobrandstof (455,96 EUR/1 000 liter voor biodiesel en 897,22 EUR/1 000 liter voor bioethanol). Als elk jaar apart zou worden bekeken, zou nog steeds een ondercompensatie worden vastgesteld voor alle jaren met slechts twee uitzonderingen: 2010 voor bioethanol en 2012 voor biodiesel. |
| --- | --- |

(18)

Op basis van de desbetreffende gegevens gaf Spanje aan dat er tijdens de periode 2004-2012 sprake was van een geaccumuleerde ondercompensatie voor beide types biobrandstof (455,96 EUR/1 000 liter voor biodiesel en 897,22 EUR/1 000 liter voor bioethanol). Als elk jaar apart zou worden bekeken, zou nog steeds een ondercompensatie worden vastgesteld voor alle jaren met slechts twee uitzonderingen: 2010 voor bioethanol en 2012 voor biodiesel.

| (19) | Wat bioethanol betreft legde Spanje uit dat de kennelijke overcompensatie waarvan sprake was in 2010 het gevolg was van een eenmalige verlaging van de grondstofprijzen, meer bepaald de landbouwgrondstofprijzen, tussen januari en juni 2010. Bijgevolg was dit een eenmalige, omkeerbare en onvoorzienbare situatie die zichzelf het volgende jaar automatisch heeft gecorrigeerd door een stijging van de grondstofprijzen. Er was derhalve geen reden voor de Spaanse autoriteiten om maatregelen te treffen. Spanje verstrekte gedetailleerde informatie over de evolutie van de grondstofprijzen en een grafiek die de tendens in de suiker- en de granenprijsindex illustreert. (2002-2004 basis = 100).

  Ontwikkelingen in de prijs van grondstoffen in de periode 2009-2011
   (6) |
| --- | --- |

(19)

Wat bioethanol betreft legde Spanje uit dat de kennelijke overcompensatie waarvan sprake was in 2010 het gevolg was van een eenmalige verlaging van de grondstofprijzen, meer bepaald de landbouwgrondstofprijzen, tussen januari en juni 2010. Bijgevolg was dit een eenmalige, omkeerbare en onvoorzienbare situatie die zichzelf het volgende jaar automatisch heeft gecorrigeerd door een stijging van de grondstofprijzen. Er was derhalve geen reden voor de Spaanse autoriteiten om maatregelen te treffen. Spanje verstrekte gedetailleerde informatie over de evolutie van de grondstofprijzen en een grafiek die de tendens in de suiker- en de granenprijsindex illustreert. (2002-2004 basis = 100).

Ontwikkelingen in de prijs van grondstoffen in de periode 2009-2011
   (6)

| (20) | Wat biodiesel betreft gaf Spanje aan dat er blijkbaar sprake was van een geval van overcompensatie in 2012, maar de regeling liep af op 31 december van dat jaar. |
| --- | --- |

(20)

Wat biodiesel betreft gaf Spanje aan dat er blijkbaar sprake was van een geval van overcompensatie in 2012, maar de regeling liep af op 31 december van dat jaar.

| (21) | Spanje voerde aan dat de prijs die gebruikt was als referentie voor alternatieve brandstoffen in deze methode — de prijs vóór belasting aan de pomp — de strengste optie was die voorhanden was, en dat een vergelijking met een waarde die dichter bij de wereldmarktprijzen voor deze producten ligt, geschikter zou zijn. De Spaanse autoriteiten verstrekten ook tabellen waarin de kosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de wereldmarktprijzen van fossiele brandstoffen, en benadrukten dat in dit geval geen sprake kon zijn van overcompensatie voor biodiesel in de aangenomen jaren, terwijl de mogelijke overcompensatie voor bioethanol verwaarloosbaar was (2 EUR/1 000 liter vergeleken met 142,13 EUR/1 000 liter als de prijs vóór belasting aan de pomp als referentie geldt). De geaccumuleerde ondercompensatie zou verschillende malen hoger liggen dan vergeleken met de vorige methode. |
| --- | --- |

(21)

Spanje voerde aan dat de prijs die gebruikt was als referentie voor alternatieve brandstoffen in deze methode — de prijs vóór belasting aan de pomp — de strengste optie was die voorhanden was, en dat een vergelijking met een waarde die dichter bij de wereldmarktprijzen voor deze producten ligt, geschikter zou zijn. De Spaanse autoriteiten verstrekten ook tabellen waarin de kosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de wereldmarktprijzen van fossiele brandstoffen, en benadrukten dat in dit geval geen sprake kon zijn van overcompensatie voor biodiesel in de aangenomen jaren, terwijl de mogelijke overcompensatie voor bioethanol verwaarloosbaar was (2 EUR/1 000 liter vergeleken met 142,13 EUR/1 000 liter als de prijs vóór belasting aan de pomp als referentie geldt). De geaccumuleerde ondercompensatie zou verschillende malen hoger liggen dan vergeleken met de vorige methode.

| (22) | De Spaanse aurotiteiten verklaarden dat ze verslag hadden uitgebracht over alle bedrijven die accijnsgoederen produceerden, verwerkten, voorhanden hadden, ontvingen en verzonden, overeenkomstig Richtlijn 2008/118/EG van de Raad (7). |
| --- | --- |

(22)

De Spaanse aurotiteiten verklaarden dat ze verslag hadden uitgebracht over alle bedrijven die accijnsgoederen produceerden, verwerkten, voorhanden hadden, ontvingen en verzonden, overeenkomstig Richtlijn 2008/118/EG van de Raad (7).

| (23) | In artikel 4, lid 1 van die richtlijn wordt een „erkend entrepothouder” gedefinieerd als natuurlijke of rechtspersoon die door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat gemachtigd is om bij de bedrijfsuitoefening accijnsgoederen onder een accijnsschorsingsregeling in een belastingentrepot te produceren, te verwerken, voorhanden te hebben, te ontvangen en te verzenden. Artikel 8 van de richtlijn stelt vast dat de erkende entrepothouder verplicht is de accijns te betalen. |
| --- | --- |

(23)

In artikel 4, lid 1 van die richtlijn wordt een „erkend entrepothouder” gedefinieerd als natuurlijke of rechtspersoon die door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat gemachtigd is om bij de bedrijfsuitoefening accijnsgoederen onder een accijnsschorsingsregeling in een belastingentrepot te produceren, te verwerken, voorhanden te hebben, te ontvangen en te verzenden. Artikel 8 van de richtlijn stelt vast dat de erkende entrepothouder verplicht is de accijns te betalen.

| (24) | De Spaanse aurotiteiten verklaarden waarom ze slechts fiscale details hadden vrijgegeven over één van de twee bedrijven die het akkoord hadden ondertekend om als subcontractant methylesters van vetzuren van soja- en palmolie te produceren. Gezien dit contract betrekking had op producten die onderworpen zijn aan de regeling voor accijnsproducten, op het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop, was Richtlijn 2008/118/EG van toepassing. Volgens de Spaanse autoriteiten viel de eigenaar van het product niet onder de definitie van een „erkende entrepothouder” zoals die is vastgelegd in artikel 4, lid 1 van de richtlijn. |
| --- | --- |

(24)

De Spaanse aurotiteiten verklaarden waarom ze slechts fiscale details hadden vrijgegeven over één van de twee bedrijven die het akkoord hadden ondertekend om als subcontractant methylesters van vetzuren van soja- en palmolie te produceren. Gezien dit contract betrekking had op producten die onderworpen zijn aan de regeling voor accijnsproducten, op het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop, was Richtlijn 2008/118/EG van toepassing. Volgens de Spaanse autoriteiten viel de eigenaar van het product niet onder de definitie van een „erkende entrepothouder” zoals die is vastgelegd in artikel 4, lid 1 van de richtlijn.

V.   BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

| (25) | De Commissie concludeerde reeds in haar beschikking in zaak NN 61/2004 dat er bij de maatregel in kwestie sprake was van staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU. De Commissie beoordeelde deze steunmaatregel op basis van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (8) van 2001 en concludeerde dat deze verenigbaar was met de interne markt. |
| --- | --- |

(25)

De Commissie concludeerde reeds in haar beschikking in zaak NN 61/2004 dat er bij de maatregel in kwestie sprake was van staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU. De Commissie beoordeelde deze steunmaatregel op basis van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (8) van 2001 en concludeerde dat deze verenigbaar was met de interne markt.

| (26) | De Spaanse autoriteiten hebben het directoraat-generaal Concurrentie nu gedetailleerde informatie verstrekt, met relevante gegevens over de productiekosten van bioethanol en biodiesel voor de hele looptijd van de steunmaatregel. Als de productiekosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de prijs vóór belasting aan de pomp van fossiele brandstoffen, zoals geïllustreerd is in de tabellen in de bijlagen bij dit besluit, is er sprake van twee gevallen van overcompensatie: voor bioethanol in 2010 en voor biodiesel in 2012. |
| --- | --- |

(26)

De Spaanse autoriteiten hebben het directoraat-generaal Concurrentie nu gedetailleerde informatie verstrekt, met relevante gegevens over de productiekosten van bioethanol en biodiesel voor de hele looptijd van de steunmaatregel. Als de productiekosten van biobrandstoffen worden vergeleken met de prijs vóór belasting aan de pomp van fossiele brandstoffen, zoals geïllustreerd is in de tabellen in de bijlagen bij dit besluit, is er sprake van twee gevallen van overcompensatie: voor bioethanol in 2010 en voor biodiesel in 2012.

| (27) | Wat de alternatieve methode betreft die Spanje heeft voorgesteld, waarin de wereldmarktprijzen van fossiele brandstoffen als referentie worden genomen, stelt de Commissie vast dat deze methode anders is dan de methode die Spanje heeft voorgesteld en die de Commissie heeft gebruikt om maatregel NN 61/2004 te beoordelen. Gezien de Commissie momenteel onderzoekt of Spanje de steunmaatregel correct heeft toegepast overeenkomstig de beschikking waarbij de maatregel werd goedgekeurd in zaak NN 61/2004, kan de voorgestelde methode niet worden aanvaard. |
| --- | --- |

(27)

Wat de alternatieve methode betreft die Spanje heeft voorgesteld, waarin de wereldmarktprijzen van fossiele brandstoffen als referentie worden genomen, stelt de Commissie vast dat deze methode anders is dan de methode die Spanje heeft voorgesteld en die de Commissie heeft gebruikt om maatregel NN 61/2004 te beoordelen. Gezien de Commissie momenteel onderzoekt of Spanje de steunmaatregel correct heeft toegepast overeenkomstig de beschikking waarbij de maatregel werd goedgekeurd in zaak NN 61/2004, kan de voorgestelde methode niet worden aanvaard.

| (28) | De Commissie merkt niettemin op dat er geen tendens van voortdurende overcompensatie is. Wanneer de staatssteun over de hele looptijd van de regeling wordt bekeken, is er niets dat op een globale overcompensatie wijst. De Commissie neemt kennis van de uitleg die Spanje heeft gegeven (zie de overwegingen 18, 19, 20 en 22). |
| --- | --- |

(28)

De Commissie merkt niettemin op dat er geen tendens van voortdurende overcompensatie is. Wanneer de staatssteun over de hele looptijd van de regeling wordt bekeken, is er niets dat op een globale overcompensatie wijst. De Commissie neemt kennis van de uitleg die Spanje heeft gegeven (zie de overwegingen 18, 19, 20 en 22).

| (29) | In het geval van bioethanol is de Commissie van oordeel dat het niet nodig was om aanpassingen door te voeren om de overcompensatie te verhelpen. Hier kon Spanje aantonen dat de overcompensatie was verholpen, vooral door het feit dat de grondstoffenprijzen substantieel zijn gestegen na juni 2010. In 2011 en 2012 is er inderdaad geen sprake van overcompensatie voor bioethanol. |
| --- | --- |

(29)

In het geval van bioethanol is de Commissie van oordeel dat het niet nodig was om aanpassingen door te voeren om de overcompensatie te verhelpen. Hier kon Spanje aantonen dat de overcompensatie was verholpen, vooral door het feit dat de grondstoffenprijzen substantieel zijn gestegen na juni 2010. In 2011 en 2012 is er inderdaad geen sprake van overcompensatie voor bioethanol.

| (30) | Wat biodiesel betreft stelt de Commissie een kleine overcompensatie vast van 41,85 EUR/1 000 liter voor 2012. Deze overcompensatie deed zich voor terwijl de maatregel en meer bepaald het steunniveau onveranderd bleef. Deze situatie werd veroorzaakt door externe factoren, specifiek de grote stijging in de prijs van fossiele diesel in Spanje. De Commissie stelt vast dat de dieselprijs in 2012 8 % hoger lag dan in 2011, 36 % hoger dan in 2010 en 71 % hoger dan in 2009. Ter vergelijking: de productiekosten voor biodiesel waren in 2012 gelijk aan die van 2011, 16 % hoger dan die welke in 2010 werden opgetekend en 25 % hoger dan in 2009. De Commissie stelt eveneens vast dat de regeling eind 2012 afliep en dat het bijgevolg niet mogelijk was de accijnsvrijstelling aan te passen om overcompensatie in de toekomst te vermijden, in overeenstemming met overweging 19 van de beschikking van de Commissie in zaak NN 61/2004. De Commissie stelt ook vast dat er geen steun is verleend binnen de regeling in 2013 of één van de daaropvolgende jaren. Ten slotte, zoals uitgelegd in overweging 28, is er gelet op de gegevens voor 2012 geen sprake van overcompensatie voor de hele looptijd van de regeling. Dit kan bijgevolg beschouwd worden als een teken dat Spanje kon vertrouwen op de berekeningsmethode vooraf waarin de regeling voorziet. |
| --- | --- |

(30)

Wat biodiesel betreft stelt de Commissie een kleine overcompensatie vast van 41,85 EUR/1 000 liter voor 2012. Deze overcompensatie deed zich voor terwijl de maatregel en meer bepaald het steunniveau onveranderd bleef. Deze situatie werd veroorzaakt door externe factoren, specifiek de grote stijging in de prijs van fossiele diesel in Spanje. De Commissie stelt vast dat de dieselprijs in 2012 8 % hoger lag dan in 2011, 36 % hoger dan in 2010 en 71 % hoger dan in 2009. Ter vergelijking: de productiekosten voor biodiesel waren in 2012 gelijk aan die van 2011, 16 % hoger dan die welke in 2010 werden opgetekend en 25 % hoger dan in 2009. De Commissie stelt eveneens vast dat de regeling eind 2012 afliep en dat het bijgevolg niet mogelijk was de accijnsvrijstelling aan te passen om overcompensatie in de toekomst te vermijden, in overeenstemming met overweging 19 van de beschikking van de Commissie in zaak NN 61/2004. De Commissie stelt ook vast dat er geen steun is verleend binnen de regeling in 2013 of één van de daaropvolgende jaren. Ten slotte, zoals uitgelegd in overweging 28, is er gelet op de gegevens voor 2012 geen sprake van overcompensatie voor de hele looptijd van de regeling. Dit kan bijgevolg beschouwd worden als een teken dat Spanje kon vertrouwen op de berekeningsmethode vooraf waarin de regeling voorziet.

| (31) | Na de nadere informatie van Spanje in overweging te hebben genomen, is de Commissie van mening dat Spanje wel degelijk zijn verplichtingen uit hoofde van overweging 19 van de beschikking van de Commissie in zaak NN 61/2004 is nagekomen. |
| --- | --- |

(31)

Na de nadere informatie van Spanje in overweging te hebben genomen, is de Commissie van mening dat Spanje wel degelijk zijn verplichtingen uit hoofde van overweging 19 van de beschikking van de Commissie in zaak NN 61/2004 is nagekomen.

| (32) | Op basis van de verklaringen van Spanje over de toepassing van Richtlijn 2008/118/EG accepteert de Commissie dat de Spaanse autoriteiten verslag hebben uitgebracht over alle passende bedrijven. |
| --- | --- |

(32)

Op basis van de verklaringen van Spanje over de toepassing van Richtlijn 2008/118/EG accepteert de Commissie dat de Spaanse autoriteiten verslag hebben uitgebracht over alle passende bedrijven.

VI.   CONCLUSIE

| (33) | De Commissie is van oordeel dat Spanje steunmaatregel NN 61/2004 correct heeft toegepast, overeenkomstig de beschikking van de Commissie waarbij die maatregel werd goedgekeurd, |
| --- | --- |

(33)

De Commissie is van oordeel dat Spanje steunmaatregel NN 61/2004 correct heeft toegepast, overeenkomstig de beschikking van de Commissie waarbij die maatregel werd goedgekeurd,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De door Spanje toegepaste staatssteunregeling NN 61/2004 is verenigbaar met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder c), VWEU en is correct toegepast, overeenkomstig de beschikking van de Commissie in zaak NN 61/2004.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

Gedaan te Brussel, 9 juli 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 37 van 7.2.2014, blz. 44.

1

(2)  Zie voetnoot 1.

2

(3)  PB C 219 van 12.9.2006, blz. 3.

3

(4)  Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG (PB L 140 van 5.6.2009, blz. 16).

4

(5)  Voor bioethanol bedroeg dit tarief 371,69 EUR/1 000 liter in de periode 2004-2009 en 400,69 EUR/1 000 liter in de periode 2009-2012. Voor biodiesel bedroegen de toegepaste tarieven 269,89 EUR/1 000 liter in de periode 2004-2006, 278 EUR/1 000 liter in de periode 2007-2009 en 307 EUR/1000 liter in de periode 2009-2012.

5

(6)  De suikerprijsindex begint rechts onderaan, de graanprijsindex rechts bovenaan.

6

(7)  Richtlijn 2008/118/EG van de Raad van 16 december 2008 houdende een algemene regeling inzake accijns en houdende intrekking van Richtlijn 92/12/EEG (PB L 9 van 14.1.2009, blz. 12).

7

(8)  PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3.

8

---

BIJLAGE

Tabel 1

Productiekosten bioethanol in Spanje

| Productiekosten bioethanol in Spanje |
| --- |
| EUR/1 000 liter | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| Grondstoffen | (+) | [...] (*) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Arbeid | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Afschrijving | (+) |
| Variabele en financiële kosten | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Transport en distributie | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Inkomsten van bijproducten | (–) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Rechtstreekse steun | (–) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Totale productiekosten | | 603 | 692 | 672 | 582 | 602 | 581 | 510 | 688 | 763 |
| Productiemarge (5 %) | (+) | 30 | 35 | 34 | 29 | 30 | 29 | 26 | 34 | 38 |
| Aanpassingsfactor verschil in energie-inhoud | (+) | 329 | 378 | 367 | 318 | 329 | 317 | 278 | 376 | 417 |
| Totale kosten bioethanol (vóór belasting) | (B) | 962 | 1 104 | 1 073 | 929 | 961 | 927 | 814 | 1 098 | 1 218 |
| Kosten loodvrije benzine 95 (vóór belasting) | (P) | 351,8 | 427,0 | 483,3 | 497,0 | 560,8 | 436,7 | 555,4 | 674,6 | 741,0 |
| Maximale compensatiemarge | (M) = (B) – (P) | 610,6 | 677,4 | 589,2 | 431,9 | 400,0 | 490,6 | 258,6 | 423,4 | 476,7 |
| Accijns op minerale oliën | (IEH) | 371,7 | 371,7 | 371,7 | 371,7 | 371,7 | 371,7 | 400,7 | 400,7 | 400,7 | 400,7 |
| Ondercompensatie (I) | (I) = (M) – (IEH) | 238,90 | 305,74 | 217,52 | 60,18 | 28,30 | 118,89 | 89,89 | – 142,13 | 22,76 | 76,06 |
| Bron: | Spaanse autoriteiten |

Productiekosten bioethanol in Spanje

EUR/1 000 liter

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Grondstoffen

(+)

[...] (*)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Arbeid

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Afschrijving

(+)

Variabele en financiële kosten

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Transport en distributie

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Inkomsten van bijproducten

(–)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Rechtstreekse steun

(–)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Totale productiekosten

603

692

672

582

602

581

510

688

763

Productiemarge (5 %)

(+)

30

35

34

29

30

29

26

34

38

Aanpassingsfactor verschil in energie-inhoud

(+)

329

378

367

318

329

317

278

376

417

Totale kosten bioethanol (vóór belasting)

(B)

962

1 104

1 073

929

961

927

814

1 098

1 218

Kosten loodvrije benzine 95 (vóór belasting)

(P)

351,8

427,0

483,3

497,0

560,8

436,7

555,4

674,6

741,0

Maximale compensatiemarge

(M) = (B) – (P)

610,6

677,4

589,2

431,9

400,0

490,6

258,6

423,4

476,7

Accijns op minerale oliën

(IEH)

371,7

371,7

371,7

371,7

371,7

371,7

400,7

400,7

400,7

400,7

Ondercompensatie (I)

(I) = (M) – (IEH)

238,90

305,74

217,52

60,18

28,30

118,89

89,89

– 142,13

22,76

76,06

Bron:

Spaanse autoriteiten

Tabel 2

Productiekosten biodiesel in Spanje

| Productiekosten biodiesel in Spanje |
| --- |
| EUR/1 000 liter | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| Grondstoffen | (+) | [...] (**) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Arbeid | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Afschrijving | (+) |
| Variabele en financiële kosten | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Transport en distributie | (+) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Inkomsten van bijproducten | (–) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Rechtstreekse steun | (–) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Totale productiekosten | | 553 | 744 | 710 | 762 | 992 | 733 | 791 | 917 | 918 |
| Productiemarge (5 %) | (+) | 28 | 37 | 36 | 38 | 50 | 37 | 40 | 46 | 46 |
| Aanpassingsfactor verschil in energie-inhoud | (+) | 52 | 70 | 67 | 72 | 94 | 69 | 75 | 87 | 87 |
| Totale kosten bioethanol (vóór belasting) | (B) | 633 | 852 | 813 | 872 | 1 135 | 839 | 905 | 1 050 | 1 051 |
| Kosten diesel A (vóór belasting) | (P) | 355,0 | 476,0 | 521,7 | 524,9 | 672,8 | 459,0 | 576,5 | 727,9 | 785,5 |
| Maximale compensatiemarge | (M) = (B) – (P) | 277,9 | 375,5 | 290,9 | 347,2 | 462,5 | 379,9 | 379,9 | 328,8 | 321,6 | 265,2 |
| Accijns op minerale oliën | (IEH) | 269,86 | 269,86 | 269,86 | 278 | 278 | 278 | 307 | 307 | 307 | 307 |
| Ondercompensatie (I) | (I) = (M) – (IEH) | 8,05 | 105,65 | 21,04 | 69,21 | 184,54 | 101,92 | 72,92 | 21,80 | 14,61 | –41,85 |
| Bron: | Spaanse autoriteiten |

Productiekosten biodiesel in Spanje

EUR/1 000 liter

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Grondstoffen

(+)

[...] (**)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Arbeid

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Afschrijving

(+)

Variabele en financiële kosten

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Transport en distributie

(+)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Inkomsten van bijproducten

(–)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Rechtstreekse steun

(–)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Totale productiekosten

553

744

710

762

992

733

791

917

918

Productiemarge (5 %)

(+)

28

37

36

38

50

37

40

46

46

Aanpassingsfactor verschil in energie-inhoud

(+)

52

70

67

72

94

69

75

87

87

Totale kosten bioethanol (vóór belasting)

(B)

633

852

813

872

1 135

839

905

1 050

1 051

Kosten diesel A (vóór belasting)

(P)

355,0

476,0

521,7

524,9

672,8

459,0

576,5

727,9

785,5

Maximale compensatiemarge

(M) = (B) – (P)

277,9

375,5

290,9

347,2

462,5

379,9

379,9

328,8

321,6

265,2

Accijns op minerale oliën

(IEH)

269,86

269,86

269,86

278

278

278

307

307

307

307

Ondercompensatie (I)

(I) = (M) – (IEH)

8,05

105,65

21,04

69,21

184,54

101,92

72,92

21,80

14,61

–41,85

Bron:

Spaanse autoriteiten

---

(*)  Bedrijfsgeheim

(**)  Bedrijfsgeheim

---

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/19 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/19

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 23 juli 2013

betreffende de door Portugal ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.35062 (13/N-2) ten gunste van Caixa Geral de Depósitos

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 4801)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/767/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en andere belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Op 28 juni 2012 heeft de Portugese Republiek („Portugal”) herkapitalisatiemaatregelen ten gunste van Caixa Geral de Depósitos, SA (hierna „CGD” of „de bank” genoemd) aangemeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 28 juni 2012 heeft de Portugese Republiek („Portugal”) herkapitalisatiemaatregelen ten gunste van Caixa Geral de Depósitos, SA (hierna „CGD” of „de bank” genoemd) aangemeld.

| (2) | Op 18 juli 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA.35062 (12/NN) genomen (hierna „het reddingsbesluit” genoemd) (2), waarin zij haar goedkeuring hechtte aan de op 29 juni 2012 doorgevoerde herkapitalisatie van CGD in de vorm van reddingssteun. |
| --- | --- |

(2)

Op 18 juli 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA.35062 (12/NN) genomen (hierna „het reddingsbesluit” genoemd) (2), waarin zij haar goedkeuring hechtte aan de op 29 juni 2012 doorgevoerde herkapitalisatie van CGD in de vorm van reddingssteun.

| (3) | Bij e-mail van 27 september 2012 heeft Portugal de Commissie geïnformeerd dat Caixa Geral Finance Limited (hierna „CGDF” genoemd), een verbonden onderneming van CGD, de dag erna aan de houders van eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen dividenden zou uitkeren. |
| --- | --- |

(3)

Bij e-mail van 27 september 2012 heeft Portugal de Commissie geïnformeerd dat Caixa Geral Finance Limited (hierna „CGDF” genoemd), een verbonden onderneming van CGD, de dag erna aan de houders van eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen dividenden zou uitkeren.

| (4) | Op 28 september 2012 heeft CGDF de dividendbetalingen verricht. |
| --- | --- |

(4)

Op 28 september 2012 heeft CGDF de dividendbetalingen verricht.

| (5) | Op 18 december 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA.35062 (12/NN) vastgesteld (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) (3), waarin zij de formele onderzoeksprocedure wegens misbruik van reddingssteun inleidde overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (4). |
| --- | --- |

(5)

Op 18 december 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA.35062 (12/NN) vastgesteld (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) (3), waarin zij de formele onderzoeksprocedure wegens misbruik van reddingssteun inleidde overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (4).

| (6) | Bij de bekendmaking van dat besluit heeft de Commissie belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen te maken over haar voorlopige conclusie dat de dividendbetalingen een schending van de voorwaarden van het reddingsbesluit vormden, maar zij heeft geen opmerkingen ter zake ontvangen. |
| --- | --- |

(6)

Bij de bekendmaking van dat besluit heeft de Commissie belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen te maken over haar voorlopige conclusie dat de dividendbetalingen een schending van de voorwaarden van het reddingsbesluit vormden, maar zij heeft geen opmerkingen ter zake ontvangen.

| (7) | Portugal accepteert bij wijze van uitzondering dat dit besluit om redenen van urgentie wordt vastgesteld in de Engelse taal. |
| --- | --- |

(7)

Portugal accepteert bij wijze van uitzondering dat dit besluit om redenen van urgentie wordt vastgesteld in de Engelse taal.

2.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING

2.1.   De begunstigde

| (8) | CGD is een bankgroep die volledig in handen is van Portugal. Op 31 december 2012 bedroegen de totale nettoactiva van CGD 116,9 miljard EUR (op basis van de boekhouding) (5) en bezat de bank een nettoleningenportefeuille van in totaal 74,7 miljard EUR. De activiteiten van de bank omvatten onder meer nationaal en internationaal commercieel bankieren (met name in Spanje, Portugeestalig Afrika, Macau en Brazilië), investment banking, vermogensbeheer, gespecialiseerde kredietverlening en verzekeringsactiviteiten. |
| --- | --- |

(8)

CGD is een bankgroep die volledig in handen is van Portugal. Op 31 december 2012 bedroegen de totale nettoactiva van CGD 116,9 miljard EUR (op basis van de boekhouding) (5) en bezat de bank een nettoleningenportefeuille van in totaal 74,7 miljard EUR. De activiteiten van de bank omvatten onder meer nationaal en internationaal commercieel bankieren (met name in Spanje, Portugeestalig Afrika, Macau en Brazilië), investment banking, vermogensbeheer, gespecialiseerde kredietverlening en verzekeringsactiviteiten.

| (9) | In 2012 had de CGD-groep een leidende positie op de meeste terreinen waarop de groep in de binnenlandse Portugese markt actief was (in het bijzonder leningen en voorschotten aan klanten, klantendeposito’s, verzekeringen, leasing, investment banking en vermogensbeheer).

  Tabel 1


  Belangrijkste financiële cijfers van CGD (op basis van de boekhouding) | 31.12.2012 |
| --- | --- | --- |
| Totaal van de activa (miljard EUR) | 116,9 |
| Leningen aan klanten (miljard EUR) | 74,7 |
| Retaildeposito’s (miljard EUR) (*) | 71,4 |
| Totaal van de wholesalemiddelen (miljard EUR) (**) | 35,2 |
| Aantal werknemers, totaal van de groep | 23 028 |
| Aantal vestigingen, totaal van de groep | 1 293 |
| Aandeel in nationale depositomarkt | 28,1  % |
| Aandeel in nationale leningenmarkt | 21,3  % |

(9)

In 2012 had de CGD-groep een leidende positie op de meeste terreinen waarop de groep in de binnenlandse Portugese markt actief was (in het bijzonder leningen en voorschotten aan klanten, klantendeposito’s, verzekeringen, leasing, investment banking en vermogensbeheer).

Tabel 1

Belangrijkste financiële cijfers van CGD (op basis van de boekhouding)

31.12.2012

Totaal van de activa (miljard EUR)

116,9

Leningen aan klanten (miljard EUR)

74,7

Retaildeposito’s (miljard EUR) (*)

71,4

Totaal van de wholesalemiddelen (miljard EUR) (**)

35,2

Aantal werknemers, totaal van de groep

23 028

Aantal vestigingen, totaal van de groep

1 293

Aandeel in nationale depositomarkt

28,1  %

Aandeel in nationale leningenmarkt

21,3  %

2.2.   De gebeurtenissen die aanleiding gaven tot de steunmaatregelen

| (10) | CGD heeft sinds het begin van de staatsschuldencrisis problemen gehad met de toegang tot de wholesalemarkten. De problemen begonnen bij de toegang tot de middellange- en langetermijnkapitaalmarkten en breidden zich daarna uit naar de korte-termijngeldmarkten. |
| --- | --- |

(10)

CGD heeft sinds het begin van de staatsschuldencrisis problemen gehad met de toegang tot de wholesalemarkten. De problemen begonnen bij de toegang tot de middellange- en langetermijnkapitaalmarkten en breidden zich daarna uit naar de korte-termijngeldmarkten.

| (11) | CGD moest daardoor haar afhankelijkheid van wholesalefinanciering beperken en activeerde in het eerste kwartaal van 2010 haar voorwaardelijke liquiditeitsplan, waarna de groep probeerde om a) alternatieve bronnen van financiering te vinden, hoofdzakelijk door middel van door zakelijke zekerheid gedekte financiering, b) de pool van beleenbare activa die aanvaardbaar zouden zijn voor de ECB, te vergroten, c) niet-strategische activa te verkopen, en d) beleggers en tegenpartijen haar eigen kredietgegevens aan te bieden. |
| --- | --- |

(11)

CGD moest daardoor haar afhankelijkheid van wholesalefinanciering beperken en activeerde in het eerste kwartaal van 2010 haar voorwaardelijke liquiditeitsplan, waarna de groep probeerde om a) alternatieve bronnen van financiering te vinden, hoofdzakelijk door middel van door zakelijke zekerheid gedekte financiering, b) de pool van beleenbare activa die aanvaardbaar zouden zijn voor de ECB, te vergroten, c) niet-strategische activa te verkopen, en d) beleggers en tegenpartijen haar eigen kredietgegevens aan te bieden.

| (12) | Conform het tussen Portugal, de Commissie, de ECB en het IMF overeengekomen plan voor economische en financiële steun werd CGD verzocht een financierings- en kapitaalplan voor de periode 2011-2015 in te dienen, dat elk kwartaal opnieuw zou worden beoordeeld. Het eerste financierings- en kapitaalplan werd op 26 juli 2011 ingediend en is sindsdien meerdere keren herzien. |
| --- | --- |

(12)

Conform het tussen Portugal, de Commissie, de ECB en het IMF overeengekomen plan voor economische en financiële steun werd CGD verzocht een financierings- en kapitaalplan voor de periode 2011-2015 in te dienen, dat elk kwartaal opnieuw zou worden beoordeeld. Het eerste financierings- en kapitaalplan werd op 26 juli 2011 ingediend en is sindsdien meerdere keren herzien.

| (13) | Wat betreft de solvabiliteit, was de tier 1-kapitaalratio („CT1-ratio”) van CGD, berekend overeenkomstig de regels van Bazel II, op 31 december 2011 gelijk aan 9,48 %. Een van de in het financierings- en kapitaalplan geformuleerde doelstellingen was op 31 december2012 een CT1-ratio van 10 % overeenkomstig de regels van Bazel II te hebben bereikt, conform de eisen in het memorandum van overeenstemming dat werd ondertekend door enerzijds de Portugese regering en anderzijds het IMF, de Commissie en de ECB. Naar aanleiding van een aanbeveling van de Europese Bankautoriteit („EBA”) werd het financierings- en kapitaalplan bijgewerkt voor wat betreft de hoogte van het kapitaal dat vanaf 30 juni 2012 moet worden aangehouden om te kunnen voorzien in de kapitaalbehoeften als berekend op basis van de omvang van de schulden van de staat en de gemeenten bij de bank („buffer voor blootstelling aan staatsleningen”) en de kapitaalbehoeften voortvloeiend uit een door de EBA uitgevoerde stresstest („de EBA-vereisten”). |
| --- | --- |

(13)

Wat betreft de solvabiliteit, was de tier 1-kapitaalratio („CT1-ratio”) van CGD, berekend overeenkomstig de regels van Bazel II, op 31 december 2011 gelijk aan 9,48 %. Een van de in het financierings- en kapitaalplan geformuleerde doelstellingen was op 31 december2012 een CT1-ratio van 10 % overeenkomstig de regels van Bazel II te hebben bereikt, conform de eisen in het memorandum van overeenstemming dat werd ondertekend door enerzijds de Portugese regering en anderzijds het IMF, de Commissie en de ECB. Naar aanleiding van een aanbeveling van de Europese Bankautoriteit („EBA”) werd het financierings- en kapitaalplan bijgewerkt voor wat betreft de hoogte van het kapitaal dat vanaf 30 juni 2012 moet worden aangehouden om te kunnen voorzien in de kapitaalbehoeften als berekend op basis van de omvang van de schulden van de staat en de gemeenten bij de bank („buffer voor blootstelling aan staatsleningen”) en de kapitaalbehoeften voortvloeiend uit een door de EBA uitgevoerde stresstest („de EBA-vereisten”).

| (14) | In de versie van het financierings- en kapitaalplan van mei 2012 en de aanbeveling van de EBA werd een verhoging van het kapitaal van CGD met 1,650 miljard EUR noodzakelijk geacht. |
| --- | --- |

(14)

In de versie van het financierings- en kapitaalplan van mei 2012 en de aanbeveling van de EBA werd een verhoging van het kapitaal van CGD met 1,650 miljard EUR noodzakelijk geacht.

2.3.   De steunmaatregelen

| (15) | De herkapitalisatiemaatregelen die door Portugal als enige aandeelhouder van CGD zijn doorgevoerd, bestonden uit:






  i) | de inschrijving op nieuw uitgegeven gewone aandelen („de kapitaalverhoging”) voor een bedrag van 750 miljoen EUR, en |
| --- | --- | --- |

(15)

De herkapitalisatiemaatregelen die door Portugal als enige aandeelhouder van CGD zijn doorgevoerd, bestonden uit:

i)

de inschrijving op nieuw uitgegeven gewone aandelen („de kapitaalverhoging”) voor een bedrag van 750 miljoen EUR, en

| ii) | de inschrijving op door CGD uitgegeven converteerbare instrumenten voor een bedrag van 900 miljoen EUR die overeenkomstig de eisen van de EBA voor solvabiliteitsdoeleinden als CT1 in aanmerking komen. |
| --- | --- |

ii)

de inschrijving op door CGD uitgegeven converteerbare instrumenten voor een bedrag van 900 miljoen EUR die overeenkomstig de eisen van de EBA voor solvabiliteitsdoeleinden als CT1 in aanmerking komen.

| (16) | In de overwegingen 12 tot en met 25 van het reddingsbesluit zijn de steunmaatregelen in detail beschreven. |
| --- | --- |

(16)

In de overwegingen 12 tot en met 25 van het reddingsbesluit zijn de steunmaatregelen in detail beschreven.

2.4.   De formele onderzoeksprocedure met betrekking tot het misbruik van steun

| (17) | Zoals uiteengezet in overweging 31 van het reddingsbesluit, heeft Portugal zich ertoe verbonden om ervoor te zorgen dat CGD (als groep) beperkingen ten aanzien van het gedrag toepast die vergelijkbaar zijn met de beperkingen die gelden voor banken die worden geherkapitaliseerd volgens de nieuwe herkapitalisatieregeling voor kredietinstellingen in Portugal (6), met inbegrip van onder andere:






  — | een verbod op dividenduitkering; |
| --- | --- | --- |

(17)

Zoals uiteengezet in overweging 31 van het reddingsbesluit, heeft Portugal zich ertoe verbonden om ervoor te zorgen dat CGD (als groep) beperkingen ten aanzien van het gedrag toepast die vergelijkbaar zijn met de beperkingen die gelden voor banken die worden geherkapitaliseerd volgens de nieuwe herkapitalisatieregeling voor kredietinstellingen in Portugal (6), met inbegrip van onder andere:

—

een verbod op dividenduitkering;

| — | een verbod op coupon- en rentebetalingen op hybride instrumenten en achtergestelde schulden die niet door Portugal worden aangehouden en waarvoor geen wettelijke verplichting bestaat om tot dergelijke betalingen over te gaan. |
| --- | --- |

—

een verbod op coupon- en rentebetalingen op hybride instrumenten en achtergestelde schulden die niet door Portugal worden aangehouden en waarvoor geen wettelijke verplichting bestaat om tot dergelijke betalingen over te gaan.

| (18) | Op 28 september 2012 heeft CGDF, een verbonden onderneming van CGD, zonder toestemming van de Commissie dividenden op eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen uitgekeerd voor een bedrag van 405 415 EUR. Dit bedrag stemt overeen met 0,025 % van de kapitaalinjectie van 29 juni 2012. |
| --- | --- |

(18)

Op 28 september 2012 heeft CGDF, een verbonden onderneming van CGD, zonder toestemming van de Commissie dividenden op eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen uitgekeerd voor een bedrag van 405 415 EUR. Dit bedrag stemt overeen met 0,025 % van de kapitaalinjectie van 29 juni 2012.

| (19) | In het besluit tot inleiding van de procedure oordeelde de Commissie voorlopig dat de door CGDF op 28 september 2012 verrichte dividendbetalingen onder het verbod op dividenduitkering vallen dat krachtens het reddingsbesluit op CGD van toepassing was, en dat de dividendbetalingen als misbruik van de verleende reddingssteun moeten worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(19)

In het besluit tot inleiding van de procedure oordeelde de Commissie voorlopig dat de door CGDF op 28 september 2012 verrichte dividendbetalingen onder het verbod op dividenduitkering vallen dat krachtens het reddingsbesluit op CGD van toepassing was, en dat de dividendbetalingen als misbruik van de verleende reddingssteun moeten worden aangemerkt.

3.   HERSTRUCTURERING VAN CGD

| (20) | CGD heeft een herstructureringsplan ingediend dat vier hoofdelementen bevat:






  — | verlaging van de schuldpositie van de CGD-groep door de verzekeringstak en resterende niet-strategische participaties te verkopen en door de activa die niet tot het kernbedrijf behoren af te bouwen; |
| --- | --- | --- |

(20)

CGD heeft een herstructureringsplan ingediend dat vier hoofdelementen bevat:

—

verlaging van de schuldpositie van de CGD-groep door de verzekeringstak en resterende niet-strategische participaties te verkopen en door de activa die niet tot het kernbedrijf behoren af te bouwen;

| — | verhoging van haar operationele efficiëntie; |
| --- | --- |

—

verhoging van haar operationele efficiëntie;

| — | herstructurering van de activiteiten van CGD in Spanje; |
| --- | --- |

—

herstructurering van de activiteiten van CGD in Spanje;

| — | terugbetaling van 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten tijdens de herstructureringsperiode. |
| --- | --- |

—

terugbetaling van 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten tijdens de herstructureringsperiode.

Verlaging van de schuldpositie

| (21) | CGD had zich al vóór de kapitaalverhoging in juni 2012 ingespannen om haar schuldpositie te verlagen. Van december 2010 tot juni 2012 verlaagde de bank haar balans met ongeveer 8,2 miljard EUR (op basis van de boekhouding). |
| --- | --- |

(21)

CGD had zich al vóór de kapitaalverhoging in juni 2012 ingespannen om haar schuldpositie te verlagen. Van december 2010 tot juni 2012 verlaagde de bank haar balans met ongeveer 8,2 miljard EUR (op basis van de boekhouding).

| (22) | In het herstructureringsplan worden aanvullende inspanningen tot verlaging van de schuldpositie beschreven. Het plan voorziet in de verkoop van de verzekeringstak, Caixa Seguros, en andere niet-strategische participaties, alsmede in de afbouw van activa die niet tot het kernbedrijf behoren, zodat CGD zich beter kan concentreren op haar kernactiviteiten op het gebied van retailbankieren, en middelen kan vrijmaken die vervolgens het kernkapitaal van de bank zullen versterken. CGD streeft ernaar de schuldpositie van de groep verder te verlagen met [10-20] miljard EUR aan activa die niet tot het kernbedrijf behoren, wat - vergeleken met de geconsolideerde balans in december 2012 (op basis van de boekhouding) - overeenstemt met een verlaging van [10-20] %. De verkoop van het verzekeringsbedrijf is een belangrijk element van de inspanning om de schuldpositie te verlagen, omdat deze verkoop circa [...] (***) miljard EUR bijdraagt aan de verlaging. De verkoop van de resterende niet-strategische participaties zal [0-5] miljard EUR, de terugbetaling van ex-Banco Português de Negócios („BPN”) schuld [0-5] miljard EUR, en de afbouw van niet-kernkrediet in Spanje [0-5] miljard EUR bijdragen. Voorts zal ongeveer twee derde van de niet-kernportefeuille ([10-20] miljard EUR) vóór eind 2017 worden afgebouwd, terwijl de resterende niet-kernportefeuille na 2017 zal worden afgebouwd. |
| --- | --- |

(22)

In het herstructureringsplan worden aanvullende inspanningen tot verlaging van de schuldpositie beschreven. Het plan voorziet in de verkoop van de verzekeringstak, Caixa Seguros, en andere niet-strategische participaties, alsmede in de afbouw van activa die niet tot het kernbedrijf behoren, zodat CGD zich beter kan concentreren op haar kernactiviteiten op het gebied van retailbankieren, en middelen kan vrijmaken die vervolgens het kernkapitaal van de bank zullen versterken. CGD streeft ernaar de schuldpositie van de groep verder te verlagen met [10-20] miljard EUR aan activa die niet tot het kernbedrijf behoren, wat - vergeleken met de geconsolideerde balans in december 2012 (op basis van de boekhouding) - overeenstemt met een verlaging van [10-20] %. De verkoop van het verzekeringsbedrijf is een belangrijk element van de inspanning om de schuldpositie te verlagen, omdat deze verkoop circa [...] (***) miljard EUR bijdraagt aan de verlaging. De verkoop van de resterende niet-strategische participaties zal [0-5] miljard EUR, de terugbetaling van ex-Banco Português de Negócios („BPN”) schuld [0-5] miljard EUR, en de afbouw van niet-kernkrediet in Spanje [0-5] miljard EUR bijdragen. Voorts zal ongeveer twee derde van de niet-kernportefeuille ([10-20] miljard EUR) vóór eind 2017 worden afgebouwd, terwijl de resterende niet-kernportefeuille na 2017 zal worden afgebouwd.

| (23) | Caixa Seguros is in Portugal de marktleider met totale marktaandelen in december 2012 van 31 % in levensverzekeringen en 26 % in niet-levensverzekeringen en omvat een multiline verzekeringsentiteit voor het levensverzekerings- en niet-levensverzekeringsbedrijf, alsmede gespecialiseerde verzekeringsentiteiten, in het bijzonder voor zorgverzekeringen en autoverzekeringen. Op 31 december 2012 vertegenwoordigde Caixa Seguros 9,2 % van het geconsolideerd eigen vermogen van CGD en genereerde een aan de aandeelhouders van CGD toe te kennen nettoresultaat van 89,7 miljoen EUR op basis van 3 195 miljoen EUR aan directe verzekeringspremies in 2012. |
| --- | --- |

(23)

Caixa Seguros is in Portugal de marktleider met totale marktaandelen in december 2012 van 31 % in levensverzekeringen en 26 % in niet-levensverzekeringen en omvat een multiline verzekeringsentiteit voor het levensverzekerings- en niet-levensverzekeringsbedrijf, alsmede gespecialiseerde verzekeringsentiteiten, in het bijzonder voor zorgverzekeringen en autoverzekeringen. Op 31 december 2012 vertegenwoordigde Caixa Seguros 9,2 % van het geconsolideerd eigen vermogen van CGD en genereerde een aan de aandeelhouders van CGD toe te kennen nettoresultaat van 89,7 miljoen EUR op basis van 3 195 miljoen EUR aan directe verzekeringspremies in 2012.

| (24) | CGD zal Caixa Seguros herstructureren om de verkoopbaarheid van Caixa Seguros te vergroten en het verkoopproces te bevorderen. CGD kan [...]. Het verkoopproces zal alle mogelijke combinaties toestaan, variërend van [...]. Het herstructureringsplan van CGD gaat ervan uit dat [...]. |
| --- | --- |

(24)

CGD zal Caixa Seguros herstructureren om de verkoopbaarheid van Caixa Seguros te vergroten en het verkoopproces te bevorderen. CGD kan [...]. Het verkoopproces zal alle mogelijke combinaties toestaan, variërend van [...]. Het herstructureringsplan van CGD gaat ervan uit dat [...].

| (25) | CGD zal ook al haar resterende niet-strategische participaties in beursgenoteerde Portugese ondernemingen voor [...] verkopen en zo haar schuldpositie met nog eens ongeveer [200-250] miljoen EUR verlagen. CGD heeft al het merendeel van haar niet-strategische participaties verkocht, hetgeen een opbrengst van circa 450 miljoen EUR heeft opgeleverd. |
| --- | --- |

(25)

CGD zal ook al haar resterende niet-strategische participaties in beursgenoteerde Portugese ondernemingen voor [...] verkopen en zo haar schuldpositie met nog eens ongeveer [200-250] miljoen EUR verlagen. CGD heeft al het merendeel van haar niet-strategische participaties verkocht, hetgeen een opbrengst van circa 450 miljoen EUR heeft opgeleverd.

| (26) | CGD is bovendien van plan om geleidelijk een activaportefeuille af te bouwen die afkomstig is van schulden van de failliet gegane Banco Português de Negócios („BPN”) (7) en die een nominale waarde heeft van [0-5] miljard EUR en een nettovermogenswaarde van circa [0-5] miljard EUR. Volgens de daaraan verbonden terugbetalingsregeling zal de nettovermogenswaarde met [40-50] % dalen tot [0-5] miljard EUR eind 2017. |
| --- | --- |

(26)

CGD is bovendien van plan om geleidelijk een activaportefeuille af te bouwen die afkomstig is van schulden van de failliet gegane Banco Português de Negócios („BPN”) (7) en die een nominale waarde heeft van [0-5] miljard EUR en een nettovermogenswaarde van circa [0-5] miljard EUR. Volgens de daaraan verbonden terugbetalingsregeling zal de nettovermogenswaarde met [40-50] % dalen tot [0-5] miljard EUR eind 2017.

| (27) | Tot slot zal CGD een portefeuille van niet-kernkredieten afkomstig van haar retail- en wholesalebankactiviteiten in Spanje afbouwen. Die portefeuille heeft een waarde van circa [0-5] miljard EUR. |
| --- | --- |

(27)

Tot slot zal CGD een portefeuille van niet-kernkredieten afkomstig van haar retail- en wholesalebankactiviteiten in Spanje afbouwen. Die portefeuille heeft een waarde van circa [0-5] miljard EUR.

Operationele efficiëntie

| (28) | Het tweede hoofdelement in het herstructureringsplan is een verhoging van de operationele efficiëntie van de bank. CGD had in 2011 en 2012 ook al maatregelen genomen om haar kostenbasis te optimaliseren en heeft, vergeleken met de financiële gegevens van vóór de crisis, zowel de arbeidskosten als de verkoop-, algemene en administratiekosten van haar binnenlandse activiteiten verlaagd. |
| --- | --- |

(28)

Het tweede hoofdelement in het herstructureringsplan is een verhoging van de operationele efficiëntie van de bank. CGD had in 2011 en 2012 ook al maatregelen genomen om haar kostenbasis te optimaliseren en heeft, vergeleken met de financiële gegevens van vóór de crisis, zowel de arbeidskosten als de verkoop-, algemene en administratiekosten van haar binnenlandse activiteiten verlaagd.

| (29) | CGD zal deze optimalisatie-inspanning voortzetten door de operationele kosten in de herstructureringsperiode verder te verlagen. Een inkrimping van het personeelsbestand van de bank en de heronderhandeling van uitbestede diensten zijn de belangrijkste hefbomen om aanvullende besparingen te realiseren. Volgens het herstructureringsplan zal CGD in de herstructureringsperiode doorgaan met het verlagen van haar arbeidskosten, waarbij de bank streeft naar een verlaging van [5-10] % en de arbeidskosten raamt op [500-550] miljoen EUR vanaf december 2013 en op [450-500] miljoen EUR vanaf december 2017. Wat betreft het personeelsbestand, zal het aantal werknemers in Portugal met [5-10] % worden verlaagd. In december 2012 werkten er voor de binnenlandse retailbankactiviteiten 9 401 werknemers, maar CGD is van plan dit aantal vóór december 2017 te verlagen tot [8 500 - 9 000]. |
| --- | --- |

(29)

CGD zal deze optimalisatie-inspanning voortzetten door de operationele kosten in de herstructureringsperiode verder te verlagen. Een inkrimping van het personeelsbestand van de bank en de heronderhandeling van uitbestede diensten zijn de belangrijkste hefbomen om aanvullende besparingen te realiseren. Volgens het herstructureringsplan zal CGD in de herstructureringsperiode doorgaan met het verlagen van haar arbeidskosten, waarbij de bank streeft naar een verlaging van [5-10] % en de arbeidskosten raamt op [500-550] miljoen EUR vanaf december 2013 en op [450-500] miljoen EUR vanaf december 2017. Wat betreft het personeelsbestand, zal het aantal werknemers in Portugal met [5-10] % worden verlaagd. In december 2012 werkten er voor de binnenlandse retailbankactiviteiten 9 401 werknemers, maar CGD is van plan dit aantal vóór december 2017 te verlagen tot [8 500 - 9 000].

| (30) | De verhoging van de operationele efficiëntie van CGD zal voorts worden bereikt door optimalisatie van het vestigingennetwerk, waarbij het aantal binnenlandse vestigingen met [5-10] % wordt teruggebracht van 840 vestigingen in juni 2012 naar [750-800] vestigingen tegen [...]. De sluiting van [70-80] vestigingen in Portugal vanaf juni 2012 tot [...] maakt deel uit van een periodiek optimalisatieproces om de binnenlandse retailvoetafdruk van CGD opnieuw te evalueren en te rationaliseren en zal, naar verwachting, leiden tot een jaarlijkse besparing van [0-5] miljoen EUR. Er zijn 58 vestigingen die al zijn gesloten of waarvan de sluiting in gang is gezet, en de overige [10-20] vestigingen zullen vóór [...] worden gesloten. |
| --- | --- |

(30)

De verhoging van de operationele efficiëntie van CGD zal voorts worden bereikt door optimalisatie van het vestigingennetwerk, waarbij het aantal binnenlandse vestigingen met [5-10] % wordt teruggebracht van 840 vestigingen in juni 2012 naar [750-800] vestigingen tegen [...]. De sluiting van [70-80] vestigingen in Portugal vanaf juni 2012 tot [...] maakt deel uit van een periodiek optimalisatieproces om de binnenlandse retailvoetafdruk van CGD opnieuw te evalueren en te rationaliseren en zal, naar verwachting, leiden tot een jaarlijkse besparing van [0-5] miljoen EUR. Er zijn 58 vestigingen die al zijn gesloten of waarvan de sluiting in gang is gezet, en de overige [10-20] vestigingen zullen vóór [...] worden gesloten.

| (31) | Tot slot zal de operationele efficiëntie van CGD worden verbeterd door de inkomsten uit diensten en commissies te verhogen, die in 2012 voor circa 25 % bijdroegen aan de totale nettobedrijfsopbrengsten, terwijl het relevante aandeel in de Portugese banksector gemiddeld 29 % was. CGD zal nieuwe tariefstructuren invoeren om haar inkomstenbronnen meer te doen overeenkomen met die van soortgelijke entiteiten. |
| --- | --- |

(31)

Tot slot zal de operationele efficiëntie van CGD worden verbeterd door de inkomsten uit diensten en commissies te verhogen, die in 2012 voor circa 25 % bijdroegen aan de totale nettobedrijfsopbrengsten, terwijl het relevante aandeel in de Portugese banksector gemiddeld 29 % was. CGD zal nieuwe tariefstructuren invoeren om haar inkomstenbronnen meer te doen overeenkomen met die van soortgelijke entiteiten.

Herstructurering van de Spaanse activiteiten

| (32) | Het derde hoofdelement van het herstructureringsplan betreft de herstructurering van de bankactiviteiten in Spanje. Hoewel de internationale activiteiten van CGD het momenteel in het algemeen veel beter doen dan de binnenlandse activiteiten en in belangrijke mate bijdragen aan het totale resultaat van de bank, zijn de activiteiten van CGD in Spanje verlieslatend. CGD is haar retailactiviteiten in Spanje in 1991 begonnen door verwerving van Banco de Extremadura en Chase Manhattan España, gevolgd door Banco Simeón in 1995. Die retailbankactiviteiten worden momenteel in Spanje uitgevoerd als een dochteronderneming van CGD onder de naam Banco Caixa Geral („BCG”). In 2007 is CGD ook begonnen met wholesalebankactiviteiten, die werden uitgevoerd in een vestiging die CGD in Spanje had opgezet en die zich richtte op onroerendgoedprojecten, daarmee verband houdende projectfinanciering en consortiale leningen. Hoewel de retailactiviteiten van CGD in Spanje in de afgelopen tien jaar nauwelijks rendabel waren, was de situatie voor de wholesaleactiviteiten nog erger. De wholesaleactiviteiten, waarmee vlak voor de financiële crisis werd begonnen, hebben een heel slechte staat van dienst en hebben in betrekkelijk korte tijd aanzienlijke verliezen ten bedrage van circa 250 miljoen EUR tot december 2012 opgeleverd. De wholesaleactiviteiten zullen volledig worden beëindigd, en [...]. |
| --- | --- |

(32)

Het derde hoofdelement van het herstructureringsplan betreft de herstructurering van de bankactiviteiten in Spanje. Hoewel de internationale activiteiten van CGD het momenteel in het algemeen veel beter doen dan de binnenlandse activiteiten en in belangrijke mate bijdragen aan het totale resultaat van de bank, zijn de activiteiten van CGD in Spanje verlieslatend. CGD is haar retailactiviteiten in Spanje in 1991 begonnen door verwerving van Banco de Extremadura en Chase Manhattan España, gevolgd door Banco Simeón in 1995. Die retailbankactiviteiten worden momenteel in Spanje uitgevoerd als een dochteronderneming van CGD onder de naam Banco Caixa Geral („BCG”). In 2007 is CGD ook begonnen met wholesalebankactiviteiten, die werden uitgevoerd in een vestiging die CGD in Spanje had opgezet en die zich richtte op onroerendgoedprojecten, daarmee verband houdende projectfinanciering en consortiale leningen. Hoewel de retailactiviteiten van CGD in Spanje in de afgelopen tien jaar nauwelijks rendabel waren, was de situatie voor de wholesaleactiviteiten nog erger. De wholesaleactiviteiten, waarmee vlak voor de financiële crisis werd begonnen, hebben een heel slechte staat van dienst en hebben in betrekkelijk korte tijd aanzienlijke verliezen ten bedrage van circa 250 miljoen EUR tot december 2012 opgeleverd. De wholesaleactiviteiten zullen volledig worden beëindigd, en [...].

| (33) | CGD beschouwt Spanje desondanks als een zeer belangrijke markt waarin de bank aanwezig wil blijven, in het bijzonder om de exportactiviteiten van Portugese kleine en middelgrote ondernemingen („kmo’s”) te ondersteunen. De retailactiviteiten in Spanje zullen daarom worden voortgezet, zij het op kleinere schaal. Om de onderneming weer winstgevend te maken, zal het aantal vestigingen met [47-52] % worden verlaagd van 209 vestigingen in juni 2012 naar [100-110] vestigingen vanaf [...]. Het personeelsbestand van de activiteiten in Spanje zal met [46-49] % worden teruggebracht van 974 werknemers in juni 2012 naar [500-523] werknemers vanaf [...]. |
| --- | --- |

(33)

CGD beschouwt Spanje desondanks als een zeer belangrijke markt waarin de bank aanwezig wil blijven, in het bijzonder om de exportactiviteiten van Portugese kleine en middelgrote ondernemingen („kmo’s”) te ondersteunen. De retailactiviteiten in Spanje zullen daarom worden voortgezet, zij het op kleinere schaal. Om de onderneming weer winstgevend te maken, zal het aantal vestigingen met [47-52] % worden verlaagd van 209 vestigingen in juni 2012 naar [100-110] vestigingen vanaf [...]. Het personeelsbestand van de activiteiten in Spanje zal met [46-49] % worden teruggebracht van 974 werknemers in juni 2012 naar [500-523] werknemers vanaf [...].

| (34) | Wat betreft de geografische dekking, zal BCG haar retailactiviteiten richten op de regio’s Galicië, Castilië en León, Asturië en Extremadura, slechts beperkt aanwezig blijven in de belangrijkste centra voor grensoverschrijdende handel (Madrid en Catalonië) en met [0-5] vestigingen per regio zeer beperkt aanwezig blijven in de gebieden die relevante grensoverschrijdende betrekkingen hebben en een belangrijke bron van financiering zijn voor de Spaanse activiteiten, namelijk Baskenland, Andalusië, Aragón en Valencia. |
| --- | --- |

(34)

Wat betreft de geografische dekking, zal BCG haar retailactiviteiten richten op de regio’s Galicië, Castilië en León, Asturië en Extremadura, slechts beperkt aanwezig blijven in de belangrijkste centra voor grensoverschrijdende handel (Madrid en Catalonië) en met [0-5] vestigingen per regio zeer beperkt aanwezig blijven in de gebieden die relevante grensoverschrijdende betrekkingen hebben en een belangrijke bron van financiering zijn voor de Spaanse activiteiten, namelijk Baskenland, Andalusië, Aragón en Valencia.

Terugbetaling van converteerbare instrumenten

| (35) | Het vierde hoofdelement van het herstructureringsplan, de terugbetaling van de 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten in de herstructureringsperiode, heeft ten doel de gemiddelde financieringskosten van CGD te verlagen. De verlaging van de schuldpositie en de verhoging van de operationele winstgevendheid zouden CGD in staat moeten stellen om de converteerbare instrumenten af te lossen. In het bijzonder zou door de verkoop van de verzekeringstak eigen kapitaal moeten vrijkomen waarmee vroegtijdige aflossing mogelijk wordt. |
| --- | --- |

(35)

Het vierde hoofdelement van het herstructureringsplan, de terugbetaling van de 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten in de herstructureringsperiode, heeft ten doel de gemiddelde financieringskosten van CGD te verlagen. De verlaging van de schuldpositie en de verhoging van de operationele winstgevendheid zouden CGD in staat moeten stellen om de converteerbare instrumenten af te lossen. In het bijzonder zou door de verkoop van de verzekeringstak eigen kapitaal moeten vrijkomen waarmee vroegtijdige aflossing mogelijk wordt.

| (36) | Om de doelstellingen van verlaging van de gemiddelde financieringskosten enerzijds en het aanhouden van voldoende bufferkapitaal anderzijds met elkaar in evenwicht te brengen, voorziet het herstructureringsplan erin dat CGD in het boekjaar 2014 [50-60] % van haar kapitaaloverschot (d.w.z. het kapitaal boven de geldende minimumkapitaalvereisten uit hoofde van de Europese en de Portugese wetgeving (met inbegrip van de pijlers 1 en 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] basispunten) zal gebruiken om converteerbare instrumenten terug te betalen. In het boekjaar 2015 en, indien nodig, in de daaropvolgende boekjaren zal CGD [90-100] % van haar kapitaaloverschot gebruiken voor de terugbetaling van converteerbare instrumenten. |
| --- | --- |

(36)

Om de doelstellingen van verlaging van de gemiddelde financieringskosten enerzijds en het aanhouden van voldoende bufferkapitaal anderzijds met elkaar in evenwicht te brengen, voorziet het herstructureringsplan erin dat CGD in het boekjaar 2014 [50-60] % van haar kapitaaloverschot (d.w.z. het kapitaal boven de geldende minimumkapitaalvereisten uit hoofde van de Europese en de Portugese wetgeving (met inbegrip van de pijlers 1 en 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] basispunten) zal gebruiken om converteerbare instrumenten terug te betalen. In het boekjaar 2015 en, indien nodig, in de daaropvolgende boekjaren zal CGD [90-100] % van haar kapitaaloverschot gebruiken voor de terugbetaling van converteerbare instrumenten.

| (37) | Tabel 2 bevat de belangrijkste financiële prognoses, gebaseerd op de boekhouding, uit het herstructureringsplan voor CGD:

  Tabel 2


  Belangrijkste financiële cijfers van CGD 2011-2017






















  Winst-en-verliesrekening | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Ontwikkeling 2012-2017 (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal | Kern | Totaal |
| Winst vóór belastingen | –90 | – 545 | – 303 | – 367 | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | (...) | [...] | [...] |
| Efficiëntieratio | 57  % | 54  % | 52  % | 52  % | [70-80] % | [60-70] % | [60-70] % | [60-70] % | [40-50] % | [40-50] % | [40-50] % | [40-50] % | [40-50] % | [40-50] % | – [20-30] | – [20-30] |
| Werknemers | 17 502 | 23 205 | 17 296 | 23 028 | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [1 000 -20 000 ] | [0-5] | – [20-30] |
| Vestigingen | 1 344 | 1 344 | 1 293 | 1 293 | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | [1 000 -1 500 ] | – [0-5] | – [0-5] |
| Rendement eigen vermogen | –2,5  % | –7,4  % | –5,5  % | –6,3  % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] % | [...] | [...] |

(37)

Tabel 2 bevat de belangrijkste financiële prognoses, gebaseerd op de boekhouding, uit het herstructureringsplan voor CGD:

Tabel 2

Belangrijkste financiële cijfers van CGD 2011-2017

Winst-en-verliesrekening

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Ontwikkeling 2012-2017 (%)

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Kern

Totaal

Winst vóór belastingen

–90

– 545

– 303

– 367

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

[...]

[...]

Efficiëntieratio

57  %

54  %

52  %

52  %

[70-80] %

[60-70] %

[60-70] %

[60-70] %

[40-50] %

[40-50] %

[40-50] %

[40-50] %

[40-50] %

[40-50] %

– [20-30]

– [20-30]

Werknemers

17 502

23 205

17 296

23 028

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[1 000 -20 000 ]

[0-5]

– [20-30]

Vestigingen

1 344

1 344

1 293

1 293

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

[1 000 -1 500 ]

– [0-5]

– [0-5]

Rendement eigen vermogen

–2,5  %

–7,4  %

–5,5  %

–6,3  %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...] %

[...]

[...]

| Balans | 2011 | 2012 | 2015 | 2017 | Ontwikkeling 2012-2017 (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Activa | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern |
| Leningen aan klanten (netto) | 78 248 | 75 095 | 3 153 | 74 713 | 71 338 | 3 375 | [70 000 -75 000 ] | [65 000 -70 000 ] | [1 500 -2 000 ] | [70 000 -75 000 ] | [70 000 -75 000 ] | [1 000 -1 500 ] | – [0-5] % | – [0-5] | – [60-70] |
| Niet-presterende leningen | 4 800 | 4 727 | 72 | 6 551 | 6 427 | 124 | [10 000 -15 000 ] | [9 500 -10 000 ] | [400-450] | [10 000 -15 000 ] | [10 000 -15 000 ] | [500-550] | [60-70] % | [60-70] | [300-350] |
| Totaal activa | 120 642 | 103 262 | 17 380 | 116 857 | 100 333 | 16 523 | [100 000 -150 000 ] | [95 000 -100 000 ] | [8 500 -9 000 ] | [100 000 -150 000 ] | [100 000 -150 000 ] | [5 000 -10 000 ] | – [5-10] % | [0-5] | – [60-70] |
| Risicogewogen activa | 69 021 | 66 207 | 2 813 | 68 315 | 65 963 | 2 352 | [65 000 -70 000 ] | [60 000 -65 000 ] | [1 000 -1 500 ] | [65 000 -70 000 ] | [65 000 -70 000 ] | [1 000 -1 500 ] | [0-5] % | [0-5] | – [50-60] |

Balans

2011

2012

2015

2017

Ontwikkeling 2012-2017 (%)

Activa

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Leningen aan klanten (netto)

78 248

75 095

3 153

74 713

71 338

3 375

[70 000 -75 000 ]

[65 000 -70 000 ]

[1 500 -2 000 ]

[70 000 -75 000 ]

[70 000 -75 000 ]

[1 000 -1 500 ]

– [0-5] %

– [0-5]

– [60-70]

Niet-presterende leningen

4 800

4 727

72

6 551

6 427

124

[10 000 -15 000 ]

[9 500 -10 000 ]

[400-450]

[10 000 -15 000 ]

[10 000 -15 000 ]

[500-550]

[60-70] %

[60-70]

[300-350]

Totaal activa

120 642

103 262

17 380

116 857

100 333

16 523

[100 000 -150 000 ]

[95 000 -100 000 ]

[8 500 -9 000 ]

[100 000 -150 000 ]

[100 000 -150 000 ]

[5 000 -10 000 ]

– [5-10] %

[0-5]

– [60-70]

Risicogewogen activa

69 021

66 207

2 813

68 315

65 963

2 352

[65 000 -70 000 ]

[60 000 -65 000 ]

[1 000 -1 500 ]

[65 000 -70 000 ]

[65 000 -70 000 ]

[1 000 -1 500 ]

[0-5] %

[0-5]

– [50-60]

| Passiva | 2011 | 2012 | 2015 | 2017 | Ontwikkeling 2012-2017 (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern | Totaal | Kern | Niet-kern |
| Centrale Bank | 9 013 | 9 013 | 0 | 10 300 | 10 300 | 0 | [5 000 -10 000 ] | [5 000 -10 000 ] | [0-5] | [2 000 -2 500 ] | [2 000 -2 500 ] | [0-5] | – [70-80] % | – [70-80] | – |
| Schulden aan klanten | 70 587 | 64 030 | 6 557 | 71 404 | 65 545 | 5 859 | [70 000 -75 000 ] | [65 000 -70 000 ] | [3 500 -4 000 ] | [75 000 -80 000 ] | [70 000 -75 000 ] | [1 500 -2 000 ] | [5-10] % | [10-20] | – [70-80] |
| Totaal passiva | 120 642 | 114 085 | 6 557 | 116 857 | 110 997 | 5 859 | [100 000 -150 000 ] | [100 000 -150 000 ] | [3 500 -4 000 ] | [100 000 -150 000 ] | [100 000 -150 000 ] | [1 500 -2 000 ] | – [5-10] % | – [0-5] | – [70-80] |
| Loan-to-deposit-ratio | 122  % | 117  % | n.v.t. | 114  % | 109  % | n.v.t. | [100-150]% | [100-150]% | n.v.t. | [90-100]% | [90-100]% | n.v.t. | -[10-20]% | - [10-20] | |
| EBA CT1 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | 9,5  % | 9,6  % | 9,5  % | [5-10] % | [10-20] % | [5-10] % | [10-20] % | [10-20] % | [5-10] % | [10-20] % | [10-20] | [0-5] |

Passiva

2011

2012

2015

2017

Ontwikkeling 2012-2017 (%)

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Totaal

Kern

Niet-kern

Centrale Bank

9 013

9 013

0

10 300

10 300

0

[5 000 -10 000 ]

[5 000 -10 000 ]

[0-5]

[2 000 -2 500 ]

[2 000 -2 500 ]

[0-5]

– [70-80] %

– [70-80]

–

Schulden aan klanten

70 587

64 030

6 557

71 404

65 545

5 859

[70 000 -75 000 ]

[65 000 -70 000 ]

[3 500 -4 000 ]

[75 000 -80 000 ]

[70 000 -75 000 ]

[1 500 -2 000 ]

[5-10] %

[10-20]

– [70-80]

Totaal passiva

120 642

114 085

6 557

116 857

110 997

5 859

[100 000 -150 000 ]

[100 000 -150 000 ]

[3 500 -4 000 ]

[100 000 -150 000 ]

[100 000 -150 000 ]

[1 500 -2 000 ]

– [5-10] %

– [0-5]

– [70-80]

Loan-to-deposit-ratio

122  %

117  %

n.v.t.

