# Publicatieblad C 159/2018

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 159 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 61e jaargang7 mei 2018 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 159

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

61e jaargang7 mei 2018

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2018/C 159/01 | Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (
  1
  ) | 1 |
| 2018/C 159/02 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.8824 — Mitsui Rail Capital Europe/Siemens Nederland/JV) (
  1
  ) | 16 |
| 2018/C 159/03 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.8805 — Panalpina/DFG/PA NL Perishables) (
  1
  ) | 16 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2018/C 159/01

Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (
  1
  )

1

1

2018/C 159/02

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.8824 — Mitsui Rail Capital Europe/Siemens Nederland/JV) (
  1
  )

1

16

2018/C 159/03

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.8805 — Panalpina/DFG/PA NL Perishables) (
  1
  )

1

16

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2018/C 159/04 | Wisselkoersen van de euro | 17 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2018/C 159/04

Wisselkoersen van de euro

17

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE HANDELSPOLITIEK |
| | Europese Commissie |
| 2018/C 159/05 | Bericht van opening van een gedeeltelijk tussentijds nieuw onderzoek van de antidumpingmaatregelen die van toepassing zijn op bepaalde naadloze buizen en pijpen van oorsprong uit onder meer Oekraïne | 18 |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2018/C 159/06 | Aanvraag tot goedkeuring van een minimale wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 22 |
| 2018/C 159/07 | Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 32 |

V   Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE HANDELSPOLITIEK

Europese Commissie

2018/C 159/05

Bericht van opening van een gedeeltelijk tussentijds nieuw onderzoek van de antidumpingmaatregelen die van toepassing zijn op bepaalde naadloze buizen en pijpen van oorsprong uit onder meer Oekraïne

18

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2018/C 159/06

Aanvraag tot goedkeuring van een minimale wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

22

2018/C 159/07

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

32

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/1 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten

(Voor de EER relevante tekst)

(2018/C 159/01)

1.   INLEIDING

1.1.   Toepassingsgebied en doel

| 1. | De Commissie heeft de richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht (AMM-richtsnoeren) vastgesteld overeenkomstig artikel 15, lid 2, van Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad (1), na een openbare raadpleging, waarvan de resultaten naar behoren in aanmerking zijn genomen. De AMM-richtsnoeren moeten worden gelezen in het licht van de nadere informatie die is opgenomen in de bijgevoegde toelichting (2). |
| --- | --- |

1.

De Commissie heeft de richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht (AMM-richtsnoeren) vastgesteld overeenkomstig artikel 15, lid 2, van Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad (1), na een openbare raadpleging, waarvan de resultaten naar behoren in aanmerking zijn genomen. De AMM-richtsnoeren moeten worden gelezen in het licht van de nadere informatie die is opgenomen in de bijgevoegde toelichting (2).

| 2. | De AMM-richtsnoeren zijn gericht tot de nationale regelgevende instanties (NRI’s) en hebben betrekking op de uitvoering van hun taken in verband met de analyse van markten die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten, dat bestaat uit Richtlijn 2002/21/EG, de drie bijzondere Richtlijnen 2002/19/EG (3), 2002/20/EG (4) en 2002/22/EG (5), en Verordening (EU) nr. 531/2012 (6) (hierna „het kader” genoemd). Overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2002/21/EG houden de NRI’s zo veel mogelijk rekening met zowel Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie (7) als deze AMM-richtsnoeren om relevante markten te definiëren die in aanmerking komen voor regelgeving ex ante. |
| --- | --- |

2.

De AMM-richtsnoeren zijn gericht tot de nationale regelgevende instanties (NRI’s) en hebben betrekking op de uitvoering van hun taken in verband met de analyse van markten die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten, dat bestaat uit Richtlijn 2002/21/EG, de drie bijzondere Richtlijnen 2002/19/EG (3), 2002/20/EG (4) en 2002/22/EG (5), en Verordening (EU) nr. 531/2012 (6) (hierna „het kader” genoemd). Overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2002/21/EG houden de NRI’s zo veel mogelijk rekening met zowel Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie (7) als deze AMM-richtsnoeren om relevante markten te definiëren die in aanmerking komen voor regelgeving ex ante.

| 3. | Overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG hebben de AMM-richtsnoeren tot doel bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt in de sector elektronische communicatie, onder meer door de ontwikkeling van een consistente regelgevende praktijk en de consistente toepassing van het kader te waarborgen. |
| --- | --- |

3.

Overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG hebben de AMM-richtsnoeren tot doel bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt in de sector elektronische communicatie, onder meer door de ontwikkeling van een consistente regelgevende praktijk en de consistente toepassing van het kader te waarborgen.

| 4. | De AMM-richtsnoeren houden geen enkele beperking in van de rechten die het EU-recht verleent aan personen of ondernemingen. Ze laten de toepassing van het EU-recht in het algemeen, en de mededingingsregels in het bijzonder, alsook de interpretatie hiervan door het Hof van Justitie van de Europese Unie, onverlet. De AMM-richtsnoeren vormen geen beletsel voor eventuele maatregelen van de Commissie of eventuele richtsnoeren die de Commissie in de toekomst nog zal publiceren met betrekking tot de toepassing van het mededingingsrecht van de EU. |
| --- | --- |

4.

De AMM-richtsnoeren houden geen enkele beperking in van de rechten die het EU-recht verleent aan personen of ondernemingen. Ze laten de toepassing van het EU-recht in het algemeen, en de mededingingsregels in het bijzonder, alsook de interpretatie hiervan door het Hof van Justitie van de Europese Unie, onverlet. De AMM-richtsnoeren vormen geen beletsel voor eventuele maatregelen van de Commissie of eventuele richtsnoeren die de Commissie in de toekomst nog zal publiceren met betrekking tot de toepassing van het mededingingsrecht van de EU.

| 5. | De Commissie zal de AMM-richtsnoeren in voorkomend geval vervangen, rekening houdend met de evoluerende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie, economische overwegingen en opgedane ervaringen met betrekking tot de markt, teneinde te waarborgen dat deze geschikt blijven in zich snel ontwikkelende markten. |
| --- | --- |

5.

De Commissie zal de AMM-richtsnoeren in voorkomend geval vervangen, rekening houdend met de evoluerende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie, economische overwegingen en opgedane ervaringen met betrekking tot de markt, teneinde te waarborgen dat deze geschikt blijven in zich snel ontwikkelende markten.

| 6. | Deze AMM-richtsnoeren zijn specifiek gericht op kwesties in verband met marktdefinitie en individuele en gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht. |
| --- | --- |

6.

Deze AMM-richtsnoeren zijn specifiek gericht op kwesties in verband met marktdefinitie en individuele en gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht.

| 7. | De AMM-richtsnoeren hebben geen betrekking op de coördinatie in het kader van onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van artikel 101, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd). De richtsnoeren gaan ook niet in op de marktstructuren met een beperkt aantal marktdeelnemers wanneer niet is voldaan aan de criteria die door het Hof van Justitie van de Europese Unie worden toegepast om te bepalen of er sprake is van een gezamenlijke machtpositie. |
| --- | --- |

7.

De AMM-richtsnoeren hebben geen betrekking op de coördinatie in het kader van onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van artikel 101, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd). De richtsnoeren gaan ook niet in op de marktstructuren met een beperkt aantal marktdeelnemers wanneer niet is voldaan aan de criteria die door het Hof van Justitie van de Europese Unie worden toegepast om te bepalen of er sprake is van een gezamenlijke machtpositie.

1.2.   Inleidende opmerkingen

| 8. | Overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG zorgen de NRI’s ervoor dat zij bij de uitvoering van de in het kader omschreven regelgevende taken alle redelijke maatregelen treffen die gericht zijn op de verwezenlijking van de daarin vastgestelde regelgevingsdoelstellingen, waaronder de bevordering van efficiënte investeringen in en de toegang tot nieuwe en betere infrastructuur. |
| --- | --- |

8.

Overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG zorgen de NRI’s ervoor dat zij bij de uitvoering van de in het kader omschreven regelgevende taken alle redelijke maatregelen treffen die gericht zijn op de verwezenlijking van de daarin vastgestelde regelgevingsdoelstellingen, waaronder de bevordering van efficiënte investeringen in en de toegang tot nieuwe en betere infrastructuur.

| 9. | Overeenkomstig het kader moet het definiëren van relevante markten en het beoordelen van aanmerkelijk marktmacht gebeuren aan de hand van dezelfde methoden waarin het EU-mededingingsrecht voorziet. Zo wordt gewaarborgd dat de toepasselijke jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de Bekendmaking van de Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht (Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling) (8) in acht worden genomen en dat er voor zover relevant rekening wordt gehouden met de besluitvormingspraktijk van de Commissie in verband met de handhaving van artikel 102 van het Verdrag en artikel 2 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (9). Wanneer de NRI’s de vastgestelde methoden consistent toepassen om markten te definiëren en aanmerkelijke marktmacht te beoordelen, dragen ze bij tot de voorspelbaarheid van de regelgeving en beperken ze de maatregelen van regelgevende aard tot gevallen van marktfalen die door middel van analytische instrumenten worden geconstateerd. |
| --- | --- |

9.

Overeenkomstig het kader moet het definiëren van relevante markten en het beoordelen van aanmerkelijk marktmacht gebeuren aan de hand van dezelfde methoden waarin het EU-mededingingsrecht voorziet. Zo wordt gewaarborgd dat de toepasselijke jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de Bekendmaking van de Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht (Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling) (8) in acht worden genomen en dat er voor zover relevant rekening wordt gehouden met de besluitvormingspraktijk van de Commissie in verband met de handhaving van artikel 102 van het Verdrag en artikel 2 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (9). Wanneer de NRI’s de vastgestelde methoden consistent toepassen om markten te definiëren en aanmerkelijke marktmacht te beoordelen, dragen ze bij tot de voorspelbaarheid van de regelgeving en beperken ze de maatregelen van regelgevende aard tot gevallen van marktfalen die door middel van analytische instrumenten worden geconstateerd.

| 10. | De NRI’s en mededingingsautoriteiten die soortgelijke kwesties in soortgelijke omstandigheden onderzoeken met dezelfde algemene doelstellingen voor ogen, moeten in principe tot soortgelijke conclusies komen. Gezien de verschillen in het toepassingsgebied en de doelstellingen van hun optreden, en met name de specifieke focus en omstandigheden van de beoordeling door de NRI’s zoals hieronder uiteengezet, zijn de markten die worden gedefinieerd voor de toepassing van het EU-mededingingsrecht echter niet altijd identiek aan de markten die worden gedefinieerd voor de toepassing van sectorspecifieke regelgeving. |
| --- | --- |

10.

De NRI’s en mededingingsautoriteiten die soortgelijke kwesties in soortgelijke omstandigheden onderzoeken met dezelfde algemene doelstellingen voor ogen, moeten in principe tot soortgelijke conclusies komen. Gezien de verschillen in het toepassingsgebied en de doelstellingen van hun optreden, en met name de specifieke focus en omstandigheden van de beoordeling door de NRI’s zoals hieronder uiteengezet, zijn de markten die worden gedefinieerd voor de toepassing van het EU-mededingingsrecht echter niet altijd identiek aan de markten die worden gedefinieerd voor de toepassing van sectorspecifieke regelgeving.

| 11. | De aanwijzing van een onderneming als onderneming met aanmerkelijke marktmacht op een markt die is gedefinieerd met het oog op regelgeving ex ante, impliceert niet automatisch dat deze onderneming ook een machtspositie heeft in de zin van artikel 102 van het Verdrag, of voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (10) of nationale bepalingen van gelijke werking. Dat een onderneming is aangewezen als een onderneming met aanmerkelijke marktmacht betekent bovendien niet onmiddellijk dat deze ook misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 102 van het Verdrag. Het betekent niet meer dan dat de exploitant in structureel opzicht en op korte tot middellange termijn op de gedefinieerde relevante markt voldoende marktmacht bezit om zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen binnen het toepassingsgebied van artikel 14 van Richtlijn 2002/21/EG. |
| --- | --- |

11.

De aanwijzing van een onderneming als onderneming met aanmerkelijke marktmacht op een markt die is gedefinieerd met het oog op regelgeving ex ante, impliceert niet automatisch dat deze onderneming ook een machtspositie heeft in de zin van artikel 102 van het Verdrag, of voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (10) of nationale bepalingen van gelijke werking. Dat een onderneming is aangewezen als een onderneming met aanmerkelijke marktmacht betekent bovendien niet onmiddellijk dat deze ook misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 102 van het Verdrag. Het betekent niet meer dan dat de exploitant in structureel opzicht en op korte tot middellange termijn op de gedefinieerde relevante markt voldoende marktmacht bezit om zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen binnen het toepassingsgebied van artikel 14 van Richtlijn 2002/21/EG.

| 12. | In de praktijk kan niet worden uitgesloten dat er parallelle procedures van toepassing zijn, zowel in het kader van regelgeving ex ante als op grond van het EU-mededingingsrecht, die evenwel betrekking hebben op verschillende soorten mededingingsproblemen die op de onderliggende retailmarkt(en) worden geconstateerd. De verplichtingen ex ante die NRI’s opleggen aan ondernemingen die zijn aangemerkt als ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht, hebben in dit verband tot doel geconstateerd marktfalen te verhelpen en de specifieke doelstellingen van het kader te verwezenlijken. De instrumenten van het EU-mededingingsrecht dienen dan weer voor het verhelpen en wegnemen van punten van zorg in verband met illegale overeenkomsten, onderling afgestemde feitelijke gedragingen of unilaterale misbruikpraktijken die de mededinging op de relevante markt beperken of verstoren. |
| --- | --- |

12.

In de praktijk kan niet worden uitgesloten dat er parallelle procedures van toepassing zijn, zowel in het kader van regelgeving ex ante als op grond van het EU-mededingingsrecht, die evenwel betrekking hebben op verschillende soorten mededingingsproblemen die op de onderliggende retailmarkt(en) worden geconstateerd. De verplichtingen ex ante die NRI’s opleggen aan ondernemingen die zijn aangemerkt als ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht, hebben in dit verband tot doel geconstateerd marktfalen te verhelpen en de specifieke doelstellingen van het kader te verwezenlijken. De instrumenten van het EU-mededingingsrecht dienen dan weer voor het verhelpen en wegnemen van punten van zorg in verband met illegale overeenkomsten, onderling afgestemde feitelijke gedragingen of unilaterale misbruikpraktijken die de mededinging op de relevante markt beperken of verstoren.

1.3.   Regelgevingsaanpak voor marktanalyse

| 13. | Wanneer NRI’s een marktanalyse uitvoeren overeenkomstig artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG, onderwerpen ze de relevante markt binnen de desbetreffende periode aan een vooruitziende en structurele beoordeling. |
| --- | --- |

13.

Wanneer NRI’s een marktanalyse uitvoeren overeenkomstig artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG, onderwerpen ze de relevante markt binnen de desbetreffende periode aan een vooruitziende en structurele beoordeling.

| 14. | Binnen de desbetreffende periode (de volgende beoordelingsperiode), die zich uitstrekt van het einde van de lopende beoordeling tot het einde van de volgende marktbeoordeling (11), moet de NRI specifieke marktkenmerken en -ontwikkelingen beoordelen. |
| --- | --- |

14.

Binnen de desbetreffende periode (de volgende beoordelingsperiode), die zich uitstrekt van het einde van de lopende beoordeling tot het einde van de volgende marktbeoordeling (11), moet de NRI specifieke marktkenmerken en -ontwikkelingen beoordelen.

| 15. | Bij het bepalen van wholesalemarkten die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen, moet altijd worden uitgegaan van de analyse van de bijbehorende retailmarkt(en). |
| --- | --- |

15.

Bij het bepalen van wholesalemarkten die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen, moet altijd worden uitgegaan van de analyse van de bijbehorende retailmarkt(en).

| 16. | De NRI’s moeten nagaan of de onderliggende retailmarkt(en) in de toekomst concurrerend zal (zullen) zijn bij afwezigheid van wholesaleregelgeving op basis van de constatering van individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht, en dus of een eventueel gebrek aan daadwerkelijke mededinging blijvend is (12). |
| --- | --- |

16.

De NRI’s moeten nagaan of de onderliggende retailmarkt(en) in de toekomst concurrerend zal (zullen) zijn bij afwezigheid van wholesaleregelgeving op basis van de constatering van individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht, en dus of een eventueel gebrek aan daadwerkelijke mededinging blijvend is (12).

| 17. | Hiertoe moeten de NRI’s rekening houden met de bestaande marktsituatie en de te verwachten of te voorspellen marktontwikkelingen in de loop van de volgende beoordelingsperiode bij afwezigheid van regelgeving op basis van aanmerkelijke marktmacht. Dit staat bekend als een gewijzigde greenfieldbenadering (13). Anderzijds moet bij de analyse rekening worden gehouden met de effecten van andere soorten (sectorspecifieke) regelgeving, besluiten of wetgeving die in de loop van de desbetreffende periode van toepassing zijn op de relevante retailmarkten en de aanverwante wholesalemarkt(en). |
| --- | --- |

17.

Hiertoe moeten de NRI’s rekening houden met de bestaande marktsituatie en de te verwachten of te voorspellen marktontwikkelingen in de loop van de volgende beoordelingsperiode bij afwezigheid van regelgeving op basis van aanmerkelijke marktmacht. Dit staat bekend als een gewijzigde greenfieldbenadering (13). Anderzijds moet bij de analyse rekening worden gehouden met de effecten van andere soorten (sectorspecifieke) regelgeving, besluiten of wetgeving die in de loop van de desbetreffende periode van toepassing zijn op de relevante retailmarkten en de aanverwante wholesalemarkt(en).

| 18. | Indien de onderliggende retailmarkt(en) in de toekomst volgens de gewijzigde greenfieldbenadering concurrerend zal (zullen) zijn, moet de NRI hieruit concluderen dat regelgeving op wholesaleniveau niet meer noodzakelijk is. |
| --- | --- |

18.

Indien de onderliggende retailmarkt(en) in de toekomst volgens de gewijzigde greenfieldbenadering concurrerend zal (zullen) zijn, moet de NRI hieruit concluderen dat regelgeving op wholesaleniveau niet meer noodzakelijk is.

| 19. | De NRI’s dienen bij hun analyse rekening te houden met gegevens uit het verleden en het heden, wanneer dergelijke gegevens relevant zijn voor de ontwikkelingen op die markt gedurende de volgende beoordelingsperiode. In dit verband moet worden benadrukt dat het beschikbare bewijsmateriaal over een eerdere praktijk er niet automatisch op wijst dat deze praktijk waarschijnlijk zal worden voortgezet in de volgende beoordelingsperiode. Eerdere praktijken zijn echter wel relevant indien de marktkenmerken niet aanzienlijk zijn veranderd of waarschijnlijk niet zullen veranderen gedurende de volgende beoordelingsperiode. |
| --- | --- |

19.

De NRI’s dienen bij hun analyse rekening te houden met gegevens uit het verleden en het heden, wanneer dergelijke gegevens relevant zijn voor de ontwikkelingen op die markt gedurende de volgende beoordelingsperiode. In dit verband moet worden benadrukt dat het beschikbare bewijsmateriaal over een eerdere praktijk er niet automatisch op wijst dat deze praktijk waarschijnlijk zal worden voortgezet in de volgende beoordelingsperiode. Eerdere praktijken zijn echter wel relevant indien de marktkenmerken niet aanzienlijk zijn veranderd of waarschijnlijk niet zullen veranderen gedurende de volgende beoordelingsperiode.

| 20. | Uit het voorgaande volgt dat de NRI’s bij de marktanalyse zowel statische als dynamische overwegingen in aanmerking moeten nemen om op retailniveau geconstateerd marktfalen aan te pakken met passende wettelijke verplichtingen op wholesaleniveau, die onder meer de concurrentie bevorderen en bijdragen tot de ontwikkeling van de interne markt. Deze verplichtingen moeten worden gebaseerd op de in artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG uiteengezette regelgevingsbeginselen, zoals de bevordering van de voorspelbaarheid van de regelgeving, efficiënte investeringen en innovatie, en op infrastructuur gebaseerde concurrentie. |
| --- | --- |

20.

Uit het voorgaande volgt dat de NRI’s bij de marktanalyse zowel statische als dynamische overwegingen in aanmerking moeten nemen om op retailniveau geconstateerd marktfalen aan te pakken met passende wettelijke verplichtingen op wholesaleniveau, die onder meer de concurrentie bevorderen en bijdragen tot de ontwikkeling van de interne markt. Deze verplichtingen moeten worden gebaseerd op de in artikel 8 van Richtlijn 2002/21/EG uiteengezette regelgevingsbeginselen, zoals de bevordering van de voorspelbaarheid van de regelgeving, efficiënte investeringen en innovatie, en op infrastructuur gebaseerde concurrentie.

| 21. | De analyse moet worden gebaseerd op een functioneel begrip van de verbanden tussen de relevante wholesalemarkten en de onderliggende retailmarkt(en), alsook op (een) andere aanverwante markt(en), indien de NRI’s dit passend achten. De Commissie heeft in eerdere besluiten (14) benadrukt dat de situatie op de retailmarkt een NRI informatie kan bieden over de structuur van de wholesalemarkt, maar dat deze op zich niet afdoende is om aanmerkelijke marktmacht op wholesaleniveau te constateren. Zoals uiteengezet in verscheidene besluiten van de Commissie op grond van artikel 7 van Richtlijn 2002/21/EG (15), moet niet worden bewezen dat er sprake is van individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht op retailniveau om vast te stellen dat (een) onderneming(en) individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht bezit(ten) op de relevante wholesalemarkt(en). Overeenkomstig overweging 18 van Aanbeveling 2014/710/EU moet regelgeving ex ante die op wholesaleniveau wordt opgelegd, afdoende zijn om mededingingsproblemen op de aanverwante stroomafwaartse markt(en) aan te pakken. |
| --- | --- |

21.