114  %

109  %

n.v.t.

[100-150]%

[100-150]%

n.v.t.

[90-100]%

[90-100]%

n.v.t.

-[10-20]%

- [10-20]

EBA CT1

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

9,5  %

9,6  %

9,5  %

[5-10] %

[10-20] %

[5-10] %

[10-20] %

[10-20] %

[5-10] %

[10-20] %

[10-20]

[0-5]

4.   STANDPUNT VAN DE PORTUGESE AUTORITEITEN

4.1.   Standpunt van de Portugese autoriteiten met betrekking tot het herstructureringsplan

| (38) | Portugal is van mening dat de kapitaalverhoging staatssteun is, in het bijzonder gezien de huidige marktomstandigheden en het feit dat de kapitaalverhoging tegelijk met de inschrijving op de converteerbare instrumenten plaatsvond. |
| --- | --- |

(38)

Portugal is van mening dat de kapitaalverhoging staatssteun is, in het bijzonder gezien de huidige marktomstandigheden en het feit dat de kapitaalverhoging tegelijk met de inschrijving op de converteerbare instrumenten plaatsvond.

| (39) | Portugal erkent dat de inschrijving op de converteerbare instrumenten staatssteun is, aangezien de voorwaarden voor de inschrijving waren afgestemd op de voorwaarden gesteld in de nieuwe herkapitalisatieregeling, die staatssteun is (8). |
| --- | --- |

(39)

Portugal erkent dat de inschrijving op de converteerbare instrumenten staatssteun is, aangezien de voorwaarden voor de inschrijving waren afgestemd op de voorwaarden gesteld in de nieuwe herkapitalisatieregeling, die staatssteun is (8).

| (40) | Portugal voert aan dat CGD binnen het Portugese financiële stelsel van systemisch belang is, dat de maatregelen noodzakelijk waren om het kapitaal van CGD in overeenstemming te brengen met de kapitaalbehoeften zoals vastgesteld in de beoordeling van de Centrale Bank van Portugal, Banco de Portugal („BdP”) en de Trojka, en dat de voorwaarden van de steunmaatregelen, tezamen met de voorwaarden die zijn uiteengezet in de verbintenissen voor de herstructurering van CGD, een toereikend scala van waarborgen tegen mogelijk misbruik en mogelijke mededingingsvervalsing bevatten. |
| --- | --- |

(40)

Portugal voert aan dat CGD binnen het Portugese financiële stelsel van systemisch belang is, dat de maatregelen noodzakelijk waren om het kapitaal van CGD in overeenstemming te brengen met de kapitaalbehoeften zoals vastgesteld in de beoordeling van de Centrale Bank van Portugal, Banco de Portugal („BdP”) en de Trojka, en dat de voorwaarden van de steunmaatregelen, tezamen met de voorwaarden die zijn uiteengezet in de verbintenissen voor de herstructurering van CGD, een toereikend scala van waarborgen tegen mogelijk misbruik en mogelijke mededingingsvervalsing bevatten.

4.2.   Standpunt van de Portugese autoriteiten met betrekking tot de procedure inzake het misbruik van steun

| (41) | Portugal is van mening dat de aan de houders van de eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen gedane betalingen geen dividenden waren, maar couponbetalingen, die wel mogen worden betaald als daartoe een wettelijke verplichting bestaat. |
| --- | --- |

(41)

Portugal is van mening dat de aan de houders van de eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen gedane betalingen geen dividenden waren, maar couponbetalingen, die wel mogen worden betaald als daartoe een wettelijke verplichting bestaat.

| (42) | Portugal stelt dat de bank, indien zij geen dividenden had uitgekeerd, volgens de onderliggende voorwaarden van de eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen, geen verplichtingen van gelijke of lagere rangorde zou kunnen terugkopen of aflossen tot na de vierde opeenvolgende datum van de dividendbetaling waarop een dividend volledig is betaald. Portugal is van mening dat de terugkoop van de converteerbare instrumenten, waarvoor het een expliciete toezegging van CGD heeft ontvangen, een dergelijke terugkoop van verplichtingen van gelijke of lagere rangorde is. |
| --- | --- |

(42)

Portugal stelt dat de bank, indien zij geen dividenden had uitgekeerd, volgens de onderliggende voorwaarden van de eeuwigdurende niet-cumulatief preferente aandelen, geen verplichtingen van gelijke of lagere rangorde zou kunnen terugkopen of aflossen tot na de vierde opeenvolgende datum van de dividendbetaling waarop een dividend volledig is betaald. Portugal is van mening dat de terugkoop van de converteerbare instrumenten, waarvoor het een expliciete toezegging van CGD heeft ontvangen, een dergelijke terugkoop van verplichtingen van gelijke of lagere rangorde is.

| (43) | Portugal bevestigt dat het heeft ingestemd met de uitkering van dividenden gezien zijn aannames dat het niet uitkeren daarvan het voor CGD onmogelijk zou hebben gemaakt om de converteerbare instrumenten gedurende de daaropvolgende twaalf maanden terug te kopen, en dat CGD, als in de vijfjarige periode van overheidsinvestering geen dividenden zouden worden uitgekeerd, helemaal niet in staat zou zijn om converteerbare instrumenten terug te kopen zonder haar contractuele verplichtingen te schenden. Vanuit het gezichtspunt van Portugal was een dergelijke vertraging onverenigbaar met de doorslaggevende verplichting om het bedrag en de duur van de staatssteun aan CGD tot een minimum te beperken. Portugal is daarom van mening dat die omstandigheden de uitkering van dividenden de facto een wettelijke verplichting maakten. |
| --- | --- |

(43)

Portugal bevestigt dat het heeft ingestemd met de uitkering van dividenden gezien zijn aannames dat het niet uitkeren daarvan het voor CGD onmogelijk zou hebben gemaakt om de converteerbare instrumenten gedurende de daaropvolgende twaalf maanden terug te kopen, en dat CGD, als in de vijfjarige periode van overheidsinvestering geen dividenden zouden worden uitgekeerd, helemaal niet in staat zou zijn om converteerbare instrumenten terug te kopen zonder haar contractuele verplichtingen te schenden. Vanuit het gezichtspunt van Portugal was een dergelijke vertraging onverenigbaar met de doorslaggevende verplichting om het bedrag en de duur van de staatssteun aan CGD tot een minimum te beperken. Portugal is daarom van mening dat die omstandigheden de uitkering van dividenden de facto een wettelijke verplichting maakten.

4.3.   Toezeggingen van de Portugese autoriteiten

| (44) | Portugal heeft met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan een aantal toezeggingen gedaan (hierna „de toezeggingen” genoemd), die als bijlage bij dit besluit zijn gevoegd. |
| --- | --- |

(44)

Portugal heeft met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan een aantal toezeggingen gedaan (hierna „de toezeggingen” genoemd), die als bijlage bij dit besluit zijn gevoegd.

| (45) | Om te waarborgen dat de verschillende toezeggingen naar behoren ten uitvoer worden gelegd, hebben de Portugese autoriteiten bovendien toegezegd een monitoring trustee („de monitoring trustee”) te benoemen, die zal toezien op alle door de Portugese autoriteiten en CGD gedane toezeggingen aan de Commissie. |
| --- | --- |

(45)

Om te waarborgen dat de verschillende toezeggingen naar behoren ten uitvoer worden gelegd, hebben de Portugese autoriteiten bovendien toegezegd een monitoring trustee („de monitoring trustee”) te benoemen, die zal toezien op alle door de Portugese autoriteiten en CGD gedane toezeggingen aan de Commissie.

5.   BEOORDELING

5.1.   Bestaan van staatssteun

| (46) | Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(46)

Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (47) | Om als staatssteun te worden aangemerkt, moet een maatregel cumulatief aan de volgende voorwaarden voldoen: a) de maatregel moet worden bekostigd met staatsmiddelen, b) de maatregel moet een selectief voordeel verlenen dat bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigt, c) de maatregel moet de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en in potentie het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. |
| --- | --- |

(47)

Om als staatssteun te worden aangemerkt, moet een maatregel cumulatief aan de volgende voorwaarden voldoen: a) de maatregel moet worden bekostigd met staatsmiddelen, b) de maatregel moet een selectief voordeel verlenen dat bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigt, c) de maatregel moet de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en in potentie het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden.

| (48) | De Commissie heeft, om de redenen die zijn uiteengezet in de overwegingen 33 tot en met 42 van het reddingsbesluit, al geoordeeld dat de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1 van het Verdrag. De herkapitalisatiemaatregelen, bestaande uit de inschrijving op nieuwe gewone aandelen voor het bedrag van 750 miljoen EUR en de inschrijving op converteerbare instrumenten voor het bedrag van 900 miljoen EUR, werden verstrekt door Portugal en zijn dus bekostigd met staatsmiddelen. De maatregelen verleenden een selectief voordeel aan CGD, waardoor CGD haar kapitaal kon verhogen tegen gunstigere voorwaarden dan zij op de markt had kunnen vinden. CGD is een internationaal actieve bank, die concurreert met andere banken in Portugal en in andere landen. Het voordeel voor de bank kan daardoor het handelsverkeer binnen de Unie ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen. |
| --- | --- |

(48)

De Commissie heeft, om de redenen die zijn uiteengezet in de overwegingen 33 tot en met 42 van het reddingsbesluit, al geoordeeld dat de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1 van het Verdrag. De herkapitalisatiemaatregelen, bestaande uit de inschrijving op nieuwe gewone aandelen voor het bedrag van 750 miljoen EUR en de inschrijving op converteerbare instrumenten voor het bedrag van 900 miljoen EUR, werden verstrekt door Portugal en zijn dus bekostigd met staatsmiddelen. De maatregelen verleenden een selectief voordeel aan CGD, waardoor CGD haar kapitaal kon verhogen tegen gunstigere voorwaarden dan zij op de markt had kunnen vinden. CGD is een internationaal actieve bank, die concurreert met andere banken in Portugal en in andere landen. Het voordeel voor de bank kan daardoor het handelsverkeer binnen de Unie ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen.

5.2.   Verenigbaarheid van de steun met de interne markt

| (49) | Wat betreft de verenigbaarheid van de aan CGD verleende steun, moet de Commissie eerst nagaan of de steun kan worden beoordeeld op basis van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, d.w.z. of de steun een ernstige verstoring in de economie van Portugal opheft. Vervolgens moet de Commissie, op basis van die rechtsgrondslag, beoordelen of de voorgestelde maatregelen in overeenstemming zijn met de interne markt. |
| --- | --- |

(49)

Wat betreft de verenigbaarheid van de aan CGD verleende steun, moet de Commissie eerst nagaan of de steun kan worden beoordeeld op basis van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, d.w.z. of de steun een ernstige verstoring in de economie van Portugal opheft. Vervolgens moet de Commissie, op basis van die rechtsgrondslag, beoordelen of de voorgestelde maatregelen in overeenstemming zijn met de interne markt.

5.2.1.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheid van de steun

| (50) | Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag geeft de Commissie de bevoegdheid om een steunmaatregel als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als die dient om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. |
| --- | --- |

(50)

Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag geeft de Commissie de bevoegdheid om een steunmaatregel als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als die dient om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

| (51) | Wat betreft de Portugese economie, is het bestaan van een ernstige verstoring bevestigd in de verschillende goedkeuringen door de Commissie van de door de Portugese autoriteiten genomen maatregelen om de financiële crisis te bestrijden. De Commissie heeft in haar laatste goedkeuring van de verlenging van de Portugese herkapitalisatieregeling (9) in het bijzonder erkend dat er sprake is van een aanhoudende dreiging van ernstige verstoring in de Portugese economie en dat ondersteuning van banken door de staat passend is om die verstoring op te heffen. De Commissie merkt op dat het Portugese banksysteem met meerdere problemen kampte op het moment dat de steunmaatregelen werden verleend, doordat enkele Portugese banken veel vreemd vermogen gebruikten, hoge loan-to-depositratio’s (LTD-ratio’s) hadden en te maken kregen met een oplopend percentage niet-presterende leningen. De Commissie merkt voorts op dat Portugal financiële steun van de lidstaten van de eurozone ontvangt, waarvan een deel voor de ondersteuning van Portugese banken is bestemd (10). |
| --- | --- |

(51)

Wat betreft de Portugese economie, is het bestaan van een ernstige verstoring bevestigd in de verschillende goedkeuringen door de Commissie van de door de Portugese autoriteiten genomen maatregelen om de financiële crisis te bestrijden. De Commissie heeft in haar laatste goedkeuring van de verlenging van de Portugese herkapitalisatieregeling (9) in het bijzonder erkend dat er sprake is van een aanhoudende dreiging van ernstige verstoring in de Portugese economie en dat ondersteuning van banken door de staat passend is om die verstoring op te heffen. De Commissie merkt op dat het Portugese banksysteem met meerdere problemen kampte op het moment dat de steunmaatregelen werden verleend, doordat enkele Portugese banken veel vreemd vermogen gebruikten, hoge loan-to-depositratio’s (LTD-ratio’s) hadden en te maken kregen met een oplopend percentage niet-presterende leningen. De Commissie merkt voorts op dat Portugal financiële steun van de lidstaten van de eurozone ontvangt, waarvan een deel voor de ondersteuning van Portugese banken is bestemd (10).

| (52) | Gezien het systemische belang van CGD - die een leidende bank is in Portugal - en gezien de betekenis van haar kredietverleningsactiviteiten voor de Portugese economie, accepteert de Commissie dat er ernstige gevolgen voor de Portugese economie zouden zijn, als CGD niet aan de aangescherpte kapitaalvereisten kan voldoen. |
| --- | --- |

(52)

Gezien het systemische belang van CGD - die een leidende bank is in Portugal - en gezien de betekenis van haar kredietverleningsactiviteiten voor de Portugese economie, accepteert de Commissie dat er ernstige gevolgen voor de Portugese economie zouden zijn, als CGD niet aan de aangescherpte kapitaalvereisten kan voldoen.

| (53) | Gezien de huidige toestand van de Portugese economie en het wijdverbreide gebrek aan toegang van de banken tot de internationale en wholesalefinancieringsmarkten, is de Commissie van oordeel dat is voldaan aan de voorwaarden waaronder staatsteun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag kan worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(53)

Gezien de huidige toestand van de Portugese economie en het wijdverbreide gebrek aan toegang van de banken tot de internationale en wholesalefinancieringsmarkten, is de Commissie van oordeel dat is voldaan aan de voorwaarden waaronder staatsteun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag kan worden goedgekeurd.

5.2.2.   Verenigbaarheid van de steun met de herstructureringsmededeling en de verlengingsmededeling

| (54) | Alle maatregelen die als staatssteun zijn aangemerkt, zijn verstrekt in de context van de herstructurering van CGD. In de mededeling van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd) (11) zijn de regels uiteengezet die gelden voor het verlenen van herstructureringssteun aan financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsmededeling moet de herstructurering van een financiële instelling, om krachtens artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag verenigbaar met de interne markt te zijn, in de context van de huidige financiële crisis (i) leiden tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank, (ii) voldoende eigen bijdrage van de begunstigde onderneming bevatten (lastenverdeling) en waarborgen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft, en (iii) voldoende maatregelen bevatten die de mededingingsvervalsing beperken. |
| --- | --- |

(54)

Alle maatregelen die als staatssteun zijn aangemerkt, zijn verstrekt in de context van de herstructurering van CGD. In de mededeling van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd) (11) zijn de regels uiteengezet die gelden voor het verlenen van herstructureringssteun aan financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsmededeling moet de herstructurering van een financiële instelling, om krachtens artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag verenigbaar met de interne markt te zijn, in de context van de huidige financiële crisis (i) leiden tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank, (ii) voldoende eigen bijdrage van de begunstigde onderneming bevatten (lastenverdeling) en waarborgen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft, en (iii) voldoende maatregelen bevatten die de mededingingsvervalsing beperken.

| (55) | Ondanks de eisen die in de herstructureringsmededeling zijn uiteengezet, specificeert punt 14 van de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (hierna „de verlengingsmededeling van 2011” genoemd) (12) dat de Commissie „de beoordeling van de levensvatbaarheid van banken op lange termijn met de nodige proportionaliteit [zal] uitvoeren en daarbij ten volle rekening [zal] houden met elementen waaruit blijkt dat banken op lange termijn levensvatbaar kunnen zijn zonder dat er behoefte is aan een aanzienlijke herstructurering - met name wanneer het kapitaaltekort in hoofdzaak verband houdt met een vertrouwenscrisis ten aanzien van overheidsschuld -, dat de kapitaalinjectie door de overheid beperkt blijft tot het bedrag dat nodig is om bij banken die voor het overige levensvatbaar zijn, de verliezen te compenseren die ontstaan door [Europese] overheidsobligaties [...] tegen marktwaarde te waarderen, en wanneer de analyse laat zien dat de banken in kwestie geen buitensporig risico hebben genomen bij de verwerving van overheidsobligaties.” |
| --- | --- |

(55)

Ondanks de eisen die in de herstructureringsmededeling zijn uiteengezet, specificeert punt 14 van de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (hierna „de verlengingsmededeling van 2011” genoemd) (12) dat de Commissie „de beoordeling van de levensvatbaarheid van banken op lange termijn met de nodige proportionaliteit [zal] uitvoeren en daarbij ten volle rekening [zal] houden met elementen waaruit blijkt dat banken op lange termijn levensvatbaar kunnen zijn zonder dat er behoefte is aan een aanzienlijke herstructurering - met name wanneer het kapitaaltekort in hoofdzaak verband houdt met een vertrouwenscrisis ten aanzien van overheidsschuld -, dat de kapitaalinjectie door de overheid beperkt blijft tot het bedrag dat nodig is om bij banken die voor het overige levensvatbaar zijn, de verliezen te compenseren die ontstaan door [Europese] overheidsobligaties [...] tegen marktwaarde te waarderen, en wanneer de analyse laat zien dat de banken in kwestie geen buitensporig risico hebben genomen bij de verwerving van overheidsobligaties.”

| (56) | In dit verband merkt de Commissie op dat de kapitaalbehoeften van CGD in hoofdzaak verband hielden met een vertrouwenscrisis ten aanzien van de overheidsschuld van Portugal. Hoewel de behoeften niet direct werden veroorzaakt door het effect van het waarderen van overheidsobligaties tegen marktwaarde, was de onderliggende reden vergelijkbaar, aangezien de EBA banken verplichtte om een kapitaalbuffer aan te houden die gerelateerd was aan het bedrag aan overheidsobligaties op de balans (de zogenoemde „buffer voor blootstelling aan staatsleningen”) en daardoor de minimumkapitaalvereisten van de bank verhoogden. |
| --- | --- |

(56)

In dit verband merkt de Commissie op dat de kapitaalbehoeften van CGD in hoofdzaak verband hielden met een vertrouwenscrisis ten aanzien van de overheidsschuld van Portugal. Hoewel de behoeften niet direct werden veroorzaakt door het effect van het waarderen van overheidsobligaties tegen marktwaarde, was de onderliggende reden vergelijkbaar, aangezien de EBA banken verplichtte om een kapitaalbuffer aan te houden die gerelateerd was aan het bedrag aan overheidsobligaties op de balans (de zogenoemde „buffer voor blootstelling aan staatsleningen”) en daardoor de minimumkapitaalvereisten van de bank verhoogden.

| (57) | Van de totale vereiste kapitaalbuffer van CGD van 1 650 miljoen EUR zoals vastgesteld door de EBA, die leidde tot een behoefte aan staatssteun voor datzelfde bedrag, was 1 073 miljoen EUR (65 %) het gevolg van blootstelling aan Portugese overheidsobligaties. Uit de analyse van de Commissie is verder gebleken dat CGD geen buitensporig risico heeft genomen bij de verwerving van overheidsobligaties. De portefeuille van overheidsobligaties werd verworven door carry-tradetransacties te verrichten (gefinancierd door eenjarige middelen van de ECB). Hoewel dergelijke transacties onder bepaalde omstandigheden als bovengemiddeld risicovol kunnen worden beschouwd, waren de verworven obligaties beleenbare activa en lagen de desbetreffende ratings ruim boven „investment grade” (AA- voor Portugal). |
| --- | --- |

(57)

Van de totale vereiste kapitaalbuffer van CGD van 1 650 miljoen EUR zoals vastgesteld door de EBA, die leidde tot een behoefte aan staatssteun voor datzelfde bedrag, was 1 073 miljoen EUR (65 %) het gevolg van blootstelling aan Portugese overheidsobligaties. Uit de analyse van de Commissie is verder gebleken dat CGD geen buitensporig risico heeft genomen bij de verwerving van overheidsobligaties. De portefeuille van overheidsobligaties werd verworven door carry-tradetransacties te verrichten (gefinancierd door eenjarige middelen van de ECB). Hoewel dergelijke transacties onder bepaalde omstandigheden als bovengemiddeld risicovol kunnen worden beschouwd, waren de verworven obligaties beleenbare activa en lagen de desbetreffende ratings ruim boven „investment grade” (AA- voor Portugal).

| (58) | De Commissie zal de beoordeling daarom overeenkomstig punt 14 van de verlengingsmededeling van 2011 met de nodige proportionaliteit uitvoeren. |
| --- | --- |

(58)

De Commissie zal de beoordeling daarom overeenkomstig punt 14 van de verlengingsmededeling van 2011 met de nodige proportionaliteit uitvoeren.

Herstel van de levensvatbaarheid

| (59) | Zoals de Commissie in haar herstructureringsmededeling heeft uiteengezet, moet de betrokken lidstaat een uitgebreid herstructureringsplan indienen dat laat zien hoe de levensvatbaarheid van de begunstigde onderneming op lange termijn zonder staatssteun binnen redelijke tijd en in maximaal vijf jaar zal worden hersteld. Levensvatbaarheid op lange termijn is bereikt wanneer een bank op eigen kracht op de markt kan concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Om dit te kunnen, moet een bank in staat zijn al haar kosten te dekken en een passend rendement op vermogen te bieden, rekening houdende met het risicoprofiel van de bank. Het herstel van de levensvatbaarheid van de bank dient vooral het resultaat te zijn van interne maatregelen en te zijn gebaseerd op een geloofwaardig herstructureringsplan. |
| --- | --- |

(59)

Zoals de Commissie in haar herstructureringsmededeling heeft uiteengezet, moet de betrokken lidstaat een uitgebreid herstructureringsplan indienen dat laat zien hoe de levensvatbaarheid van de begunstigde onderneming op lange termijn zonder staatssteun binnen redelijke tijd en in maximaal vijf jaar zal worden hersteld. Levensvatbaarheid op lange termijn is bereikt wanneer een bank op eigen kracht op de markt kan concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Om dit te kunnen, moet een bank in staat zijn al haar kosten te dekken en een passend rendement op vermogen te bieden, rekening houdende met het risicoprofiel van de bank. Het herstel van de levensvatbaarheid van de bank dient vooral het resultaat te zijn van interne maatregelen en te zijn gebaseerd op een geloofwaardig herstructureringsplan.

| (60) | Portugal heeft voor CGD een herstructureringsplan met een horizon van vijf jaar ingediend dat loopt tot 2017 en een herstel van de levensvatbaarheid aan het einde van de herstructureringsperiode laat zien. |
| --- | --- |

(60)

Portugal heeft voor CGD een herstructureringsplan met een horizon van vijf jaar ingediend dat loopt tot 2017 en een herstel van de levensvatbaarheid aan het einde van de herstructureringsperiode laat zien.

| (61) | In punt 10 van de herstructureringsmededeling wordt vereist dat de voorgenomen herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de begunstigde kunnen oplossen. In dit verband merkt de Commissie op dat het herstructureringsplan de belangrijkste zwakke punten van CGD aanpakt, namelijk de over het algemeen geringe winstgevendheid van haar binnenlandse bankactiviteiten, die 80 % van haar activiteiten uitmaken. De zwakke resultaten van de binnenlandse activiteiten van CGD kunnen slechts ten dele worden gecompenseerd door de positieve resultaten van de internationale activiteiten van CGD, hoewel die in het verleden en nog steeds gemiddeld een positief rendement op geïnvesteerd vermogen (ROCE, returns on capital employed) hebben. In 2012 behaalden de bankactiviteiten in Angola bijvoorbeeld een ROCE van [50-60] %, die in Mozambique een ROCE van [20-30] %, in Zuid-Afrika [20-30] % en in Macau [20-30] %. Ter vergelijking: de bankactiviteiten van CGD in Portugal hadden in 2012 een ROCE van – [10-20] %. Omdat de internationale activiteiten een positieve bijdrage leveren aan de algemene economische situatie van de CGD-groep, maar slechts een klein deel van de activiteiten uitmaken, richt het herstructureringsplan zich op verbetering van de winstgevendheid van de binnenlandse activiteiten. |
| --- | --- |

(61)

In punt 10 van de herstructureringsmededeling wordt vereist dat de voorgenomen herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de begunstigde kunnen oplossen. In dit verband merkt de Commissie op dat het herstructureringsplan de belangrijkste zwakke punten van CGD aanpakt, namelijk de over het algemeen geringe winstgevendheid van haar binnenlandse bankactiviteiten, die 80 % van haar activiteiten uitmaken. De zwakke resultaten van de binnenlandse activiteiten van CGD kunnen slechts ten dele worden gecompenseerd door de positieve resultaten van de internationale activiteiten van CGD, hoewel die in het verleden en nog steeds gemiddeld een positief rendement op geïnvesteerd vermogen (ROCE, returns on capital employed) hebben. In 2012 behaalden de bankactiviteiten in Angola bijvoorbeeld een ROCE van [50-60] %, die in Mozambique een ROCE van [20-30] %, in Zuid-Afrika [20-30] % en in Macau [20-30] %. Ter vergelijking: de bankactiviteiten van CGD in Portugal hadden in 2012 een ROCE van – [10-20] %. Omdat de internationale activiteiten een positieve bijdrage leveren aan de algemene economische situatie van de CGD-groep, maar slechts een klein deel van de activiteiten uitmaken, richt het herstructureringsplan zich op verbetering van de winstgevendheid van de binnenlandse activiteiten.

| (62) | De Commissie merkt in positieve zin op dat CGD maatregelen had genomen om haar arbeidskosten en administratieve kosten omlaag te brengen voordat zij staatssteun ontving. De huidige macro-economische situatie en de vooruitzichten van de binnenlandse bancaire mark vroegen echter om een resolutere aanpak, zoals de optimaliseringsinspanning die in het herstructureringsplan wordt beschreven. De nagestreefde inkrimping van het personeelsbestand van de bank, waarbij het aantal werknemers in Portugal in de bancaire tak in de loop van de herstructureringsperiode wordt verlaagd van 9 401 naar [8 500-9 000], zodat een verlaging van de arbeidskosten met [5-10] % wordt verwacht, is een adequate manier om de vereiste besparingen te realiseren, in het bijzonder wanneer rekening wordt gehouden met het feit dat het budget voor de administratieve kosten ook aanzienlijk zal worden verlaagd. |
| --- | --- |

(62)

De Commissie merkt in positieve zin op dat CGD maatregelen had genomen om haar arbeidskosten en administratieve kosten omlaag te brengen voordat zij staatssteun ontving. De huidige macro-economische situatie en de vooruitzichten van de binnenlandse bancaire mark vroegen echter om een resolutere aanpak, zoals de optimaliseringsinspanning die in het herstructureringsplan wordt beschreven. De nagestreefde inkrimping van het personeelsbestand van de bank, waarbij het aantal werknemers in Portugal in de bancaire tak in de loop van de herstructureringsperiode wordt verlaagd van 9 401 naar [8 500-9 000], zodat een verlaging van de arbeidskosten met [5-10] % wordt verwacht, is een adequate manier om de vereiste besparingen te realiseren, in het bijzonder wanneer rekening wordt gehouden met het feit dat het budget voor de administratieve kosten ook aanzienlijk zal worden verlaagd.

| (63) | Uit de analyse van het vestigingennetwerk van CGD door de Commissie bleek aanvankelijk dat er ruimte was voor verbetering van de wijze waarop werd omgegaan met duidelijk slecht presterende vestigingen. Het periodieke herwaarderingsproces van vestigingen dat CGD nu heeft ingevoerd, is echter een adequate manier om toezicht te houden op de prestaties van het retailnetwerk en, indien nodig, de binnenlandse voetafdruk aan te passen. In het herstructureringsplan heeft CGD uiteengezet dat zij het binnenlandse vestigingennetwerk met [5-10] % wil verkleinen door [70-80] van de 840 vestigingen te sluiten. Vanuit het gezichtspunt van de Commissie is de beoogde afslanking een passende manier om de binnenlandse aanwezigheid van CGD aan de marktvereisten aan te passen, terwijl voor klanten over het algemeen toch een toereikend dienstverleningsniveau in stand wordt gehouden. |
| --- | --- |

(63)

Uit de analyse van het vestigingennetwerk van CGD door de Commissie bleek aanvankelijk dat er ruimte was voor verbetering van de wijze waarop werd omgegaan met duidelijk slecht presterende vestigingen. Het periodieke herwaarderingsproces van vestigingen dat CGD nu heeft ingevoerd, is echter een adequate manier om toezicht te houden op de prestaties van het retailnetwerk en, indien nodig, de binnenlandse voetafdruk aan te passen. In het herstructureringsplan heeft CGD uiteengezet dat zij het binnenlandse vestigingennetwerk met [5-10] % wil verkleinen door [70-80] van de 840 vestigingen te sluiten. Vanuit het gezichtspunt van de Commissie is de beoogde afslanking een passende manier om de binnenlandse aanwezigheid van CGD aan de marktvereisten aan te passen, terwijl voor klanten over het algemeen toch een toereikend dienstverleningsniveau in stand wordt gehouden.

| (64) | De Commissie merkt voorts op dat de verbetering van de operationele efficiëntie van CGD ook zal worden bereikt door de inkomsten uit diensten en commissies te verhogen door de invoering van nieuwe tariefstructuren. Die verhoging van de inkomsten uit tarieven en commissies lijkt gerechtvaardigd, enerzijds omdat het aandeel van commissies in de resultatenrekening van CGD relatief laag is vergeleken met het gemiddelde in de Portugese banksector en anderzijds omdat de bank volledige zeggenschap heeft over de geldende tariefstructuren. |
| --- | --- |

(64)

De Commissie merkt voorts op dat de verbetering van de operationele efficiëntie van CGD ook zal worden bereikt door de inkomsten uit diensten en commissies te verhogen door de invoering van nieuwe tariefstructuren. Die verhoging van de inkomsten uit tarieven en commissies lijkt gerechtvaardigd, enerzijds omdat het aandeel van commissies in de resultatenrekening van CGD relatief laag is vergeleken met het gemiddelde in de Portugese banksector en anderzijds omdat de bank volledige zeggenschap heeft over de geldende tariefstructuren.

| (65) | Wat betreft de verlaging van de schuldpositie, merkt de Commissie op dat het herstructureringsplan van CGD evenwichtig is en zorgvuldig tracht negatieve effecten op het herstel van de Portugese economie te voorkomen, ook al bedragen de betrokken maatregelen in totaal [10-20] miljard EUR, een bedrag dat overeenkomt met een verlaging van de balans met [10-20] %. Als CGD als grootste bank van Portugal eenvoudigweg het kredietbudget had verkleind, had zij kunnen bijdragen tot kredietschaarste en de reële economie kunnen schaden. Die uitkomst werd voorkomen doordat de belangrijkste bronnen van de inspanningen van CGD om haar schuldpositie te verlagen geen verband houden met het kredietbedrag dat aan de Portugese economie kan worden verstrekt. De kredietverleningscapaciteit van CGD wordt niet aangetast door de verkoop van de verzekeringstak, de verkoop van de resterende niet-strategische participaties, de terugbetaling van ex-BPN-schulden, en de afbouw van niet-kernkrediet in Spanje. De inspanningen om de schuldpositie te verlagen zijn dus goed gericht, omdat ze CGD in staat stellen zich te concentreren op haar kernactiviteiten op het gebied van retailbankieren en middelen vrij te maken die het kernkapitaal van de bank kunnen versterken, maar tegelijkertijd de potentiële negatieve effecten van verlaging van de schuldpositie voor de Portugese economie voorkomen. |
| --- | --- |

(65)

Wat betreft de verlaging van de schuldpositie, merkt de Commissie op dat het herstructureringsplan van CGD evenwichtig is en zorgvuldig tracht negatieve effecten op het herstel van de Portugese economie te voorkomen, ook al bedragen de betrokken maatregelen in totaal [10-20] miljard EUR, een bedrag dat overeenkomt met een verlaging van de balans met [10-20] %. Als CGD als grootste bank van Portugal eenvoudigweg het kredietbudget had verkleind, had zij kunnen bijdragen tot kredietschaarste en de reële economie kunnen schaden. Die uitkomst werd voorkomen doordat de belangrijkste bronnen van de inspanningen van CGD om haar schuldpositie te verlagen geen verband houden met het kredietbedrag dat aan de Portugese economie kan worden verstrekt. De kredietverleningscapaciteit van CGD wordt niet aangetast door de verkoop van de verzekeringstak, de verkoop van de resterende niet-strategische participaties, de terugbetaling van ex-BPN-schulden, en de afbouw van niet-kernkrediet in Spanje. De inspanningen om de schuldpositie te verlagen zijn dus goed gericht, omdat ze CGD in staat stellen zich te concentreren op haar kernactiviteiten op het gebied van retailbankieren en middelen vrij te maken die het kernkapitaal van de bank kunnen versterken, maar tegelijkertijd de potentiële negatieve effecten van verlaging van de schuldpositie voor de Portugese economie voorkomen.

| (66) | In dezelfde geest neemt de Commissie nota van de toezegging van CGD aan de Portugese regering om jaarlijks 30 miljoen EUR toe te wijzen aan een fonds dat op zijn beurt zal beleggen in aandelen van kmo’s en mid-cap-bedrijven om financiering voor de reële economie in Portugal te garanderen. Bij dergelijke beleggingen zal geen sprake zijn van de acquisitie van participaties in concurrerende ondernemingen en de Commissie is ook van mening dat ze geen marktverstorende activiteiten zijn in de zin van punt 23 van de herstructureringsmededeling. De toezegging bevat niets dat kan leiden tot een aanvullend voordeel voor CGD, dus de Commissie hoeft in dit besluit de status van die toezegging niet verder te beoordelen. |
| --- | --- |

(66)

In dezelfde geest neemt de Commissie nota van de toezegging van CGD aan de Portugese regering om jaarlijks 30 miljoen EUR toe te wijzen aan een fonds dat op zijn beurt zal beleggen in aandelen van kmo’s en mid-cap-bedrijven om financiering voor de reële economie in Portugal te garanderen. Bij dergelijke beleggingen zal geen sprake zijn van de acquisitie van participaties in concurrerende ondernemingen en de Commissie is ook van mening dat ze geen marktverstorende activiteiten zijn in de zin van punt 23 van de herstructureringsmededeling. De toezegging bevat niets dat kan leiden tot een aanvullend voordeel voor CGD, dus de Commissie hoeft in dit besluit de status van die toezegging niet verder te beoordelen.

| (67) | Wat betreft de verkoop van de verzekeringsactiviteiten van CGD, is het nodig Caixa Seguros te herstructureren om haar verkoopbaarheid te vergroten, zoals is uiteengezet in het herstructureringsplan van CGD. CGD heeft een redelijke aanpak voorgesteld om binnen de herstructureringsperiode tot verkoop van Caixa Seguros te komen. |
| --- | --- |

(67)

Wat betreft de verkoop van de verzekeringsactiviteiten van CGD, is het nodig Caixa Seguros te herstructureren om haar verkoopbaarheid te vergroten, zoals is uiteengezet in het herstructureringsplan van CGD. CGD heeft een redelijke aanpak voorgesteld om binnen de herstructureringsperiode tot verkoop van Caixa Seguros te komen.

| (68) | Het winstgevend maken van de bankactiviteiten van CGD in Spanje vormt een belangrijk element in het plan van CGD om in korte tijd tot een positieve totale winstgevendheid te komen. Met name omdat de activiteiten in Spanje al enige tijd niet winstgevend zijn en al vóór het begin van de financiële crisis een negatieve bijdrage aan het resultaat leverden, is een resolute aanpak nodig om dit probleem op te lossen. |
| --- | --- |

(68)

Het winstgevend maken van de bankactiviteiten van CGD in Spanje vormt een belangrijk element in het plan van CGD om in korte tijd tot een positieve totale winstgevendheid te komen. Met name omdat de activiteiten in Spanje al enige tijd niet winstgevend zijn en al vóór het begin van de financiële crisis een negatieve bijdrage aan het resultaat leverden, is een resolute aanpak nodig om dit probleem op te lossen.

| (69) | In haar herstructureringsplan heeft CGD haar voorkeursoptie om de wholesaleactiviteiten in Spanje te beëindigen en de retailactiviteiten te herstructureren en op kleinere schaal voort te zetten, alsook alternatieven uiteengezet, met name volledige beëindiging van de activiteiten, afstoting van de activiteiten door verkoop of ruil van activa, een geleidelijke afbouw of het zoeken van een partner voor een joint venture. Al die alternatieven hadden echter hun specifieke nadelen en zouden naar verwachting leiden tot forse kapitaalverliezen. CGD kwam daarom tot de conclusie dat herstructurering van de Spaanse activiteiten vanuit economisch oogpunt de beste optie is. |
| --- | --- |

(69)

In haar herstructureringsplan heeft CGD haar voorkeursoptie om de wholesaleactiviteiten in Spanje te beëindigen en de retailactiviteiten te herstructureren en op kleinere schaal voort te zetten, alsook alternatieven uiteengezet, met name volledige beëindiging van de activiteiten, afstoting van de activiteiten door verkoop of ruil van activa, een geleidelijke afbouw of het zoeken van een partner voor een joint venture. Al die alternatieven hadden echter hun specifieke nadelen en zouden naar verwachting leiden tot forse kapitaalverliezen. CGD kwam daarom tot de conclusie dat herstructurering van de Spaanse activiteiten vanuit economisch oogpunt de beste optie is.

| (70) | De Commissie vermoedt dat de herstructurering van de Spaanse activiteiten in de huidige macro-economische context moeilijk zal zijn, maar erkent tegelijkertijd dat de alternatieve benaderingen duurder zouden kunnen uitvallen. De Commissie merkt in positieve zin op dat de wholesaleactiviteiten zijn gestaakt en dat BCG in elk geval een aanzienlijke portefeuille van activa van haar Spaanse activiteiten die niet tot het kernbedrijf behoren zal afbouwen, haar voetafdruk in Spanje met bijna [50-60] % aanzienlijk zal verkleinen en mogelijkheden verkent om kosten te besparen door gebruik te maken van diensten die binnen de groep beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

(70)

De Commissie vermoedt dat de herstructurering van de Spaanse activiteiten in de huidige macro-economische context moeilijk zal zijn, maar erkent tegelijkertijd dat de alternatieve benaderingen duurder zouden kunnen uitvallen. De Commissie merkt in positieve zin op dat de wholesaleactiviteiten zijn gestaakt en dat BCG in elk geval een aanzienlijke portefeuille van activa van haar Spaanse activiteiten die niet tot het kernbedrijf behoren zal afbouwen, haar voetafdruk in Spanje met bijna [50-60] % aanzienlijk zal verkleinen en mogelijkheden verkent om kosten te besparen door gebruik te maken van diensten die binnen de groep beschikbaar zijn.

| (71) | Vanuit het gezichtspunt van de Commissie is het echter nodig de doelstelling de activiteiten in Spanje zo spoedig mogelijk winstgevend te maken, te versterken. De Commissie acht het daarom van essentieel belang dat Portugal de toezegging heeft gedaan dat BCG hetzij voor [...] zal voldoen aan de belangrijkste prestatie-indicatoren die in punt 4.2.7.3.1.5 van de toezeggingen (zie bijlage) zijn vastgesteld met betrekking tot de relevante drempels voor arbeidskosten en administratieve kosten, efficiëntieratio, financiering, deposito’s, nieuw krediet, nettomarge en niet-presterende leningen, hetzij — als zij er niet in slaagt deze doelen te halen — nieuwe productie in Spanje zal stopzetten en alle Spaanse activiteiten zal afbouwen. In het licht van die garantie en het ontbreken van alternatieven op korte termijn, aanvaardt de Commissie het plan om de retailbankactiviteiten in Spanje winstgevend te maken als onderdeel van het herstructureringsplan van CGD. |
| --- | --- |

(71)

Vanuit het gezichtspunt van de Commissie is het echter nodig de doelstelling de activiteiten in Spanje zo spoedig mogelijk winstgevend te maken, te versterken. De Commissie acht het daarom van essentieel belang dat Portugal de toezegging heeft gedaan dat BCG hetzij voor [...] zal voldoen aan de belangrijkste prestatie-indicatoren die in punt 4.2.7.3.1.5 van de toezeggingen (zie bijlage) zijn vastgesteld met betrekking tot de relevante drempels voor arbeidskosten en administratieve kosten, efficiëntieratio, financiering, deposito’s, nieuw krediet, nettomarge en niet-presterende leningen, hetzij — als zij er niet in slaagt deze doelen te halen — nieuwe productie in Spanje zal stopzetten en alle Spaanse activiteiten zal afbouwen. In het licht van die garantie en het ontbreken van alternatieven op korte termijn, aanvaardt de Commissie het plan om de retailbankactiviteiten in Spanje winstgevend te maken als onderdeel van het herstructureringsplan van CGD.

| (72) | De Commissie is voorts van oordeel dat het herstructureringsplan van CGD geloofwaardig is, ook wanneer de huidige moeilijke economische situatie van Portugal langer zou duren dan in het basisscenario wordt aangenomen. CGD verwacht dat het credit-at-risk in de loop van de herstructureringsperiode verder zal toenemen van een toch al hoog niveau van 12 % tot [10-20] % eind 2017. De bank verwacht bovendien de voorzieningen voor credit-at-risk te verhogen tot [50-60] %. Een dergelijke dekkingspercentage kan in overeenstemming worden geacht met dat van andere Portugese banken die geen kapitaal van de staat hebben ontvangen, zoals Banco Espirito Santo of Banco Santander Totta. Het dekkingspercentage van CGD moet worden beoordeeld in het licht van het feit dat de bank in Portugal van oudsher een sterke positie als hypotheekverstrekker heeft en dus in haar leningenportefeuille een groot aandeel hypotheken heeft, met een gemiddelde ratio van de leningen ten opzichte van de onderliggende waarde („loan-to-valueratio”, LTV-ratio) van circa [70-80] %. Rekening houdend met die factoren, lijkt een dekkingspercentage van het credit-at-risk van [50-60] % toereikend om toekomstige verliezen van CGD op leningen gedurende de herstructureringsperiode te dekken. |
| --- | --- |

(72)

De Commissie is voorts van oordeel dat het herstructureringsplan van CGD geloofwaardig is, ook wanneer de huidige moeilijke economische situatie van Portugal langer zou duren dan in het basisscenario wordt aangenomen. CGD verwacht dat het credit-at-risk in de loop van de herstructureringsperiode verder zal toenemen van een toch al hoog niveau van 12 % tot [10-20] % eind 2017. De bank verwacht bovendien de voorzieningen voor credit-at-risk te verhogen tot [50-60] %. Een dergelijke dekkingspercentage kan in overeenstemming worden geacht met dat van andere Portugese banken die geen kapitaal van de staat hebben ontvangen, zoals Banco Espirito Santo of Banco Santander Totta. Het dekkingspercentage van CGD moet worden beoordeeld in het licht van het feit dat de bank in Portugal van oudsher een sterke positie als hypotheekverstrekker heeft en dus in haar leningenportefeuille een groot aandeel hypotheken heeft, met een gemiddelde ratio van de leningen ten opzichte van de onderliggende waarde („loan-to-valueratio”, LTV-ratio) van circa [70-80] %. Rekening houdend met die factoren, lijkt een dekkingspercentage van het credit-at-risk van [50-60] % toereikend om toekomstige verliezen van CGD op leningen gedurende de herstructureringsperiode te dekken.

| (73) | De Commissie merkt tot slot op dat alle in het herstructureringsplan beschreven maatregelen zijn gericht op herstel van de levensvatbaarheid van CGD en moeten leiden tot een bevredigende mate van winstgevendheid, wat blijkt uit de streefcijfers voor het rendement op eigen vermogen („REV”) van [5-10] % voor de bankactiviteiten van CGD in Portugal voor 31 december 2017 en van [5-10] % voor de geconsolideerde resultaten van alle activiteiten van de CGD-groep voor 31 december 2017. |
| --- | --- |

(73)

De Commissie merkt tot slot op dat alle in het herstructureringsplan beschreven maatregelen zijn gericht op herstel van de levensvatbaarheid van CGD en moeten leiden tot een bevredigende mate van winstgevendheid, wat blijkt uit de streefcijfers voor het rendement op eigen vermogen („REV”) van [5-10] % voor de bankactiviteiten van CGD in Portugal voor 31 december 2017 en van [5-10] % voor de geconsolideerde resultaten van alle activiteiten van de CGD-groep voor 31 december 2017.

Steun beperkt tot het minimum, eigen bijdrage en lastenverdeling

| (74) | De herstructureringsmededeling stelt dat een passende bijdrage van de begunstigde onderneming nodig is om de steun tot een minimum te beperken en de mededingingsvervalsing en het morele risico aan te pakken. Daartoe bepaalt de mededeling dat i) zowel de herstructureringskosten als het steunbedrag moeten worden beperkt en ii) een aanzienlijke eigen bijdrage noodzakelijk is. |
| --- | --- |

(74)

De herstructureringsmededeling stelt dat een passende bijdrage van de begunstigde onderneming nodig is om de steun tot een minimum te beperken en de mededingingsvervalsing en het morele risico aan te pakken. Daartoe bepaalt de mededeling dat i) zowel de herstructureringskosten als het steunbedrag moeten worden beperkt en ii) een aanzienlijke eigen bijdrage noodzakelijk is.

| (75) | Het herstructureringsplan van CGD bevat geen elementen die erop wijzen dat de steun hoger is dan de benodigde middelen om de levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen. Zoals beschreven in overweging 13, werd het verwachte kapitaaltekort dat moest worden gedekt, vastgesteld op basis van het memorandum van overeenstemming dat werd overeengekomen tussen de Portugese regering enerzijds en het IMF, de ECB en de Commissie anderzijds. |
| --- | --- |

(75)

Het herstructureringsplan van CGD bevat geen elementen die erop wijzen dat de steun hoger is dan de benodigde middelen om de levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen. Zoals beschreven in overweging 13, werd het verwachte kapitaaltekort dat moest worden gedekt, vastgesteld op basis van het memorandum van overeenstemming dat werd overeengekomen tussen de Portugese regering enerzijds en het IMF, de ECB en de Commissie anderzijds.

| (76) | Volgens punt 34 van de herstructureringsmededeling is een passende vergoeding voor staatsinterventie een van de meest geschikte wijzen om mededingingsvervalsing te beperken. De Commissie merkt in dit verband op dat het kapitaal dat in de vorm van converteerbare instrumenten werd verstrekt, passend werd vergoed, in overeenstemming met de richtsnoeren van de Commissie en de ECB (13). De vergoeding van de converteerbare instrumenten begint bij een aanvankelijke 8,5 % voor het eerste jaar en zal mettertijd stapsgewijs toenemen tot een gemiddelde jaarlijkse vergoeding van 9,2 % gedurende de investeringsperiode. De stapsgewijze verhoging zal CGD aanmoedigen om uit de staatsinterventie te stappen. |
| --- | --- |

(76)

Volgens punt 34 van de herstructureringsmededeling is een passende vergoeding voor staatsinterventie een van de meest geschikte wijzen om mededingingsvervalsing te beperken. De Commissie merkt in dit verband op dat het kapitaal dat in de vorm van converteerbare instrumenten werd verstrekt, passend werd vergoed, in overeenstemming met de richtsnoeren van de Commissie en de ECB (13). De vergoeding van de converteerbare instrumenten begint bij een aanvankelijke 8,5 % voor het eerste jaar en zal mettertijd stapsgewijs toenemen tot een gemiddelde jaarlijkse vergoeding van 9,2 % gedurende de investeringsperiode. De stapsgewijze verhoging zal CGD aanmoedigen om uit de staatsinterventie te stappen.

| (77) | De Commissie merkt op dat CGD volgens het herstructureringsplan en de daarmee verband houdende toezeggingen haar kapitaaloverschot zal gebruiken voor de volledige terugbetaling van de converteerbare instrumenten (zie punt 5 van de toezeggingen). |
| --- | --- |

(77)

De Commissie merkt op dat CGD volgens het herstructureringsplan en de daarmee verband houdende toezeggingen haar kapitaaloverschot zal gebruiken voor de volledige terugbetaling van de converteerbare instrumenten (zie punt 5 van de toezeggingen).

| (78) | CGD zal in 2014 [50-60] % van haar kapitaaloverschot en in 2015 en de daaropvolgende jaren [90-100] % van haar kapitaaloverschot gebruiken om 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten terug te betalen. Het terugbetalingsmechanisme beperkt de kapitaalbuffer die CGD op haar balans kan aanhouden en waarborgt daarmee dat de steun gedurende de herstructureringsperiode tot het noodzakelijke minimum beperkt zal blijven. |
| --- | --- |

(78)

CGD zal in 2014 [50-60] % van haar kapitaaloverschot en in 2015 en de daaropvolgende jaren [90-100] % van haar kapitaaloverschot gebruiken om 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten terug te betalen. Het terugbetalingsmechanisme beperkt de kapitaalbuffer die CGD op haar balans kan aanhouden en waarborgt daarmee dat de steun gedurende de herstructureringsperiode tot het noodzakelijke minimum beperkt zal blijven.

| (79) | Het is voorts belangrijk op te merken dat de verkoop van de verzekeringstak eigen kapitaal zal vrijmaken en het daardoor waarschijnlijker zal maken dat CGD een kapitaaloverschot zal hebben dat kan worden gebruikt voor de terugbetaling van de converteerbare instrumenten, en dat CGD dus ook met eigen middelen zal bijdragen in de kosten van de herstructurering. |
| --- | --- |

(79)

Het is voorts belangrijk op te merken dat de verkoop van de verzekeringstak eigen kapitaal zal vrijmaken en het daardoor waarschijnlijker zal maken dat CGD een kapitaaloverschot zal hebben dat kan worden gebruikt voor de terugbetaling van de converteerbare instrumenten, en dat CGD dus ook met eigen middelen zal bijdragen in de kosten van de herstructurering.

| (80) | De Commissie merkt evenwel op dat CGD zich niet heeft gehouden aan het verbod op dividenduitkering, maar voor een bedrag van 405 415 EUR aan dividenden heeft uitgekeerd, in strijd met de door Portugal in het kader van het reddingsbesluit gedane toezegging. |
| --- | --- |

(80)

De Commissie merkt evenwel op dat CGD zich niet heeft gehouden aan het verbod op dividenduitkering, maar voor een bedrag van 405 415 EUR aan dividenden heeft uitgekeerd, in strijd met de door Portugal in het kader van het reddingsbesluit gedane toezegging.

| (81) | Het doel van het verbod op de uitkering van dividenden en coupons is de uitstroom van middelen te voorkomen en er zo voor te zorgen dat de steun kan worden terugbetaald en de staatssteun dus tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. De aandeelhouders van de bank, alsook de houders van hybride kapitaal en achtergestelde schulden zouden daarom zo veel mogelijk moeten worden uitgesloten van het potentiële voordeel van de staatssteun. |
| --- | --- |

(81)

Het doel van het verbod op de uitkering van dividenden en coupons is de uitstroom van middelen te voorkomen en er zo voor te zorgen dat de steun kan worden terugbetaald en de staatssteun dus tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. De aandeelhouders van de bank, alsook de houders van hybride kapitaal en achtergestelde schulden zouden daarom zo veel mogelijk moeten worden uitgesloten van het potentiële voordeel van de staatssteun.

| (82) | Omdat CGD in staat was om dividenden uit te keren, is aangetoond dat het steunbedrag niet tot het noodzakelijke minimum beperkt is gebleven. De informatie die CGD in de loop van de onderzoeksprocedure met betrekking tot het misbruik heeft verstrekt, heeft het oordeel van de Commissie in het besluit tot inleiding van de procedure dat de betalingen dividendbetalingen waren die onder het verbod op dividenduitkering van het reddingsbesluit vielen, niet gewijzigd en uit die informatie is evenmin gebleken dat er een wettelijke verplichting tot betaling bestond die een dividenduitkering in overeenstemming met het reddingsbesluit mogelijk zou hebben gemaakt. |
| --- | --- |

(82)

Omdat CGD in staat was om dividenden uit te keren, is aangetoond dat het steunbedrag niet tot het noodzakelijke minimum beperkt is gebleven. De informatie die CGD in de loop van de onderzoeksprocedure met betrekking tot het misbruik heeft verstrekt, heeft het oordeel van de Commissie in het besluit tot inleiding van de procedure dat de betalingen dividendbetalingen waren die onder het verbod op dividenduitkering van het reddingsbesluit vielen, niet gewijzigd en uit die informatie is evenmin gebleken dat er een wettelijke verplichting tot betaling bestond die een dividenduitkering in overeenstemming met het reddingsbesluit mogelijk zou hebben gemaakt.

| (83) | De Commissie oordeelt dat de steunmaatregelen voor het bedrag van 1 650 miljoen EUR tot het noodzakelijke minimum beperkt bleven, met uitzondering van een bedrag van 405 415 EUR dat werd gebruikt voor dividendbetalingen. De Commissie neemt in dit verband in het bijzonder nota van de toezegging van CGD om Portugal een bedrag gelijk aan de dividenduitkering, en daarmee het bedrag waarmee de verleende steun het noodzakelijke minimum te boven ging, terug te betalen. Door die toezegging wordt de steun geacht te zijn beperkt tot het noodzakelijke minimum. |
| --- | --- |

(83)

De Commissie oordeelt dat de steunmaatregelen voor het bedrag van 1 650 miljoen EUR tot het noodzakelijke minimum beperkt bleven, met uitzondering van een bedrag van 405 415 EUR dat werd gebruikt voor dividendbetalingen. De Commissie neemt in dit verband in het bijzonder nota van de toezegging van CGD om Portugal een bedrag gelijk aan de dividenduitkering, en daarmee het bedrag waarmee de verleende steun het noodzakelijke minimum te boven ging, terug te betalen. Door die toezegging wordt de steun geacht te zijn beperkt tot het noodzakelijke minimum.

| (84) | De Commissie merkt tevens op dat Portugal zich heeft verplicht tot een verbod op dividend-, coupon- en rentebetalingen (zie punt 6.7 van de toezeggingen). |
| --- | --- |

(84)

De Commissie merkt tevens op dat Portugal zich heeft verplicht tot een verbod op dividend-, coupon- en rentebetalingen (zie punt 6.7 van de toezeggingen).

| (85) | Punt 24 van de herstructureringsmededeling bepaalt voorts dat een afdoende vergoeding voor staatsvermogen ook een manier is om tot lastenverdeling te komen. Zoals vastgesteld in overweging 76, is de Commissie van mening dat het in de vorm van converteerbare instrumenten verstrekte kapitaal afdoende wordt vergoed. |
| --- | --- |

(85)

Punt 24 van de herstructureringsmededeling bepaalt voorts dat een afdoende vergoeding voor staatsvermogen ook een manier is om tot lastenverdeling te komen. Zoals vastgesteld in overweging 76, is de Commissie van mening dat het in de vorm van converteerbare instrumenten verstrekte kapitaal afdoende wordt vergoed.

| (86) | Tot slot merkt de Commissie op dat CGD al kostenbesparende maatregelen heeft uitgevoerd en zal blijven uitvoeren door met name haar personeelsbestand in te krimpen en haar vestigingennetwerk in Portugal te verkleinen, en zo door interne maatregelen bijdraagt in de kosten van de herstructurering. |
| --- | --- |

(86)

Tot slot merkt de Commissie op dat CGD al kostenbesparende maatregelen heeft uitgevoerd en zal blijven uitvoeren door met name haar personeelsbestand in te krimpen en haar vestigingennetwerk in Portugal te verkleinen, en zo door interne maatregelen bijdraagt in de kosten van de herstructurering.

| (87) | De Commissie concludeert om die redenen dat het herstructureringsplan waarborgt dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft en voorziet in een passende eigen bijdrage en lastenverdeling. |
| --- | --- |

(87)

De Commissie concludeert om die redenen dat het herstructureringsplan waarborgt dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft en voorziet in een passende eigen bijdrage en lastenverdeling.

Beperking van de mededingingsvervalsing

| (88) | Tot slot schrijft punt 4 van de herstructureringsmededeling voor dat het herstructureringsplan maatregelen bevat die de mededingingsvervalsing beperken. Dergelijke maatregelen moeten zijn toegesneden op de verstoringen van de markten waarop de begunstigde bank na de herstructurering actief is. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen hangen af van twee criteria: op de eerste plaats het steunbedrag en de voorwaarden en omstandigheden waaronder de steun werd verleend, en op de tweede plaats de kenmerken van de markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn. De Commissie moet tevens rekening houden met de omvang van de eigen bijdrage van de begunstigde en de lastenverdeling gedurende de herstructureringsperiode. |
| --- | --- |

(88)

Tot slot schrijft punt 4 van de herstructureringsmededeling voor dat het herstructureringsplan maatregelen bevat die de mededingingsvervalsing beperken. Dergelijke maatregelen moeten zijn toegesneden op de verstoringen van de markten waarop de begunstigde bank na de herstructurering actief is. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen hangen af van twee criteria: op de eerste plaats het steunbedrag en de voorwaarden en omstandigheden waaronder de steun werd verleend, en op de tweede plaats de kenmerken van de markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn. De Commissie moet tevens rekening houden met de omvang van de eigen bijdrage van de begunstigde en de lastenverdeling gedurende de herstructureringsperiode.

| (89) | De Commissie herinnert eraan dat CGD staatssteun in de vorm van kapitaalinjecties en converteerbare instrumenten heeft ontvangen ten bedrage van 1 650 miljoen EUR. Het steunbedrag stemt overeen met 2,3 % van de risicogewogen activa (RWA) van CGD (14), wat relatief laag is. Omdat de converteerbare instrumenten passend worden vergoed, zijn slechts gematigde maatregelen nodig om de potentiële mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(89)

De Commissie herinnert eraan dat CGD staatssteun in de vorm van kapitaalinjecties en converteerbare instrumenten heeft ontvangen ten bedrage van 1 650 miljoen EUR. Het steunbedrag stemt overeen met 2,3 % van de risicogewogen activa (RWA) van CGD (14), wat relatief laag is. Omdat de converteerbare instrumenten passend worden vergoed, zijn slechts gematigde maatregelen nodig om de potentiële mededingingsvervalsing te beperken.

| (90) | De proportionele afslanking van CGD op het punt van het balanstotaal, de geografische voetafdruk en het personeelsbestand zal bijdragen aan de beperking van de mededingingsvervalsing. Hoewel de afstoting van Caixa Seguros en de afslanking en herstructurering van de Spaanse onderneming zullen bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid van de bank, wordt de verlaging van de resterende balans passend geacht ten opzichte van de door de steun veroorzaakte mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(90)

De proportionele afslanking van CGD op het punt van het balanstotaal, de geografische voetafdruk en het personeelsbestand zal bijdragen aan de beperking van de mededingingsvervalsing. Hoewel de afstoting van Caixa Seguros en de afslanking en herstructurering van de Spaanse onderneming zullen bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid van de bank, wordt de verlaging van de resterende balans passend geacht ten opzichte van de door de steun veroorzaakte mededingingsvervalsing.

| (91) | Behalve deze structurele maatregelen, heeft Portugal zich ook verbonden tot diverse beperkingen ten aanzien van het gedrag. De Commissie neemt kennis van de verbintenissen ten aanzien van het gedrag die zijn uiteengezet in punt 6 van de toezeggingen, zoals een verbod om de staatssteun in reclameboodschappen te vermelden en een verbod op agressieve commerciële praktijken, die CGD beletten om de steun te gebruiken voor mededingingsverstorend gedrag. Zij verwelkomt in het bijzonder een acquisitieverbod, dat garandeert dat de staatssteun niet zal worden gebruikt om concurrenten over te nemen, maar in plaats daarvan voor het beoogde doel wordt ingezet, met name het herstel van de levensvatbaarheid van CGD. |
| --- | --- |

(91)

Behalve deze structurele maatregelen, heeft Portugal zich ook verbonden tot diverse beperkingen ten aanzien van het gedrag. De Commissie neemt kennis van de verbintenissen ten aanzien van het gedrag die zijn uiteengezet in punt 6 van de toezeggingen, zoals een verbod om de staatssteun in reclameboodschappen te vermelden en een verbod op agressieve commerciële praktijken, die CGD beletten om de steun te gebruiken voor mededingingsverstorend gedrag. Zij verwelkomt in het bijzonder een acquisitieverbod, dat garandeert dat de staatssteun niet zal worden gebruikt om concurrenten over te nemen, maar in plaats daarvan voor het beoogde doel wordt ingezet, met name het herstel van de levensvatbaarheid van CGD.

| (92) | Samengevat is de Commissie van oordeel dat er voldoende waarborgen zijn om de potentiële mededingingsvervalsing te beperken, in het bijzonder in het licht van de toepassing van punt 14 van de verlengingsmededeling van 2011 als gevolg van de gebeurtenissen die staatssteun noodzakelijk maakten, met name de EBA-buffer voor blootstelling aan staatsleningen. |
| --- | --- |

(92)

Samengevat is de Commissie van oordeel dat er voldoende waarborgen zijn om de potentiële mededingingsvervalsing te beperken, in het bijzonder in het licht van de toepassing van punt 14 van de verlengingsmededeling van 2011 als gevolg van de gebeurtenissen die staatssteun noodzakelijk maakten, met name de EBA-buffer voor blootstelling aan staatsleningen.

5.3.   Monitoring

| (93) | Overeenkomstig punt 5 van de herstructureringsmededeling zijn regelmatige verslagen vereist, zodat de Commissie zich ervan kan vergewissen dat het herstructureringsplan correct wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

(93)

Overeenkomstig punt 5 van de herstructureringsmededeling zijn regelmatige verslagen vereist, zodat de Commissie zich ervan kan vergewissen dat het herstructureringsplan correct wordt uitgevoerd.

| (94) | De correcte uitvoering van het herstructureringsplan en de volledige en correcte uitvoering van alle gedane toezeggingen zullen voortdurend worden gemonitord door een onafhankelijke, voldoende gekwalificeerde monitoring trustee. |
| --- | --- |

(94)

De correcte uitvoering van het herstructureringsplan en de volledige en correcte uitvoering van alle gedane toezeggingen zullen voortdurend worden gemonitord door een onafhankelijke, voldoende gekwalificeerde monitoring trustee.

CONCLUSIE

Gezien de door Portugal gedane toezeggingen wordt geconcludeerd dat de herstructureringssteun tot het noodzakelijke minimum is beperkt, dat mededingingsvervalsing voldoende wordt aangepakt en dat het ingediende herstructureringsplan geschikt is om de levensvatbaarheid van CGD op lange termijn te herstellen. De herstructureringssteun moet verenigbaar worden geacht met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De staatssteun bestaande uit de inschrijving door Portugal op nieuw uitgegeven gewone aandelen van CGD ten bedrage van 750 miljoen EUR en de inschrijving door Portugal op door CGD uitgegeven converteerbare instrumenten ten bedrage van 900 miljoen EUR is, gezien de in de bijlage uiteengezette toezeggingen, met de interne markt verenigbaar.

Artikel 2

Portugal zorgt ervoor dat het herstructureringsplan dat op 15 oktober 2012 werd ingediend en op 19 juli 2013 werd aangevuld, volledig ten uitvoer wordt gelegd, met inbegrip van de in de bijlage uiteengezette toezeggingen en volgens het in de bijlage vastgestelde tijdschema.

Artikel 3

Portugal deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Dit besluit is gericht tot de Portugese Republiek.

Gedaan te Brussel, 23 juli 2013.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 116 van 23.4.2013, blz. 13.

1

(2)  http://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/247111/247111_1420908_83_2.pdf

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

4

(5)  In dit besluit is de financiële informatie met betrekking tot CGD doorgaans gebaseerd op prudentiële gegevens die CGD gebruikt om relevante financiële informatie aan de Banco de Portugal te presenteren in het kader van haar wettelijke verplichtingen en die zij intern gebruikt voor financiële prognoses die voor ieder bedrijfsonderdeel periodiek worden bijgewerkt. CGD heeft die prudentiële gegevens ook gebruikt voor alle financiële informatie in haar herstructureringsplan, alsmede voor de financiële informatie in de financierings- en kapitaalplannen die periodiek bij het Internationaal Monetair Fonds („IMF”), de Europese Centrale Bank („ECB”) en de Europese Commissie („de Trojka”) worden ingediend.

5

De CGD-groep maakt haar jaarrekeningen in de jaarverslagen echter bekend op basis van de boekhouding. De boekhouding omvat alle dochterondernemingen, ongeacht of de regelgeving van de Centrale Bank van Portugal op hen van toepassing is. In het geval van CGD heeft het belangrijkste verschil tussen de prudentiële gegevens en de boekhouding betrekking op Caixa Seguros e Saúde (hierna „Caixa Seguros” genoemd), de houdstermaatschappij van de verzekerings- en gezondheidszorgbedrijfsonderdelen, dat volgens de vermogensmutatiemethode in de prudentiële gegevens is opgenomen.

Om een betere vergelijking met publiekelijk beschikbare gegevens mogelijk te maken, wordt een deel van de financiële informatie in dit besluit daarom verstrekt op basis van de boekhouding; dit wordt in alle gevallen duidelijk aangegeven.

(*)  Verplichtingen aan klanten.

*

(**)  Totale verplichtingen minus verplichtingen aan klanten of aan de Centrale Bank.

**

(6)  Besluit betreffende steunmaatregel SA.34055 (11/N) van 30.5.2012 (PB C 249 van 18.8.2012, blz. 5).

6

(***)  Vertrouwelijke informatie.

***

(7)  BPN werd in 2008 genationaliseerd en in 2011 verkocht. Een deel van de activa van BPN is overgedragen aan CGD.

7

(8)  Zie overweging 25 van het besluit betreffende de nieuwe herkapitalisatieregeling voor kredietinstellingen in Portugal, SA.34055 (11/N) van 30.5.2012.

8

(9)  Besluit van 17 december 2012, steunmaatregel SA.35747 (12/N) (PB C 43 van 15.2.2013, blz. 21).