De analyse moet worden gebaseerd op een functioneel begrip van de verbanden tussen de relevante wholesalemarkten en de onderliggende retailmarkt(en), alsook op (een) andere aanverwante markt(en), indien de NRI’s dit passend achten. De Commissie heeft in eerdere besluiten (14) benadrukt dat de situatie op de retailmarkt een NRI informatie kan bieden over de structuur van de wholesalemarkt, maar dat deze op zich niet afdoende is om aanmerkelijke marktmacht op wholesaleniveau te constateren. Zoals uiteengezet in verscheidene besluiten van de Commissie op grond van artikel 7 van Richtlijn 2002/21/EG (15), moet niet worden bewezen dat er sprake is van individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht op retailniveau om vast te stellen dat (een) onderneming(en) individuele of gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht bezit(ten) op de relevante wholesalemarkt(en). Overeenkomstig overweging 18 van Aanbeveling 2014/710/EU moet regelgeving ex ante die op wholesaleniveau wordt opgelegd, afdoende zijn om mededingingsproblemen op de aanverwante stroomafwaartse markt(en) aan te pakken.

| 22. | Wanneer de marktgrenzen en de marktmacht worden geanalyseerd binnen één of meer bijbehorende relevante wholesalemarkten om te bepalen of deze daadwerkelijk concurrerend is/zijn, moet rekening worden gehouden met directe en indirecte concurrentiedruk, ongeacht of die druk voortvloeit uit elektronischecommunicatienetwerken, elektronischecommunicatiediensten of andere soorten diensten of toepassingen die vanuit het oogpunt van de eindgebruiker vergelijkbaar zijn (16). |
| --- | --- |

22.

Wanneer de marktgrenzen en de marktmacht worden geanalyseerd binnen één of meer bijbehorende relevante wholesalemarkten om te bepalen of deze daadwerkelijk concurrerend is/zijn, moet rekening worden gehouden met directe en indirecte concurrentiedruk, ongeacht of die druk voortvloeit uit elektronischecommunicatienetwerken, elektronischecommunicatiediensten of andere soorten diensten of toepassingen die vanuit het oogpunt van de eindgebruiker vergelijkbaar zijn (16).

| 23. | Volgens overweging 27 van Richtlijn 2002/21/EG dienen opkomende markten, waar de feitelijke marktleider waarschijnlijk een groot marktaandeel zal hebben, niet te worden onderworpen aan ongerechtvaardigde regelgeving ex ante. Door te vroeg regelgeving ex ante vast te stellen, zouden de concurrentievoorwaarden die op een nieuwe en opkomende markt nog geen vaste vorm hebben gekregen, ten onrechte worden beïnvloed. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat anderen door de marktleider van deze markt worden afgesneden. |
| --- | --- |

23.

Volgens overweging 27 van Richtlijn 2002/21/EG dienen opkomende markten, waar de feitelijke marktleider waarschijnlijk een groot marktaandeel zal hebben, niet te worden onderworpen aan ongerechtvaardigde regelgeving ex ante. Door te vroeg regelgeving ex ante vast te stellen, zouden de concurrentievoorwaarden die op een nieuwe en opkomende markt nog geen vaste vorm hebben gekregen, ten onrechte worden beïnvloed. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat anderen door de marktleider van deze markt worden afgesneden.

2.   MARKTDEFINITIE

2.1.   Belangrijkste criteria voor het definiëren van de relevante markt

| 24. | Bij het beantwoorden van de vraag of een onderneming aanmerkelijke marktmacht bezit, d.w.z. of zij dus „een economische kracht bezit die haar in staat stelt zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen” (17), speelt het definiëren van de relevante markt (18) een fundamentele rol, omdat daadwerkelijke mededinging alleen kan worden beoordeeld in het licht van deze definitie (19). |
| --- | --- |

24.

Bij het beantwoorden van de vraag of een onderneming aanmerkelijke marktmacht bezit, d.w.z. of zij dus „een economische kracht bezit die haar in staat stelt zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen” (17), speelt het definiëren van de relevante markt (18) een fundamentele rol, omdat daadwerkelijke mededinging alleen kan worden beoordeeld in het licht van deze definitie (19).

| 25. | Zoals uiteengezet in punt 9 moet de markt worden gedefinieerd overeenkomstig de methode zoals beschreven in de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling. De marktdefinitie is geen mechanisch of abstract proces, maar vereist een analyse van al het beschikbare bewijsmateriaal over eerdere marktgedragingen en een volledig inzicht in de mechanismen van een bepaalde sector. Er is met name een dynamische — in plaats van een statische — benadering nodig bij het uitvoeren van een prospectieve of toekomstgerichte marktanalyse (20). |
| --- | --- |

25.

Zoals uiteengezet in punt 9 moet de markt worden gedefinieerd overeenkomstig de methode zoals beschreven in de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling. De marktdefinitie is geen mechanisch of abstract proces, maar vereist een analyse van al het beschikbare bewijsmateriaal over eerdere marktgedragingen en een volledig inzicht in de mechanismen van een bepaalde sector. Er is met name een dynamische — in plaats van een statische — benadering nodig bij het uitvoeren van een prospectieve of toekomstgerichte marktanalyse (20).

| 26. | Bij de analyse moet worden uitgegaan van een beoordeling van de relevante retailmarkt(en), rekening houdend met de substitueerbaarheid aan de vraag- en aanbodzijde vanuit het oogpunt van de eindgebruiker gedurende de volgende beoordelingsperiode op basis van de bestaande marktsituatie en de waarschijnlijke ontwikkeling daarvan. Nadat is bepaald wat de relevante retailmarkt(en) is (zijn) en nadat is nagegaan of er bij een gebrek aan concurrentie op de retailmarkt(en) een risico op schade voor de consument zou blijven bestaan indien er stroomopwaarts geen maatregelen van regelgevende aard worden genomen, moeten de NRI’s bepalen wat de bijbehorende wholesalemarkt(en) is (zijn) en nagaan of deze aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen overeenkomstig artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG (21). Zij moeten beginnen met de bepaling en analyse van de wholesalemarkt die stroomopwaarts het verst is verwijderd van de retailmarkt waarin deze mededingingsproblemen zijn geconstateerd, en marktgrenzen afbakenen door rekening te houden met de substitueerbaarheid van producten aan de vraagzijde en, voor zover relevant, aan de aanbodzijde. |
| --- | --- |

26.

Bij de analyse moet worden uitgegaan van een beoordeling van de relevante retailmarkt(en), rekening houdend met de substitueerbaarheid aan de vraag- en aanbodzijde vanuit het oogpunt van de eindgebruiker gedurende de volgende beoordelingsperiode op basis van de bestaande marktsituatie en de waarschijnlijke ontwikkeling daarvan. Nadat is bepaald wat de relevante retailmarkt(en) is (zijn) en nadat is nagegaan of er bij een gebrek aan concurrentie op de retailmarkt(en) een risico op schade voor de consument zou blijven bestaan indien er stroomopwaarts geen maatregelen van regelgevende aard worden genomen, moeten de NRI’s bepalen wat de bijbehorende wholesalemarkt(en) is (zijn) en nagaan of deze aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen overeenkomstig artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG (21). Zij moeten beginnen met de bepaling en analyse van de wholesalemarkt die stroomopwaarts het verst is verwijderd van de retailmarkt waarin deze mededingingsproblemen zijn geconstateerd, en marktgrenzen afbakenen door rekening te houden met de substitueerbaarheid van producten aan de vraagzijde en, voor zover relevant, aan de aanbodzijde.

| 27. | In hoeverre de levering van een product of het aanbieden van een dienst in een bepaald geografisch gebied een relevante markt vormt, hangt af van het voorhanden zijn van concurrentiedruk op de prijsstelling van de betrokken dienstverlener(s). Bij het beoordelen van de gedragingen van ondernemingen op de markt zijn er twee belangrijke bronnen van concurrentiedruk die moeten worden onderzocht: i) substitutie aan de vraagzijde, en ii) substitutie aan de aanbodzijde (22). Daarnaast is er nog een derde bron van concurrentiedruk op de gedragingen van een exploitant: potentiële concurrentie. Het voorhanden zijn van potentiële concurrentie wordt niet onderzocht in de fase van de marktdefinitie, maar wanneer wordt nagegaan of een markt daadwerkelijk concurrerend is in de zin van Richtlijn 2002/21/EG (23). |
| --- | --- |

27.

In hoeverre de levering van een product of het aanbieden van een dienst in een bepaald geografisch gebied een relevante markt vormt, hangt af van het voorhanden zijn van concurrentiedruk op de prijsstelling van de betrokken dienstverlener(s). Bij het beoordelen van de gedragingen van ondernemingen op de markt zijn er twee belangrijke bronnen van concurrentiedruk die moeten worden onderzocht: i) substitutie aan de vraagzijde, en ii) substitutie aan de aanbodzijde (22). Daarnaast is er nog een derde bron van concurrentiedruk op de gedragingen van een exploitant: potentiële concurrentie. Het voorhanden zijn van potentiële concurrentie wordt niet onderzocht in de fase van de marktdefinitie, maar wanneer wordt nagegaan of een markt daadwerkelijk concurrerend is in de zin van Richtlijn 2002/21/EG (23).

| 28. | Substitueerbaarheid aan de vraagzijde wordt gebruikt om te meten in hoeverre klanten bereid zijn de betrokken dienst of het betrokken product te vervangen door andere diensten of producten (24). Daarentegen geeft substitueerbaarheid aan de aanbodzijde aan in hoeverre andere leveranciers dan die welke het betrokken product of dienst aanbieden, bereid zijn hun productlijn op de zeer korte tot korte termijn om te schakelen (25) dan wel de betrokken producten of diensten kunnen aanbieden zonder aanzienlijke extra kosten (26). Substitutie aan de vraagzijde is bijzonder relevant voor netwerkindustrieën, zoals elektronische communicatie, aangezien hetzelfde netwerk kan worden gebruikt om verschillende soorten diensten te verlenen (27). Het verschil tussen potentiële concurrentie en aanbodsubstitutie schuilt in het feit dat bij aanbodsubstitutie onmiddellijk gereageerd wordt op een prijsstijging, terwijl potentiële marktdeelnemers wellicht meer tijd nodig hebben om de markt te kunnen bevoorraden. Bij aanbodsubstitutie zijn er geen significante aanvullende kosten terwijl de verzonken kosten voor potentiële marktdeelnemers hoog kunnen zijn (28). Daarom wordt geen rekening gehouden met aanbodsubstitutie bij het definiëren van de markt (29). |
| --- | --- |

28.

Substitueerbaarheid aan de vraagzijde wordt gebruikt om te meten in hoeverre klanten bereid zijn de betrokken dienst of het betrokken product te vervangen door andere diensten of producten (24). Daarentegen geeft substitueerbaarheid aan de aanbodzijde aan in hoeverre andere leveranciers dan die welke het betrokken product of dienst aanbieden, bereid zijn hun productlijn op de zeer korte tot korte termijn om te schakelen (25) dan wel de betrokken producten of diensten kunnen aanbieden zonder aanzienlijke extra kosten (26). Substitutie aan de vraagzijde is bijzonder relevant voor netwerkindustrieën, zoals elektronische communicatie, aangezien hetzelfde netwerk kan worden gebruikt om verschillende soorten diensten te verlenen (27). Het verschil tussen potentiële concurrentie en aanbodsubstitutie schuilt in het feit dat bij aanbodsubstitutie onmiddellijk gereageerd wordt op een prijsstijging, terwijl potentiële marktdeelnemers wellicht meer tijd nodig hebben om de markt te kunnen bevoorraden. Bij aanbodsubstitutie zijn er geen significante aanvullende kosten terwijl de verzonken kosten voor potentiële marktdeelnemers hoog kunnen zijn (28). Daarom wordt geen rekening gehouden met aanbodsubstitutie bij het definiëren van de markt (29).

| 29. | Een methode om na te gaan of er sprake is van eventuele substitutie aan de vraag- en de aanbodzijde is de toepassing van de zogenoemde test van de „hypothetische monopolist” of de SSNIP-test (30). Bij een dergelijke test moet een NRI de vraag stellen wat er zou gebeuren indien er een kleine, maar significante, duurzame verhoging zou plaatsvinden van de prijs voor een bepaald product of dienst, in de veronderstelling dat de prijzen van alle overige producten of diensten constant blijven (hierna „relatieve prijsstijging” genoemd). Wat een significante relatieve prijsstijging precies inhoudt, varieert van geval tot geval, maar NRI’s zullen rekening moeten houden met de reacties van de klanten (consumenten of ondernemingen) op een kleine, maar duurzame prijsstijging van 5 à 10 %. De reacties van de klanten zullen helpen uitmaken of er substitueerbare producten bestaan, en zo ja wat de grenzen zijn waarbinnen de relevante productmarkt moet worden afgebakend (31). |
| --- | --- |

29.

Een methode om na te gaan of er sprake is van eventuele substitutie aan de vraag- en de aanbodzijde is de toepassing van de zogenoemde test van de „hypothetische monopolist” of de SSNIP-test (30). Bij een dergelijke test moet een NRI de vraag stellen wat er zou gebeuren indien er een kleine, maar significante, duurzame verhoging zou plaatsvinden van de prijs voor een bepaald product of dienst, in de veronderstelling dat de prijzen van alle overige producten of diensten constant blijven (hierna „relatieve prijsstijging” genoemd). Wat een significante relatieve prijsstijging precies inhoudt, varieert van geval tot geval, maar NRI’s zullen rekening moeten houden met de reacties van de klanten (consumenten of ondernemingen) op een kleine, maar duurzame prijsstijging van 5 à 10 %. De reacties van de klanten zullen helpen uitmaken of er substitueerbare producten bestaan, en zo ja wat de grenzen zijn waarbinnen de relevante productmarkt moet worden afgebakend (31).

| 30. | Als uitgangspunt moet de NRI in de eerste plaats een dienst of product voor elektronische communicatie aanduiden dat wordt aangeboden in een bepaald geografisch gebied en kan worden onderworpen aan wettelijke verplichtingen. Vervolgens kan de NRI bijkomende producten of gebieden toevoegen, afhankelijk van de vraag of concurrentie van deze producten of gebieden de prijs van het belangrijkste product of de belangrijkste dienst in kwestie aan banden legt. Aangezien een relatieve prijsstijging van een reeks producten er waarschijnlijk toe leidt dat sommige klanten overschakelen op alternatieve diensten of producten, met een lagere verkoop tot gevolg, is het kernprobleem te bepalen of de verkoopdaling voor de exploitanten zo groot is dat de winsttoename die als gevolg van de prijsstijging zou optreden, ongedaan wordt gemaakt. Door middel van de beoordeling van de substitutie aan de vraagzijde en de aanbodzijde kan de „kritieke” verkoopdaling (waardoor een relatieve prijsstijging onrendabel wordt) en zodoende ook de omvang van de relevante markt worden bepaald. Bijgevolg moet de NRI deze test net zo lang toepassen totdat kan worden vastgesteld dat een relatieve prijsstijging binnen de afgebakende geografische en productmarkten rendabel zal zijn, d.w.z. niet langer zal leiden tot een kritieke verkoopdaling in het voordeel van gemakkelijk beschikbare vervangproducten of in het voordeel van leveranciers uit andere gebieden. |
| --- | --- |

30.

Als uitgangspunt moet de NRI in de eerste plaats een dienst of product voor elektronische communicatie aanduiden dat wordt aangeboden in een bepaald geografisch gebied en kan worden onderworpen aan wettelijke verplichtingen. Vervolgens kan de NRI bijkomende producten of gebieden toevoegen, afhankelijk van de vraag of concurrentie van deze producten of gebieden de prijs van het belangrijkste product of de belangrijkste dienst in kwestie aan banden legt. Aangezien een relatieve prijsstijging van een reeks producten er waarschijnlijk toe leidt dat sommige klanten overschakelen op alternatieve diensten of producten, met een lagere verkoop tot gevolg, is het kernprobleem te bepalen of de verkoopdaling voor de exploitanten zo groot is dat de winsttoename die als gevolg van de prijsstijging zou optreden, ongedaan wordt gemaakt. Door middel van de beoordeling van de substitutie aan de vraagzijde en de aanbodzijde kan de „kritieke” verkoopdaling (waardoor een relatieve prijsstijging onrendabel wordt) en zodoende ook de omvang van de relevante markt worden bepaald. Bijgevolg moet de NRI deze test net zo lang toepassen totdat kan worden vastgesteld dat een relatieve prijsstijging binnen de afgebakende geografische en productmarkten rendabel zal zijn, d.w.z. niet langer zal leiden tot een kritieke verkoopdaling in het voordeel van gemakkelijk beschikbare vervangproducten of in het voordeel van leveranciers uit andere gebieden.

| 31. | Krachtens het mededingingsrecht wordt de test van de „hypothetische monopolist” alleen toegepast op producten of diensten waarvan de prijs vrij wordt vastgesteld en niet onderworpen is aan regelgeving. Op het gebied van regelgeving ex ante, d.w.z. wanneer een product of dienst reeds wordt aangeboden tegen een gereguleerde, op kostprijs gebaseerde prijs, wordt ervan uitgegaan dat een gereguleerde prijs wordt vastgesteld op concurrerend niveau (32), en deze moet als uitgangspunt voor de test van de „hypothetische monopolist” worden genomen. |
| --- | --- |

31.

Krachtens het mededingingsrecht wordt de test van de „hypothetische monopolist” alleen toegepast op producten of diensten waarvan de prijs vrij wordt vastgesteld en niet onderworpen is aan regelgeving. Op het gebied van regelgeving ex ante, d.w.z. wanneer een product of dienst reeds wordt aangeboden tegen een gereguleerde, op kostprijs gebaseerde prijs, wordt ervan uitgegaan dat een gereguleerde prijs wordt vastgesteld op concurrerend niveau (32), en deze moet als uitgangspunt voor de test van de „hypothetische monopolist” worden genomen.

| 32. | Het is waarschijnlijk moeilijk om de SSNIP-test empirisch toe te passen als er geen gemakkelijk beschikbare producten en prijzen zijn. Indien een dergelijk commercieel of gereguleerd product niet voorhanden is op een netwerk, maar technisch en commercieel gezien (mogelijk) zou kunnen worden aangeboden, moeten de NRI’s voor de afbakening van markten zelfbevoorrading op dat netwerk overwegen en een notionele markt met zelfbevoorrading creëren wanneer er sprake is van schade voor de consument op de retailmarkt en er mogelijk vraag is naar een dergelijk product (33). |
| --- | --- |

32.

Het is waarschijnlijk moeilijk om de SSNIP-test empirisch toe te passen als er geen gemakkelijk beschikbare producten en prijzen zijn. Indien een dergelijk commercieel of gereguleerd product niet voorhanden is op een netwerk, maar technisch en commercieel gezien (mogelijk) zou kunnen worden aangeboden, moeten de NRI’s voor de afbakening van markten zelfbevoorrading op dat netwerk overwegen en een notionele markt met zelfbevoorrading creëren wanneer er sprake is van schade voor de consument op de retailmarkt en er mogelijk vraag is naar een dergelijk product (33).

2.2.   Definitie van de productmarkt

| 33. | Volgens de jurisprudentie omvat de relevante productmarkt alle producten of diensten die daarmee substitueerbaar of voldoende uitwisselbaar zijn, niet alleen op grond van hun objectieve kenmerken, hun prijzen of het gebruik waarvoor zij zijn bestemd, maar ook op grond van de mededingingsvoorwaarden en/of de structuur van vraag en aanbod op de betrokken markt (34). Producten of diensten die alleen in beperkte of relatief beperkte mate uitwisselbaar zijn, behoren niet tot dezelfde markt (35). De NRI’s moeten dus bij het definiëren van de relevante product- of dienstenmarkt beginnen door producten of diensten te groeperen die door de consumenten voor hetzelfde doel worden gebruikt (eindgebruik). |
| --- | --- |

33.

Volgens de jurisprudentie omvat de relevante productmarkt alle producten of diensten die daarmee substitueerbaar of voldoende uitwisselbaar zijn, niet alleen op grond van hun objectieve kenmerken, hun prijzen of het gebruik waarvoor zij zijn bestemd, maar ook op grond van de mededingingsvoorwaarden en/of de structuur van vraag en aanbod op de betrokken markt (34). Producten of diensten die alleen in beperkte of relatief beperkte mate uitwisselbaar zijn, behoren niet tot dezelfde markt (35). De NRI’s moeten dus bij het definiëren van de relevante product- of dienstenmarkt beginnen door producten of diensten te groeperen die door de consumenten voor hetzelfde doel worden gebruikt (eindgebruik).

| 34. | Hoewel het eindgebruik van een product of dienst nauw verband houdt met de fysieke kenmerken ervan, kunnen verschillende soorten producten of diensten voor hetzelfde doel worden gebruikt. |
| --- | --- |

34.

Hoewel het eindgebruik van een product of dienst nauw verband houdt met de fysieke kenmerken ervan, kunnen verschillende soorten producten of diensten voor hetzelfde doel worden gebruikt.

| 35. | Voor verschillende diensten kan de substitueerbaarheid van producten tot stand komen als gevolg van de steeds toenemende convergentie van diverse technologieën, waardoor exploitanten in veel gevallen soortgelijke bundels van retailproducten kunnen aanbieden. Het gebruik van digitale transmissiesystemen kan bijvoorbeeld leiden tot overeenkomsten tussen de prestaties en kenmerken van netwerkdiensten die verschillende technologieën gebruiken. |
| --- | --- |

35.