9

(10)  Zie persbericht 10191/11 van de Raad van de Europese Unie van 17.5.2011,

10

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/122072.pdf

(11)  PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9.

11

(12)  PB C 356 van 6.12.2011, blz. 7.

12

(13)  Aanbevelingen van de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank van 20 november 2008 betreffende de vergoeding van herkapitalisatiemaatregelen.

13

(14)  Op de toepasselijke referentiedatum waarop de steunmaatregel werd verleend.

14

---

BIJLAGE

TOEZEGGINGEN VAN CAIXA GERAL DE DEPÓSITOS, S.A.

1.   Achtergrond

Dit document legt de bepalingen (hierna „de Toezeggingen” genoemd) vast met betrekking tot de herstructurering van Caixa Geral de Depósitos SA (hierna „CGD” of „de bank” genoemd), tot de uitvoering waarvan de Portugese Republiek en CGD zich hebben verbonden.

2.   Definities

In dit document hebben woorden in het enkelvoud, tenzij de context tot een andere uitleg noopt, tevens betrekking op het meervoud (en omgekeerd) en hebben de gebruikte termen de volgende betekenis:

| Term | Betekenis |
| --- | --- |
| Vermogensbeheer | de ontwikkeling van gespecialiseerde oplossingen om de spaargelden te beleggen van retailklanten (beheer van beleggingsfondsen en pensioenfondsen, en ontwikkeling van oplossingen die zijn toegesneden op individuele investeringsbehoeften) en van institutionele klanten zoals pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, ondernemingen en publieke instellingen (beheer van beleggingsportefeuilles op basis van eisen van klanten, waarbij een benchmark wordt gevolgd dan wel absolute-rendementsoplossingen). |
| Bankverzekeringsbedrijf | een partnerschap tussen een bank en een derde verzekeringsmaatschappij waarbij de bank via haar retailnetwerk producten van de verzekeringsmaatschappij verkoopt. |
| BCG Spanje | Banco Caixa Geral, SA (Spanje), ook aangeduid als de Spaanse retailonderneming. |
| Caixa Seguros | de belangrijkste dochteronderneming van CGD, die actief is in het verzekeringsbedrijf. |
| Efficiëntieratio | de ratio van de bedrijfskosten (arbeids- en VA&A-kosten) en de bedrijfsopbrengsten (het totaal van de nettorentebaten, inkomsten uit commissies, inkomsten uit kapitaalinstrumenten, inkomsten uit financiële transacties, en elk ander inkomen uit activiteiten). |
| Toezeggingen | de toezeggingen met betrekking tot de herstructurering van CGD als uiteengezet in dit document. |
| Corporate banking | de bancaire diensten aangeboden aan ondernemingen, hetzij grote ondernemingen, hetzij kmo’s. |
| Dekkingspercentage van credit-at-risk | het dekkingspercentage van credit-at-risk met cumulatieve debiteurenvoorzieningen. |
| Kernregio | de binnenlandse kernregio (Portugal) en de internationale kernregio (als uiteengezet in bepaling 4.2.2.1). |
| Credit-at-risk | als gedefinieerd in aanwijzing nr. 16/2004 van de Bank van Portugal (geconsolideerde versie van 31 mei 2013 — omvat de herziening bij aanwijzing nr. 23/2011), overeenkomend met het totaal van de volgende elementen:






  a) | totale waarde verschuldigd op de leningen waarvoor betalingen van de hoofdsom of rente ten minste 90 dagen over tijd zijn. Voorschotten in rekeningen-courant die nog niet eerder werden toegekend, moeten als credit-at-risk worden beschouwd wanneer de overdisponering 90 dagen of langer bestaat; |

Term

Betekenis

Vermogensbeheer

de ontwikkeling van gespecialiseerde oplossingen om de spaargelden te beleggen van retailklanten (beheer van beleggingsfondsen en pensioenfondsen, en ontwikkeling van oplossingen die zijn toegesneden op individuele investeringsbehoeften) en van institutionele klanten zoals pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, ondernemingen en publieke instellingen (beheer van beleggingsportefeuilles op basis van eisen van klanten, waarbij een benchmark wordt gevolgd dan wel absolute-rendementsoplossingen).

Bankverzekeringsbedrijf

een partnerschap tussen een bank en een derde verzekeringsmaatschappij waarbij de bank via haar retailnetwerk producten van de verzekeringsmaatschappij verkoopt.

BCG Spanje

Banco Caixa Geral, SA (Spanje), ook aangeduid als de Spaanse retailonderneming.

Caixa Seguros

de belangrijkste dochteronderneming van CGD, die actief is in het verzekeringsbedrijf.

Efficiëntieratio

de ratio van de bedrijfskosten (arbeids- en VA&A-kosten) en de bedrijfsopbrengsten (het totaal van de nettorentebaten, inkomsten uit commissies, inkomsten uit kapitaalinstrumenten, inkomsten uit financiële transacties, en elk ander inkomen uit activiteiten).

Toezeggingen

de toezeggingen met betrekking tot de herstructurering van CGD als uiteengezet in dit document.

Corporate banking

de bancaire diensten aangeboden aan ondernemingen, hetzij grote ondernemingen, hetzij kmo’s.

Dekkingspercentage van credit-at-risk

het dekkingspercentage van credit-at-risk met cumulatieve debiteurenvoorzieningen.

Kernregio

de binnenlandse kernregio (Portugal) en de internationale kernregio (als uiteengezet in bepaling 4.2.2.1).

Credit-at-risk

als gedefinieerd in aanwijzing nr. 16/2004 van de Bank van Portugal (geconsolideerde versie van 31 mei 2013 — omvat de herziening bij aanwijzing nr. 23/2011), overeenkomend met het totaal van de volgende elementen:

a)

totale waarde verschuldigd op de leningen waarvoor betalingen van de hoofdsom of rente ten minste 90 dagen over tijd zijn. Voorschotten in rekeningen-courant die nog niet eerder werden toegekend, moeten als credit-at-risk worden beschouwd wanneer de overdisponering 90 dagen of langer bestaat;

| b) | totale waarde van de uitstaande leningen die zijn geherstructureerd nadat ze gedurende een periode van niet minder dan 90 dagen uitstonden zonder afdoende versterking van het onderpand (zodat het volledige bedrag van de uitstaande hoofdsom en rente wordt gedekt) of volledige betaling door de lener van alle rente en andere kosten die verschuldigd waren; |
| --- | --- |

b)

totale waarde van de uitstaande leningen die zijn geherstructureerd nadat ze gedurende een periode van niet minder dan 90 dagen uitstonden zonder afdoende versterking van het onderpand (zodat het volledige bedrag van de uitstaande hoofdsom en rente wordt gedekt) of volledige betaling door de lener van alle rente en andere kosten die verschuldigd waren;

| c) | totale waarde van krediet met achterstallige betalingen van de hoofdsom of rente die minder dan 90 dagen over tijd zijn, maar waarvoor er aanwijzingen zijn die de kwalificatie als credit-at-risk rechtvaardigen, met inbegrip van het faillissement of de liquidatie van de debiteur. In geval van insolventie van de debiteur is het mogelijk de terugvorderbare tegoeden, na goedkeuring door een hof of rechtbank genoemd in de respectieve overeenkomst uit hoofde van de Code voor insolventie en sanering en herstel van ondernemingen (Código de Insolvência e Recuperação de Empresas), niet langer als „at risk’ te beschouwen als er geen twijfels meer zijn over de effectieve inbaarheid van de verschuldigde bedragen. |
| --- | --- |

c)

totale waarde van krediet met achterstallige betalingen van de hoofdsom of rente die minder dan 90 dagen over tijd zijn, maar waarvoor er aanwijzingen zijn die de kwalificatie als credit-at-risk rechtvaardigen, met inbegrip van het faillissement of de liquidatie van de debiteur. In geval van insolventie van de debiteur is het mogelijk de terugvorderbare tegoeden, na goedkeuring door een hof of rechtbank genoemd in de respectieve overeenkomst uit hoofde van de Code voor insolventie en sanering en herstel van ondernemingen (Código de Insolvência e Recuperação de Empresas), niet langer als „at risk’ te beschouwen als er geen twijfels meer zijn over de effectieve inbaarheid van de verschuldigde bedragen.

Besluit

het besluit van 24 juli 2013 van de Europese Commissie betreffende de herstructurering van CGD in het kader waarvan deze toezeggingen worden gedaan.

Met de afstoting belaste trustee

één of meer natuurlijke personen of rechtspersonen, onafhankelijk van CGD, die door de Commissie zijn goedgekeurd en door CGD zijn benoemd en die van CGD het exclusieve mandaat hebben gekregen om Caixa Seguros aan een koper te verkopen. De met de afstoting belaste trustee beschermt de rechtmatige financiële belangen van CGD, met inachtneming van de onvoorwaardelijke verplichting van CGD om [...] af te stoten.

Werknemer

een persoon die een arbeidsovereenkomst met CGD heeft.

Factoring

een financiële transactie waardoor een bedrijf zijn debiteurenportefeuille (d.w.z. facturen) met korting aan een derde partij (een „factor” genoemd) verkoopt. Een samengesteld product dat een mix van financiering, kredietverzekering en financiële beheerdiensten biedt (incasso).

Internationale instrumentele activiteiten

als in bepaling 4.2.2.2.

Investment banking

gespecialiseerde financiële diensten die worden verleend aan zakelijke en institutionele klanten, met inbegrip van adviesdiensten bij zakelijke fusies en acquisities, projectfinanciering, ondernemingsfinanciering (acquisitiefinanciering, gestructureerde financiering, obligaties, commerciële papieren, securitisatie etc.), aandelenkapitaalmarkttransacties (beursintroducties, inschrijvingen, aandelentransacties etc.) en marktrisicobeheer (door hedging en gestructureerde financieringsoplossingen). Het omvat ook het verlenen van financiële bemiddelingsdiensten en het verstrekken van onderzoeksrapporten aan institutionele en particuliere beleggers, bemiddeling met betrekking tot vastrentende effecten en syndicaatvorming voor gestructureerde leningen.

KPI

kernprestatie-indicatoren.

Leasing

een contract volgens welk een natuurlijke persoon of onderneming het gebruik van bepaalde vaste activa kan verkrijgen, in ruil waarvoor hij/zij een reeks contractuele, periodieke betalingen dient te verrichten, met de optie om het activum aan het einde van de contractperiode te kopen.

LTD-ratio

netto loan-to-depositratio

Monitoring trustee of trustee

als in bepaling 6.10 en aanhangsel I.

Nieuwe productie

omvat alle nieuw gecontracteerde bedrijfsactiviteit met uitzondering van alle eerder contractueel vastgelegde productie en alle nieuwe productie die strikt noodzakelijk is om de waarde van de zakelijke zekerheden van leningen te behouden of die op andere wijze verband houdt met het tot een minimum beperken van kapitaalverliezen en/of het verbeteren van de verwachte recuperatiewaarde van een lening.

Percentage niet-presterende leningen op nieuwe kredieten

productie van nieuwe leningen met achterstallige betalingen van rente en/of hoofdsom die 90 dagen of meer over tijd zijn, gedeeld door de totale portefeuille van nieuwe kredieten.

Handel voor eigen rekening

de reguliere handelsactiviteiten van CGD die geen verband houden met zaken van klanten, met behulp van het eigen kapitaal en de balans van de bank.

Herstructureringsperiode

de periode als gespecificeerd in bepaling 3.3.

Huur

een overeenkomst volgens welke een betaling wordt verricht voor het tijdelijke gebruik van een goed (in het bijzonder een voertuig) dat eigendom is van een niet-financiële onderneming, doorgaans in combinatie met de verlening van een aantal verwante diensten.

Herstructureringsplan

het plan dat door CGD, via de Portugese Republiek, is ingediend bij de Europese Commissie, als laatstelijk op 19 juli 2013 gewijzigd en aangevuld bij schriftelijke mededelingen.

Herstelmaatregelen

acties die CGD in staat zullen stellen om het (de) vastgestelde streefdoel(en) te halen. De herstelmaatregelen worden door CGD gepresenteerd als beschreven in bepaling 4.2.3.3. De monitoring trustee zal de voorgestelde herstelmaatregelen analyseren wat betreft hun geschiktheid om de in het herstructureringsplan geformuleerde streefdoelen te halen en zal daarover verslag uitbrengen aan de Commissie.

RWA’s

risicogewogen activa (Risk Weighted Assets) die op geconsolideerde basis worden berekend conform de relevante Portugese voorschriften en zoals goedgekeurd door de Bank van Portugal op de datum van het besluit.

Kmo

een kleine of middelgrote onderneming met een omzet van ten hoogste 50 miljoen EUR en een kredietblootstelling aan CGD van niet meer dan 1 miljoen EUR.

VAR

potentiële verlieswaarde (Value At Risk), de portefeuillerisicomaatregel zoals beschreven in de wijziging van 1996 door het Bazels Comité voor bankentoezicht (BCBS). Voor de doeleinden van de berekening van de VAR hebben de cijfers betrekking op een historische simulatiemethodologie die gebruikmaakt van een periode van deelneming van tien dagen, een 99 %-betrouwbaarheidsinterval en 501 handelsdagen aan gegevens (overeenkomend met een horizon van twee jaar).

Durfkapitaal

het verstrekken van financieel kapitaal aan startende ondernemingen, in het bijzonder aan ondernemingen met een hoog groeipotentieel, in ruil voor aandelen van het bedrijf.

3.   Algemeen

| 3.1. | Portugal waarborgt dat het herstructureringsplan voor CGD correct en volledig ten uitvoer wordt gelegd. |
| --- | --- |

3.1.

Portugal waarborgt dat het herstructureringsplan voor CGD correct en volledig ten uitvoer wordt gelegd.

| 3.2. | Portugal waarborgt dat de toezeggingen tijdens de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan volledig in acht worden genomen. |
| --- | --- |

3.2.

Portugal waarborgt dat de toezeggingen tijdens de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan volledig in acht worden genomen.

| 3.3. | De herstructureringsperiode eindigt op 31 december 2017. De toezeggingen zijn van toepassing tijdens de herstructureringsperiode, tenzij anders bepaald. |
| --- | --- |

3.3.

De herstructureringsperiode eindigt op 31 december 2017. De toezeggingen zijn van toepassing tijdens de herstructureringsperiode, tenzij anders bepaald.

4.   Herstructurering van CGD: opsplitsing in kernactiviteiten en niet-kernactiviteiten

4.1.   CGD zal haar activiteiten in twee delen opsplitsen: de kernactiviteiten en de niet-kernactiviteiten. Het gecombineerde balanstotaal (1) van de kernactiviteiten en niet-kernactiviteiten was 120 642 miljoen EUR in december 2011. In juni 2012 was het balanstotaal 117 694 miljoen EUR, en eind december 2012 was het balanstotaal 116 857 miljoen EUR.

De splitsing van CGD wordt als volgt uitgevoerd:

4.2.   De kernactiviteiten

Activa toegewezen aan de kernactiviteiten

De kernactiviteiten omvatten de binnenlandse kernactiviteiten (retail huishoudens, kmo’s, corporate banking, investment banking, vermogensbeheer, leasing, factoring, huren, bankverzekering en durfkapitaal), de internationale kernactiviteiten en de internationale instrumentele activiteiten.

4.2.1.   De binnenlandse kernactiviteiten omvatten de hieronder aangegeven nettoactiva (afsluitdatum 31 december 2012):

| 4.2.1.1. | [850-900] miljoen EUR Cash en tegoeden bij de centrale bank; |
| --- | --- |

4.2.1.1.

[850-900] miljoen EUR Cash en tegoeden bij de centrale bank;

| 4.2.1.2. | [1 000-1 500] miljoen EUR Leningen (/Vorderingen) aan kredietinstellingen; |
| --- | --- |

4.2.1.2.

[1 000-1 500] miljoen EUR Leningen (/Vorderingen) aan kredietinstellingen;

| 4.2.1.3. | [2 500-3 000] miljoen EUR Financiële activa aangehouden voor handelsdoeleinden; |
| --- | --- |

4.2.1.3.

[2 500-3 000] miljoen EUR Financiële activa aangehouden voor handelsdoeleinden;

| 4.2.1.4. | [10 000-15 000] miljoen EUR Voor verkoop beschikbare financiële activa; |
| --- | --- |

4.2.1.4.

[10 000-15 000] miljoen EUR Voor verkoop beschikbare financiële activa;

| 4.2.1.5. | [0-5] miljoen EUR Financiële activa aangehouden tot einde looptijd; |
| --- | --- |

4.2.1.5.

[0-5] miljoen EUR Financiële activa aangehouden tot einde looptijd;

| 4.2.1.6. | [60 000-65 000] miljoen EUR Leningen aan cliënten;
  waarvan:






  4.2.1.6.1. | Ontwikkelaars en bouwbedrijven [8 000-8 500] miljoen EUR; |
| --- | --- | --- |

4.2.1.6.

[60 000-65 000] miljoen EUR Leningen aan cliënten;

waarvan:

4.2.1.6.1.

Ontwikkelaars en bouwbedrijven [8 000-8 500] miljoen EUR;

| 4.2.1.6.2. | Woninghypotheken [30 000-35 000] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.6.2.

Woninghypotheken [30 000-35 000] miljoen EUR;

| 4.2.1.6.3. | Grote ondernemingen [10 000-15 000] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.6.3.

Grote ondernemingen [10 000-15 000] miljoen EUR;

| 4.2.1.6.4. | Kmo’s [3 000-3 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.6.4.

Kmo’s [3 000-3 500] miljoen EUR;

| 4.2.1.6.5. | Consumentenkredieten [1 500-2 000] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.6.5.

Consumentenkredieten [1 500-2 000] miljoen EUR;

| 4.2.1.6.6. | Overige [4 000-4 500] miljoen EUR (omvat andere financiële instellingen en centrale en lokale overheden); |
| --- | --- |

4.2.1.6.6.

Overige [4 000-4 500] miljoen EUR (omvat andere financiële instellingen en centrale en lokale overheden);

| 4.2.1.7. | [400-450] miljoen EUR Materiële vaste activa; |
| --- | --- |

4.2.1.7.

[400-450] miljoen EUR Materiële vaste activa;

| 4.2.1.8. | [150-200] miljoen EUR Immateriële vaste activa; |
| --- | --- |

4.2.1.8.

[150-200] miljoen EUR Immateriële vaste activa;

| 4.2.1.9. | [4 000-4 500] miljoen EUR Overige activa
  waarvan:






  4.2.1.9.1. | Vastgoedbeleggingen [80-90] miljoen EUR; |
| --- | --- | --- |

4.2.1.9.

[4 000-4 500] miljoen EUR Overige activa

waarvan:

4.2.1.9.1.

Vastgoedbeleggingen [80-90] miljoen EUR;

| 4.2.1.9.2. | Afgeleide afdekkingsinstrumenten [30-40] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.9.2.

Afgeleide afdekkingsinstrumenten [30-40] miljoen EUR;

| 4.2.1.9.3. | Niet-vlottende activa aangehouden voor verkoop [500-550] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.9.3.

Niet-vlottende activa aangehouden voor verkoop [500-550] miljoen EUR;

| 4.2.1.9.4. | Actuele belastingvorderingen [30-40] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.9.4.

Actuele belastingvorderingen [30-40] miljoen EUR;

| 4.2.1.9.5. | Uitgestelde belastingvorderingen [1 000-1 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.9.5.

Uitgestelde belastingvorderingen [1 000-1 500] miljoen EUR;

| 4.2.1.9.6. | Overige activa [2 000-2 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.1.9.6.

Overige activa [2 000-2 500] miljoen EUR;

| 4.2.1.10. | [30-40] miljoen EUR aan bijdrage aan de nettoactiva voortvloeiend uitparticipaties in andere binnenlandse bedrijfsonderdelen (vermogensmutatiemethode) als genoemd in aanhangsel II. |
| --- | --- |

4.2.1.10.

[30-40] miljoen EUR aan bijdrage aan de nettoactiva voortvloeiend uitparticipaties in andere binnenlandse bedrijfsonderdelen (vermogensmutatiemethode) als genoemd in aanhangsel II.

4.2.2.   De internationale kernactiviteiten en de internationale instrumentele activiteiten omvatten de bijdrage aan de nettoactiva en de internationale gebieden als hieronder beschreven (afsluitdatum 31 december 2012).

| 4.2.2.1. | De internationale kernactiviteiten omvatten alle internationale gebieden („Internationale kernregio’s”) waar CGD een aanzienlijke aanwezigheid in retailbankieren heeft, hetzij door een lokale vestiging of door verbonden ondernemingen, als hieronder uiteengezet:






  4.2.2.1.1. | Spanje — totale nettoactiva: [4 000-4 500] miljoen EUR (2); |
| --- | --- | --- |

4.2.2.1.

De internationale kernactiviteiten omvatten alle internationale gebieden („Internationale kernregio’s”) waar CGD een aanzienlijke aanwezigheid in retailbankieren heeft, hetzij door een lokale vestiging of door verbonden ondernemingen, als hieronder uiteengezet:

4.2.2.1.1.

Spanje — totale nettoactiva: [4 000-4 500] miljoen EUR (2);

| 4.2.2.1.2. | Frankrijk — totale nettoactiva: [4 000-4 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.2.

Frankrijk — totale nettoactiva: [4 000-4 500] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.3. | Macau (China) — totale nettoactiva: [3 000-3 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.3.

Macau (China) — totale nettoactiva: [3 000-3 500] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.4. | Mozambique — totale nettoactiva: [1 500-2 000] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.4.

Mozambique — totale nettoactiva: [1 500-2 000] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.5. | Angola — totale nettoactiva: [1 000-1 500] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.5.

Angola — totale nettoactiva: [1 000-1 500] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.6. | Zuid-Afrika — totale nettoactiva: [600-650] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.6.

Zuid-Afrika — totale nettoactiva: [600-650] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.7. | Brazilië — totale nettoactiva: [500-550] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.7.

Brazilië — totale nettoactiva: [500-550] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.8. | Kaapverdië — totale nettoactiva: [750-800] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.8.

Kaapverdië — totale nettoactiva: [750-800] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.9. | Timor — totale nettoactiva: [50-60] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.1.9.

Timor — totale nettoactiva: [50-60] miljoen EUR;

| 4.2.2.1.10. | São Tomé — totale nettoactiva: [0-5] miljoen EUR. |
| --- | --- |

4.2.2.1.10.

São Tomé — totale nettoactiva: [0-5] miljoen EUR.

| 4.2.2.2. | Internationale instrumentele activiteiten zijn gespecialiseerde activiteiten die de CGD-groep diensten verlenen (zoals financiering, toegang tot institutionele markten en structurering van producten). Instrumentele activiteiten worden uitgevoerd door lokale gespecialiseerde vestigingen of verbonden ondernemingen in sleutelmarkten, zoals hieronder uiteengezet:






  4.2.2.2.1. | Luxemburg — totale nettoactiva: [100-150] miljoen EUR; |
| --- | --- | --- |

4.2.2.2.

Internationale instrumentele activiteiten zijn gespecialiseerde activiteiten die de CGD-groep diensten verlenen (zoals financiering, toegang tot institutionele markten en structurering van producten). Instrumentele activiteiten worden uitgevoerd door lokale gespecialiseerde vestigingen of verbonden ondernemingen in sleutelmarkten, zoals hieronder uiteengezet:

4.2.2.2.1.

Luxemburg — totale nettoactiva: [100-150] miljoen EUR;

| 4.2.2.2.2. | Kaaimaneilanden — totale nettoactiva: [600-650] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.2.2.

Kaaimaneilanden — totale nettoactiva: [600-650] miljoen EUR;

| 4.2.2.2.3. | Verenigd Koninkrijk (Londen) — totale nettoactiva: [400-450] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.2.3.

Verenigd Koninkrijk (Londen) — totale nettoactiva: [400-450] miljoen EUR;

| 4.2.2.2.4. | Verenigde Staten van Amerika (New York) — totale nettoactiva: [250-300] miljoen EUR; |
| --- | --- |

4.2.2.2.4.

Verenigde Staten van Amerika (New York) — totale nettoactiva: [250-300] miljoen EUR;

| 4.2.2.2.5. | China (Zhuhai) — totale nettoactiva: [5-10] miljoen EUR. |
| --- | --- |

4.2.2.2.5.

China (Zhuhai) — totale nettoactiva: [5-10] miljoen EUR.

4.2.3.   Omvang

| 4.2.3.1. | Eind december 2014 is het balanstotaal van de kernactiviteiten niet hoger dan [100-150] miljard EUR (3), de RWA’s niet hoger dan EUR [70-80] miljard EUR, de efficiëntieratio niet hoger dan [70-80] %, de LTD-ratio niet hoger dan [120-130] %, en het dekkingspercentage van credit-at-risk niet lager dan [50-60] %. |
| --- | --- |

4.2.3.1.

Eind december 2014 is het balanstotaal van de kernactiviteiten niet hoger dan [100-150] miljard EUR (3), de RWA’s niet hoger dan EUR [70-80] miljard EUR, de efficiëntieratio niet hoger dan [70-80] %, de LTD-ratio niet hoger dan [120-130] %, en het dekkingspercentage van credit-at-risk niet lager dan [50-60] %.

| 4.2.3.2. | Eind december 2016 is het balanstotaal van de kernactiviteiten niet hoger dan [100-150] miljard EUR (4), de RWA’s niet hoger dan [70-80] miljard EUR, de efficiëntieratio niet hoger dan [50-60] %, de LTD-ratio niet hoger dan [120-130] %, en het dekkingspercentage van credit-at-risk niet lager dan [50-60] %. |
| --- | --- |

4.2.3.2.

Eind december 2016 is het balanstotaal van de kernactiviteiten niet hoger dan [100-150] miljard EUR (4), de RWA’s niet hoger dan [70-80] miljard EUR, de efficiëntieratio niet hoger dan [50-60] %, de LTD-ratio niet hoger dan [120-130] %, en het dekkingspercentage van credit-at-risk niet lager dan [50-60] %.

| 4.2.3.3. | De totale blootstelling op de geconsolideerde balans aan [...] emittenten mag tijdens de herstructureringsperiode niet hoger zijn dan [10-20] miljard EUR. |
| --- | --- |

4.2.3.3.

De totale blootstelling op de geconsolideerde balans aan [...] emittenten mag tijdens de herstructureringsperiode niet hoger zijn dan [10-20] miljard EUR.

| 4.2.3.4. | Wanneer duidelijk mocht worden dat de bovengenoemde streefdoelen voor de balans, RWA’s, efficiëntieratio, LTD-ratio en het dekkingspercentage van credit-at-risk waarschijnlijk niet zullen worden gehaald, dient CGD uit eigen beweging, en in elk geval op verzoek van de monitoring trustee, binnen een maand herstelmaatregelen in. De monitoring trustee zal de voorgestelde herstelmaatregelen analyseren en zal aan de Commissie verslag uitbrengen over hun toereikendheid om de in het herstructureringsplan gestelde streefdoelen te halen. |
| --- | --- |

4.2.3.4.

Wanneer duidelijk mocht worden dat de bovengenoemde streefdoelen voor de balans, RWA’s, efficiëntieratio, LTD-ratio en het dekkingspercentage van credit-at-risk waarschijnlijk niet zullen worden gehaald, dient CGD uit eigen beweging, en in elk geval op verzoek van de monitoring trustee, binnen een maand herstelmaatregelen in. De monitoring trustee zal de voorgestelde herstelmaatregelen analyseren en zal aan de Commissie verslag uitbrengen over hun toereikendheid om de in het herstructureringsplan gestelde streefdoelen te halen.

4.2.4.   Vestigingen en werknemers

De kernactiviteiten zullen de huidige structuur in Portugal als volgt afslanken:

| 4.2.4.1. | Van 829 (31 december 2012) tot [750-800] binnenlandse retailvestigingen (5) vóór [...]. |
| --- | --- |

4.2.4.1.

Van 829 (31 december 2012) tot [750-800] binnenlandse retailvestigingen (5) vóór [...].

| 4.2.4.2. | Vestigingen mogen niet worden vervangen door andere entiteiten of structuren die in wezen dezelfde diensten bieden en waarmee een betekenisvolle hoeveelheid menskracht is gemoeid. CGD mag in plaats daarvan wel geautomatiseerde bedieningspunten (bijv. geldautomaten en dergelijke) installeren. |
| --- | --- |

4.2.4.2.

Vestigingen mogen niet worden vervangen door andere entiteiten of structuren die in wezen dezelfde diensten bieden en waarmee een betekenisvolle hoeveelheid menskracht is gemoeid. CGD mag in plaats daarvan wel geautomatiseerde bedieningspunten (bijv. geldautomaten en dergelijke) installeren.

| 4.2.4.3. | Van 11 904 binnenlandse werknemers (per 31 december 2012, exclusief het verzekeringsonderdeel) tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...], tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...], tot [10 000-15 000] werknemers tegen eind [...], en tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...]. |
| --- | --- |

4.2.4.3.

Van 11 904 binnenlandse werknemers (per 31 december 2012, exclusief het verzekeringsonderdeel) tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...], tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...], tot [10 000-15 000] werknemers tegen eind [...], en tot [10 000-15 000] werknemers tegen [...].

| 4.2.4.4. | Na het jaar [...] en tot het einde van de herstructureringsperiode zal het aantal vestigingen in Portugal niet toenemen. |
| --- | --- |

4.2.4.4.

Na het jaar [...] en tot het einde van de herstructureringsperiode zal het aantal vestigingen in Portugal niet toenemen.

| 4.2.4.5. | Wanneer duidelijk mocht worden dat de bovengenoemde streefdoelen voor de aantallen vestigingen en werknemers waarschijnlijk niet zullen worden gehaald, dient CGD uit eigen beweging, en in elk geval op verzoek van de monitoring trustee, binnen een maand na het verzoek van de monitoring trustee herstelmaatregelen in. De monitoring trustee zal de voorgestelde herstelmaatregelen analyseren en zal aan de Commissie verslag uitbrengen over hun toereikendheid om de in het herstructureringsplan gestelde streefdoelen te halen. |
| --- | --- |

4.2.4.5.

Wanneer duidelijk mocht worden dat de bovengenoemde streefdoelen voor de aantallen vestigingen en werknemers waarschijnlijk niet zullen worden gehaald, dient CGD uit eigen beweging, en in elk geval op verzoek van de monitoring trustee, binnen een maand na het verzoek van de monitoring trustee herstelmaatregelen in. De monitoring trustee zal de voorgestelde herstelmaatregelen analyseren en zal aan de Commissie verslag uitbrengen over hun toereikendheid om de in het herstructureringsplan gestelde streefdoelen te halen.

4.2.5.   Beschrijving van de kernactiviteiten

| 4.2.5.1. | De kernactiviteiten zijn de activiteiten van een commerciële retailbank, met een speciale gerichtheid op huishoudens, kmo’s en corporate banking, die ook investment banking-, vermogensbeheer-, huur-, leasing- en factoringdiensten, bankverzekering en durfkapitaal aanbiedt, hoofdzakelijk gericht op de binnenlandse kernregio en op de internationale kernregio, alsmede op internationale instrumentele activiteiten. |
| --- | --- |

4.2.5.1.

De kernactiviteiten zijn de activiteiten van een commerciële retailbank, met een speciale gerichtheid op huishoudens, kmo’s en corporate banking, die ook investment banking-, vermogensbeheer-, huur-, leasing- en factoringdiensten, bankverzekering en durfkapitaal aanbiedt, hoofdzakelijk gericht op de binnenlandse kernregio en op de internationale kernregio, alsmede op internationale instrumentele activiteiten.

| 4.2.5.2. | Tijdens de herstructureringsperiode geldt derhalve:






  4.2.5.2.1. | CGD zal zich niet bezighouden met nieuwe productie buiten de kernregio en buiten de gebieden van de internationale instrumentele activiteiten als vastgesteld in bepaling 4.2.2. CGD mag zich, voor de duidelijkheid, wel bezighouden met nieuwe productie met klanten die hun woonplaats buiten de kernregio hebben, wanneer deze productie wordt geboekt in de kernregio of binnen de internationale instrumentele activiteiten. |
| --- | --- | --- |

4.2.5.2.

Tijdens de herstructureringsperiode geldt derhalve:

4.2.5.2.1.

CGD zal zich niet bezighouden met nieuwe productie buiten de kernregio en buiten de gebieden van de internationale instrumentele activiteiten als vastgesteld in bepaling 4.2.2. CGD mag zich, voor de duidelijkheid, wel bezighouden met nieuwe productie met klanten die hun woonplaats buiten de kernregio hebben, wanneer deze productie wordt geboekt in de kernregio of binnen de internationale instrumentele activiteiten.

| 4.2.5.2.2. | CGD zal ervoor zorgen dat de nettoactiva van de internationale instrumentele activiteiten niet meer bedragen dan [0-5] % van het balanstotaal van de kernactiviteiten. |
| --- | --- |

4.2.5.2.2.

CGD zal ervoor zorgen dat de nettoactiva van de internationale instrumentele activiteiten niet meer bedragen dan [0-5] % van het balanstotaal van de kernactiviteiten.

| 4.2.5.2.3. | CGD zal zich niet bezighouden met nieuwe productie in Portugal anders dan binnen de activiteiten als beschreven in punt 4.2. |
| --- | --- |

4.2.5.2.3.

CGD zal zich niet bezighouden met nieuwe productie in Portugal anders dan binnen de activiteiten als beschreven in punt 4.2.

4.2.6.   Beginselen die van toepassing zijn op de internationale kernactiviteiten en op de internationale instrumentele activiteiten

Tot het einde van de herstructureringsperiode zal CGD haar uiterste best doen om haar blootstelling aan kapitaal en intragroepsfinanciering aan haar internationale kernactiviteiten te verkleinen. CGD zal haar blootstelling aan kapitaal en intragroepsfinanciering aan haar internationale kernactiviteiten en internationale instrumentele activiteiten niet verhogen, behalve wanneer deze verhoging een direct gevolg is van reeds eerder (vóór dit besluit) bestaande, met derde partijen aangegane contractuele verplichtingen of door de regelgever opgelegde verplichtingen of wanneer ze vereist is krachtens een definitief en bindend besluit van een openbaar lichaam inzake CGD. Voordat CGD de kapitaalmaatregel ten uitvoer legt, verbindt CGD zich ertoe de monitoring trustee onverwijld in kennis te stellen van al dergelijke besluiten en dient zij bij de monitoring trustee een bedrijfsplan in voor de entiteiten die aanvullende kapitaal- of financieringsbehoeften hebben. De monitoring trustee zal het bedrijfsplan analyseren en zal aan de Commissie verslag uitbrengen over de toereikendheid van de genomen maatregelen.

4.2.7.   Herstructureringsplan voor BCG Spanje

4.2.7.1.   CGD herstructureert de ondernemingsactiviteiten van BCG Spanje, teneinde de levensvatbaarheid van BCG Spanje op lange termijn en de autonomie van CGD op het punt van financiering en haar positieve bijdrage aan de winstgevendheid van de CGD-groep te waarborgen.

4.2.7.2.   CGD verbindt zich ertoe alle activiteiten in de Spaanse onderneming te beëindigen die niet direct verband houden met de kernactiviteiten van de onderneming (retailbankieren (6), ondersteuning van kmo’s en grensoverschrijdende zaken). In het bijzonder verbindt CGD zich ertoe:

| 4.2.7.2.1. | de nieuwe productie op het gebied van projectfinanciering te beëindigen; |
| --- | --- |

4.2.7.2.1.

de nieuwe productie op het gebied van projectfinanciering te beëindigen;

| 4.2.7.2.2. | de nieuwe productie op het gebied van hefboomfinanciering te beëindigen; |
| --- | --- |

4.2.7.2.2.

de nieuwe productie op het gebied van hefboomfinanciering te beëindigen;

| 4.2.7.2.3. | de nieuwe productie op het gebied van acquisitiefinanciering te beëindigen. |
| --- | --- |

4.2.7.2.3.

de nieuwe productie op het gebied van acquisitiefinanciering te beëindigen.

4.2.7.3.   De herstructurering van BCG Spanje wordt in twee fasen uitgevoerd.

4.2.7.3.1.   Fase 1

Tot [...] zal CGD:

| 4.2.7.3.1.1. | De Spaanse vestiging van CGD gebruiken als vehikel om de legacyportefeuille in Spanje te consolideren, waarbij de kernactiviteiten van de niet-kernactiviteiten worden gescheiden en de kernactiviteiten worden afgeschermd. De wholesalekrediet- en hypotheekportefeuilles van zowel BCG Spanje als de Spaanse vestiging (Sucursal em Espanha) van CGD die niet tot de kernactiviteiten behoren, zullen worden geconsolideerd binnen de Spaanse vestiging, die alle nieuwe productie zal stopzetten en de afbouw van deze portefeuilles zal beheren (zie aanhangsel III voor een gedetailleerd overzicht van de [1 000-1 500] miljoen EUR aan activa die moet worden overgedragen vanuit BCG Spanje); |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.1.

De Spaanse vestiging van CGD gebruiken als vehikel om de legacyportefeuille in Spanje te consolideren, waarbij de kernactiviteiten van de niet-kernactiviteiten worden gescheiden en de kernactiviteiten worden afgeschermd. De wholesalekrediet- en hypotheekportefeuilles van zowel BCG Spanje als de Spaanse vestiging (Sucursal em Espanha) van CGD die niet tot de kernactiviteiten behoren, zullen worden geconsolideerd binnen de Spaanse vestiging, die alle nieuwe productie zal stopzetten en de afbouw van deze portefeuilles zal beheren (zie aanhangsel III voor een gedetailleerd overzicht van de [1 000-1 500] miljoen EUR aan activa die moet worden overgedragen vanuit BCG Spanje);

| 4.2.7.3.1.2. | Het retailnetwerk van BCG Spanje herstructureren, met inbegrip van [5 000-5 500] miljoen EUR aan activa per 31 december 2012 (zie aanhangsel III voor een gedetailleerde lijst van [5 000-5 500] miljoen EUR aan activa), door de focus van de onderneming te verleggen naar haar kerngebieden, waarbij de focus wordt gelegd op grensoverschrijdende zaken van kmo’s en vermindering van de aanwezigheid van vestigingen met een negatieve winstgevendheid, onhoudbare LTD-ratio en/of onvoldoende klanten; |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.2.

Het retailnetwerk van BCG Spanje herstructureren, met inbegrip van [5 000-5 500] miljoen EUR aan activa per 31 december 2012 (zie aanhangsel III voor een gedetailleerde lijst van [5 000-5 500] miljoen EUR aan activa), door de focus van de onderneming te verleggen naar haar kerngebieden, waarbij de focus wordt gelegd op grensoverschrijdende zaken van kmo’s en vermindering van de aanwezigheid van vestigingen met een negatieve winstgevendheid, onhoudbare LTD-ratio en/of onvoldoende klanten;

| 4.2.7.3.1.3. | Het aantal vestigingen zal worden teruggebracht van 173 vestigingen in december 2012 tot [100-110] tegen [...] (zie aanhangsel V voor een gedetailleerde lijst van vestigingen) en zal tijdens de herstructureringsperiode niet worden verhoogd; |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.3.

Het aantal vestigingen zal worden teruggebracht van 173 vestigingen in december 2012 tot [100-110] tegen [...] (zie aanhangsel V voor een gedetailleerde lijst van vestigingen) en zal tijdens de herstructureringsperiode niet worden verhoogd;

| 4.2.7.3.1.4. | Het aantal werknemers zal worden verlaagd van 797 in december 2012 tot [500-523] tegen [...] en zal tijdens de herstructureringsperiode niet worden verhoogd; |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.4.

Het aantal werknemers zal worden verlaagd van 797 in december 2012 tot [500-523] tegen [...] en zal tijdens de herstructureringsperiode niet worden verhoogd;

| 4.2.7.3.1.5. | Kernprestatie-indicatoren (KPI’s) waaraan moet worden voldaan vóór [...]
  De monitoring trustee zal vanaf oktober 2014 beoordelen of voor BCG Spanje voor [...] zal zijn voldaan aan de volgende KPI’s.






  4.2.7.3.1.5.1. | Gedurende de hele periode van [...] mogen de totale arbeidskosten en VA&A-kosten niet hoger zijn dan [50-60] miljoen EUR en moet BCG Spanje een efficiëntieratio van niet meer dan [50-60] % bereiken; |
| --- | --- | --- |

4.2.7.3.1.5.

Kernprestatie-indicatoren (KPI’s) waaraan moet worden voldaan vóór [...]

De monitoring trustee zal vanaf oktober 2014 beoordelen of voor BCG Spanje voor [...] zal zijn voldaan aan de volgende KPI’s.

4.2.7.3.1.5.1.

Gedurende de hele periode van [...] mogen de totale arbeidskosten en VA&A-kosten niet hoger zijn dan [50-60] miljoen EUR en moet BCG Spanje een efficiëntieratio van niet meer dan [50-60] % bereiken;

| 4.2.7.3.1.5.2. | BCG Spanje moet zichzelf geheel kunnen financieren en voldoende gekapitaliseerd zijn. In de periode van eind 2012 tot [...] mag geen aanvullend kapitaal of nettofinanciering worden verstrekt en tot het einde van de herstructureringsperiode mogen er geen aanvullende kapitaal- of nettofinancieringsbehoeften zijn. |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.5.2.

BCG Spanje moet zichzelf geheel kunnen financieren en voldoende gekapitaliseerd zijn. In de periode van eind 2012 tot [...] mag geen aanvullend kapitaal of nettofinanciering worden verstrekt en tot het einde van de herstructureringsperiode mogen er geen aanvullende kapitaal- of nettofinancieringsbehoeften zijn.

| 4.2.7.3.1.5.3. | Het bedrag van de nieuwe kredietproductie (netto), d.w.z. het krediet dat na eind 2012 wordt gegenereerd en waarvan de looptijd nog niet is verstreken of dat nog niet is afgelost tegen [...], moet ten minste gelijk zijn aan [900-950] miljoen EUR. Het deel van de nieuwe kredietproductie dat verband houdt met grensoverschrijdende zaken is ten minste gelijk aan [20-30] %. |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.5.3.

Het bedrag van de nieuwe kredietproductie (netto), d.w.z. het krediet dat na eind 2012 wordt gegenereerd en waarvan de looptijd nog niet is verstreken of dat nog niet is afgelost tegen [...], moet ten minste gelijk zijn aan [900-950] miljoen EUR. Het deel van de nieuwe kredietproductie dat verband houdt met grensoverschrijdende zaken is ten minste gelijk aan [20-30] %.

| 4.2.7.3.1.5.4. | De nieuwe kredietproductie, als gedefinieerd en bedoeld in punt 4.2.7.3.1.5.3, genereert een gewogen gemiddelde nettomarge (spread) boven het referentiepercentage (6-maands Euribor) van ten minste [0-5] %. |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.5.4.

De nieuwe kredietproductie, als gedefinieerd en bedoeld in punt 4.2.7.3.1.5.3, genereert een gewogen gemiddelde nettomarge (spread) boven het referentiepercentage (6-maands Euribor) van ten minste [0-5] %.

| 4.2.7.3.1.5.5. | Het percentage niet-presterende leningen van de nieuwe kredietproductie, als gedefinieerd in punt 4.2.7.3.1.5.3, is ten hoogste gelijk aan [0-5] %. |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.5.5.

Het percentage niet-presterende leningen van de nieuwe kredietproductie, als gedefinieerd in punt 4.2.7.3.1.5.3, is ten hoogste gelijk aan [0-5] %.

| 4.2.7.3.1.5.6. | Het totale bedrag van de deposito’s is ten minste gelijk aan [0-5] miljard EUR (7). De gewogen gemiddelde kosten van de deposito’s zijn niet hoger dan [...] (8); de LTD-ratio is ten hoogste gelijk aan [100-150] %. |
| --- | --- |

4.2.7.3.1.5.6.

Het totale bedrag van de deposito’s is ten minste gelijk aan [0-5] miljard EUR (7). De gewogen gemiddelde kosten van de deposito’s zijn niet hoger dan [...] (8); de LTD-ratio is ten hoogste gelijk aan [100-150] %.

4.2.7.3.2.   Fase 2

| 4.2.7.3.2.1. | CGD zal de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van BCG Spanje vanaf [...] tot het einde van de herstructureringsperiode voortzetten als de KPI’s tegen [...] zijn gehaald. |
| --- | --- |

4.2.7.3.2.1.

CGD zal de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van BCG Spanje vanaf [...] tot het einde van de herstructureringsperiode voortzetten als de KPI’s tegen [...] zijn gehaald.

| 4.2.7.3.2.2. | Als de hierboven genoemde KPI’s tegen [...] niet zijn gehaald, of zodra de monitoring trustee in zijn beoordeling heeft geconstateerd dat er voldoende aanwijzingen zijn dat deze KPI’s niet zullen worden gehaald, zal BCG Spanje haar betrokkenheid bij nieuwe productie onmiddellijk beëindigen en haar activiteiten in Spanje gaan afbouwen, waarbij CGD een kleine aanwezigheid kan behouden om de afbouw van de Spaanse onderneming te faciliteren. |
| --- | --- |

4.2.7.3.2.2.

Als de hierboven genoemde KPI’s tegen [...] niet zijn gehaald, of zodra de monitoring trustee in zijn beoordeling heeft geconstateerd dat er voldoende aanwijzingen zijn dat deze KPI’s niet zullen worden gehaald, zal BCG Spanje haar betrokkenheid bij nieuwe productie onmiddellijk beëindigen en haar activiteiten in Spanje gaan afbouwen, waarbij CGD een kleine aanwezigheid kan behouden om de afbouw van de Spaanse onderneming te faciliteren.

4.3.   De niet-kernactiviteiten

Alle activiteiten en activa die niet expliciet in punt 4.2 worden genoemd, worden beschouwd als niet tot de kern behorend. Om haar levensvatbaarheid te herstellen en zich op haar kernactiviteiten te concentreren, zal CGD zich ontdoen van haar bedrijfsonderdelen met betrekking tot verzekeringen en gezondheid, alle niet-strategische participaties verkopen en alle niet-kernactiviteiten afbouwen zoals hieronder wordt uiteengezet.

4.3.1.   De verkoop van Caixa Seguros

| 4.3.1.1. | De belangrijkste dochteronderneming van CGD in het verzekeringswezen, Caixa Seguros, wordt vóór [...] verkocht. De verkoop van het verzekeringsonderdeel moet [...]:






  4.3.1.1.1. | [...] |
| --- | --- | --- |

4.3.1.1.

De belangrijkste dochteronderneming van CGD in het verzekeringswezen, Caixa Seguros, wordt vóór [...] verkocht. De verkoop van het verzekeringsonderdeel moet [...]:

4.3.1.1.1.

[...]

| 4.3.1.1.2. | Om deze afstoting van de activa van het verzekeringsonderdeel (geraamd op [...] miljard EUR) uit te voeren, verbindt Portugal zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een koper zoekt en uiterlijk [...] een definitieve bindende koop- en verkoopovereenkomst sluit. Als CGD niet vóór [...] een dergelijke overeenkomst heeft gesloten, benoemt CGD op [...] een met de afstoting belaste trustee en verleent zij deze een exclusief mandaat om de activa van het verzekeringsonderdeel (geraamd op [...] miljard EUR) [...] uiterlijk [...] te verkopen. |
| --- | --- |

4.3.1.1.2.

Om deze afstoting van de activa van het verzekeringsonderdeel (geraamd op [...] miljard EUR) uit te voeren, verbindt Portugal zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een koper zoekt en uiterlijk [...] een definitieve bindende koop- en verkoopovereenkomst sluit. Als CGD niet vóór [...] een dergelijke overeenkomst heeft gesloten, benoemt CGD op [...] een met de afstoting belaste trustee en verleent zij deze een exclusief mandaat om de activa van het verzekeringsonderdeel (geraamd op [...] miljard EUR) [...] uiterlijk [...] te verkopen.

| 4.3.1.1.3. | [...]. |
| --- | --- |

4.3.1.1.3.

[...].

4.3.2.   Activa toegewezen aan de af te bouwen niet-kernactiviteiten

| 4.3.2.1. | De niet-kernactiviteiten omvatten de hieronder uiteengezette activa (afsluitdatum 31 december 2012):






  4.3.2.1.1. | Afbouw van de ex-BPN activa die op of 31 december 2012 omvatten: in totaal [4 000-4 500] miljoen EUR ([1 000-1 500] miljoen EUR krediet en [2 500-3 000] miljoen EUR aangehouden schulden (beschikbaar voor verkoop)) |
| --- | --- | --- |

4.3.2.1.

De niet-kernactiviteiten omvatten de hieronder uiteengezette activa (afsluitdatum 31 december 2012):

4.3.2.1.1.

Afbouw van de ex-BPN activa die op of 31 december 2012 omvatten: in totaal [4 000-4 500] miljoen EUR ([1 000-1 500] miljoen EUR krediet en [2 500-3 000] miljoen EUR aangehouden schulden (beschikbaar voor verkoop))

| 4.3.2.1.2. | Verkoop van de niet-strategische participaties: [200-250] miljoen EUR te verkopen vóór [...] (geraamde verkoopwaarde) |
| --- | --- |

4.3.2.1.2.

Verkoop van de niet-strategische participaties: [200-250] miljoen EUR te verkopen vóór [...] (geraamde verkoopwaarde)

| 4.3.2.1.3. | Afbouw van de Spaanse niet-kernkredietportefeuille met op 31 december 2012 een waarde van: [1 500-2 000] miljoen EUR (zie aanhangsel IV voor een gedetailleerd overzicht) |
| --- | --- |

4.3.2.1.3.

Afbouw van de Spaanse niet-kernkredietportefeuille met op 31 december 2012 een waarde van: [1 500-2 000] miljoen EUR (zie aanhangsel IV voor een gedetailleerd overzicht)

| 4.3.2.1.4. | Afstoting van het verzekeringsonderdeel als bepaald in punt 4.3.1 hierboven. |
| --- | --- |

4.3.2.1.4.

Afstoting van het verzekeringsonderdeel als bepaald in punt 4.3.1 hierboven.

| 4.3.2.2. | Eind december 2014 mogen de activa die niet tot het kernbedrijf behoren, niet hoger zijn dan [10-20] miljard EUR. |
| --- | --- |

4.3.2.2.

Eind december 2014 mogen de activa die niet tot het kernbedrijf behoren, niet hoger zijn dan [10-20] miljard EUR.

| 4.3.2.3. | Eind december 2016 mogen de activa die niet tot het kernbedrijf behoren, niet hoger zijn dan [5-10] miljard EUR. |
| --- | --- |

4.3.2.3.

Eind december 2016 mogen de activa die niet tot het kernbedrijf behoren, niet hoger zijn dan [5-10] miljard EUR.

| 4.3.2.4. | Beginselen voor de niet-kernactiviteiten






  4.3.2.4.1. | Beperking van nieuwe productie






  4.3.2.4.1.1. | Beëindiging van alle nieuwe productie, met uitzondering van: |
| --- | --- | --- | --- |

4.3.2.4.

Beginselen voor de niet-kernactiviteiten

4.3.2.4.1.

Beperking van nieuwe productie

4.3.2.4.1.1.

Beëindiging van alle nieuwe productie, met uitzondering van:

| 4.3.2.4.1.2. | De bedragen waartoe contractueel een verplichting is aangegaan, maar die nog niet zijn betaald, worden tot een absoluut minimum beperkt. |
| --- | --- |

4.3.2.4.1.2.

De bedragen waartoe contractueel een verplichting is aangegaan, maar die nog niet zijn betaald, worden tot een absoluut minimum beperkt.

| 4.3.2.4.1.3. | Geen aanvullende financiering voor bestaande klanten waartoe geen contractuele verplichting is aangegaan, behalve wanneer dit strikt noodzakelijk is om de waarde van onderpand van leningen in stand te houden, of wanneer de betreffende financiering anderszins verband houdt met minimalisering van kapitaalverliezen en/of verhoging van de verwachte recuperatiewaarde van een lening. |
| --- | --- |

4.3.2.4.1.3.

Geen aanvullende financiering voor bestaande klanten waartoe geen contractuele verplichting is aangegaan, behalve wanneer dit strikt noodzakelijk is om de waarde van onderpand van leningen in stand te houden, of wanneer de betreffende financiering anderszins verband houdt met minimalisering van kapitaalverliezen en/of verhoging van de verwachte recuperatiewaarde van een lening.

| 4.3.2.4.1.4. | Beheer van bestaande activa: De bestaande activa worden beheerd op een wijze die de netto contante waarde van de activa maximaliseert. In het bijzonder wordt een lening, indien een cliënt de voorwaarden van zijn lening niet in acht kan nemen, alleen geherstructureerd (uitstel van betaling of gedeeltelijke vrijstelling van terugbetaling, conversie van (een deel van) de vordering in kapitaal, etc.) als een dergelijke herstructurering leidt tot verhoging van de netto contante waarde van de lening. Dit beginsel is ook van toepassing op hypothecaire leningen. |
| --- | --- |

4.3.2.4.1.4.

Beheer van bestaande activa: De bestaande activa worden beheerd op een wijze die de netto contante waarde van de activa maximaliseert. In het bijzonder wordt een lening, indien een cliënt de voorwaarden van zijn lening niet in acht kan nemen, alleen geherstructureerd (uitstel van betaling of gedeeltelijke vrijstelling van terugbetaling, conversie van (een deel van) de vordering in kapitaal, etc.) als een dergelijke herstructurering leidt tot verhoging van de netto contante waarde van de lening. Dit beginsel is ook van toepassing op hypothecaire leningen.

| 4.3.2.4.2. | Actieve afbouw van de activa die niet tot het kernbedrijf behoren






  4.3.2.4.2.1. | De activa die niet tot het kernbedrijf behoren, worden beheerd met de doelstelling om hen af te stoten, te liquideren of af te bouwen, op ordelijke wijze, maar met een minimum aan kosten. Alle activa die aan het einde van de herstructureringsperiode overblijven, moeten aan het einde van hun looptijd op ordelijke wijze worden afgebouwd. Er mag geen nieuwe niet-kernactiviteit worden ondernomen, tenzij deze in de toezeggingen expliciet wordt genoemd. Daartoe worden de onderstaande stappen gezet: |
| --- | --- | --- |

4.3.2.4.2.

Actieve afbouw van de activa die niet tot het kernbedrijf behoren

4.3.2.4.2.1.

De activa die niet tot het kernbedrijf behoren, worden beheerd met de doelstelling om hen af te stoten, te liquideren of af te bouwen, op ordelijke wijze, maar met een minimum aan kosten. Alle activa die aan het einde van de herstructureringsperiode overblijven, moeten aan het einde van hun looptijd op ordelijke wijze worden afgebouwd. Er mag geen nieuwe niet-kernactiviteit worden ondernomen, tenzij deze in de toezeggingen expliciet wordt genoemd. Daartoe worden de onderstaande stappen gezet:

| 4.3.2.4.2.2. | Activa die niet tot het kernbedrijf behoren, worden in het algemeen zo snel mogelijk verkocht. CGD verbindt zich ertoe dergelijke activa te verkopen wanneer op de verkoop geen verlies wordt geleden, behalve wanneer de verkoopprijs onredelijk is gezien een onbetwistbare waardebepaling. |
| --- | --- |

4.3.2.4.2.2.

Activa die niet tot het kernbedrijf behoren, worden in het algemeen zo snel mogelijk verkocht. CGD verbindt zich ertoe dergelijke activa te verkopen wanneer op de verkoop geen verlies wordt geleden, behalve wanneer de verkoopprijs onredelijk is gezien een onbetwistbare waardebepaling.

| 4.3.2.4.3. | Verkoop van niet-strategische participaties:






  4.3.2.4.3.1. | CGD verbindt zich ertoe vóór [...] de volgende niet-strategische participaties af te stoten:








  Onderneming | Participatie (%) (*) | Verkoopwaarde (miljoen EUR) (**) | Verkoopdatum |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| [...] | [...] % | [200-250] | [...] |
| [...] | [...] % | [10-20] | [...] |

4.3.2.4.3.

Verkoop van niet-strategische participaties:

4.3.2.4.3.1.

CGD verbindt zich ertoe vóór [...] de volgende niet-strategische participaties af te stoten:

Onderneming

Participatie (%) (*)

Verkoopwaarde (miljoen EUR) (**)

Verkoopdatum

[...]

[...] %

[200-250]

[...]

[...]

[...] %

[10-20]

[...]

| 4.3.2.4.3.2. | De totale waarde van de niet-strategische participaties bedroeg aan het begin van de inspanning om de schuldpositie te verlagen 841 miljoen EUR. De niet-strategische participaties bedroegen op 31 december 2012 [200-250] miljoen EUR. |
| --- | --- |

4.3.2.4.3.2.

De totale waarde van de niet-strategische participaties bedroeg aan het begin van de inspanning om de schuldpositie te verlagen 841 miljoen EUR. De niet-strategische participaties bedroegen op 31 december 2012 [200-250] miljoen EUR.

| 4.3.2.4.3.3. | CGD zal de hierboven genoemde beleggingen in aandelen vóór [...] volledig afstoten. Als CGD de beschreven beleggingen in aandelen niet vóór [...] volledig heeft afgestoten, benoemt CGD op [...] een met de afstoting belaste trustee en verleent zij deze trustee een exclusief mandaat om de resterende niet-strategische participaties [...] uiterlijk [...] te verkopen. |
| --- | --- |

4.3.2.4.3.3.

CGD zal de hierboven genoemde beleggingen in aandelen vóór [...] volledig afstoten. Als CGD de beschreven beleggingen in aandelen niet vóór [...] volledig heeft afgestoten, benoemt CGD op [...] een met de afstoting belaste trustee en verleent zij deze trustee een exclusief mandaat om de resterende niet-strategische participaties [...] uiterlijk [...] te verkopen.

| 4.3.2.4.3.4. | Totdat elk van de hierboven genoemde niet-strategische participaties is verkocht, mag CGD haar financiële blootstelling (bijv. leningen en garanties) op dergelijke ondernemingen in geen geval vergroten, behalve wanneer a) dit gebeurt in het kader van de normale gang van zaken onder de heersende marktomstandigheden, of b) strikt noodzakelijk is om de waarde van het relevante aandelenbelang in stand te houden, of c) de verhoging anderszins verband houdt met minimalisering van kapitaalverliezen en/of verhoging van de recuperatiewaarde van dergelijke blootstellingen of belangen. CGD spant zich tot het uiterste in om haar financiële blootstelling aan dergelijke ondernemingen te verkleinen. |
| --- | --- |

4.3.2.4.3.4.

Totdat elk van de hierboven genoemde niet-strategische participaties is verkocht, mag CGD haar financiële blootstelling (bijv. leningen en garanties) op dergelijke ondernemingen in geen geval vergroten, behalve wanneer a) dit gebeurt in het kader van de normale gang van zaken onder de heersende marktomstandigheden, of b) strikt noodzakelijk is om de waarde van het relevante aandelenbelang in stand te houden, of c) de verhoging anderszins verband houdt met minimalisering van kapitaalverliezen en/of verhoging van de recuperatiewaarde van dergelijke blootstellingen of belangen. CGD spant zich tot het uiterste in om haar financiële blootstelling aan dergelijke ondernemingen te verkleinen.

5.   Mechanisme voor de terugbetaling van de steun

| 5.1. | CGD verbindt zich ertoe de 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten in de volgende tranches terug te betalen:






  5.1.1. | Voor het boekjaar 2014: [50-60] % van het kapitaaloverschot boven de toepasselijke minimumkapitaalvereiste krachtens het Europees en het Portugees recht (met inbegrip van pijler 1 en pijler 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] bps. |
| --- | --- | --- |

5.1.

CGD verbindt zich ertoe de 900 miljoen EUR aan converteerbare instrumenten in de volgende tranches terug te betalen:

5.1.1.

Voor het boekjaar 2014: [50-60] % van het kapitaaloverschot boven de toepasselijke minimumkapitaalvereiste krachtens het Europees en het Portugees recht (met inbegrip van pijler 1 en pijler 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] bps.

| 5.1.2. | Voor het boekjaar 2015 en daaropvolgende boekjaren: [90-100] % van het kapitaaloverschot boven de toepasselijke minimumkapitaalvereiste krachtens het Europees en het Portugees recht (met inbegrip van pijler 1 en pijler 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] bps. |
| --- | --- |

5.1.2.

Voor het boekjaar 2015 en daaropvolgende boekjaren: [90-100] % van het kapitaaloverschot boven de toepasselijke minimumkapitaalvereiste krachtens het Europees en het Portugees recht (met inbegrip van pijler 1 en pijler 2) plus een kapitaalbuffer van [100-150] bps.

| 5.2. | Onverminderd de bevoegdheden van de Bank van Portugal als bankentoezichthouder van CGD, wordt de terugbetaling van converteerbare instrumenten geheel of gedeeltelijk opgeschort als op basis van een onderbouwd verzoek van CGD dat door de monitoring trustee is bekrachtigd, wordt geoordeeld dat de terugbetaling de solvabiliteitspositie van de bank in de daaropvolgende jaren in gevaar zou brengen. |
| --- | --- |

5.2.

Onverminderd de bevoegdheden van de Bank van Portugal als bankentoezichthouder van CGD, wordt de terugbetaling van converteerbare instrumenten geheel of gedeeltelijk opgeschort als op basis van een onderbouwd verzoek van CGD dat door de monitoring trustee is bekrachtigd, wordt geoordeeld dat de terugbetaling de solvabiliteitspositie van de bank in de daaropvolgende jaren in gevaar zou brengen.

| 5.3. | CGD verbindt zich ertoe vóór eind 2013 405 415 EUR (een bedrag dat gelijk is aan de couponbetaling van 28 september 2012) terug te betalen aan de Portugese Republiek. |
| --- | --- |

5.3.

CGD verbindt zich ertoe vóór eind 2013 405 415 EUR (een bedrag dat gelijk is aan de couponbetaling van 28 september 2012) terug te betalen aan de Portugese Republiek.

6.   Maatregelen ten aanzien van gedrag en corporate governance

6.1.   Verbod op acquisities: CGD verbindt zich ertoe geen acquisities te doen. Dit betreft zowel het verwerven van ondernemingen met een eigen juridische structuur, aandelen in ondernemingen alsook gebundelde activa die een commerciële transactie of bedrijfsonderdeel vertegenwoordigen. Dit verbod geldt niet voor acquisities die moeten worden gedaan met het oog op het behoud van de financiële stabiliteit en/of de stabiliteit van de groep dan wel in het belang van een daadwerkelijke mededinging, voor zover ze vooraf door de monitoring trustee zijn goedgekeurd. Het geldt evenmin voor 1) acquisities die, met het oog op het beheer van bestaande verplichtingen van klanten die in financiële problemen verkeren, tot de normale lopende werkzaamheden van een bank behoren, of 2) durfkapitaalactiviteiten, of 3) acquisities die vallen onder de uitzonderingen genoemd in bepaling 4.2.6 en voldoen aan de daarin voorziene procedure, of 4) acquisities binnen de groep, of 5) acquisities van aandelen in Portugese ondernemingen die geen kredietinstellingen zijn waarin CGD al een belang van ten minste 50 % heeft, mits ze vooraf door de monitoring trustee zijn goedgekeurd. Dit verbod blijft tot het einde van de herstructureringsperiode van toepassing. CGD mag belangen in ondernemingen verwerven, mits de door CGD voor een acquisitie betaalde koopprijs minder is dan [0-5] % van het balanstotaal van CGD op de laatste dag van de maand voorafgaand aan het besluit en mits de door CGD betaalde cumulatieve nettokoopprijzen voor al dergelijke acquisities gedurende de hele herstructureringsperiode minder is dan [0-5] % van het balanstotaal van CGD op diezelfde datum.

6.2.   Verbod op commerciële agressieve praktijken: De begunstigde bank houdt zich gedurende de herstructureringsperiode niet bezig met agressieve commerciële praktijken.

6.3.   Handel voor eigen rekening: Portugal ziet erop toe dat CGD zich niet bezighoudt met handel voor eigen rekening anders dan het minimum dat noodzakelijk is voor de normale werkwijze van de afdeling voor financieel beheer. De totale VAR van de financiële activa die worden aangehouden voor handelsdoeleinden, mag gedurende de herstructureringsperiode de [30-40] miljoen EUR niet overschrijden.

6.4.   Reclameboodschappen: CGD mag het verlenen van de steunmaatregelen of daaruit voortvloeiende voordelen niet voor reclamedoeleinden gebruiken.

6.5.   Waarborgen met betrekking tot corporate governance

| 6.5.1. | Alle leden van de leidinggevende organen van CGD hebben de bevoegdheden als vastgesteld in artikel 30 en artikel 31 van het Algemeen Kader voor kredietinstellingen en financiële ondernemingen, goedgekeurd bij Wetsbesluit nr. 298/92 van 31 december, als gewijzigd, alsook de EBA-Richtsnoeren voor het beoordelen van de geschiktheid van leden van het leidinggevend orgaan en medewerkers met een sleutelfunctie van 22 november 2012 (EBA/GL/2012/06). De raad van bestuur mag niet meer dan 20 leden hebben. De aandeelhouder van CGD zal ernaar streven dit aantal aan het einde van de huidige zittingstermijn van de raad tot 16 te verlagen. |
| --- | --- |

6.5.1.

Alle leden van de leidinggevende organen van CGD hebben de bevoegdheden als vastgesteld in artikel 30 en artikel 31 van het Algemeen Kader voor kredietinstellingen en financiële ondernemingen, goedgekeurd bij Wetsbesluit nr. 298/92 van 31 december, als gewijzigd, alsook de EBA-Richtsnoeren voor het beoordelen van de geschiktheid van leden van het leidinggevend orgaan en medewerkers met een sleutelfunctie van 22 november 2012 (EBA/GL/2012/06). De raad van bestuur mag niet meer dan 20 leden hebben. De aandeelhouder van CGD zal ernaar streven dit aantal aan het einde van de huidige zittingstermijn van de raad tot 16 te verlagen.

| 6.5.2. | Behalve de comités die zijn opgericht in de statuten van CGD (zijnde de directie en het auditcomité) en het Comité strategie, governance en beoordeling opgericht door de raad van bestuur en samengesteld uit niet-uitvoerende bestuurders, benoemt CGD uitsluitend de interne organen die nodig zijn ter ondersteuning van het management van de onderneming, dat bestaat uit leden van de directie en, indien passend, werknemers van CGD met hogere leidinggevende functies op de relevante gebieden. |
| --- | --- |

6.5.2.

Behalve de comités die zijn opgericht in de statuten van CGD (zijnde de directie en het auditcomité) en het Comité strategie, governance en beoordeling opgericht door de raad van bestuur en samengesteld uit niet-uitvoerende bestuurders, benoemt CGD uitsluitend de interne organen die nodig zijn ter ondersteuning van het management van de onderneming, dat bestaat uit leden van de directie en, indien passend, werknemers van CGD met hogere leidinggevende functies op de relevante gebieden.

| 6.5.3. | Alle besluiten van CGD worden genomen op puur commerciële gronden, en alle interacties van Portugal met CGD vinden plaats op zakelijke, objectieve wijze, tussen onafhankelijke partijen. |
| --- | --- |

6.5.3.

Alle besluiten van CGD worden genomen op puur commerciële gronden, en alle interacties van Portugal met CGD vinden plaats op zakelijke, objectieve wijze, tussen onafhankelijke partijen.

| 6.5.4. | Portugal verbindt zich ertoe geen invloed uit te oefenen op de dagelijkse operationele leiding van CGD noch op de interne regels van CGD met betrekking tot kredietrisicobeleid, prijsstelling en kredietverstrekking. Portugal mag echter wel richtsnoeren uitvaardigen met betrekking tot de strategische focus en andere aangelegenheden van CGD op basis van de algemene bepalingen van het vennootschapsrecht en de wet inzake overheidsondernemingen (Wetsbesluit nr. 558/99 van 17 december, als gewijzigd). Portugal zal de volledige onafhankelijkheid van de leiding van de bank met betrekking tot kredietrisicobeleid en kredietbeleid niet in gevaar brengen wanneer het wordt geraadpleegd over bedrijfsplannen van CGD en plannen van CGD voor kredietverstrekking aan specifieke sectoren van de economie. |
| --- | --- |

6.5.4.

Portugal verbindt zich ertoe geen invloed uit te oefenen op de dagelijkse operationele leiding van CGD noch op de interne regels van CGD met betrekking tot kredietrisicobeleid, prijsstelling en kredietverstrekking. Portugal mag echter wel richtsnoeren uitvaardigen met betrekking tot de strategische focus en andere aangelegenheden van CGD op basis van de algemene bepalingen van het vennootschapsrecht en de wet inzake overheidsondernemingen (Wetsbesluit nr. 558/99 van 17 december, als gewijzigd). Portugal zal de volledige onafhankelijkheid van de leiding van de bank met betrekking tot kredietrisicobeleid en kredietbeleid niet in gevaar brengen wanneer het wordt geraadpleegd over bedrijfsplannen van CGD en plannen van CGD voor kredietverstrekking aan specifieke sectoren van de economie.

| 6.5.5. | De kredietraad, de uitgebreide kredietraad en het auditcomité van CGD worden in staat gesteld om volledig onafhankelijk te functioneren, en bij alle benoemingen van personen in de kredietraad, de uitgebreide kredietraad en het auditcomité wordt in acht genomen dat de leden van deze organen in staat moeten zijn om onafhankelijk en vrij van belangenconflicten te functioneren. |
| --- | --- |

6.5.5.

De kredietraad, de uitgebreide kredietraad en het auditcomité van CGD worden in staat gesteld om volledig onafhankelijk te functioneren, en bij alle benoemingen van personen in de kredietraad, de uitgebreide kredietraad en het auditcomité wordt in acht genomen dat de leden van deze organen in staat moeten zijn om onafhankelijk en vrij van belangenconflicten te functioneren.

| 6.5.6. | CGD waarborgt dat haar krediet- en risicobeleid uiterlijk 31 december 2013 het beginsel bevat dat alle klanten eerlijk worden behandeld via andere niet-discriminerende procedures dan de procedures die betrekking hebben op kredietrisico en draagkracht, dat binnen de groep consequent moet worden toegepast. Het krediet- en risicobeleid stelt de beginselen voor het verlenen van leningen vast, alsmede de drempels waarboven leningen door hogere leidinggevenden moet worden goedgekeurd, de voorwaarden voor de herstructurering van leningen en de behandeling van claims en geschillen. |
| --- | --- |

6.5.6.

CGD waarborgt dat haar krediet- en risicobeleid uiterlijk 31 december 2013 het beginsel bevat dat alle klanten eerlijk worden behandeld via andere niet-discriminerende procedures dan de procedures die betrekking hebben op kredietrisico en draagkracht, dat binnen de groep consequent moet worden toegepast. Het krediet- en risicobeleid stelt de beginselen voor het verlenen van leningen vast, alsmede de drempels waarboven leningen door hogere leidinggevenden moet worden goedgekeurd, de voorwaarden voor de herstructurering van leningen en de behandeling van claims en geschillen.

| 6.5.7. | CGD waarborgt dat uiterlijk 31 december 2013 een speciaal onderdeel van het krediet- en risicobeleid wordt gewijd aan de regels voor betrekkingen met verbonden leningnemers (met inbegrip van werknemers, aandeelhouders, directeuren, leidinggevenden, alsook hun echtgenoten, kinderen, broers en zussen en elke rechtspersoon die direct of indirect door een van hen wordt gecontroleerd). |
| --- | --- |

6.5.7.

CGD waarborgt dat uiterlijk 31 december 2013 een speciaal onderdeel van het krediet- en risicobeleid wordt gewijd aan de regels voor betrekkingen met verbonden leningnemers (met inbegrip van werknemers, aandeelhouders, directeuren, leidinggevenden, alsook hun echtgenoten, kinderen, broers en zussen en elke rechtspersoon die direct of indirect door een van hen wordt gecontroleerd).

| 6.5.8. | Om ervoor te zorgen dat CGD de beginselen in acht neemt die zijn uiteengezet in de punten 6.5.1 tot en met 6.5.7, heeft de trustee het recht om:






  6.5.8.1. | Kopieën te ontvangen van alle verslagen die voortkomen uit interne controleorganen, met inbegrip van notulen van de vergaderingen, en heeft hij het recht om, naar eigen goeddunken, elke controleur of auditor te interviewen, ongeacht zijn/haar leidinggevende verantwoordelijkheid. De trustee ziet erop toe i) dat aanbevelingen van vaste toezichthouders of periodieke controleurs/auditors naar behoren worden gehandhaafd, en ii) dat actieplannen ten uitvoer worden gelegd om elke geïdentificeerde tekortkoming binnen het internecontrolekader recht te zetten. |
| --- | --- | --- |

6.5.8.

Om ervoor te zorgen dat CGD de beginselen in acht neemt die zijn uiteengezet in de punten 6.5.1 tot en met 6.5.7, heeft de trustee het recht om:

6.5.8.1.

Kopieën te ontvangen van alle verslagen die voortkomen uit interne controleorganen, met inbegrip van notulen van de vergaderingen, en heeft hij het recht om, naar eigen goeddunken, elke controleur of auditor te interviewen, ongeacht zijn/haar leidinggevende verantwoordelijkheid. De trustee ziet erop toe i) dat aanbevelingen van vaste toezichthouders of periodieke controleurs/auditors naar behoren worden gehandhaafd, en ii) dat actieplannen ten uitvoer worden gelegd om elke geïdentificeerde tekortkoming binnen het internecontrolekader recht te zetten.

| 6.5.8.2. | Regelmatig de commerciële praktijken van CGD te controleren, met speciale aandacht voor kredietverleningsbeleid en depositobeleid. De trustee beoordeelt het beleid van CGD met betrekking tot het bereiken van de herstructurering en het treffen van voorzieningen voor niet-presterende leningen. CGD maakt aan de trustee elk risicobeoordelingsverslag bekend dat aan de raad van bestuur wordt bekendgemaakt, alsmede elke analyse/evaluatie gericht op de beoordeling van de kredietpositie van CGD. De trustee voert zijn eigen analyse en onderzoeken uit op basis van de bovengenoemde verslagen, interviews en, indien nodig, de evaluatie van individuele kredietdossiers. In dit verband moet de trustee, die het recht heeft om kredietanalisten en risicofunctionarissen te interviewen wanneer hij dit passend acht, volledige toegang tot de kredietdossiers worden verleend. |
| --- | --- |

6.5.8.2.

Regelmatig de commerciële praktijken van CGD te controleren, met speciale aandacht voor kredietverleningsbeleid en depositobeleid. De trustee beoordeelt het beleid van CGD met betrekking tot het bereiken van de herstructurering en het treffen van voorzieningen voor niet-presterende leningen. CGD maakt aan de trustee elk risicobeoordelingsverslag bekend dat aan de raad van bestuur wordt bekendgemaakt, alsmede elke analyse/evaluatie gericht op de beoordeling van de kredietpositie van CGD. De trustee voert zijn eigen analyse en onderzoeken uit op basis van de bovengenoemde verslagen, interviews en, indien nodig, de evaluatie van individuele kredietdossiers. In dit verband moet de trustee, die het recht heeft om kredietanalisten en risicofunctionarissen te interviewen wanneer hij dit passend acht, volledige toegang tot de kredietdossiers worden verleend.

| 6.5.8.3. | Regelmatig het beheer van claims en geschillen door CGD te controleren. De trustee ziet erop toe dat claims en geschillen worden beheerd conform de procedures die in het internecontrolekader van CGD zijn vastgelegd, en dat CGD zich houdt aan de beste praktijken in de sector. De trustee stelt corrigerende maatregelen vast om ten uitvoer te leggen in geval van tekortkomingen in het huidige proces. |
| --- | --- |

6.5.8.3.

Regelmatig het beheer van claims en geschillen door CGD te controleren. De trustee ziet erop toe dat claims en geschillen worden beheerd conform de procedures die in het internecontrolekader van CGD zijn vastgelegd, en dat CGD zich houdt aan de beste praktijken in de sector. De trustee stelt corrigerende maatregelen vast om ten uitvoer te leggen in geval van tekortkomingen in het huidige proces.

6.6.   Beloning van organen en werknemers

| 6.6.1. | CGD verifieert het prikkelende effect en de gepastheid van haar beloningssystemen en ziet erop toe dat ze niet leiden tot blootstelling aan ongewenste risico’s, gericht zijn op de duurzame langetermijndoelen van de onderneming en transparant zijn. |
| --- | --- |

6.6.1.

CGD verifieert het prikkelende effect en de gepastheid van haar beloningssystemen en ziet erop toe dat ze niet leiden tot blootstelling aan ongewenste risico’s, gericht zijn op de duurzame langetermijndoelen van de onderneming en transparant zijn.

| 6.6.2. | CGD stelt als financiële instelling haar beleid inzake salaris- en compensatieaangelegenheden vast en voert dit beleid uit op een wijze die strikt in overeenstemming is met de regels die door de Portugese regering zijn uiteengezet in Wetsbesluit nr. 104/2007 van 3 april (dat Richtlijn 2006/48/EG van het Europese Parlement en de Raad van 14 juni 2006 betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen heeft omgezet) als gewijzigd bij Wetsbesluit nr. 88/2011 van 20 juli, en met de regels die door de Centrale Bank van Portugal zijn vastgesteld in Aviso 10/2011 van 29 december. |
| --- | --- |

6.6.2.

CGD stelt als financiële instelling haar beleid inzake salaris- en compensatieaangelegenheden vast en voert dit beleid uit op een wijze die strikt in overeenstemming is met de regels die door de Portugese regering zijn uiteengezet in Wetsbesluit nr. 104/2007 van 3 april (dat Richtlijn 2006/48/EG van het Europese Parlement en de Raad van 14 juni 2006 betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen heeft omgezet) als gewijzigd bij Wetsbesluit nr. 88/2011 van 20 juli, en met de regels die door de Centrale Bank van Portugal zijn vastgesteld in Aviso 10/2011 van 29 december.

| 6.6.3. | Het beloningsbeleid van CGD voor leden van de raad van bestuur moet ook in overeenstemming zijn met Wetsbesluit nr. 71/2007 van 27 maart, dat de regeling van het statuut van de leden van de raad van bestuur van onder zeggenschap van de overheid staande ondernemingen vaststelt. |
| --- | --- |

6.6.3.

Het beloningsbeleid van CGD voor leden van de raad van bestuur moet ook in overeenstemming zijn met Wetsbesluit nr. 71/2007 van 27 maart, dat de regeling van het statuut van de leden van de raad van bestuur van onder zeggenschap van de overheid staande ondernemingen vaststelt.

| 6.6.4. | Evenzo verbindt CGD zich ertoe ervoor te zorgen dat de bank zich houdt aan de regels en aanbevelingen die door de Europese Commissie dienaangaande zijn uiteengezet in de EU-kaderregeling inzake staatssteun. |
| --- | --- |

6.6.4.

Evenzo verbindt CGD zich ertoe ervoor te zorgen dat de bank zich houdt aan de regels en aanbevelingen die door de Europese Commissie dienaangaande zijn uiteengezet in de EU-kaderregeling inzake staatssteun.

| 6.6.5. | CGD belooft in het bijzonder de totale beloning van personeelsleden, met inbegrip van leden van de raad van bestuur en hogere leidinggevenden, te beperken tot een passend niveau, met inbegrip van alle mogelijke vaste en variabele componenten, inclusief pensioenen en in overeenstemming met de artikelen 92 en 93 van Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG. |
| --- | --- |

6.6.5.

CGD belooft in het bijzonder de totale beloning van personeelsleden, met inbegrip van leden van de raad van bestuur en hogere leidinggevenden, te beperken tot een passend niveau, met inbegrip van alle mogelijke vaste en variabele componenten, inclusief pensioenen en in overeenstemming met de artikelen 92 en 93 van Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG.

6.7.   Verbod op dividend-, coupon- en rentebetalingen: CGD keert geen dividenden, coupons of rente uit aan houders van preferente aandelen en achtergestelde schulden (en bewerkstelligt dat geen van haar dochterondernemingen dit doet), voor zover deze uitkeringen niet verschuldigd zijn op basis van contractuele of wettelijke verplichtingen. CGD mag echter wel dividenden, coupons of rente uitkeren aan houders van preferente aandelen of achtergestelde schulden (of haar dochterondernemingen toestaan dergelijke betalingen te verrichten) indien zij kan aantonen dat niet-betaling de terugbetaling van de converteerbare instrumenten (of betaling van coupons op de converteerbare instrumenten) die is beschreven in punt 5, zou belemmeren of beletten.

6.8.   Ondersteuning van Portugese kmo’s: Met het oog op de borging van de financiering aan en de verlaging van de schuldpositie in de echte economie, heeft CGD de Portugese regering toegezegd 30 miljoen EUR per jaar toe te wijzen aan een fonds dat zal beleggen in aandelen van Portugese kmo’s en mid-cap-bedrijven. Het fonds zal volgens internationale beste praktijken worden beheerd door de bank of door een derde partij met voldoende deskundigheid en bewustzijn van beleggingsmogelijkheden. De investering in het fonds is afhankelijk van voorafgaande toestemming van het Portugese Ministerie van Financiën op basis van de criteria die zijn uiteengezet in het ministerieel besluit tot vaststelling van de voorwaarden voor de herkapitalisatie conform nationaal recht, en zal worden aangehouden door CGD. Alle middelen die niet binnen twaalf maanden na de vastlegging aan het fonds worden overgedragen, worden overgedragen aan de Portugese schatkist. Het fonds mag niet worden gebruikt als herfinancieringsmechanisme voor bestaande leningen. Elke investering die groter is dan het hierboven genoemde bedrag, moet voorafgaandelijk door de Europese Commissie worden goedgekeurd.

6.9.   Overige gedragsregels: CGD breidt haar activiteiten op het terrein van risicobewaking verder uit en voert een commercieel beleid dat prudent, gezond en gericht op duurzaamheid is.

6.10.   Monitoring trustee

| 6.10.1. | Portugal waarborgt dat de volledige en correcte uitvoering van het herstructureringsplan en de volledige en correcte nakoming van alle toezeggingen permanent worden gecontroleerd door een onafhankelijke, adequaat gekwalificeerde monitoring trustee. |
| --- | --- |

6.10.1.

Portugal waarborgt dat de volledige en correcte uitvoering van het herstructureringsplan en de volledige en correcte nakoming van alle toezeggingen permanent worden gecontroleerd door een onafhankelijke, adequaat gekwalificeerde monitoring trustee.

| 6.10.2. | Voor de benoeming, de taken en de plichten en de bevrijding van de trustee van zijn taken gelden de procedures zoals die in aanhangsel I zijn beschreven. |
| --- | --- |

6.10.2.

Voor de benoeming, de taken en de plichten en de bevrijding van de trustee van zijn taken gelden de procedures zoals die in aanhangsel I zijn beschreven.

| 6.10.3. | Portugal en CGD waarborgen dat de Commissie of de monitoring trustee tijdens de tenuitvoerlegging van het besluit onbeperkt toegang tot alle informatie heeft die voor het toezicht op die tenuitvoerlegging noodzakelijk is. De Commissie of de monitoring trustee kan CGD om nadere verklaringen en toelichtingen verzoeken. Portugal en CGD zullen met de Commissie en met de monitoring trustee zeer nauw samenwerken bij alle kwesties verband houdende met het toezicht op de tenuitvoerlegging van het besluit. |
| --- | --- |

6.10.3.

Portugal en CGD waarborgen dat de Commissie of de monitoring trustee tijdens de tenuitvoerlegging van het besluit onbeperkt toegang tot alle informatie heeft die voor het toezicht op die tenuitvoerlegging noodzakelijk is. De Commissie of de monitoring trustee kan CGD om nadere verklaringen en toelichtingen verzoeken. Portugal en CGD zullen met de Commissie en met de monitoring trustee zeer nauw samenwerken bij alle kwesties verband houdende met het toezicht op de tenuitvoerlegging van het besluit.

| 6.10.4. | CGD brengt na het ontslag van de monitoring trustee aan het einde van de herstructureringsperiode elk jaar verslag uit aan de Commissie over de ontwikkeling van de niet-kernactiviteiten. |
| --- | --- |

6.10.4.

CGD brengt na het ontslag van de monitoring trustee aan het einde van de herstructureringsperiode elk jaar verslag uit aan de Commissie over de ontwikkeling van de niet-kernactiviteiten.

6.11.   De met de afstoting belaste trustee

| 6.11.1. | Portugal waarborgt dat CGD te zijner tijd de activa van het verzekeringsonderdeel Caixa Seguros van de onderneming (geraamd op [...] miljard EUR) verkoopt. CGD benoemt daartoe op [...] een met de afstoting belaste trustee indien CGD niet vóór [...] een definitieve bindende koop- en verkoopovereenkomst heeft gesloten. |
| --- | --- |

6.11.1.

Portugal waarborgt dat CGD te zijner tijd de activa van het verzekeringsonderdeel Caixa Seguros van de onderneming (geraamd op [...] miljard EUR) verkoopt. CGD benoemt daartoe op [...] een met de afstoting belaste trustee indien CGD niet vóór [...] een definitieve bindende koop- en verkoopovereenkomst heeft gesloten.

| 6.11.2. | Portugal waarborgt dat CGD haar niet-strategische participaties (aandeel in [...] overeenkomend met [200-250] miljoen EUR) verkoopt. CGD benoemt daartoe op [...] een met de afstoting belaste trustee indien CGD de betreffende participaties niet vóór [...] volledig heeft afgestoten. |
| --- | --- |

6.11.2.

Portugal waarborgt dat CGD haar niet-strategische participaties (aandeel in [...] overeenkomend met [200-250] miljoen EUR) verkoopt. CGD benoemt daartoe op [...] een met de afstoting belaste trustee indien CGD de betreffende participaties niet vóór [...] volledig heeft afgestoten.

| 6.11.3. | De met de afstoting belaste trustee moet onafhankelijk van CGD zijn en werken namens en onder de opdracht van het DG COMP. Als bijvoorbeeld beleggingsbank of adviseur beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van CGD een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat. |
| --- | --- |

6.11.3.

De met de afstoting belaste trustee moet onafhankelijk van CGD zijn en werken namens en onder de opdracht van het DG COMP. Als bijvoorbeeld beleggingsbank of adviseur beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van CGD een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat.

---

(1)  Op basis van de boekhouding.

(2)  Exclusief de Spaanse vestiging en de activa die niet tot het kernbedrijf behoren en aan de Spaanse vestiging zullen worden overgedragen.

(3)  Zie voetnoot 1.

(4)  Zie voetnoot 1.

(5)  Exclusief zelfbedieningspunten en inclusief kantoren.

(6)  In traditionele gebieden (Galicië, Extremadura, Castilië en León en Asturië) en in grote steden en de belangrijkste centra voor grensoverschrijdende handel (Madrid, Barcelona, Baskenland, Andalusië, Aragón en Valencia).

(7)  Met een tolerantiegrens van 10 %.

(8)  Zie voetnoot 7.

(*)  Gewaardeerd op 31 december 2012.

(**)  BPN werd in 2008 genationaliseerd en in 2011 verkocht. Een deel van de activa van BPN is overgedragen aan CGD.

Aanhangsel I

DE MONITORING TRUSTEE

A)   Benoeming van de monitoring trustee

| i) | Portugal verbindt zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een monitoring trustee benoemt die zal worden belast met de taken en plichten als hieronder omschreven in punt C van dit aanhangsel. Het mandaat geldt voor de hele duur van het herstructureringsplan, d.w.z. tot en met 31 december 2017. Aan het einde van het mandaat dient de trustee een definitief verslag in. |
| --- | --- |

i)

Portugal verbindt zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een monitoring trustee benoemt die zal worden belast met de taken en plichten als hieronder omschreven in punt C van dit aanhangsel. Het mandaat geldt voor de hele duur van het herstructureringsplan, d.w.z. tot en met 31 december 2017. Aan het einde van het mandaat dient de trustee een definitief verslag in.

| ii) | De trustee moet onafhankelijk van CGD zijn. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van CGD een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat. |
| --- | --- |

ii)

De trustee moet onafhankelijk van CGD zijn. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van CGD een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat.

| iii) | Portugal draagt uiterlijk zes weken na de vaststelling van het besluit van de Commissie twee of meer kandidaten voor de functie van monitoring trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor. |
| --- | --- |

iii)

Portugal draagt uiterlijk zes weken na de vaststelling van het besluit van de Commissie twee of meer kandidaten voor de functie van monitoring trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor.

| iv) | De voorstellen dienen voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgedragen trustee voldoet aan de voorwaarden genoemd in punt A ii), en moeten met name het volgende omvatten:






  a) | de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de trustee, en |
| --- | --- | --- |

iv)

De voorstellen dienen voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgedragen trustee voldoet aan de voorwaarden genoemd in punt A ii), en moeten met name het volgende omvatten:

a)

de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de trustee, en

| b) | het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de trustee de hem opgedragen taken dient te vervullen. |
| --- | --- |

b)

het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de trustee de hem opgedragen taken dient te vervullen.

| v) | De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgedragen trustees goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat, met eventuele wijzigingen die zij voor de vervulling van de taken van de trustee noodzakelijk acht, goed te keuren. Indien slechts één kandidaat wordt goedgekeurd, zal de betreffende persoon of instelling door of in opdracht van CGD tot trustee worden benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat. Indien meerdere kandidaten worden goedgekeurd, kan CGD beslissen wie van de kandidaten tot trustee zal worden benoemd. De trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat. |
| --- | --- |

v)

De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgedragen trustees goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat, met eventuele wijzigingen die zij voor de vervulling van de taken van de trustee noodzakelijk acht, goed te keuren. Indien slechts één kandidaat wordt goedgekeurd, zal de betreffende persoon of instelling door of in opdracht van CGD tot trustee worden benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat. Indien meerdere kandidaten worden goedgekeurd, kan CGD beslissen wie van de kandidaten tot trustee zal worden benoemd. De trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat.

| vi) | Indien alle voorgestelde trustees worden afgewezen, draagt Portugal binnen twee weken na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de voorwaarden en overeenkomstig de procedure als bedoeld in punt A i) en punt A iv). |
| --- | --- |

vi)

Indien alle voorgestelde trustees worden afgewezen, draagt Portugal binnen twee weken na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de voorwaarden en overeenkomstig de procedure als bedoeld in punt A i) en punt A iv).

| vii) | Indien ook alle verdere voorgedragen trustees door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een trustee voor die door of in opdracht van CGD zal worden benoemd met het oog op de uitoefening van een door de Commissie goedgekeurd mandaat. |
| --- | --- |

vii)

Indien ook alle verdere voorgedragen trustees door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een trustee voor die door of in opdracht van CGD zal worden benoemd met het oog op de uitoefening van een door de Commissie goedgekeurd mandaat.

B)   Benoeming van een met de afstoting belaste trustee

| i) | Portugal verbindt zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een met de afstoting belaste trustee benoemt overeenkomstig de benoemingsprocedure zoals beschreven voor de monitoring trustee. |
| --- | --- |

i)

Portugal verbindt zich ertoe ervoor te zorgen dat CGD een met de afstoting belaste trustee benoemt overeenkomstig de benoemingsprocedure zoals beschreven voor de monitoring trustee.

| ii) | Portugal draagt uiterlijk [...] twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor, indien CGD op dat moment nog geen definitieve bindende overeenkomst voor de koop en verkoop voor Caixa Seguros heeft gesloten. |
| --- | --- |

ii)

Portugal draagt uiterlijk [...] twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor, indien CGD op dat moment nog geen definitieve bindende overeenkomst voor de koop en verkoop voor Caixa Seguros heeft gesloten.

| iii) | Portugal draagt uiterlijk [...] twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor, indien CGD op dat moment nog geen definitieve bindende overeenkomst voor de verkoop van de resterende niet-strategische participaties ([...]) heeft gesloten. |
| --- | --- |

iii)

Portugal draagt uiterlijk [...] twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring aan de Commissie voor, indien CGD op dat moment nog geen definitieve bindende overeenkomst voor de verkoop van de resterende niet-strategische participaties ([...]) heeft gesloten.

C)   Algemene taken en plichten

De trustee assisteert de Commissie om de naleving door CGD van de toezeggingen te waarborgen en neemt de taken van een monitoring trustee in de toezeggingen op zich. De trustee wordt belast met de taken uit hoofde van dit mandaat overeenkomstig het werkplan, alsmede de herzieningen van het werkplan die door de Commissie zijn goedgekeurd. De Commissie kan de trustee uit eigen beweging dan wel op verzoek van de trustee of van CGD opdrachten en instructies geven om ervoor te zorgen dat de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen worden nagekomen. CGD is niet gerechtigd de trustee instructies te geven. De trustee heeft een wettelijke geheimhoudingsplicht.

D)   Taken en plichten van de monitoring trustee en de met de afstoting belaste trustee

| 1. | De trustee heeft tot taak te waarborgen dat de verbintenissen voortvloeiende uit de gedane toezeggingen volledig en juist worden nagekomen en dat het herstructureringsplan van CGD volledig en juist wordt uitgevoerd. De Commissie kan de trustee of CGD uit eigen beweging dan wel op verzoek van de trustee opdrachten en instructies geven om ervoor te zorgen dat de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen worden nagekomen. |
| --- | --- |

1.

De trustee heeft tot taak te waarborgen dat de verbintenissen voortvloeiende uit de gedane toezeggingen volledig en juist worden nagekomen en dat het herstructureringsplan van CGD volledig en juist wordt uitgevoerd. De Commissie kan de trustee of CGD uit eigen beweging dan wel op verzoek van de trustee opdrachten en instructies geven om ervoor te zorgen dat de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen worden nagekomen.

| 2. | De trustee:






  i) | legt aan de Commissie in zijn eerste verslag tevens een uitvoerig werkplan voor waarin hij beschrijft hoe hij beoogt toe te zien op de nakoming van de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen; |
| --- | --- | --- |

2.

De trustee:

i)

legt aan de Commissie in zijn eerste verslag tevens een uitvoerig werkplan voor waarin hij beschrijft hoe hij beoogt toe te zien op de nakoming van de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen;

| ii) | ziet toe op de volledige en juiste tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van CGD, in het bijzonder:






  a) | de verlaging van het balanstotaal en de RWA; |
| --- | --- | --- |

ii)

ziet toe op de volledige en juiste tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van CGD, in het bijzonder:

a)

de verlaging van het balanstotaal en de RWA;

| b) | de beperking van de bedrijfsactiviteiten; |
| --- | --- |

b)

de beperking van de bedrijfsactiviteiten;

| c) | de beëindiging van vooraf vastgestelde activiteitengebieden; |
| --- | --- |

c)

de beëindiging van vooraf vastgestelde activiteitengebieden;

| d) | het verkoopproces voor aandelen in de vooraf vastgestelde activiteitengebieden; |
| --- | --- |

d)

het verkoopproces voor aandelen in de vooraf vastgestelde activiteitengebieden;

| e) | de herstructurering van de activiteiten in Spanje; |
| --- | --- |

e)

de herstructurering van de activiteiten in Spanje;

| iii) | ziet erop toe dat CGD de beginselen in het onderdeel over corporate governance in acht neemt, daadwerkelijk een efficiënte en adequate interne organisatie heeft, en daadwerkelijk passende commerciële praktijken toepast. De trustee:






  a) | ontvangt daarom kopieën van alle verslagen die voortkomen uit interne controlelichamen, en heeft het recht om, naar eigen goeddunken, elke controleur of auditor te interviewen, ongeacht zijn leidinggevende verantwoordelijkheid. De trustee ziet erop toe i) dat aanbevelingen van vaste toezichthouders of periodieke controleurs/auditors naar behoren worden gehandhaafd en ii) dat actieplannen ten uitvoer worden gelegd om elke geïdentificeerde tekortkoming binnen het internecontrolekader recht te zetten; |
| --- | --- | --- |

iii)

ziet erop toe dat CGD de beginselen in het onderdeel over corporate governance in acht neemt, daadwerkelijk een efficiënte en adequate interne organisatie heeft, en daadwerkelijk passende commerciële praktijken toepast. De trustee:

a)

ontvangt daarom kopieën van alle verslagen die voortkomen uit interne controlelichamen, en heeft het recht om, naar eigen goeddunken, elke controleur of auditor te interviewen, ongeacht zijn leidinggevende verantwoordelijkheid. De trustee ziet erop toe i) dat aanbevelingen van vaste toezichthouders of periodieke controleurs/auditors naar behoren worden gehandhaafd en ii) dat actieplannen ten uitvoer worden gelegd om elke geïdentificeerde tekortkoming binnen het internecontrolekader recht te zetten;

| b) | controleert daarom regelmatig de commerciële praktijken van CGD, met speciale aandacht voor kredietverleningsbeleid en depositobeleid. De trustee beoordeelt het beleid van CGD met betrekking tot het bereiken van de herstructurering en het treffen van voorzieningen voor niet-presterende leningen. CGD maakt aan de trustee elk risicobeoordelingsverslag bekend dat aan de raad van bestuur wordt bekendgemaakt, alsmede elke analyse/evaluatie gericht op de beoordeling van de kredietpositie van CGD. De trustee voert zijn eigen analyse en onderzoeken uit op basis van de bovengenoemde verslagen, interviews en, indien nodig, de evaluatie van individuele kredietdossiers. In dit verband moet de trustee, die het recht heeft om kredietanalisten en risicofunctionarissen te interviewen wanneer hij dit passend acht, volledige toegang tot de kredietdossiers worden verleend; |
| --- | --- |

b)

controleert daarom regelmatig de commerciële praktijken van CGD, met speciale aandacht voor kredietverleningsbeleid en depositobeleid. De trustee beoordeelt het beleid van CGD met betrekking tot het bereiken van de herstructurering en het treffen van voorzieningen voor niet-presterende leningen. CGD maakt aan de trustee elk risicobeoordelingsverslag bekend dat aan de raad van bestuur wordt bekendgemaakt, alsmede elke analyse/evaluatie gericht op de beoordeling van de kredietpositie van CGD. De trustee voert zijn eigen analyse en onderzoeken uit op basis van de bovengenoemde verslagen, interviews en, indien nodig, de evaluatie van individuele kredietdossiers. In dit verband moet de trustee, die het recht heeft om kredietanalisten en risicofunctionarissen te interviewen wanneer hij dit passend acht, volledige toegang tot de kredietdossiers worden verleend;

| c) | controleert daarom regelmatig het beheer van claims en geschillen door CGD. De trustee ziet erop toe dat claims en geschillen worden beheerd conform de procedures die in het internecontrolekader van CGD zijn vastgelegd, en dat CGD zich houdt aan de beste praktijken in de sector. De trustee stelt corrigerende maatregelen vast om ten uitvoer te leggen in geval van tekortkomingen in het huidige proces; |
| --- | --- |

c)

controleert daarom regelmatig het beheer van claims en geschillen door CGD. De trustee ziet erop toe dat claims en geschillen worden beheerd conform de procedures die in het internecontrolekader van CGD zijn vastgelegd, en dat CGD zich houdt aan de beste praktijken in de sector. De trustee stelt corrigerende maatregelen vast om ten uitvoer te leggen in geval van tekortkomingen in het huidige proces;

| iv) | ziet toe op de nakoming van alle overige toezeggingen; |
| --- | --- |

iv)

ziet toe op de nakoming van alle overige toezeggingen;

| v) | neemt alle overige taken op zich die in het kader van de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen aan de trustee zijn opgedragen; |
| --- | --- |

v)

neemt alle overige taken op zich die in het kader van de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen aan de trustee zijn opgedragen;

| vi) | stelt CGD maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat CGD de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen nakomt; |
| --- | --- |

vi)

stelt CGD maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat CGD de bij het besluit bijgevoegde toezeggingen nakomt;

| vii) | houdt rekening met alle wijzigingen in de regelgeving inzake solvabiliteit en liquiditeit wanneer hij de werkelijke ontwikkeling van de financiële gegevens ten opzichte van de in het herstructureringsplan vermelde prognoses nagaat; en |
| --- | --- |

vii)

houdt rekening met alle wijzigingen in de regelgeving inzake solvabiliteit en liquiditeit wanneer hij de werkelijke ontwikkeling van de financiële gegevens ten opzichte van de in het herstructureringsplan vermelde prognoses nagaat; en

| viii) | legt binnen dertig dagen na afloop van elk semester een schriftelijk ontwerpverslag voor aan de Commissie, Portugal en CGD. De Commissie, Portugal en CGD kunnen binnen vijf werkdagen opmerkingen indienen over het ontwerpverslag. Binnen vijf werkdagen na ontvangst van de opmerkingen stelt de trustee een definitief verslag op waarin hij naar eigen oordeel zo veel mogelijk rekening houdt met de opmerkingen, en legt hij dit verslag voor aan de Commissie en Portugal. Pas daarna stuurt de trustee ook CGD een kopie van het definitieve verslag. Indien het ontwerpverslag of het definitieve verslag informatie bevat die niet bekend mag worden gemaakt aan CGD, ontvangt CGD slechts een niet-vertrouwelijke versie van het ontwerpverslag dan wel van het definitieve verslag. De trustee zal Portugal en/of CGD onder geen enkele omstandigheid een versie van een verslag verstrekken dat hij nog niet aan de Commissie heeft voorgelegd.
  Onderwerp van het verslag is de nakoming van het mandaat door de trustee en de nakoming van de verplichtingen door CGD, zodat de Commissie kan beoordelen of CGD in overeenstemming met de aangegane verplichtingen wordt beheerd. De Commissie kan waar nodig nadere aanwijzingen geven omtrent de omvang van het verslag. Naast de betreffende verslagen doet de trustee de Commissie onverwijld schriftelijk verslag indien er reden is om aan te nemen dat CGD haar verplichtingen niet nakomt en verstrekt hij tegelijkertijd een niet-vertrouwelijke versie van dit verslag aan CGD. |
| --- | --- |

viii)

legt binnen dertig dagen na afloop van elk semester een schriftelijk ontwerpverslag voor aan de Commissie, Portugal en CGD. De Commissie, Portugal en CGD kunnen binnen vijf werkdagen opmerkingen indienen over het ontwerpverslag. Binnen vijf werkdagen na ontvangst van de opmerkingen stelt de trustee een definitief verslag op waarin hij naar eigen oordeel zo veel mogelijk rekening houdt met de opmerkingen, en legt hij dit verslag voor aan de Commissie en Portugal. Pas daarna stuurt de trustee ook CGD een kopie van het definitieve verslag. Indien het ontwerpverslag of het definitieve verslag informatie bevat die niet bekend mag worden gemaakt aan CGD, ontvangt CGD slechts een niet-vertrouwelijke versie van het ontwerpverslag dan wel van het definitieve verslag. De trustee zal Portugal en/of CGD onder geen enkele omstandigheid een versie van een verslag verstrekken dat hij nog niet aan de Commissie heeft voorgelegd.

Onderwerp van het verslag is de nakoming van het mandaat door de trustee en de nakoming van de verplichtingen door CGD, zodat de Commissie kan beoordelen of CGD in overeenstemming met de aangegane verplichtingen wordt beheerd. De Commissie kan waar nodig nadere aanwijzingen geven omtrent de omvang van het verslag. Naast de betreffende verslagen doet de trustee de Commissie onverwijld schriftelijk verslag indien er reden is om aan te nemen dat CGD haar verplichtingen niet nakomt en verstrekt hij tegelijkertijd een niet-vertrouwelijke versie van dit verslag aan CGD.

| 3. | De met de afstoting belaste trustee verkoopt de activa van het verzekeringsonderdeel Caixa Seguros van de onderneming (geraamd op [0-5] miljard EUR) [...] aan een koper. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koop- en verkoopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop vóór [...]. De met de afstoting belaste trustee kan in het bijzonder in de koop- en verkoopovereenkomst de gebruikelijke bepalingen inzake vertegenwoordigingsbevoegdheid, garanties en schadevergoeding opnemen die redelijkerwijs geacht kunnen worden noodzakelijk te zijn voor de afwikkeling van de verkoop. De met de afstoting belaste trustee beschermt de gerechtvaardigde financiële belangen van CGD, met inachtneming van de onvoorwaardelijke verplichting van CGD om [...] af te stoten. |
| --- | --- |

3.

De met de afstoting belaste trustee verkoopt de activa van het verzekeringsonderdeel Caixa Seguros van de onderneming (geraamd op [0-5] miljard EUR) [...] aan een koper. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koop- en verkoopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop vóór [...]. De met de afstoting belaste trustee kan in het bijzonder in de koop- en verkoopovereenkomst de gebruikelijke bepalingen inzake vertegenwoordigingsbevoegdheid, garanties en schadevergoeding opnemen die redelijkerwijs geacht kunnen worden noodzakelijk te zijn voor de afwikkeling van de verkoop. De met de afstoting belaste trustee beschermt de gerechtvaardigde financiële belangen van CGD, met inachtneming van de onvoorwaardelijke verplichting van CGD om [...] af te stoten.

| 4. | De met de afstoting belaste trustee verkoopt de resterende niet-strategische participaties (geraamde verkoopprijs [200-250] miljoen EUR) [...] aan een koper. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koop- en verkoopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop vóór [...]. De met de afstoting belaste trustee beschermt de gerechtvaardigde financiële belangen van CGD, met inachtneming van de onvoorwaardelijke verplichting van CGD om [...] af te stoten. |
| --- | --- |

4.

De met de afstoting belaste trustee verkoopt de resterende niet-strategische participaties (geraamde verkoopprijs [200-250] miljoen EUR) [...] aan een koper. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koop- en verkoopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop vóór [...]. De met de afstoting belaste trustee beschermt de gerechtvaardigde financiële belangen van CGD, met inachtneming van de onvoorwaardelijke verplichting van CGD om [...] af te stoten.

E)   Taken en plichten van CGD

| 1. | CGD verbindt zich ertoe de samenwerking, ondersteuning en informatievoorziening te waarborgen die voor de vervulling van de taken van de trustee uit hoofde van het mandaat redelijkerwijs nodig zijn, en dit ook van haar adviseurs te verlangen. De trustee heeft onbeperkte toegang tot alle boeken, notities en documenten, tot alle leidinggevenden en andere personeelsleden en tot alle faciliteiten, filialen en technische informatie van CGD of van het te verkopen bedrijf die noodzakelijk zijn voor de vervulling van zijn taken uit hoofde van het mandaat. CGD stelt binnen haar vestigingen een of meer kantoorruimtes aan de trustee ter beschikking en alle werknemers van CGD stellen zich beschikbaar voor besprekingen met de trustee teneinde de trustee te voorzien van alle informatie die hij nodig acht voor de vervulling van zijn taken. |
| --- | --- |

1.

CGD verbindt zich ertoe de samenwerking, ondersteuning en informatievoorziening te waarborgen die voor de vervulling van de taken van de trustee uit hoofde van het mandaat redelijkerwijs nodig zijn, en dit ook van haar adviseurs te verlangen. De trustee heeft onbeperkte toegang tot alle boeken, notities en documenten, tot alle leidinggevenden en andere personeelsleden en tot alle faciliteiten, filialen en technische informatie van CGD of van het te verkopen bedrijf die noodzakelijk zijn voor de vervulling van zijn taken uit hoofde van het mandaat. CGD stelt binnen haar vestigingen een of meer kantoorruimtes aan de trustee ter beschikking en alle werknemers van CGD stellen zich beschikbaar voor besprekingen met de trustee teneinde de trustee te voorzien van alle informatie die hij nodig acht voor de vervulling van zijn taken.

| 2. | De trustee kan onder voorbehoud van goedkeuring door CGD (welke goedkeuring niet zonder grond geweigerd of vertraagd mag worden) voor rekening van CGD adviseurs benoemen (met name om te adviseren over ondernemingsfinanciering en juridische kwesties) indien de trustee het inschakelen van dergelijke adviseurs noodzakelijk of wenselijk acht voor een goede vervulling van zijn taken en plichten uit hoofde van het mandaat, voor zover de kosten en overige uitgaven in opdracht van de trustee redelijk zijn. Indien CGD een door de trustee voorgedragen adviseur afwijst, kan de Commissie de benoeming van die adviseur, na CGD gehoord te hebben, alsnog goedkeuren. Uitsluitend de trustee heeft het recht om adviseurs instructies te geven. |
| --- | --- |

2.

De trustee kan onder voorbehoud van goedkeuring door CGD (welke goedkeuring niet zonder grond geweigerd of vertraagd mag worden) voor rekening van CGD adviseurs benoemen (met name om te adviseren over ondernemingsfinanciering en juridische kwesties) indien de trustee het inschakelen van dergelijke adviseurs noodzakelijk of wenselijk acht voor een goede vervulling van zijn taken en plichten uit hoofde van het mandaat, voor zover de kosten en overige uitgaven in opdracht van de trustee redelijk zijn. Indien CGD een door de trustee voorgedragen adviseur afwijst, kan de Commissie de benoeming van die adviseur, na CGD gehoord te hebben, alsnog goedkeuren. Uitsluitend de trustee heeft het recht om adviseurs instructies te geven.

F)   Vervanging, bevrijding en herbenoeming van de trustee

| 1. | Indien de trustee de vervulling van zijn taken in overeenstemming met de verbintenissen afbreekt of indien er sprake is van andere gewichtige redenen, zoals een belangenverstrengeling aan de zijde van de trustee:






  i) | kan de Commissie, na de trustee te hebben gehoord, van CGD verlangen dat deze de trustee vervangt,
  of |
| --- | --- | --- |

1.

Indien de trustee de vervulling van zijn taken in overeenstemming met de verbintenissen afbreekt of indien er sprake is van andere gewichtige redenen, zoals een belangenverstrengeling aan de zijde van de trustee:

i)

kan de Commissie, na de trustee te hebben gehoord, van CGD verlangen dat deze de trustee vervangt,

of

| ii) | kan CGD de trustee vervangen na goedkeuring te hebben verkregen van de Commissie. |
| --- | --- |

ii)

kan CGD de trustee vervangen na goedkeuring te hebben verkregen van de Commissie.

| 2. | Indien de benoeming van de trustee op basis van het bepaalde in punt F 1) wordt ingetrokken, kan hij worden verzocht zijn werkzaamheden zo lang voort te zetten totdat een nieuwe trustee, aan wie de trustee alle relevante informatie zal verstrekken, zijn taken overneemt. De nieuwe trustee wordt overeenkomstig de procedure als bedoeld in punt A iii) tot en met punt A vii) benoemd. |
| --- | --- |

2.

Indien de benoeming van de trustee op basis van het bepaalde in punt F 1) wordt ingetrokken, kan hij worden verzocht zijn werkzaamheden zo lang voort te zetten totdat een nieuwe trustee, aan wie de trustee alle relevante informatie zal verstrekken, zijn taken overneemt. De nieuwe trustee wordt overeenkomstig de procedure als bedoeld in punt A iii) tot en met punt A vii) benoemd.

| 3. | Afgezien van de intrekking van een benoeming als bedoeld in punt F 1) eindigen de werkzaamheden van de trustee pas wanneer de Commissie hem van zijn taken heeft bevrijd. Een dergelijke bevrijding vindt plaats wanneer alle verplichtingen die aan de trustee zijn opgedragen, zijn omgezet. De Commissie kan echter te allen tijde verlangen dat de trustee wordt herbenoemd indien later blijkt dat de ondersteunende maatregelen niet volledig en juist zijn omgezet. |
| --- | --- |

3.

Afgezien van de intrekking van een benoeming als bedoeld in punt F 1) eindigen de werkzaamheden van de trustee pas wanneer de Commissie hem van zijn taken heeft bevrijd. Een dergelijke bevrijding vindt plaats wanneer alle verplichtingen die aan de trustee zijn opgedragen, zijn omgezet. De Commissie kan echter te allen tijde verlangen dat de trustee wordt herbenoemd indien later blijkt dat de ondersteunende maatregelen niet volledig en juist zijn omgezet.

Aanhangsel II

BIJDRAGE AAN NETTOACTIVA VOORTVLOEIEND UIT PARTICIPATIES IN ANDERE BINNENLANDSE BEDRIJFSONDERDELEN (VERMOGENSMUTATIEMETHODE)

Waarden op december 2012

| Bedrijfsonderdeel | Land | Aandeel (%) | Nettoactiva
  Vermogensmutatiemethode
  (miljoen EUR) | Activiteit |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| SIBS SGPS | Portugal | 21,6 | 14,7 | Houdstermaatschappij gespecialiseerd in elektronische betalingen en het beheer van het Portugese systeem van geldautomaten dat door alle in Portugal aanwezige banken wordt gebruikt. In de maatschappij participeren 26 banken die actief zijn op de Portugese markt. |
| Prado — Cartolinas da Lousã | Portugal | 37,4 | 4,4 | Industriële producent van karton en papier. [...]. |
| Torre Ocidente | Portugal | 25,0 | 4,1 | Vastgoedmaatschappij, eigenaar van één enkel activum voor handelshuurovereenkomsten. [...]. |
| Locarent | Portugal | 50,0 | 3,9 | Aanbieder van autoverhuurdiensten. |
| Ca Papel do Prado | Portugal | 37,4 | 1,3 | Onderneming die de vastgoedactiva van de inactieve fabriek [...] in eigendom heeft. |
| TF Fundo Turismo | Portugal | 33,5 | 1,3 | Beheerder van vastgoedbeleggingsfondsen in de toerismesector, met de Portugese staat als de meerderheidsaandeelhouder. |
| Yunit Serviços | Portugal | 33,33 | 0,3 | Onderneming die e-commerce-oplossingen voor producten en diensten van kmo’s ontwikkelt. |
| Bem Comum SCR | Portugal | 32,0 | 0,1 | Beheerder van beleggingsfondsen die zich heeft gespecialiseerd in het bevorderen en ondersteunen van het opstarten van nieuwe zakelijke activiteiten door individuele ondernemers en werklozen. |

Bedrijfsonderdeel

Land

Aandeel (%)

Nettoactiva

Vermogensmutatiemethode

(miljoen EUR)

Activiteit

SIBS SGPS

Portugal

21,6

14,7

Houdstermaatschappij gespecialiseerd in elektronische betalingen en het beheer van het Portugese systeem van geldautomaten dat door alle in Portugal aanwezige banken wordt gebruikt. In de maatschappij participeren 26 banken die actief zijn op de Portugese markt.

Prado — Cartolinas da Lousã

Portugal

37,4

4,4

Industriële producent van karton en papier. [...].

Torre Ocidente

Portugal

25,0

4,1

Vastgoedmaatschappij, eigenaar van één enkel activum voor handelshuurovereenkomsten. [...].

Locarent

Portugal

50,0

3,9

Aanbieder van autoverhuurdiensten.

Ca Papel do Prado

Portugal

37,4

1,3

Onderneming die de vastgoedactiva van de inactieve fabriek [...] in eigendom heeft.

TF Fundo Turismo

Portugal

33,5

1,3

Beheerder van vastgoedbeleggingsfondsen in de toerismesector, met de Portugese staat als de meerderheidsaandeelhouder.

Yunit Serviços

Portugal

33,33

0,3

Onderneming die e-commerce-oplossingen voor producten en diensten van kmo’s ontwikkelt.

Bem Comum SCR

Portugal

32,0

0,1

Beheerder van beleggingsfondsen die zich heeft gespecialiseerd in het bevorderen en ondersteunen van het opstarten van nieuwe zakelijke activiteiten door individuele ondernemers en werklozen.

Aanhangsel III

GEDETAILLEERD OVERZICHT VAN DE ACTIVA VAN BCG SPANJE (MET INBEGRIP VAN DE ACTIVA DIE ZULLEN WORDEN OVERGEDRAGEN AAN DE SPAANSE VESTIGING)

[...]

Aanhangsel IV

GEDETAILLEERD OVERZICHT VAN DE ACTIVA VAN DE SPAANSE VESTIGING

[...]

Aanhangsel V

OVERZICHT VAN DE SPAANSE VESTIGINGEN

[...]

---

HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/52 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/52

---

Voor het internationaal publiekrecht hebben alleen de originele VN/ECE-teksten rechtgevolgen. Voor de status en de datum van inwerkingtreding van dit reglement, zie de recentste versie van het VN/ECE-statusdocument TRANS/WP.29/343 op:

http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29fdocstts.html

Reglement nr. 85 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen bestemd voor het voortbewegen van motorvoertuigen van de categorieën M en N, met betrekking tot de meting van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen

Bevat de volledige geldige tekst tot en met:

Supplement 6 op de oorspronkelijke versie van het reglement — Datum van inwerkingtreding: 15 juli 2013

INHOUD

| 1. | Toepassingsgebied |
| --- | --- |

1.

| 2. | Definities |
| --- | --- |

2.

| 3. | Goedkeuringsaanvraag |
| --- | --- |

3.

| 4. | Goedkeuring |
| --- | --- |

4.

| 5. | Specificaties en tests |
| --- | --- |

5.

| 6. | Conformiteit van de productie |
| --- | --- |

6.

| 7. | Sancties bij non-conformiteit van de productie |
| --- | --- |

7.

| 8. | Wijziging en uitbreiding van de goedkeuring van een type aandrijving |
| --- | --- |

8.

| 9. | Definitieve stopzetting van de productie |
| --- | --- |

9.

| 10. | Naam en adres van de voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische diensten en van de typegoedkeuringsinstanties |
| --- | --- |

10.

BIJLAGEN

| 1. | Essentiële kenmerken van de verbrandingsmotor en informatie over de uitvoering van de tests |
| --- | --- |

1.

| 2. | Essentiële kenmerken van de elektrische aandrijving en informatie over de uitvoering van de tests |
| --- | --- |

2.

| 3a | Mededeling betreffende de goedkeuring, de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een aandrijving krachtens Reglement nr. 85 |
| --- | --- |

3a

| 3b | Mededeling betreffende de goedkeuring, de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een voertuigtype wat de aandrijving betreft, krachtens Reglement nr. 85 |
| --- | --- |

3b

| 4. | Opstelling van goedkeuringsmerken |
| --- | --- |

4.

| 5. | Methode om het nettovermogen van verbrandingsmotoren te meten |
| --- | --- |

5.

| 6. | Methode om het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen te meten |
| --- | --- |

6.

| 7. | Controle op de conformiteit van de productie |
| --- | --- |

7.

| 8. | Referentiebrandstoffen |
| --- | --- |

8.

1.   TOEPASSINGSGEBIED

| 1.1. | Dit reglement is van toepassing op de weergave van de door de fabrikant aangegeven vermogenscurve van verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen bij volle belasting als functie van het toerental, en van het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen die bestemd zijn om motorvoertuigen van de categorieën M en N (1) voort te bewegen. |
| --- | --- |

1.1.

Dit reglement is van toepassing op de weergave van de door de fabrikant aangegeven vermogenscurve van verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen bij volle belasting als functie van het toerental, en van het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen die bestemd zijn om motorvoertuigen van de categorieën M en N (1) voort te bewegen.

| 1.2. | De verbrandingsmotoren behoren tot een van de volgende categorieën:
  motoren met op- en neergaande zuigers (elektrische ontsteking of compressieontsteking), met uitzondering van vrijezuigermotoren;
  draaizuigermotoren (elektrische ontsteking of compressieontsteking);
  motoren met natuurlijke aanzuiging of drukvulling. |
| --- | --- |

1.2.

De verbrandingsmotoren behoren tot een van de volgende categorieën:

motoren met op- en neergaande zuigers (elektrische ontsteking of compressieontsteking), met uitzondering van vrijezuigermotoren;

draaizuigermotoren (elektrische ontsteking of compressieontsteking);

motoren met natuurlijke aanzuiging of drukvulling.

| 1.3. | De elektrische aandrijvingen bestaan uit besturingseenheden en motoren en vormen het enige voortbewegingsmechanisme van het voertuig. |
| --- | --- |

1.3.

De elektrische aandrijvingen bestaan uit besturingseenheden en motoren en vormen het enige voortbewegingsmechanisme van het voertuig.

2.   DEFINITIES

| 2.1. | Onder „goedkeuring van een aandrijving” wordt verstaan: de goedkeuring van een type aandrijving met betrekking tot het nettovermogen, gemeten volgens de procedure van bijlage 5 of 6. |
| --- | --- |

2.1.

Onder „goedkeuring van een aandrijving” wordt verstaan: de goedkeuring van een type aandrijving met betrekking tot het nettovermogen, gemeten volgens de procedure van bijlage 5 of 6.

| 2.2. | Onder „type aandrijving” wordt verstaan: een voor installatie in een motorvoertuig bestemde categorie verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen die onderling niet van elkaar verschillen op de in bijlage 1 of 2 gedefinieerde essentiële punten. |
| --- | --- |

2.2.

Onder „type aandrijving” wordt verstaan: een voor installatie in een motorvoertuig bestemde categorie verbrandingsmotoren of elektrische aandrijvingen die onderling niet van elkaar verschillen op de in bijlage 1 of 2 gedefinieerde essentiële punten.

| 2.3. | Onder „nettovermogen” wordt verstaan: het vermogen dat onder atmosferische referentieomstandigheden op een testbank wordt vastgesteld aan het uiteinde van de krukas of het equivalent ervan bij het overeenkomstige toerental, met alle in tabel 1 van bijlage 5 of in bijlage 6 genoemde hulpapparatuur. |
| --- | --- |

2.3.

Onder „nettovermogen” wordt verstaan: het vermogen dat onder atmosferische referentieomstandigheden op een testbank wordt vastgesteld aan het uiteinde van de krukas of het equivalent ervan bij het overeenkomstige toerental, met alle in tabel 1 van bijlage 5 of in bijlage 6 genoemde hulpapparatuur.

| 2.4. | Onder „maximaal nettovermogen” wordt verstaan: de maximumwaarde van het nettovermogen, gemeten bij volle belasting van de motor. |
| --- | --- |

2.4.

Onder „maximaal nettovermogen” wordt verstaan: de maximumwaarde van het nettovermogen, gemeten bij volle belasting van de motor.

| 2.5. | Onder „maximumvermogen gedurende 30 minuten” wordt verstaan: het maximale nettovermogen, vastgesteld overeenkomstig punt 5.3.1, dat een elektrische aandrijving bij gelijkstroomspanning gemiddeld kan leveren gedurende een periode van 30 minuten. |
| --- | --- |

2.5.

Onder „maximumvermogen gedurende 30 minuten” wordt verstaan: het maximale nettovermogen, vastgesteld overeenkomstig punt 5.3.1, dat een elektrische aandrijving bij gelijkstroomspanning gemiddeld kan leveren gedurende een periode van 30 minuten.

| 2.6. | „Hybride voertuigen (HV)”






  2.6.1. | Onder „hybride voertuig (HV)” wordt verstaan: een voertuig met ten minste twee verschillende energieomzetters en twee verschillende (in het voertuig aanwezige) energieopslagsystemen voor de voortbeweging van het voertuig. |
| --- | --- | --- |

2.6.

„Hybride voertuigen (HV)”

2.6.1.

Onder „hybride voertuig (HV)” wordt verstaan: een voertuig met ten minste twee verschillende energieomzetters en twee verschillende (in het voertuig aanwezige) energieopslagsystemen voor de voortbeweging van het voertuig.

| 2.6.2. | Onder „hybride elektrisch voertuig (HEV)” wordt verstaan: een voertuig dat voor de mechanische voortbeweging energie ontleent aan beide volgende, in het voertuig aanwezige bronnen van opgeslagen energie/vermogen:






  — | een verbruikbare brandstof; |
| --- | --- | --- |

2.6.2.

Onder „hybride elektrisch voertuig (HEV)” wordt verstaan: een voertuig dat voor de mechanische voortbeweging energie ontleent aan beide volgende, in het voertuig aanwezige bronnen van opgeslagen energie/vermogen:

—

een verbruikbare brandstof;

| — | een opslagsysteem voor elektrische energie/vermogen (bv. accu, condensator, vliegwiel/generator enz.). |
| --- | --- |

—

een opslagsysteem voor elektrische energie/vermogen (bv. accu, condensator, vliegwiel/generator enz.).

| 2.6.3. | De „aandrijving” van een hybride elektrisch voertuig bestaat uit een combinatie van twee verschillende typen aandrijvingen:






  — | een verbrandingsmotor, en |
| --- | --- | --- |

2.6.3.

De „aandrijving” van een hybride elektrisch voertuig bestaat uit een combinatie van twee verschillende typen aandrijvingen:

—

een verbrandingsmotor, en

| — | een (of meer) elektrische aandrijving(en). |
| --- | --- |

—

een (of meer) elektrische aandrijving(en).

| 2.7. | Onder „standaarduitrusting” wordt verstaan: de uitrusting die door de fabrikant voor een bepaalde toepassing is aangebracht. |
| --- | --- |

2.7.

Onder „standaarduitrusting” wordt verstaan: de uitrusting die door de fabrikant voor een bepaalde toepassing is aangebracht.

| 2.8. | Onder „dualfuelmotor” wordt verstaan: een motorsysteem waarvoor krachtens Reglement nr. 49 typegoedkeuring is verleend of dat is gemonteerd in een voertuigtype waarvoor krachtens Reglement nr. 49 typegoedkeuring is verleend wat betreft de emissies, en dat is ontworpen om tegelijkertijd met diesel en een gasvormige brandstof te werken, waarbij beide brandstoffen apart worden gedoseerd en de verbruikte hoeveelheid van een van de brandstoffen ten opzichte van de andere kan variëren naargelang de bedrijfsomstandigheden. |
| --- | --- |

2.8.

Onder „dualfuelmotor” wordt verstaan: een motorsysteem waarvoor krachtens Reglement nr. 49 typegoedkeuring is verleend of dat is gemonteerd in een voertuigtype waarvoor krachtens Reglement nr. 49 typegoedkeuring is verleend wat betreft de emissies, en dat is ontworpen om tegelijkertijd met diesel en een gasvormige brandstof te werken, waarbij beide brandstoffen apart worden gedoseerd en de verbruikte hoeveelheid van een van de brandstoffen ten opzichte van de andere kan variëren naargelang de bedrijfsomstandigheden.

| 2.9. | Onder „dualfuelvoertuig” wordt verstaan: een voertuig dat door een dualfuelmotor wordt aangedreven en waarbij de motorbrandstoffen uit afzonderlijke opslagsystemen binnen het voertuig worden geput. |
| --- | --- |

2.9.

Onder „dualfuelvoertuig” wordt verstaan: een voertuig dat door een dualfuelmotor wordt aangedreven en waarbij de motorbrandstoffen uit afzonderlijke opslagsystemen binnen het voertuig worden geput.

| 2.10. | Onder „dualfuelmodus” wordt verstaan: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor in bepaalde bedrijfsomstandigheden tegelijkertijd diesel en een gasvormige brandstof gebruikt. |
| --- | --- |

2.10.

Onder „dualfuelmodus” wordt verstaan: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor in bepaalde bedrijfsomstandigheden tegelijkertijd diesel en een gasvormige brandstof gebruikt.

| 2.11. | Onder „dieselmodus” wordt verstaan: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor voor geen enkele motorbedrijfsomstandigheid gasvormige brandstof gebruikt. |
| --- | --- |

2.11.

Onder „dieselmodus” wordt verstaan: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor voor geen enkele motorbedrijfsomstandigheid gasvormige brandstof gebruikt.

3.   GOEDKEURINGSAANVRAAG

| 3.1. | De goedkeuringsaanvraag voor een type aandrijving met betrekking tot de meting van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen wordt ingediend door de fabrikant van de aandrijving, de fabrikant van het voertuig of zijn gemachtigde vertegenwoordiger. |
| --- | --- |

3.1.

De goedkeuringsaanvraag voor een type aandrijving met betrekking tot de meting van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen wordt ingediend door de fabrikant van de aandrijving, de fabrikant van het voertuig of zijn gemachtigde vertegenwoordiger.

| 3.2. | De aanvraag gaat vergezeld van de beschrijving van de aandrijving, in drievoud, met vermelding van alle relevante gegevens zoals bedoeld:






  — | in bijlage 1, voor voertuigen die uitsluitend door een verbrandingsmotor worden aangedreven, of |
| --- | --- | --- |

3.2.

De aanvraag gaat vergezeld van de beschrijving van de aandrijving, in drievoud, met vermelding van alle relevante gegevens zoals bedoeld:

—

in bijlage 1, voor voertuigen die uitsluitend door een verbrandingsmotor worden aangedreven, of

| — | in bijlage 2, voor zuiver elektrische voertuigen, of |
| --- | --- |

—

in bijlage 2, voor zuiver elektrische voertuigen, of

| — | in de bijlagen 1 en 2, voor hybride elektrische voertuigen. |
| --- | --- |

—

in de bijlagen 1 en 2, voor hybride elektrische voertuigen.

| 3.3. | Voor hybride elektrische voertuigen (HEV) worden de tests afzonderlijk uitgevoerd op de verbrandingsmotor (overeenkomstig bijlage 5) en op de elektrische aandrijving(en) (overeenkomstig bijlage 6). |
| --- | --- |

3.3.

Voor hybride elektrische voertuigen (HEV) worden de tests afzonderlijk uitgevoerd op de verbrandingsmotor (overeenkomstig bijlage 5) en op de elektrische aandrijving(en) (overeenkomstig bijlage 6).

| 3.4. | Een aandrijving (of reeks aandrijvingen) die representatief is voor het goed te keuren aandrijvingstype of de goed te keuren reeks aandrijvingstypen, wordt samen met de in de bijlagen 5 en 6 voorgeschreven apparatuur ter beschikking gesteld van de technische dienst die de goedkeuringstests uitvoert. |
| --- | --- |

3.4.

Een aandrijving (of reeks aandrijvingen) die representatief is voor het goed te keuren aandrijvingstype of de goed te keuren reeks aandrijvingstypen, wordt samen met de in de bijlagen 5 en 6 voorgeschreven apparatuur ter beschikking gesteld van de technische dienst die de goedkeuringstests uitvoert.

4.   GOEDKEURING

| 4.1. | Als het vermogen van de voor goedkeuring krachtens dit reglement ter beschikking gestelde aandrijving volgens de specificaties van punt 5 is gemeten, wordt het type aandrijving goedgekeurd. |
| --- | --- |

4.1.

Als het vermogen van de voor goedkeuring krachtens dit reglement ter beschikking gestelde aandrijving volgens de specificaties van punt 5 is gemeten, wordt het type aandrijving goedgekeurd.

| 4.2. | Aan elk goedgekeurd type aandrijving wordt een goedkeuringsnummer toegekend. De eerste twee cijfers (momenteel 00 voor het reglement in de originele versie) geven de wijzigingenreeks aan met de recentste belangrijke technische wijzigingen die op het ogenblik van de goedkeuring in het reglement zijn opgenomen. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde goedkeuringsnummer niet aan een ander type aandrijving toekennen. |
| --- | --- |

4.2.

Aan elk goedgekeurd type aandrijving wordt een goedkeuringsnummer toegekend. De eerste twee cijfers (momenteel 00 voor het reglement in de originele versie) geven de wijzigingenreeks aan met de recentste belangrijke technische wijzigingen die op het ogenblik van de goedkeuring in het reglement zijn opgenomen. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde goedkeuringsnummer niet aan een ander type aandrijving toekennen.

| 4.3. | Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een type aandrijving krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 3a. |
| --- | --- |

4.3.

Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een type aandrijving krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 3a.

| 4.4. | Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een voertuigtype wat de aandrijving betreft krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 3b. |
| --- | --- |

4.4.

Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een voertuigtype wat de aandrijving betreft krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 3b.

| 4.5. | Op elke aandrijving die conform is met een type aandrijving waarvoor krachtens dit reglement goedkeuring is verleend, wordt op een opvallende en gemakkelijk bereikbare plaats die op het goedkeuringsformulier is gespecificeerd, een internationaal goedkeuringsmerk aangebracht, dat bestaat uit:






  4.5.1. | een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (2); |
| --- | --- | --- |

4.5.

Op elke aandrijving die conform is met een type aandrijving waarvoor krachtens dit reglement goedkeuring is verleend, wordt op een opvallende en gemakkelijk bereikbare plaats die op het goedkeuringsformulier is gespecificeerd, een internationaal goedkeuringsmerk aangebracht, dat bestaat uit:

4.5.1.

een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (2);

| 4.5.2. | het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.5.1 voorgeschreven cirkel. |
| --- | --- |

4.5.2.

het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.5.1 voorgeschreven cirkel.

| 4.5.3. | Als alternatief voor het aanbrengen van deze goedkeuringsmerken en -symbolen op de aandrijving, kan de fabrikant de krachtens dit reglement goedgekeurde aandrijving vergezeld laten gaan van een document met deze informatie, zodat de goedkeuringsmerken en -symbolen op het voertuig kunnen worden aangebracht. |
| --- | --- |

4.5.3.

Als alternatief voor het aanbrengen van deze goedkeuringsmerken en -symbolen op de aandrijving, kan de fabrikant de krachtens dit reglement goedgekeurde aandrijving vergezeld laten gaan van een document met deze informatie, zodat de goedkeuringsmerken en -symbolen op het voertuig kunnen worden aangebracht.

| 4.6. | Indien de aandrijving conform is met een type aandrijving dat op basis van een of meer aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, hoeft het in punt 4.5.1 bedoelde symbool niet te worden herhaald; in dat geval worden het reglement en de goedkeuringsnummers van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring is verleend in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, in verticale kolommen rechts van het in 4.5.1 bedoelde symbool vermeld. |
| --- | --- |

4.6.

Indien de aandrijving conform is met een type aandrijving dat op basis van een of meer aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, hoeft het in punt 4.5.1 bedoelde symbool niet te worden herhaald; in dat geval worden het reglement en de goedkeuringsnummers van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring is verleend in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, in verticale kolommen rechts van het in 4.5.1 bedoelde symbool vermeld.

| 4.7. | Het goedkeuringsmerk moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn. |
| --- | --- |

4.7.

Het goedkeuringsmerk moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn.

| 4.8. | Het goedkeuringsmerk wordt dicht bij de door de fabrikant aangebrachte identificatiecijfers aangebracht. |
| --- | --- |

4.8.

Het goedkeuringsmerk wordt dicht bij de door de fabrikant aangebrachte identificatiecijfers aangebracht.

| 4.9. | In bijlage 4 worden voorbeelden gegeven van de opstelling van het goedkeuringsmerk. |
| --- | --- |

4.9.

In bijlage 4 worden voorbeelden gegeven van de opstelling van het goedkeuringsmerk.

5.   SPECIFICATIES EN TESTS

5.1.   Algemeen

De onderdelen die het vermogen van de aandrijving kunnen beïnvloeden, worden op zodanige wijze ontworpen, gebouwd en gemonteerd dat de aandrijving, ondanks de trillingen waaraan zij bij normaal gebruik kan worden blootgesteld, aan de voorschriften van dit reglement voldoet.

5.2.   Beschrijving van de tests voor verbrandingsmotoren

5.2.1.   De nettovermogenstest wordt bij elektrischeontstekingsmotoren bij vol gas, en bij compressieontstekingsmotoren en dualfuelmotoren bij volle belasting, uitgevoerd, terwijl de motor is uitgerust zoals in tabel 1 van bijlage 5 is aangegeven.

| 5.2.1.1. | Bij een dualfuelmotor met dieselmodus wordt de test eenmaal bij de dualfuelmodus en eenmaal bij de dieselmodus van dezelfde motor uitgevoerd. |
| --- | --- |

5.2.1.1.

Bij een dualfuelmotor met dieselmodus wordt de test eenmaal bij de dualfuelmodus en eenmaal bij de dieselmodus van dezelfde motor uitgevoerd.

5.2.2.   De metingen worden verricht bij een aantal toerentallen dat voldoende is om de vermogenscurve tussen de door de fabrikant aanbevolen laagste en hoogste toerentallen op de juiste wijze te bepalen. De toerentallen waarbij de motor respectievelijk het maximumvermogen en het maximumkoppel levert, vallen binnen dit bereik. Bij elk toerental moet het gemiddelde van ten minste twee gestabiliseerde metingen worden bepaald.