Voor verschillende diensten kan de substitueerbaarheid van producten tot stand komen als gevolg van de steeds toenemende convergentie van diverse technologieën, waardoor exploitanten in veel gevallen soortgelijke bundels van retailproducten kunnen aanbieden. Het gebruik van digitale transmissiesystemen kan bijvoorbeeld leiden tot overeenkomsten tussen de prestaties en kenmerken van netwerkdiensten die verschillende technologieën gebruiken.

| 36. | Daarnaast zijn nieuwe zogenaamde „over-the-top”-diensten (OTT-diensten) en andere internetcommunicatiekanalen potentiële concurrenten voor gevestigde retailcommunicatiediensten. Daarom moeten de NRI’s nagaan of dergelijke diensten in de toekomst gedeeltelijke of volledige substituten kunnen vormen voor traditionele telecommunicatiediensten (36). |
| --- | --- |

36.

Daarnaast zijn nieuwe zogenaamde „over-the-top”-diensten (OTT-diensten) en andere internetcommunicatiekanalen potentiële concurrenten voor gevestigde retailcommunicatiediensten. Daarom moeten de NRI’s nagaan of dergelijke diensten in de toekomst gedeeltelijke of volledige substituten kunnen vormen voor traditionele telecommunicatiediensten (36).

| 37. | Daarom moeten de NRI’s niet alleen rekening houden met producten of diensten die op grond van hun objectieve kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor ze zijn bestemd, voldoende uitwisselbaar zijn, maar moeten zij, waar nodig, ook nagaan wat de heersende omstandigheden zijn inzake substitutie aan de vraagzijde en, waar passend, aan de aanbodzijde, door de test van de „hypothetische monopolist” of de SNNIP-test toe te passen om de analyse met het oog op de marktdefinitie te vervolledigen. |
| --- | --- |

37.

Daarom moeten de NRI’s niet alleen rekening houden met producten of diensten die op grond van hun objectieve kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor ze zijn bestemd, voldoende uitwisselbaar zijn, maar moeten zij, waar nodig, ook nagaan wat de heersende omstandigheden zijn inzake substitutie aan de vraagzijde en, waar passend, aan de aanbodzijde, door de test van de „hypothetische monopolist” of de SNNIP-test toe te passen om de analyse met het oog op de marktdefinitie te vervolledigen.

Substitutie aan de vraagzijde

| 38. | Substitutie aan de vraagzijde stelt NRI’s in staat te bepalen naar welke substituten of reeks substituten de klanten gemakkelijk kunnen overschakelen bij een hypothetische, kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging. Om te bepalen of er sprake is van substitueerbaarheid aan de vraagzijde moeten de NRI’s gebruikmaken van alle bestaande bewijsmateriaal over klantengedrag en een inschatting maken van de vermoedelijke reacties van klanten en leveranciers op een dergelijke prijsstijging voor de dienst in kwestie. |
| --- | --- |

38.

Substitutie aan de vraagzijde stelt NRI’s in staat te bepalen naar welke substituten of reeks substituten de klanten gemakkelijk kunnen overschakelen bij een hypothetische, kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging. Om te bepalen of er sprake is van substitueerbaarheid aan de vraagzijde moeten de NRI’s gebruikmaken van alle bestaande bewijsmateriaal over klantengedrag en een inschatting maken van de vermoedelijke reacties van klanten en leveranciers op een dergelijke prijsstijging voor de dienst in kwestie.

| 39. | De mogelijkheid voor klanten om een product of dienst te vervangen door een ander wegens een kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging kan echter worden belemmerd door onder meer aanzienlijke overschakelingskosten. Klanten die in een specifieke technologie hebben geïnvesteerd of die andere noodzakelijke investeringen hebben gedaan om gebruik te kunnen maken van een dienst of een product, zijn wellicht niet bereid om de extra kosten te maken die nodig zijn om over te schakelen naar een dienst die of product dat, afgezien van die kosten, wel substitueerbaar is, of vinden de kosten wellicht zo hoog dat overschakeling onmogelijk wordt. Hetzelfde kan ook worden gezegd van klanten van bestaande aanbieders die misschien „gebonden” zijn door langlopende contracten. Kortom, in een situatie waar klanten te maken hebben met aanzienlijke overschakelingskosten om product A te substitueren door product B, mogen deze beide producten niet tot dezelfde relevante markt behoren. |
| --- | --- |

39.

De mogelijkheid voor klanten om een product of dienst te vervangen door een ander wegens een kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging kan echter worden belemmerd door onder meer aanzienlijke overschakelingskosten. Klanten die in een specifieke technologie hebben geïnvesteerd of die andere noodzakelijke investeringen hebben gedaan om gebruik te kunnen maken van een dienst of een product, zijn wellicht niet bereid om de extra kosten te maken die nodig zijn om over te schakelen naar een dienst die of product dat, afgezien van die kosten, wel substitueerbaar is, of vinden de kosten wellicht zo hoog dat overschakeling onmogelijk wordt. Hetzelfde kan ook worden gezegd van klanten van bestaande aanbieders die misschien „gebonden” zijn door langlopende contracten. Kortom, in een situatie waar klanten te maken hebben met aanzienlijke overschakelingskosten om product A te substitueren door product B, mogen deze beide producten niet tot dezelfde relevante markt behoren.

| 40. | Op retailniveau hebben technologische ontwikkelingen in het algemeen geleid tot concurrentie tussen platforms, aangezien retaildiensten equivalent en steeds meer uitwisselbaar zijn bevonden (37). De SSNIP-test moet worden toegepast om te bepalen of verschillende wholesaleplatforms zoals koper, glasvezel en kabel moeten worden opgenomen in één wholesalemarkt. Gezien de toekomstgerichte aard van de analyse moet er bij deze beoordeling rekening mee worden gehouden dat potentiële toegangvragende partijen die nog geen op toegang gebaseerde diensten aanbieden, geen overschakelingskosten in aanmerking moeten nemen bij de keuze van hun toegangsplatform. Bij deze beoordeling moet per geval aandacht worden besteed aan het belang van een dergelijke toegang, rekening houdend met het feit dat de schaalgrootte van een toekomstige toetreding per definitie moeilijk te voorspellen is. Bovendien moet bij een dergelijke analyse worden uitgegaan van een hypothetische concurrerende toegangsregeling die wordt vergemakkelijkt door regulering, waarbij geen rekening wordt gehouden met niet objectief te rechtvaardigen belemmeringen voor overschakeling die mogelijk kunstmatig zijn opgedreven door de netwerkexploitanten om overschakeling van of naar een bepaald platform te voorkomen. |
| --- | --- |

40.

Op retailniveau hebben technologische ontwikkelingen in het algemeen geleid tot concurrentie tussen platforms, aangezien retaildiensten equivalent en steeds meer uitwisselbaar zijn bevonden (37). De SSNIP-test moet worden toegepast om te bepalen of verschillende wholesaleplatforms zoals koper, glasvezel en kabel moeten worden opgenomen in één wholesalemarkt. Gezien de toekomstgerichte aard van de analyse moet er bij deze beoordeling rekening mee worden gehouden dat potentiële toegangvragende partijen die nog geen op toegang gebaseerde diensten aanbieden, geen overschakelingskosten in aanmerking moeten nemen bij de keuze van hun toegangsplatform. Bij deze beoordeling moet per geval aandacht worden besteed aan het belang van een dergelijke toegang, rekening houdend met het feit dat de schaalgrootte van een toekomstige toetreding per definitie moeilijk te voorspellen is. Bovendien moet bij een dergelijke analyse worden uitgegaan van een hypothetische concurrerende toegangsregeling die wordt vergemakkelijkt door regulering, waarbij geen rekening wordt gehouden met niet objectief te rechtvaardigen belemmeringen voor overschakeling die mogelijk kunstmatig zijn opgedreven door de netwerkexploitanten om overschakeling van of naar een bepaald platform te voorkomen.

Substitutie aan de aanbodzijde

| 41. | Bij het onderzoek naar de omvang van substitutie aan de aanbodzijde kunnen de NRI’s ook rekening houden met de waarschijnlijkheid dat ondernemingen die momenteel niet actief zijn op de relevante productmarkt, na een kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging toch besluiten om binnen een kort tijdsbestek tot de markt toe te treden. De exacte periode die wordt gebruikt om na te gaan hoe andere leveranciers naar verwachting zullen reageren op een relatieve prijsstijging, zal onvermijdelijk afhankelijk zijn van de kenmerken van elke markt en zal per geval moeten worden bepaald. In situaties waarin de totale kosten van de overschakeling van de productie op het desbetreffende product relatief te verwaarlozen zijn, kan dat product tot dezelfde productmarkt worden gerekend. De NRI’s zullen moeten nagaan of een bepaalde leverancier zijn productieapparaat ook daadwerkelijk zou gebruiken of aanpassen om het betrokken product te vervaardigen of de betrokken dienst aan te bieden (bv. ligt het gebruik van hun capaciteit vast in het kader van langlopende leveringsovereenkomsten enz.). |
| --- | --- |

41.

Bij het onderzoek naar de omvang van substitutie aan de aanbodzijde kunnen de NRI’s ook rekening houden met de waarschijnlijkheid dat ondernemingen die momenteel niet actief zijn op de relevante productmarkt, na een kleine, maar significante, duurzame relatieve prijsstijging toch besluiten om binnen een kort tijdsbestek tot de markt toe te treden. De exacte periode die wordt gebruikt om na te gaan hoe andere leveranciers naar verwachting zullen reageren op een relatieve prijsstijging, zal onvermijdelijk afhankelijk zijn van de kenmerken van elke markt en zal per geval moeten worden bepaald. In situaties waarin de totale kosten van de overschakeling van de productie op het desbetreffende product relatief te verwaarlozen zijn, kan dat product tot dezelfde productmarkt worden gerekend. De NRI’s zullen moeten nagaan of een bepaalde leverancier zijn productieapparaat ook daadwerkelijk zou gebruiken of aanpassen om het betrokken product te vervaardigen of de betrokken dienst aan te bieden (bv. ligt het gebruik van hun capaciteit vast in het kader van langlopende leveringsovereenkomsten enz.).

| 42. | Er dient ook rekening te worden gehouden met bestaande juridische of andere wettelijke eisen die een belemmering kunnen vormen voor plannen om snel tot de relevante markt toe te treden, hetgeen een ontmoedigend effect kan hebben op de substitutie aan de aanbodzijde. |
| --- | --- |

42.

Er dient ook rekening te worden gehouden met bestaande juridische of andere wettelijke eisen die een belemmering kunnen vormen voor plannen om snel tot de relevante markt toe te treden, hetgeen een ontmoedigend effect kan hebben op de substitutie aan de aanbodzijde.

Ketensubstitutie

| 43. | De grenzen van de relevante markten kunnen worden verruimd om producten of geografische gebieden in aanmerking te nemen die weliswaar niet direct substitueerbaar zijn, maar toch in de marktdefinitie moeten worden opgenomen vanwege de ketensubstitutie (38). Er is sprake van ketensubstitutie wanneer kan worden aangetoond dat, hoewel de producten A en C geen directe substituten zijn, product B toch een substituut is voor zowel product A als product C, en dat product A en C dus binnen dezelfde productmarkt kunnen vallen aangezien hun respectievelijke prijsstelling kan worden begrensd door de substitueerbaarheid van product B. Dezelfde redenering geldt ook voor het definiëren van de geografische markt. Gezien het inherente risico dat de omvang van de relevante markt al te ruim wordt genomen, moeten bevindingen inzake het bestaan van ketensubstitutie-effecten grondig worden onderbouwd (39). |
| --- | --- |

43.

De grenzen van de relevante markten kunnen worden verruimd om producten of geografische gebieden in aanmerking te nemen die weliswaar niet direct substitueerbaar zijn, maar toch in de marktdefinitie moeten worden opgenomen vanwege de ketensubstitutie (38). Er is sprake van ketensubstitutie wanneer kan worden aangetoond dat, hoewel de producten A en C geen directe substituten zijn, product B toch een substituut is voor zowel product A als product C, en dat product A en C dus binnen dezelfde productmarkt kunnen vallen aangezien hun respectievelijke prijsstelling kan worden begrensd door de substitueerbaarheid van product B. Dezelfde redenering geldt ook voor het definiëren van de geografische markt. Gezien het inherente risico dat de omvang van de relevante markt al te ruim wordt genomen, moeten bevindingen inzake het bestaan van ketensubstitutie-effecten grondig worden onderbouwd (39).

| 44. | Wanneer de prijs voor vorige of huidige generaties van technologieën de prijs voor toekomstige generaties kan drukken, is er waarschijnlijk sprake van een substitutieketen, waardoor het gerechtvaardigd zou zijn om alle generaties technologieën onder te brengen in dezelfde relevante productmarkt. Aangezien een dergelijke druk op de prijzen gewoonlijk waarneembaar is voor verschillende generaties technologieën, worden deze over het algemeen geacht tot dezelfde markt te behoren. |
| --- | --- |

44.

Wanneer de prijs voor vorige of huidige generaties van technologieën de prijs voor toekomstige generaties kan drukken, is er waarschijnlijk sprake van een substitutieketen, waardoor het gerechtvaardigd zou zijn om alle generaties technologieën onder te brengen in dezelfde relevante productmarkt. Aangezien een dergelijke druk op de prijzen gewoonlijk waarneembaar is voor verschillende generaties technologieën, worden deze over het algemeen geacht tot dezelfde markt te behoren.

| 45. | Het is mogelijk dat een groep gebruikers de traditionele technologie nog steeds gebruikt nadat de meeste klanten naar een beter presterende infrastructuur zijn overgeschakeld. In dit geval moeten de NRI’s een regelgevingsaanpak hanteren waarmee de cyclus van gebondenheid niet in stand wordt gehouden door de definitie van al te kleine markten. |
| --- | --- |

45.

Het is mogelijk dat een groep gebruikers de traditionele technologie nog steeds gebruikt nadat de meeste klanten naar een beter presterende infrastructuur zijn overgeschakeld. In dit geval moeten de NRI’s een regelgevingsaanpak hanteren waarmee de cyclus van gebondenheid niet in stand wordt gehouden door de definitie van al te kleine markten.

2.3.   Definitie van de geografische markt

| 46. | Zodra de relevante productmarkt is gedefinieerd, moet de geografische omvang ervan worden afgebakend. Een NRI kan pas nadat de geografische omvang van de product- of dienstenmarkt is afgebakend, een correcte beoordeling maken van de concurrentievoorwaarden op die markt. |
| --- | --- |

46.

Zodra de relevante productmarkt is gedefinieerd, moet de geografische omvang ervan worden afgebakend. Een NRI kan pas nadat de geografische omvang van de product- of dienstenmarkt is afgebakend, een correcte beoordeling maken van de concurrentievoorwaarden op die markt.

| 47. | De afbakening van geografische markten verloopt volgens dezelfde beginselen als die welke in het bovenstaande punt werden besproken in verband met de beoordeling van de substitutie aan de vraag- en de aanbodzijde als reactie op een relatieve prijsstijging. |
| --- | --- |

47.

De afbakening van geografische markten verloopt volgens dezelfde beginselen als die welke in het bovenstaande punt werden besproken in verband met de beoordeling van de substitutie aan de vraag- en de aanbodzijde als reactie op een relatieve prijsstijging.

| 48. | Volgens de jurisprudentie omvat de relevante geografische markt het gebied waarbinnen de betrokken ondernemingen een rol spelen in de vraag naar en het aanbod van de betrokken producten of diensten, waarbinnen de concurrentievoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van aangrenzende gebieden kan worden onderscheiden doordat daar duidelijk afwijkende concurrentievoorwaarden heersen (40). Gebieden waarin de concurrentievoorwaarden heterogeen zijn, worden niet als een uniforme markt beschouwd (41). |
| --- | --- |

48.

Volgens de jurisprudentie omvat de relevante geografische markt het gebied waarbinnen de betrokken ondernemingen een rol spelen in de vraag naar en het aanbod van de betrokken producten of diensten, waarbinnen de concurrentievoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van aangrenzende gebieden kan worden onderscheiden doordat daar duidelijk afwijkende concurrentievoorwaarden heersen (40). Gebieden waarin de concurrentievoorwaarden heterogeen zijn, worden niet als een uniforme markt beschouwd (41).

| 49. | Wat betreft de keuze van de geografische eenheid die als uitgangspunt moet worden genomen voor de beoordeling door de NRI, heeft de Commissie herhaaldelijk verklaard (42) dat de NRI’s ervoor moeten zorgen dat deze eenheden: a) van een passende omvang zijn, d.w.z. klein genoeg om duidelijk afwijkende concurrentievoorwaarden binnen elke eenheid te voorkomen, maar groot genoeg om een microanalyse die veel middelen vergt, lasten met zich meebrengt en kan leiden tot marktversnippering te vermijden; b) de netwerkstructuur van alle betrokken marktdeelnemers weerspiegelen, en c) duidelijke en stabiele grenzen hebben in de loop van de tijd. |
| --- | --- |

49.

Wat betreft de keuze van de geografische eenheid die als uitgangspunt moet worden genomen voor de beoordeling door de NRI, heeft de Commissie herhaaldelijk verklaard (42) dat de NRI’s ervoor moeten zorgen dat deze eenheden: a) van een passende omvang zijn, d.w.z. klein genoeg om duidelijk afwijkende concurrentievoorwaarden binnen elke eenheid te voorkomen, maar groot genoeg om een microanalyse die veel middelen vergt, lasten met zich meebrengt en kan leiden tot marktversnippering te vermijden; b) de netwerkstructuur van alle betrokken marktdeelnemers weerspiegelen, en c) duidelijke en stabiele grenzen hebben in de loop van de tijd.

| 50. | Indien er regionale afwijkingen worden geconstateerd die evenwel niet voldoende uit elkaar liggen om verschillende geografische markten of vaststellingen van aanmerkelijke marktmacht te rechtvaardigen, kunnen de NRI’s geografisch gedifferentieerde oplossingen toepassen (43). De stabiliteit van de differentiatie — met name de mate waarin de grenzen van het concurrerende gebied duidelijk kunnen worden afgebakend en in de loop van de tijd consistent blijven — is de sleutel tot het onderscheid tussen geografische segmentering bij de marktdefinitie en segmentering als oplossing. |
| --- | --- |

50.

Indien er regionale afwijkingen worden geconstateerd die evenwel niet voldoende uit elkaar liggen om verschillende geografische markten of vaststellingen van aanmerkelijke marktmacht te rechtvaardigen, kunnen de NRI’s geografisch gedifferentieerde oplossingen toepassen (43). De stabiliteit van de differentiatie — met name de mate waarin de grenzen van het concurrerende gebied duidelijk kunnen worden afgebakend en in de loop van de tijd consistent blijven — is de sleutel tot het onderscheid tussen geografische segmentering bij de marktdefinitie en segmentering als oplossing.

| 51. | In de sector elektronische communicatie vindt de definitie van de geografisch relevante markt traditioneel plaats op basis van twee hoofdcriteria (44):






  a) | het gebied dat door een netwerk wordt bestreken (45), en |
| --- | --- | --- |

51.

In de sector elektronische communicatie vindt de definitie van de geografisch relevante markt traditioneel plaats op basis van twee hoofdcriteria (44):

a)

het gebied dat door een netwerk wordt bestreken (45), en

| b) | het bestaan van juridische en andere wettelijke instrumenten (46). |
| --- | --- |

b)

het bestaan van juridische en andere wettelijke instrumenten (46).

3.   HET BEOORDELEN VAN AANMERKELIJKE MARKTMACHT

| 52. | Volgens artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2002/21/EG wordt een onderneming geacht een aanmerkelijke marktmacht te hebben, wanneer zij, alleen of samen met andere, een aan machtspositie gelijkwaardige positie, dit wil zeggen een economische kracht bezit die haar in staat stelt zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen (47). |
| --- | --- |

52.

Volgens artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2002/21/EG wordt een onderneming geacht een aanmerkelijke marktmacht te hebben, wanneer zij, alleen of samen met andere, een aan machtspositie gelijkwaardige positie, dit wil zeggen een economische kracht bezit die haar in staat stelt zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en uiteindelijk consumenten te gedragen (47).

3.1.   Individuele aanmerkelijke marktmacht

| 53. | De aanwezigheid van individuele aanmerkelijke marktmacht wordt vastgesteld op basis van een aantal criteria, die worden beoordeeld zoals hieronder uiteengezet, in het licht van de in artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG gespecificeerde eisen als bedoeld in punt 13 van deze richtsnoeren. |
| --- | --- |

53.

De aanwezigheid van individuele aanmerkelijke marktmacht wordt vastgesteld op basis van een aantal criteria, die worden beoordeeld zoals hieronder uiteengezet, in het licht van de in artikel 16 van Richtlijn 2002/21/EG gespecificeerde eisen als bedoeld in punt 13 van deze richtsnoeren.

| 54. | Bij de beoordeling van de marktmacht van een onderneming is het belangrijk rekening te houden met het marktaandeel van de onderneming (48) en met dat van haar concurrenten, maar ook met de druk die potentiële concurrenten op de middellange termijn uitoefenen. Marktaandelen kunnen de NRI’s een nuttige eerste indicatie bieden van de marktstructuur en van het relatieve belang van de verschillende ondernemingen die op de markt actief zijn. Toch zal de Commissie marktaandelen interpreteren in het licht van de betrokken marktsituatie, en met name de dynamiek van de markt en de mate waarin producten gedifferentieerd zijn (49). |
| --- | --- |

54.

Bij de beoordeling van de marktmacht van een onderneming is het belangrijk rekening te houden met het marktaandeel van de onderneming (48) en met dat van haar concurrenten, maar ook met de druk die potentiële concurrenten op de middellange termijn uitoefenen. Marktaandelen kunnen de NRI’s een nuttige eerste indicatie bieden van de marktstructuur en van het relatieve belang van de verschillende ondernemingen die op de markt actief zijn. Toch zal de Commissie marktaandelen interpreteren in het licht van de betrokken marktsituatie, en met name de dynamiek van de markt en de mate waarin producten gedifferentieerd zijn (49).

| 55. | Volgens vaste rechtspraak levert het feit dat een onderneming gedurende een bepaalde tijd een zeer groot marktaandeel — meer dan 50 % — heeft, op zichzelf reeds het bewijs van een machtspositie, uitzonderingsomstandigheden daargelaten (50). De ervaring leert dat hoe hoger het marktaandeel is en hoe langer de periode waarover dit wordt aangehouden, des te groter de kans is dat zulks een belangrijke, eerste aanwijzing is voor het bestaan van aanmerkelijke marktmacht (51). |
| --- | --- |

55.

Volgens vaste rechtspraak levert het feit dat een onderneming gedurende een bepaalde tijd een zeer groot marktaandeel — meer dan 50 % — heeft, op zichzelf reeds het bewijs van een machtspositie, uitzonderingsomstandigheden daargelaten (50). De ervaring leert dat hoe hoger het marktaandeel is en hoe langer de periode waarover dit wordt aangehouden, des te groter de kans is dat zulks een belangrijke, eerste aanwijzing is voor het bestaan van aanmerkelijke marktmacht (51).

| 56. | Zelfs een onderneming met een groot marktaandeel kan echter niet in staat zijn zich merkbaar onafhankelijk te gedragen van klanten met voldoende onderhandelingsmacht (52). Het feit dat een onderneming met een groot marktaandeel op een bepaalde markt geleidelijk marktaandeel verliest, kan er bovendien op wijzen dat de markt concurrerender wordt, maar hoeft niet uit te sluiten dat aanmerkelijke marktmacht wordt vastgesteld. Marktaandelen die over een periode aanzienlijk fluctueren, kunnen een aanwijzing zijn dat marktmacht op de betrokken markt ontbreekt. Indien een nieuwkomer snel zijn marktaandeel kan vergroten, kan dit er ook op wijzen dat de desbetreffende markt concurrerender is en dat toegangsbelemmeringen (53) binnen een redelijke termijn kunnen worden overwonnen (54). |
| --- | --- |

56.

Zelfs een onderneming met een groot marktaandeel kan echter niet in staat zijn zich merkbaar onafhankelijk te gedragen van klanten met voldoende onderhandelingsmacht (52). Het feit dat een onderneming met een groot marktaandeel op een bepaalde markt geleidelijk marktaandeel verliest, kan er bovendien op wijzen dat de markt concurrerender wordt, maar hoeft niet uit te sluiten dat aanmerkelijke marktmacht wordt vastgesteld. Marktaandelen die over een periode aanzienlijk fluctueren, kunnen een aanwijzing zijn dat marktmacht op de betrokken markt ontbreekt. Indien een nieuwkomer snel zijn marktaandeel kan vergroten, kan dit er ook op wijzen dat de desbetreffende markt concurrerender is en dat toegangsbelemmeringen (53) binnen een redelijke termijn kunnen worden overwonnen (54).

| 57. | Indien het marktaandeel groot is (55), maar onder de drempel van 50 % ligt, moeten de NRI’s zich bij de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht verlaten op andere belangrijke structurele kenmerken van de markt. Zij moeten de economische kenmerken van de betrokken markt aan een grondige en structurele beoordeling onderwerpen voordat zij een conclusie trekken over het bestaan van aanmerkelijke marktmacht. |
| --- | --- |

57.

Indien het marktaandeel groot is (55), maar onder de drempel van 50 % ligt, moeten de NRI’s zich bij de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht verlaten op andere belangrijke structurele kenmerken van de markt. Zij moeten de economische kenmerken van de betrokken markt aan een grondige en structurele beoordeling onderwerpen voordat zij een conclusie trekken over het bestaan van aanmerkelijke marktmacht.

| 58. | De volgende, niet-limitatieve criteria zijn relevant om te bepalen over welke marktmacht een onderneming beschikt om zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en consumenten te gedragen (56):






  — | toegangsbelemmeringen; |
| --- | --- | --- |

58.

De volgende, niet-limitatieve criteria zijn relevant om te bepalen over welke marktmacht een onderneming beschikt om zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten, klanten en consumenten te gedragen (56):

—

toegangsbelemmeringen;

| — | expansiebelemmeringen; |
| --- | --- |

—

expansiebelemmeringen;

| — | de absolute en de relatieve grootte van de onderneming; |
| --- | --- |

—

de absolute en de relatieve grootte van de onderneming;

| — | de controle over niet gemakkelijk te dupliceren infrastructuur; |
| --- | --- |

—

de controle over niet gemakkelijk te dupliceren infrastructuur;

| — | technologische en commerciële voordelen of superioriteit; |
| --- | --- |

—

technologische en commerciële voordelen of superioriteit;

| — | geen of beperkte compenserende kopersmacht; |
| --- | --- |

—

geen of beperkte compenserende kopersmacht;

| — | gemakkelijke of bevoorrechte toegang tot kapitaalmarkten/financiële middelen; |
| --- | --- |

—

gemakkelijke of bevoorrechte toegang tot kapitaalmarkten/financiële middelen;

| — | product-/dienstendiversificatie (bijv. bundeling van producten of diensten); |
| --- | --- |

—

product-/dienstendiversificatie (bijv. bundeling van producten of diensten);

| — | schaalvoordelen; |
| --- | --- |

—

schaalvoordelen;

| — | toepassingsvoordelen; |
| --- | --- |

—

toepassingsvoordelen;

| — | directe en indirecte netwerkeffecten (57); |
| --- | --- |

—

directe en indirecte netwerkeffecten (57);

| — | verticale integratie; |
| --- | --- |

—

verticale integratie;

| — | een sterk ontwikkeld distributie- en verkoopnetwerk; |
| --- | --- |

—

een sterk ontwikkeld distributie- en verkoopnetwerk;

| — | het afsluiten van duurzame toegangsovereenkomsten op lange termijn; |
| --- | --- |

—

het afsluiten van duurzame toegangsovereenkomsten op lange termijn;

| — | contractuele verbintenissen met andere marktspelers die tot marktafscherming zouden kunnen leiden (58); |
| --- | --- |

—

contractuele verbintenissen met andere marktspelers die tot marktafscherming zouden kunnen leiden (58);

| — | het ontbreken van potentiële concurrentie. |
| --- | --- |

—

het ontbreken van potentiële concurrentie.

Afzonderlijk wijzen de bovenstaande criteria niet noodzakelijk op aanmerkelijke marktmacht. Een dergelijke vaststelling moet berusten op een combinatie van factoren.

| 59. | Een vaststelling dat er sprake is van een aanmerkelijke marktmacht, is ook afhankelijk van de beoordeling van het gemak waarmee de markt kan worden betreden. In de elektronischecommunicatiesector zijn de toegangsdrempels vaak hoog, met name door technologische belemmeringen zoals spectrumschaarste, waardoor de hoeveelheid beschikbaar spectrum beperkt is, of wanneer voor het betreden van de betrokken markt grote investeringen in infrastructuur noodzakelijk zijn en capaciteit voor een lange periode moet worden vastgelegd om winstgevend te kunnen zijn (59). |
| --- | --- |

59.

Een vaststelling dat er sprake is van een aanmerkelijke marktmacht, is ook afhankelijk van de beoordeling van het gemak waarmee de markt kan worden betreden. In de elektronischecommunicatiesector zijn de toegangsdrempels vaak hoog, met name door technologische belemmeringen zoals spectrumschaarste, waardoor de hoeveelheid beschikbaar spectrum beperkt is, of wanneer voor het betreden van de betrokken markt grote investeringen in infrastructuur noodzakelijk zijn en capaciteit voor een lange periode moet worden vastgelegd om winstgevend te kunnen zijn (59).

| 60. | Hoge toegangsdrempels kunnen echter aan relevantie verliezen op markten die onderhevig zijn aan voortdurende technologische vooruitgang, met name wanneer nieuwkomers door de opkomst van nieuwe technologieën kwalitatief verschillende diensten kunnen aanbieden waarmee ze de exploitant met aanmerkelijke marktmacht kunnen beconcurreren (60). Op markten voor elektronische communicatie kunnen innovatieve bedreigingen van potentiële concurrenten die de markt nog niet hebben betreden, voor concurrentiedruk zorgen. |
| --- | --- |

60.

Hoge toegangsdrempels kunnen echter aan relevantie verliezen op markten die onderhevig zijn aan voortdurende technologische vooruitgang, met name wanneer nieuwkomers door de opkomst van nieuwe technologieën kwalitatief verschillende diensten kunnen aanbieden waarmee ze de exploitant met aanmerkelijke marktmacht kunnen beconcurreren (60). Op markten voor elektronische communicatie kunnen innovatieve bedreigingen van potentiële concurrenten die de markt nog niet hebben betreden, voor concurrentiedruk zorgen.

| 61. | NRI’s moeten zich dus ook de vraag stellen in hoeverre het waarschijnlijk is dat ondernemingen die momenteel niet actief zijn op de betrokken productmarkt, op middellange termijn kunnen besluiten tot die markt toe te treden. Ondernemingen die in het geval van een prijsverhoging in de mogelijkheid verkeren hun productlijn/dienstenaanbod om te schakelen of uit te breiden en de markt te betreden, moeten door NRI’s worden behandeld als potentiële marktdeelnemers, ook al produceren ze momenteel niet het betrokken product of leveren ze niet de betrokken dienst. |
| --- | --- |

61.

NRI’s moeten zich dus ook de vraag stellen in hoeverre het waarschijnlijk is dat ondernemingen die momenteel niet actief zijn op de betrokken productmarkt, op middellange termijn kunnen besluiten tot die markt toe te treden. Ondernemingen die in het geval van een prijsverhoging in de mogelijkheid verkeren hun productlijn/dienstenaanbod om te schakelen of uit te breiden en de markt te betreden, moeten door NRI’s worden behandeld als potentiële marktdeelnemers, ook al produceren ze momenteel niet het betrokken product of leveren ze niet de betrokken dienst.

| 62. | Toetreding tot een markt is waarschijnlijker wanneer potentiële nieuwkomers al actief zijn op naburige markten (61) of diensten verstrekken die relevant zijn voor het aanbieden of beconcurreren van de desbetreffende retaildiensten (62). Het vermogen om de minimale kostenefficiënte schaalgrootte te bereiken, kan van cruciaal belang zijn om te bepalen of toetreding tot de markt al dan niet waarschijnlijk en duurzaam is (63). |
| --- | --- |

62.

Toetreding tot een markt is waarschijnlijker wanneer potentiële nieuwkomers al actief zijn op naburige markten (61) of diensten verstrekken die relevant zijn voor het aanbieden of beconcurreren van de desbetreffende retaildiensten (62). Het vermogen om de minimale kostenefficiënte schaalgrootte te bereiken, kan van cruciaal belang zijn om te bepalen of toetreding tot de markt al dan niet waarschijnlijk en duurzaam is (63).

| 63. | De NRI’s moeten ook zorgvuldig rekening houden met de schaal- en toepassingsvoordelen, de netwerkeffecten, het belang van toegang tot schaarse middelen en de verzonken kosten die verband houden met de uitbouw van het netwerk. |
| --- | --- |

63.

De NRI’s moeten ook zorgvuldig rekening houden met de schaal- en toepassingsvoordelen, de netwerkeffecten, het belang van toegang tot schaarse middelen en de verzonken kosten die verband houden met de uitbouw van het netwerk.

| 64. | De NRI’s moeten ook nagaan of de marktmacht van de gevestigde exploitant onder (prijs)druk kan komen door producten of diensten buiten de desbetreffende markt en de onderliggende retailmarkt(en), zoals OTT-aanbieders die onlinecommunicatiediensten aanbieden. Dus zelfs wanneer een NRI heeft geoordeeld dat de druk van deze producten en diensten op retailniveau niet sterk genoeg is om de retailmarkt daadwerkelijk concurrerend te maken of om een indirecte belemmering te vormen voor het aanbieden van wholesalediensten (met het oog op het definiëren van de wholesalemarkt), moeten potentiële belemmeringen nog steeds worden geëvalueerd in de fase van de AMM-beoordeling (64). Aangezien OTT-aanbieders momenteel zelf geen toegangsdiensten aanbieden, oefenen ze over het algemeen geen concurrentiedruk uit op toegangsmarkten. |
| --- | --- |

64.

De NRI’s moeten ook nagaan of de marktmacht van de gevestigde exploitant onder (prijs)druk kan komen door producten of diensten buiten de desbetreffende markt en de onderliggende retailmarkt(en), zoals OTT-aanbieders die onlinecommunicatiediensten aanbieden. Dus zelfs wanneer een NRI heeft geoordeeld dat de druk van deze producten en diensten op retailniveau niet sterk genoeg is om de retailmarkt daadwerkelijk concurrerend te maken of om een indirecte belemmering te vormen voor het aanbieden van wholesalediensten (met het oog op het definiëren van de wholesalemarkt), moeten potentiële belemmeringen nog steeds worden geëvalueerd in de fase van de AMM-beoordeling (64). Aangezien OTT-aanbieders momenteel zelf geen toegangsdiensten aanbieden, oefenen ze over het algemeen geen concurrentiedruk uit op toegangsmarkten.

3.2.   Gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht

| 65. | De definitie van wat een gezamenlijke machtspositie is in het mededingingsrecht, is te vinden in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie en is in de loop der jaren geëvolueerd. Het concept van gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht moet hiervan worden afgeleid. Een machtspositie kan worden ingenomen door meerdere ondernemingen die juridisch en economisch onafhankelijk van elkaar zijn, mits zij — vanuit economisch oogpunt — gezamenlijk optreden of gezamenlijk handelen als een collectieve eenheid op een specifieke markt (65). In de zaak Gencor
   (66) heeft het Hof onderzocht hoe desbetreffende marktkenmerken ertoe kunnen leiden dat partijen afhankelijk worden van elkaar, waardoor zij hun wederzijdse gedragingen kunnen voorzien. Zoals duidelijk wordt gesteld in de zaak Airtours
   (67) hoeft er geen sprake te zijn van een overeenkomst of van andere juridische banden om een gezamenlijke machtspositie vast te stellen. Een dergelijke vaststelling kan ook gegrond zijn op andere banden en afhangen van een economische beoordeling, met name een beoordeling van de structuur van de markt (68). |
| --- | --- |

65.

De definitie van wat een gezamenlijke machtspositie is in het mededingingsrecht, is te vinden in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie en is in de loop der jaren geëvolueerd. Het concept van gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht moet hiervan worden afgeleid. Een machtspositie kan worden ingenomen door meerdere ondernemingen die juridisch en economisch onafhankelijk van elkaar zijn, mits zij — vanuit economisch oogpunt — gezamenlijk optreden of gezamenlijk handelen als een collectieve eenheid op een specifieke markt (65). In de zaak Gencor
   (66) heeft het Hof onderzocht hoe desbetreffende marktkenmerken ertoe kunnen leiden dat partijen afhankelijk worden van elkaar, waardoor zij hun wederzijdse gedragingen kunnen voorzien. Zoals duidelijk wordt gesteld in de zaak Airtours
   (67) hoeft er geen sprake te zijn van een overeenkomst of van andere juridische banden om een gezamenlijke machtspositie vast te stellen. Een dergelijke vaststelling kan ook gegrond zijn op andere banden en afhangen van een economische beoordeling, met name een beoordeling van de structuur van de markt (68).

| 66. | Er is sprake van een gezamenlijke machtspositie wanneer, rekening houdend met de kenmerken van de betrokken markt, elk lid van de desbetreffende oligopolide machtspositie zich bewust wordt van de gemeenschappelijke belangen, en het mogelijk, economisch rationeel en dus verkieslijk vindt om duurzaam één front te vormen op de markt met het doel om boven concurrerende prijzen te verkopen zonder een overeenkomst te hoeven sluiten of zijn toevlucht te hoeven nemen tot onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van artikel 101 van het Verdrag, en zonder dat de daadwerkelijke of potentiële concurrenten dan wel de klanten en de consumenten hierop doeltreffend kunnen reageren (69). |
| --- | --- |

66.

Er is sprake van een gezamenlijke machtspositie wanneer, rekening houdend met de kenmerken van de betrokken markt, elk lid van de desbetreffende oligopolide machtspositie zich bewust wordt van de gemeenschappelijke belangen, en het mogelijk, economisch rationeel en dus verkieslijk vindt om duurzaam één front te vormen op de markt met het doel om boven concurrerende prijzen te verkopen zonder een overeenkomst te hoeven sluiten of zijn toevlucht te hoeven nemen tot onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van artikel 101 van het Verdrag, en zonder dat de daadwerkelijke of potentiële concurrenten dan wel de klanten en de consumenten hierop doeltreffend kunnen reageren (69).

| 67. | Het Gerecht oordeelde in de zaak Airtours dat aan drie voorwaarden moet worden voldaan voor het ontstaan van een aldus beschreven situatie van gezamenlijke machtspositie (70):






  — | in de eerste plaats moet elk lid van de oligopolide machtspositie het gedrag van de andere leden kunnen kennen teneinde na te gaan of zij één front vormen. Het volstaat niet dat elk lid van de oligopolide machtspositie zich ervan bewust is dat allen voordeel kunnen halen uit onderling afhankelijk marktgedrag, maar moet hij ook over een middel beschikken om te weten of de andere marktdeelnemers dezelfde strategie volgen en handhaven. De markt moet dus voldoende doorzichtig zijn om elk lid van de oligopolide machtspositie in staat te stellen voldoende nauwkeurig en snel de ontwikkeling van het marktgedrag van elk van de overige leden te kennen; |
| --- | --- | --- |

67.

Het Gerecht oordeelde in de zaak Airtours dat aan drie voorwaarden moet worden voldaan voor het ontstaan van een aldus beschreven situatie van gezamenlijke machtspositie (70):

—

in de eerste plaats moet elk lid van de oligopolide machtspositie het gedrag van de andere leden kunnen kennen teneinde na te gaan of zij één front vormen. Het volstaat niet dat elk lid van de oligopolide machtspositie zich ervan bewust is dat allen voordeel kunnen halen uit onderling afhankelijk marktgedrag, maar moet hij ook over een middel beschikken om te weten of de andere marktdeelnemers dezelfde strategie volgen en handhaven. De markt moet dus voldoende doorzichtig zijn om elk lid van de oligopolide machtspositie in staat te stellen voldoende nauwkeurig en snel de ontwikkeling van het marktgedrag van elk van de overige leden te kennen;

| — | in de tweede plaats is het noodzakelijk dat de situatie van stilzwijgende coördinatie duurzaam kan worden gehandhaafd, dat wil zeggen er moet een stimulans bestaan om niet van de gemeenschappelijke gedragslijn op de markt af te wijken. De leden van de oligopolide machtspositie kunnen daarvan slechts profiteren wanneer zij zich parallel blijven gedragen. Deze voorwaarde omvat dus het begrip vergeldingsmaatregelen in geval van een gedraging die van de gemeenschappelijke lijn afwijkt. Een situatie van gezamenlijke machtspositie is slechts levensvatbaar wanneer er sprake is van voldoende factoren met afschrikkende werking om duurzaam een stimulans te vormen om niet van de gemeenschappelijke gedragslijn af te wijken, wat betekent dat elk lid van de oligopolide machtspositie moet beseffen dat, wanneer hij een concurrentieslag ontketent om zijn marktaandeel te vergroten, anderen soortgelijke stappen zullen ondernemen, zodat zijn initiatief hem geen voordelen zal opleveren; |
| --- | --- |

—

in de tweede plaats is het noodzakelijk dat de situatie van stilzwijgende coördinatie duurzaam kan worden gehandhaafd, dat wil zeggen er moet een stimulans bestaan om niet van de gemeenschappelijke gedragslijn op de markt af te wijken. De leden van de oligopolide machtspositie kunnen daarvan slechts profiteren wanneer zij zich parallel blijven gedragen. Deze voorwaarde omvat dus het begrip vergeldingsmaatregelen in geval van een gedraging die van de gemeenschappelijke lijn afwijkt. Een situatie van gezamenlijke machtspositie is slechts levensvatbaar wanneer er sprake is van voldoende factoren met afschrikkende werking om duurzaam een stimulans te vormen om niet van de gemeenschappelijke gedragslijn af te wijken, wat betekent dat elk lid van de oligopolide machtspositie moet beseffen dat, wanneer hij een concurrentieslag ontketent om zijn marktaandeel te vergroten, anderen soortgelijke stappen zullen ondernemen, zodat zijn initiatief hem geen voordelen zal opleveren;

| — | in de derde plaats moet, om het bestaan van een machtspositie rechtens voldoende aan te tonen, ook worden bewezen dat de waarschijnlijke reactie van de werkelijke en potentiële concurrenten en van klanten die van de gemeenschappelijke gedragslijn verwachte resultaten niet aan het wankelen brengt. |
| --- | --- |

—

in de derde plaats moet, om het bestaan van een machtspositie rechtens voldoende aan te tonen, ook worden bewezen dat de waarschijnlijke reactie van de werkelijke en potentiële concurrenten en van klanten die van de gemeenschappelijke gedragslijn verwachte resultaten niet aan het wankelen brengt.

| 68. | In de zaak Impala II
   (71) bevestigde het Hof van Justitie dat de kans groter is dat stilzwijgende coördinatie zal plaatsvinden indien aan deze criteria is voldaan. Volgens het Hof van Justitie is de kans op een dergelijke stilzwijgende collusie groter indien de concurrenten gemakkelijk tot een Gemeenschappelijk Standpunt kunnen komen over de wijze waarop deze coördinatie dient te functioneren, met name over de elementen (72) waarop de voorgenomen coördinatie betrekking kan hebben. Tegelijkertijd wees het Hof erop dat bij de toepassing van deze criteria een mechanische benadering dient te worden vermeden die erin bestaat dat elk van deze criteria afzonderlijk wordt gecontroleerd en voorbij wordt gegaan aan het algemene economische mechanisme dat achter een hypothetische stilzwijgende coördinatie schuilgaat (73). Marktkenmerken moeten worden beoordeeld aan de hand van dat mechanisme van hypothetische coördinatie. |
| --- | --- |

68.