5.2.3.   Te gebruiken brandstof:

| 5.2.3.1. | voor benzinemotoren met elektrische ontsteking:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de door de CEC (3) in de CEC-documenten RF-01-A-84 en RF-01-A-85 voor benzinemotoren gedefinieerde referentiebrandstoffen gebruikt; |
| --- | --- |

5.2.3.1.

voor benzinemotoren met elektrische ontsteking:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de door de CEC (3) in de CEC-documenten RF-01-A-84 en RF-01-A-85 voor benzinemotoren gedefinieerde referentiebrandstoffen gebruikt;

| 5.2.3.2. | voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op lpg:






  5.2.3.2.1. | bij motoren die zich automatisch aan de brandstof aanpassen:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstoffen gebruikt; |
| --- | --- | --- |

5.2.3.2.

voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op lpg:

5.2.3.2.1.

bij motoren die zich automatisch aan de brandstof aanpassen:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstoffen gebruikt;

| 5.2.3.2.2. | bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen:
  wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof met het laagste C3-gehalte gebruikt, of |
| --- | --- |

5.2.3.2.2.

bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen:

wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof met het laagste C3-gehalte gebruikt, of

| 5.2.3.2.3. | bij motoren die voor één bepaalde brandstofsamenstelling zijn bestemd:
  wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd. |
| --- | --- |

5.2.3.2.3.

bij motoren die voor één bepaalde brandstofsamenstelling zijn bestemd:

wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd.

| 5.2.3.2.4. | De gebruikte brandstof wordt in het testrapport vermeld; |
| --- | --- |

5.2.3.2.4.

De gebruikte brandstof wordt in het testrapport vermeld;

| 5.2.3.3. | voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op aardgas:






  5.2.3.3.1. | bij motoren die zich automatisch aan de brandstof aanpassen:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstoffen gebruikt; |
| --- | --- | --- |

5.2.3.3.

voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op aardgas:

5.2.3.3.1.

bij motoren die zich automatisch aan de brandstof aanpassen:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt een van de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstoffen gebruikt;

| 5.2.3.3.2. | bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is met een Wobbe-index van ten minste 52,6 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa). In geval van betwisting wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 gebruikt, d.w.z. de brandstof met de hoogste Wobbe-index, of |
| --- | --- |

5.2.3.3.2.

bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is met een Wobbe-index van ten minste 52,6 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa). In geval van betwisting wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 gebruikt, d.w.z. de brandstof met de hoogste Wobbe-index, of

| 5.2.3.3.3. | bij motoren die voor een bepaalde reeks brandstoffen zijn bestemd:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is met een Wobbe-index van ten minste 52,6 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa), indien de motor bestemd is voor gassen van groep H, of van ten minste 47,2 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa) indien de motor bestemd is voor gassen van groep L. In geval van betwisting wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 gebruikt, indien de motor bestemd is voor gassen van groep H, of de referentiebrandstof G23, indien de motor bestemd is voor gassen van groep L, d.w.z. de brandstof met de hoogste Wobbe-index voor de desbetreffende reeks, of |
| --- | --- |

5.2.3.3.3.

bij motoren die voor een bepaalde reeks brandstoffen zijn bestemd:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is met een Wobbe-index van ten minste 52,6 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa), indien de motor bestemd is voor gassen van groep H, of van ten minste 47,2 MJm-3 (4 °C, 101,3 kPa) indien de motor bestemd is voor gassen van groep L. In geval van betwisting wordt de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 gebruikt, indien de motor bestemd is voor gassen van groep H, of de referentiebrandstof G23, indien de motor bestemd is voor gassen van groep L, d.w.z. de brandstof met de hoogste Wobbe-index voor de desbetreffende reeks, of

| 5.2.3.3.4. | bij motoren die voor één bepaalde lng-brandstofsamenstelling zijn bestemd:
  wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd, of de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 indien de motor bestemd is voor LNG20; |
| --- | --- |

5.2.3.3.4.

bij motoren die voor één bepaalde lng-brandstofsamenstelling zijn bestemd:

wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd, of de in bijlage 8 bedoelde referentiebrandstof G20 indien de motor bestemd is voor LNG20;

| 5.2.3.3.5. | bij motoren die voor één bepaalde brandstofsamenstelling zijn bestemd:
  wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd. |
| --- | --- |

5.2.3.3.5.

bij motoren die voor één bepaalde brandstofsamenstelling zijn bestemd:

wordt de brandstof gebruikt waarvoor de motor is bestemd.

| 5.2.3.3.6. | De gebruikte brandstof wordt in het testrapport vermeld; |
| --- | --- |

5.2.3.3.6.

De gebruikte brandstof wordt in het testrapport vermeld;

| 5.2.3.4. | voor compressieontstekingsmotoren en dualfuelmotoren:
  wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt de door de CEC in document RF-03-A-84 gedefinieerde referentiebrandstof voor compressieontstekingsmotoren gebruikt. |
| --- | --- |

5.2.3.4.

voor compressieontstekingsmotoren en dualfuelmotoren:

wordt de brandstof gebruikt die in de handel verkrijgbaar is. In geval van betwisting wordt de door de CEC in document RF-03-A-84 gedefinieerde referentiebrandstof voor compressieontstekingsmotoren gebruikt.

| 5.2.3.5. | Elektrischeontstekingsmotoren van voertuigen die zowel op benzine als op een gasvormige brandstof kunnen rijden, moeten met beide brandstoffen worden getest, overeenkomstig de punten 5.2.3.1 tot en met 5.2.3.3. Voertuigen die zowel op benzine als op gasvormige brandstof kunnen rijden, maar waarbij het benzinesysteem alleen is aangebracht voor noodsituaties of voor het starten en waarvan de benzinetank niet meer dan 15 liter benzine kan bevatten, worden voor de test beschouwd als voertuigen die alleen op gasvormige brandstof kunnen rijden. |
| --- | --- |

5.2.3.5.

Elektrischeontstekingsmotoren van voertuigen die zowel op benzine als op een gasvormige brandstof kunnen rijden, moeten met beide brandstoffen worden getest, overeenkomstig de punten 5.2.3.1 tot en met 5.2.3.3. Voertuigen die zowel op benzine als op gasvormige brandstof kunnen rijden, maar waarbij het benzinesysteem alleen is aangebracht voor noodsituaties of voor het starten en waarvan de benzinetank niet meer dan 15 liter benzine kan bevatten, worden voor de test beschouwd als voertuigen die alleen op gasvormige brandstof kunnen rijden.

| 5.2.3.6. | Dualfuelmotoren of voertuigen met een dieselmodus moeten worden getest met de juiste brandstoffen voor elke modus, overeenkomstig de leden 5.2.3.1 tot en met 5.2.3.5. |
| --- | --- |

5.2.3.6.

Dualfuelmotoren of voertuigen met een dieselmodus moeten worden getest met de juiste brandstoffen voor elke modus, overeenkomstig de leden 5.2.3.1 tot en met 5.2.3.5.

5.2.4.   De metingen worden uitgevoerd overeenkomstig de bepalingen van bijlage 5.

5.2.5.   Het testrapport bevat de resultaten en alle berekeningen die noodzakelijk zijn om het in het aanhangsel van bijlage 5 vermelde nettovermogen te bepalen, alsmede de in bijlage 1 aangegeven kenmerken van de motor. Bij het opstellen van dit document kan de bevoegde instantie gebruikmaken van het overeenkomstig deze verordening door een erkend of aangewezen laboratorium opgestelde verdrag.

5.3.   Beschrijving van de tests voor het meten van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen

De elektrische aandrijving is uitgerust overeenkomstig bijlage 6. De voedingsspanning van de elektrische aandrijving is afkomstig van een gelijkstroombron met een maximumspanningsverlies van 5 %, afhankelijk van het tijdstip en de stroom (perioden van minder dan 10 seconden niet inbegrepen). De voedingsspanning voor de test wordt door de voertuigfabrikant aangegeven.

| Opmerking: | Indien de accu het maximumvermogen gedurende 30 minuten beperkt, kan het maximumvermogen gedurende 30 minuten van een elektrisch voertuig lager zijn dan het volgens deze test vastgestelde maximumvermogen gedurende 30 minuten van de aandrijving van het voertuig. |
| --- | --- |

Opmerking:

Indien de accu het maximumvermogen gedurende 30 minuten beperkt, kan het maximumvermogen gedurende 30 minuten van een elektrisch voertuig lager zijn dan het volgens deze test vastgestelde maximumvermogen gedurende 30 minuten van de aandrijving van het voertuig.

5.3.1.   Vaststelling van het nettovermogen

| 5.3.1.1. | De motor en de volledige uitrusting ervan moeten gedurende minstens twee uur op een temperatuur van 25 ± 5 °C worden gebracht. |
| --- | --- |

5.3.1.1.

De motor en de volledige uitrusting ervan moeten gedurende minstens twee uur op een temperatuur van 25 ± 5 °C worden gebracht.

| 5.3.1.2. | De nettovermogenstest wordt uitgevoerd met de vermogensregelaar in de maximumstand. |
| --- | --- |

5.3.1.2.

De nettovermogenstest wordt uitgevoerd met de vermogensregelaar in de maximumstand.

| 5.3.1.3. | Net vóór het begin van de test draait de motor gedurende drie minuten op de testbank met het door de fabrikant aanbevolen toerental, waarbij 80 % van het maximumvermogen wordt geleverd. |
| --- | --- |

5.3.1.3.

Net vóór het begin van de test draait de motor gedurende drie minuten op de testbank met het door de fabrikant aanbevolen toerental, waarbij 80 % van het maximumvermogen wordt geleverd.

| 5.3.1.4. | De metingen worden verricht bij een aantal toerentallen dat voldoende is om de volledige vermogenscurve tussen nul en het door de fabrikant aanbevolen hoogste toerental correct te bepalen. De volledige test duurt hoogstens 5 minuten. |
| --- | --- |

5.3.1.4.

De metingen worden verricht bij een aantal toerentallen dat voldoende is om de volledige vermogenscurve tussen nul en het door de fabrikant aanbevolen hoogste toerental correct te bepalen. De volledige test duurt hoogstens 5 minuten.

5.3.2.   Vaststelling van het maximumvermogen gedurende 30 minuten

| 5.3.2.1. | De motor en de volledige uitrusting ervan moeten gedurende minstens vier uur op een temperatuur van 25 ± 5 °C worden gebracht. |
| --- | --- |

5.3.2.1.

De motor en de volledige uitrusting ervan moeten gedurende minstens vier uur op een temperatuur van 25 ± 5 °C worden gebracht.

| 5.3.2.2. | De elektrische aandrijving wordt op de testbank getest met een vermogen dat overeenstemt met de door de fabrikant opgestelde beste raming van het maximumvermogen gedurende 30 minuten. Het motortoerental moet binnen een bereik liggen waarbij het nettovermogen groter is dan 90 % van het in punt 5.3.1 gemeten maximumvermogen. Deze snelheid wordt door de fabrikant aanbevolen. |
| --- | --- |

5.3.2.2.

De elektrische aandrijving wordt op de testbank getest met een vermogen dat overeenstemt met de door de fabrikant opgestelde beste raming van het maximumvermogen gedurende 30 minuten. Het motortoerental moet binnen een bereik liggen waarbij het nettovermogen groter is dan 90 % van het in punt 5.3.1 gemeten maximumvermogen. Deze snelheid wordt door de fabrikant aanbevolen.

| 5.3.2.3. | Snelheid en vermogen worden geregistreerd. Het vermogen mag hoogstens ± 5 % afwijken van het vermogen aan het begin van de test. Het maximumvermogen gedurende 30 minuten is het gemiddelde vermogen over de periode van 30 minuten. |
| --- | --- |

5.3.2.3.

Snelheid en vermogen worden geregistreerd. Het vermogen mag hoogstens ± 5 % afwijken van het vermogen aan het begin van de test. Het maximumvermogen gedurende 30 minuten is het gemiddelde vermogen over de periode van 30 minuten.

5.4.   Interpretatie van de resultaten

Het nettovermogen van elektrische aandrijvingen en hun maximumvermogen gedurende 30 minuten zoals ze door de fabrikant voor het type aandrijving zijn opgegeven, worden aanvaard als ze wat het maximumvermogen betreft niet meer dan ± 2 % en op de andere meetpunten van de curve, met een tolerantie van ± 2 % voor het toerental of binnen het toerentalbereik (X1 min-1 + 2 %) tot (X2 min-1 – 2 %) (X1 < X2), niet meer dan ± 4 % afwijken van de waarden die door de technische dienst zijn gemeten aan de aandrijving die voor de tests ter beschikking is gesteld.

Bij een dualfuelmotor is het door de fabrikant opgegeven nettovermogen het in de dualfuelmodus van die motor gemeten nettovermogen.

6.   CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

Voor de controle van de conformiteit van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324 — E/ECE/TRANS/505/Rev.2), met inachtneming van de volgende voorschriften:

| 6.1. | krachtens dit reglement goedgekeurde motoren worden zo gebouwd dat zij conform zijn met het goedgekeurde type. |
| --- | --- |

6.1.

krachtens dit reglement goedgekeurde motoren worden zo gebouwd dat zij conform zijn met het goedgekeurde type.

| 6.2. | de in bijlage 7 vermelde minimumvoorschriften voor de procedures om de conformiteit van de productie te controleren, worden nageleefd. |
| --- | --- |

6.2.

de in bijlage 7 vermelde minimumvoorschriften voor de procedures om de conformiteit van de productie te controleren, worden nageleefd.

7.   SANCTIES BIJ NON-CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

| 7.1. | De krachtens dit reglement verleende goedkeuring voor een type aandrijving kan worden ingetrokken indien niet aan bovengenoemde voorschriften is voldaan of indien een aandrijving met het goedkeuringsmerk niet met het goedgekeurde type overeenstemt. |
| --- | --- |

7.1.

De krachtens dit reglement verleende goedkeuring voor een type aandrijving kan worden ingetrokken indien niet aan bovengenoemde voorschriften is voldaan of indien een aandrijving met het goedkeuringsmerk niet met het goedgekeurde type overeenstemt.

| 7.2. | Als een partij bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepast een eerder door haar verleende goedkeuring intrekt, stelt zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, daarvan onmiddellijk in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 3a of 3b. |
| --- | --- |

7.2.

Als een partij bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepast een eerder door haar verleende goedkeuring intrekt, stelt zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, daarvan onmiddellijk in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 3a of 3b.

8.   WIJZIGING EN UITBREIDING VAN DE GOEDKEURING VAN EEN TYPE AANDRIJVING

| 8.1. | Elke wijziging van een aandrijving van een bepaald type met betrekking tot de kenmerken van bijlage 1 of 2 wordt meegedeeld aan de typegoedkeuringsinstantie die dat type aandrijving heeft goedgekeurd. De typegoedkeuringsinstantie kan dan:






  8.1.1. | oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het voertuig in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet, of |
| --- | --- | --- |

8.1.

Elke wijziging van een aandrijving van een bepaald type met betrekking tot de kenmerken van bijlage 1 of 2 wordt meegedeeld aan de typegoedkeuringsinstantie die dat type aandrijving heeft goedgekeurd. De typegoedkeuringsinstantie kan dan:

8.1.1.

oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het voertuig in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet, of

| 8.1.2. | de voor de uitvoering van de tests verantwoordelijke technische dienst om een aanvullend testrapport verzoeken. |
| --- | --- |

8.1.2.

de voor de uitvoering van de tests verantwoordelijke technische dienst om een aanvullend testrapport verzoeken.

| 8.2. | De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, worden volgens de procedure van punt 4.3 in kennis gesteld van de bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen. |
| --- | --- |

8.2.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, worden volgens de procedure van punt 4.3 in kennis gesteld van de bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen.

| 8.3. | De typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring uitbreidt, kent aan die uitbreiding een volgnummer toe en stelt de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 3a of 3b. |
| --- | --- |

8.3.

De typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring uitbreidt, kent aan die uitbreiding een volgnummer toe en stelt de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 3a of 3b.

9.   DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE

Indien de houder van een goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurde aandrijving definitief stopzet, stelt hij de typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring heeft verleend, daarvan in kennis. Zodra deze instantie de kennisgeving heeft ontvangen, stelt zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 3a of 3b.

10.   NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE TYPEGOEDKEURINGSINSTANTIES

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, delen het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres mee van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn en/of van de typegoedkeuringsinstanties die goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven certificaten betreffende de goedkeuring of de uitbreiding of weigering van de goedkeuring moeten worden toegezonden.

---

(1)  Zoals gedefinieerd in de geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.2, punt 2 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

(2)  De nummers van de partijen bij de Overeenkomst van 1958 zijn opgenomen in bijlage 3 bij de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.2/Amend.3 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

(3)  European Coordinating Council.

---

BIJLAGE 1

ESSENTIËLE KENMERKEN VAN DE VERBRANDINGSMOTOR EN INFORMATIE OVER DE UITVOERING VAN DE TESTS

De onderstaande gegevens, voor zover van toepassing, worden in drievoud verstrekt en gaan vergezeld van een inhoudsopgave. Eventuele tekeningen worden op een passende schaal met voldoende details in formaat A4 of tot dat formaat gevouwen verstrekt. Op eventuele foto’s zijn voldoende details te zien.

Indien de systemen, onderdelen en technische eenheden elektronisch gestuurde functies hebben, worden gegevens over de prestaties verstrekt.

| 0. | Algemene identificatie van het voertuig: ... |
| --- | --- |

0.

Algemene identificatie van het voertuig: ...

| 0.1. | Merk (handelsnaam van de fabrikant): ... |
| --- | --- |

0.1.

Merk (handelsnaam van de fabrikant): ...

| 0.2. | Type en algemene handelsbenaming(en): ... |
| --- | --- |

0.2.

Type en algemene handelsbenaming(en): ...

| 0.3. | Middel tot identificatie van het type, indien op het voertuig aangebracht: ... |
| --- | --- |

0.3.

Middel tot identificatie van het type, indien op het voertuig aangebracht: ...

| 0.3.1. | Plaats van dat identificatiemiddel: ... |
| --- | --- |

0.3.1.

Plaats van dat identificatiemiddel: ...

| 0.4. | Categorie waartoe het voertuig behoort: ... |
| --- | --- |

0.4.

Categorie waartoe het voertuig behoort: ...

| 0.5. | Naam en adres van de fabrikant: ... |
| --- | --- |

0.5.

Naam en adres van de fabrikant: ...

| 0.6. | Adres van de assemblagefabriek(en): ... |
| --- | --- |

0.6.

Adres van de assemblagefabriek(en): ...

| 1. | Algemene constructiekenmerken van het voertuig |
| --- | --- |

1.

Algemene constructiekenmerken van het voertuig

| 1.1. | Foto’s en/of tekeningen van een representatief voertuig: ... |
| --- | --- |

1.1.

Foto’s en/of tekeningen van een representatief voertuig: ...

| 1.2. | Kant van het stuur: links/rechts (1): ... |
| --- | --- |

1.2.

Kant van het stuur: links/rechts (1): ...

| 1.3. | Dualfuelvoertuig: ja/neen (1) |
| --- | --- |

1.3.

Dualfuelvoertuig: ja/neen (1)

| 1.3.1. | Dualfuelmotor met een dieselmodus: ja/neen (1) |
| --- | --- |

1.3.1.

Dualfuelmotor met een dieselmodus: ja/neen (1)

| 2.0. | Motor |
| --- | --- |

2.0.

Motor

| 2.1. | Fabrikant: ... |
| --- | --- |

2.1.

Fabrikant: ...

| 2.2. | Motorcode van de fabrikant (zoals vermeld op de motor, of ander identificatiemiddel): ... |
| --- | --- |

2.2.

Motorcode van de fabrikant (zoals vermeld op de motor, of ander identificatiemiddel): ...

| 2.3. | Werkingsprincipe: elektrische ontsteking/compressieontsteking, viertakt/tweetakt (1) |
| --- | --- |

2.3.

Werkingsprincipe: elektrische ontsteking/compressieontsteking, viertakt/tweetakt (1)

| 2.4. | Aantal en opstelling van de cilinders: ... |
| --- | --- |

2.4.

Aantal en opstelling van de cilinders: ...

| 2.5. | Boring: ... mm |
| --- | --- |

2.5.

Boring: ... mm

| 2.6. | Slag: ... mm |
| --- | --- |

2.6.

Slag: ... mm

| 2.7. | Ontstekingsvolgorde: ... |
| --- | --- |

2.7.

Ontstekingsvolgorde: ...

| 2.8. | Cilinderinhoud: ... cm3 |
| --- | --- |

2.8.

Cilinderinhoud: ... cm3

| 2.9. | Volumetrische compressieverhouding: ... |
| --- | --- |

2.9.

Volumetrische compressieverhouding: ...

| 2.10. | Tekeningen van verbrandingskamer, zuigerkop en, in het geval van elektrischeontstekingsmotoren, zuigerveren: ... |
| --- | --- |

2.10.

Tekeningen van verbrandingskamer, zuigerkop en, in het geval van elektrischeontstekingsmotoren, zuigerveren: ...

| 2.11. | Maximaal nettovermogen: ... kW bij ... min–1 |
| --- | --- |

2.11.

Maximaal nettovermogen: ... kW bij ... min–1

| 2.12. | Maximaal toegestaan motortoerental volgens fabrieksopgave: ... min–1 |
| --- | --- |

2.12.

Maximaal toegestaan motortoerental volgens fabrieksopgave: ... min–1

| 2.13. | Maximaal nettokoppel (1): ... Nm bij ... min–1 (volgens fabrieksopgave) |
| --- | --- |

2.13.

Maximaal nettokoppel (1): ... Nm bij ... min–1 (volgens fabrieksopgave)

| 3.0. | Brandstof: diesel/benzine/lpg/cng/lng (1) |
| --- | --- |

3.0.

Brandstof: diesel/benzine/lpg/cng/lng (1)

| 3.0.1. | Voor zover van toepassing, het (de) bij Reglement nr. 49 voorgeschreven aanvullende teken(s) in het goedkeuringsmerk om aan te geven voor welk motortype de goedkeuring is verleend (bv. HLt). |
| --- | --- |

3.0.1.

Voor zover van toepassing, het (de) bij Reglement nr. 49 voorgeschreven aanvullende teken(s) in het goedkeuringsmerk om aan te geven voor welk motortype de goedkeuring is verleend (bv. HLt).

| 3.1. | RON, gelode benzine: ... |
| --- | --- |

3.1.

RON, gelode benzine: ...

| 3.2. | RON, loodvrij: ... |
| --- | --- |

3.2.

RON, loodvrij: ...

| 3.3. | Brandstoftoevoer |
| --- | --- |

3.3.

Brandstoftoevoer

| 3.3.1. | Via carburateur(s): ja/neen (1) |
| --- | --- |

3.3.1.

Via carburateur(s): ja/neen (1)

| 3.3.1.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

3.3.1.1.

Merk(en): ...

| 3.3.1.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

3.3.1.2.

Type(n): ...

| 3.3.1.3. | Aantal: ... |
| --- | --- |

3.3.1.3.

Aantal: ...

| 3.3.1.4. | Afstelling |
| --- | --- |

3.3.1.4.

Afstelling

| 3.3.1.4.1. | Sproeiers: ... |
| --- | --- |

3.3.1.4.1.

Sproeiers: ...

| 3.3.1.4.2. | Venturi’s: ... |
| --- | --- |

3.3.1.4.2.

Venturi’s: ...

| 3.3.1.4.3. | Niveau in de vlotterkamer: ... |
| --- | --- |

3.3.1.4.3.

Niveau in de vlotterkamer: ...

| 3.3.1.4.4. | Massa van de vlotter: ... |
| --- | --- |

3.3.1.4.4.

Massa van de vlotter: ...

| 3.3.1.4.5. | Vlotternaald: ...
  Of de curve van het brandstofdebiet uitgezet tegen de luchtstroom en de instellingen waarbij het verloop van de curve gewaarborgd blijft |
| --- | --- |

3.3.1.4.5.

Vlotternaald: ...

Of de curve van het brandstofdebiet uitgezet tegen de luchtstroom en de instellingen waarbij het verloop van de curve gewaarborgd blijft

| 3.3.1.5. | Koudstartsysteem: manueel/automatisch (1) |
| --- | --- |

3.3.1.5.

Koudstartsysteem: manueel/automatisch (1)

| 3.3.1.5.1. | Werkingsprincipe(s): ... |
| --- | --- |

3.3.1.5.1.

Werkingsprincipe(s): ...

| 3.3.1.5.2. | Bedrijfsgrenzen/instellingen (1): ... |
| --- | --- |

3.3.1.5.2.

Bedrijfsgrenzen/instellingen (1): ...

| 3.3.2. | Door brandstofinspuiting (alleen compressieontsteking): ja/neen (1) |
| --- | --- |

3.3.2.

Door brandstofinspuiting (alleen compressieontsteking): ja/neen (1)

| 3.3.2.1. | Beschrijving van het systeem: ... |
| --- | --- |

3.3.2.1.

Beschrijving van het systeem: ...

| 3.3.2.2. | Werkingsprincipe: directe inspuiting/voorkamer/wervelkamer (1) |
| --- | --- |

3.3.2.2.

Werkingsprincipe: directe inspuiting/voorkamer/wervelkamer (1)

| 3.3.2.3. | Inspuitpomp |
| --- | --- |

3.3.2.3.

Inspuitpomp

| 3.3.2.3.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

3.3.2.3.1.

Merk(en): ...

| 3.3.2.3.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

3.3.2.3.2.

Type(n): ...

| 3.3.2.3.3. | Maximale brandstofopbrengst (1): ... mm3/slag of cyclus bij een pomptoerental van ... min–1 of eventueel een karakteristiek schema: ... |
| --- | --- |

3.3.2.3.3.

Maximale brandstofopbrengst (1): ... mm3/slag of cyclus bij een pomptoerental van ... min–1 of eventueel een karakteristiek schema: ...

| 3.3.2.3.4. | Inspuittiming: ... |
| --- | --- |

3.3.2.3.4.

Inspuittiming: ...

| 3.3.2.3.5. | Inspuitvervroegingscurve: ... |
| --- | --- |

3.3.2.3.5.

Inspuitvervroegingscurve: ...

| 3.3.2.3.6. | Kalibratieprocedure: testbank/motor (1) |
| --- | --- |

3.3.2.3.6.

Kalibratieprocedure: testbank/motor (1)

| 3.3.2.4. | Regulateur |
| --- | --- |

3.3.2.4.

Regulateur

| 3.3.2.4.1. | Type: ... |
| --- | --- |

3.3.2.4.1.

Type: ...

| 3.3.2.4.2. | Merk: ... |
| --- | --- |

3.3.2.4.2.

Merk: ...

| 3.3.2.4.3. | Uitschakelingspunt |
| --- | --- |

3.3.2.4.3.

Uitschakelingspunt

| 3.3.2.4.3.1. | Uitschakelingspunt onder belasting: ... min–1 |
| --- | --- |

3.3.2.4.3.1.

Uitschakelingspunt onder belasting: ... min–1

| 3.3.2.4.3.2. | Uitschakelingspunt zonder belasting: ... min–1 |
| --- | --- |

3.3.2.4.3.2.

Uitschakelingspunt zonder belasting: ... min–1

| 3.3.2.4.4. | Maximumtoerental zonder belasting: ... min–1 |
| --- | --- |

3.3.2.4.4.

Maximumtoerental zonder belasting: ... min–1

| 3.3.2.4.5. | Stationair toerental: ... |
| --- | --- |

3.3.2.4.5.

Stationair toerental: ...

| 3.3.2.5. | Inspuitleidingen |
| --- | --- |

3.3.2.5.

Inspuitleidingen

| 3.3.2.5.1. | Lengte: ... mm |
| --- | --- |

3.3.2.5.1.

Lengte: ... mm

| 3.3.2.5.2. | Inwendige diameter: ... mm |
| --- | --- |

3.3.2.5.2.

Inwendige diameter: ... mm

| 3.3.2.6. | Verstuiver(s) |
| --- | --- |

3.3.2.6.

Verstuiver(s)

| 3.3.2.6.1. | (volgens fabrieksopgave) ... |
| --- | --- |

3.3.2.6.1.

(volgens fabrieksopgave) ...

| 3.3.2.6.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

3.3.2.6.2.

Type(n): ...

| 3.3.2.6.3. | Openingsdruk: ... kPa of karakteristiek schema: ... |
| --- | --- |

3.3.2.6.3.

Openingsdruk: ... kPa of karakteristiek schema: ...

| 3.3.2.7. | Koudstartsysteem |
| --- | --- |

3.3.2.7.

Koudstartsysteem

| 3.3.2.7.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

3.3.2.7.1.

Merk(en): ...

| 3.3.2.7.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

3.3.2.7.2.

Type(n): ...

| 3.3.2.7.3. | Beschrijving: ... |
| --- | --- |

3.3.2.7.3.

Beschrijving: ...

| 3.3.2.8. | Elektronische regeleenheid |
| --- | --- |

3.3.2.8.

Elektronische regeleenheid

| 3.3.2.8.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

3.3.2.8.1.

Merk(en): ...

| 3.3.2.8.2. | Beschrijving van het systeem ... |
| --- | --- |

3.3.2.8.2.

Beschrijving van het systeem ...

| 3.3.3. | Door brandstofinspuiting (alleen elektrische ontsteking): ja/neen (1) |
| --- | --- |

3.3.3.

Door brandstofinspuiting (alleen elektrische ontsteking): ja/neen (1)

| 3.3.3.1. | Werkingsprincipe: inlaatspruitstuk (enkel-/meerpunts (1))/directe inspuiting/andere (specificeren) (1) ... |
| --- | --- |

3.3.3.1.

Werkingsprincipe: inlaatspruitstuk (enkel-/meerpunts (1))/directe inspuiting/andere (specificeren) (1) ...

| 3.3.3.2. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

3.3.3.2.

Merk(en): ...

| 3.3.3.3. | Type(n): ... |
| --- | --- |

3.3.3.3.

Type(n): ...

| 3.3.3.4. | Beschrijving van het systeem |
| --- | --- |

3.3.3.4.

Beschrijving van het systeem

| 3.3.3.4.1. | Type of nummer van de regeleenheid: ... |
| --- | --- |

3.3.3.4.1.

Type of nummer van de regeleenheid: ...

| 3.3.3.4.2. | Type brandstofregelaar: ... |
| --- | --- |

3.3.3.4.2.

Type brandstofregelaar: ...

| 3.3.3.4.3. | Type luchtstromingssensor: ... |
| --- | --- |

3.3.3.4.3.

Type luchtstromingssensor: ...

| 3.3.3.4.4. | Type brandstofverdelerpomp: ... |
| --- | --- |

3.3.3.4.4.

Type brandstofverdelerpomp: ...

| 3.3.3.4.5. | Type drukregelaar: ... |
| --- | --- |

3.3.3.4.5.

Type drukregelaar: ...

| 3.3.3.4.6. | Type smoorklephuis: ...
  Bij andere dan continue inspuitsystemen soortgelijke gegevens verstrekken. |
| --- | --- |

3.3.3.4.6.

Type smoorklephuis: ...

Bij andere dan continue inspuitsystemen soortgelijke gegevens verstrekken.

| 3.3.3.5. | Verstuivers: openingsdruk: ... kPa of karakteristiek schema: ... |
| --- | --- |

3.3.3.5.

Verstuivers: openingsdruk: ... kPa of karakteristiek schema: ...

| 3.3.3.6. | Inspuittiming: ... |
| --- | --- |

3.3.3.6.

Inspuittiming: ...

| 3.3.3.7. | Koudstartsysteem |
| --- | --- |

3.3.3.7.

Koudstartsysteem

| 3.3.3.7.1. | Werkingsprincipe(s): ... |
| --- | --- |

3.3.3.7.1.

Werkingsprincipe(s): ...

| 3.3.3.7.2. | Bedrijfsgrenzen/instellingen (1): ... |
| --- | --- |

3.3.3.7.2.

Bedrijfsgrenzen/instellingen (1): ...

| 3.4. | Gas- en dualfuelmotoren |
| --- | --- |

3.4.

Gas- en dualfuelmotoren

| 3.4.1. | Automatische aanpassing aan de brandstof: ja/neen (1) |
| --- | --- |

3.4.1.

Automatische aanpassing aan de brandstof: ja/neen (1)

| 3.4.2. | bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen: specifieke gassamenstelling/gasgroep waarvoor de motor is gekalibreerd |
| --- | --- |

3.4.2.

bij motoren die zich niet automatisch aan de brandstof aanpassen: specifieke gassamenstelling/gasgroep waarvoor de motor is gekalibreerd

| 4.0. | Brandstofpomp |
| --- | --- |

4.0.

Brandstofpomp

| 4.1. | Druk: ... kPa of karakteristiek schema: |
| --- | --- |

4.1.

Druk: ... kPa of karakteristiek schema:

| 5.0. | Elektrisch systeem |
| --- | --- |

5.0.

Elektrisch systeem

| 5.1. | Nominale spanning: ... V, positieve/negatieve (1) massaverbinding |
| --- | --- |

5.1.

Nominale spanning: ... V, positieve/negatieve (1) massaverbinding

| 5.2. | Generator |
| --- | --- |

5.2.

Generator

| 5.2.1. | Type: ... |
| --- | --- |

5.2.1.

Type: ...

| 5.2.2. | Nominaal vermogen: VA |
| --- | --- |

5.2.2.

Nominaal vermogen: VA

| 6.0. | Ontsteking |
| --- | --- |

6.0.

Ontsteking

| 6.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

6.1.

Merk(en): ...

| 6.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

6.2.

Type(n): ...

| 6.3. | Werkingsprincipe: ... |
| --- | --- |

6.3.

Werkingsprincipe: ...

| 6.4. | Ontstekingsvervroegingscurve: ... |
| --- | --- |

6.4.

Ontstekingsvervroegingscurve: ...

| 6.5. | Vast ontstekingstijdstip: ... graden vóór bdp |
| --- | --- |

6.5.

Vast ontstekingstijdstip: ... graden vóór bdp

| 6.6. | Afstand tussen contactpunten: ... mm |
| --- | --- |

6.6.

Afstand tussen contactpunten: ... mm

| 6.7. | Contacthoek: ... graden |
| --- | --- |

6.7.

Contacthoek: ... graden

| 7.0. | Koelsysteem (vloeistof/lucht) (1) |
| --- | --- |

7.0.

Koelsysteem (vloeistof/lucht) (1)

| 7.1. | Nominale instelling van het motortemperatuurregelmechanisme: ... |
| --- | --- |

7.1.

Nominale instelling van het motortemperatuurregelmechanisme: ...

| 7.2. | Vloeistof |
| --- | --- |

7.2.

Vloeistof

| 7.2.1. | Aard van de vloeistof: ... |
| --- | --- |

7.2.1.

Aard van de vloeistof: ...

| 7.2.2. | Circulatiepomp(en): ja/neen (1) |
| --- | --- |

7.2.2.

Circulatiepomp(en): ja/neen (1)

| 7.2.3. | Kenmerken: ... |
| --- | --- |

7.2.3.

Kenmerken: ...

| 7.2.3.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

7.2.3.1.

Merk(en): ...

| 7.2.3.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

7.2.3.2.

Type(n): ...

| 7.2.4. | Aandrijvingsverhouding(en): ... |
| --- | --- |

7.2.4.

Aandrijvingsverhouding(en): ...

| 7.2.5. | Beschrijving van de ventilator en het drijfwerk ervan: ... |
| --- | --- |

7.2.5.

Beschrijving van de ventilator en het drijfwerk ervan: ...

| 7.3. | Lucht |
| --- | --- |

7.3.

Lucht

| 7.3.1. | Aanjager: ja/neen (1) |
| --- | --- |

7.3.1.

Aanjager: ja/neen (1)

| 7.3.2. | Kenmerken: ..., of |
| --- | --- |

7.3.2.

Kenmerken: ..., of

| 7.3.2.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

7.3.2.1.

Merk(en): ...

| 7.3.2.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

7.3.2.2.

Type(n): ...

| 7.3.3. | Aandrijvingsverhouding(en): ... |
| --- | --- |

7.3.3.

Aandrijvingsverhouding(en): ...

| 8.0. | Inlaatsysteem |
| --- | --- |

8.0.

Inlaatsysteem

| 8.1. | Drukvulling: ja/neen (1) |
| --- | --- |

8.1.

Drukvulling: ja/neen (1)

| 8.1.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

8.1.1.

Merk(en): ...

| 8.1.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

8.1.2.

Type(n): ...

| 8.1.3. | Beschrijving van het systeem (bijvoorbeeld maximale vuldruk: ...
  kPa, overdrukklep, indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

8.1.3.

Beschrijving van het systeem (bijvoorbeeld maximale vuldruk: ...

kPa, overdrukklep, indien van toepassing): ...

| 8.2. | Tussenkoeler: ja/neen (1) |
| --- | --- |

8.2.

Tussenkoeler: ja/neen (1)

| 8.3. | Beschrijving en tekeningen van inlaatpijpen en bijbehorende aanvullende onderdelen (drukkamer, voorverwarmingssysteem, extra luchtinlaten enz.): ... |
| --- | --- |

8.3.

Beschrijving en tekeningen van inlaatpijpen en bijbehorende aanvullende onderdelen (drukkamer, voorverwarmingssysteem, extra luchtinlaten enz.): ...

| 8.3.1. | Beschrijving van het inlaatspruitstuk (met tekeningen en/of foto’s): ... |
| --- | --- |

8.3.1.

Beschrijving van het inlaatspruitstuk (met tekeningen en/of foto’s): ...

| 8.3.2. | Luchtfilter, tekeningen: ..., of |
| --- | --- |

8.3.2.

Luchtfilter, tekeningen: ..., of

| 8.3.2.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

8.3.2.1.

Merk(en): ...

| 8.3.2.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

8.3.2.2.

Type(n): ...

| 8.3.3. | Inlaatgeluiddemper, tekeningen: ..., of |
| --- | --- |

8.3.3.

Inlaatgeluiddemper, tekeningen: ..., of

| 8.3.3.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

8.3.3.1.

Merk(en): ...

| 8.3.3.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

8.3.3.2.

Type(n): ...

| 9.0. | Uitlaatsysteem |
| --- | --- |

9.0.

Uitlaatsysteem

| 9.1. | Beschrijving en/of tekening van het uitlaatspruitstuk: ... |
| --- | --- |

9.1.

Beschrijving en/of tekening van het uitlaatspruitstuk: ...

| 9.2. | Beschrijving en/of tekening van het uitlaatsysteem: ... |
| --- | --- |

9.2.

Beschrijving en/of tekening van het uitlaatsysteem: ...

| 9.3. | Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij nominaal motortoerental en bij 100 % belasting: ... kPa |
| --- | --- |

9.3.

Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij nominaal motortoerental en bij 100 % belasting: ... kPa

| 10.0. | Minimumdwarsdoorsnede van inlaat- en uitlaatpoorten: ... |
| --- | --- |

10.0.

Minimumdwarsdoorsnede van inlaat- en uitlaatpoorten: ...

| 11.0. | Kleptiming of gelijkwaardige gegevens |
| --- | --- |

11.0.

Kleptiming of gelijkwaardige gegevens

| 11.1. | Maximale lichthoogte van de kleppen, openings- en sluitingshoeken of gegevens over de timing van alternatieve distributiesystemen, ten opzichte van de dode punten: ... |
| --- | --- |

11.1.

Maximale lichthoogte van de kleppen, openings- en sluitingshoeken of gegevens over de timing van alternatieve distributiesystemen, ten opzichte van de dode punten: ...

| 11.2. | Referentie- en/of afstelbereik (1): ... |
| --- | --- |

11.2.

Referentie- en/of afstelbereik (1): ...

| 12.0. | Maatregelen tegen luchtverontreiniging |
| --- | --- |

12.0.

Maatregelen tegen luchtverontreiniging

| 12.1. | Extra voorzieningen tegen verontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld) |
| --- | --- |

12.1.

Extra voorzieningen tegen verontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld)

| 12.2. | Katalysator: ja/neen (1) |
| --- | --- |

12.2.

Katalysator: ja/neen (1)

| 12.2.1. | Aantal katalysatoren en katalysatorelementen: ... |
| --- | --- |

12.2.1.

Aantal katalysatoren en katalysatorelementen: ...

| 12.2.2. | Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): ... |
| --- | --- |

12.2.2.

Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): ...

| 12.3. | Zuurstofsensor: ja/neen (1) |
| --- | --- |

12.3.

Zuurstofsensor: ja/neen (1)

| 12.4. | Luchtinspuiting: ja/neen (1) |
| --- | --- |

12.4.

Luchtinspuiting: ja/neen (1)

| 12.5. | Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (1) |
| --- | --- |

12.5.

Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (1)

| 12.6. | Deeltjesvanger: ja/neen (1) |
| --- | --- |

12.6.

Deeltjesvanger: ja/neen (1)

| 12.6.1. | Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: ... |
| --- | --- |

12.6.1.

Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: ...

| 12.7. | Andere systemen (beschrijving en werking): ... |
| --- | --- |

12.7.

Andere systemen (beschrijving en werking): ...

| 13.0. | Lpg-systeem: ja/neen (1) |
| --- | --- |

13.0.

Lpg-systeem: ja/neen (1)

| 13.1. | Goedkeuringsnummer volgens Reglement nr. 67: ... |
| --- | --- |

13.1.

Goedkeuringsnummer volgens Reglement nr. 67: ...

| 13.2. | Elektronische regeleenheid voor motormanagement op lpg: ... |
| --- | --- |

13.2.

Elektronische regeleenheid voor motormanagement op lpg: ...

| 13.2.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

13.2.1.

Merk(en): ...

| 13.2.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

13.2.2.

Type(n): ...

| 13.2.3. | Afstelmogelijkheden in verband met emissies: ... |
| --- | --- |

13.2.3.

Afstelmogelijkheden in verband met emissies: ...

| 13.3. | Aanvullende documentatie: ... |
| --- | --- |

13.3.

Aanvullende documentatie: ...

| 13.3.1. | Beschrijving van de bescherming van de katalysator bij het overschakelen van benzine op lpg of omgekeerd: ... |
| --- | --- |

13.3.1.

Beschrijving van de bescherming van de katalysator bij het overschakelen van benzine op lpg of omgekeerd: ...

| 13.3.2. | Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.): ... |
| --- | --- |

13.3.2.

Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.): ...

| 13.3.3. | Tekening van het symbool: ... |
| --- | --- |

13.3.3.

Tekening van het symbool: ...

| 14.0. | Aardgassysteem: ja/neen (1) |
| --- | --- |

14.0.

Aardgassysteem: ja/neen (1)

| 14.1. | Goedkeuringsnummer volgens Reglement nr. 110: ... |
| --- | --- |

14.1.

Goedkeuringsnummer volgens Reglement nr. 110: ...

| 14.2. | Elektronische regeleenheid voor motormanagement op aardgas: ... |
| --- | --- |

14.2.

Elektronische regeleenheid voor motormanagement op aardgas: ...

| 14.2.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

14.2.1.

Merk(en): ...

| 14.2.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

14.2.2.

Type(n): ...

| 14.2.3. | Afstelmogelijkheden in verband met emissies: ... |
| --- | --- |

14.2.3.

Afstelmogelijkheden in verband met emissies: ...

| 14.3. | Aanvullende documentatie: ... |
| --- | --- |

14.3.

Aanvullende documentatie: ...

| 14.3.1. | Beschrijving van de bescherming van de katalysator bij het overschakelen van benzine op aardgas of omgekeerd: ... |
| --- | --- |

14.3.1.

Beschrijving van de bescherming van de katalysator bij het overschakelen van benzine op aardgas of omgekeerd: ...

| 14.3.2. | Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.): ... |
| --- | --- |

14.3.2.

Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.): ...

| 14.3.3. | Tekening van het symbool: ... |
| --- | --- |

14.3.3.

Tekening van het symbool: ...

| 15.0. | Door de fabrikant toegestane temperaturen |
| --- | --- |

15.0.

Door de fabrikant toegestane temperaturen

| 15.1. | Koelsysteem |
| --- | --- |

15.1.

Koelsysteem

| 15.1.1. | Vloeistofkoeling
  Maximumtemperatuur aan de uitlaat: ... °C |
| --- | --- |

15.1.1.

Vloeistofkoeling

Maximumtemperatuur aan de uitlaat: ... °C

| 15.1.2. | Luchtkoeling |
| --- | --- |

15.1.2.

Luchtkoeling

| 15.1.2.1. | Referentiepunt: ... |
| --- | --- |

15.1.2.1.

Referentiepunt: ...

| 15.1.2.2. | Maximumtemperatuur op het referentiepunt: ... °C |
| --- | --- |

15.1.2.2.

Maximumtemperatuur op het referentiepunt: ... °C

| 15.2. | Maximumuitlaattemperatuur van de inlaattussenkoeler: ... °C |
| --- | --- |

15.2.

Maximumuitlaattemperatuur van de inlaattussenkoeler: ... °C

| 15.3. | Maximumtemperatuur van de uitlaatgassen op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (buitenflenzen) van het uitlaatspruitstuk: ... °C |
| --- | --- |

15.3.

Maximumtemperatuur van de uitlaatgassen op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (buitenflenzen) van het uitlaatspruitstuk: ... °C

| 15.4. | Brandstoftemperatuur
  Minimaal: ... °C
  Maximaal: ... °C |
| --- | --- |

15.4.

Brandstoftemperatuur

Minimaal: ... °C

Maximaal: ... °C

| 15.5. | Smeermiddeltemperatuur
  Minimaal: ... °C
  Maximaal: ... °C |
| --- | --- |

15.5.

Smeermiddeltemperatuur

Minimaal: ... °C

Maximaal: ... °C

| 16.0. | Smeersysteem |
| --- | --- |

16.0.

Smeersysteem

| 16.1. | Beschrijving van het systeem |
| --- | --- |

16.1.

Beschrijving van het systeem

| 16.1.1. | Plaats van het smeermiddelreservoir: ... |
| --- | --- |

16.1.1.

Plaats van het smeermiddelreservoir: ...

| 16.1.2. | Toevoersysteem (pomp/inspuiting in het inlaatsysteem/vermenging met brandstof enz.) (1): ... |
| --- | --- |

16.1.2.

Toevoersysteem (pomp/inspuiting in het inlaatsysteem/vermenging met brandstof enz.) (1): ...

| 16.2. | Smeerpomp |
| --- | --- |

16.2.

Smeerpomp

| 16.2.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

16.2.1.

Merk(en): ...

| 16.2.2. | Type(n): ... |
| --- | --- |

16.2.2.

Type(n): ...

| 16.3. | Vermenging met brandstof |
| --- | --- |

16.3.

Vermenging met brandstof

| 16.3.1. | Mengverhouding: ... |
| --- | --- |

16.3.1.

Mengverhouding: ...

| 16.4. | Oliekoeler: ja/neen (1) |
| --- | --- |

16.4.

Oliekoeler: ja/neen (1)

| 16.4.1. | Tekening(en): ..., of |
| --- | --- |

16.4.1.

Tekening(en): ..., of

| 16.4.1.1. | Merk(en): ... |
| --- | --- |

16.4.1.1.

Merk(en): ...

| 16.4.1.2. | Type(n): ...
  Andere door de motor aangedreven hulpapparatuur (overeenkomstig punt 2.3.2 van bijlage 5) (opsomming en zo nodig korte beschrijving): |
| --- | --- |

16.4.1.2.

Type(n): ...

Andere door de motor aangedreven hulpapparatuur (overeenkomstig punt 2.3.2 van bijlage 5) (opsomming en zo nodig korte beschrijving):

| 17.0. | Aanvullende informatie over de testomstandigheden (alleen voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren) |
| --- | --- |

17.0.

Aanvullende informatie over de testomstandigheden (alleen voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren)

| 17.1. | Bougies |
| --- | --- |

17.1.

Bougies

| 17.1.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

17.1.1.

Merk: ...

| 17.1.2. | Type: ... |
| --- | --- |

17.1.2.

Type: ...

| 17.1.3. | Instelling van de elektrodenafstand: ... |
| --- | --- |

17.1.3.

Instelling van de elektrodenafstand: ...

| 17.2. | Bobine |
| --- | --- |

17.2.

Bobine

| 17.2.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

17.2.1.

Merk: ...

| 17.2.2. | Type: ... |
| --- | --- |

17.2.2.

Type: ...

| 17.3. | Ontstekingscondensator |
| --- | --- |

17.3.

Ontstekingscondensator

| 17.3.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

17.3.1.

Merk: ...

| 17.3.2. | Type: ... |
| --- | --- |

17.3.2.

Type: ...

| 17.4. | Apparatuur voor het onderdrukken van radio-interferentie |
| --- | --- |

17.4.

Apparatuur voor het onderdrukken van radio-interferentie

| 17.4.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

17.4.1.

Merk: ...

| 17.4.2. | Type: ... |
| --- | --- |

17.4.2.

Type: ...

| 17.5. | Voor de test als brandstof gebruikt gas: referentiebrandstof (2)/anders (1) |
| --- | --- |

17.5.

Voor de test als brandstof gebruikt gas: referentiebrandstof (2)/anders (1)

| 17.5.1. | Als het voor de test als brandstof gebruikte gas een referentiebrandstof is, aanduiding van dat gas: ... |
| --- | --- |

17.5.1.

Als het voor de test als brandstof gebruikte gas een referentiebrandstof is, aanduiding van dat gas: ...

| 17.5.2. | Als het voor de test als brandstof gebruikte gas geen referentiebrandstof is, samenstelling van dat gas: ...
  (Datum, dossier) |
| --- | --- |

17.5.2.

Als het voor de test als brandstof gebruikte gas geen referentiebrandstof is, samenstelling van dat gas: ...

(Datum, dossier)

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(2)  Zoals gespecificeerd in bijlage 8.

---

BIJLAGE 2

ESSENTIËLE KENMERKEN VAN DE ELEKTRISCHE AANDRIJVING EN INFORMATIE OVER DE UITVOERING VAN DE TESTS

| 1. | Algemeen |
| --- | --- |

1.

Algemeen

| 1.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

1.1.

Merk: ...

| 1.2. | Type: ... |
| --- | --- |

1.2.

Type: ...

| 1.3. | Aandrijving (1): een motor/meerdere motoren (aantal) ... |
| --- | --- |

1.3.

Aandrijving (1): een motor/meerdere motoren (aantal) ...

| 1.4. | Configuratie van de transmissie: parallel/transaxiaal/andere (opgeven welke):... |
| --- | --- |

1.4.

Configuratie van de transmissie: parallel/transaxiaal/andere (opgeven welke):...

| 1.5. | Testspanning: ... V |
| --- | --- |

1.5.

Testspanning: ... V

| 1.6. | Basistoerental van de motor: ... min–1 |
| --- | --- |

1.6.

Basistoerental van de motor: ... min–1

| 1.7. | Maximumtoerental van de motorkrukas: ... min–1

  (of standaardwaarde): ... reductor/uitgaande as van de versnellingsbak (2) ... min–1 |
| --- | --- |

1.7.

Maximumtoerental van de motorkrukas: ... min–1

(of standaardwaarde): ... reductor/uitgaande as van de versnellingsbak (2) ... min–1

| 1.8. | Toerental bij maximumvermogen (3) (gespecificeerd door de fabrikant): ... min–1 |
| --- | --- |

1.8.

Toerental bij maximumvermogen (3) (gespecificeerd door de fabrikant): ... min–1

| 1.9. | Maximumvermogen (gespecificeerd door de fabrikant): ... kW |
| --- | --- |

1.9.

Maximumvermogen (gespecificeerd door de fabrikant): ... kW

| 1.10. | Maximumvermogen gedurende 30 minuten (gespecificeerd door de fabrikant): ... kW |
| --- | --- |

1.10.

Maximumvermogen gedurende 30 minuten (gespecificeerd door de fabrikant): ... kW

| 1.11. | Flexibel bereik (als P ≥ 90 % van het maximumvermogen):
  toerental aan het begin van het bereik: ... min–1

  toerental aan het einde van het bereik: ... min–1 |
| --- | --- |

1.11.

Flexibel bereik (als P ≥ 90 % van het maximumvermogen):

toerental aan het begin van het bereik: ... min–1

toerental aan het einde van het bereik: ... min–1

| 2. | Motor |
| --- | --- |

2.

Motor

| 2.1. | Werkingsprincipe |
| --- | --- |

2.1.

Werkingsprincipe

| 2.1.1. | Gelijkstroom (DC)/wisselstroom (AC) (1) aantal fasen:... |
| --- | --- |

2.1.1.

Gelijkstroom (DC)/wisselstroom (AC) (1) aantal fasen:...

| 2.1.2. | Bekrachtiging/afzonderlijk/in serie/samengesteld (1) |
| --- | --- |

2.1.2.

Bekrachtiging/afzonderlijk/in serie/samengesteld (1)

| 2.1.3. | Synchroon/asynchroon (1) |
| --- | --- |

2.1.3.

Synchroon/asynchroon (1)

| 2.1.4. | Rotor met spoelen/met permanente magneten/met behuizing (1) |
| --- | --- |

2.1.4.

Rotor met spoelen/met permanente magneten/met behuizing (1)

| 2.1.5. | Aantal polen van de motor: ... |
| --- | --- |

2.1.5.

Aantal polen van de motor: ...

| 2.2. | Traagheidsmassa: ... |
| --- | --- |

2.2.

Traagheidsmassa: ...

| 3. | Vermogensregelaar |
| --- | --- |

3.

Vermogensregelaar

| 3.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

3.1.

Merk: ...

| 3.2. | Type: ... |
| --- | --- |

3.2.

Type: ...

| 3.3. | Regelprincipe: vectorieel/open circuit/gesloten/ander (specificeren): ... |
| --- | --- |

3.3.

Regelprincipe: vectorieel/open circuit/gesloten/ander (specificeren): ...

| 3.4. | Maximale effectieve stroomtoevoer naar de motor (3): ... A
  gedurende ... seconden |
| --- | --- |

3.4.

Maximale effectieve stroomtoevoer naar de motor (3): ... A

gedurende ... seconden

| 3.5. | Gebruikt spanningsbereik: ... V tot ... V |
| --- | --- |

3.5.

Gebruikt spanningsbereik: ... V tot ... V

| 4. | Koelsysteem: | Motor: vloeistofkoeling/luchtkoeling (1) |
| --- | --- | --- |

4.

Koelsysteem:

Motor: vloeistofkoeling/luchtkoeling (1)

| | Regelaar: vloeistofkoeling/luchtkoeling (1) |
| --- | --- |

Regelaar: vloeistofkoeling/luchtkoeling (1)

| 4.1. | Kenmerken van de vloeistofkoelapparatuur |
| --- | --- |

4.1.

Kenmerken van de vloeistofkoelapparatuur

| 4.1.1. | Aard van de vloeistof ... circulatiepompen: ja/neen (1) |
| --- | --- |

4.1.1.

Aard van de vloeistof ... circulatiepompen: ja/neen (1)

| 4.1.2. | Kenmerken of merk(en) en type(n) van de pomp: ... |
| --- | --- |

4.1.2.

Kenmerken of merk(en) en type(n) van de pomp: ...

| 4.1.3. | Thermostaat: instelling: ... |
| --- | --- |

4.1.3.

Thermostaat: instelling: ...

| 4.1.4. | Radiator: tekening(en) of merk(en) en type(n): ... |
| --- | --- |

4.1.4.

Radiator: tekening(en) of merk(en) en type(n): ...

| 4.1.5. | Overdrukklep: drukinstelling: ... |
| --- | --- |

4.1.5.

Overdrukklep: drukinstelling: ...

| 4.1.6. | Ventilator: kenmerken of merk(en) en type(n): ... |
| --- | --- |

4.1.6.

Ventilator: kenmerken of merk(en) en type(n): ...

| 4.1.7. | Ventilatorleiding: ... |
| --- | --- |

4.1.7.

Ventilatorleiding: ...

| 4.2. | Kenmerken van de luchtkoelapparatuur |
| --- | --- |

4.2.

Kenmerken van de luchtkoelapparatuur

| 4.2.1. | Aanjager: kenmerken of merk(en) en type(n): ... |
| --- | --- |

4.2.1.

Aanjager: kenmerken of merk(en) en type(n): ...

| 4.2.2. | Standaardluchtleidingen: ... |
| --- | --- |

4.2.2.

Standaardluchtleidingen: ...

| 4.2.3. | Temperatuurregelsysteem: ja/neen (1) |
| --- | --- |

4.2.3.

Temperatuurregelsysteem: ja/neen (1)

| 4.2.4. | Korte beschrijving: ... |
| --- | --- |

4.2.4.

Korte beschrijving: ...

| 4.2.5. | Luchtfilter ... merk(en) ... type(n): ... |
| --- | --- |

4.2.5.

Luchtfilter ... merk(en) ... type(n): ...

| 4.3. | Door de fabrikant toegestane temperaturen |
| --- | --- |

4.3.

Door de fabrikant toegestane temperaturen

| 4.3.1. | Motoruitlaat: (max.) ... °C |
| --- | --- |

4.3.1.

Motoruitlaat: (max.) ... °C

| 4.3.2. | Inlaat van de regelaar: (max.) ... °C |
| --- | --- |

4.3.2.

Inlaat van de regelaar: (max.) ... °C

| 4.3.3. | Op de referentiepunten van de motor: (max.) ... °C |
| --- | --- |

4.3.3.

Op de referentiepunten van de motor: (max.) ... °C

| 4.3.4. | Op de referentiepunten van de regelaar: (max.) ... °C |
| --- | --- |

4.3.4.

Op de referentiepunten van de regelaar: (max.) ... °C

| 5. | Isolatiecategorie: ... |
| --- | --- |

5.

Isolatiecategorie: ...

| 6. | Internationale beschermingscode (IP): ... |
| --- | --- |

6.

Internationale beschermingscode (IP): ...

| 7. | Werkingsprincipe van het smeersysteem (1): | Lagers: wrijving/kogel |
| --- | --- | --- |

7.

Werkingsprincipe van het smeersysteem (1):

Lagers: wrijving/kogel

| | Smeermiddel: vet/olie |
| --- | --- |

Smeermiddel: vet/olie

| | Afdichting: ja/neen |
| --- | --- |

Afdichting: ja/neen

| | Circulatie: met/zonder |
| --- | --- |

Circulatie: met/zonder

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing.

(2)  Ingeschakelde versnelling.

(3)  Toleranties aangeven.

---

BIJLAGE 3A

MEDEDELING

(maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))

Image

afgegeven door:

Naam van de instantie:

betreffende de (2):

goedkeuring

uitbreiding van de goedkeuring

weigering van de goedkeuring

intrekking van de goedkeuring

definitieve stopzetting van de productie

van een aandrijving krachtens Reglement nr. 85

Goedkeuring nr. ...

Uitbreiding nr. ...

1. Handelsnaam of -merk van de aandrijving of reeks aandrijvingen: ...

2. Verbrandingsmotor:

2.1. Merk: ...

2.2. Type: ...

2.3. Naam en adres van de fabrikant: ...

3. Elektrische aandrijving(en):

3.1. Merk: ...

3.2. Type: ...

3.3. Naam en adres van de fabrikant: ...

4. Aandrijving of reeks aandrijvingen, voor goedkeuring ter beschikking gesteld op: ...

5. Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de goedkeuringstests: ...

6. Datum van het door die dienst afgegeven rapport: ...

7. Nummer van het door die dienst afgegeven rapport: ...

8. Plaats van het goedkeuringsmerk: ...

9. Eventuele reden(en) voor de uitbreiding van de goedkeuring: ...

10. Verbrandingsmotor

10.1. Opgegeven cijfers

10.1.1. Maximaal nettovermogen: ... kW, bij ... min.-1

Image

10.1.2. Maximaal nettokoppel: ... Nm, bij ... min.-1

10.2. Essentiële kenmerken van het motortype:

Werkingsprincipe: viertakt/tweetakt (2)

Aantal en opstelling van de cilinders: ...

Cilinderinhoud: ... cm3

Brandstoftoevoer: carburator/indirecte inspuiting/directe inspuiting (2)

Drukvullingsvoorziening: ja/neen (2)

Voorziening voor zuivering van de uitlaatgassen: ja/neen (2)

Dualfuelmotor: ja, met dieselmodus/ja, zonder dieselmodus/neen (2)

10.3. Voorgeschreven brandstof: gelode benzine/loodvrije benzine/diesel/cng/lng/lpg (2): ...

11. Elektrische aandrijving(en): ...

11.1. Opgegeven cijfers

11.1.1. Maximaal nettovermogen: ... kW, bij ... min-1

11.1.2. Maximaal nettokoppel: ... Nm, bij ... min-1

11.1.3. Maximaal nettokoppel bij nulsnelheid: ... Nm

11.1.4. Maximumvermogen gedurende 30 minuten: ... kW

11.2. Essentiële kenmerken van de elektrische aandrijving

11.2.1. Testspanning (gelijkstroom): ... V

11.2.2. Werkingsprincipe: ...

11.2.3. Koelsysteem:

Motor: vloeistofkoeling/luchtkoeling (2)

Variator: vloeistofkoeling/luchtkoeling (2)

12. Goedkeuring verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (2)

13. Plaats: ...

14. Datum: ...

15. Handtekening: ...

16. De documenten die bij de aanvraag tot goedkeuring of uitbreiding van de goedkeuring zijn gevoegd, zijn op verzoek verkrijgbaar.

(1) Nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (zie de goedkeuringsbepalingen van het reglement).

(2) Doorhalen wat niet van toepassing is.

---

BIJLAGE 3B

MEDEDELING

(maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))

Image

afgegeven door:

Naam van de instantie:

betreffende de (2):

goedkeuring

uitbreiding van de goedkeuring

weigering van de goedkeuring

intrekking van de goedkeuring

definitieve stopzetting van de productie

van een voertuigtype wat de aandrijving betreft, krachtens Reglement nr. 85.

Goedkeuring nr. ...

Uitbreiding nr. ...

1. Merk en type van het voertuig: ...

2. Naam en adres van de fabrikant: ...

3. Naam en adres van de vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

4. Handelsnaam of -merk van de aandrijving of reeks aandrijvingen: ...

5. Verbrandingsmotor:

5.1. Merk: ...

5.2. Type: ...

5.3. Naam en adres van de fabrikant: ...

6. Elektrische aandrijving(en):

6.1. Merk: ...

6.2. Type: ...

6.3. Naam en adres van de fabrikant: ...

7. Aandrijving of reeks aandrijvingen, voor goedkeuring ter beschikking gesteld op: ...

8. Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de goedkeuringstests: ...

9. Datum van het door die dienst afgegeven rapport: ...

10. Nummer van het door die dienst afgegeven rapport: ...

11. Plaats van het goedkeuringsmerk: ...

12. Eventuele reden(en) voor de uitbreiding van de goedkeuring: ...

13. Verbrandingsmotor

13.1. Opgegeven cijfers

Image

13.1.1. Maximaal nettovermogen:...kW, bij...min-1

13.1.2. Maximaal nettokoppel:...Nm, bij...min-1

13.2. Essentiële kenmerken van het motortype:

Werkingsprincipe: viertakt/tweetakt (2)

Aantal en opstelling van de cilinders: ...

Cilinderinhoud: ...cm3

Brandstoftoevoer: carburator/indirecte inspuiting/directe inspuiting2

Drukvullingsvoorziening: ja/neen (2)

Voorziening voor zuivering van de uitlaatgassen: ja/neen (2)

Dualfuelmotor: ja, met dieselmodus/ja, zonder dieselmodus/neen (2)

13.3. Voorgeschreven brandstof: gelode benzine/loodvrije benzine/diesel/cng/lng/lpg (2):

14. Elektrische aandrijving(en): ...

15.1. Opgegeven cijfers

15.1.1. Maximaal nettovermogen ... kW, bij ... min-1

15.1.2. Maximaal nettokoppel: ... Nm, bij ... min-1

15.1.3. Maximaal nettokoppel bij nulsnelheid: ... Nm

15.1.4. Maximumvermogen gedurende 30 minuten: ... kW

15.2. Essentiële kenmerken van de elektrische aandrijving

15.2.1. Testspanning (gelijkstroom): ... V

15.2.2. Werkingsprincipe: ...

15.2.3. Koelsysteem:

Motor: vloeistofkoeling/luchtkoeling (2)

Variator: vloeistofkoeling/luchtkoeling (2)

16. Goedkeuring verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (2)

17. Plaats: ...

18. Datum: ...

19. Handtekening: ...

20. De documenten die bij de aanvraag tot goedkeuring of uitbreiding van de goedkeuring zijn gevoegd, zijn op verzoek verkrijgbaar.

(1) Nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (zie de goedkeuringsbepalingen van het reglement).

(2) Doorhalen wat niet van toepassing is.

---

BIJLAGE 4

OPSTELLING VAN GOEDKEURINGSMERKEN

Model A

(zie punt 4.4 van dit reglement)

Het hierboven afgebeelde goedkeuringsmerk, aangebracht op een aandrijving, geeft aan dat het type aandrijving in kwestie in Nederland (E4) met betrekking tot de meting van het nettovermogen krachtens Reglement nr. 85 is goedgekeurd onder nummer 002492. Het goedkeuringsnummer geeft aan dat de goedkeuring is verleend volgens de voorschriften van Reglement nr. 85 in zijn oorspronkelijk vorm.

Model B

(zie punt 4.5 van dit reglement)

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een voertuig, geeft aan dat het voertuigtype in kwestie in Nederland (E4) krachtens de Reglementen nr. 85 en nr. 31 (1) is goedgekeurd. De eerste twee cijfers van de goedkeuringsnummers geven aan dat op de respectieve datum van goedkeuring Reglement nr. 85 ongewijzigd was en Reglement nr. 31 al wijzigingenreeks 01 bevatte.

---

(1)  Het tweede nummer dient alleen ter illustratie.

---

BIJLAGE 5

METHODE OM HET NETTOVERMOGEN VAN VERBRANDINGSMOTOREN TE METEN

1.   DEZE BEPALINGEN ZIJN VAN TOEPASSING OP DE METHODE OM DE VERMOGENSCURVE BIJ VOLLE BELASTING VAN EEN VERBRANDINGSMOTOR WEER TE GEVEN ALS FUNCTIE VAN HET MOTORTOERENTAL.

2.   TESTOMSTANDIGHEDEN

2.1.   De motor is volgens de aanbevelingen van de fabrikant ingelopen.

2.2.   Als de meting van het vermogen alleen kan worden uitgevoerd op een motor waarop een versnellingsbak is gemonteerd, wordt rekening gehouden met de efficiëntie van die versnellingsbak.

2.3.   Hulpapparatuur

2.3.1.   Te monteren hulpapparatuur

Tijdens de test wordt de hulpapparatuur die nodig is voor de werking van de motor in de beoogde toepassing (zie tabel 1) op de testbank geïnstalleerd, zoveel mogelijk in dezelfde positie als bij de beoogde toepassing.

2.3.2.   Te verwijderen hulpapparatuur

Bepaalde aanvullende onderdelen van het voertuig die alleen nodig zijn om met het voertuig te kunnen rijden en die daarbij op de motor kunnen zijn gemonteerd, worden voor de tests verwijderd. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om:

| | een luchtcompressor voor de remmen; een compressor van de stuurbekrachtiging; een compressor van de ophanging; |
| --- | --- |

een luchtcompressor voor de remmen; een compressor van de stuurbekrachtiging; een compressor van de ophanging;

| | een airconditioningsysteem. |
| --- | --- |

een airconditioningsysteem.

| | Indien de aanvullende onderdelen niet kunnen worden verwijderd, kan het vermogen dat deze in onbelaste toestand absorberen, worden vastgesteld en bij het gemeten motorvermogen worden opgeteld. |
| --- | --- |

Indien de aanvullende onderdelen niet kunnen worden verwijderd, kan het vermogen dat deze in onbelaste toestand absorberen, worden vastgesteld en bij het gemeten motorvermogen worden opgeteld.

Tabel 1

Hulpapparatuur die moet worden gemonteerd voor de test om het nettovermogen van de motor te bepalen

(Onder „Standaarduitrusting” wordt verstaan: de uitrusting die door de fabrikant voor een bepaalde toepassing is aangebracht)

| Nr. | Hulpapparatuur | Gemonteerd voor de nettovermogenstest |
| --- | --- | --- |
| 1 | Inlaatsysteem | |
| Inlaatspruitstuk
  Carteremissiebeheersingssysteem | Ja, standaarduitrusting |
| Luchtfilter
  Inlaatgeluiddemper
  Snelheidsbegrenzer | Ja, standaarduitrusting (1) |
| 2 | Voorverwarmingssysteem van het inlaatspruitstuk | Ja, standaarduitrusting. Indien mogelijk moet dit systeem in de gunstigste stand worden gezet. |
| 3 | Uitlaatsysteem | |
| Uitlaatgasreiniger
  Uitlaatspruitstuk
  Drukvullingssysteem
  Pijpverbindingen (2)

  Geluiddemper (2)

  Uitlaatpijp (2)

  Uitlaatrem (1) | Ja, standaarduitrusting |
| 4 | Brandstofpomp (2) | Ja, standaarduitrusting |
| 5 | Carburator | |
| Elektronisch regelsysteem, luchtstromingsmeter enz. (indien gemonteerd) | Ja, standaarduitrusting |
| Drukverlager
  Verdamper
  Menger | Uitrusting voor gasmotoren |
| 6 | Brandstofinspuiting (benzine en diesel) | |
| Voorfilter
  Filter
  Pomp
  Hogedrukleiding
  Verstuiver
  Luchtinlaatklep (3), indien gemonteerd
  Elektronisch regelsysteem, luchtstromingsmeter enz. (indien gemonteerd)
  Regulateur/regelsysteem. Automatische vollastaanslag van de regelstang naargelang de atmosferische omstandigheden | Ja, standaarduitrusting |
| 7 | Vloeistofkoeling | |
| Motorkap
  Luchtuitlaat motorkap | Neen |
| Radiatorventilator (4)
   (5)

  Ventilatorhuis
  Waterpomp
  Thermostaat (6) | Ja (4), standaarduitrusting |
| 8 | Luchtkoeling | |
| Huis
  Aanjager (4)
   (5) | Ja, standaarduitrusting |
| Temperatuurregeling | Ja, standaarduitrusting |
| 9 | Elektrische apparatuur | Ja (7), standaarduitrusting |
| 10 | Drukvulling (indien gemonteerd) | |
| Direct door de motor en/of door de uitlaatgassen aangedreven compressor
  Tussenkoeler (8)

  Pomp of ventilator van de koelinrichting (aangedreven door de motor)
  Debietregelvoorzieningen voor het koelmiddel (indien gemonteerd) | Ja, standaarduitrusting |
| 11 | Hulpventilator voor de testbank | Ja, indien nodig |
| 12 | Voorzieningen tegen verontreiniging (9) | Ja, standaarduitrusting |

Nr.

Hulpapparatuur

Gemonteerd voor de nettovermogenstest

1

Inlaatsysteem

Inlaatspruitstuk

Carteremissiebeheersingssysteem

Ja, standaarduitrusting

Luchtfilter

Inlaatgeluiddemper

Snelheidsbegrenzer

Ja, standaarduitrusting (1)

2

Voorverwarmingssysteem van het inlaatspruitstuk

Ja, standaarduitrusting. Indien mogelijk moet dit systeem in de gunstigste stand worden gezet.

3

Uitlaatsysteem

Uitlaatgasreiniger

Uitlaatspruitstuk

Drukvullingssysteem

Pijpverbindingen (2)

Geluiddemper (2)

Uitlaatpijp (2)

Uitlaatrem (1)

Ja, standaarduitrusting

4

Brandstofpomp (2)

Ja, standaarduitrusting

5

Carburator

Elektronisch regelsysteem, luchtstromingsmeter enz. (indien gemonteerd)

Ja, standaarduitrusting

Drukverlager

Verdamper

Menger

Uitrusting voor gasmotoren

6

Brandstofinspuiting (benzine en diesel)

Voorfilter

Filter

Pomp

Hogedrukleiding

Verstuiver

Luchtinlaatklep (3), indien gemonteerd

Elektronisch regelsysteem, luchtstromingsmeter enz. (indien gemonteerd)

Regulateur/regelsysteem. Automatische vollastaanslag van de regelstang naargelang de atmosferische omstandigheden

Ja, standaarduitrusting

7

Vloeistofkoeling

Motorkap

Luchtuitlaat motorkap

Neen

Radiatorventilator (4)
   (5)

Ventilatorhuis

Waterpomp

Thermostaat (6)

Ja (4), standaarduitrusting

8

Luchtkoeling

Huis

Aanjager (4)
   (5)

Ja, standaarduitrusting

Temperatuurregeling

Ja, standaarduitrusting

9

Elektrische apparatuur

Ja (7), standaarduitrusting

10

Drukvulling (indien gemonteerd)

Direct door de motor en/of door de uitlaatgassen aangedreven compressor

Tussenkoeler (8)

Pomp of ventilator van de koelinrichting (aangedreven door de motor)

Debietregelvoorzieningen voor het koelmiddel (indien gemonteerd)

Ja, standaarduitrusting

11

Hulpventilator voor de testbank

Ja, indien nodig

12

Voorzieningen tegen verontreiniging (9)

Ja, standaarduitrusting

2.3.3.   Hulpapparatuur voor het starten van compressieontstekingsmotoren

Voor de hulpapparatuur die dient voor het starten van compressieontstekingsmotoren, worden beide onderstaande gevallen in aanmerking genomen:

| a) | elektrisch starten. De generator is aangesloten en levert eventueel de stroom voor de hulpapparatuur die noodzakelijk is voor de werking van de motor; |
| --- | --- |

a)

elektrisch starten. De generator is aangesloten en levert eventueel de stroom voor de hulpapparatuur die noodzakelijk is voor de werking van de motor;

| b) | niet-elektrisch starten. De generator wordt verwijderd, tenzij hij hulpapparatuur die voor de werking van de motor noodzakelijk is, van stroom voorziet. |
| --- | --- |

b)

niet-elektrisch starten. De generator wordt verwijderd, tenzij hij hulpapparatuur die voor de werking van de motor noodzakelijk is, van stroom voorziet.

In beide gevallen wordt het systeem voor het produceren en opslaan van de voor het starten noodzakelijke energie aangesloten en werkt het onbelast.

2.4.   Wijze van afstelling

De wijze van afstelling bij de test ter bepaling van het nettovermogen is aangegeven in tabel 2.

Tabel 2

Wijze van afstelling

| 1. | Afstelling van de carburator(en) |
| --- | --- |

1.

Afstelling van de carburator(en)

Afgesteld overeenkomstig de productiespecificaties van de fabrikant en gebruikt zonder verdere wijziging voor de desbetreffende toepassing

| 2. | Afstelling van het debiet van de inspuitpomp |
| --- | --- |

2.

Afstelling van het debiet van de inspuitpomp

| 3. | Ontstekings- of inspuittiming (timingkromme) |
| --- | --- |

3.

Ontstekings- of inspuittiming (timingkromme)

| 4. | Afstelling van de regulateur |
| --- | --- |

4.

Afstelling van de regulateur

| 5. | Emissiebeheersingsvoorzieningen |
| --- | --- |

5.

Emissiebeheersingsvoorzieningen

3.   TE REGISTREREN GEGEVENS

| 3.1. | De nettovermogenstest wordt bij elektrischeontstekingsmotoren bij vol gas, en bij compressieontstekingsmotoren met het maximumdebiet van de inspuitpomp, uitgevoerd, terwijl de motor is uitgerust zoals in tabel 1 is aangegeven. |
| --- | --- |

3.1.

De nettovermogenstest wordt bij elektrischeontstekingsmotoren bij vol gas, en bij compressieontstekingsmotoren met het maximumdebiet van de inspuitpomp, uitgevoerd, terwijl de motor is uitgerust zoals in tabel 1 is aangegeven.

| 3.2. | De te registreren gegevens zijn die van punt 4 van het aanhangsel van deze bijlage. De prestatiegegevens worden verkregen onder constante bedrijfsomstandigheden, waarbij de luchttoevoer naar de motor toereikend moet zijn. In de verbrandingskamers mag aanslag voorkomen, maar slechts in beperkte mate. De testomstandigheden, zoals bijvoorbeeld de temperatuur van de inlaatlucht, stemmen zoveel mogelijk met de referentieomstandigheden (zie punt 5.2 van deze bijlage) overeen om de grootte van de correctiefactor te beperken. |
| --- | --- |

3.2.

De te registreren gegevens zijn die van punt 4 van het aanhangsel van deze bijlage. De prestatiegegevens worden verkregen onder constante bedrijfsomstandigheden, waarbij de luchttoevoer naar de motor toereikend moet zijn. In de verbrandingskamers mag aanslag voorkomen, maar slechts in beperkte mate. De testomstandigheden, zoals bijvoorbeeld de temperatuur van de inlaatlucht, stemmen zoveel mogelijk met de referentieomstandigheden (zie punt 5.2 van deze bijlage) overeen om de grootte van de correctiefactor te beperken.

| 3.3. | De temperatuur van de inlaatlucht van de motor (omgevingslucht) wordt gemeten op een afstand van ten hoogste 0,15 m vóór de inlaat van het luchtfilter of, bij het ontbreken van een filter, op een afstand van ten hoogste 0,15 m van de opening van de luchtinlaat. De thermometer of het thermokoppel worden tegen stralingswarmte afgeschermd en direct in de luchtstroom geplaatst. Zij worden tevens tegen brandstofneerslag afgeschermd. Om een representatieve gemiddelde inlaattemperatuur te verkrijgen, worden op een voldoende aantal plaatsen metingen verricht. |
| --- | --- |

3.3.

De temperatuur van de inlaatlucht van de motor (omgevingslucht) wordt gemeten op een afstand van ten hoogste 0,15 m vóór de inlaat van het luchtfilter of, bij het ontbreken van een filter, op een afstand van ten hoogste 0,15 m van de opening van de luchtinlaat. De thermometer of het thermokoppel worden tegen stralingswarmte afgeschermd en direct in de luchtstroom geplaatst. Zij worden tevens tegen brandstofneerslag afgeschermd. Om een representatieve gemiddelde inlaattemperatuur te verkrijgen, worden op een voldoende aantal plaatsen metingen verricht.

| 3.4. | Er worden geen gegevens verzameld alvorens het koppel, het toerental en de temperaturen gedurende ten minste 1 minuut vrijwel constant zijn gebleven. |
| --- | --- |

3.4.

Er worden geen gegevens verzameld alvorens het koppel, het toerental en de temperaturen gedurende ten minste 1 minuut vrijwel constant zijn gebleven.

| 3.5. | Tijdens een test of aflezing mag het toerental niet meer dan ± 1 % of ± 10 min–1 afwijken van het gekozen toerental, waarbij de grootste waarde wordt genomen. |
| --- | --- |

3.5.

Tijdens een test of aflezing mag het toerental niet meer dan ± 1 % of ± 10 min–1 afwijken van het gekozen toerental, waarbij de grootste waarde wordt genomen.

| 3.6. | De waargenomen waarden voor rembelasting, brandstofverbruik en temperatuur van de inlaatlucht worden gelijktijdig gemeten en moeten het gemiddelde vormen van twee constante opeenvolgende waarden die, wat de rembelasting en het brandstofverbruik betreft, niet meer dan 2 % verschillen. |
| --- | --- |

3.6.

De waargenomen waarden voor rembelasting, brandstofverbruik en temperatuur van de inlaatlucht worden gelijktijdig gemeten en moeten het gemiddelde vormen van twee constante opeenvolgende waarden die, wat de rembelasting en het brandstofverbruik betreft, niet meer dan 2 % verschillen.

| 3.7. | De temperatuur van het koelmiddel aan de uitlaat van de motor wordt op de door de fabrikant voorgeschreven waarde gehouden. Indien de fabrikant geen temperatuur voorschrijft, bedraagt deze 353 K ± 5 K. Bij luchtgekoelde motoren wordt de temperatuur op een door de fabrikant aangegeven punt gehouden binnen

  van de maximumwaarde die door de fabrikant onder de referentieomstandigheden is voorgeschreven. |
| --- | --- |

3.7.

Formula

| 3.8. | De brandstoftemperatuur wordt gemeten aan de inlaat van de carburator of aan het brandstofinspuitsysteem en gehandhaafd binnen de door de motorfabrikant aangegeven grenzen. |
| --- | --- |

3.8.

De brandstoftemperatuur wordt gemeten aan de inlaat van de carburator of aan het brandstofinspuitsysteem en gehandhaafd binnen de door de motorfabrikant aangegeven grenzen.

| 3.9. | De temperatuur van het smeermiddel, gemeten in de oliepomp, in het carter of aan de uitlaat van de eventueel gemonteerde oliekoeler, moet binnen de door de motorfabrikant aangegeven grenswaarden blijven. |
| --- | --- |

3.9.

De temperatuur van het smeermiddel, gemeten in de oliepomp, in het carter of aan de uitlaat van de eventueel gemonteerde oliekoeler, moet binnen de door de motorfabrikant aangegeven grenswaarden blijven.

| 3.10. | Voor handhaving van de temperatuur binnen de in de punten 3.7, 3.8 en 3.9 van deze bijlage aangegeven grenswaarden mag eventueel gebruik worden gemaakt van een hulpregelsysteem. |
| --- | --- |

3.10.

Voor handhaving van de temperatuur binnen de in de punten 3.7, 3.8 en 3.9 van deze bijlage aangegeven grenswaarden mag eventueel gebruik worden gemaakt van een hulpregelsysteem.

4.   NAUWKEURIGHEID VAN DE METINGEN

4.1.   Koppel: ± 11 % van het gemeten koppel.

Het systeem voor het meten van het koppel wordt zo gekalibreerd dat rekening wordt gehouden met wrijvingsverliezen. In de onderste helft van het meetbereik van de rollenbank mag de nauwkeurigheid ± 2 % van het gemeten koppel bedragen.

4.2.   „Motortoerental”: Het toerental wordt gemeten met een nauwkeurigheid van ± 0,5 %. Het motortoerental wordt bij voorkeur gemeten met behulp van een automatisch gesynchroniseerde toerenteller en stopwatch (of teller-chronometer).

4.3.   Brandstofverbruik: ± 1 % van het gemeten verbruik.

4.4.   Brandstoftemperatuur: ± 2 K.

4.5.   Temperatuur van de inlaatlucht van de motor: ± 1 K.

4.6.   Barometerdruk: ± 100 Pa.

4.7.   Druk in de inlaatleiding: ± 50 Pa.

4.8.   Druk in de uitlaatleiding: ± 200 Pa.

5.   VERMOGENSCORRECTIEFACTOREN

5.1.   Definitie

De vermogenscorrectiefactor L is de coëfficiënt om het motorvermogen onder de in punt 5.2 aangegeven atmosferische referentieomstandigheden te bepalen,

volgens de formule:

Formula

waarbij Po = het gecorrigeerde vermogen (het vermogen onder atmosferische referentieomstandigheden);

L = de correctiefactor (La of Ld);

P = het gemeten vermogen (testvermogen).

5.2.   Atmosferische referentieomstandigheden

5.2.1.   Temperatuur (To): 298 K (25 °C)

5.2.2.   Droge druk (Pso): 99 kPa

Opmerking: De droge druk is gebaseerd op een totale druk van 100 kPa en een waterdampdruk van 1 kPa.

5.3.   Atmosferische testomstandigheden

De atmosferische omstandigheden tijdens de test zijn als volgt:

5.3.1.   Temperatuur (T)

| Voor elektrischeontstekingsmotoren | 288 K ≤ T ≤ 308 K |
| --- | --- |
| Voor dieselmotoren | 283 K ≤ T ≤ 313 K |

Voor elektrischeontstekingsmotoren

288 K ≤ T ≤ 308 K

Voor dieselmotoren

283 K ≤ T ≤ 313 K

5.3.2.   Druk (Ps)

80 kPa ≤ Ps ≤ 110 kPa

5.4.   Vaststelling van de correctiefactoren αa en αd
   (10)

5.4.1.   Elektrischeontstekingsmotoren met natuurlijke aanzuiging of met drukvulling: factor αa

De correctiefactor αa wordt berekend met de volgende formule:

Formula
   (11)

waarbij

Ps = de totale droge atmosferische druk in kilopascal (kPa), d.w.z. de totale luchtdruk verminderd met de waterdampdruk;

T = de absolute temperatuur in Kelvin (K) van de door de motor aangezogen lucht.

Voorwaarden waaraan in het laboratorium moet zijn voldaan

De test is alleen geldig indien de correctiefactor αa zodanig is dat 0,93 ≤ αa ≤ 1,07

Als deze grenswaarden worden overschreden, wordt de verkregen gecorrigeerde waarde verstrekt en worden de testomstandigheden (temperatuur en druk) nauwkeurig in het testrapport vermeld.

5.4.2.   Dieselmotoren – Factor αd

De vermogenscorrectiefactor (αd) voor dieselmotoren bij constant brandstoftoevoerdebiet wordt verkregen met de volgende formule:

αd = (fa) fm;

waarbij fa = de atmosferische factor;

fm = de karakteristieke parameter voor elk type motor en afstelling.

5.4.2.1.   Atmosferische factor fa

Deze factor weerspiegelt de effecten van de omgevingsomstandigheden (druk, temperatuur en vochtigheid) op de door de motor aangezogen lucht. De formule voor het berekenen van de atmosferische factor verschilt naargelang het motortype.

5.4.2.1.1.   Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanisch aangedreven drukvulling:

Formula

5.4.2.1.2.   Motoren met turbodrukvulling met of zonder koeling van de inlaatlucht:

Formula

5.4.2.2.   Motorfactor fm

fm is een functie van qc (gecorrigeerd brandstofdebiet) en wordt als volgt berekend:

fm = 0,036 qc – 1,14

waarbij qc = q/r

waarbij

q = het brandstofdebiet in milligrammen per cyclus en per liter totaal verplaatst volume (mg/(l × cyclus));

r = de drukverhouding tussen de inlaat en de uitlaat van de compressor (r = 1 bij motoren met natuurlijke aanzuiging).

Deze formule geldt voor een waarde qc tussen 40 mg/(l × cyclus) en 65 mg/(l × cyclus).

Als qc lager is dan 40 mg/(l × cyclus), zal worden uitgegaan van een constante waarde van fm gelijk aan 0,3 (fm = 0,3).

Als qc hoger is dan 65 mg/(l × cyclus), zal worden uitgegaan van een constante waarde van fm gelijk aan 1,2 (fm = 1,2) (zie figuur):

Image

5.4.2.3.   Voorwaarden waaraan in het laboratorium moet zijn voldaan

De test is alleen geldig indien de correctiefactor αd zodanig is dat 0,9 ≤ αd ≤ 1,1

Als deze grenswaarden worden overschreden, wordt de verkregen gecorrigeerde waarde verstrekt en worden de testomstandigheden (temperatuur en druk) nauwkeurig in het testrapport vermeld.

---

(1)

| (1a) | Het volledige inlaatsysteem voor de beoogde toepassing wordt gemonteerd:
  indien het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed,
  bij tweetaktmotoren en elektrischeontstekingsmotoren,
  indien de fabrikant hierom verzoekt.
  In de andere gevallen mag van een gelijkwaardig systeem gebruik worden gemaakt en moet worden gecontroleerd of de inlaatdruk niet meer dan 100 Pa afwijkt van de door de fabrikant opgegeven grenswaarde voor een schoon luchtfilter. |
| --- | --- |

(1a)

Het volledige inlaatsysteem voor de beoogde toepassing wordt gemonteerd:

indien het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed,

bij tweetaktmotoren en elektrischeontstekingsmotoren,

indien de fabrikant hierom verzoekt.

In de andere gevallen mag van een gelijkwaardig systeem gebruik worden gemaakt en moet worden gecontroleerd of de inlaatdruk niet meer dan 100 Pa afwijkt van de door de fabrikant opgegeven grenswaarde voor een schoon luchtfilter.

(2)

| (1b) | Het volledige uitlaatsysteem voor de voorgenomen toepassing wordt gemonteerd: indien het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed,
  bij tweetaktmotoren en elektrischeontstekingsmotoren,
  indien de fabrikant hierom verzoekt.
  In de andere gevallen mag van een gelijkwaardig systeem gebruik worden gemaakt op voorwaarde dat de aan de uitgang van het motoruitlaatsysteem gemeten druk niet meer dan 1 000 Pa afwijkt van de door de fabrikant opgegeven waarde.
  De uitgang van het motoruitlaatsysteem wordt gedefinieerd als een punt dat zich 150 mm achter het uiteinde van het op de motor gemonteerde deel van het uitlaatsysteem bevindt.
  De koeling van de vloeistof mag hetzij via de radiator van de motor, hetzij via een externe kringloop plaatsvinden, op voorwaarde dat het drukverlies van deze kringloop en de druk aan de inlaat van de pomp vrijwel gelijk blijven aan die van het motorkoelsysteem. Indien er een radiatorhoes is, wordt deze geopend. |
| --- | --- |

(1b)

Het volledige uitlaatsysteem voor de voorgenomen toepassing wordt gemonteerd: indien het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed,

bij tweetaktmotoren en elektrischeontstekingsmotoren,

indien de fabrikant hierom verzoekt.

In de andere gevallen mag van een gelijkwaardig systeem gebruik worden gemaakt op voorwaarde dat de aan de uitgang van het motoruitlaatsysteem gemeten druk niet meer dan 1 000 Pa afwijkt van de door de fabrikant opgegeven waarde.

De uitgang van het motoruitlaatsysteem wordt gedefinieerd als een punt dat zich 150 mm achter het uiteinde van het op de motor gemonteerde deel van het uitlaatsysteem bevindt.

De koeling van de vloeistof mag hetzij via de radiator van de motor, hetzij via een externe kringloop plaatsvinden, op voorwaarde dat het drukverlies van deze kringloop en de druk aan de inlaat van de pomp vrijwel gelijk blijven aan die van het motorkoelsysteem. Indien er een radiatorhoes is, wordt deze geopend.

(1)  Indien de motor voorzien is van een uitlaatrem, wordt de klep in de volledig open stand geblokkeerd.

(2)  De brandstoftoevoerdruk mag eventueel worden aangepast om de bij de gebruikstoepassing heersende druk te reproduceren (met name indien gebruik wordt gemaakt van een brandstofterugvoersysteem).

(3)  De luchtinlaatklep is de bedieningsklep van de pneumatische drukregelaar van de inspuitpomp. De regelaar van het inspuitsysteem kan andere voorzieningen omvatten die van invloed kunnen zijn op de hoeveelheid ingespoten brandstof.

(4)  Op de testbank worden de radiator, de ventilator, het ventilatorhuis, de waterpomp en de thermostaat ten opzichte van elkaar in dezelfde posities geplaatst als in het voertuig. De circulatie van de koelvloeistof mag uitsluitend door de waterpomp van de motor worden bewerkstelligd.

Indien het om praktische redenen niet mogelijk is de ventilator, de radiator en het ventilatorhuis op de motor te monteren, wordt het vermogen dat wordt opgenomen door de ventilator die in de juiste stand ten opzichte van de radiator en het ventilatorhuis (indien aanwezig) afzonderlijk is gemonteerd, vastgesteld bij toerentallen die overeenkomen met de voor het meten van het motorvermogen gebruikte toerentallen, hetzij door berekening aan de hand van standaardkenmerken, hetzij door middel van praktijktests. Dit vermogen, gecorrigeerd naar de atmosferische standaardomstandigheden (293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa), wordt van het gecorrigeerde vermogen afgetrokken.

(5)  Indien een ontkoppelbare of progressief werkende ventilator of aanjager deel uitmaakt van het koelsysteem, wordt de test uitgevoerd met ontkoppelde ventilator of aanjager of met de progressief werkende ventilator of aanjager bij maximale slip.

(6)  De thermostaat mag in de volledig open stand worden geblokkeerd.

(7)  Minimumvermogen van de generator: het elektrisch vermogen van de generator wordt beperkt tot het vermogen dat nodig is voor het gebruik van aanvullende onderdelen die onmisbaar zijn voor de werking van de motor. Indien een accu moet worden aangesloten, moet gebruik worden gemaakt van een in goede staat verkerende en volledig geladen accu.

(8)  Met tussenkoelers uitgeruste motoren worden getest met tussenkoeling, ongeacht of het vloeistofkoeling of luchtkoeling betreft; indien de motorfabrikant hieraan echter de voorkeur geeft, mag de luchtgekoelde tussenkoeling worden vervangen door een testbanksysteem.

In beide gevallen wordt de meting van het vermogen bij elk toerental verricht met dezelfde druk- en temperatuursval van de motorlucht over de tussenkoeler op het testbanksysteem als die welke door de fabrikant zijn opgegeven voor gebruik van het systeem op het complete voertuig.

(9)  Hiertoe kunnen bijvoorbeeld een EGR-systeem (Systeem voor de recirculatie van uitlaatgassen), een katalysator, een thermische reactor, een secundair luchtaanvoersysteem en een beveiligingssysteem voor verdamping van de brandstof behoren.

(10)  De tests mogen worden verricht in testruimten met klimaatregeling waarbij de atmosferische omstandigheden kunnen worden gecontroleerd.

(11)  Bij motoren met automatische luchttemperatuurregeling wordt de test met volledig gesloten temperatuurregeling uitgevoerd, voor zover deze voorziening zodanig functioneert dat bij volle belasting bij 25 °C geen verwarmde lucht wordt toegevoerd. Als de voorziening bij 25 °C nog functioneert, wordt de test bij normale werking uitgevoerd en wordt nul als exponent van de temperatuurterm in de correctiefactor genomen (geen temperatuurcorrectie).

Aanhangsel

Resultaten van de tests voor het meten van het nettovermogen van de motor

Dit formulier wordt ingevuld door het laboratorium dat de test uitvoert.

1.   Testomstandigheden:

| 1.1. | Gemeten druk bij maximumvermogen |
| --- | --- |

1.1.

Gemeten druk bij maximumvermogen

| 1.1.1. | Totale barometerdruk: ... Pa |
| --- | --- |

1.1.1.

Totale barometerdruk: ... Pa

| 1.1.2. | Waterdampdruk: ... Pa |
| --- | --- |

1.1.2.

Waterdampdruk: ... Pa

| 1.1.3. | Uitlaatdruk: ... Pa |
| --- | --- |

1.1.3.

Uitlaatdruk: ... Pa

| 1.2. | Gemeten temperaturen bij maximumvermogen |
| --- | --- |

1.2.

Gemeten temperaturen bij maximumvermogen

| 1.2.1. | van de inlaatlucht: ... K |
| --- | --- |

1.2.1.

van de inlaatlucht: ... K

| 1.2.2. | aan de uitlaat van de tussenkoeler: ... K |
| --- | --- |

1.2.2.

aan de uitlaat van de tussenkoeler: ... K

| 1.2.3. | van de koelvloeistof |
| --- | --- |

1.2.3.

van de koelvloeistof

| 1.2.3.1. | aan de uitlaat van de motorkoelvloeistof: ... K (1) |
| --- | --- |

1.2.3.1.

aan de uitlaat van de motorkoelvloeistof: ... K (1)

| 1.2.3.2. | op het referentiepunt in geval van luchtkoeling: ... K (1) |
| --- | --- |

1.2.3.2.

op het referentiepunt in geval van luchtkoeling: ... K (1)

| 1.2.4. | van de smeerolie: ... K (het meetpunt aangeven) |
| --- | --- |

1.2.4.

van de smeerolie: ... K (het meetpunt aangeven)

| 1.2.5. | van de brandstof |
| --- | --- |

1.2.5.

van de brandstof

| 1.2.5.1. | aan de inlaat van de brandstofpomp: ... K |
| --- | --- |

1.2.5.1.

aan de inlaat van de brandstofpomp: ... K

| 1.2.5.2. | in de voorziening voor het meten van het brandstofverbruik: ... K |
| --- | --- |

1.2.5.2.

in de voorziening voor het meten van het brandstofverbruik: ... K

| 1.2.6. | van de uitlaatgassen op het punt ter hoogte van de buitenflens (buitenflenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk (uitlaatspruitstukken): ... °C |
| --- | --- |

1.2.6.

van de uitlaatgassen op het punt ter hoogte van de buitenflens (buitenflenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk (uitlaatspruitstukken): ... °C

| 1.3. | Motortoerental bij stationair draaien: ... min–1 |
| --- | --- |

1.3.

Motortoerental bij stationair draaien: ... min–1

| 1.4. | Kenmerken van de rollenbank |
| --- | --- |

1.4.

Kenmerken van de rollenbank

| 1.4.1. | Merk: ... Model:... |
| --- | --- |

1.4.1.

Merk: ... Model:...

| 1.4.2. | Type: ... |
| --- | --- |

1.4.2.

Type: ...

| 1.5. | Kenmerken van de opaciteitsmeter |
| --- | --- |

1.5.

Kenmerken van de opaciteitsmeter

| 1.5.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

1.5.1.

Merk: ...

| 1.5.2. | Type: ... |
| --- | --- |

1.5.2.

Type: ...

2.   Brandstof

| 2.1. | Voor elektrischeontstekingsmotoren op vloeibare brandstof |
| --- | --- |

2.1.

Voor elektrischeontstekingsmotoren op vloeibare brandstof

| 2.1.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

2.1.1.

Merk: ...

| 2.1.2. | Specificatie: ... |
| --- | --- |

2.1.2.

Specificatie: ...

| 2.1.3. | Antiklopmiddel (lood enz.): ... |
| --- | --- |

2.1.3.

Antiklopmiddel (lood enz.): ...

| 2.1.3.1. | Type: ... |
| --- | --- |

2.1.3.1.

Type: ...

| 2.1.3.2. | Gehalte: ... mg/1 |
| --- | --- |

2.1.3.2.

Gehalte: ... mg/1

| 2.1.4. | Octaangetal RON: ... (ASTM D 26 99-70) |
| --- | --- |

2.1.4.

Octaangetal RON: ... (ASTM D 26 99-70)

| 2.1.4.1. | MON-getal: ... |
| --- | --- |

2.1.4.1.

MON-getal: ...

| 2.1.4.2. | Specifieke dichtheid: ... g/cm3 bij 288 K |
| --- | --- |

2.1.4.2.

Specifieke dichtheid: ... g/cm3 bij 288 K

| 2.1.4.3. | Calorische onderwaarde: ... kJ/kg | Motortoerental (min–1) | Nominale stroom G (liter/seconde) | Grensabsorptiewaarden (m–1) | Gemeten absorptiewaarden (m–1) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | | | | |
| 2 | | | | |
| 3 | | | | |
| 4 | | | | |
| 5 | | | | |
| 6 | | | | |

2.1.4.3.

Calorische onderwaarde: ... kJ/kg

Motortoerental (min–1)

Nominale stroom G (liter/seconde)

Grensabsorptiewaarden (m–1)

Gemeten absorptiewaarden (m–1)

1

2

3

4

5

6

Maximaal nettovermogen: ... kW bij ... min–1

Maximaal nettokoppel: ... Nm bij ... min–1

| 2.2. | Voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op gasvormige brandstof |
| --- | --- |

2.2.

Voor elektrischeontstekingsmotoren en dualfuelmotoren op gasvormige brandstof

| 2.2.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

2.2.1.

Merk: ...

| 2.2.2. | Specificatie: ... |
| --- | --- |

2.2.2.

Specificatie: ...

| 2.2.3. | Reservoirdruk: ... bar |
| --- | --- |

2.2.3.

Reservoirdruk: ... bar

| 2.2.4. | Werkdruk: ... bar |
| --- | --- |

2.2.4.

Werkdruk: ... bar

| 2.2.5. | Calorische onderwaarde: ... kJ/kg |
| --- | --- |

2.2.5.

Calorische onderwaarde: ... kJ/kg

| 2.3. | Voor motoren met compressieontsteking op gasvormige brandstof |
| --- | --- |

2.3.

Voor motoren met compressieontsteking op gasvormige brandstof

| 2.3.1. | Toevoersysteem: ... gas |
| --- | --- |

2.3.1.

Toevoersysteem: ... gas

| 2.3.2. | Specificatie van het gebruikte gas: ... |
| --- | --- |

2.3.2.

Specificatie van het gebruikte gas: ...

| 2.3.3. | Verhouding gasolie/gas: ... |
| --- | --- |

2.3.3.

Verhouding gasolie/gas: ...

| 2.3.4. | Calorische onderwaarde: ... |
| --- | --- |

2.3.4.

Calorische onderwaarde: ...

| 2.4. | Voor motoren met compressieontsteking en dualfuelmotoren op dieselbrandstof |
| --- | --- |

2.4.

Voor motoren met compressieontsteking en dualfuelmotoren op dieselbrandstof

| 2.4.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

2.4.1.

Merk: ...

| 2.4.2. | Specificatie van de gebruikte brandstof: ... |
| --- | --- |

2.4.2.

Specificatie van de gebruikte brandstof: ...

| 2.4.3. | Cetaangetal (ASTM D 976-71): ... |
| --- | --- |

2.4.3.

Cetaangetal (ASTM D 976-71): ...

| 2.4.4. | Specifieke dichtheid: ... g/cm3 bij 288 K |
| --- | --- |

2.4.4.

Specifieke dichtheid: ... g/cm3 bij 288 K

| 2.4.5. | Calorische onderwaarde: ... kJ/kg |
| --- | --- |

2.4.5.

Calorische onderwaarde: ... kJ/kg

3.   Smeermiddel

| 3.1. | Merk: ... |
| --- | --- |

3.1.

Merk: ...

| 3.2. | Specificatie:... |
| --- | --- |

3.2.

Specificatie:...

| 3.3. | SAE-viscositeit: ... |
| --- | --- |

3.3.

SAE-viscositeit: ...

4.   Gedetailleerde resultaten van de metingen (2)

| Motortoerental, min–1 | | |
| --- | --- | --- |
| Gemeten koppel, Nm | | |
| Gemeten vermogen, kW | | |
| Gemeten brandstofstroom, g/h | | |
| Barometerdruk, kPa | | |
| Waterdampdruk, kPa | | |
| Temperatuur van de inlaatlucht, K | | |
| Toe te voegen vermogen voor Nr. 1
  hulpapparatuur die niet is genoemd Nr. 2
  in tabel hierboven, kW Nr. 3 | | |
| Vermogenscorrectiefactor | | |
| Gecorrigeerd remvermogen, kW (met/zonder (3) ventilator) | | |
| Vermogen van de ventilator, kW (aftrekken indien ventilator niet is gemonteerd) | | |
| Nettovermogen, kW | | |
| Nettokoppel, Nm | | |
| Gecorrigeerd specifiek brandstofverbruik g/(kWh) (4) | | |
| Temperatuur van de koelvloeistof aan de uitlaat, K | | |
| Temperatuur van de smeerolie op het meetpunt, K | | |
| Luchttemperatuur voorbij de drukvullingsvoorziening, K (5) | | |
| Brandstoftemperatuur aan de inlaat van de inspuitpomp, K | | |
| Luchttemperatuur voorbij de tussenkoeler, K (5) | | |
| Druk voorbij de drukvullingsvoorziening, kPa (5) | | |
| Druk voorbij de tussenkoeler, kPa | | |

Motortoerental, min–1

Gemeten koppel, Nm

Gemeten vermogen, kW

Gemeten brandstofstroom, g/h

Barometerdruk, kPa

Waterdampdruk, kPa

Temperatuur van de inlaatlucht, K

Toe te voegen vermogen voor Nr. 1

hulpapparatuur die niet is genoemd Nr. 2

in tabel hierboven, kW Nr. 3

Vermogenscorrectiefactor

Gecorrigeerd remvermogen, kW (met/zonder (3) ventilator)

Vermogen van de ventilator, kW (aftrekken indien ventilator niet is gemonteerd)

Nettovermogen, kW

Nettokoppel, Nm

Gecorrigeerd specifiek brandstofverbruik g/(kWh) (4)

Temperatuur van de koelvloeistof aan de uitlaat, K

Temperatuur van de smeerolie op het meetpunt, K

Luchttemperatuur voorbij de drukvullingsvoorziening, K (5)

Brandstoftemperatuur aan de inlaat van de inspuitpomp, K

Luchttemperatuur voorbij de tussenkoeler, K (5)

Druk voorbij de drukvullingsvoorziening, kPa (5)

Druk voorbij de tussenkoeler, kPa

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(2)  De karakteristieke krommen van het nettovermogen en het nettokoppel moeten als een functie van het motortoerental worden weergegeven.

(3)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(4)  Berekend met het nettovermogen voor compressieontstekingsmotoren en elektrischeontstekingsmotoren, in het laatste geval vermenigvuldigd met de vermogenscorrectiefactor.

(5)  Doorhalen indien niet van toepassing.

---

BIJLAGE 6

METHODE OM HET NETTOVERMOGEN EN HET MAXIMUMVERMOGEN GEDURENDE 30 MINUTEN VAN ELEKTRISCHE AANDRIJVINGEN TE METEN

1.   DEZE VOORSCHRIFTEN GELDEN VOOR HET METEN VAN HET MAXIMALE NETTOVERMOGEN EN HET MAXIMUMVERMOGEN GEDURENDE 30 MINUTEN VAN ELEKTRISCHE AANDRIJVINGEN DIE WORDEN GEBRUIKT OM ZUIVER ELEKTRISCHE WEGVOERTUIGEN VOORT TE BEWEGEN.

2.   TESTOMSTANDIGHEDEN

2.1.   De aandrijving is volgens de aanbevelingen van de fabrikant ingereden.

2.2.   Als de meting van het vermogen alleen kan worden uitgevoerd op een aandrijving waarop een versnellingsbak of een reductor is gemonteerd, wordt rekening gehouden met de efficiëntie van die versnellingsbak of reductor.

2.3.   Hulpapparatuur

2.3.1.   Te monteren hulpapparatuur

Tijdens de test wordt de hulpapparatuur die nodig is voor de werking van de aandrijving in de beoogde toepassing (zie tabel 1), op de testbank geïnstalleerd, in dezelfde positie als in het voertuig.

2.3.2.   Te verwijderen hulpapparatuur

De hulpapparatuur die nodig is voor de goede werking van het voertuig en die op de motor kan zijn gemonteerd, wordt tijdens de test verwijderd. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om:

een luchtcompressor van de remmen; een compressor van de stuurbekrachtiging; een compressor van de ophanging; een airconditioningsysteem enz.

Indien de aanvullende onderdelen niet kunnen worden verwijderd, kan het vermogen dat deze in onbelaste toestand absorberen, worden vastgesteld en bij het gemeten vermogen worden opgeteld.

Tabel 1

Hulpapparatuur die moet worden gemonteerd voor de test om het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen te bepalen

(Onder „standaarduitrusting” wordt verstaan: de uitrusting die door de fabrikant voor een bepaalde toepassing is aangebracht)

| Nr. | Hulpapparatuur | Gemonteerd voor de test van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten |
| --- | --- | --- |
| 1 | Gelijkstroombron | Spanningsverlies van minder dan 5 % tijdens de test |
| 2 | Snelheidsvariator en regelsysteem | Ja: standaarduitrusting |
| 3 | Vloeistofkoeling | |
| Motorkap
  Uitlaat van de motorkap | Neen |
| Radiator (1)
   (2)

  Ventilator
  Ventilatorhuis
  Pomp
  Thermostaat (3) | Ja: standaarduitrusting |
| Luchtkoeling | |
| Luchtfilter
  Huis
  Aanjager
  Temperatuurregelsysteem | Ja: standaarduitrusting |
| 4 | Elektrische apparatuur | Ja: standaarduitrusting |
| 5 | Hulpventilator voor de testbank | Ja, indien nodig |

Nr.

Hulpapparatuur

Gemonteerd voor de test van het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten

1

Gelijkstroombron

Spanningsverlies van minder dan 5 % tijdens de test

2

Snelheidsvariator en regelsysteem

Ja: standaarduitrusting

3

Vloeistofkoeling

Motorkap

Uitlaat van de motorkap

Neen

Radiator (1)
   (2)

Ventilator

Ventilatorhuis

Pomp

Thermostaat (3)

Ja: standaarduitrusting

Luchtkoeling

Luchtfilter

Huis

Aanjager

Temperatuurregelsysteem

Ja: standaarduitrusting

4

Elektrische apparatuur

Ja: standaarduitrusting

5

Hulpventilator voor de testbank

Ja, indien nodig

2.4.   Wijze van afstelling

De afstelling komt overeen met de door de fabrikant gegeven specificaties voor de productiemotor en wordt niet aangepast aan de specifieke toepassing.

2.5.   Te registreren gegevens

2.5.1.   De test voor het vaststellen van het nettovermogen wordt uitgevoerd met het gaspedaal in de maximumstand.

2.5.2.   De motor moet volgens de aanbevelingen van de aanvrager met het oog op de goedkeuring zijn ingelopen.

2.5.3.   De gegevens over koppel en toerental worden tegelijkertijd geregistreerd.

2.5.4.   Zo nodig wordt de bij het verlaten van de motor geregistreerde koelvloeistoftemperatuur binnen ± 5 K van de door de fabrikant gespecificeerde instelling van de thermostaattemperatuur gehouden.

Bij luchtgekoelde aandrijvingen wordt de temperatuur op een door de fabrikant aangegeven punt gehouden binnen + 0/– 20 K van de maximumwaarde die door de fabrikant is voorgeschreven.

2.5.5.   De temperatuur van het smeermiddel, gemeten in het carter of aan de uitlaat van de oliekoeler (indien aanwezig), moet binnen de door de fabrikant aangegeven grenswaarden blijven.

2.5.6.   Voor handhaving van de temperaturen binnen de in de punten 2.5.4 en 2.5.5 aangegeven grenswaarden mag eventueel gebruik worden gemaakt van een hulpregelsysteem.

3.   NAUWKEURIGHEID VAN DE METINGEN

3.1.   Koppel: ± 1 % van het gemeten koppel.

Het systeem voor het meten van het koppel wordt zo gekalibreerd dat rekening wordt gehouden met wrijvingsverliezen. In de onderste helft van het meetbereik van de rollenbank mag de nauwkeurigheid ± 2 % van het gemeten koppel bedragen.

3.2.   Motortoerental: 0,5 % van het gemeten toerental.

3.3.   Temperatuur van de inlaatlucht van de motor: ± 2 K.

---

(1)  Op de testbank worden de radiator, de ventilator, het ventilatorhuis, de waterpomp en de thermostaat ten opzichte van elkaar in dezelfde positie geplaatst als in het voertuig. De circulatie van de koelvloeistof mag uitsluitend door de waterpomp van de aandrijving worden bewerkstelligd.

De koeling van de vloeistof mag hetzij via de radiator van de aandrijving, hetzij via een externe kringloop plaatsvinden, op voorwaarde dat het drukverlies van deze kringloop en de druk aan de inlaat van de pomp vrijwel gelijk blijven aan die van het koelsysteem van de aandrijving. Indien er een radiatorhoes is, wordt deze geopend.

Indien het om praktische redenen niet mogelijk is de ventilator, de radiator en het ventilatorhuis op de testbank te monteren, wordt het vermogen dat wordt opgenomen door de ventilator die in de juiste stand ten opzic hte van de radiator en het ventilatorhuis (indien aanwezig) afzonderlijk is gemonteerd, vastgesteld bij toerentallen die overeenkomen met de voor het meten van het motorvermogen gebruikte toerentallen, hetzij door berekening aan de hand van standaardkenmerken, hetzij door middel van praktijktests. Dit vermogen, gecorrigeerd naar de atmosferische standaardomstandigheden, wordt van het gecorrigeerde vermogen afgetrokken.

(2)  Indien een ontkoppelbare of progressief werkende ventilator of aanjager deel uitmaakt van het koelsysteem, wordt de test uitgevoerd met ontkoppelde ventilator of aanjager of met de progressief werkende ventilator of aanjager bij maximale slip.

(3)  De thermostaat mag in de volledig open stand worden geblokkeerd.

---

BIJLAGE 7

CONTROLE OP DE CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

1.   ALGEMEEN

Deze voorschriften stemmen overeen met de tests die volgens punt 6 moeten worden uitgevoerd om de conformiteit van de productie te controleren.

2.   TESTPROCEDURES

De in bijlage 5 of 6 beschreven testmethoden en meetinstrumenten moeten worden gebruikt.

3.   BEMONSTERING

Eén aandrijving moet worden gekozen. Indien deze aandrijving na de in punt 5.1 beschreven test niet aan de voorschriften van dit reglement voldoet, moeten twee extra aandrijvingen worden getest.

4.   MEETCRITERIA

4.1.   Nettovermogen van de verbrandingsmotor

Tijdens de tests voor de controle van de conformiteit van de productie wordt het vermogen gemeten bij twee motortoerentallen, S1 en S2, die respectievelijk overeenstemmen met de meetpunten van het voor typegoedkeuring aanvaarde maximumvermogen en maximumkoppel. Bij deze twee motortoerentallen, waarvoor een afwijking van ± 5 % geldt, mag het nettovermogen dat wordt gemeten op minstens een punt binnen het bereik S1 ± 5 % en één punt binnen het bereik S2 ± 5 %, niet meer dan ± 5 % van het goedkeuringscijfer afwijken.

4.2.   Nettovermogen en maximumvermogen gedurende 30 minuten van elektrische aandrijvingen

Tijdens de tests voor de controle van de conformiteit van de productie wordt het vermogen gemeten bij motortoerental S1, dat overeenstemt met het meetpunt van het voor typegoedkeuring aanvaarde maximumvermogen. Bij dit toerental mag het nettovermogen niet meer dan ± 5 % van het goedkeuringscijfer afwijken.

5.   EVALUATIE VAN DE RESULTATEN

5.1.   Indien het overeenkomstig punt 2 geteste nettovermogen en maximumvermogen gedurende 30 minuten van de aandrijving voldoen aan de voorschriften van punt 4, wordt de productie geacht conform te zijn met de typegoedkeuring.

5.2.   Indien niet voldaan is aan de voorschriften van punt 4, worden nog twee aandrijvingen getest.

5.3.   Indien de waarden voor het nettovermogen en het maximumvermogen gedurende 30 minuten voor de tweede en/of derde in punt 5.2 genoemde aandrijving niet aan de voorschriften van punt 4 voldoen, wordt de productie geacht niet te voldoen aan de voorschriften van dit reglement en gelden de bepalingen van punt 7.1 van dit reglement.

---

BIJLAGE 8

REFERENTIEBRANDSTOFFEN

| 1. | Technische kenmerken van de lpg-referentiebrandstoffen | Brandstof A | Brandstof B | Testmethode |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Samenstelling: | | | ISO 7941 |
| C3 | % vol | 30 ± 2 | 85 ± 2 | |
| C4 | % vol | balans | balans | |
| < C3, > C4 | % vol | max. 2 % | max. 2 % | |
| Olefinen | % vol | 9 ± 3 | 12 ± 3 | |
| Verdampingsresidu | ppm | max. 50 | max. 50 | NFM 41-015 |
| Watergehalte | | geen | geen | visuele inspectie |
| Zwavelgehalte | ppm massa (*) | max. 50 | max. 50 | EN 24260 |
| Waterstofsulfide | | geen | geen | |
| Kopercorrosie | graad | klasse 1 | klasse 1 | ISO 625 1 (**) |
| Geur | | kenmerkend | kenmerkend | |
| MON | | min. 89 | min. 89 | EN 589, bijlage B |

1.

Technische kenmerken van de lpg-referentiebrandstoffen

Brandstof A

Brandstof B

Testmethode

Samenstelling:

ISO 7941

C3

% vol

30 ± 2

85 ± 2

C4

% vol

balans

balans

< C3, > C4

% vol

max. 2 %

max. 2 %

Olefinen

% vol

9 ± 3

12 ± 3

Verdampingsresidu

ppm

max. 50

max. 50

NFM 41-015

Watergehalte

geen

geen

visuele inspectie

Zwavelgehalte

ppm massa (*)

max. 50

max. 50

EN 24260

Waterstofsulfide

geen

geen

Kopercorrosie

graad

klasse 1

klasse 1

ISO 625 1 (**)

Geur

kenmerkend

kenmerkend

MON

min. 89

min. 89

EN 589, bijlage B

| 2. | Technische kenmerken van de aardgasreferentiebrandstoffen | G20 | G23 | G25 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Samenstelling: | | | |
| CH4 | % vol | 100 | 92,5 | 86 |
| N2 | % vol | 0 | 7,5 | 14 |
| Wobbe-index (***) | MJ/m3 | 53,6 ± 2 % | 48,2 + 2 % | 43,9 ± 2 % |

2.

Technische kenmerken van de aardgasreferentiebrandstoffen

G20

G23

G25

Samenstelling:

CH4

% vol

100

92,5

86

N2

% vol

0

7,5

14

Wobbe-index (***)

MJ/m3

53,6 ± 2 %

48,2 + 2 %

43,9 ± 2 %

De samenstellende gassen van de mengsels hebben ten minste de volgende zuiverheid:

N2
  : 99 %;

CH4
  : 95 % met een totaalgehalte aan waterstof, koolstofmonoxide en zuurstof van minder dan 1 % en een totaalgehalte aan stikstof en koolstofdioxide van minder dan 2 %.

De Wobbe-index is de verhouding van de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden:

Formula

waarin

| Hgas | = | de calorische waarde van de brandstof in MJ/m3; |
| --- | --- | --- |
| ρlucht | = | de luchtdichtheid bij 0 °C; |
| ρgas | = | de dichtheid van de brandstof bij 0 °C. |

Hgas

=

de calorische waarde van de brandstof in MJ/m3;

ρlucht

=

de luchtdichtheid bij 0 °C;

ρgas

=

de dichtheid van de brandstof bij 0 °C.

De Wobbe-index is bruto of netto al naargelang de calorische boven- of onderwaarde is gebruikt.

---

(*)  Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa).

(**)  Indien het monster corrosieremmers of andere chemische stoffen bevat die de corrosiviteit van het monster op de koperstrip verminderen, kan de aanwezigheid van corrosieve stoffen met deze methode niet altijd nauwkeurig worden bepaald. Het is dan ook verboden dergelijke stoffen toe te voegen met als enig doel de test te beïnvloeden.

(***)  Gebaseerd op de calorische bovenwaarde en berekend voor 0 °C.

---

| 7.11.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 323/91 |
| --- | --- | --- | --- |

7.11.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 323/91

---

Voor het internationaal publiekrecht hebben alleen de originele VN/ECE-teksten rechtsgevolgen. Voor de status en de datum van inwerkingtreding van dit reglement, zie de recentste versie van het VN/ECE-statusdocument TRANS/WP.29/343 op:

http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29fdocstts.html

Reglement nr. 115 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van:

| I. | Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof |
| --- | --- |

I.

Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof

| II. | Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof |
| --- | --- |

II.

Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof

Bevat de volledige geldige tekst tot en met:

Supplement 6 op de oorspronkelijke versie van het reglement — Datum van inwerkingtreding: 10 juni 2014

REGLEMENT

| 1. | Toepassingsgebied |
| --- | --- |

1.

| 2. | Definities |
| --- | --- |

2.

| 3. | Goedkeuringsaanvraag |
| --- | --- |

3.

| 4. | Markeringen |
| --- | --- |

4.

| 5. | Goedkeuring |
| --- | --- |

5.

| 6. | Specificaties van de retrofitsystemen |
| --- | --- |

6.

| 7. | Handleidingen |
| --- | --- |

7.

| 8. | Wijziging en uitbreiding van de goedkeuring van een type retrofitsysteem |
| --- | --- |

8.

| 9. | Conformiteit van de productie |
| --- | --- |

9.

| 10. | Sancties bij non-conformiteit van de productie |
| --- | --- |

10.

| 11. | Definitieve stopzetting van de productie |
| --- | --- |

11.

| 12. | Naam en adres van de voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische diensten en van de typegoedkeuringsinstanties |
| --- | --- |

12.

BIJLAGEN

| 1A | Mededeling betreffende de goedkeuring, de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een type lpg-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115 |
| --- | --- |

1A

| 1B | Mededeling betreffende de goedkeuring, de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een type cng-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115 |
| --- | --- |

1B

| 2A | Opstelling van het typegoedkeuringsmerk van het lpg-retrofitsysteem |
| --- | --- |

2A

| 2B | Opstelling van het typegoedkeuringsmerk van het cng-retrofitsysteem |
| --- | --- |

2B

| 3A | Complete lijst van de te verstrekken informatie met het oog op de typegoedkeuring van een op een voertuig geïnstalleerd lpg-retrofitsysteem |
| --- | --- |

3A

| 3B | Complete lijst van de te verstrekken informatie met het oog op de typegoedkeuring van een op een voertuig geïnstalleerd cng-retrofitsysteem |
| --- | --- |

3B

| 4. | Beschrijving van de lektestprocedures voor op voertuigen geïnstalleerde cng/lpg-systemen |
| --- | --- |

4.

| 5. | Voorschriften voor de bevestiging van lpg- en cng-tanks |
| --- | --- |

5.

| 6A | Bifuelvoertuigen met direct ingespoten benzinemotor — Berekening van de lpg-energieverhouding |
| --- | --- |

6A

| 6B | Bifuelvoertuigen met direct ingespoten benzinemotor — Berekening van de cng-energieverhouding |
| --- | --- |

6B

1.   TOEPASSINGSGEBIED

Dit reglement is van toepassing op:

| 1.1. | Deel I | : | Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof. |
| --- | --- | --- | --- |
| Deel II | : | Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof. |

1.1.

Deel I

:

Specifieke lpg-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van lpg als brandstof.

Deel II

:

Specifieke cng-retrofitsystemen voor installatie in motorvoertuigen met het oog op het gebruik van cng als brandstof.

| 1.2. | Dit reglement is van toepassing wanneer de fabrikant van de retrofitsystemen voor de specifieke voertuigenfamilie waarvoor de goedkeuring is verleend, de aanvankelijke kenmerken van het hele systeem behoudt. |
| --- | --- |

1.2.

Dit reglement is van toepassing wanneer de fabrikant van de retrofitsystemen voor de specifieke voertuigenfamilie waarvoor de goedkeuring is verleend, de aanvankelijke kenmerken van het hele systeem behoudt.

| 1.3. | Dit reglement is niet van toepassing op de procedures, controles en inspecties om de correcte installatie van de retrofitsystemen op voertuigen te verifiëren, want dat valt onder de bevoegdheid van de overeenkomstsluitende partij die het voertuig registreert. |
| --- | --- |

1.3.

Dit reglement is niet van toepassing op de procedures, controles en inspecties om de correcte installatie van de retrofitsystemen op voertuigen te verifiëren, want dat valt onder de bevoegdheid van de overeenkomstsluitende partij die het voertuig registreert.

| 1.4. | Dit reglement is van toepassing op retrofitsystemen voor voertuigen van de categorieën M en N (1), met uitzondering van:






  a) | voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 00, 01, 02, 03 of 04; |
| --- | --- | --- |

1.4.

Dit reglement is van toepassing op retrofitsystemen voor voertuigen van de categorieën M en N (1), met uitzondering van:

a)

voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 00, 01, 02, 03 of 04;

| b) | voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 00, 01, 02 of 03; |
| --- | --- |

b)

voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 00, 01, 02 of 03;

| c) | voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Richtlijn 70/220/EEG van de Raad (2) tot en met Wijzigingsrichtlijn 96/69/EG van het Europees Parlement en de Raad (3); |
| --- | --- |

c)

voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Richtlijn 70/220/EEG van de Raad (2) tot en met Wijzigingsrichtlijn 96/69/EG van het Europees Parlement en de Raad (3);

| d) | voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Richtlijn 88/77/EEG van de Raad (4) tot en met Wijzigingsrichtlijn 96/1/EG van het Europees Parlement en de Raad (5). |
| --- | --- |

d)

voertuigen waarvoor typegoedkeuring is verleend krachtens Richtlijn 88/77/EEG van de Raad (4) tot en met Wijzigingsrichtlijn 96/1/EG van het Europees Parlement en de Raad (5).

| 1.5. | De voorschriften voor de verschillende categorieën (M1, N1 of andere) worden vastgesteld in de punten 2 tot en met 7 (6).
  Zodra het retrofitsysteem in het voertuig is geïnstalleerd, moet het gemodificeerde voertuig voldoen aan alle bepalingen van het reglement op basis waarvan de typegoedkeuring aanvankelijk is verleend. |
| --- | --- |

1.5.

De voorschriften voor de verschillende categorieën (M1, N1 of andere) worden vastgesteld in de punten 2 tot en met 7 (6).

Zodra het retrofitsysteem in het voertuig is geïnstalleerd, moet het gemodificeerde voertuig voldoen aan alle bepalingen van het reglement op basis waarvan de typegoedkeuring aanvankelijk is verleend.

2.   DEFINITIES

| 2.1. | „Goedkeuring van een lpg- of cng-retrofitsysteem”: de goedkeuring van het type retrofitsysteem dat in motorvoertuigen voor het gebruik van lpg of cng zal worden geïnstalleerd.






  2.1.1. | Een specifiek lpg-retrofitsysteem van een goedgekeurd type kan bestaan uit verschillende onderdelen die krachtens Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, deel I, zijn ingedeeld en goedgekeurd, en de specifieke handleiding van het voertuig. |
| --- | --- | --- |

2.1.

„Goedkeuring van een lpg- of cng-retrofitsysteem”: de goedkeuring van het type retrofitsysteem dat in motorvoertuigen voor het gebruik van lpg of cng zal worden geïnstalleerd.

2.1.1.

Een specifiek lpg-retrofitsysteem van een goedgekeurd type kan bestaan uit verschillende onderdelen die krachtens Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, deel I, zijn ingedeeld en goedgekeurd, en de specifieke handleiding van het voertuig.

| 2.1.2. | Een specifiek cng-retrofitsysteem van een goedgekeurd type kan bestaan uit verschillende onderdelen die krachtens Reglement nr. 110, deel I, zijn ingedeeld en goedgekeurd, en de specifieke handleiding van het voertuig. |
| --- | --- |

2.1.2.

Een specifiek cng-retrofitsysteem van een goedgekeurd type kan bestaan uit verschillende onderdelen die krachtens Reglement nr. 110, deel I, zijn ingedeeld en goedgekeurd, en de specifieke handleiding van het voertuig.

| 2.1.3. | „Een voertuig wordt als monofuel beschouwd” wanneer het na de retrofitoperatie hoofdzakelijk bedoeld is om permanent op lpg of cng te rijden, maar het mag nog een benzinesysteem hebben voor noodsituaties, waarbij de inhoud van de benzinetank niet meer dan 15 liter bedraagt. |
| --- | --- |

2.1.3.

„Een voertuig wordt als monofuel beschouwd” wanneer het na de retrofitoperatie hoofdzakelijk bedoeld is om permanent op lpg of cng te rijden, maar het mag nog een benzinesysteem hebben voor noodsituaties, waarbij de inhoud van de benzinetank niet meer dan 15 liter bedraagt.

| 2.1.4. | „Een voertuig wordt als bifuel beschouwd” wanneer het na de retrofitoperatie uitgerust is met een gastank en een aparte benzinetank van meer dan 15 liter, en het bedoeld is om maar op één brandstof tegelijk te rijden. Het gelijktijdige gebruik van beide brandstoffen wordt in hoeveelheid of duur beperkt. |
| --- | --- |

2.1.4.

„Een voertuig wordt als bifuel beschouwd” wanneer het na de retrofitoperatie uitgerust is met een gastank en een aparte benzinetank van meer dan 15 liter, en het bedoeld is om maar op één brandstof tegelijk te rijden. Het gelijktijdige gebruik van beide brandstoffen wordt in hoeveelheid of duur beperkt.

| 2.1.5. | „Master-slavesysteem”: een retrofitsysteem waarbij de elektronische regeleenheid voor lpg (de lpg-ecu) of die voor cng (de cng-ecu) de strategie van de elektronische regeleenheid voor benzine (de benzine-ecu) op lpg- of cng-bedrijf kan omzetten. |
| --- | --- |

2.1.5.

„Master-slavesysteem”: een retrofitsysteem waarbij de elektronische regeleenheid voor lpg (de lpg-ecu) of die voor cng (de cng-ecu) de strategie van de elektronische regeleenheid voor benzine (de benzine-ecu) op lpg- of cng-bedrijf kan omzetten.

| 2.1.6. | „Origineel voertuig”: een voertuig vóór de installatie van het retrofitsysteem. |
| --- | --- |

2.1.6.

„Origineel voertuig”: een voertuig vóór de installatie van het retrofitsysteem.

| 2.2. | „Specifiek lpg- of cng-retrofitsysteem van een goedgekeurd type”: systemen die niet van elkaar verschillen op punten zoals:






  2.2.1. | de fabrikant van het retrofitsysteem (die de aanvraag om goedkeuring van het systeem moet indienen); |
| --- | --- | --- |

2.2.

„Specifiek lpg- of cng-retrofitsysteem van een goedgekeurd type”: systemen die niet van elkaar verschillen op punten zoals:

2.2.1.

de fabrikant van het retrofitsysteem (die de aanvraag om goedkeuring van het systeem moet indienen);

| 2.2.2. | type drukregelaar/verdamper van dezelfde fabrikant; |
| --- | --- |

2.2.2.

type drukregelaar/verdamper van dezelfde fabrikant;

| 2.2.3. | type gastoevoersysteem van dezelfde fabrikant (d.w.z. inductiemenger, injectorvoorziening, damp- of vloeistofinspuiting, monopoint- of multipoint-inspuitsysteem); |
| --- | --- |

2.2.3.

type gastoevoersysteem van dezelfde fabrikant (d.w.z. inductiemenger, injectorvoorziening, damp- of vloeistofinspuiting, monopoint- of multipoint-inspuitsysteem);

| 2.2.4. | typen sensoren en actuatoren; |
| --- | --- |

2.2.4.

typen sensoren en actuatoren;

| 2.2.5. | type brandstoftank (lpg-vloeistofafname/dampdruk, lpg-dampafname, lpg-vloeistofafname/door een pomp op druk gebracht, op druk gebrachte cng-afname), de veiligheidsvoorzieningen en brandstoftankappendages zoals voorgeschreven bij Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, of Reglement nr. 110, indien van toepassing (bv. overdrukventiel); |
| --- | --- |

2.2.5.

type brandstoftank (lpg-vloeistofafname/dampdruk, lpg-dampafname, lpg-vloeistofafname/door een pomp op druk gebracht, op druk gebrachte cng-afname), de veiligheidsvoorzieningen en brandstoftankappendages zoals voorgeschreven bij Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, of Reglement nr. 110, indien van toepassing (bv. overdrukventiel);

| 2.2.6. | voorzieningen voor het monteren van de brandstoftank.

  Opmerking: Wat de punten 2.2.4, 2.2.5 en 2.2.6 betreft, kan de fabrikant van het retrofitsysteem in zijn installatiehandleiding andere in de goedkeuring inbegrepen onderdelen als vervangingsitems opnemen (zie punt 7); |
| --- | --- |

2.2.6.

voorzieningen voor het monteren van de brandstoftank.

Opmerking: Wat de punten 2.2.4, 2.2.5 en 2.2.6 betreft, kan de fabrikant van het retrofitsysteem in zijn installatiehandleiding andere in de goedkeuring inbegrepen onderdelen als vervangingsitems opnemen (zie punt 7);

| 2.2.7. | ecu-type van dezelfde fabrikant; |
| --- | --- |

2.2.7.

ecu-type van dezelfde fabrikant;

| 2.2.8. | basisprincipes van de software en regelstrategie; |
| --- | --- |

2.2.8.

basisprincipes van de software en regelstrategie;

| 2.2.9. | installatiehandleiding (zie punt 7); |
| --- | --- |

2.2.9.

installatiehandleiding (zie punt 7);

| 2.2.10. | eindgebruikershandleiding (zie punt 7). |
| --- | --- |

2.2.10.

eindgebruikershandleiding (zie punt 7).

| 2.3. | „Systeemfabrikant”: een organisatie die de technische verantwoordelijkheid voor de fabricage van lpg- en cng-retrofitsystemen op zich kan nemen en kan aantonen dat zij over de nodige middelen beschikt om de kwaliteitsbeoordeling en de conformiteit van de productie van die systemen te waarborgen. |
| --- | --- |

2.3.

„Systeemfabrikant”: een organisatie die de technische verantwoordelijkheid voor de fabricage van lpg- en cng-retrofitsystemen op zich kan nemen en kan aantonen dat zij over de nodige middelen beschikt om de kwaliteitsbeoordeling en de conformiteit van de productie van die systemen te waarborgen.

| 2.4. | „Installateur”: een organisatie die de technische verantwoordelijkheid voor de correcte en veilige installatie van de goedgekeurde lpg- en cng-retrofitsystemen op zich kan nemen overeenkomstig punt 6.1.1.3, respectievelijk punt 6.2.1.3 van dit reglement (7). |
| --- | --- |

2.4.

„Installateur”: een organisatie die de technische verantwoordelijkheid voor de correcte en veilige installatie van de goedgekeurde lpg- en cng-retrofitsystemen op zich kan nemen overeenkomstig punt 6.1.1.3, respectievelijk punt 6.2.1.3 van dit reglement (7).

| 2.5. | Voor de toepassing van dit reglement wordt onder „het oudervoertuig”, voor zowel lpg- als cng-systemen, verstaan: een voertuig dat is geselecteerd om te fungeren als het voertuig waarop de voorschriften van dit reglement zullen worden gedemonstreerd en waaraan de leden van een familie refereren.






  2.5.1. | Volgens dit reglement is „een lid van de familie” een voertuig dat de volgende essentiële kenmerken met zijn oudervoertuig gemeen heeft:
  De definitie van familie is gebaseerd op de originele kenmerken van het voertuig.






  2.5.1.1. | a) | het is door dezelfde voertuigfabrikant geproduceerd; |
| --- | --- | --- | --- | --- |

2.5.

Voor de toepassing van dit reglement wordt onder „het oudervoertuig”, voor zowel lpg- als cng-systemen, verstaan: een voertuig dat is geselecteerd om te fungeren als het voertuig waarop de voorschriften van dit reglement zullen worden gedemonstreerd en waaraan de leden van een familie refereren.

2.5.1.

Volgens dit reglement is „een lid van de familie” een voertuig dat de volgende essentiële kenmerken met zijn oudervoertuig gemeen heeft:

De definitie van familie is gebaseerd op de originele kenmerken van het voertuig.

2.5.1.1.

a)

het is door dezelfde voertuigfabrikant geproduceerd;

| b) | het is ingedeeld in dezelfde categorie (M1, M2, M3, N1, N2 of N3). Voertuigen van categorie M1 en van categorie N1, klasse I, mogen tot dezelfde familie behoren; |
| --- | --- |

b)

het is ingedeeld in dezelfde categorie (M1, M2, M3, N1, N2 of N3). Voertuigen van categorie M1 en van categorie N1, klasse I, mogen tot dezelfde familie behoren;

| c) | het valt onder dezelfde emissiegrenswaarden of onder die welke in eerdere wijzigingenreeksen van het toepasselijke reglement zijn gespecificeerd; |
| --- | --- |

c)

het valt onder dezelfde emissiegrenswaarden of onder die welke in eerdere wijzigingenreeksen van het toepasselijke reglement zijn gespecificeerd;

| d) | als het gastoevoersysteem een centrale dosering voor de hele motor heeft, heeft het een gecertificeerd vermogen van 0,7 tot 1,15 keer dat van de motor van het oudervoertuig. Als het gastoevoersysteem een individuele dosering per cilinder heeft, heeft het een gecertificeerd vermogen per cilinder van 0,7 tot 1,15 keer dat van de motor van het oudervoertuig; |
| --- | --- |

d)

als het gastoevoersysteem een centrale dosering voor de hele motor heeft, heeft het een gecertificeerd vermogen van 0,7 tot 1,15 keer dat van de motor van het oudervoertuig. Als het gastoevoersysteem een individuele dosering per cilinder heeft, heeft het een gecertificeerd vermogen per cilinder van 0,7 tot 1,15 keer dat van de motor van het oudervoertuig;

| e) | brandstoftoevoer en verbrandingsproces (inspuiting: direct of indirect, monopoint of multipoint); |
| --- | --- |

e)

brandstoftoevoer en verbrandingsproces (inspuiting: direct of indirect, monopoint of multipoint);

| f) | het heeft hetzelfde verontreinigingsbeheersingssysteem:






  i) | hetzelfde type katalysator, indien aanwezig (drieweg, oxidatie, DeNOx); |
| --- | --- | --- |

f)

het heeft hetzelfde verontreinigingsbeheersingssysteem:

i)

hetzelfde type katalysator, indien aanwezig (drieweg, oxidatie, DeNOx);

| ii) | luchtinspuiting (met of zonder); |
| --- | --- |

ii)

luchtinspuiting (met of zonder);

| iii) | uitlaatgasrecirculatie (egr) (met of zonder). |
| --- | --- |

iii)

uitlaatgasrecirculatie (egr) (met of zonder).