In de zaak Impala II
   (71) bevestigde het Hof van Justitie dat de kans groter is dat stilzwijgende coördinatie zal plaatsvinden indien aan deze criteria is voldaan. Volgens het Hof van Justitie is de kans op een dergelijke stilzwijgende collusie groter indien de concurrenten gemakkelijk tot een Gemeenschappelijk Standpunt kunnen komen over de wijze waarop deze coördinatie dient te functioneren, met name over de elementen (72) waarop de voorgenomen coördinatie betrekking kan hebben. Tegelijkertijd wees het Hof erop dat bij de toepassing van deze criteria een mechanische benadering dient te worden vermeden die erin bestaat dat elk van deze criteria afzonderlijk wordt gecontroleerd en voorbij wordt gegaan aan het algemene economische mechanisme dat achter een hypothetische stilzwijgende coördinatie schuilgaat (73). Marktkenmerken moeten worden beoordeeld aan de hand van dat mechanisme van hypothetische coördinatie.

| 69. | Tegen deze achtergrond moeten de NRI’s, wanneer ze nagaan of twee of meer ondernemingen in een relevante markt gezamenlijke AMM hebben, de te verwachten ontwikkelingen tijdens de volgende beoordelingsperiode analyseren om te bepalen of deze ondernemingen aan wettelijke verplichtingen ex ante moeten worden onderworpen (74). Alle overwegingen in aanmerking genomen, moeten zij op basis van de door het Hof geformuleerde economische test nagaan of de marktsituatie een mechanisme van stilzwijgende coördinatie in de hand zou werken. Zoals uiteengezet in overweging 26 van Richtlijn 2002/21/EG kan niet alleen worden geconstateerd dat twee of meer ondernemingen gezamenlijk een machtspositie hebben wanneer er structurele of andere banden tussen hen bestaan, maar ook indien de structuur van de betreffende markt gecoördineerde effecten bevordert. |
| --- | --- |

69.

Tegen deze achtergrond moeten de NRI’s, wanneer ze nagaan of twee of meer ondernemingen in een relevante markt gezamenlijke AMM hebben, de te verwachten ontwikkelingen tijdens de volgende beoordelingsperiode analyseren om te bepalen of deze ondernemingen aan wettelijke verplichtingen ex ante moeten worden onderworpen (74). Alle overwegingen in aanmerking genomen, moeten zij op basis van de door het Hof geformuleerde economische test nagaan of de marktsituatie een mechanisme van stilzwijgende coördinatie in de hand zou werken. Zoals uiteengezet in overweging 26 van Richtlijn 2002/21/EG kan niet alleen worden geconstateerd dat twee of meer ondernemingen gezamenlijk een machtspositie hebben wanneer er structurele of andere banden tussen hen bestaan, maar ook indien de structuur van de betreffende markt gecoördineerde effecten bevordert.

| 70. | Bij een prospectieve analyse moet rekening worden gehouden met in de loop van de volgende beoordelingsperiode te verwachten of te voorziene marktontwikkelingen om na te gaan of stilzwijgende collusie de waarschijnlijke marktuitkomst is. Er moet worden nagegaan in hoeverre de elementen van de door het Hof geformuleerde economische test aannemelijk zijn, met inachtneming van de marktstructuren en eventueel beschikbaar bewijsmateriaal over marktgedragingen die bevorderlijk zijn voor het ontwikkelen van het mechanisme van hypothetische coördinatie en voor het bereiken van een evenwicht op het vlak van stilzwijgende collusie. Enig mechanisme moet worden geanalyseerd in het kader van een plausibele theorie van stilzwijgende coördinatie (75), inclusief overwegingen over de beschikbare bewijzen en gegevens, en hypothetische overwegingen. Zoals kan worden afgeleid uit de hierboven vermelde rechtspraak moet het gebruik van een checklist worden vermeden. |
| --- | --- |

70.

Bij een prospectieve analyse moet rekening worden gehouden met in de loop van de volgende beoordelingsperiode te verwachten of te voorziene marktontwikkelingen om na te gaan of stilzwijgende collusie de waarschijnlijke marktuitkomst is. Er moet worden nagegaan in hoeverre de elementen van de door het Hof geformuleerde economische test aannemelijk zijn, met inachtneming van de marktstructuren en eventueel beschikbaar bewijsmateriaal over marktgedragingen die bevorderlijk zijn voor het ontwikkelen van het mechanisme van hypothetische coördinatie en voor het bereiken van een evenwicht op het vlak van stilzwijgende collusie. Enig mechanisme moet worden geanalyseerd in het kader van een plausibele theorie van stilzwijgende coördinatie (75), inclusief overwegingen over de beschikbare bewijzen en gegevens, en hypothetische overwegingen. Zoals kan worden afgeleid uit de hierboven vermelde rechtspraak moet het gebruik van een checklist worden vermeden.

| 71. | Net als in de richtsnoeren van de Commissie over horizontale fusies (76) moet in een prospectieve analyse rekening worden gehouden met alle beschikbare relevante informatie over de kenmerken van de betrokken markten, met inbegrip van zowel structurele aspecten als eerdere gedragingen van de marktdeelnemers. |
| --- | --- |

71.

Net als in de richtsnoeren van de Commissie over horizontale fusies (76) moet in een prospectieve analyse rekening worden gehouden met alle beschikbare relevante informatie over de kenmerken van de betrokken markten, met inbegrip van zowel structurele aspecten als eerdere gedragingen van de marktdeelnemers.

| 72. | In een minder complexe en meer stabiele economische omgeving is het doorgaans gemakkelijker om overeenstemming te bereiken over gecoördineerd gedrag. Aangezien coördinatie over het algemeen gemakkelijker is als er minder spelers zijn, zou het met name relevant kunnen zijn om te kijken naar het aantal marktdeelnemers. Ook kan het gemakkelijker zijn om overeenstemming te bereiken over de coördinatievoorwaarden indien er sprake is van een relatieve symmetrie, met name op het vlak van kostenstructuur, marktaandeel, capaciteitsniveau en bereik, het niveau van verticale integratie en het vermogen om bundels te kopiëren. |
| --- | --- |

72.

In een minder complexe en meer stabiele economische omgeving is het doorgaans gemakkelijker om overeenstemming te bereiken over gecoördineerd gedrag. Aangezien coördinatie over het algemeen gemakkelijker is als er minder spelers zijn, zou het met name relevant kunnen zijn om te kijken naar het aantal marktdeelnemers. Ook kan het gemakkelijker zijn om overeenstemming te bereiken over de coördinatievoorwaarden indien er sprake is van een relatieve symmetrie, met name op het vlak van kostenstructuur, marktaandeel, capaciteitsniveau en bereik, het niveau van verticale integratie en het vermogen om bundels te kopiëren.

| 73. | Er kan gemakkelijker worden uitgegaan van prijstransparantie in massa-retailmarkten en producthomogeniteit kan leiden tot meer transparantie, maar zelfs op retailniveau kunnen producten en tarieven minder complex worden gemaakt door eenvoudigere prijsregels te bepalen, bijvoorbeeld door een klein aantal in het oog springende referentieproducten te identificeren. Op elektronischecommunicatiemarkten met een bijna volledige vaste en mobiele penetratie is de vraag over het algemeen minder volatiel en kunnen nieuwe klanten alleen van andere marktspelers worden weggesnoept, waardoor de marktaandelen transparanter worden (77). |
| --- | --- |

73.

Er kan gemakkelijker worden uitgegaan van prijstransparantie in massa-retailmarkten en producthomogeniteit kan leiden tot meer transparantie, maar zelfs op retailniveau kunnen producten en tarieven minder complex worden gemaakt door eenvoudigere prijsregels te bepalen, bijvoorbeeld door een klein aantal in het oog springende referentieproducten te identificeren. Op elektronischecommunicatiemarkten met een bijna volledige vaste en mobiele penetratie is de vraag over het algemeen minder volatiel en kunnen nieuwe klanten alleen van andere marktspelers worden weggesnoept, waardoor de marktaandelen transparanter worden (77).

| 74. | Wanneer NRI’s op basis van actuele data een raming maken van de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen, moeten zij dit doen volgens een gewijzigde greenfieldbenadering, zoals uiteengezet in punt 17, hetgeen inhoudt dat bij de beoordeling geen rekening wordt gehouden met de effecten van bestaande, op aanmerkelijke marktmacht gebaseerde regulering (78). |
| --- | --- |

74.

Wanneer NRI’s op basis van actuele data een raming maken van de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen, moeten zij dit doen volgens een gewijzigde greenfieldbenadering, zoals uiteengezet in punt 17, hetgeen inhoudt dat bij de beoordeling geen rekening wordt gehouden met de effecten van bestaande, op aanmerkelijke marktmacht gebaseerde regulering (78).

| 75. | De aard van het bewijsmateriaal waarover de NRI’s beschikken in markten die op het ogenblik van de analyse gereguleerd zijn, zal verschillen van het bewijsmateriaal dat beschikbaar is in niet-gereguleerde markten. Toch is het nog steeds mogelijk dat NRI’s bewijsmateriaal met betrekking tot de marktstructuur en -gedragingen aanvoeren, bijvoorbeeld in gevallen waar de geldende regelgeving de waargenomen tekortkomingen van de markt niet volledig heeft hersteld. Dit betekent niet dat de bewijslast moet worden verlicht of dat het veronderstelde mechanisme van stilzwijgende coördinatie verschillend is. |
| --- | --- |

75.

De aard van het bewijsmateriaal waarover de NRI’s beschikken in markten die op het ogenblik van de analyse gereguleerd zijn, zal verschillen van het bewijsmateriaal dat beschikbaar is in niet-gereguleerde markten. Toch is het nog steeds mogelijk dat NRI’s bewijsmateriaal met betrekking tot de marktstructuur en -gedragingen aanvoeren, bijvoorbeeld in gevallen waar de geldende regelgeving de waargenomen tekortkomingen van de markt niet volledig heeft hersteld. Dit betekent niet dat de bewijslast moet worden verlicht of dat het veronderstelde mechanisme van stilzwijgende coördinatie verschillend is.

| 76. | Met betrekking tot punt 15 kunnen NRI’s dus, wanneer ze het bestaan van gezamenlijke AMM nagaan om te bepalen of regelgeving ex ante moet worden opgelegd, rekening houden met alle marktomstandigheden om vast te stellen dat de markt waarschijnlijk tot stilzwijgende collusie zal leiden indien er geen regelgeving ex ante bestaat, als i) deze omstandigheden in overeenstemming zijn met de economische grondslag van de door de NRI aangevoerde theorie inzake stilzwijgende collusie en als ii) wordt vastgesteld dat deze relevant zijn om te verklaren dat de markt bevorderlijk is voor de beschreven en vooronderstelde gedragingen van stilzwijgende collusie, nadat dit is beoordeeld op basis van een geïntegreerde analyse volgens de criteria die in de zaak Airtours zijn vastgesteld en in de Impala-zaken zijn bevestigd en verduidelijkt. |
| --- | --- |

76.

Met betrekking tot punt 15 kunnen NRI’s dus, wanneer ze het bestaan van gezamenlijke AMM nagaan om te bepalen of regelgeving ex ante moet worden opgelegd, rekening houden met alle marktomstandigheden om vast te stellen dat de markt waarschijnlijk tot stilzwijgende collusie zal leiden indien er geen regelgeving ex ante bestaat, als i) deze omstandigheden in overeenstemming zijn met de economische grondslag van de door de NRI aangevoerde theorie inzake stilzwijgende collusie en als ii) wordt vastgesteld dat deze relevant zijn om te verklaren dat de markt bevorderlijk is voor de beschreven en vooronderstelde gedragingen van stilzwijgende collusie, nadat dit is beoordeeld op basis van een geïntegreerde analyse volgens de criteria die in de zaak Airtours zijn vastgesteld en in de Impala-zaken zijn bevestigd en verduidelijkt.

| 77. | Bij de analyse van gezamenlijke AMM moet rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van de elektronischecommunicatiesector, en met name met het feit dat, als gevolg van de banden die gewoonlijk bestaan tussen de wholesale- en retailmarkten, het economische mechanisme van stilzwijgende collusie zich niet beperkt tot het wholesaleniveau, maar dat bij de beoordeling van dit mechanisme rekening moet worden gehouden met de wisselwerking tussen beide niveaus. In dit verband kunnen op retail- of wholesaleniveau aandachtspunt(en) worden bepaald en kan er vergelding plaatsvinden binnen de functioneel verbonden wholesale- en stroomafwaartse retailmarkt(en), alsook binnen aanverwante retailmarkten, of zelfs buiten deze markten indien de leden van het oligopolie er aanwezig zijn en op elkaar inwerken. |
| --- | --- |

77.

Bij de analyse van gezamenlijke AMM moet rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van de elektronischecommunicatiesector, en met name met het feit dat, als gevolg van de banden die gewoonlijk bestaan tussen de wholesale- en retailmarkten, het economische mechanisme van stilzwijgende collusie zich niet beperkt tot het wholesaleniveau, maar dat bij de beoordeling van dit mechanisme rekening moet worden gehouden met de wisselwerking tussen beide niveaus. In dit verband kunnen op retail- of wholesaleniveau aandachtspunt(en) worden bepaald en kan er vergelding plaatsvinden binnen de functioneel verbonden wholesale- en stroomafwaartse retailmarkt(en), alsook binnen aanverwante retailmarkten, of zelfs buiten deze markten indien de leden van het oligopolie er aanwezig zijn en op elkaar inwerken.

| 78. | Zoals het Hof van Justitie in de zaak Impala II heeft vastgesteld, kan een marktstructuur die aanzet tot stilzwijgende collusie niet alleen worden gekenmerkt door markttransparantie, maar ook door marktconcentratie en producthomogeniteit (79). Andere kenmerken die tot dezelfde conclusie kunnen leiden, kunnen uit de rechtspraak of voorafgaande regelgevingsbesluiten worden geëxtrapoleerd. Tot de niet-limitatieve lijst van marktkenmerken waarmee de NRI’s in hun beoordeling per geval rekening kunnen houden, behoren bijvoorbeeld marktaandelen, elasticiteit van de vraag, verticale integratie, compatibiliteit tussen kosten en output, volledige netwerkdekking, winstgevendheid en gemiddelde opbrengst per gebruiker (average revenue per user, ARPU), de relatieve symmetrie van de exploitanten en de daarmee samenhangende gelijksoortigheid van de retailactiviteiten. Er wordt echter geen limitatieve lijst voorgesteld. Bovendien moet de relevantie van deze parameters per geval worden vastgesteld en beoordeeld en moet er rekening worden gehouden met de nationale omstandigheden. Willen de NRI’s parameters gebruiken die geïnspireerd zijn op de ex-postbeoordeling van mededingingsbeleid of fusies, dan moeten zij daarbij de specifieke kenmerken van de regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector in acht nemen (80), om binnen de specifieke omstandigheden na te gaan of de kenmerken van de relevante markt dusdanig zijn dat elk lid van de oligopolide machtspositie het mogelijk, economisch rationeel en dus verkieslijk vindt om duurzaam één front te vormen op de markt (81). |
| --- | --- |

78.

Zoals het Hof van Justitie in de zaak Impala II heeft vastgesteld, kan een marktstructuur die aanzet tot stilzwijgende collusie niet alleen worden gekenmerkt door markttransparantie, maar ook door marktconcentratie en producthomogeniteit (79). Andere kenmerken die tot dezelfde conclusie kunnen leiden, kunnen uit de rechtspraak of voorafgaande regelgevingsbesluiten worden geëxtrapoleerd. Tot de niet-limitatieve lijst van marktkenmerken waarmee de NRI’s in hun beoordeling per geval rekening kunnen houden, behoren bijvoorbeeld marktaandelen, elasticiteit van de vraag, verticale integratie, compatibiliteit tussen kosten en output, volledige netwerkdekking, winstgevendheid en gemiddelde opbrengst per gebruiker (average revenue per user, ARPU), de relatieve symmetrie van de exploitanten en de daarmee samenhangende gelijksoortigheid van de retailactiviteiten. Er wordt echter geen limitatieve lijst voorgesteld. Bovendien moet de relevantie van deze parameters per geval worden vastgesteld en beoordeeld en moet er rekening worden gehouden met de nationale omstandigheden. Willen de NRI’s parameters gebruiken die geïnspireerd zijn op de ex-postbeoordeling van mededingingsbeleid of fusies, dan moeten zij daarbij de specifieke kenmerken van de regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector in acht nemen (80), om binnen de specifieke omstandigheden na te gaan of de kenmerken van de relevante markt dusdanig zijn dat elk lid van de oligopolide machtspositie het mogelijk, economisch rationeel en dus verkieslijk vindt om duurzaam één front te vormen op de markt (81).

Transparantie

| 79. | Op basis van de richtsnoeren in de punten 72, 73 en 77 vormt de vaststelling van een gemeenschappelijk beleid waarop toekomstig gedrag kan worden afgestemd, een uitgangspunt voor de constatering van gezamenlijke AMM. |
| --- | --- |

79.

Op basis van de richtsnoeren in de punten 72, 73 en 77 vormt de vaststelling van een gemeenschappelijk beleid waarop toekomstig gedrag kan worden afgestemd, een uitgangspunt voor de constatering van gezamenlijke AMM.

| 80. | Wanneer wordt onderzocht of een markt voldoende transparant is om stilzwijgende coördinatie mogelijk te maken, moet worden nagegaan of de marktdeelnemers sterke drijfveren hebben om zich op een herkenbaar gecoördineerd marktresultaat af te stemmen in plaats van zich concurrerend te gedragen. Dit is het geval wanneer de voordelen van mededingingsverstorende gedragingen op lange termijn zwaarder wegen dan de winsten die op korte termijn kunnen worden geboekt met concurrentiegedrag. Zoals uiteengezet in punt 78 worden de totstandbrenging en instandhouding van stilzwijgende coördinatie bevorderd door bepaalde marktkenmerken die een specifieke markt vatbaarder kunnen maken voor coördinatie. |
| --- | --- |

80.

Wanneer wordt onderzocht of een markt voldoende transparant is om stilzwijgende coördinatie mogelijk te maken, moet worden nagegaan of de marktdeelnemers sterke drijfveren hebben om zich op een herkenbaar gecoördineerd marktresultaat af te stemmen in plaats van zich concurrerend te gedragen. Dit is het geval wanneer de voordelen van mededingingsverstorende gedragingen op lange termijn zwaarder wegen dan de winsten die op korte termijn kunnen worden geboekt met concurrentiegedrag. Zoals uiteengezet in punt 78 worden de totstandbrenging en instandhouding van stilzwijgende coördinatie bevorderd door bepaalde marktkenmerken die een specifieke markt vatbaarder kunnen maken voor coördinatie.

| 81. | In de specifieke situatie van de elektronischecommunicatiesector, die wordt gekenmerkt door hoge toegangsdrempels en hoge verzonken kosten, worden nieuwkomers geprikkeld om hun marktaandeel te verhogen en zo de kosten terug te verdienen. Anderzijds kan ook zonder symmetrisch marktaandeel een prikkel ontstaan voor stilzwijgende collusie, zolang er een minimale schaalgrootte is bereikt (82) of de kostenstructuren vergelijkbaar zijn (83). |
| --- | --- |

81.

In de specifieke situatie van de elektronischecommunicatiesector, die wordt gekenmerkt door hoge toegangsdrempels en hoge verzonken kosten, worden nieuwkomers geprikkeld om hun marktaandeel te verhogen en zo de kosten terug te verdienen. Anderzijds kan ook zonder symmetrisch marktaandeel een prikkel ontstaan voor stilzwijgende collusie, zolang er een minimale schaalgrootte is bereikt (82) of de kostenstructuren vergelijkbaar zijn (83).

| 82. | In het kader van de beoordeling van het bestaan van gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht en zonder afbreuk te doen aan de in punt 67 beschreven criteria, zou de sterke afstemming van de prijzen over een lange periode, vooral indien deze hoger liggen dan bij normale mededinging, in combinatie met andere factoren die typisch zijn voor een gezamenlijke machtspositie, kunnen volstaan om, bij gebrek aan een andere redelijke verklaring, het bestaan van een gezamenlijke machtspositie te bewijzen, ook indien er geen harde directe bewijzen voor grote markttransparantie zijn, aangezien dit in dergelijke omstandigheden kan worden vermoed (84). Het onderzoek naar dergelijke omstandigheden moet met de nodige omzichtigheid worden verricht en moet vooral gebeuren op basis van de analyse van plausibele coördinatiestrategieën die in die omstandigheden kunnen bestaan (85). In het bijzonder met het oog op regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector vormt een zoals hierboven beschreven vaststelling van vooraf bestaande coördinatie geen voorwaarde, maar kan deze met name relevant zijn wanneer de kenmerken van de markt niet merkbaar veranderd zijn en/of het onwaarschijnlijk is dat ze in de volgende beoordelingsperiode zullen veranderen. |
| --- | --- |

82.

In het kader van de beoordeling van het bestaan van gezamenlijke aanmerkelijke marktmacht en zonder afbreuk te doen aan de in punt 67 beschreven criteria, zou de sterke afstemming van de prijzen over een lange periode, vooral indien deze hoger liggen dan bij normale mededinging, in combinatie met andere factoren die typisch zijn voor een gezamenlijke machtspositie, kunnen volstaan om, bij gebrek aan een andere redelijke verklaring, het bestaan van een gezamenlijke machtspositie te bewijzen, ook indien er geen harde directe bewijzen voor grote markttransparantie zijn, aangezien dit in dergelijke omstandigheden kan worden vermoed (84). Het onderzoek naar dergelijke omstandigheden moet met de nodige omzichtigheid worden verricht en moet vooral gebeuren op basis van de analyse van plausibele coördinatiestrategieën die in die omstandigheden kunnen bestaan (85). In het bijzonder met het oog op regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector vormt een zoals hierboven beschreven vaststelling van vooraf bestaande coördinatie geen voorwaarde, maar kan deze met name relevant zijn wanneer de kenmerken van de markt niet merkbaar veranderd zijn en/of het onwaarschijnlijk is dat ze in de volgende beoordelingsperiode zullen veranderen.

| 83. | Indien in het verleden vertoonde gedragingen de NRI’s informatie kunnen geven voor hun toekomstgerichte beoordeling van de waarschijnlijke marktdynamiek in de volgende beoordelingsperiode, moeten zij zich bewust zijn van de mogelijkheid dat, zelfs als er sprake is van regulering, louter de oplegging van op prijs gecontroleerde producten voor wholesaletoegang onvoldoende verklaring biedt voor een afstemming van de prijzen over een lange periode op retailniveau. Wanneer er geen andere redelijke verklaring bestaat, kan een dergelijke afstemming wijzen op stilzwijgende collusie indien er andere factoren meewegen die kenmerkend zijn voor een gezamenlijke machtspositie. Naast wettelijke verplichtingen die de prijsniveaus bepalen, kunnen redelijke verklaringen bijvoorbeeld economisch van aard zijn indien de prijsniveaus kunnen worden gerechtvaardigd aan de hand van de kostenstructuur in een concurrerende markt. |
| --- | --- |

83.