Als het geteste voertuig niet met luchtinspuiting of egr was uitgerust, zijn motoren met die voorzieningen toegestaan.

| 2.5.1.2. | Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder a), betreft, kan de voertuigenfamilie ook door andere voertuigfabrikanten geproduceerde voertuigen omvatten als aan de typegoedkeuringsinstantie kan worden aangetoond dat hetzelfde motortype wordt gebruikt en dezelfde emissiestrategie wordt toegepast. |
| --- | --- |

2.5.1.2.

Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder a), betreft, kan de voertuigenfamilie ook door andere voertuigfabrikanten geproduceerde voertuigen omvatten als aan de typegoedkeuringsinstantie kan worden aangetoond dat hetzelfde motortype wordt gebruikt en dezelfde emissiestrategie wordt toegepast.

| 2.5.1.3. | Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder d), betreft:






  a) | indien bij een centrale dosering voor het hele voertuig wordt aangetoond dat twee voertuigen op gas, behalve wat hun gecertificeerd vermogen, respectievelijk P1 en P2 (P1 < P2) betreft, leden van dezelfde familie zouden kunnen zijn en beide worden getest alsof zij oudervoertuigen waren, zal de familieband geldig worden geacht voor elk voertuig met een gecertificeerd vermogen dat tussen 0,7 * P1 en 1,15 * P2 ligt; |
| --- | --- | --- |

2.5.1.3.

Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder d), betreft:

a)

indien bij een centrale dosering voor het hele voertuig wordt aangetoond dat twee voertuigen op gas, behalve wat hun gecertificeerd vermogen, respectievelijk P1 en P2 (P1 < P2) betreft, leden van dezelfde familie zouden kunnen zijn en beide worden getest alsof zij oudervoertuigen waren, zal de familieband geldig worden geacht voor elk voertuig met een gecertificeerd vermogen dat tussen 0,7 * P1 en 1,15 * P2 ligt;

| b) | indien bij een individuele dosering per cilinder wordt aangetoond dat twee voertuigen op gas, behalve wat hun gecertificeerd vermogen, respectievelijk P1 en P2 (P1 < P2) betreft, leden van dezelfde familie zouden kunnen zijn en beide worden getest alsof zij oudervoertuigen waren, zal de familieband geldig worden geacht voor elk voertuig met een gecertificeerd vermogen dat tussen 0,7 * P1 en 1,15 * P2 ligt. |
| --- | --- |

b)

indien bij een individuele dosering per cilinder wordt aangetoond dat twee voertuigen op gas, behalve wat hun gecertificeerd vermogen, respectievelijk P1 en P2 (P1 < P2) betreft, leden van dezelfde familie zouden kunnen zijn en beide worden getest alsof zij oudervoertuigen waren, zal de familieband geldig worden geacht voor elk voertuig met een gecertificeerd vermogen dat tussen 0,7 * P1 en 1,15 * P2 ligt.

| 2.5.1.4. | Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder f), betreft bij een „master-slavesysteem” zoals gedefinieerd in punt 2.1.6, zal de familieband ondanks de aanwezigheid van luchtinspuiting of egr toch geldig worden geacht. |
| --- | --- |

2.5.1.4.

Wat het voorschrift van punt 2.5.1.1, onder f), betreft bij een „master-slavesysteem” zoals gedefinieerd in punt 2.1.6, zal de familieband ondanks de aanwezigheid van luchtinspuiting of egr toch geldig worden geacht.

| 2.6. | Voor definities van de onderdelen van lpg-retrofitsystemen: zie Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01. |
| --- | --- |

2.6.

Voor definities van de onderdelen van lpg-retrofitsystemen: zie Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01.

| 2.7. | Voor definities van de onderdelen van cng-retrofitsystemen: zie Reglement nr. 110. |
| --- | --- |

2.7.

Voor definities van de onderdelen van cng-retrofitsystemen: zie Reglement nr. 110.

3.   GOEDKEURINGSAANVRAAG

| 3.1. | De goedkeuringsaanvraag voor een specifiek retrofitsysteem moet door de voertuigfabrikant of door zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger worden ingediend. |
| --- | --- |

3.1.

De goedkeuringsaanvraag voor een specifiek retrofitsysteem moet door de voertuigfabrikant of door zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger worden ingediend.

| 3.2. | Zij moet vergezeld gaan van de hieronder genoemde documenten in drievoud en van de volgende gegevens:






  3.2.1. | een beschrijving van het retrofitsysteem met alle relevante details, inclusief het goedkeuringsnummer van elk onderdeel dat wordt genoemd in bijlage 3A voor een lpg-systeem en in bijlage 3B voor een cng-systeem; |
| --- | --- | --- |

3.2.

Zij moet vergezeld gaan van de hieronder genoemde documenten in drievoud en van de volgende gegevens:

3.2.1.

een beschrijving van het retrofitsysteem met alle relevante details, inclusief het goedkeuringsnummer van elk onderdeel dat wordt genoemd in bijlage 3A voor een lpg-systeem en in bijlage 3B voor een cng-systeem;

| 3.2.2. | een beschrijving van het oudervoertuig (de oudervoertuigen) waarop de voorschriften van dit reglement zullen worden getest; |
| --- | --- |

3.2.2.

een beschrijving van het oudervoertuig (de oudervoertuigen) waarop de voorschriften van dit reglement zullen worden getest;

| 3.2.3. | een beschrijving van alle modificaties die aan het originele oudervoertuig zijn aangebracht, alleen bij een bifuelconfiguratie; |
| --- | --- |

3.2.3.

een beschrijving van alle modificaties die aan het originele oudervoertuig zijn aangebracht, alleen bij een bifuelconfiguratie;

| 3.2.4. | een bewijs van overeenstemming met de voorschriften van punt 6; |
| --- | --- |

3.2.4.

een bewijs van overeenstemming met de voorschriften van punt 6;

| 3.2.5. | indien vereist voor de toepassing van punt 5.2, een certificaat van goedkeuring van het retrofitsysteem voor een oudervoertuig dat verschilt van die waarvoor goedkeuring wordt aangevraagd, waaruit blijkt dat het retrofitsysteem is goedgekeurd als „master-slavesysteem” zoals gedefinieerd in punt 2.1.5; |
| --- | --- |

3.2.5.

indien vereist voor de toepassing van punt 5.2, een certificaat van goedkeuring van het retrofitsysteem voor een oudervoertuig dat verschilt van die waarvoor goedkeuring wordt aangevraagd, waaruit blijkt dat het retrofitsysteem is goedgekeurd als „master-slavesysteem” zoals gedefinieerd in punt 2.1.5;

| 3.3. | een handleiding voor de installatie van het retrofitsysteem op het oudervoertuig (de oudervoertuigen); |
| --- | --- |

3.3.

een handleiding voor de installatie van het retrofitsysteem op het oudervoertuig (de oudervoertuigen);

| 3.4. | een eindgebruikershandleiding; |
| --- | --- |

3.4.

een eindgebruikershandleiding;

| 3.5. | een exemplaar van het specifieke retrofitsysteem dat naar behoren in het oudervoertuig (de oudervoertuigen) is geïnstalleerd. |
| --- | --- |

3.5.

een exemplaar van het specifieke retrofitsysteem dat naar behoren in het oudervoertuig (de oudervoertuigen) is geïnstalleerd.

4.   MARKERINGEN

| 4.1. | Elk voor typegoedkeuring ter beschikking gesteld exemplaar van een specifiek retrofitsysteem moet vergezeld gaan van een plaatje met de handelsnaam of het handelsmerk van de fabrikant en het type zoals aangegeven in de bijlagen 2A en 2B. |
| --- | --- |

4.1.

Elk voor typegoedkeuring ter beschikking gesteld exemplaar van een specifiek retrofitsysteem moet vergezeld gaan van een plaatje met de handelsnaam of het handelsmerk van de fabrikant en het type zoals aangegeven in de bijlagen 2A en 2B.

| 4.2. | Alle retrofitsystemen die worden geïnstalleerd in het voertuig dat behoort tot de familie zoals gedefinieerd in punt 2, moeten worden geïdentificeerd door een plaatje waarop het goedkeuringsnummer en de in de bijlagen 2A en 2B vereiste technische specificaties zijn aangebracht. Dit plaatje moet permanent op de voertuigstructuur zijn aangebracht en moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn. |
| --- | --- |

4.2.

Alle retrofitsystemen die worden geïnstalleerd in het voertuig dat behoort tot de familie zoals gedefinieerd in punt 2, moeten worden geïdentificeerd door een plaatje waarop het goedkeuringsnummer en de in de bijlagen 2A en 2B vereiste technische specificaties zijn aangebracht. Dit plaatje moet permanent op de voertuigstructuur zijn aangebracht en moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn.

5.   GOEDKEURING

| 5.1. | Indien het voor goedkeuring ter beschikking gestelde exemplaar van het retrofitsysteem voldoet aan de voorschriften van punt 6, moet daarvoor typegoedkeuring worden verleend. |
| --- | --- |

5.1.

Indien het voor goedkeuring ter beschikking gestelde exemplaar van het retrofitsysteem voldoet aan de voorschriften van punt 6, moet daarvoor typegoedkeuring worden verleend.

| 5.2. | Retrofitsystemen die al op ten minste één oudervoertuig als „master-slavesystemen” zijn goedgekeurd, hoeven niet aan punt 6.1.4.4.2.1 of 6.2.4.4.2.1 te voldoen. |
| --- | --- |

5.2.

Retrofitsystemen die al op ten minste één oudervoertuig als „master-slavesystemen” zijn goedgekeurd, hoeven niet aan punt 6.1.4.4.2.1 of 6.2.4.4.2.1 te voldoen.

| 5.3. | Aan elk goedgekeurd type retrofitsysteem moet een goedkeuringsnummer worden toegekend. De eerste twee cijfers ervan (momenteel 00 voor het reglement in zijn oorspronkelijke vorm) moeten de wijzigingenreeks aangeven met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde nummer niet aan een ander type retrofitsysteem toekennen. |
| --- | --- |

5.3.

Aan elk goedgekeurd type retrofitsysteem moet een goedkeuringsnummer worden toegekend. De eerste twee cijfers ervan (momenteel 00 voor het reglement in zijn oorspronkelijke vorm) moeten de wijzigingenreeks aangeven met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde nummer niet aan een ander type retrofitsysteem toekennen.

| 5.4. | Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een type retrofitsysteem of onderdeel ervan krachtens dit reglement moet aan de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, mededeling worden gedaan door middel van een formulier volgens het model in de bijlagen 1A en 1B. |
| --- | --- |

5.4.

Van de goedkeuring of de weigering of uitbreiding van de goedkeuring van een type retrofitsysteem of onderdeel ervan krachtens dit reglement moet aan de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, mededeling worden gedaan door middel van een formulier volgens het model in de bijlagen 1A en 1B.

| 5.5. | Op alle retrofitsystemen die conform zijn met een krachtens dit reglement goedgekeurd type, moet behalve de in punt 4.1 voorgeschreven markering een internationaal goedkeuringsmerk op het plaatje worden aangebracht zoals aangegeven in de bijlagen 2A en 2B. Dit goedkeuringsmerk moet bestaan uit:






  5.5.1. | een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (8), |
| --- | --- | --- |

5.5.

Op alle retrofitsystemen die conform zijn met een krachtens dit reglement goedgekeurd type, moet behalve de in punt 4.1 voorgeschreven markering een internationaal goedkeuringsmerk op het plaatje worden aangebracht zoals aangegeven in de bijlagen 2A en 2B. Dit goedkeuringsmerk moet bestaan uit:

5.5.1.

een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (8),

| 5.5.2. | het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 5.5.1 gedefinieerde cirkel. Het goedkeuringsnummer bestaat uit het typegoedkeuringsnummer van het retrofitsysteem, dat staat op het mededelingenformulier voor dit type (zie punt 5.2 en de bijlagen 1A en 1B), voorafgegaan door twee cijfers voor de laatste wijzigingenreeks van dit reglement. |
| --- | --- |

5.5.2.

het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 5.5.1 gedefinieerde cirkel. Het goedkeuringsnummer bestaat uit het typegoedkeuringsnummer van het retrofitsysteem, dat staat op het mededelingenformulier voor dit type (zie punt 5.2 en de bijlagen 1A en 1B), voorafgegaan door twee cijfers voor de laatste wijzigingenreeks van dit reglement.

| 5.6. | Het goedkeuringsmerk moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn. |
| --- | --- |

5.6.

Het goedkeuringsmerk moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn.

| 5.7. | De bijlagen 2A en 2B bij dit reglement geven voorbeelden van de opstelling van bovengenoemd plaatje met het goedkeuringsmerk. |
| --- | --- |

5.7.

De bijlagen 2A en 2B bij dit reglement geven voorbeelden van de opstelling van bovengenoemd plaatje met het goedkeuringsmerk.

6.   SPECIFICATIES VAN DE RETROFITSYSTEMEN

6.1.   Deel I — Specificaties van lpg-retrofitsystemen

6.1.1.   Voorschriften voor de installatie van specifieke apparatuur voor het gebruik van lpg als voertuigbrandstof

| 6.1.1.1. | Een lpg-retrofitsysteem moet ten minste bestaan uit de volgende onderdelen:






  6.1.1.1.1. | de onderdelen zoals aangegeven in Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, en zo nodig gedefinieerd; |
| --- | --- | --- |

6.1.1.1.

Een lpg-retrofitsysteem moet ten minste bestaan uit de volgende onderdelen:

6.1.1.1.1.

de onderdelen zoals aangegeven in Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, en zo nodig gedefinieerd;

| 6.1.1.1.2. | de installatiehandleiding; |
| --- | --- |

6.1.1.1.2.

de installatiehandleiding;

| 6.1.1.1.3. | de eindgebruikershandleiding. |
| --- | --- |

6.1.1.1.3.

de eindgebruikershandleiding.

| 6.1.1.2. | Het lpg-retrofitsysteem mag ook onderdelen omvatten die in Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, als facultatief zijn aangeduid. |
| --- | --- |

6.1.1.2.

Het lpg-retrofitsysteem mag ook onderdelen omvatten die in Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, als facultatief zijn aangeduid.

| 6.1.1.3. | Het lpg-retrofitsysteem dat op behoorlijke wijze zoals beschreven in de installatiehandleiding in het voertuig is geïnstalleerd, moet voldoen aan de installatievoorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01. Wat de bevestiging van de brandstoftank betreft, moeten de voorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, worden geacht te zijn nageleefd als aan de voorschriften van bijlage 5 bij dit reglement is voldaan. |
| --- | --- |

6.1.1.3.

Het lpg-retrofitsysteem dat op behoorlijke wijze zoals beschreven in de installatiehandleiding in het voertuig is geïnstalleerd, moet voldoen aan de installatievoorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01. Wat de bevestiging van de brandstoftank betreft, moeten de voorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, worden geacht te zijn nageleefd als aan de voorschriften van bijlage 5 bij dit reglement is voldaan.

6.1.2.   Emissies van verontreinigende stoffen en CO2-emissies (alleen voor voertuigen van de categorieën M1 en N1)

6.1.2.1.   Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het (de) in punt 2.5 beschreven oudervoertuig(en), moet ter beschikking worden gesteld voor de testprocedures die zijn beschreven in de Reglementen nr. 83 (9) en nr. 101, of in Reglement nr. 49 (10), indien van toepassing, binnen de grenzen van de voorschriften van de punten 6.1.2.4 en 6.1.2.5. De voertuigen en/of motoren worden ook onderworpen aan een vergelijkende test van het maximumvermogen zoals beschreven in Reglement nr. 85 voor motoren of hieronder in punt 6.1.3 voor voertuigen.

6.1.2.2.   Door de motor vereiste brandstof: het type brandstof waarop de motor normaliter loopt, zoals:

| a) | alleen lpg (lpg-modus) bij monofuel ( (9)); |
| --- | --- |

a)

alleen lpg (lpg-modus) bij monofuel ( (9));

| b) | loodvrije benzine (benzinemodus) of lpg (lpg-modus) bij bifuel; |
| --- | --- |

b)

loodvrije benzine (benzinemodus) of lpg (lpg-modus) bij bifuel;

| c) | zowel diesel als diesel en lpg (dual fuel).
  (De bepalingen voor dual fuel moeten nog worden vastgesteld.) |
| --- | --- |

c)

zowel diesel als diesel en lpg (dual fuel).

(De bepalingen voor dual fuel moeten nog worden vastgesteld.)

6.1.2.3.   „Verontreinigende stoffen” wil zeggen:

| a) | koolmonoxide |
| --- | --- |

a)

koolmonoxide

| b) | koolwaterstoffen, waarbij wordt uitgegaan van een verhouding:


  CH1,85

  voor benzine,


  CH1,86

  voor diesel,


  CH2,52

  voor lpg,


  CH (nog vast te stellen)
  voor dual fuel; |
| --- | --- |

b)

koolwaterstoffen, waarbij wordt uitgegaan van een verhouding:

CH1,85

  voor benzine,

CH1,86

  voor diesel,

CH2,52

  voor lpg,

CH (nog vast te stellen)
  voor dual fuel;

| c) | stikstofoxiden (uitgedrukt in stikstofdioxide-equivalent (NO2-equivalent); |
| --- | --- |

c)

stikstofoxiden (uitgedrukt in stikstofdioxide-equivalent (NO2-equivalent);

| d) | deeltjes enz. |
| --- | --- |

d)

deeltjes enz.

6.1.2.4.   Uitlaatemissies en CO2 emissies (voertuigen van de categorieën M1 en N1)

6.1.2.4.1.   Specifieke voorschriften bij de test van type I (verificatie van de gemiddelde uitlaatemissies na een koude start)

6.1.2.4.1.1.   De metingen van de uitlaatemissies moeten worden uitgevoerd na een koude start met elke brandstof:

| a) | referentiebenzine, |
| --- | --- |

a)

referentiebenzine,

| b) | referentie-lpg A, |
| --- | --- |

b)

referentie-lpg A,

| c) | referentie-lpg B. |
| --- | --- |

c)

referentie-lpg B.

De emissies van CO, HC, en NOx worden berekend overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).

6.1.2.4.1.2.   Afstelling van de rollenbank

Met het akkoord van de typegoedkeuringsinstantie mag een van de volgende methoden worden toegepast:

| 6.1.2.4.1.2.1. | Gebruik van uitrolfactoren/-coëfficiënten van het originele voertuig
  Indien uitrolcoëfficiënten van het bij de typegoedkeuring gebruikte originele voertuig worden toegepast, gelden de volgende voorwaarden:






  a) | de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank; |
| --- | --- | --- |

6.1.2.4.1.2.1.

Gebruik van uitrolfactoren/-coëfficiënten van het originele voertuig

Indien uitrolcoëfficiënten van het bij de typegoedkeuring gebruikte originele voertuig worden toegepast, gelden de volgende voorwaarden:

a)

de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank;

| b) | de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

b)

de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| c) | de rolweerstand van het oudervoertuig moet overeenkomen met die van het originele voertuig, verhoudingsgewijs aangepast aan de zoals hierboven gemeten of berekende massa van het oudervoertuig:

  waarin:







  F’0 | = | rolweerstand van het oudervoertuig |
| --- | --- | --- | --- |
| f0 | = | rolweerstand van het originele voertuig |
| m | = | referentiemassa van het originele voertuig |
| p | = | massa van het retrofitsysteem; |

c)

de rolweerstand van het oudervoertuig moet overeenkomen met die van het originele voertuig, verhoudingsgewijs aangepast aan de zoals hierboven gemeten of berekende massa van het oudervoertuig:

waarin:

F’0

=

rolweerstand van het oudervoertuig

f0

=

rolweerstand van het originele voertuig

m

=

referentiemassa van het originele voertuig

p

=

massa van het retrofitsysteem;

| d) | de andere weerstandscoëfficiënten van het voertuig moeten gelijk zijn aan die van het originele voertuig. |
| --- | --- |

d)

de andere weerstandscoëfficiënten van het voertuig moeten gelijk zijn aan die van het originele voertuig.

| 6.1.2.4.1.2.2. | Gebruik van de tabelwaarden:






  a) | de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank; |
| --- | --- | --- |

6.1.2.4.1.2.2.

Gebruik van de tabelwaarden:

a)

de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde lpg-tank;

| b) | de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

b)

de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| c) | coëfficiënt a moet overeenkomen met de referentiemassa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

c)

coëfficiënt a moet overeenkomen met de referentiemassa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| d) | coëfficiënt b moet overeenkomen met de referentiemassa van het originele voertuig. |
| --- | --- |

d)

coëfficiënt b moet overeenkomen met de referentiemassa van het originele voertuig.

6.1.2.4.1.3.   Uitlaatemissietest in benzinemodus

Behoudens het bepaalde in 6.1.2.4.1.5 moeten de tests driemaal met referentiebenzine worden uitgevoerd. Het (de) met het retrofitsysteem uitgeruste oudervoertuig(en) moet(en) voldoen aan de voor de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) geldende grenswaarden, rekening houdend met de verslechteringsfactoren die bij de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) zijn toegepast.

6.1.2.4.1.4.   Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.2.4.1.3 mag voor elke verontreinigende stof of combinatie van verontreinigende stoffen een van de drie testresultaten de voorgeschreven grenswaarde met ten hoogste 10 % overschrijden mits het rekenkundig gemiddelde van de drie resultaten onder de voorgeschreven grenswaarde blijft. Indien de voorgeschreven grenswaarden voor meer dan één verontreinigende stof worden overschreden, is het van geen belang of dat bij een en dezelfde test dan wel bij verschillende tests het geval is.

6.1.2.4.1.5.   Het in punt 6.1.2.4.1.3 voorgeschreven aantal emissietests kan worden verminderd onder de volgende voorwaarden:

| a) | er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde
  (d.w.z. V1 ≤ 0,70 G); |
| --- | --- |

a)

er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde

(d.w.z. V1 ≤ 0,70 G);

| b) | er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:
  V1 ≤ 0,85 G en V1 + V2 ≤ 1,70 G en V2 ≤ G
  waarin:






  V1 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I; |
| --- | --- | --- |
| V2 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I; |
| G | grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren. |

b)

er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:

V1 ≤ 0,85 G en V1 + V2 ≤ 1,70 G en V2 ≤ G

waarin:

V1

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I;

V2

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I;

G

grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren.

6.1.2.4.1.6.   Uitlaatemissietest in lpg-modus

Behoudens het bepaalde in punt 6.1.2.4.1.8 moeten de tests driemaal met elk referentie-lpg worden uitgevoerd. Het met het retrofitsysteem uitgeruste oudervoertuig moet voldoen aan de voor de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) geldende grenswaarden, rekening houdend met de verslechteringsfactoren die bij de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) zijn toegepast.

Als het oudervoertuig voldoet aan Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05, aan Richtlijn 98/69/EG van het Europees Parlement en de Raad (11), aan Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, of aan Richtlijn 1999/96/EG van het Europees Parlement en de Raad (12), mag het voertuig tijdens elke test niet langer dan 90 seconden op benzine rijden.

Bij voertuigen die aan latere wijzigingenreeksen van de Reglementen nr. 83 en nr. 49 of aan latere wijzigingsrichtlijnen of Europese verordeningen voldoen, mag die periode niet meer dan 60 seconden bedragen.

6.1.2.4.1.6.1.   Starten van de motor

Het is toegestaan de motor op benzine te starten en over te schakelen op lpg na een vooraf bepaalde periode die door de bestuurder niet kan worden gewijzigd.

6.1.2.4.1.6.2.   Gebruik van benzine

Als het oudervoertuig voldoet aan Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05, aan Richtlijn 98/69/EG, aan Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, of aan Richtlijn 1999/96/EG, mag het voertuig tijdens elke test niet langer dan 90 seconden op benzine rijden.

Bij voertuigen die aan latere wijzigingenreeksen van de Reglementen nr. 83 en nr. 49 of aan latere wijzigingsrichtlijnen of Europese verordeningen voldoen, mag die periode niet meer dan 60 seconden bedragen.

6.1.2.4.1.6.3.   Bijzondere voorschriften voor direct ingespoten benzinemotoren

Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.2.4.1.6.2 is het bij voertuigen met direct ingespoten benzinemotor toegestaan tijdens de hele testcyclus benzine alleen of gelijktijdig met lpg te gebruiken op voorwaarde dat het energieverbruik van gas hoger is dan 80 % van de totale tijdens de test verbruikte hoeveelheid energie.

Dit percentage moet worden berekend volgens de in bijlage 6A beschreven methode.

6.1.2.4.1.7.   Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.2.4.1.6 mag voor elke verontreinigende stof of combinatie van verontreinigende stoffen een van de drie testresultaten de voorgeschreven grenswaarde met ten hoogste 10 % overschrijden mits het rekenkundig gemiddelde van de drie resultaten onder de voorgeschreven grenswaarde blijft. In dat geval mogen de voorgeschreven grenswaarden voor meer dan één verontreinigende stof bij dezelfde test of bij verschillende tests worden overschreden.

6.1.2.4.1.8.   Het in punt 6.1.2.4.1.6 op elke lpg-referentiebrandstof voorgeschreven aantal emissietests mag worden verminderd onder de volgende voorwaarden:

| a) | er moet één test worden uitgevoerd als het resultaat voor elke verontreinigende stof of voor de gecombineerde emissie van twee verontreinigende stoffen waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde L (d.w.z. M1 ≤ 0,70 G); |
| --- | --- |

a)

er moet één test worden uitgevoerd als het resultaat voor elke verontreinigende stof of voor de gecombineerde emissie van twee verontreinigende stoffen waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde L (d.w.z. M1 ≤ 0,70 G);

| b) | er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof of voor de gecombineerde emissie van twee verontreinigende stoffen waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:
  M1 ≤ 0,85 G en M1 + M2 ≤ 1,70 G en M2 ≤ G
  waarin:






  M1 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I; |
| --- | --- | --- |
| M2 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I; |
| G | grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) of de som van twee verontreinigende stoffen (HC + NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren. |

b)

er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof of voor de gecombineerde emissie van twee verontreinigende stoffen waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:

M1 ≤ 0,85 G en M1 + M2 ≤ 1,70 G en M2 ≤ G

waarin:

M1

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I;

M2

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I;

G

grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) of de som van twee verontreinigende stoffen (HC + NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren.

6.1.2.4.2.   Specifieke voorschriften voor de test van type II (koolmonoxide-emissietest bij stationair toerental) bij voertuigen met een maximummassa van meer dan 3 500 kg

| 6.1.2.4.2.1. | Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het in punt 2.5 beschreven oudervoertuig, moet aan de in Reglement nr. 83 (9) beschreven testprocedures van type II worden onderworpen. |
| --- | --- |

6.1.2.4.2.1.

Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het in punt 2.5 beschreven oudervoertuig, moet aan de in Reglement nr. 83 (9) beschreven testprocedures van type II worden onderworpen.

| 6.1.2.4.2.2. | Onverminderd het bepaalde in Reglement nr. 83 (9) moet de test van type II op verzoek van de systeemfabrikant met slechts één lpg-referentiebrandstof naar keuze van de voor de test verantwoordelijke technische dienst worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

6.1.2.4.2.2.

Onverminderd het bepaalde in Reglement nr. 83 (9) moet de test van type II op verzoek van de systeemfabrikant met slechts één lpg-referentiebrandstof naar keuze van de voor de test verantwoordelijke technische dienst worden uitgevoerd.

6.1.2.4.3.   Het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd op het (de) oudervoertuig(en), moet in zowel de benzine- als de lpg-modus voldoen aan de voorschriften en tests van Reglement nr. 83 (9).

| 6.1.2.4.3.1. | De CO2-emissies worden voor elk oudervoertuig berekend overeenkomstig Reglement nr. 101, indien van toepassing.
  Het gemiddelde van de CO2-emissies moet als volgt worden berekend:


  waarin:






  i | aantal oudervoertuigen (i = 1 tot n) |
| --- | --- | --- |
| CO2Ai | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met lpg A bij voertuig nr. i, |
| CO2Bi | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met lpg B bij voertuig nr. i; |
| CO2petrol.i | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met referentiebenzine bij voertuig nr. i. |

6.1.2.4.3.1.

De CO2-emissies worden voor elk oudervoertuig berekend overeenkomstig Reglement nr. 101, indien van toepassing.

Het gemiddelde van de CO2-emissies moet als volgt worden berekend:

waarin:

i

aantal oudervoertuigen (i = 1 tot n)

CO2Ai

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met lpg A bij voertuig nr. i,

CO2Bi

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met lpg B bij voertuig nr. i;

CO2petrol.i

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met referentiebenzine bij voertuig nr. i.

| 6.1.2.4.3.2. | Het gemiddelde brandstofverbruik moet op dezelfde wijze worden berekend als het gemiddelde van de CO2-emissies zoals beschreven in punt 6.1.2.4.3.1. |
| --- | --- |

6.1.2.4.3.2.

Het gemiddelde brandstofverbruik moet op dezelfde wijze worden berekend als het gemiddelde van de CO2-emissies zoals beschreven in punt 6.1.2.4.3.1.

| 6.1.2.4.3.3. | De verhoudingen tussen de CO2-emissies en het brandstofverbruik moeten als volgt worden berekend:


  Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van de CO2-emissies met bovenstaande verhoudingen vermenigvuldigd. |
| --- | --- |

6.1.2.4.3.3.

De verhoudingen tussen de CO2-emissies en het brandstofverbruik moeten als volgt worden berekend:

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van de CO2-emissies met bovenstaande verhoudingen vermenigvuldigd.

6.1.2.5.   Uitlaatemissies (voertuigen van de categorieën M2, M3, N2 en N3)

Dit punt is gereserveerd voor de specifieke voorschriften voor de emissies van dieselmotoren die krachtens Reglement nr. 49 zijn goedgekeurd en, zo nodig, met een lpg-retrofitsysteem (dual fuel) zijn uitgerust.

6.1.3.   Voorschriften voor het vermogen

Het (de) oudervoertuig(en) of de motor(en) wordt (worden) als volgt aan de tests onderworpen.

6.1.3.1.   Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het (de) oudervoertuig(en) of op de oudermotor(en), moet aan de testprocedures van punt 6.1.3.2 of 6.1.3.3 worden onderworpen. Het gemeten vermogen met lpg moet lager zijn dan dat gemeten met benzine + 5 %.

6.1.3.2.   Rollenbankmethode

Bij elk oudervoertuig wordt het maximumvermogen op de wielen op een rollenbank gemeten met de volgende brandstoffen:

| a) | referentiebenzine; |
| --- | --- |

a)

referentiebenzine;

| b) | referentie-lpg A of B. |
| --- | --- |

b)

referentie-lpg A of B.

Het gemiddelde van de vermogensmetingen moet als volgt worden berekend:

Formula

Formula

De verhouding van het motorvermogen moet als volgt worden berekend:

Formula

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van het motorvermogen met bovenstaande verhouding vermenigvuldigd.

6.1.3.3.   Motordynamometermethode

Bij elk oudervoertuig wordt het maximumvermogen op de krukas overeenkomstig Reglement nr. 85 op een motordynamometer gemeten met de volgende brandstoffen:

| a) | in de handel verkrijgbare benzine of diesel; |
| --- | --- |

a)

in de handel verkrijgbare benzine of diesel;

| b) | in de handel verkrijgbaar lpg. |
| --- | --- |

b)

in de handel verkrijgbaar lpg.

Het gemiddelde van de vermogensmetingen moet als volgt worden berekend:

Formula

Formula

De verhouding van het motorvermogen moet als volgt worden berekend:

Formula

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van het motorvermogen met bovenstaande verhouding vermenigvuldigd.

6.1.4.   Voorschriften inzake het boorddiagnosesysteem (obd-systeem) en tests voor met een lpg-retrofitsysteem uitgeruste voertuigen

| 6.1.4.1. | Voor de toepassing van dit punt gelden de volgende definities:






  6.1.4.1.1. | „origineel emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat-, uitlaat- of verdampingssysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de benzineregelaar; |
| --- | --- | --- |

6.1.4.1.

Voor de toepassing van dit punt gelden de volgende definities:

6.1.4.1.1.

„origineel emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat-, uitlaat- of verdampingssysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de benzineregelaar;

| 6.1.4.1.2. | „lpg-emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat- of het uitlaatsysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de lpg-regelaar. |
| --- | --- |

6.1.4.1.2.

„lpg-emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat- of het uitlaatsysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de lpg-regelaar.

| 6.1.4.2. | Zo nodig is het, om het lpg-retrofitsysteem naar behoren in het voertuig te monteren, toegestaan de correcte werking te simuleren van de originele emissiegerelateerde onderdelen die in de lpg-modus niet in gebruik zijn. |
| --- | --- |

6.1.4.2.

Zo nodig is het, om het lpg-retrofitsysteem naar behoren in het voertuig te monteren, toegestaan de correcte werking te simuleren van de originele emissiegerelateerde onderdelen die in de lpg-modus niet in gebruik zijn.

| 6.1.4.3. | Het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het (de) oudervoertuig(en), moet in zowel de benzine- als de lpg-modus voldoen aan de voorschriften en tests van bijlage 11 van Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05. |
| --- | --- |

6.1.4.3.

Het in punt 2.2 beschreven lpg-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het (de) oudervoertuig(en), moet in zowel de benzine- als de lpg-modus voldoen aan de voorschriften en tests van bijlage 11 van Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05.

| 6.1.4.4. | Specifieke obd-voorschriften en tests voor een „master-slave” retrofitsysteem






  6.1.4.4.1. | Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.4.3 moet een „master-slave” retrofitsysteem voldoen aan de volgende voorschriften:






  a) | de benzine-ecu moet in zowel de benzine- als de lpg-modus geactiveerd blijven voor het motormanagement; |
| --- | --- | --- | --- |

6.1.4.4.

Specifieke obd-voorschriften en tests voor een „master-slave” retrofitsysteem

6.1.4.4.1.

Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.4.3 moet een „master-slave” retrofitsysteem voldoen aan de volgende voorschriften:

a)

de benzine-ecu moet in zowel de benzine- als de lpg-modus geactiveerd blijven voor het motormanagement;

| b) | bij benzinebedrijf moet het benzine-obd-systeem het enige boorddiagnosesysteem van het voertuig blijven; |
| --- | --- |

b)

bij benzinebedrijf moet het benzine-obd-systeem het enige boorddiagnosesysteem van het voertuig blijven;

| c) | bij lpg-bedrijf moet het benzine-obd-systeem de originele emissiegerelateerde onderdelen, met uitzondering van die welke niet in gebruik zijn, blijven bewaken; |
| --- | --- |

c)

bij lpg-bedrijf moet het benzine-obd-systeem de originele emissiegerelateerde onderdelen, met uitzondering van die welke niet in gebruik zijn, blijven bewaken;

| d) | bij lpg-bedrijf moet de lpg-ecu alleen de lpg-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan bewaken; |
| --- | --- |

d)

bij lpg-bedrijf moet de lpg-ecu alleen de lpg-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan bewaken;

| 6.1.4.4.2. | Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.4.3 moet het lpg-retrofitsysteem worden onderworpen aan de volgende tests die, in het geval van tests van type I, moeten worden uitgevoerd overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).






  6.1.4.4.2.1. | De volgende tests moeten worden uitgevoerd op één oudervoertuig dat met het lpg-retrofitsysteem is uitgerust:






  a) | de lpg-ecu moet de benzine-ecu volgen wat de brandstofstrategieën (bv. inspuiting) betreft. Dit kan door een bewakings- of diagnoseprogramma worden aangetoond terwijl het signaal van een van de benzinesysteemsensoren die de inspuittijd beïnvloeden, wordt gewijzigd; |
| --- | --- | --- | --- |

6.1.4.4.2.

Onverminderd het bepaalde in punt 6.1.4.3 moet het lpg-retrofitsysteem worden onderworpen aan de volgende tests die, in het geval van tests van type I, moeten worden uitgevoerd overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).

6.1.4.4.2.1.

De volgende tests moeten worden uitgevoerd op één oudervoertuig dat met het lpg-retrofitsysteem is uitgerust:

a)

de lpg-ecu moet de benzine-ecu volgen wat de brandstofstrategieën (bv. inspuiting) betreft. Dit kan door een bewakings- of diagnoseprogramma worden aangetoond terwijl het signaal van een van de benzinesysteemsensoren die de inspuittijd beïnvloeden, wordt gewijzigd;

| b) | tijdens een test van type I op benzine moet de originele storingsindicator (MI) in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel wordt verbroken; |
| --- | --- |

b)

tijdens een test van type I op benzine moet de originele storingsindicator (MI) in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel wordt verbroken;

| c) | tijdens een test van type I op lpg moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel dat bij lpg-bedrijf in gebruik is, wordt verbroken. |
| --- | --- |

c)

tijdens een test van type I op lpg moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel dat bij lpg-bedrijf in gebruik is, wordt verbroken.

| 6.1.4.4.2.2. | De volgende tests moeten op het (de) oudervoertuig(en) dat (die) met het lpg-retrofitsysteem is (zijn) uitgerust, alleen in de lpg-modus worden uitgevoerd:






  a) | tijdens een test van type I, verbreking van de elektrische verbinding van één lpg-emissiegerelateerd onderdeel; |
| --- | --- | --- |

6.1.4.4.2.2.

De volgende tests moeten op het (de) oudervoertuig(en) dat (die) met het lpg-retrofitsysteem is (zijn) uitgerust, alleen in de lpg-modus worden uitgevoerd:

a)

tijdens een test van type I, verbreking van de elektrische verbinding van één lpg-emissiegerelateerd onderdeel;

| b) | tijdens een test van type I, vervanging van één lpg-emissiegerelateerd onderdeel door een beschadigd en defect onderdeel of elektronische simulatie van een dergelijke storing. |
| --- | --- |

b)

tijdens een test van type I, vervanging van één lpg-emissiegerelateerd onderdeel door een beschadigd en defect onderdeel of elektronische simulatie van een dergelijke storing.

Onder elk van bovengenoemde omstandigheden moet de originele MI of de automatische schakelaar van lpg- naar benzinemodus vóór het einde van de tests in werking treden.

| 6.1.4.4.2.3. | Foutcodes als gevolg van storingen van de lpg-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan moeten in de lpg-ecu worden opgeslagen. |
| --- | --- |

6.1.4.4.2.3.

Foutcodes als gevolg van storingen van de lpg-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan moeten in de lpg-ecu worden opgeslagen.

| 6.1.4.4.2.4. | De systeemfabrikant moet specifieke instructies verstrekken voor het uitlezen van de in punt 6.1.4.4.2.3 bedoelde lpg-foutcodes. |
| --- | --- |

6.1.4.4.2.4.

De systeemfabrikant moet specifieke instructies verstrekken voor het uitlezen van de in punt 6.1.4.4.2.3 bedoelde lpg-foutcodes.

6.2.   Deel II — Specificaties van cng-retrofitsystemen

6.2.1.   Voorschriften voor de installatie van specifieke apparatuur voor het gebruik van gecomprimeerd aardgas (cng) als voertuigbrandstof

| 6.2.1.1. | Een cng-retrofitsysteem moet ten minste bestaan uit de volgende onderdelen:






  6.2.1.1.1. | de onderdelen zoals aangegeven in Reglement nr. 110 en zo nodig gedefinieerd; |
| --- | --- | --- |

6.2.1.1.

Een cng-retrofitsysteem moet ten minste bestaan uit de volgende onderdelen:

6.2.1.1.1.

de onderdelen zoals aangegeven in Reglement nr. 110 en zo nodig gedefinieerd;

| 6.2.1.1.2. | de installatiehandleiding; |
| --- | --- |

6.2.1.1.2.

de installatiehandleiding;

| 6.2.1.1.3. | de eindgebruikershandleiding. |
| --- | --- |

6.2.1.1.3.

de eindgebruikershandleiding.

| 6.2.1.2. | Het cng-retrofitsysteem mag ook onderdelen omvatten die in Reglement nr. 110 als facultatief zijn aangeduid. |
| --- | --- |

6.2.1.2.

Het cng-retrofitsysteem mag ook onderdelen omvatten die in Reglement nr. 110 als facultatief zijn aangeduid.

| 6.2.1.3. | Het cng-retrofitsysteem dat op behoorlijke wijze zoals beschreven in de installatiehandleiding in het voertuig is geïnstalleerd, moet voldoen aan de installatievoorschriften van Reglement nr. 110. Wat de bevestiging van de brandstoftank betreft, moeten de voorschriften van Reglement nr. 110 worden geacht te zijn nageleefd als aan de voorschriften van bijlage 5 bij dit reglement is voldaan. |
| --- | --- |

6.2.1.3.

Het cng-retrofitsysteem dat op behoorlijke wijze zoals beschreven in de installatiehandleiding in het voertuig is geïnstalleerd, moet voldoen aan de installatievoorschriften van Reglement nr. 110. Wat de bevestiging van de brandstoftank betreft, moeten de voorschriften van Reglement nr. 110 worden geacht te zijn nageleefd als aan de voorschriften van bijlage 5 bij dit reglement is voldaan.

6.2.2.   Emissies van verontreinigende stoffen en CO2-emissies (alleen voor voertuigen van de categorieën M1 en N1)

6.2.2.1.   Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het in punt 2.5 beschreven oudervoertuig, moet ter beschikking worden gesteld voor de testprocedures die zijn beschreven in de Reglementen nr. 83 (9) en nr. 101, of in Reglement nr. 49 (10), indien van toepassing, binnen de grenzen van de voorschriften van de punten 6.2.2.5 en 6.2.2.6.

De voertuigen en/of motoren worden ook onderworpen aan een vergelijkende test van het maximumvermogen zoals beschreven in Reglement nr. 85 voor motoren of hieronder in punt 6.2.3 voor voertuigen.

6.2.2.2.   Door de motor vereiste brandstof, het type brandstoffen waarop de motor normaliter loopt:

| a) | alleen cng (cng-modus) bij monofuel (9); |
| --- | --- |

a)

alleen cng (cng-modus) bij monofuel (9);

| b) | loodvrije benzine (benzinemodus) of cng (cng-modus) bij bifuel; |
| --- | --- |

b)

loodvrije benzine (benzinemodus) of cng (cng-modus) bij bifuel;

| c) | zowel diesel als diesel en cng (dual fuel).
  (De bepalingen voor dual fuel moeten nog worden vastgesteld.) |
| --- | --- |

c)

zowel diesel als diesel en cng (dual fuel).

(De bepalingen voor dual fuel moeten nog worden vastgesteld.)

6.2.2.3.   „Verontreinigende stoffen” wil zeggen:

| a) | koolmonoxide; |
| --- | --- |

a)

koolmonoxide;

| b) | koolwaterstoffen waarbij wordt uitgegaan van een verhouding:


  CH1,85

  voor benzine;


  CH1,86

  voor diesel;


  CH4

  voor cng;


  CH
  (nog vast te stellen) voor dual fuel; |
| --- | --- |

b)

koolwaterstoffen waarbij wordt uitgegaan van een verhouding:

CH1,85

  voor benzine;

CH1,86

  voor diesel;

CH4

  voor cng;

CH
  (nog vast te stellen) voor dual fuel;

| c) | stikstofoxiden (uitgedrukt in stikstofdioxide-equivalent (NO2-equivalent); |
| --- | --- |

c)

stikstofoxiden (uitgedrukt in stikstofdioxide-equivalent (NO2-equivalent);

| d) | deeltjes enz. |
| --- | --- |

d)

deeltjes enz.

6.2.2.4.   Uitlaatemissies (voertuigen van de categorieën M1 en N1) en CO2-emissies (voertuigen van categorie M1)

6.2.2.4.1.   Specifieke voorschriften bij de test van type I (verificatie van de gemiddelde uitlaatemissies na een koude start)

6.2.2.4.1.1.   De metingen van de uitlaatemissies moeten worden uitgevoerd na een koude start met elke brandstof:

| a) | referentiebenzine, |
| --- | --- |

a)

referentiebenzine,

| b) | referentie G20-brandstof, |
| --- | --- |

b)

referentie G20-brandstof,

| c) | referentie G25-brandstof. |
| --- | --- |

c)

referentie G25-brandstof.

De emissies van CO, HC, en NOx worden berekend overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).

6.2.2.4.1.2.   Afstelling van de rollenbank

Met het akkoord van de typegoedkeuringsinstantie mag een van de volgende methoden worden toegepast:

| 6.2.2.4.1.2.1. | Gebruik van uitrolfactoren/-coëfficiënten van het originele voertuig
  Indien uitrolcoëfficiënten van het bij de typegoedkeuring gebruikte originele voertuig worden toegepast, gelden de volgende voorwaarden:






  a) | de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank; |
| --- | --- | --- |

6.2.2.4.1.2.1.

Gebruik van uitrolfactoren/-coëfficiënten van het originele voertuig

Indien uitrolcoëfficiënten van het bij de typegoedkeuring gebruikte originele voertuig worden toegepast, gelden de volgende voorwaarden:

a)

de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank;

| b) | de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

b)

de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| c) | de rolweerstand van het oudervoertuig moet overeenkomen met die van het originele voertuig, verhoudingsgewijs aangepast aan de zoals hierboven gemeten of berekende massa van het oudervoertuig:

  waarin:







  f0’ | = | rolweerstand van het oudervoertuig |
| --- | --- | --- | --- |
| f0 | = | rolweerstand van het originele voertuig |
| m | = | referentiemassa van het originele voertuig |
| p | = | massa van het retrofitsysteem; |

c)

de rolweerstand van het oudervoertuig moet overeenkomen met die van het originele voertuig, verhoudingsgewijs aangepast aan de zoals hierboven gemeten of berekende massa van het oudervoertuig:

waarin:

f0’

=

rolweerstand van het oudervoertuig

f0

=

rolweerstand van het originele voertuig

m

=

referentiemassa van het originele voertuig

p

=

massa van het retrofitsysteem;

| d) | de andere weerstandscoëfficiënten van het voertuig moeten gelijk zijn aan die van het originele voertuig. |
| --- | --- |

d)

de andere weerstandscoëfficiënten van het voertuig moeten gelijk zijn aan die van het originele voertuig.

| 6.2.2.4.1.2.2. | Gebruik van de tabelwaarden:






  a) | de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank; |
| --- | --- | --- |

6.2.2.4.1.2.2.

Gebruik van de tabelwaarden:

a)

de massa van het oudervoertuig moet worden gemeten met het op het voertuig geïnstalleerde retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank, of moet worden berekend als de som van de referentiemassa van het originele voertuig en de massa van het retrofitsysteem met compleet gevulde cng-tank;

| b) | de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

b)

de traagheidsmassa van het oudervoertuig moet worden bepaald aan de hand van de massa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| c) | coëfficiënt a moet overeenkomen met de referentiemassa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig; |
| --- | --- |

c)

coëfficiënt a moet overeenkomen met de referentiemassa van het met het retrofitsysteem uitgeruste voertuig;

| d) | coëfficiënt b moet overeenkomen met de referentiemassa van het originele voertuig. |
| --- | --- |

d)

coëfficiënt b moet overeenkomen met de referentiemassa van het originele voertuig.

6.2.2.4.1.3.   Uitlaatemissietest in benzinemodus

Behoudens het bepaalde in 6.2.2.4.1.5 moeten de tests driemaal met referentiebenzine worden uitgevoerd. Het (de) met het retrofitsysteem uitgeruste oudervoertuig(en) moet(en) voldoen aan de voor de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) geldende grenswaarden, rekening houdend met de verslechteringsfactoren die bij de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) zijn toegepast.

6.2.2.4.1.4.   Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.2.4.1.3 mag voor elke verontreinigende stof of combinatie van verontreinigende stoffen een van de drie testresultaten de voorgeschreven grenswaarde met ten hoogste 10 % overschrijden mits het rekenkundig gemiddelde van de drie resultaten onder de voorgeschreven grenswaarde blijft. In dat geval mogen de voorgeschreven grenswaarden voor meer dan één verontreinigende stof bij dezelfde test of bij verschillende tests worden overschreden.

6.2.2.4.1.5.   Het in punt 6.2.2.4.1.3 voorgeschreven aantal emissietests kan worden verminderd onder de volgende voorwaarden:

| a) | er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde
  (d.w.z. V1 ≤ 0,70 G); |
| --- | --- |

a)

er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde

(d.w.z. V1 ≤ 0,70 G);

| b) | er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:
  V1 ≤ 0,85 G en V1 + V2 ≤ 1,70 G en V2 ≤ G
  waarin:






  V1 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I; |
| --- | --- | --- |
| V2 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I; |
| G | grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren. |

b)

er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:

V1 ≤ 0,85 G en V1 + V2 ≤ 1,70 G en V2 ≤ G

waarin:

V1

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I;

V2

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I;

G

grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren.

6.2.2.4.1.6.   Uitlaatemissietest in cng-modus

Behoudens het bepaalde in punt 6.2.2.4.1.8 moeten de tests driemaal met elk referentie-cng worden uitgevoerd. Het (de) met het retrofitsysteem uitgeruste oudervoertuig(en) moet(en) voldoen aan de voor de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) geldende grenswaarden, rekening houdend met de verslechteringsfactoren die bij de typegoedkeuring van het (de) originele voertuig(en) zijn toegepast.

Als het (de) oudervoertuig(en) voldoet (voldoen) aan Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05, aan Richtlijn 98/69/EG, aan Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, of aan Richtlijn 1999/96/EG, mag het voertuig tijdens elke test niet langer dan 90 seconden op benzine rijden.

Bij voertuigen die aan latere wijzigingenreeksen van de Reglementen nr. 83 en nr. 49 of aan latere wijzigingsrichtlijnen of Europese verordeningen voldoen, mag die periode niet meer dan 60 seconden bedragen.

6.2.2.4.1.6.1.   Starten van de motor

Het is toegestaan de motor op benzine te starten en over te schakelen op cng na een vooraf bepaalde periode die door de bestuurder niet kan worden gewijzigd.

6.2.2.4.1.6.2.   Gebruik van benzine

Als het oudervoertuig voldoet aan Reglement nr. 83, wijzigingenreeks 05, aan Richtlijn 98/69/EG, aan Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, of aan Richtlijn 1999/96/EG, mag het voertuig tijdens elke test niet langer dan 90 seconden op benzine rijden.

Bij voertuigen die aan latere wijzigingenreeksen van de Reglementen nr. 83 en nr. 49 of aan latere wijzigingsrichtlijnen of Europese verordeningen voldoen, mag die periode niet meer dan 60 seconden bedragen.

6.2.2.4.1.6.3.   Bijzondere voorschriften voor direct ingespoten benzinemotoren

Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.2.4.1.6.2 is het bij voertuigen met direct ingespoten benzinemotor toegestaan tijdens de hele testcyclus benzine alleen of gelijktijdig met cng te gebruiken op voorwaarde dat het energieverbruik van gas hoger is dan 80 % van de totale tijdens de test verbruikte hoeveelheid energie.

Dit percentage moet worden berekend volgens de in bijlage 6B beschreven methode.

6.2.2.4.1.7.   Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.2.4.1.6 mag voor elke verontreinigende stof of combinatie van verontreinigende stoffen een van de drie testresultaten de voorgeschreven grenswaarde met ten hoogste 10 % overschrijden mits het rekenkundig gemiddelde van de drie resultaten onder de voorgeschreven grenswaarde blijft. In dat geval mogen de voorgeschreven grenswaarden voor meer dan één verontreinigende stof bij dezelfde test of bij verschillende tests worden overschreden.

6.2.2.4.1.8.   Het in punt 6.2.2.4.1.6 op elke cng-referentiebrandstof voorgeschreven aantal emissietests mag worden verminderd onder de volgende voorwaarden:

| a) | er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde
  (d.w.z. M1 ≤ 0,70 G); |
| --- | --- |

a)

er moet maar één test worden uitgevoerd als het verkregen resultaat voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,7 maal de emissiegrenswaarde

(d.w.z. M1 ≤ 0,70 G);

| b) | er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:
  M1 ≤ 0,85 G en M1 + M2 ≤ 1,70 G en M2 ≤ G
  waarin:






  M1 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I; |
| --- | --- | --- |
| M2 | waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I; |
| G | grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren. |

b)

er moeten twee tests worden uitgevoerd als voor elke verontreinigende stof waarvoor een beperking geldt, de volgende voorwaarden zijn vervuld:

M1 ≤ 0,85 G en M1 + M2 ≤ 1,70 G en M2 ≤ G

waarin:

M1

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de eerste uitgevoerde test van type I;

M2

waarde van de emissie van één verontreinigende stof, verkregen bij de tweede uitgevoerde test van type I;

G

grenswaarde van de emissies van één verontreinigende stof (CO/HC/NOx) volgens de typegoedkeuring van het (de) voertuig(en), gedeeld door de verslechteringsfactoren.

6.2.2.4.2.   Specifieke voorschriften voor de test van type II (koolmonoxide-emissietest bij stationair toerental) bij voertuigen met een maximummassa van meer dan 3 500 kg

| 6.2.2.4.2.1. | Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het in punt 2.5 beschreven oudervoertuig, moet aan de in Reglement nr. 83 (9) beschreven testprocedures van type II worden onderworpen. |
| --- | --- |

6.2.2.4.2.1.

Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het in punt 2.5 beschreven oudervoertuig, moet aan de in Reglement nr. 83 (9) beschreven testprocedures van type II worden onderworpen.

| 6.2.2.4.2.2. | Onverminderd het bepaalde in Reglement nr. 83 (9) moet de test van type II op verzoek van de systeemfabrikant met slechts één cng-referentiebrandstof naar keuze van de voor de test verantwoordelijke technische dienst worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

6.2.2.4.2.2.

Onverminderd het bepaalde in Reglement nr. 83 (9) moet de test van type II op verzoek van de systeemfabrikant met slechts één cng-referentiebrandstof naar keuze van de voor de test verantwoordelijke technische dienst worden uitgevoerd.

6.2.2.4.3.   Berekening van de CO2-emissies en het brandstofverbruik (voertuigen van de categorieën M1 en N1)

| 6.2.2.4.3.1. | De CO2-emissies worden voor elk oudervoertuig berekend overeenkomstig Reglement nr. 101, indien van toepassing.
  Het gemiddelde van de CO2 -emissies moet als volgt worden berekend:


  waarin:






  i | aantal oudervoertuigen (i = 1 tot n) |
| --- | --- | --- |
| CO2G20 | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met cng G20 bij voertuig nr. i; |
| CO2G25 | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met cng G25 bij voertuig nr. i; |
| CO2petrol.i | gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met referentiebenzine bij voertuig nr. i. |

6.2.2.4.3.1.

De CO2-emissies worden voor elk oudervoertuig berekend overeenkomstig Reglement nr. 101, indien van toepassing.

Het gemiddelde van de CO2 -emissies moet als volgt worden berekend:

waarin:

i

aantal oudervoertuigen (i = 1 tot n)

CO2G20

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met cng G20 bij voertuig nr. i;

CO2G25

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met het retrofitsysteem en met cng G25 bij voertuig nr. i;

CO2petrol.i

gemiddelde waarde van de CO2-emissies bij de drie tests van type I met referentiebenzine bij voertuig nr. i.

| 6.2.2.4.3.2. | Het gemiddelde brandstofverbruik moet op dezelfde wijze worden berekend als het gemiddelde van de CO2-emissies zoals beschreven in punt 6.2.2.4.3.1. |
| --- | --- |

6.2.2.4.3.2.

Het gemiddelde brandstofverbruik moet op dezelfde wijze worden berekend als het gemiddelde van de CO2-emissies zoals beschreven in punt 6.2.2.4.3.1.

| 6.2.2.4.3.3. | De verhoudingen tussen de CO2 -emissies en het brandstofverbruik moeten als volgt worden berekend:


  Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van de CO2-emissies en het brandstofverbruik met bovenstaande verhoudingen vermenigvuldigd. |
| --- | --- |

6.2.2.4.3.3.

De verhoudingen tussen de CO2 -emissies en het brandstofverbruik moeten als volgt worden berekend:

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van de CO2-emissies en het brandstofverbruik met bovenstaande verhoudingen vermenigvuldigd.

6.2.2.5.   Uitlaatemissies (voertuigen van de categorieën M2, M3, N2 en N3)

6.2.2.6.   Dit punt is gereserveerd voor de specifieke voorschriften voor de emissies van dieselmotoren die krachtens Reglement nr. 49 zijn goedgekeurd en, zo nodig, met een cng-retrofitsysteem (dual fuel) zijn uitgerust.

6.2.3.   Voorschriften voor het vermogen

Het (de) oudervoertuig(en) of de motor(en) wordt (worden) als volgt aan de tests onderworpen:

6.2.3.1.   Eén exemplaar van het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd in het (de) oudervoertuig(en) of op de oudermotor(en), moet aan de testprocedures van punt 6.2.3.2 of 6.2.3.3 worden onderworpen. Het gemeten vermogen met cng moet lager zijn dan dat gemeten met benzine + 5 %.

6.2.3.2.   Rollenbankmethode

Bij elk oudervoertuig wordt het maximumvermogen op de wielen op een rollenbank gemeten met de volgende brandstoffen:

| a) | referentiebenzine; |
| --- | --- |

a)

referentiebenzine;

| b) | referentiebrandstof G20 of G25. |
| --- | --- |

b)

referentiebrandstof G20 of G25.

Het gemiddelde van de vermogensmetingen moet als volgt worden berekend:

Formula

Formula

De verhouding van het motorvermogen moet als volgt worden berekend:

Formula

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van het motorvermogen met bovenstaande verhouding vermenigvuldigd.

6.2.3.3.   Motordynamometermethode

Bij elk oudervoertuig wordt het maximumvermogen op de krukas overeenkomstig Reglement nr. 85 op een motordynamometer gemeten met de volgende brandstoffen:

| a) | in de handel verkrijgbare benzine of diesel; |
| --- | --- |

a)

in de handel verkrijgbare benzine of diesel;

| b) | in de handel verkrijgbaar cng. |
| --- | --- |

b)

in de handel verkrijgbaar cng.

Het gemiddelde van de vermogensmetingen moet als volgt worden berekend:

Formula

Formula

De verhouding van het motorvermogen moet als volgt worden berekend:

Formula

Voor elk voertuig van de familie worden de officiële waarden van het motorvermogen met bovenstaande verhouding vermenigvuldigd.

6.2.4.   Voorschriften inzake het boorddiagnosesysteem (obd-systeem) en tests voor met een cng-retrofitsysteem uitgeruste voertuigen

| 6.2.4.1. | Voor de toepassing van dit punt gelden de volgende definities:






  6.2.4.1.1. | „origineel emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat-, uitlaat- of verdampingssysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de benzineregelaar; |
| --- | --- | --- |

6.2.4.1.

Voor de toepassing van dit punt gelden de volgende definities:

6.2.4.1.1.

„origineel emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat-, uitlaat- of verdampingssysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de benzineregelaar;

| 6.2.4.1.2. | „cng-emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat- of het uitlaatsysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de cng-regelaar. |
| --- | --- |

6.2.4.1.2.

„cng-emissiegerelateerd onderdeel”: elk onderdeel in het luchtinlaat- of het uitlaatsysteem dat een input geeft aan of een output krijgt van de cng-regelaar.

| 6.2.4.2. | Zo nodig is het, om het cng-retrofitsysteem naar behoren in het voertuig te monteren, toegestaan de correcte werking te simuleren van de originele emissiegerelateerde onderdelen die in de cng-modus niet in gebruik zijn. |
| --- | --- |

6.2.4.2.

Zo nodig is het, om het cng-retrofitsysteem naar behoren in het voertuig te monteren, toegestaan de correcte werking te simuleren van de originele emissiegerelateerde onderdelen die in de cng-modus niet in gebruik zijn.

| 6.2.4.3. | Het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd op het (de) oudervoertuig(en), moet in zowel de benzine- als de cng-modus voldoen aan de voorschriften en tests van Reglement nr. 83 (9). |
| --- | --- |

6.2.4.3.

Het in punt 2.2 beschreven cng-retrofitsysteem, geïnstalleerd op het (de) oudervoertuig(en), moet in zowel de benzine- als de cng-modus voldoen aan de voorschriften en tests van Reglement nr. 83 (9).

| 6.2.4.4. | Specifieke obd-voorschriften en tests voor een „master-slave” retrofitsysteem






  6.2.4.4.1. | Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.4.3 moet een „master-slave” retrofitsysteem voldoen aan de volgende voorschriften:






  a) | de benzine-ecu moet in zowel de benzine- als de cng-modus geactiveerd blijven voor het motormanagement; |
| --- | --- | --- | --- |

6.2.4.4.

Specifieke obd-voorschriften en tests voor een „master-slave” retrofitsysteem

6.2.4.4.1.

Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.4.3 moet een „master-slave” retrofitsysteem voldoen aan de volgende voorschriften:

a)

de benzine-ecu moet in zowel de benzine- als de cng-modus geactiveerd blijven voor het motormanagement;

| b) | bij benzinebedrijf moet het benzine-obd-systeem het enige boorddiagnosesysteem van het voertuig blijven; |
| --- | --- |

b)

bij benzinebedrijf moet het benzine-obd-systeem het enige boorddiagnosesysteem van het voertuig blijven;

| c) | bij cng-bedrijf moet het benzine-obd-systeem de originele emissiegerelateerde onderdelen, met uitzondering van die welke niet in gebruik zijn, blijven bewaken; |
| --- | --- |

c)

bij cng-bedrijf moet het benzine-obd-systeem de originele emissiegerelateerde onderdelen, met uitzondering van die welke niet in gebruik zijn, blijven bewaken;

| d) | bij cng-bedrijf moet de cng-ecu alleen de cng-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan bewaken. |
| --- | --- |

d)

bij cng-bedrijf moet de cng-ecu alleen de cng-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan bewaken.

| 6.2.4.4.2. | Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.4.3 moet het cng-retrofitsysteem worden onderworpen aan de volgende tests die, in het geval van tests van type I, moeten worden uitgevoerd overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).






  6.2.4.4.2.1. | De volgende tests moeten worden uitgevoerd op één oudervoertuig dat met het cng-retrofitsysteem is uitgerust:






  a) | de cng-ecu moet de benzine-ecu volgen wat de brandstofstrategieën (bv. inspuitings- en ontstekingsstrategieën, zoals elektrische-ontstekingsvervroeging) betreft. Dit kan door een bewakings- of diagnoseprogramma worden aangetoond terwijl het signaal van een van de benzinesysteemsensoren die de inspuittijd en de elektrische-ontstekingsvervroeging beïnvloeden, wordt gewijzigd; |
| --- | --- | --- | --- |

6.2.4.4.2.

Onverminderd het bepaalde in punt 6.2.4.3 moet het cng-retrofitsysteem worden onderworpen aan de volgende tests die, in het geval van tests van type I, moeten worden uitgevoerd overeenkomstig Reglement nr. 83 (9).

6.2.4.4.2.1.

De volgende tests moeten worden uitgevoerd op één oudervoertuig dat met het cng-retrofitsysteem is uitgerust:

a)

de cng-ecu moet de benzine-ecu volgen wat de brandstofstrategieën (bv. inspuitings- en ontstekingsstrategieën, zoals elektrische-ontstekingsvervroeging) betreft. Dit kan door een bewakings- of diagnoseprogramma worden aangetoond terwijl het signaal van een van de benzinesysteemsensoren die de inspuittijd en de elektrische-ontstekingsvervroeging beïnvloeden, wordt gewijzigd;

| b) | tijdens een test van type I op benzine moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel wordt verbroken; |
| --- | --- |

b)

tijdens een test van type I op benzine moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel wordt verbroken;

| c) | tijdens een test van type I op cng moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel dat bij cng-bedrijf in gebruik is, wordt verbroken. |
| --- | --- |

c)

tijdens een test van type I op cng moet de originele MI in werking treden doordat de elektrische verbinding van een origineel emissiegerelateerd onderdeel dat bij cng-bedrijf in gebruik is, wordt verbroken.

| 6.2.4.4.2.2. | De volgende tests moeten op het (de) oudervoertuig(en) dat (die) met het cng-retrofitsysteem is (zijn) uitgerust, alleen in de cng-modus worden uitgevoerd:






  a) | tijdens een test van type I, verbreking van de elektrische verbinding van één cng-emissiegerelateerd onderdeel; |
| --- | --- | --- |

6.2.4.4.2.2.

De volgende tests moeten op het (de) oudervoertuig(en) dat (die) met het cng-retrofitsysteem is (zijn) uitgerust, alleen in de cng-modus worden uitgevoerd:

a)

tijdens een test van type I, verbreking van de elektrische verbinding van één cng-emissiegerelateerd onderdeel;

| b) | tijdens een test van type I, vervanging van één cng-emissiegerelateerd onderdeel door een beschadigd en defect onderdeel of elektronische simulatie van een dergelijke storing. |
| --- | --- |

b)

tijdens een test van type I, vervanging van één cng-emissiegerelateerd onderdeel door een beschadigd en defect onderdeel of elektronische simulatie van een dergelijke storing.

Onder elk van bovengenoemde omstandigheden moet de originele MI of de automatische schakelaar van cng- naar benzinemodus vóór het einde van de tests in werking treden.

| 6.2.4.4.2.3. | Foutcodes als gevolg van storingen van de cng-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan moeten in de cng-ecu worden opgeslagen. |
| --- | --- |

6.2.4.4.2.3.

Foutcodes als gevolg van storingen van de cng-emissiegerelateerde onderdelen en de elektrische verbindingen ervan moeten in de cng-ecu worden opgeslagen.

| 6.2.4.4.2.4. | De systeemfabrikant moet specifieke instructies verstrekken voor het uitlezen van de in punt 6.2.4.4.2.3 bedoelde cng-foutcodes. |
| --- | --- |

6.2.4.4.2.4.

De systeemfabrikant moet specifieke instructies verstrekken voor het uitlezen van de in punt 6.2.4.4.2.3 bedoelde cng-foutcodes.

7.   HANDLEIDINGEN

7.1.   Installatiehandleiding voor de installatie van het retrofitsysteem op het voertuig

7.1.1.   Doel

Doel van dit punt is de minimumvoorschriften op te sommen die in de installatiehandleiding moeten worden opgenomen.

7.1.2.   Lijst van referentienormen

7.1.3.   Algemene voorschriften

7.1.3.1.   Doel van de installatiehandleiding is de installateur op weg te helpen met de correcte procedures die bij de assemblage van lpg-/cng-systemen in acht moeten worden genomen.

7.1.3.2.   De installatiehandleiding moet door de fabrikant van het retrofitsysteem worden voorbereid.

7.1.3.3.   De installatiehandleiding maakt deel uit van het retrofitsysteem en moet dus bij elke ombouwkit worden verstrekt.

7.1.3.4.   De installatiehandleiding moet zijn geschreven in de taal van het land waar de ombouwkit zal worden afgeleverd of ten minste in het Engels.

7.1.3.5.   De installatiehandleiding kan in twee delen worden gesplitst:

| Deel I | : | a) | deel met de beschrijving van het exemplaar van het retrofitsysteem; |
| --- | --- | --- | --- |

Deel I

:

a)

deel met de beschrijving van het exemplaar van het retrofitsysteem;

| b) | deel met de lijst van onderdelen die door de fabrikant van het retrofitsysteem als alternatieven worden aangegeven. |
| --- | --- |

b)

deel met de lijst van onderdelen die door de fabrikant van het retrofitsysteem als alternatieven worden aangegeven.

Deel II

:

deel met de installatie-instructies voor het specifieke voertuig.

7.1.3.6.   De installatiehandleiding van het (de) oudervoertuig(en) moet worden verstrekt aan de typegoedkeuringsinstantie die de typegoedkeuring verleent.

7.1.3.7.   De installatiehandleiding van de voertuigen die tot de familie behoren, moet door de fabrikant van het retrofitsysteem worden gearchiveerd gedurende een periode die moet worden vastgesteld in overleg met de typegoedkeuringsinstantie die de typegoedkeuring verleent.

7.1.4.   Inhoud van deel I, onder a), van de installatiehandleiding

7.1.4.1.   Beschrijving van het retrofitsysteem

| 7.1.4.1.1. | Werkingsbeginselen van het retrofitsysteem. |
| --- | --- |

7.1.4.1.1.

Werkingsbeginselen van het retrofitsysteem.

| 7.1.4.1.2. | Werkingsbeginselen van elk onderdeel van het retrofitsysteem. |
| --- | --- |

7.1.4.1.2.

Werkingsbeginselen van elk onderdeel van het retrofitsysteem.

7.1.4.2.   Controle van de correcte assemblage

| 7.1.4.2.1. | De installatiehandleiding moet aangeven welke gedetailleerde procedures en acties de installateur moet toepassen en ondernemen om na te gaan of het systeem zodanig is geassembleerd dat het veilig kan functioneren en of de installatie-instructies zijn gevolgd. |
| --- | --- |

7.1.4.2.1.

De installatiehandleiding moet aangeven welke gedetailleerde procedures en acties de installateur moet toepassen en ondernemen om na te gaan of het systeem zodanig is geassembleerd dat het veilig kan functioneren en of de installatie-instructies zijn gevolgd.

7.1.4.3.   Inbedrijfstellingsprocedures

| 7.1.4.3.1. | De installatiehandleiding moet aangeven welke handelingen de installateur moet verrichten om het systeem in bedrijf te stellen. |
| --- | --- |

7.1.4.3.1.

De installatiehandleiding moet aangeven welke handelingen de installateur moet verrichten om het systeem in bedrijf te stellen.

7.1.4.4.   Service-instructies

| 7.1.4.4.1. | De installatiehandleiding moet het onderhoudsschema bevatten waarin alle gewone servicebeurten worden gespecificeerd die zowel de afzonderlijke onderdelen als het systeem tijdens hun levensduur (uitgedrukt in tijd en in door het voertuig afgelegde km) moeten ondergaan. |
| --- | --- |

7.1.4.4.1.

De installatiehandleiding moet het onderhoudsschema bevatten waarin alle gewone servicebeurten worden gespecificeerd die zowel de afzonderlijke onderdelen als het systeem tijdens hun levensduur (uitgedrukt in tijd en in door het voertuig afgelegde km) moeten ondergaan.

| 7.1.4.4.2. | De installatiehandleiding moet aangeven welke expertise voor de installatie/het onderhoud van het systeem vereist is. |
| --- | --- |

7.1.4.4.2.

De installatiehandleiding moet aangeven welke expertise voor de installatie/het onderhoud van het systeem vereist is.

7.1.4.5.   Storing van het systeem

| 7.1.4.5.1. | De installatiehandleiding moet aangeven welke acties bij storingen van het systeem moeten worden ondernomen. |
| --- | --- |

7.1.4.5.1.

De installatiehandleiding moet aangeven welke acties bij storingen van het systeem moeten worden ondernomen.

7.1.4.6.   Diagnose

| 7.1.4.6.1. | Als de ombouwkit een diagnosesysteem omvat, moet de installatiehandleiding een gedetailleerde beschrijving van dat systeem bevatten en ook aangeven welke corrigerende maatregelen bij storingen kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

7.1.4.6.1.

Als de ombouwkit een diagnosesysteem omvat, moet de installatiehandleiding een gedetailleerde beschrijving van dat systeem bevatten en ook aangeven welke corrigerende maatregelen bij storingen kunnen worden genomen.

7.1.5.   Inhoud van deel II van de installatiehandleiding

7.1.5.1.   Identificatie van het retrofitsysteem:

| 7.1.5.1.1. | goedkeuringsnummer van het retrofitsysteem; |
| --- | --- |

7.1.5.1.1.

goedkeuringsnummer van het retrofitsysteem;

| 7.1.5.1.2. | voertuigfabrikant; |
| --- | --- |

7.1.5.1.2.

voertuigfabrikant;

| 7.1.5.1.3. | voertuigcategorie; |
| --- | --- |

7.1.5.1.3.

voertuigcategorie;

| 7.1.5.1.4. | voertuigtype; |
| --- | --- |

7.1.5.1.4.

voertuigtype;

| 7.1.5.1.5. | motortype; |
| --- | --- |

7.1.5.1.5.

motortype;

| 7.1.5.1.6. | cilinderinhoud van de motor; |
| --- | --- |

7.1.5.1.6.

cilinderinhoud van de motor;

| 7.1.5.1.7. | transmissietype; |
| --- | --- |

7.1.5.1.7.

transmissietype;

| 7.1.5.1.8. | voertuigmodel; |
| --- | --- |

7.1.5.1.8.

voertuigmodel;

| 7.1.5.1.9. | type ombouwretrofit (lpg of cng); |
| --- | --- |

7.1.5.1.9.

type ombouwretrofit (lpg of cng);

| 7.1.5.1.10. | assemblage-instructienummer; |
| --- | --- |

7.1.5.1.10.

assemblage-instructienummer;

| 7.1.5.1.11. | algemeen schema van het retrofitsysteem met de volgende gegevens van elk onderdeel:






  a) | identificatienummer; |
| --- | --- | --- |

7.1.5.1.11.

algemeen schema van het retrofitsysteem met de volgende gegevens van elk onderdeel:

a)

identificatienummer;

| b) | code van de fabrikant; |
| --- | --- |

b)

code van de fabrikant;

| c) | typegoedkeuring (in voorkomend geval); |
| --- | --- |

c)

typegoedkeuring (in voorkomend geval);

| d) | voor de tanks: inhoud/fabrikant/type/verval- of vervangingsdatum (in voorkomend geval). |
| --- | --- |

d)

voor de tanks: inhoud/fabrikant/type/verval- of vervangingsdatum (in voorkomend geval).

| 7.1.5.1.12. | beschrijving (inclusief tekeningen, indien van toepassing) van de voorzieningen om de tank op het voertuig te monteren. |
| --- | --- |

7.1.5.1.12.

beschrijving (inclusief tekeningen, indien van toepassing) van de voorzieningen om de tank op het voertuig te monteren.

7.1.5.2.   Installatie-instructies:

| 7.1.5.2.1. | de assemblage-instructies van alle onderdelen, alsook schema’s of foto’s die de layout van de afzonderlijke onderdelen binnen de motorruimte duidelijk tonen; |
| --- | --- |

7.1.5.2.1.

de assemblage-instructies van alle onderdelen, alsook schema’s of foto’s die de layout van de afzonderlijke onderdelen binnen de motorruimte duidelijk tonen;

| 7.1.5.2.2. | schema of foto van de exacte plaats waar de installateur het typegoedkeuringsplaatje van het retrofitsysteem moet aanbrengen (maakt deel uit van de ombouwkit); |
| --- | --- |

7.1.5.2.2.

schema of foto van de exacte plaats waar de installateur het typegoedkeuringsplaatje van het retrofitsysteem moet aanbrengen (maakt deel uit van de ombouwkit);

| 7.1.5.2.3. | duidelijk bedradingsschema van het elektrische systeem met inbegrip van de mechanische onderdelen waarmee de draden moeten worden verbonden. |
| --- | --- |

7.1.5.2.3.

duidelijk bedradingsschema van het elektrische systeem met inbegrip van de mechanische onderdelen waarmee de draden moeten worden verbonden.

7.2.   Eindgebruikershandleiding

7.2.1.   Doel

De minimumvoorschriften van de eindgebruikershandleiding voor het onderhoud van lpg-/cng-systemen vaststellen.

7.2.2.   Algemene voorschriften

7.2.2.1.   Doel van de gebruikershandleiding is de eindgebruiker over de kenmerken en veiligheidsaspecten van de geïnstalleerde lpg-/cng-systemen informeren.

7.2.2.2.   De gebruikershandleiding moet door de fabrikant van het retrofitsysteem worden voorbereid.

7.2.2.3.   De fabrikant van het systeem moet alle vereiste informatie voor het correcte gebruik en de veilige werking van de lpg-/cng-systemen verstrekken.

7.2.2.4.   De gebruikershandleiding moet als integrerend onderdeel van het systeem worden beschouwd en moet derhalve met de lpg-/cng-systemen worden verstrekt.

7.2.2.5.   De gebruikershandleiding moet zijn geschreven in de taal van het land waar het systeem wordt afgeleverd.

7.2.2.6.   De gebruikershandleiding moet refereren aan het producttype, de versie en het productiejaar waarop zij van toepassing is.

7.2.2.7.   Er moet informatie worden verstrekt voor relevante extreme omgevingscondities.

7.2.3.   Inhoud van de eindgebruikershandleiding

7.2.3.1.   Technische specificaties

De gebruikershandleiding moet ten minste de volgende gegevens bevatten:

| a) | functionele kenmerken; |
| --- | --- |

a)

functionele kenmerken;

| b) | prestaties onder normale bedrijfsomstandigheden; |
| --- | --- |

b)

prestaties onder normale bedrijfsomstandigheden;

| c) | extreme omgevingscondities. |
| --- | --- |

c)

extreme omgevingscondities.

7.2.3.2.   Veiligheidsinstructies

De gebruikershandleiding moet waarschuwen voor gevaren voor de gezondheid en de veiligheid die als volgt zijn ingedeeld:

| a) | SUGGESTIES voor een optimaal gebruik van het systeem; |
| --- | --- |

a)

SUGGESTIES voor een optimaal gebruik van het systeem;

| b) | ATTENDERING op mogelijke problemen als gevolg van een verkeerd gebruik; |
| --- | --- |

b)

ATTENDERING op mogelijke problemen als gevolg van een verkeerd gebruik;

| c) | WAARSCHUWING voor schade aan personen of goederen wanneer de procedures niet worden gevolgd. |
| --- | --- |

c)

WAARSCHUWING voor schade aan personen of goederen wanneer de procedures niet worden gevolgd.

Wanneer veiligheidssymbolen worden gebruikt, moeten zijn overeenkomen met het internationale systeem (SI) en moet het doel ervan in de gebruikershandleiding duidelijk worden gespecificeerd.

De gebruikershandleiding moet duidelijk aangeven welke maatregelen moeten worden genomen als het voertuig wordt overschilderd en in een hete droogcabine wordt geplaatst.

7.2.3.3.   Beschrijving van de lpg-/cng-systemen

Alle onderdelen van de lpg-/cng-systemen moeten duidelijk worden beschreven wat hun doel, gebruik en functie betreft.

7.2.3.4.   Eerste gebruik en bijstelling van de lpg-/cng-systemen

De gebruikershandleiding moet alle nodige informatie voor de eindgebruiker bevatten over het inlopen en/of de eventuele bijstelling van het systeem.

7.2.3.5.   Werking van de lpg-/cng-systemen

7.2.3.5.1.   Vullen van de lpg-/cng-systemen

De gebruikershandleiding moet de sequentie aangeven van de handelingen die nodig zijn om de lpg-/cng-tanks te vullen. Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan het maximumvulniveau van 80 % in geval van lpg.

7.2.3.5.2.   Omschakelprocedure

De gebruikershandleiding moet een duidelijke beschrijving geven van de methode om van de ene naar de andere alternatieve brandstof om te schakelen door de sequentie van de handelingen te geven.

7.2.3.5.3.   Openen/sluiten van handbediende kleppen

Indien dergelijke kleppen zijn gemonteerd, moet de gebruikershandleiding de juiste procedure aangeven om ze te bedienen.

7.2.3.5.4.   Niveaumeter

De gebruikershandleiding moet aangeven waar de niveaumeter zich bevindt, bijvoorbeeld op het dashboard of op de tank. De aflezing ervan moet duidelijk aan de gebruiker worden uitgelegd, met bijzondere aandacht voor het vulniveau van 80 % in geval van lpg.

7.2.3.5.5.   Onderhoud

Als onderhoud is vereist, moet de gebruikershandleiding de frequentie en de aard ervan aangeven.

7.2.3.5.6.   Defecten en reparatie

De gebruikershandleiding moet aangeven welke maatregelen er moeten worden genomen als het systeem defect is.

Wanneer het systeem met een diagnosesysteem is uitgerust, moet de gebruikershandleiding dat systeem beschrijven en aangeven welke maatregelen er moeten worden genomen.

7.2.3.5.7.   Slopen van het product

De gebruikershandleiding moet duidelijk aangeven welke voorzorgsmaatregelen er moeten worden genomen wanneer het systeem uit het voertuig moet worden verwijderd.

8.   WIJZIGING EN UITBREIDING VAN DE GOEDKEURING VAN EEN TYPE RETROFITSYSTEEM

| 8.1. | Elke wijziging in de installatie van de specifieke apparatuur voor het gebruik van lpg of cng als brandstof van het voertuig moet worden meegedeeld aan de typegoedkeuringsinstantie die de typegoedkeuring voor het retrofitsysteem heeft verleend. Die instantie kan dan:






  8.1.1. | oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het retrofitsysteem in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet, of |
| --- | --- | --- |

8.1.

Elke wijziging in de installatie van de specifieke apparatuur voor het gebruik van lpg of cng als brandstof van het voertuig moet worden meegedeeld aan de typegoedkeuringsinstantie die de typegoedkeuring voor het retrofitsysteem heeft verleend. Die instantie kan dan:

8.1.1.

oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het retrofitsysteem in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet, of

| 8.1.2. | de voor de uitvoering van de tests verantwoordelijke technische dienst om een aanvullend testrapport verzoeken. |
| --- | --- |

8.1.2.

de voor de uitvoering van de tests verantwoordelijke technische dienst om een aanvullend testrapport verzoeken.

| 8.2. | In beide in de punten 8.1.1 en 8.1.2 beschreven gevallen moet de instantie in de bijgewerkte installatiehandleiding worden gepresenteerd. |
| --- | --- |

8.2.

In beide in de punten 8.1.1 en 8.1.2 beschreven gevallen moet de instantie in de bijgewerkte installatiehandleiding worden gepresenteerd.

| 8.3. | De bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen, moet volgens de procedure van punt 5.4 worden meegedeeld aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen. |
| --- | --- |

8.3.

De bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen, moet volgens de procedure van punt 5.4 worden meegedeeld aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen.

| 8.4. | De typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring uitbreidt, moet aan die uitbreiding een volgnummer toekennen en de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1A en/of 1B. |
| --- | --- |

8.4.

De typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring uitbreidt, moet aan die uitbreiding een volgnummer toekennen en de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1A en/of 1B.

9.   CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

Voor de controle van de conformiteit van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324/Rev.2 — E/ECE/TRANS/505/Rev.2).

10.   SANCTIES BIJ NON-CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

| 10.1. | De krachtens dit reglement voor een type retrofitsysteem verleende goedkeuring kan worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften van punt 9 is voldaan. |
| --- | --- |

10.1.

De krachtens dit reglement voor een type retrofitsysteem verleende goedkeuring kan worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften van punt 9 is voldaan.

| 10.2. | Indien een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast een eerder door haar verleende goedkeuring intrekt, moet zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen daarvan onmiddellijk in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens de modellen in bijlage 1A en/of 1B. |
| --- | --- |

10.2.

Indien een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast een eerder door haar verleende goedkeuring intrekt, moet zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen daarvan onmiddellijk in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens de modellen in bijlage 1A en/of 1B.

11.   DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE

| 11.1. | Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd type retrofitsysteem definitief stopzet, moet hij de typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis stellen. Zodra die instantie de kennisgeving heeft ontvangen, moet zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1A en/of 1B. |
| --- | --- |

11.1.

Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd type retrofitsysteem definitief stopzet, moet hij de typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis stellen. Zodra die instantie de kennisgeving heeft ontvangen, moet zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1A en/of 1B.

12.   NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE TYPEGOEDKEURINGSINSTANTIES

| 12.1. | De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, moeten het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres meedelen van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn, en van de typegoedkeuringsinstanties die goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven certificaten betreffende de goedkeuring of de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden. |
| --- | --- |

12.1.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, moeten het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres meedelen van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn, en van de typegoedkeuringsinstanties die goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven certificaten betreffende de goedkeuring of de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden.

---

(1)  Zoals gedefinieerd in de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.2, punt 2 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

(2)  PB L 76 van 6.4.1970, blz. 1.

(3)  PB L 282 van 1.11.1996, blz. 64.

(4)  PB L 36 van 9.2.1988, blz. 33.

(5)  PB L 40 van 17.2.1996, blz. 1.

(6)  Wat de veiligheidsvoorschriften betreft, wordt aanbevolen de minimumvoorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, en Reglement nr. 110 op alle voertuigen met retrofitsystemen toe te passen.

(7)  Om een behoorlijke kwalificatie van de installateur te waarborgen, wordt aanbevolen om, binnen de grenzen van de wetgevingsbevoegdheid van de overeenkomstsluitende partij zoals aangegeven in punt 1.3 van dit reglement, geldige certificaten te eisen die door de systeemfabrikant en/of door ervaren organisaties zijn afgegeven en waaruit blijkt dat het personeel de nodige deskundigheid bezit en de werkplaats geschikt is om de installatie van retrofitsystemen uit te voeren.

(8)  De nummers van de partijen bij de Overeenkomst van 1958 zijn opgenomen in bijlage 3 bij de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.2/Amend.3 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

(9)  Overeenkomstig de wijzigingenreeks van Reglement nr. 83 die bij de aanvankelijke typegoedkeuring van de motor van kracht was.

(10)  Overeenkomstig de wijzigingenreeks van Reglement nr. 49 die bij de aanvankelijke typegoedkeuring van de motor van kracht was.

(11)  PB L 350 van 28.12.1998, blz. 1.

(12)  PB L 44 van 16.2.2000, blz. 1.

---

BIJLAGE 1A

MEDEDELING

(Maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))

Image

afgegeven door:

Naam van de instantie:

betreffende de (2):

goedkeuring

uitbreiding van de goedkeuring

weigering van de goedkeuring

intrekking van de goedkeuring

definitieve stopzetting van de productie

van een type lpg-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115

Goedkeuring nr.: ...

Uitbreiding ...

1. Lpg-retrofitsysteem in kwestie:

Tank

Op de tank gemonteerde appendages (2)

80 %-stopklep

Niveaumeter

Overdrukklep (ontlastklep)

Overdrukvoorziening

Op afstand bediende serviceklep met doorstroombegrenzer

Met/zonder lpg-brandstofpomp (2)

Meerkleps, inclusief de volgende toebehoren: ...

Ventilatiebehuizing

Doorvoerisolator voor de voeding (pomp/actuatoren) (2)

Brandstofpomp (2)

Verdamper/drukregelaar (2)

Afsluitklep (2)

Terugslagklep (2)

Gasleidingoverdrukklep (2)

Servicekoppeling (2)

Flexibele slang (2)

Op afstand bediend vulpunt (2)

Image

Gasinspuitvoorziening of injector (2)

Gasdoseereenheid (2)

Gasmengstuk (2)

Elektronische regeleenheid (2)

Druk-/temperatuursensor (2)

Lpg-filtereenheid (2)

2. Handelsnaam of -merk ...

3. Naam en adres van de fabrikant ...

4. Eventueel naam en adres van de vertegenwoordiger van de fabrikant: ...

5. Voor goedkeuring ter beschikking gesteld op ...

6. Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de goedkeuringstests ...

7. Datum van het door die dienst afgegeven rapport ...

8. Nummer van het door die dienst afgegeven rapport ...

9. Goedkeuring verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (2)...

10. Reden(en) voor uitbreiding (indien van toepassing): ...

11. Voertuigtypen waarin het retrofitsysteem kan worden geïnstalleerd (categorieën M1 en N1), of voertuigtypen waarin het retrofitsysteem kan worden geïnstalleerd (andere voertuigcategorieën) en, indien van toepassing, verhouding CO2/vermogen (zie addendum) ...

11.1. Emissievoorschriften:

Reglement nr. 83, wijzigingenreeks ...(3)

Reglement nr. 49, wijzigingenreeks ...(3)

11.2. Obd-voorschriften:

Is aangetoond dat het retrofitsysteem „master-slave” is: ja/neen (2)

12. Plaats ...

13. Datum ...

14. Handtekening ...

15. De documenten die samen met de aanvraag om goedkeuring of uitbreiding van de goedkeuring zijn ingediend, zijn op verzoek verkrijgbaar.

(1) Nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (zie de goedkeuringsbepalingen in het reglement).

(2) Doorhalen wat niet van toepassing is.

(3) Wijzigingenreeks die op het ogenblik van de aanvankelijke typegoedkeuring van het voertuig of de motor van kracht is.

Addendum

Addendum bij de mededeling betreffende een type lpg-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115

(Goedkeuring nr. ... Uitbreiding nr. ...)

| 1. | Voertuigtypen waarop het retrofitsysteem is getest:








  Voertuig nr. | 1 | 2 | n |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Merk: | | | |
| Type: | | | |
| Categorie: | | | |
| Emissiegrenswaarden: | | | |
| Vermogen: | | | |
| Type verontreinigingsbeheersingssysteem: | | | |

1.

Voertuigtypen waarop het retrofitsysteem is getest:

Voertuig nr.

1

2

n

Merk:

Type:

Categorie:

Emissiegrenswaarden:

Vermogen:

Type verontreinigingsbeheersingssysteem:

| 2. | Testresultaten:
  Verhouding CO2LPG/CO2 petrol (2): ...
  Verhouding PowerLPG/Powerpetrol (or diesel): ... |
| --- | --- |

2.

Testresultaten:

Verhouding CO2LPG/CO2 petrol (2): ...

Verhouding PowerLPG/Powerpetrol (or diesel): ...

| 3. | Voertuigtype(n) waarvoor het retrofitsysteem is gekwalificeerd:
















  Brandstof | Benzine (of diesel) (1) | Lpg |
| --- | --- | --- | --- |
| Voertuigtype | Motortype | Vermogen
  (kW) | CO (3)

  (g/km) | HC (3)

  (g/km) | NOx
   (3)

  (g/km) | CO2
   (2)

  (g/km) | Vermogen
  (kW) | CO (3)

  (g/km) | HC (3)

  (g/km) | NOx
   (3)

  (g/km) | CO2
   (2)

  (g/km) |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |

3.

Voertuigtype(n) waarvoor het retrofitsysteem is gekwalificeerd:

Brandstof

Benzine (of diesel) (1)

Lpg

Voertuigtype

Motortype

Vermogen

(kW)

CO (3)

(g/km)

HC (3)

(g/km)

NOx
   (3)

(g/km)

CO2
   (2)

(g/km)

Vermogen

(kW)

CO (3)

(g/km)

HC (3)

(g/km)

NOx
   (3)

(g/km)

CO2
   (2)

(g/km)

---

(1)  Biffer la mention inutile.

(2)  Réservé aux véhicules des catégories M1 et N1.

(3)  Réservé au(x) véhicule(s) de base.

---

BIJLAGE 1B

MEDEDELING

(Maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))

Image

afgegeven door:

Naam van de instantie:

betreffende de(2):

goedkeuring

uitbreiding van de goedkeuring

weigering van de goedkeuring

intrekking van de goedkeuring

definitieve stopzetting van de productie

van een type cng-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115

Goedkeuring nr. ...

Uitbreiding nr. ...

1. Cng-systeem bestaande uit:

Tank

Op de tank gemonteerde appendages (2)

Niveau- of drukmeter

Overdrukklep (ontlastklep)

Op afstand bediende automatische klep met doorstroombegrenzer

Overdrukvoorziening

Gasdichte behuizing

Drukregelaar (2)

Automatische klep (2)

Controleklep (2)

Flexibele brandstofleiding of -slang (2)

Vuleenheid (2)

Gas/luchtmenger (injector)

Gasstroomregelaar

Gas/luchtmenger (carburateur)

Elektronische regeleenheid (2)

Druk-/temperatuursensor (2)

Cng-filter (2)

2. Handelsnaam of -merk ...

3. Naam en adres van de fabrikant ...

4. Eventueel naam en adres van de vertegenwoordiger van de fabrikant ...

Image

5. Voor goedkeuring ter beschikking gesteld op ...

6. Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de goedkeuringstests ...

7. Datum van het door die dienst afgegeven rapport ...

8. Nummer van het door die dienst afgegeven rapport ...

9. Goedkeuring verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (2) ...

10. Reden(en) voor uitbreiding (indien van toepassing): ...

11. Voertuigtypen waarin het retrofitsysteem kan worden geïnstalleerd (categorieën M1 en N1), of voertuigtypen waarin het retrofitsysteem kan worden geïnstalleerd (andere voertuigcategorieën) en, indien van toepassing, verhouding CO2/vermogen (zie addendum) ...

11.1. Emissievoorschriften:

Reglement nr. 83, wijzigingenreeks ... (3)

Reglement nr. 49, wijzigingenreeks ... (3)

11.2. Obd-voorschriften:

Is aangetoond dat het retrofitsysteem „master-slave” is: ja/neen (2)

12. Plaats: ...

13. Datum: ...

14. Handtekening: ...

15. De documenten die samen met de aanvraag om goedkeuring of uitbreiding van de goedkeuring zijn ingediend, zijn op verzoek verkrijgbaar.

(1) Distinguishing number of the country which has granted/extended/refused/withdrawn approval (see approval provisions in the Regulation).

(2) Doorhalen wat niet van toepassing is.

(3) Wijzigingenreeks die op het ogenblik van de aanvankelijke typegoedkeuring van het voertuig of de motor van kracht is.

Addendum

Addendum bij de mededeling betreffende een type cng-retrofitsysteem krachtens Reglement nr. 115

(Goedkeuring nr. ... Uitbreiding nr. ...)

| 1. | Voertuigtypen waarop het retrofitsysteem is getest:








  Voertuig nr | 1 | 2 | n |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Merk: | | | |
| Type: | | | |
| Categorie: | | | |
| Emissiegrenswaarden: | | | |
| Vermogen: | | | |
| Type verontreinigingsbeheersingssysteem: | | | |

1.

Voertuigtypen waarop het retrofitsysteem is getest:

Voertuig nr

1

2

n

Merk:

Type:

Categorie:

Emissiegrenswaarden:

Vermogen:

Type verontreinigingsbeheersingssysteem:

| 2. | Testresultaten:
  Verhouding CO2CNG/CO2 petrol (2): ...
  Verhouding PowerCNG/Powerpetrol (or diesel): ... |
| --- | --- |

2.

Testresultaten:

Verhouding CO2CNG/CO2 petrol (2): ...

Verhouding PowerCNG/Powerpetrol (or diesel): ...

| 3. | Voertuigtype(n) waarvoor het retrofitsysteem is gekwalificeerd:
















  Brandstof | Benzine (of diesel) (1) | Cng |
| --- | --- | --- | --- |
| Voertuigtype | Motortype | Vermogen (kW) | CO (3) (g/km) | HC (3) (g/km) | NOx (3) (g/km) | CO2
   (2) (g/km) | Vermogen (kW) | CO (3) (g/km) | HC (3) (g/km) | NOx (3) (g/km) | CO2
   (2) (g/km) |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | |

3.

Voertuigtype(n) waarvoor het retrofitsysteem is gekwalificeerd:

Brandstof

Benzine (of diesel) (1)

Cng

Voertuigtype

Motortype

Vermogen (kW)

CO (3) (g/km)

HC (3) (g/km)

NOx (3) (g/km)

CO2
   (2) (g/km)

Vermogen (kW)

CO (3) (g/km)

HC (3) (g/km)

NOx (3) (g/km)

CO2
   (2) (g/km)

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(2)  Alleen van toepassing op voertuigen van de categorieën M1 en N1.

(3)  Alleen van toepassing op oudervoertuigen.

---

BIJLAGE 2A

OPSTELLING VAN HET TYPEGOEDKEURINGSMERK VAN EEN LPG-RETROFITSYSTEEM

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op het plaatje van een lpg-retrofitsysteem, geeft aan dat het systeem in kwestie in Italië (E 3) krachtens Reglement nr. 115 is goedgekeurd onder nummer 000000. Het symbool „#” geeft het lpg-retrofitsysteem aan en de eerste twee cijfers van het goedkeuringsnummer geven aan dat de goedkeuring is verleend volgens de voorschriften van Reglement nr. 115 in zijn oorspronkelijke vorm.

Bovenstaande plaatje met het goedkeuringsmerk en wat technische informatie over het retrofitsysteem moet permanent op de carrosserie van het voertuig zijn aangebracht.

---

BIJLAGE 2B

OPSTELLING VAN HET TYPEGOEDKEURINGSMERK VAN EEN CNG-RETROFITSYSTEEM

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op het plaatje van een cng-retrofitsysteem, geeft aan dat het systeem in kwestie in Italië (E 3) krachtens Reglement nr. 115 is goedgekeurd onder nummer 000000. Het symbool Ø geeft het cng-retrofitsysteem aan en de eerste twee cijfers van het goedkeuringsnummer geven aan dat de goedkeuring is verleend volgens de voorschriften van Reglement nr. 115 in zijn oorspronkelijke vorm.

Bovenstaande plaatje met het goedkeuringsmerk en wat technische informatie over het retrofitsysteem moet permanent op de carrosserie van het voertuig zijn aangebracht.

---

BIJLAGE 3A

COMPLETE LIJST VAN DE TE VERSTREKKEN INFORMATIE MET HET OOG OP DE TYPEGOEDKEURING VAN EEN OP EEN VOERTUIG GEÏNSTALLEERD LPG-RETROFITSYSTEEM

| 1. | Beschrijving van het oudervoertuig |
| --- | --- |

1.

Beschrijving van het oudervoertuig

| 1.1. | Naam en adres van de fabrikant ... |
| --- | --- |

1.1.

Naam en adres van de fabrikant ...

| 1.2. | Categorie en identificatie type ... |
| --- | --- |

1.2.

Categorie en identificatie type ...

| 1.3. | Chassisidentificatienummer ... |
| --- | --- |

1.3.

Chassisidentificatienummer ...

| 1.4. | Certificatienummer ... |
| --- | --- |

1.4.

Certificatienummer ...

| 1.5. | Identificatie type verbrandingsmotor ... |
| --- | --- |

1.5.

Identificatie type verbrandingsmotor ...

| 1.5.1. | Werkingsprincipe en thermodynamische cyclus ... |
| --- | --- |

1.5.1.

Werkingsprincipe en thermodynamische cyclus ...

| 1.5.2. | Natuurlijk aangezogen of met drukvulling ... |
| --- | --- |

1.5.2.

Natuurlijk aangezogen of met drukvulling ...

| 1.5.3. | Cilinderinhoud ... |
| --- | --- |

1.5.3.

Cilinderinhoud ...

| 1.5.4. | Type katalysatorsysteem ... |
| --- | --- |

1.5.4.

Type katalysatorsysteem ...

| 1.5.5. | Type ontstekingssysteem ... |
| --- | --- |

1.5.5.

Type ontstekingssysteem ...

| 2. | Beschrijving van het lpg-retrofitsysteem |
| --- | --- |

2.

Beschrijving van het lpg-retrofitsysteem

| 2.1. | Houder van de handelsnaam of het handelsmerk ... |
| --- | --- |

2.1.

Houder van de handelsnaam of het handelsmerk ...

| 2.2. | Identificatie type ... |
| --- | --- |

2.2.

Identificatie type ...

| 2.3. | Tekening/stroomschema’s van de installatie in het voertuig ... |
| --- | --- |

2.3.

Tekening/stroomschema’s van de installatie in het voertuig ...

| 2.4. | „Master-slavesysteem”: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.4.

„Master-slavesysteem”: ja/neen (1)

| 2.5. | Verdamper/drukregelaar(s) |
| --- | --- |

2.5.

Verdamper/drukregelaar(s)

| 2.5.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.5.1.

Merk(en) ...

| 2.5.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.5.2.

Type(n) ...

| 2.5.3. | Certificatienummer ... |
| --- | --- |

2.5.3.

Certificatienummer ...

| 2.5.4. | Identificatie ... |
| --- | --- |

2.5.4.

Identificatie ...

| 2.5.5. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.5.5.

Tekeningen ...

| 2.5.6. | Aantal hoofdafstelpunten: ... |
| --- | --- |

2.5.6.

Aantal hoofdafstelpunten: ...

| 2.5.7. | Beschrijving van het principe van afstelling via de hoofdafstelpunten ... |
| --- | --- |

2.5.7.

Beschrijving van het principe van afstelling via de hoofdafstelpunten ...

| 2.5.8. | Aantal afstelpunten stationair ... |
| --- | --- |

2.5.8.

Aantal afstelpunten stationair ...

| 2.5.9. | Beschrijving van het principe van afstelling via de afstelpunten stationair ... |
| --- | --- |

2.5.9.

Beschrijving van het principe van afstelling via de afstelpunten stationair ...

| 2.5.10. | Andere afstelmogelijkheden? Zo ja, welke (beschrijving en tekeningen) ... |
| --- | --- |

2.5.10.

Andere afstelmogelijkheden? Zo ja, welke (beschrijving en tekeningen) ...

| 2.5.11. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.5.11.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.6. | Mengstuk: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.6.

Mengstuk: ja/neen (1)

| 2.6.1. | Aantal ... |
| --- | --- |

2.6.1.

Aantal ...

| 2.6.2. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.6.2.

Merk(en) ...

| 2.6.3. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.6.3.

Type(n) ...

| 2.6.4. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.6.4.

Tekeningen ...

| 2.6.5. | Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ... |
| --- | --- |

2.6.5.

Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ...

| 2.6.6. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.6.6.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.6.7. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.6.7.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.7. | Gasdoseereenheid: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.7.

Gasdoseereenheid: ja/neen (1)

| 2.7.1. | Aantal ... |
| --- | --- |

2.7.1.

Aantal ...

| 2.7.2. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.7.2.

Merk(en) ...

| 2.7.3. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.7.3.

Type(n) ...

| 2.7.4. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.7.4.

Tekeningen ...

| 2.7.5. | Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ... |
| --- | --- |

2.7.5.

Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ...

| 2.7.6. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.7.6.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.7.7. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.7.7.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.8. | Gasinspuitvoorziening(en) of injector(en): ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.8.

Gasinspuitvoorziening(en) of injector(en): ja/neen (1)

| 2.8.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.8.1.

Merk(en) ...

| 2.8.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.8.2.

Type(n) ...

| 2.8.3. | Identificatie ... |
| --- | --- |

2.8.3.

Identificatie ...

| 2.8.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.8.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.8.5. | Tekeningen van de installatie ... |
| --- | --- |

2.8.5.

Tekeningen van de installatie ...

| 2.9. | Elektronische regeleenheid |
| --- | --- |

2.9.

Elektronische regeleenheid

| 2.9.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.9.1.

Merk(en) ...

| 2.9.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.9.2.

Type(n) ...

| 2.9.3. | Plaats van installatie ... |
| --- | --- |

2.9.3.

Plaats van installatie ...

| 2.9.4. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.9.4.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.10. | Lpg-tank |
| --- | --- |

2.10.

Lpg-tank

| 2.10.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.10.1.

Merk(en) ...

| 2.10.2. | Type(n) (tekeningen bijvoegen): ... |
| --- | --- |

2.10.2.

Type(n) (tekeningen bijvoegen): ...

| 2.10.3. | Aantal tanks ... |
| --- | --- |

2.10.3.

Aantal tanks ...

| 2.10.4. | Inhoud ... liter |
| --- | --- |

2.10.4.

Inhoud ... liter

| 2.10.5. | Lpg-brandstofpomp in de tank: ja/neen (1) ... |
| --- | --- |

2.10.5.

Lpg-brandstofpomp in de tank: ja/neen (1) ...

| 2.10.6. | Certificatienummer ... |
| --- | --- |

2.10.6.

Certificatienummer ...

| 2.10.7. | Tekeningen van de installatie van de tank ... |
| --- | --- |

2.10.7.

Tekeningen van de installatie van de tank ...

| 2.11. | Appendages van de lpg-tank |
| --- | --- |

2.11.

Appendages van de lpg-tank

| 2.11.1. | 80 %-stopklep:






  2.11.1.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.1.

80 %-stopklep:

2.11.1.1.

Merk(en) ...

| 2.11.1.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.1.2.

Type(n) ...

| 2.11.1.3. | Werkingsprincipe: vlotter/ander (1) (beschrijving of tekeningen bijvoegen) |
| --- | --- |

2.11.1.3.

Werkingsprincipe: vlotter/ander (1) (beschrijving of tekeningen bijvoegen)

| 2.11.2. | Niveaumeter






  2.11.2.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.2.

Niveaumeter

2.11.2.1.

Merk(en) ...

| 2.11.2.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.2.2.

Type(n) ...

| 2.11.2.3. | Werkingsprincipe: vlotter/ander (1) (beschrijving of tekeningen bijvoegen) |
| --- | --- |

2.11.2.3.

Werkingsprincipe: vlotter/ander (1) (beschrijving of tekeningen bijvoegen)

| 2.11.3. | Overdrukklep (ontlastklep)






  2.11.3.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.3.

Overdrukklep (ontlastklep)

2.11.3.1.

Merk(en) ...

| 2.11.3.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.3.2.

Type(n) ...

| 2.11.4. | Overdrukvoorziening:






  2.11.4.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.4.

Overdrukvoorziening:

2.11.4.1.

Merk(en) ...

| 2.11.4.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.4.2.

Type(n) ...

| 2.11.5. | Op afstand bediende serviceklep met doorstroombegrenzer:






  2.11.5.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.5.

Op afstand bediende serviceklep met doorstroombegrenzer:

2.11.5.1.

Merk(en) ...

| 2.11.5.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.5.2.

Type(n) ...

| 2.11.6. | Meerkleps: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.11.6.

Meerkleps: ja/neen (1)

| 2.11.6.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.11.6.1.

Merk(en) ...

| 2.11.6.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.6.2.

Type(n) ...

| 2.11.6.3. | Beschrijving van het meerklepssysteem (tekeningen bijvoegen) ... |
| --- | --- |

2.11.6.3.

Beschrijving van het meerklepssysteem (tekeningen bijvoegen) ...

| 2.11.7. | Ventilatiebehuizing: ...






  2.11.7.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.7.

Ventilatiebehuizing: ...

2.11.7.1.

Merk(en) ...

| 2.11.7.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.7.2.

Type(n) ...

| 2.11.8. | Doorvoerisolator voor de voeding (brandstofpomp/actuatoren):






  2.11.8.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.8.

Doorvoerisolator voor de voeding (brandstofpomp/actuatoren):

2.11.8.1.

Merk(en) ...

| 2.11.8.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.8.2.

Type(n) ...

| 2.11.8.3. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.11.8.3.

Tekeningen ...

| 2.12. | Brandstofpomp (lpg): ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.12.

Brandstofpomp (lpg): ja/neen (1)

| 2.12.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.12.1.

Merk(en) ...

| 2.12.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.12.2.

Type(n) ...

| 2.12.3. | In de lpg-tank gemonteerde pomp: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.12.3.

In de lpg-tank gemonteerde pomp: ja/neen (1)

| 2.12.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.12.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.13. | Afsluitklep/terugslagklep/gasleidingoverdrukklep: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.13.

Afsluitklep/terugslagklep/gasleidingoverdrukklep: ja/neen (1)

| 2.13.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.13.1.

Merk(en) ...

| 2.13.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.13.2.

Type(n) ...

| 2.13.3. | Beschrijving en tekeningen ... |
| --- | --- |

2.13.3.

Beschrijving en tekeningen ...

| 2.13.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.13.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.14. | Vulpunt (1):






  2.14.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.14.

Vulpunt (1):

2.14.1.

Merk(en) ...

| 2.14.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.14.2.

Type(n) ...

| 2.14.3. | Beschrijving en tekeningen |
| --- | --- |

2.14.3.

Beschrijving en tekeningen

| 2.15. | Flexibele brandstofslang(en)/leidingen:






  2.15.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.15.

Flexibele brandstofslang(en)/leidingen:

2.15.1.

Merk(en) ...

| 2.15.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.15.2.

Type(n) ...

| 2.15.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.15.3.

Beschrijving ...

| 2.15.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.15.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.16. | Druk- en temperatuursensor(en) (1):






  2.16.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.16.

Druk- en temperatuursensor(en) (1):

2.16.1.

Merk(en) ...

| 2.16.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.16.2.

Type(n) ...

| 2.16.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.16.3.

Beschrijving ...

| 2.16.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.16.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.17. | Lpg-filtereenheid (filtereenheden) (1):






  2.17.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.17.

Lpg-filtereenheid (filtereenheden) (1):

2.17.1.

Merk(en) ...

| 2.17.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.17.2.

Type(n) ...

| 2.17.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.17.3.

Beschrijving ...

| 2.17.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.17.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.18. | Servicekoppeling(en) (monofuelvoertuig zonder limphomesysteem) (1):






  2.18.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.18.

Servicekoppeling(en) (monofuelvoertuig zonder limphomesysteem) (1):

2.18.1.

Merk(en) ...

| 2.18.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.18.2.

Type(n) ...

| 2.18.3. | Beschrijving en installatietekeningen: |
| --- | --- |

2.18.3.

Beschrijving en installatietekeningen:

| 2.19. | Verbinding met lpg-systeem voor verwarmingssysteem (toegestaan bij voertuigen van de categorieën M2 en M3): ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.19.

Verbinding met lpg-systeem voor verwarmingssysteem (toegestaan bij voertuigen van de categorieën M2 en M3): ja/neen (1)

| 2.19.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.19.1.

Merk(en) ...

| 2.19.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.19.2.

Type(n) ...

| 2.19.3. | Beschrijving en installatietekeningen ... |
| --- | --- |

2.19.3.

Beschrijving en installatietekeningen ...

| 2.20. | Verdere documentatie |
| --- | --- |

2.20.

Verdere documentatie

| 2.20.1. | Beschrijving van de lpg-installatie en de fysische beveiliging van de katalysator bij het overschakelen van benzine op lpg of omgekeerd. |
| --- | --- |

2.20.1.

Beschrijving van de lpg-installatie en de fysische beveiliging van de katalysator bij het overschakelen van benzine op lpg of omgekeerd.

| 2.20.2. | Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.) |
| --- | --- |

2.20.2.

Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.)

| 2.20.3. | Tekening van het symbool |
| --- | --- |

2.20.3.

Tekening van het symbool

| 2.20.4. | Afstelgegevens |
| --- | --- |

2.20.4.

Afstelgegevens

| 2.21. | Koelsysteem: (vloeistof/lucht) (1) |
| --- | --- |

2.21.

Koelsysteem: (vloeistof/lucht) (1)

| 2.21.1. | Beschrijving/tekeningen van het systeem met betrekking tot de lpg-installatie |
| --- | --- |

2.21.1.

Beschrijving/tekeningen van het systeem met betrekking tot de lpg-installatie

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(2)  Tolerantie aangeven.

---

BIJLAGE 3B

COMPLETE LIJST VAN DE TE VERSTREKKEN INFORMATIE MET HET OOG OP DE TYPEGOEDKEURING VAN EEN OP EEN VOERTUIG GEÏNSTALLEERD CNG-RETROFITSYSTEEM

| 1. | Beschrijving van het oudervoertuig |
| --- | --- |

1.

Beschrijving van het oudervoertuig

| 1.1. | Naam en adres van de fabrikant ... |
| --- | --- |

1.1.

Naam en adres van de fabrikant ...

| 1.2. | Categorie en identificatie type ... |
| --- | --- |

1.2.

Categorie en identificatie type ...

| 1.3. | Chassisidentificatienummer ... |
| --- | --- |

1.3.

Chassisidentificatienummer ...

| 1.4. | Certificatienummer... |
| --- | --- |

1.4.

Certificatienummer...

| 1.5. | Identificatie type verbrandingsmotor ... |
| --- | --- |

1.5.

Identificatie type verbrandingsmotor ...

| 1.5.1. | Werkingsprincipe en thermodynamische cyclus ... |
| --- | --- |

1.5.1.

Werkingsprincipe en thermodynamische cyclus ...

| 1.5.2. | Natuurlijk aangezogen of met drukvulling ... |
| --- | --- |

1.5.2.

Natuurlijk aangezogen of met drukvulling ...

| 1.5.3. | Cilinderinhoud ... |
| --- | --- |

1.5.3.

Cilinderinhoud ...

| 1.5.4. | Type katalysatorsysteem ... |
| --- | --- |

1.5.4.

Type katalysatorsysteem ...

| 1.5.5. | Type ontstekingssysteem ... |
| --- | --- |

1.5.5.

Type ontstekingssysteem ...

| 2. | Beschrijving van het cng-retrofitsysteem |
| --- | --- |

2.

Beschrijving van het cng-retrofitsysteem

| 2.1. | Houder van de handelsnaam of het handelsmerk ... |
| --- | --- |

2.1.

Houder van de handelsnaam of het handelsmerk ...

| 2.2. | Identificatie type ... |
| --- | --- |

2.2.

Identificatie type ...

| 2.3. | Tekening/stroomschema’s van de installatie in het voertuig ... |
| --- | --- |

2.3.

Tekening/stroomschema’s van de installatie in het voertuig ...

| 2.4. | „Master-slavesysteem”: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.4.

„Master-slavesysteem”: ja/neen (1)

| 2.5. | Drukregelaar(s) |
| --- | --- |

2.5.

Drukregelaar(s)

| 2.5.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.5.1.

Merk(en) ...

| 2.5.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.5.2.

Type(n) ...

| 2.5.3. | Certificatienummer ... |
| --- | --- |

2.5.3.

Certificatienummer ...

| 2.5.4. | Identificatie ... |
| --- | --- |

2.5.4.

Identificatie ...

| 2.5.5. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.5.5.

Tekeningen ...

| 2.5.6. | Aantal hoofdafstelpunten: ... |
| --- | --- |

2.5.6.

Aantal hoofdafstelpunten: ...

| 2.5.7. | Beschrijving van het principe van afstelling via de hoofdafstelpunten |
| --- | --- |

2.5.7.

Beschrijving van het principe van afstelling via de hoofdafstelpunten

| 2.5.8. | Aantal afstelpunten stationair ... |
| --- | --- |

2.5.8.

Aantal afstelpunten stationair ...

| 2.5.9. | Beschrijving van het principe van afstelling via de afstelpunten stationair |
| --- | --- |

2.5.9.

Beschrijving van het principe van afstelling via de afstelpunten stationair

| 2.5.10. | Andere afstelmogelijkheden? Zo ja, welke (beschrijving en tekeningen) ... |
| --- | --- |

2.5.10.

Andere afstelmogelijkheden? Zo ja, welke (beschrijving en tekeningen) ...

| 2.5.11. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.5.11.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.6. | Gas/luchtmenger (carburateur): ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.6.

Gas/luchtmenger (carburateur): ja/neen (1)

| 2.6.1. | Aantal ... |
| --- | --- |

2.6.1.

Aantal ...

| 2.6.2. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.6.2.

Merk(en) ...

| 2.6.3. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.6.3.

Type(n) ...

| 2.6.4. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.6.4.

Tekeningen ...

| 2.6.5. | Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ... |
| --- | --- |

2.6.5.

Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ...

| 2.6.6. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.6.6.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.6.7. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.6.7.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.7. | Gasstroomregelaar: ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.7.

Gasstroomregelaar: ja/neen (1)

| 2.7.1. | Aantal ... |
| --- | --- |

2.7.1.

Aantal ...

| 2.7.2. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.7.2.

Merk(en) ...

| 2.7.3. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.7.3.

Type(n) ...

| 2.7.4. | Tekeningen ... |
| --- | --- |

2.7.4.

Tekeningen ...

| 2.7.5. | Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ... |
| --- | --- |

2.7.5.

Plaats van installatie (tekening(en) bijvoegen) ...

| 2.7.6. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.7.6.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.7.7. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.7.7.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.8. | Gas/luchtmenger (injector) ja/neen (1) |
| --- | --- |

2.8.

Gas/luchtmenger (injector) ja/neen (1)

| 2.8.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.8.1.

Merk(en) ...

| 2.8.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.8.2.

Type(n) ...

| 2.8.3. | Identificatie ... |
| --- | --- |

2.8.3.

Identificatie ...

| 2.8.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.8.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.8.5. | Tekeningen van de installatie ... |
| --- | --- |

2.8.5.

Tekeningen van de installatie ...

| 2.9. | Elektronische regeleenheid |
| --- | --- |

2.9.

Elektronische regeleenheid

| 2.9.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.9.1.

Merk(en) ...

| 2.9.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.9.2.

Type(n) ...

| 2.9.3. | Plaats van installatie ... |
| --- | --- |

2.9.3.

Plaats van installatie ...

| 2.9.4. | Afstelmogelijkheden ... |
| --- | --- |

2.9.4.

Afstelmogelijkheden ...

| 2.10. | Cng-tank |
| --- | --- |

2.10.

Cng-tank

| 2.10.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.10.1.

Merk(en) ...

| 2.10.2. | Type(n) (tekeningen bijvoegen): ... |
| --- | --- |

2.10.2.

Type(n) (tekeningen bijvoegen): ...

| 2.10.3. | Aantal tanks ... |
| --- | --- |

2.10.3.

Aantal tanks ...

| 2.10.4. | Totale inhoud ... liter |
| --- | --- |

2.10.4.

Totale inhoud ... liter

| 2.10.5. | Certificatienummer ... |
| --- | --- |

2.10.5.

Certificatienummer ...

| 2.10.6. | Tekeningen van de installatie van de tank ... |
| --- | --- |

2.10.6.

Tekeningen van de installatie van de tank ...

| 2.11. | Appendages van de cng-tank |
| --- | --- |

2.11.

Appendages van de cng-tank

| 2.11.1. | Niveau- of drukmeter






  2.11.1.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.1.

Niveau- of drukmeter

2.11.1.1.

Merk(en) ...

| 2.11.1.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.1.2.

Type(n) ...

| 2.11.2. | Overdrukklep (ontlastklep) (1):






  2.11.2.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.2.

Overdrukklep (ontlastklep) (1):

2.11.2.1.

Merk(en) ...

| 2.11.2.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.2.2.

Type(n) ...

| 2.11.3. | Overdrukvoorziening:






  2.11.3.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.3.

Overdrukvoorziening:

2.11.3.1.

Merk(en) ...

| 2.11.3.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.3.2.

Type(n) ...

| 2.11.4. | Op afstand bediende automatische klep met doorstroombegrenzer:






  2.11.4.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.4.

Op afstand bediende automatische klep met doorstroombegrenzer:

2.11.4.1.

Merk(en) ...

| 2.11.4.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.4.2.

Type(n) ...

| 2.11.5. | Gasdichte behuizing:






  2.11.5.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.11.5.

Gasdichte behuizing:

2.11.5.1.

Merk(en) ...

| 2.11.5.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.11.5.2.

Type(n) ...

| 2.12. | Automatische klep/controleklep: ja/neen (1)... |
| --- | --- |

2.12.

Automatische klep/controleklep: ja/neen (1)...

| 2.12.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.12.1.

Merk(en) ...

| 2.12.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.12.2.

Type(n) ...

| 2.12.3. | Beschrijving en tekeningen ... |
| --- | --- |

2.12.3.

Beschrijving en tekeningen ...

| 2.12.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.12.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.13. | Vuleenheid (1):






  2.13.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.13.

Vuleenheid (1):

2.13.1.

Merk(en) ...

| 2.13.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.13.2.

Type(n) ...

| 2.13.3. | Beschrijving en tekeningen ... |
| --- | --- |

2.13.3.

Beschrijving en tekeningen ...

| 2.14. | Flexibele brandstofleiding(en) of -slang(en):






  2.14.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.14.

Flexibele brandstofleiding(en) of -slang(en):

2.14.1.

Merk(en) ...

| 2.14.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.14.2.

Type(n) ...

| 2.14.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.14.3.

Beschrijving ...

| 2.14.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.14.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.15. | Druk- en temperatuursensor(en) (1):






  2.15.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.15.

Druk- en temperatuursensor(en) (1):

2.15.1.

Merk(en) ...

| 2.15.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.15.2.

Type(n) ...

| 2.15.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.15.3.

Beschrijving ...

| 2.15.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.15.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.16. | Cng-filter (1):






  2.16.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.16.

Cng-filter (1):

2.16.1.

Merk(en) ...

| 2.16.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.16.2.

Type(n) ...

| 2.16.3. | Beschrijving ... |
| --- | --- |

2.16.3.

Beschrijving ...

| 2.16.4. | Werkdruk(ken) (2): ... kPa |
| --- | --- |

2.16.4.

Werkdruk(ken) (2): ... kPa

| 2.17. | Servicekoppeling(en) (monofuelvoertuig zonder limphomesysteem) (1):






  2.17.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- | --- |

2.17.

Servicekoppeling(en) (monofuelvoertuig zonder limphomesysteem) (1):

2.17.1.

Merk(en) ...

| 2.17.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.17.2.

Type(n) ...

| 2.17.3. | Beschrijving en installatietekeningen ... |
| --- | --- |

2.17.3.

Beschrijving en installatietekeningen ...

| 2.18. | Verbinding met cng-systeem voor verwarmingssysteem (toegestaan bij voertuigen van de categorieën M2 en M3): ja/neen ( (1)) |
| --- | --- |

2.18.

Verbinding met cng-systeem voor verwarmingssysteem (toegestaan bij voertuigen van de categorieën M2 en M3): ja/neen ( (1))

| 2.18.1. | Merk(en) ... |
| --- | --- |

2.18.1.

Merk(en) ...

| 2.18.2. | Type(n) ... |
| --- | --- |

2.18.2.

Type(n) ...

| 2.18.3. | Beschrijving en installatietekeningen ... |
| --- | --- |

2.18.3.

Beschrijving en installatietekeningen ...

| 2.19. | Verdere documentatie |
| --- | --- |

2.19.

Verdere documentatie

| 2.19.1. | Beschrijving van de cng-installatie en de fysische beveiliging van de katalysator bij het overschakelen van benzine op cng of omgekeerd. |
| --- | --- |

2.19.1.

Beschrijving van de cng-installatie en de fysische beveiliging van de katalysator bij het overschakelen van benzine op cng of omgekeerd.

| 2.19.2. | Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.) |
| --- | --- |

2.19.2.

Systeemconfiguratie (elektrische verbindingen, vacuümverbindingen, compensatieslangen enz.)

| 2.19.3. | Tekening van het symbool |
| --- | --- |

2.19.3.

Tekening van het symbool

| 2.19.4. | Afstelgegevens |
| --- | --- |

2.19.4.

Afstelgegevens

| 2.20. | Koelsysteem: (vloeistof/lucht) (1) |
| --- | --- |

2.20.

Koelsysteem: (vloeistof/lucht) (1)

| 2.20.1. | Beschrijving/tekeningen van het systeem met betrekking tot de cng-installatie ... |
| --- | --- |

2.20.1.

Beschrijving/tekeningen van het systeem met betrekking tot de cng-installatie ...

---

(1)  Doorhalen wat niet van toepassing is.

(2)  Tolerantie aangeven.

---

BIJLAGE 4

BESCHRIJVING VAN DE LEKTESTPROCEDURES VOOR OP VOERTUIGEN GEÏNSTALLEERDE CNG-/LPG-SYSTEMEN

1.   DOEL

De procedures beschrijven die door de installateur moeten worden gevolgd om de gasdichtheid van het systeem te verifiëren.

2.   De installatie van het systeem moet worden uitgevoerd volgens de door de fabrikant van het retrofitsysteem verstrekte installatiehandleiding, delen I en II.

3.   LEKTESTPROCEDURE VOOR LPG-SYSTEMEN

| 3.1. | Wanneer de installatie is voltooid, moet de installateur de controle van de correcte assemblage uitvoeren overeenkomstig punt 7.1.4.2 van dit reglement en de in punt 7.1.4.3 van dit reglement beschreven inbedrijfstellingsprocedures volgen. Nadat het systeem met lpg is gevuld, moeten alle fittings en verbindingen van het systeem met een gasdetector of lekvloeistofdetector worden gecontroleerd. De elektromagnetische kleppen moeten open staan om alle onderdelen van het systeem onder werkdruk te zetten. Er mag geen lekkage worden geconstateerd. |
| --- | --- |

3.1.

Wanneer de installatie is voltooid, moet de installateur de controle van de correcte assemblage uitvoeren overeenkomstig punt 7.1.4.2 van dit reglement en de in punt 7.1.4.3 van dit reglement beschreven inbedrijfstellingsprocedures volgen. Nadat het systeem met lpg is gevuld, moeten alle fittings en verbindingen van het systeem met een gasdetector of lekvloeistofdetector worden gecontroleerd. De elektromagnetische kleppen moeten open staan om alle onderdelen van het systeem onder werkdruk te zetten. Er mag geen lekkage worden geconstateerd.

4.   LEKTESTPROCEDURES VOOR CNG-SYSTEMEN

| 4.1. | Wanneer de installatie is voltooid, moet de installateur de controle van de correcte assemblage uitvoeren overeenkomstig punt 7.1.4.2 van dit reglement en de in punt 7.1.4.3 van dit reglement beschreven inbedrijfstellingsprocedures volgen. Nadat het systeem met cng is gevuld en op werkdruk is, moeten alle fittings en verbindingen van het systeem met een gasdetector of lekvloeistofdetector worden gecontroleerd. De elektromagnetische kleppen moeten open staan om alle onderdelen van het systeem onder werkdruk te zetten. Er mag geen lekkage worden geconstateerd. |
| --- | --- |

4.1.

Wanneer de installatie is voltooid, moet de installateur de controle van de correcte assemblage uitvoeren overeenkomstig punt 7.1.4.2 van dit reglement en de in punt 7.1.4.3 van dit reglement beschreven inbedrijfstellingsprocedures volgen. Nadat het systeem met cng is gevuld en op werkdruk is, moeten alle fittings en verbindingen van het systeem met een gasdetector of lekvloeistofdetector worden gecontroleerd. De elektromagnetische kleppen moeten open staan om alle onderdelen van het systeem onder werkdruk te zetten. Er mag geen lekkage worden geconstateerd.

---

BIJLAGE 5

VOORSCHRIFTEN VOOR DE BEVESTIGING VAN LPG- EN CNG-TANKS

1.   Aan de voorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, betreffende de bevestiging van lpg-tanks en die van Reglement nr. 110 betreffende de bevestiging van cng-tanks moet worden geacht te zijn voldaan als de tank aan het motorvoertuig is bevestigd met ten minste:

| 1.1. | twee beugels per tank; |
| --- | --- |

1.1.

twee beugels per tank;

| 1.2. | vier bouten, en |
| --- | --- |

1.2.

vier bouten, en

| 1.3. | passende sluitringen of moerplaatjes als de carrosseriepanelen op die plaats van enkele dikte zijn.
  Als de materiaalkwaliteit bv. Fe 370 is, moeten de fixeerbouten van klasse 8.8 zijn en de afmetingen hebben zoals aangegeven in de tabel.








  Tankinhoud
  (liter) | Minimumafmetingen van de sluitringen of moerplaatjes (mm) | Minimumafmetingen van de tankbeugels (mm) | Minimumdiameter van de bouten (mm) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| tot 85 | rond: 30 × 1,5
  rond: 25 × 2,5 | 20 × 3
  30 × 1,5 | 8 |
| 85-100 | rond: 30 × 1,5
  rond: 25 × 2,5 | 30 × 3
  20 × 3 (*) | 10
  8  (*) |
| 100-150 | rond: 50 × 2
  rond: 30 × 3 | 50 × 6
  50 × 3 (**) | 12
  10  (**) |
| meer dan 150 | moeten voldoen aan de voorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, bij lpg-tanks of van Reglement nr. 110 bij cng-tanks. |

1.3.

passende sluitringen of moerplaatjes als de carrosseriepanelen op die plaats van enkele dikte zijn.

Als de materiaalkwaliteit bv. Fe 370 is, moeten de fixeerbouten van klasse 8.8 zijn en de afmetingen hebben zoals aangegeven in de tabel.

Tankinhoud

(liter)

Minimumafmetingen van de sluitringen of moerplaatjes (mm)

Minimumafmetingen van de tankbeugels (mm)

Minimumdiameter van de bouten (mm)

tot 85

rond: 30 × 1,5

rond: 25 × 2,5

20 × 3

30 × 1,5

8

85-100

rond: 30 × 1,5

rond: 25 × 2,5

30 × 3

20 × 3 (*)

10

8  (*)

100-150

rond: 50 × 2

rond: 30 × 3

50 × 6

50 × 3 (**)

12

10  (**)

meer dan 150

moeten voldoen aan de voorschriften van Reglement nr. 67, wijzigingenreeks 01, bij lpg-tanks of van Reglement nr. 110 bij cng-tanks.

2.   Als de tank achter een stoel wordt geïnstalleerd, moet de totale vrije ruimte, gemeten in de lengterichting van het voertuig, ten minste 100 mm bedragen. Deze vrije ruimte mag tussen de tank en het achterpaneel van het voertuig en tussen de stoel en de tank worden verdeeld.

3.   Als de tankbeugels ook de massa van de brandstoftank dragen, moeten er ten minste drie tankbeugels zijn.

4.   De tankbeugels moeten ervoor zorgen dat de brandstoftank niet zal glijden, draaien of loskomen.

5.   Tussen de brandstoftank en de tankbeugels moet een beschermingsmateriaal zoals vilt, leder of kunststof worden aangebracht. Op de plaats van bevestiging van de sluitringen of moerplaatjes op de voertuigcarrosserie mag echter geen samendrukbaar materiaal aanwezig zijn.

6.   TANKFRAME

| 6.1. | Als de tank met een tankframe op het motorvoertuig wordt bevestigd, moeten het tankframe, de tankbeugels, de sluitringen of moerplaatjes en de bouten voldoen aan de voorschriften van de punten 1 tot en met 5. |
| --- | --- |

6.1.

Als de tank met een tankframe op het motorvoertuig wordt bevestigd, moeten het tankframe, de tankbeugels, de sluitringen of moerplaatjes en de bouten voldoen aan de voorschriften van de punten 1 tot en met 5.

| 6.2. | Als de cilindervormige tank in de lengterichting van het voertuig is geïnstalleerd, moet er aan de voorkant van het tankframe een dwarsverbinding zijn om te voorkomen dat de tank gaat glijden. Deze dwarsverbinding moet:






  6.2.1. | ten minste even dik zijn als het tankframe; |
| --- | --- | --- |

6.2.

Als de cilindervormige tank in de lengterichting van het voertuig is geïnstalleerd, moet er aan de voorkant van het tankframe een dwarsverbinding zijn om te voorkomen dat de tank gaat glijden. Deze dwarsverbinding moet:

6.2.1.

ten minste even dik zijn als het tankframe;

| 6.2.2. | ten minste 30 mm hoog zijn en de bovenkant ervan moet zich ten minste 30 mm boven de onderkant van de tank bevinden; |
| --- | --- |

6.2.2.

ten minste 30 mm hoog zijn en de bovenkant ervan moet zich ten minste 30 mm boven de onderkant van de tank bevinden;

| 6.2.3. | zich zo dicht mogelijk bij of zelfs in het bolle uiteinde van de tank bevinden. |
| --- | --- |

6.2.3.

zich zo dicht mogelijk bij of zelfs in het bolle uiteinde van de tank bevinden.

Onder „in de lengterichting geïnstalleerd” wordt verstaan dat de as van de cilindervormige brandstoftank met het middenlangsvlak van het voertuig een hoek van maximaal 30 graden maakt.

---

(*)  In dit geval moet de tank met ten minste drie tankbeugels worden bevestigd.

(**)  In dit geval moet de tank met ten minste vier tankbeugels worden bevestigd.

---

BIJLAGE 6A

BIFUELVOERTUIGEN MET DIRECT INGESPOTEN BENZINEMOTOR — BEREKENING VAN DE LPG-ENERGIEVERHOUDING

1.   METING VAN DE TIJDENS DE CYCLUS VERBRUIKTE MASSA LPG

De tijdens de testcyclus van type I verbruikte massa lpg moet worden gemeten met een brandstofweegsysteem dat het gewicht van de lpg-tank tijdens de test kan meten onder de volgende voorwaarden:

| | een nauwkeurigheid van ± 2 % van het verschil tussen de aflezingen aan het begin en aan het eind van de test of beter. |
| --- | --- |

een nauwkeurigheid van ± 2 % van het verschil tussen de aflezingen aan het begin en aan het eind van de test of beter.

| | Er moeten maatregelen worden genomen om meetfouten te voorkomen. |
| --- | --- |

Er moeten maatregelen worden genomen om meetfouten te voorkomen.

| | Zo moet onder meer de voorziening volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieurspraktijk zorgvuldig worden geïnstalleerd. |
| --- | --- |

Zo moet onder meer de voorziening volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieurspraktijk zorgvuldig worden geïnstalleerd.

| | Andere meetmethoden zijn toegestaan als een even grote nauwkeurigheid kan worden aangetoond. |
| --- | --- |

Andere meetmethoden zijn toegestaan als een even grote nauwkeurigheid kan worden aangetoond.

2.   BEREKENING VAN DE LPG-ENERGIEVERHOUDING

Het brandstofverbruik moet worden berekend op basis van de emissies van koolwaterstoffen, koolmonoxide en kooldioxide die zijn bepaald aan de hand van de meetresultaten, ervan uitgaande dat tijdens de test alleen lpg is verbrand.

Het aandeel van lpg in de tijdens de cyclus verbruikte energie wordt dan als volgt bepaald:

Formula

waarin:

GLPG
  : de lpg-energieverhouding (%);

MLPG
  : de tijdens de cyclus verbruikte massa lpg (kg);

FCnorm
  : het brandstofverbruik (l/100 km), berekend overeenkomstig punt 1.4.3, onder b), van bijlage 6 bij Reglement nr. 101. In voorkomend geval moet de correctiefactor cf in de formule die wordt gebruikt om FCnorm te bepalen, worden berekend aan de hand van de H/C-verhouding van de gasvormige brandstof;

dist: de tijdens de cyclus afgelegde afstand (km);

d: dichtheid (d = 0,538 kg/l).

---

BIJLAGE 6B

BIFUELVOERTUIGEN MET DIRECT INGESPOTEN BENZINEMOTOR — BEREKENING VAN DE CNG-ENERGIEVERHOUDING

1.   METING VAN DE TIJDENS DE CYCLUS VERBRUIKTE MASSA CNG

De tijdens de testcyclus van type I verbruikte massa cng moet worden gemeten met een brandstofweegsysteem dat het gewicht van de cng-tank tijdens de test kan meten onder de volgende voorwaarden:

| | een nauwkeurigheid van ± 2 % van het verschil tussen de aflezingen aan het begin en aan het eind van de test of beter. |
| --- | --- |

een nauwkeurigheid van ± 2 % van het verschil tussen de aflezingen aan het begin en aan het eind van de test of beter.

| | Er moeten maatregelen worden genomen om meetfouten te voorkomen. |
| --- | --- |

Er moeten maatregelen worden genomen om meetfouten te voorkomen.

| | Zo moet onder meer de voorziening volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieurspraktijk zorgvuldig worden geïnstalleerd. |
| --- | --- |

Zo moet onder meer de voorziening volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieurspraktijk zorgvuldig worden geïnstalleerd.

| | Andere meetmethoden zijn toegestaan als een even grote nauwkeurigheid kan worden aangetoond. |
| --- | --- |

Andere meetmethoden zijn toegestaan als een even grote nauwkeurigheid kan worden aangetoond.

2.   BEREKENING VAN DE CNG-ENERGIEVERHOUDING

Het brandstofverbruik moet worden berekend op basis van de emissies van koolwaterstoffen, koolmonoxide en kooldioxide die zijn bepaald aan de hand van de meetresultaten, ervan uitgaande dat tijdens de test alleen cng is verbrand.

Het aandeel van cng in de tijdens de cyclus verbruikte energie wordt dan als volgt bepaald:

Formula

waarin:

GCNG
  : de cng-energieverhouding (%);

MCNG
  : de tijdens de cyclus verbruikte massa cng (kg);

FCnorm
  : het brandstofverbruik (m3/100 km), berekend overeenkomstig punt 1.4.3, onder c), van bijlage 6 bij Reglement nr. 101;

dist: de tijdens de cyclus afgelegde afstand (km);

d: dichtheid (d = 0,654 kg/m3);

cf: correctiefactor, uitgaande van de volgende waarden:

cf= 1 bij referentiebrandstof G20;

cf= 0,78 bij referentiebrandstof G25.

---