Indien in het verleden vertoonde gedragingen de NRI’s informatie kunnen geven voor hun toekomstgerichte beoordeling van de waarschijnlijke marktdynamiek in de volgende beoordelingsperiode, moeten zij zich bewust zijn van de mogelijkheid dat, zelfs als er sprake is van regulering, louter de oplegging van op prijs gecontroleerde producten voor wholesaletoegang onvoldoende verklaring biedt voor een afstemming van de prijzen over een lange periode op retailniveau. Wanneer er geen andere redelijke verklaring bestaat, kan een dergelijke afstemming wijzen op stilzwijgende collusie indien er andere factoren meewegen die kenmerkend zijn voor een gezamenlijke machtspositie. Naast wettelijke verplichtingen die de prijsniveaus bepalen, kunnen redelijke verklaringen bijvoorbeeld economisch van aard zijn indien de prijsniveaus kunnen worden gerechtvaardigd aan de hand van de kostenstructuur in een concurrerende markt.

| 84. | Voor de beoordeling van het transparantiecriterium kan, in de specifieke omstandigheden van regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiemarkten, waar de toegangsdrempels voor nieuwkomers doorgaans hoog zijn, het feit dat eigenaren weigeren om onder redelijke voorwaarden wholesaletoegang tot hun netwerk te bieden, een element zijn dat erop wijst dat leden van een oligopolie een gemeenschappelijk beleid voeren. Een dergelijke weigering door netwerkexploitanten kan derhalve wijzen op het bestaan van gemeenschappelijk beleid en weegt samen met andere factoren mee in een analyse van gezamenlijke AMM. Een element dat gebaseerd is op het weigeren van toegang, kan ofwel worden aangetroffen bij exploitanten die niet zijn onderworpen aan toegangsverplichtingen ex ante, ofwel worden verwacht bij exploitanten die ten tijde van de analyse aan dergelijke verplichtingen zijn onderworpen, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Tot deze voorwaarden behoren een gemeenschappelijke prikkel om aanzienlijke of abnormaal hoge huren (winsten) in stand te houden op stroomafwaartse of aanverwante retailmarkten waarvan de NRI acht dat ze niet in verhouding staan tot de gedane investeringen en de gelopen risico’s (86), of andere niet-prijsgerelateerde vormen van gemeenschappelijk beleid in een voor stilzwijgende coördinatie bevorderlijke markt, die onverenigbaar zijn met een goed functionerende retailmarkt, zoals bepaald door het Hof in het arrest Impala II
   (87), waarmee ook kan worden bewezen dat de weigering van de toegang een geloofwaardig element is. Het is ook van belang te beoordelen of de betrokken exploitant over voldoende schaalgrootte beschikt om de verlening van een dienst op wholesaleniveau aan derden te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

84.

Voor de beoordeling van het transparantiecriterium kan, in de specifieke omstandigheden van regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiemarkten, waar de toegangsdrempels voor nieuwkomers doorgaans hoog zijn, het feit dat eigenaren weigeren om onder redelijke voorwaarden wholesaletoegang tot hun netwerk te bieden, een element zijn dat erop wijst dat leden van een oligopolie een gemeenschappelijk beleid voeren. Een dergelijke weigering door netwerkexploitanten kan derhalve wijzen op het bestaan van gemeenschappelijk beleid en weegt samen met andere factoren mee in een analyse van gezamenlijke AMM. Een element dat gebaseerd is op het weigeren van toegang, kan ofwel worden aangetroffen bij exploitanten die niet zijn onderworpen aan toegangsverplichtingen ex ante, ofwel worden verwacht bij exploitanten die ten tijde van de analyse aan dergelijke verplichtingen zijn onderworpen, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Tot deze voorwaarden behoren een gemeenschappelijke prikkel om aanzienlijke of abnormaal hoge huren (winsten) in stand te houden op stroomafwaartse of aanverwante retailmarkten waarvan de NRI acht dat ze niet in verhouding staan tot de gedane investeringen en de gelopen risico’s (86), of andere niet-prijsgerelateerde vormen van gemeenschappelijk beleid in een voor stilzwijgende coördinatie bevorderlijke markt, die onverenigbaar zijn met een goed functionerende retailmarkt, zoals bepaald door het Hof in het arrest Impala II
   (87), waarmee ook kan worden bewezen dat de weigering van de toegang een geloofwaardig element is. Het is ook van belang te beoordelen of de betrokken exploitant over voldoende schaalgrootte beschikt om de verlening van een dienst op wholesaleniveau aan derden te rechtvaardigen.

Duurzaamheid

| 85. | Om ervoor te zorgen dat het gemeenschappelijke beleid mettertijd duurzaam wordt, moet ieder lid van het oligopolie een stimulans krijgen om niet van de coördinatieafspraken af te wijken. Dit vloeit voort uit het feit dat de leden van de oligopolide machtspositie alleen voordeel hebben bij deze situatie indien ze zich allemaal parallel blijven gedragen. Het coördinatiemechanisme blijft op termijn alleen geloofwaardig als er een geloofwaardige dreiging van vergeldingsmaatregelen is waardoor afwijking wordt ontmoedigd. |
| --- | --- |

85.

Om ervoor te zorgen dat het gemeenschappelijke beleid mettertijd duurzaam wordt, moet ieder lid van het oligopolie een stimulans krijgen om niet van de coördinatieafspraken af te wijken. Dit vloeit voort uit het feit dat de leden van de oligopolide machtspositie alleen voordeel hebben bij deze situatie indien ze zich allemaal parallel blijven gedragen. Het coördinatiemechanisme blijft op termijn alleen geloofwaardig als er een geloofwaardige dreiging van vergeldingsmaatregelen is waardoor afwijking wordt ontmoedigd.

| 86. | Met betrekking tot het opleggen van een sanctie heeft het Gerecht verduidelijkt dat het loutere bestaan van doeltreffende afschrikmiddelen in beginsel volstaat, aangezien er geen reden is om een sanctie op te leggen indien de leden van het oligopolie zich houden aan het gemeenschappelijke beleid. Het doeltreffendste afschrikmiddel is het middel dat niet hoeft te worden toegepast (88). |
| --- | --- |

86.

Met betrekking tot het opleggen van een sanctie heeft het Gerecht verduidelijkt dat het loutere bestaan van doeltreffende afschrikmiddelen in beginsel volstaat, aangezien er geen reden is om een sanctie op te leggen indien de leden van het oligopolie zich houden aan het gemeenschappelijke beleid. Het doeltreffendste afschrikmiddel is het middel dat niet hoeft te worden toegepast (88).

| 87. | Deze verduidelijking is vooral relevant wanneer een NRI bijvoorbeeld van mening is dat het element voor stilzwijgende collusie op wholesaleniveau bestaat uit een (constructieve) weigering van wholesaletoegang (89), terwijl er slechts een beperkt aantal wholesaletransacties zijn. In dergelijke gevallen moeten de NRI’s niet vaststellen of de vergeldingsmiddelen inhouden dat een andere toegangsovereenkomst is afgesloten door de andere stilzwijgend coördinerende exploitant(en), maar of er een ander (90) geloofwaardig vergeldingsmiddel is op de onderliggende of verwante retailmarkt(en) (zoals kortlopende prijsoorlogen) (91). Overwegingen betreffende de portabiliteit en het opzeggingspercentage (92) in de specifieke omstandigheden zouden verder kunnen helpen om de veronderstelde flexibiliteit van consumenten bij prijsveranderingen te staven en zouden de NRI helpen te voorspellen in hoeverre vergelding op retailniveau effect kan sorteren (93). |
| --- | --- |

87.

Deze verduidelijking is vooral relevant wanneer een NRI bijvoorbeeld van mening is dat het element voor stilzwijgende collusie op wholesaleniveau bestaat uit een (constructieve) weigering van wholesaletoegang (89), terwijl er slechts een beperkt aantal wholesaletransacties zijn. In dergelijke gevallen moeten de NRI’s niet vaststellen of de vergeldingsmiddelen inhouden dat een andere toegangsovereenkomst is afgesloten door de andere stilzwijgend coördinerende exploitant(en), maar of er een ander (90) geloofwaardig vergeldingsmiddel is op de onderliggende of verwante retailmarkt(en) (zoals kortlopende prijsoorlogen) (91). Overwegingen betreffende de portabiliteit en het opzeggingspercentage (92) in de specifieke omstandigheden zouden verder kunnen helpen om de veronderstelde flexibiliteit van consumenten bij prijsveranderingen te staven en zouden de NRI helpen te voorspellen in hoeverre vergelding op retailniveau effect kan sorteren (93).

| 88. | De NRI’s moeten per geval bekijken hoe geloofwaardig een bedreiging met een sanctie (mechanisme) en/of de uitvoering ervan zijn. |
| --- | --- |

88.

De NRI’s moeten per geval bekijken hoe geloofwaardig een bedreiging met een sanctie (mechanisme) en/of de uitvoering ervan zijn.

Externe factoren

| 89. | Bij de beoordeling van factoren die een compenserende uitwerking kunnen hebben op de theorie van stilzwijgende collusie, moet ook vanuit economisch standpunt worden overwogen of de huidige marktdeelnemers die niet tot het stilzwijgend coördinerende oligopolie behoren marginale concurrenten zijn of het potentieel hebben om buitenbeentjes te worden, en of de klanten over voldoende compenserende kopersmacht beschikken om het collusiemechanisme in gevaar te brengen. |
| --- | --- |

89.

Bij de beoordeling van factoren die een compenserende uitwerking kunnen hebben op de theorie van stilzwijgende collusie, moet ook vanuit economisch standpunt worden overwogen of de huidige marktdeelnemers die niet tot het stilzwijgend coördinerende oligopolie behoren marginale concurrenten zijn of het potentieel hebben om buitenbeentjes te worden, en of de klanten over voldoende compenserende kopersmacht beschikken om het collusiemechanisme in gevaar te brengen.

| 90. | In het kader van regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector kunnen de marktpositie en de sterkte van de concurrenten worden beoordeeld op basis van diverse factoren met betrekking tot de toegangsdrempels voor potentiële concurrenten en de concurrentiepositie en belemmeringen voor de groei van bestaande marktdeelnemers. Tot de relevante parameters die bij deze beoordeling worden gebruikt, behoren het marktaandeel in de betrokken markt, de daarmee samenhangende toepassingsvoordelen, het potentieel om input te leveren voor alle producten waar de klanten op retailniveau om vragen, de relatieve sterkte in de voornaamste sector van activiteit, het bestaan van marginale concurrenten of buitenbeentjes enz. In dit verband moeten de NRI’s in hun ontwerpmaatregel een beoordeling opnemen met betrekking tot de vraag of de marginale concurrenten de strijd kunnen aangaan met de mededingingsverstorende gecoördineerde uitkomst (94). |
| --- | --- |

90.

In het kader van regelgeving ex ante in de elektronischecommunicatiesector kunnen de marktpositie en de sterkte van de concurrenten worden beoordeeld op basis van diverse factoren met betrekking tot de toegangsdrempels voor potentiële concurrenten en de concurrentiepositie en belemmeringen voor de groei van bestaande marktdeelnemers. Tot de relevante parameters die bij deze beoordeling worden gebruikt, behoren het marktaandeel in de betrokken markt, de daarmee samenhangende toepassingsvoordelen, het potentieel om input te leveren voor alle producten waar de klanten op retailniveau om vragen, de relatieve sterkte in de voornaamste sector van activiteit, het bestaan van marginale concurrenten of buitenbeentjes enz. In dit verband moeten de NRI’s in hun ontwerpmaatregel een beoordeling opnemen met betrekking tot de vraag of de marginale concurrenten de strijd kunnen aangaan met de mededingingsverstorende gecoördineerde uitkomst (94).

| 91. | Zoals vermeld in punt 59 hebben de markten voor elektronischecommunicatiediensten hoge toegangsdrempels, die enerzijds economisch van aard zijn, omdat het zonder overeenkomst voor wholesaletoegang duur en tijdrovend is om netwerken uit te bouwen, en anderzijds ook van juridische aard zijn, omdat met name spectrumbeleid het aantal exploitanten van mobiele netwerken kan beperken (95). Daarom moet een hypothetische nieuwkomer die de stilzwijgende collusie aan het wankelen zou kunnen brengen, zich waarschijnlijk op zijn minst gedeeltelijk verlaten op de infrastructuur van anderen. Zonder maatregelen van regelgevende aard, duurzame commerciële overeenkomsten of disruptieve technologische innovatie, kan in de regel worden aangenomen dat de kans op de korte en middellange termijn klein is dat een verstorend element opgang maakt. |
| --- | --- |

91.

Zoals vermeld in punt 59 hebben de markten voor elektronischecommunicatiediensten hoge toegangsdrempels, die enerzijds economisch van aard zijn, omdat het zonder overeenkomst voor wholesaletoegang duur en tijdrovend is om netwerken uit te bouwen, en anderzijds ook van juridische aard zijn, omdat met name spectrumbeleid het aantal exploitanten van mobiele netwerken kan beperken (95). Daarom moet een hypothetische nieuwkomer die de stilzwijgende collusie aan het wankelen zou kunnen brengen, zich waarschijnlijk op zijn minst gedeeltelijk verlaten op de infrastructuur van anderen. Zonder maatregelen van regelgevende aard, duurzame commerciële overeenkomsten of disruptieve technologische innovatie, kan in de regel worden aangenomen dat de kans op de korte en middellange termijn klein is dat een verstorend element opgang maakt.

| 92. | Wat de klanten betreft, is het onwaarschijnlijk dat zij op massamarkten individueel enige kopersmacht van betekenis kunnen uitoefenen. Aan de andere kant zou een aantal zakelijke eindgebruikers die producten op bedrijfsniveau of op maat kopen, compenserende kopersmacht kunnen uitoefenen en moet hun mogelijke reactie in de specifieke markt in voorkomend geval worden geanalyseerd. |
| --- | --- |

92.

Wat de klanten betreft, is het onwaarschijnlijk dat zij op massamarkten individueel enige kopersmacht van betekenis kunnen uitoefenen. Aan de andere kant zou een aantal zakelijke eindgebruikers die producten op bedrijfsniveau of op maat kopen, compenserende kopersmacht kunnen uitoefenen en moet hun mogelijke reactie in de specifieke markt in voorkomend geval worden geanalyseerd.

| 93. | Deze mededeling is gericht tot de lidstaten. |
| --- | --- |

93.

Deze mededeling is gericht tot de lidstaten.

Voor de Commissie

Mariya GABRIEL

Lid van de Commissie

---

(1)  Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 33).

1

(2)  Toelichting bij de richtsnoeren voor de marktanalyse en de beoordeling van aanmerkelijke marktmacht in het bestek van het EU-regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (SWD(2018) 124).

2

(3)  Richtlijn 2002/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de toegang tot en interconnectie van elektronischecommunicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten (Toegangsrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 7).

3

(4)  Richtlijn 2002/20/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 betreffende de machtiging voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (Machtigingsrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 21).

4

(5)  Richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (Universeledienstrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 51).

5

(6)  Verordening (EU) nr. 531/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2012 betreffende roaming op openbare mobielecommunicatienetwerken binnen de Unie (PB L 172 van 30.6.2012, blz. 10), zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2015/2120 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 (PB L 310 van 26.11.2015, blz. 1) en Verordening (EU) 2017/920 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 (PB L 147 van 9.6.2017, blz. 1).

6

(7)  Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie van 9 oktober 2014 betreffende relevante producten- en dienstenmarkten in de elektronischecommunicatiesector die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen overeenkomstig Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (PB L 295 van 11.10.2014, blz. 79).

7

(8)  Bekendmaking van de Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht (PB C 372 van 9.12.1997, blz. 5) (Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling). Ten behoeve van de toepassing van het mededingingsrecht wordt in de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling verklaard dat het concept relevante markt nauw samenhangt met de doelstellingen van de relevante beleidsgebieden, de handhaving achteraf overeenkomstig de artikelen 101 en 102 van het Verdrag of de ex-antebeoordeling overeenkomstig de EU-concentratieverordening.

8

(9)  Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1).

9

(10)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

10

(11)  In artikel 16, lid 6, van de kaderrichtlijn is momenteel bepaald dat de NRI’s nieuwe ontwerpmaatregelen meedelen aan de Commissie binnen drie jaar na de aanneming van een eerdere maatregel met betrekking tot die markt.

11

(12)  Overweging 27 van de kaderrichtlijn.

12

(13)  Toelichting bij Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie, SWD(2014) 298, blz. 8.

13

(14)  Zaken FI/2004/0082, ES/2005/0330 en NL/2015/1727. Zie ook zaak CZ/2012/1322.

14

(15)  Zaken IE/2004/0121, ES/2005/0330, SI/2009/0913 en NL/2015/1727.

15

(16)  Zie punt 4 van Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie, de toelichting daarbij en zaak FR/2014/1670.

16

(17)  Artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2002/21/EG.

17

(18)  Het gebruik van het begrip „relevante markt” impliceert de beschrijving van de producten of diensten die deze markt omvat, en de beoordeling van de geografische omvang van die markt. In de onderhavige tekst zijn de begrippen „producten” en „diensten” onderling verwisselbaar. Volgens punt 7 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling omvat „een relevante productmarkt [...] alle producten en/of diensten die op grond van hun kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor zij zijn bestemd, door de consument als onderling verwisselbaar of substitueerbaar worden beschouwd”.

18

(19)  Zaak C-209/98, Entreprenørforeningens Affalds, EU:C:2000:279, punt 57 en zaak C-242/95, GT-Link, EU:C:1997:376, punt 36. Erkend dient te worden dat de marktdefinitie geen doelstelling op zich is, maar deel uitmaakt van een proces — nagaan hoe groot de marktmacht van een onderneming is.

19

(20)  Gevoegde zaken C-68/94 en C-30/95, Frankrijk e.a./Commissie, EU:C:1998:148. Zie ook punt 12 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling.

20

(21)  De belangrijkste markten voor producten en diensten waarvan de kenmerken van dien aard zijn dat wettelijke verplichtingen ex ante in beginsel gerechtvaardigd zijn, zijn vastgesteld in Aanbeveling 2014/710/EU Hiermee moeten de NRI’s zo veel mogelijk rekening houden bij het definiëren van relevante markten.

21

(22)  Zoals ook wordt vermeld in de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling, is vanuit economisch standpunt — voor het definiëren van de relevante markt — substitutie aan de vraagzijde de belangrijkste onmiddellijke en daadwerkelijke disciplinerende factor voor de aanbieders van een bepaald product, voornamelijk met betrekking tot hun prijsbeleid.

22

(23)  Zie ook punt 24 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling.

23

(24)  Het is niet noodzakelijk dat alle consumenten op een concurrerend product overschakelen; het volstaat dat voldoende consumenten overschakelen zodat een relatieve prijsstijging niet rendeert. Deze eis correspondeert met het principe van „voldoende substitueerbaarheid”, zoals dat in de jurisprudentie van het Hof van Justitie is vastgelegd; zie voetnoot 27.

24

(25)  Het begrip „korte termijn” is afhankelijk van de marktkenmerken en de nationale omstandigheden. In punt 580 van COMP/39.525, Telekomunikacja Polska, heeft de Commissie uiteengezet dat er sprake is van substitutie aan de aanbodzijde wanneer aanbieders kunnen overschakelen op de productie van de relevante producten en deze op korte termijn op de markt kunnen brengen in antwoord op geringe en duurzame wijzigingen van de relatieve prijzen. Volgens voetnoot 4 in punt 20 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling is de relevante periode „een periode waarvoor geen aanzienlijke aanpassing van de bestaande materiële en immateriële activa vereist is”.

25

(26)  Zie ook punt 20 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling.

26

(27)  Zie punt 580 van COMP/39.525, Telekomunikacja Polska.

27

(28)  Zie ook de punten 20 tot en met 23 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling en punt 39 van zaak IV/M.1225, Enso/Stora (PB L 254 van 29.9.1999, blz. 9).

28

(29)  Zie ook punt 24 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling.

29

(30)  Zie ook zaak T-83/91, Tetra Pak/Commissie, EU:T:1994:246, punt 68. De test staat ook bekend als de SSNIP-test (small but significant non transitory increase in price). Hoewel de SSNIP-test slechts een voorbeeld is van een methode die wordt gebruikt bij het definiëren van de relevante markt en ondanks het formeel econometrisch karakter en de foutmarge (de zogenaamde „cellophane fallacy”), schuilt het belang ervan in de eerste plaats in het gebruik ervan als conceptueel hulpmiddel bij de beoordeling van het bestaan van concurrentie tussen verschillende producten of diensten.

30

(31)  Met andere woorden, bestaat er voor twee producten een hoge kruiselasticiteit, dan kan worden geconcludeerd dat consumenten deze producten als sterk substitueerbaar beschouwen. Wanneer de keuze van de consument door andere overwegingen dan de prijs worden beïnvloed, vormt de SSNIP-test wellicht geen adequate methode om de substitueerbaarheid van een product te meten; zie zaak T-25/99, Colin Arthur Roberts en Valérie Ann Roberts/Commissie, EU:T:2001:177. Zie ook punt 17 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling.

31

(32)  Deze veronderstelling kan worden weerlegd indien er sterke aanwijzingen zijn dat de eerder gereguleerde prijs niet op concurrerend niveau is vastgesteld. In dergelijke omstandigheden kan het passend zijn om een prijs die voortvloeit uit een geactualiseerd kostenmodel of benchmarking, als uitgangspunt te nemen.

32

(33)  Toelichting bij Aanbeveling 2014/710/EU, SWD(2014)298, blz. 18; zaak NL/2015/1727, C(2015) 3078. Zie ook zaak CZ/2017/1985.

33

(34)  Zaak C-333/94 P, Tetra Pak/Commissie EU:C:1996:436, punt 13; zaak 31/80, L’Oréal, EU:C:1980:289, punt 25; zaak 322/81, Michelin/Commissie, EU:C:1983:313, punt 37; zaak C-62/86, AkzoChemie/Commissie, EU:C:1991:286, punt 51; zaak T-504/93, Tiercé Ladbroke/Commissie, EU:T:1997:84, punt 81; zaak T-65/96, Kish Glass/Commissie, EU:T:2000:93, punt 62 en zaak C-475/99, Ambulanz Glöckner en Landkreis Südwestpfalz, EU:C:2001:577, punt 33. Het criterium van de voldoende substitueerbaarheid of uitwisselbaarheid werd voor het eerst door het Hof van Justitie vastgelegd in zaak 6/72, Europemballage en Continental Can/Commissie, EU:C:1973:22, punt 32, en zaak 85/76, Hoffmann La-Roche/Commissie, EU:C:1979:36, punt 23.

34

(35)  Zaak C-333/94 P, Tetra Pak/Commissie, EU:C:1996:436, punt 13; zaak 66/86, Ahmed Saeed, EU:C:1989:140, punten 39 en 40; zaak 27/76 United Brands/Commissie, EU:C:1978:22, punten 12, 22 en 29; zaak T-229/94, Deutsche Bahn/Commissie, EU:T:1997:155, punt 54. In de zaak Tetra Pak bevestigde het Hof dat het feit dat de vraag naar drankkartons voor de verpakking van vruchtensap door de tijd marginaal en stabiel was ten opzichte van de vraag naar drankkartons voor de verpakking van melk, het bewijs vormde voor de geringe uitwisselbaarheid tussen de sector voor melkverpakkingen en die voor andere verpakkingen, idem, punten 13 en 15.

35

(36)  Wanneer er onvoldoende substitutiepatronen kunnen worden vastgesteld om de opneming van dergelijke OTT-diensten in de relevante productmarkt te rechtvaardigen, moeten de NRI’s niettemin rekening houden met de potentiële concurrentiedruk van deze diensten bij de beoordeling van de aanmerkelijke marktmacht (zie ook de zaken CZ/2017/1985 en CZ/2012/1322 en zie hieronder).

36

(37)  Hoewel de NRI’s over het algemeen hebben vastgesteld dat via vaste netwerken aangeboden retaildiensten tot dezelfde retailmarkt behoren, ongeacht het onderliggende transmissieplatform (d.w.z. ongeacht of de retaildienst werd aangeboden via coaxiale kabels, glasvezel of koper), hebben zij over het algemeen vastgesteld dat via vaste en mobiele netwerken aangeboden retaildiensten tot verschillende markten behoren.

37

(38)  Zie de punten 57 en 58 van de Bekendmaking van 1997 inzake marktbepaling. Ketensubstitutie kan bijvoorbeeld optreden wanneer de prijzen die worden aangerekend door ondernemingen die afzonderlijke geografische markten bedienen, worden begrensd door een onderneming die diensten op nationaal niveau aanbiedt. Dit is bijvoorbeeld het geval als de prijzen die door kabelnetwerkexploitanten worden aangerekend in bijzondere gebieden begrensd worden door een dominante onderneming die nationaal opereert. Zie ook: zaak COMP/M.1628, Total Fina/Elf, punt 188.

38

(39)  Uit het bewijsmateriaal moet duidelijk blijken dat er inzake prijzen een onderlinge afhankelijkheid is aan de uiterste punten van de keten. De mate van substitueerbaarheid tussen de relevante producten of geografische gebieden moet voldoende groot zijn.

39

(40)  United Brands, aangehaald arrest, punt 44; Michelin, aangehaald arrest, punt 26; zaak 247/86, Alsatel/Novasam, EU:C:1988:469, punt 15; Tiercé Ladbroke/Commissie, aangehaald arrest, punt 102.

40

(41)  Deutsche Bahn/Commissie, aangehaald arrest, punt 92. Zaak T-139/98, AAMS/Commissie, EU:T:2001:272, punt 39.

41

(42)  Zie bijvoorbeeld punt 2.5 van de toelichting bij Aanbeveling 2014/710/EU, SWD(2014) 298.

42

(43)  Toelichting bij Aanbeveling 2014/710/EU, SWD(2014)298, blz. 14. Zie ook zaak CZ/2012/1322.

43

(44)  Zie bijvoorbeeld zaak IV/M.1025, Mannesmann/Olivetti/Infostrada, punt 17, en zaak COMP/JV.23, Telefónica Portugal Telecom/Médi Telecom.

44

(45)  In de praktijk zal dit gebied overeenstemmen met het gebied dat is afgebakend bij de toekenning van een licentie aan de exploitant. In zaak COMP/M.1650, ACEA/Telefónica, heeft de Commissie (in punt 16) opgemerkt dat, aangezien de aangemelde gemeenschappelijke onderneming een vergunning had die beperkt was tot de regio Rome, de geografische markt als lokaal kon worden omschreven.

45

(46)  Zo kunnen mobiele exploitanten alleen mobiele diensten aanbieden in de geografische gebieden waarvoor ze een vergunning voor het gebruik van radiospectrum hebben, waardoor wordt bijgedragen tot de geografische dimensie van de relevante markten; zie zaak IV/M.1439, Telia/Telenor, punt 124, zaak IV/M.1430, Vodafone/Airtouch, punten 13 t/m 17, en zaak COMP/JV.17, Mannesmann/Bell Atlantic/Omnitel, punt 15.

46

(47)  Deze definitie stemt overeen met de definitie die in de rechtspraak wordt gegeven voor een machtspositie in de zin van artikel 102 van het Verdrag. Zie zaak United Brands, aangehaald arrest, punt 65; Hoffmann-La Roche/Commissie, aangehaald arrest, punt 38.

47

(48)  Al naargelang het geval binnen een bepaalde markt wordt dit uitgedrukt in waarde, volume, aansluitingen, aantal abonnees.

48

(49)  Zie punt 13 van de mededeling van de Commissie — Richtsnoeren betreffende de handhavingsprioriteiten van de Commissie bij de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie.

49

(50)  AKZO Chemie/Commissie, aangehaald arrest, punt 60; zaak T-228/97, Irish Sugar/Commissie, EU:T:1999:246, punt 70, zaak Hoffmann-La Roche/Commissie, aangehaald arrest, punt 41, zaak AAMS e.a./Commissie, aangehaald arrest, punt 51. Toch kan een groot marktaandeel pas een betrouwbare indicator zijn wanneer wordt verondersteld dat concurrenten niet in staat zijn hun productie voldoende uit te breiden om tegemoet te komen aan de verschuiving in de vraag ingevolge een prijsverhoging bij een concurrent. Irish Sugar/Commissie, aangehaald arrest, punten 97 t/m 104.

50

(51)  Zie punt 15 van de mededeling van de Commissie — Richtsnoeren betreffende de handhavingsprioriteiten van de Commissie bij de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie.

51

(52)  Zie punt 18 van de mededeling van de Commissie — Richtsnoeren betreffende de handhavingsprioriteiten van de Commissie bij de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie.

52

(53)  De toegangsbelemmeringen in deze sector kunnen van structurele, wettelijke of regelgevende aard zijn. Structurele toegangsbelemmeringen zijn het gevolg van oorspronkelijke kosten- of vraagomstandigheden die leiden tot zodanig asymmetrische voorwaarden voor gevestigde exploitanten en voor nieuwkomers dat de markttoegang van die laatsten wordt belemmerd of verhinderd. Belemmeringen van wettelijke of regelgevende aard zijn niet op economische voorwaarden gebaseerd, maar zijn het gevolg van wetgevende, administratieve of andere maatregelen die directe gevolgen hebben voor de voorwaarden voor de toegang tot en/of de positie van exploitanten op de relevante markt. Zie Aanbeveling 2014/710/EU van de Commissie.

53

(54)  Zaak COMP/M.5532 Carphone Warehouse/TiscaliUK.

54

(55)  De ervaring van de Commissie leert dat een machtspositie onwaarschijnlijk is als de onderneming een aandeel van minder dan 40 % heeft op de betrokken markt. Er kunnen onder deze drempel echter specifieke gevallen zijn waarin concurrenten niet in staat zijn het gedrag van een dominante onderneming doeltreffend aan banden te leggen. Zie zaak United Brands, aangehaald arrest, en zaak COMP/M.1741 MCI WorldCom/Sprint

55

(56)  Zaken NL/2017/1958-59 en NL/2017/1960. Zie zaak PT/2017/2023.

56

(57)  Er is sprake van directe netwerkeffecten wanneer een goed of dienst zijn waarde voor de consument ontleent aan de toegenomen consumptie ervan door anderen. Indirecte netwerkeffecten ontstaan wanneer deze toegenomen waarde het gevolg is van de toegenomen consumptie van complementaire diensten of goederen.

57

(58)  Met name niet voor derde partijen opengestelde roamingovereenkomsten, overeenkomsten om netwerken te delen en co-investeringsovereenkomsten die onder meer aanleiding zouden kunnen geven tot de uitsluiting van een onafhankelijke handelspartner waarmee kleinere exploitanten zouden kunnen werken. Zie zaak COMP/M.7612 Hutchinson 3G UK/Telefonica UK.

58

(59)  Hoffmann-La Roche/Commissie, aangehaald arrest, punt 48. De belangrijkste soorten toegangsdrempels zijn schaalvoordelen en verzonken kosten. Deze drempels zijn bijzonder relevant voor de elektronischecommunicatiesector, omdat grote investeringen nodig zijn om bijvoorbeeld een efficiënt elektronisch communicatienetwerk voor de levering van toegangsdiensten uit te bouwen en een nieuwe marktdeelnemer daar waarschijnlijk maar een klein deel van terugziet, mocht hij besluiten die markt weer te verlaten.

59

(60)  Zaak COMP/M.5532 Carphone Warehouse/Tiscali UK, zaak COMP/M.7018 Telefónica Deutschland/E-Plus en zaak COMP/M.7612 Hutchinson 3G UK/Telefónica UK.

60

(61)  Zaak COMP/M.1564 Astrolink JV.

61

(62)  Zaak COMP/M.1564 Astrolink JV.

62

(63)  Zaak COMP/M.1741 MCI WorldCom/Sprint.

63

(64)  Zaak FR/2014/1670.

64

(65)  Zaak C-395/96 P, Compagnie Maritime Belge, EU:C:2000:132, punten 35-36.

65

(66)  Zaak T-102/96, Gencor Ltd/Commissie, EU:T:1999:65, punt 163.

66

(67)  Zaak T-342/99, Airtours plc/Commissie, EU:T:2002:146.

67

(68)  Compagnie Maritime Belge, punt 45.

68

(69)  Zaak T-342/99, Airtours plc/Commissie, EU:T:2002:146, punt 61; Zaak C-413/06, Impala II EU:C:2008:392, punt 122.

69

(70)  Ibidem, punt 62.

70

(71)  Impala II, punt 123.

71

(72)  Hetgeen wordt beschouwd als de situatie waarin ondernemingen met een gezamenlijke machtspositie stilzwijgend tot een Gemeenschappelijk Standpunt komen over de wijze waarop de coördinatie dient plaats te vinden. Dit is een oplossing die stilzwijgend coördinerende exploitanten geneigd zijn te gebruiken binnen de specifieke marktomstandigheden en waarvoor markttransparantie nodig is. Zie punt 123 van het Impala II-arrest.

72

(73)  Ibidem, punt 125.

73

(74)  Ibidem, punt 123.

74

(75)  Ibidem, punt 130.

75

(76)  Richtsnoeren voor de beoordeling van horizontale fusies op grond van de verordening van de Raad inzake de controle op concentraties van ondernemingen (PB C 31 van 5.2.2004, blz. 5).

76

(77)  Deze overwegingen zijn in de context van fusies diepgaand besproken voor de elektronischecommunicatiemarkt, bijvoorbeeld in zaak COMP M.7758 — HUTCHISON 3G ITALIË/WIND/JV.

77

(78)  Zie zaak SI/2009/0913, waarin de Commissie heeft verduidelijkt dat deze benadering geschikt is om te beoordelen in welke mate een markt bevorderlijk is voor stilzwijgende collusie wanneer regelgeving bestaat op basis van individuele AMM en waarin wordt gesteld dat het hierbij gaat om de situatie die zich zou voordoen bij afwezigheid van de regelgevingsverplichtingen die in deze specifieke markt op Mobitel rusten (gewijzigde greenfield-benadering).

78

(79)  Impala II, punt 121.

79

(80)  De beoordeling met het oog op regelgeving ex ante vraagt voor sommige aspecten om een specifiek analysekader, bijvoorbeeld — zoals reeds vermeld — het belang om bestaande regelgeving niet in aanmerking te nemen, het belang om rekening te houden met een specifiek tijdsbestek van regelgeving, of met het gebrek aan een specifieke binaire contrafeitelijke situatie zoals bij de analyse van een fusie.

80

(81)  Airtours plc/Commissie, aangehaald arrest, punt 61; Zaak C-413/06, Impala II EU:C:2008:392, punt 122.

81

(82)  Dit moet worden beoordeeld in het licht van de nationale omstandigheden en de relevante markt in kwestie, rekening houdend met het feit dat efficiënte toegang moet worden bevorderd. Zie bijvoorbeeld de bijlage bij Aanbeveling 2009/396/EG van de Commissie van 7 mei 2009 inzake de regelgeving voor afgiftetarieven van vaste en mobiele telefonie in de EU (PB L 124 van 20.5.2009, blz. 67).

82

(83)  Zaak ES/2005/0330.

83

(84)  Zaak T-464/04, Impala I EU:T:2006:216, punt 252.

84

(85)  Impala II, punt 129.

85

(86)  Zaak ES/2005/0330.

86

(87)  Impala II, punt 121. Zie ook het deel „marktfalen op retailniveau” van deze toelichting.

87

(88)  Impala I, punt 466.

88

(89)  Toegang waardoor een toegangvragende partij effectief de concurrentie zou kunnen aangaan op retailniveau.

89

(90)  Hoewel het tweede criterium van de Airtours-test vereist dat „anderen soortgelijke stappen zullen ondernemen”, moet dit worden opgevat als een concurrentieslag die door een lid van de oligopolide machtspositie wordt ontketend in antwoord op een concurrentieslag van het andere lid van de oligopolide machtspositie, die weliswaar een andere vorm kan aannemen. Zie zaak Airtours, aangehaald arrest, punt 62.

90

Airtours

(91)  Dit is belangrijk omdat, wanneer lid 1 van het oligopolie een sanctie oplegt aan lid 2, omdat deze laatste toegang heeft verleend aan een concurrent, en de sanctie erin bestaat dat lid 1 toegang verleent aan andere concurrenten, dit langetermijngevolgen kan hebben voor de markt, waarbij de winst van de sanctionerende partij verder afkalft en waardoor dit dus geen geloofwaardig afschrikmiddel is voor opportunistisch gedrag. Zie ook zaak ES/2005/0330.

91

(92)  Nummerportabiliteit is de mogelijkheid voor eindgebruikers om een telefoonnummer van het nationaal telefoonnummerplan te behouden, ongeacht de aanbieder van de dienst, en het opzeggingspercentage is het percentage klanten dat in een bepaalde periode zijn abonnement op een dienst opzegt.

92

(93)  Zaak ES/2005/0330.

93

(94)  Zaak IE/2004/0121.

94

(95)  Zie voetnoot 52 en de toelichting bij Aanbeveling 2014/710/EU, SWD(2014)298, blz. 4.

95

---

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/16 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/16

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.8824 — Mitsui Rail Capital Europe/Siemens Nederland/JV)

(Voor de EER relevante tekst)

(2018/C 159/02)

Op 26 april 2018 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32018M8824. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32018M8824. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/16 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/16

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.8805 — Panalpina/DFG/PA NL Perishables)

(Voor de EER relevante tekst)

(2018/C 159/03)

Op 26 april 2018 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32018M8805. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32018M8805. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/17 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/17

---

Wisselkoersen van de euro (1)

4 mei 2018

(2018/C 159/04)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1969 |
| JPY | Japanse yen | 130,37 |
| DKK | Deense kroon | 7,4492 |
| GBP | Pond sterling | 0,88235 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,5715 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,1950 |
| ISK | IJslandse kroon | 122,20 |
| NOK | Noorse kroon | 9,6440 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,503 |
| HUF | Hongaarse forint | 313,87 |
| PLN | Poolse zloty | 4,2543 |
| RON | Roemeense leu | 4,6620 |
| TRY | Turkse lira | 5,0963 |
| AUD | Australische dollar | 1,5915 |
| CAD | Canadese dollar | 1,5410 |
| HKD | Hongkongse dollar | 9,3952 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7067 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,5962 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 288,32 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 15,1135 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,6113 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,4040 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 729,91 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,7134 |
| PHP | Filipijnse peso | 61,847 |
| RUB | Russische roebel | 75,4816 |
| THB | Thaise baht | 38,008 |
| BRL | Braziliaanse real | 4,2446 |
| MXN | Mexicaanse peso | 22,9276 |
| INR | Indiase roepie | 80,0270 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1969

JPY

Japanse yen

130,37

DKK

Deense kroon

7,4492

GBP

Pond sterling

0,88235

SEK

Zweedse kroon

10,5715

CHF

Zwitserse frank

1,1950

ISK

IJslandse kroon

122,20

NOK

Noorse kroon

9,6440

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,503

HUF

Hongaarse forint

313,87

PLN

Poolse zloty

4,2543

RON

Roemeense leu

4,6620

TRY

Turkse lira

5,0963

AUD

Australische dollar

1,5915

CAD

Canadese dollar

1,5410

HKD

Hongkongse dollar

9,3952

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7067

SGD

Singaporese dollar

1,5962

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 288,32

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

15,1135

CNY

Chinese yuan renminbi

7,6113

HRK

Kroatische kuna

7,4040

IDR

Indonesische roepia

16 729,91

MYR

Maleisische ringgit

4,7134

PHP

Filipijnse peso

61,847

RUB

Russische roebel

75,4816

THB

Thaise baht

38,008

BRL

Braziliaanse real

4,2446

MXN

Mexicaanse peso

22,9276

INR

Indiase roepie

80,0270

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

V Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE HANDELSPOLITIEK

Europese Commissie

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/18 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/18

---

Bericht van opening van een gedeeltelijk tussentijds nieuw onderzoek van de antidumpingmaatregelen die van toepassing zijn op bepaalde naadloze buizen en pijpen van oorsprong uit onder meer Oekraïne

(2018/C 159/05)

De Europese Commissie („de Commissie”) heeft op grond van artikel 11, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende beschermende maatregelen tegen invoer met dumping uit landen die geen lid zijn van de Europese Unie (1) („de basisverordening”) een verzoek ontvangen om een nieuw onderzoek te openen.

1.   Verzoek om een nieuw onderzoek

Het verzoek om een nieuw onderzoek werd ingediend door de Interpipe-groep („de indiener van het verzoek”), een producent-exporteur uit Oekraïne („het betrokken land”).

Het gedeeltelijk tussentijds nieuw onderzoek is beperkt tot een onderzoek naar dumping met betrekking tot de indiener van het verzoek.

2.   Onderzocht product

Het nieuwe onderzoek heeft betrekking op bepaalde naadloze buizen en pijpen van ijzer of van staal („NBP”), met rond profiel, met een uitwendige diameter van niet meer dan 406,4 mm en een koolstofequivalent (carbon equivalent value, CEV) van niet meer dan 0,86 volgens de formule en chemische analyse van het Internationaal Instituut voor Lastechniek (2), momenteel ingedeeld onder de GN-codes ex 7304 11 00, ex 7304 19 10, ex 7304 19 30, ex 7304 22 00, ex 7304 23 00, ex 7304 24 00, ex 7304 29 10, ex 7304 29 30, ex 7304 31 80, ex 7304 39 58, ex 7304 39 92, ex 7304 39 93, ex 7304 51 89, ex 7304 59 92 en ex 7304 59 93 (Taric-codes 7304110010, 7304191020, 7304193020, 7304220020, 7304230020, 7304240020, 7304291020, 7304293020, 7304318030, 7304395830, 7304399230, 7304399320, 7304518930, 7304599230 en 7304599320), van oorsprong uit Oekraïne („het betrokken product”),

3.   Bestaande maatregelen

Momenteel is een definitief antidumpingrecht van toepassing, dat is ingesteld bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 585/2012 van de Raad (3), zoals gewijzigd bij Uitvoeringsverordeningen (EU) nr. 795/2012 (4) en (EU) nr. 1269/2012 (5).

4.   Motivering van het nieuwe onderzoek

Het verzoek op grond van artikel 11, lid 3, is gebaseerd op voldoende bewijsmateriaal, dat door de indiener van het verzoek is verstrekt, waaruit blijkt dat, wat de indiener van het verzoek betreft, de omstandigheden waarop de antidumpingmaatregelen zijn gebaseerd, zijn gewijzigd en dat deze wijzigingen van blijvende aard zijn.

De indiener van het verzoek voert aan dat zijn productiestructuur is gewijzigd. Interpipe heeft een nieuwe fabriek opgezet waarin stalen knuppels worden geproduceerd, de belangrijkste grondstof voor de productie van het betrokken product. De indiener van het verzoek is daarom nu een verticaal geïntegreerde groep voor de productie en verkoop van het betrokken product, met een aanzienlijke optimalisatie van het fabricageproces en van de kosten.

Deze nieuw gebouwde fabriek maakte eveneens een verbreding mogelijk van de portefeuille van staalsoorten en het overeenkomstige productassortiment. Dankzij de fabriek kon de indiener van het verzoek beginnen met het produceren van geavanceerde producten zoals leidingbuizen en industriële pijpen met hogere toegevoegde waarde. De uitbreiding van het productassortiment brengt in vergelijking met het laatste onderzoek een grote kwalitatieve verandering met zich mee in de productsoorten die door de groep worden vervaardigd en uitgevoerd.

De indiener van het verzoek heeft voldoende bewijsmateriaal verstrekt waaruit blijkt dat, wat de groep als producent-exporteur betreft, handhaving van de maatregelen op het huidige niveau niet langer nodig is om de schade veroorzakende dumping te neutraliseren. De indiener van het verzoek voert in het bijzonder aan dat de aanzienlijke veranderingen in de organisatie van de productie en in het productassortiment een rechtstreeks effect hebben gehad op zowel de binnenlandse markt als op de exportmarkten. Uit een vergelijking van de normale waarde van de indiener van het verzoek en zijn prijzen bij uitvoer naar de Unie blijkt dat de dumpingmarge lager is dan het huidige niveau van de maatregelen.

Handhaving van de maatregelen op het huidige niveau, dat is gebaseerd op de eerder vastgestelde dumpingmarge, lijkt dus niet langer noodzakelijk om de gevolgen van dumping te neutraliseren.

5.   Procedure

Daar de Commissie na kennisgeving aan de lidstaten heeft vastgesteld dat er voldoende bewijsmateriaal is om de opening van een gedeeltelijk tussentijds nieuw onderzoek te rechtvaardigen dat beperkt is tot het onderzoek van dumping, opent zij hierbij een nieuw onderzoek op grond van artikel 11, lid 3, van de basisverordening.

Bij het onderzoek zal tevens worden nagegaan of de bestaande maatregelen ten aanzien van de indiener van het verzoek moeten worden gehandhaafd, ingetrokken of gewijzigd.

5.1.   Vragenlijsten

Om de informatie te verkrijgen die zij voor het onderzoek nodig acht, zal de Commissie de indiener van het verzoek een vragenlijst toezenden. Deze informatie en het bewijsmateriaal ter onderbouwing daarvan moeten uiterlijk 37 dagen na de datum van bekendmaking van dit bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie in het bezit van de Commissie zijn.

5.2.   Andere schriftelijke opmerkingen

Alle belanghebbenden wordt hierbij verzocht om onder de voorwaarden van dit bericht hun standpunt kenbaar te maken en informatie en bewijsmateriaal in te dienen. Tenzij anders aangegeven, moeten deze informatie en het bewijsmateriaal uiterlijk 37 dagen na de datum van bekendmaking van dit bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie in het bezit van de Commissie zijn.

5.3.   Mogelijkheid om door de onderzoeksdiensten van de Commissie te worden gehoord

Alle belanghebbenden kunnen een verzoek indienen om door de onderzoeksdiensten van de Commissie te worden gehoord. Dit verzoek moet schriftelijk worden ingediend en met redenen worden omkleed. Een verzoek om te worden gehoord over zaken die betrekking hebben op het beginstadium van het onderzoek, moet uiterlijk 15 dagen na de datum van bekendmaking van dit bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie worden ingediend. Daarna moet een verzoek om te worden gehoord, worden ingediend binnen de specifieke termijnen die de Commissie in haar correspondentie met de partijen vermeldt.

5.4.   Instructies voor schriftelijke opmerkingen en de verzending van ingevulde vragenlijsten en correspondentie

Informatie die aan de Commissie wordt verstrekt in het kader van handelsbeschermingsonderzoeken is vrij van auteursrechten. Alvorens aan de Commissie informatie en/of gegevens te verstrekken die onderworpen zijn aan het auteursrecht van derden, moeten belanghebbenden de houder van het auteursrecht specifiek verzoeken de Commissie uitdrukkelijk toestemming te verlenen om a) voor deze handelsbeschermingsprocedure gebruik te maken van de informatie en gegevens en b) de informatie en/of gegevens te verstrekken aan belanghebbenden in dit onderzoek, in een vorm die hun de mogelijkheid biedt hun recht van verweer uit te oefenen.

Alle schriftelijke opmerkingen, met inbegrip van de in dit bericht gevraagde informatie, ingevulde vragenlijsten en correspondentie die door de belanghebbenden worden verstrekt en waarvoor om een vertrouwelijke behandeling wordt verzocht, moeten zijn voorzien van de vermelding „Limited”. Belanghebbenden die in de loop van dit onderzoek informatie indienen, wordt verzocht hun verzoek om vertrouwelijke behandeling met redenen te omkleden.

Belanghebbenden die informatie met de vermelding „Limited” verstrekken, moeten hiervan krachtens artikel 19, lid 2, van de basisverordening een niet-vertrouwelijke samenvatting indienen, voorzien van de vermelding „For inspection by interested parties”. Deze samenvatting moet gedetailleerd genoeg zijn om een redelijk inzicht te verschaffen in de wezenlijke inhoud van de als vertrouwelijk verstrekte informatie.

Als een belanghebbende die vertrouwelijke informatie verstrekt, geen geldige redenen voor het verzoek om een vertrouwelijke behandeling aanvoert of geen niet-vertrouwelijke samenvatting daarvan indient met de vereiste vorm en inhoud, kan de Commissie deze informatie buiten beschouwing laten, tenzij aan de hand van geëigende bronnen aannemelijk kan worden gemaakt dat de informatie juist is.

Belanghebbenden wordt verzocht alle opmerkingen en verzoeken, met inbegrip van gescande volmachten en certificaten, per e-mail in te dienen, met uitzondering van uitgebreide antwoorden, die persoonlijk of per aangetekend schrijven worden ingediend op een cd-rom of dvd. Door e-mail te gebruiken, stemmen belanghebbenden in met de geldende voorschriften inzake elektronisch ingediende opmerkingen, zoals bepaald in het document „Correspondentie met de Europese Commissie in handelsbeschermingszaken” op de website van het directoraat-generaal Handel (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/june/tradoc_152578.pdf). Belanghebbenden moeten hun naam, adres, telefoon en een geldig e-mailadres vermelden en ervoor zorgen dat het verstrekte e-mailadres een actief, officieel en zakelijk e-mailadres is dat iedere dag wordt gecontroleerd. Zodra contactgegevens zijn verstrekt, verloopt de communicatie van de Commissie met belanghebbenden uitsluitend per e-mail, behalve indien zij er uitdrukkelijk om verzoeken alle documenten van de Commissie via een ander communicatiemiddel te ontvangen, of het document wegens de aard ervan per aangetekend schrijven moet worden verzonden. Voor nadere voorschriften en informatie over de correspondentie met de Commissie, met inbegrip van de beginselen die van toepassing zijn op per e-mail verzonden opmerkingen, moeten belanghebbenden de genoemde instructies over communicatie met belanghebbenden raadplegen.

| Correspondentieadres van de Commissie: |
| --- |
| Europese Commissie |
| Directoraat-generaal Handel |
| Directoraat H |
| Kamer CHAR 04/039 |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |
| E-mail: TRADE-R689-SPT@ec.europa.eu |

Correspondentieadres van de Commissie:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Handel

Directoraat H

Kamer CHAR 04/039

1049 Brussel

BELGIË

E-mail: TRADE-R689-SPT@ec.europa.eu

6.   Niet-medewerking

Wanneer belanghebbenden geen toegang tot de nodige gegevens verlenen, deze niet binnen de gestelde termijn verstrekken of het onderzoek aanmerkelijk belemmeren, kunnen overeenkomstig artikel 18 van de basisverordening conclusies worden getrokken aan de hand van de beschikbare gegevens, zowel in positieve als in negatieve zin.

Wanneer blijkt dat een belanghebbende onjuiste of misleidende inlichtingen heeft verstrekt, kunnen deze buiten beschouwing worden gelaten en kan van de beschikbare gegevens gebruik worden gemaakt.

Indien een belanghebbende geen of slechts gedeeltelijk medewerking verleent en de conclusies daarom overeenkomstig artikel 18 van de basisverordening op de beschikbare gegevens worden gebaseerd, kan het resultaat voor deze belanghebbende minder gunstig zijn dan indien hij wel medewerking had verleend.

Indien de belanghebbende zijn antwoord niet door middel van systemen voor automatische gegevensverwerking verstrekt, wordt dit niet als niet-medewerking beschouwd, mits deze belanghebbende aantoont dat verstrekking van het antwoord in de gevraagde vorm voor hem een onredelijke extra belasting zou betekenen of onredelijke extra kosten met zich zou meebrengen. De belanghebbende moet onmiddellijk contact opnemen met de Commissie.

7.   Raadadviseur-auditeur

Belanghebbenden kunnen erom vragen dat de raadadviseur-auditeur in handelsprocedures wordt ingeschakeld. De raadadviseur-auditeur fungeert als tussenpersoon tussen de belanghebbenden en de onderzoeksdiensten van de Commissie. Hij behandelt verzoeken om toegang tot het dossier, geschillen over de vertrouwelijkheid van documenten, verzoeken om termijnverlenging en verzoeken van derden om te worden gehoord. De raadadviseur-auditeur kan een hoorzitting met een individuele belanghebbende beleggen en als bemiddelaar optreden om te garanderen dat de belanghebbenden hun recht van verweer ten volle kunnen uitoefenen.

Een verzoek om door de raadadviseur-auditeur te worden gehoord, moet schriftelijk worden ingediend en met redenen worden omkleed. Een verzoek om te worden gehoord over zaken die betrekking hebben op het beginstadium van het onderzoek, moet uiterlijk 15 dagen na de datum van bekendmaking van dit bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie worden ingediend. Daarna moet een verzoek om te worden gehoord, worden ingediend binnen de specifieke termijnen die de Commissie in haar correspondentie met de partijen vermeldt.

Belanghebbenden die contact willen opnemen, vinden de nodige gegevens en nadere informatie op de pagina’s van de raadadviseur-auditeur op de website van DG Handel: http://ec.europa.eu/trade/trade-policy-and-you/contacts/hearing-officer/

8.   Tijdschema voor het onderzoek

Het onderzoek wordt overeenkomstig artikel 11, lid 5, van de basisverordening uiterlijk 15 maanden na de datum van bekendmaking van dit bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie afgesloten.

9.   Verwerking van persoonsgegevens

Persoonsgegevens die in het kader van dit onderzoek worden verzameld, zullen worden behandeld in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 45/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2000 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de communautaire instellingen en organen en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (6).

---

(1)  PB L 176 van 30.6.2016, blz. 21.

(2)  De CEV wordt bepaald volgens het Technisch Verslag van 1967, IIL doc. IX-535-67, gepubliceerd door het Internationaal Instituut voor Lastechniek (International Institute of Welding — IIL).

(3)  PB L 174 van 4.7.2012, blz. 5.

(4)  PB L 238 van 4.9.2012, blz. 1.

(5)  PB L 357 van 28.12.2012, blz. 1.

(6)  PB L 8 van 12.1.2001, blz. 1.

---

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/22 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/22

---

Aanvraag tot goedkeuring van een minimale wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2018/C 159/06)

De Europese Commissie heeft deze minimale wijziging goedgekeurd overeenkomstig artikel 6, lid 2, derde alinea, van Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 664/2014 van de Commissie (1).

AANVRAAG TOT GOEDKEURING VAN EEN MINIMALE WIJZIGING

Aanvraag tot goedkeuring van een minimale wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad
   (2)

„CORDERO DE NAVARRA” of „NAFARROAKO ARKUMEA”

EU-nr.: PGI-ES-0212-AM01 — 8.9.2017

BOB ( ) BGA ( X ) GTS ( )

1.   Aanvragende groepering en rechtmatig belang

| Naam: | Consejo Regulador de la Indicación Geográfica Protegida Cordero de Navarra o Nafarroako Arkumea (raad van toezicht voor „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”) |
| --- | --- |
| Adres: | Avenida Serapio Huici, 22 |
| Edificio Peritos |
| 31610 Villava |
| NAVARRA |
| ESPAÑA |

Naam:

Consejo Regulador de la Indicación Geográfica Protegida Cordero de Navarra o Nafarroako Arkumea (raad van toezicht voor „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”)

Adres:

Avenida Serapio Huici, 22

Edificio Peritos

31610 Villava

NAVARRA

ESPAÑA

Tel.

+34 948013040

Fax

+34 948013041

E-mail:

info@intiasa.es

De aanvragende groepering vertegenwoordigt de collectieve belangen van de producenten van „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”. Zij heeft een rechtmatig belang bij deze aanvraag tot wijziging van het productdossier en is tevens dezelfde groepering die oorspronkelijk de BGA-status voor „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea” heeft aangevraagd.

De raad van toezicht voor de BGA „Cordero de Navarra” is een vereniging van producenten die werken met „Cordero de Navarra”. De raad heeft onder meer tot doel de waarde van het product te vergroten en de prestaties van de BGA-regeling te verbeteren overeenkomstig artikel 45 van Verordening (EU) nr. 1151/2012.

Volgens de geldende nationale wetgeving is de raad belast met de bevordering van de kwaliteit van „Cordero de Navarra” en met het toezicht op en de bescherming van de reputatie van het product. Deze aspecten worden weerspiegeld in het reglement van orde van de raad, dat deel uitmaakt van de verordeningen betreffende de beschermde geografische aanduiding „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea” en de raad van toezicht daarvoor, die zijn vastgesteld bij besluit APA/1413/2002 van 23 mei 2002 van het Ministerie van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening.

2.   Lidstaat of derde land

Spanje

3.   Rubriek van het productdossier waarop de wijziging/en betrekking heeft/hebben

| — | ☒ | Beschrijving van het product |
| --- | --- | --- |
| — | ☒ | Bewijs van oorsprong |
| — | ☒ | Werkwijze voor het verkrijgen van het product |
| — | ☐ | Verband |
| — | ☐ | Etikettering |
| — | ☒ | Overige (controle-instantie en dwingend nationaal recht) |

—

☒

Beschrijving van het product

—

☒

Bewijs van oorsprong

—

☒

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

—

☐

Verband

—

☐

Etikettering

—

☒

Overige (controle-instantie en dwingend nationaal recht)

4.   Aard van de wijziging(en)

| — | ☐ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor geen wijziging van het bekendgemaakte enig document is vereist |
| --- | --- | --- |
| — | ☒ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor een wijziging van het bekendgemaakte enig document is vereist. |
| — | ☐ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor geen enig document (of geen gelijkwaardig document) is bekendgemaakt. |
| — | ☐ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde GTS die overeenkomstig artikel 53, lid 2, vierde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd. |

—

☐

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor geen wijziging van het bekendgemaakte enig document is vereist

—

☒

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor een wijziging van het bekendgemaakte enig document is vereist.

—

☐

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd en waarvoor geen enig document (of geen gelijkwaardig document) is bekendgemaakt.

—

☐

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde GTS die overeenkomstig artikel 53, lid 2, vierde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal wordt beschouwd.

Met de minimale wijziging die in dit voorstel wordt beschreven, worden fouten gecorrigeerd en bepaalde verwijzingen naar omstandigheden geactualiseerd die zijn gewijzigd sinds de oorspronkelijke goedkeuring van het productdossier. In de volgende punten van het productdossier zijn wijzigingen aangebracht:

—   B) Beschrijving van het product
  — de verwijzingen naar de indeling van geslachte dieren zijn geactualiseerd om rekening te houden met de geldende wetgeving; deze bijwerking houdt geen wijziging in van de beschrijving van het gecertificeerde product.

—   D) Bewijs van oorsprong
  — de verwijzing naar een niet meer bestaande controle-instantie is geschrapt; de verwijzing naar de controle-instantie is opgenomen in punt G.

—   E) Werkwijze voor het verkrijgen van het product
  — er is een fout gehaald uit de voorschriften betreffende de samenstelling van het voeder dat voor het afmesten van lichte lammeren wordt gebruikt, en de verwijzing naar de Spaanse nationale norm 45011 is geactualiseerd met een verwijzing naar ISO/IEC 17065.

—   G) Controle-instantie
  — de verwijzing naar de controle-instantie is aangepast om een naamswijziging weer te geven.

—   I) Dwingend nationaal recht
  — dit punt is geactualiseerd in het licht van de momenteel geldende wetgeving in Spanje.

—   Overige— de verwijzing naar de inmiddels ingetrokken Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad is van de voorpagina verwijderd.

In het licht van het voorgaande en op grond van de in deze aanvraag uiteengezette redenen zijn wij van mening dat de wijzigingen van het productdossier voor BGA „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea” die in deze aanvraag tot goedkeuring van een minimale wijziging worden beschreven, overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 als minimaal moeten worden beschouwd, omdat:

| — | de wijziging van punt B (Beschrijving van het product) geen invloed heeft op de essentiële kenmerken van het product. Het is slechts een actualisering van de tekst om te verwijzen naar de EU-wetgeving die momenteel van kracht is; |
| --- | --- |

—

de wijziging van punt B (Beschrijving van het product) geen invloed heeft op de essentiële kenmerken van het product. Het is slechts een actualisering van de tekst om te verwijzen naar de EU-wetgeving die momenteel van kracht is;

| — | het verband, zoals beschreven in punt F van het productdossier, ongewijzigd blijft; |
| --- | --- |

—

het verband, zoals beschreven in punt F van het productdossier, ongewijzigd blijft;

| — | de naam van het product of enig deel daarvan niet wordt gewijzigd; |
| --- | --- |

—

de naam van het product of enig deel daarvan niet wordt gewijzigd;

| — | het in punt C (Geografisch gebied) beschreven afgebakende geografische gebied ongewijzigd blijft; |
| --- | --- |

—

het in punt C (Geografisch gebied) beschreven afgebakende geografische gebied ongewijzigd blijft;

| — | de beperkingen op de handel in het product of de grondstoffen ervan niet worden verscherpt. |
| --- | --- |

—

de beperkingen op de handel in het product of de grondstoffen ervan niet worden verscherpt.

5.   Wijziging(en)

Wijziging 1: beschrijving en motivering

Punt B: Beschrijving van het product

In het kader van de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving is de Spaanse wetgeving inzake de kwaliteit van geslachte schapen, waarnaar in het productdossier wordt verwezen (besluit van 18 september 1975, gewijzigd bij besluit van 24 september 1987), uitdrukkelijk ingetrokken bij ministerieel besluit ARM/2279/2010 van 20 augustus 2010. De verwijzingen naar de vorige wetgeving zijn daarom geschrapt.

De tekst is geactualiseerd om te verwijzen naar het EU-indelingsschema voor geslachte lammeren met een gewicht van minder dan 13 kg, op basis van het rechtskader dat op 20 april 2017 van kracht is. Deze herziening houdt geen wijziging in van de beschrijving van de kenmerken van het product, aangezien geslachte lammeren nog steeds worden ingedeeld volgens het model dat eerder van kracht was en dat is beschreven in het productdossier.

Huidige tekst:

B)   Beschrijving van het product

a)   Zuiglammeren:

Zuiglammeren van de categorieën Extra en Primera in het kader van de kwaliteitsnorm voor geslachte schapen (Besluit van 18 september 1975, gewijzigd bij besluit van 24 september 1987). De „eerste” kwaliteit van de categorieën „A” of „B” van het communautaire indelingsschema voor geslachte lichte lammeren (Verordening (EEG) nr. 2137/92 van de Raad en Verordening (EEG) nr. 461/93 van de Commissie) is ook van toepassing op geslachte lammeren die afkomstig zijn van levende lammeren van het Navarra-ras of het Lacha-ras.

Mannelijke of vrouwelijke lammeren van het Lacha-ras of het Navarra-ras, die tot de slacht door de ooi worden gezoogd, met een geslacht gewicht — inclusief kop en ingewanden — van 5 tot 8 kg (Lacha-ras) of 6 tot 8 kg (Navarra-ras) en niet ouder dan 45 dagen.

Geringe tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het communautaire indelingsschema voor geslachte lichte lammeren, vastgesteld bij Verordening (EEG) nr. 2137/92 en Verordening (EEG) nr. 461/93).

Roomkleurig tot lichtroze vlees.

Mals en zeer sappig vlees met een gladde textuur en een typische smaak.

b)   Lichte lammeren

Lichte lammeren van de categorieën Extra en Primera in het kader van de kwaliteitsnorm voor geslachte schapen (besluit van 18 september 1975, gewijzigd bij besluit van 24 september 1987). De „eerste” kwaliteit van de categorieën „B” of „C” van het communautaire indelingsschema voor geslachte lichte lammeren (Verordening (EEG) nr. 2137/92 van de Raad en Verordening (EEG) nr. 461/93 van de Commissie) is ook van toepassing op geslachte lammeren die afkomstig zijn van levende lammeren van het Navarra-ras.

Mannelijke of vrouwelijke lammeren van het Navarra-ras die gedurende ten minste 45 dagen na de geboorte door de ooi worden gezoogd. Tijdens de afmestperiode worden de lammeren gevoed met wit stro en krachtvoer op basis van granen, peulvruchten, vitaminen en mineralen. Naast dit voeder wordt aan niet op de 45e dag gespeende lammeren ook moedermelk toegediend in de afmestperiode. Lichte lammeren hebben een geslacht gewicht — zonder kop en ingewanden — van 9 tot 12 kg en zijn niet meer dan 110 dagen oud.

Geringe tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het communautaire indelingsschema voor geslachte lichte lammeren, vastgesteld bij Verordening (EEG) nr. 2137/92 en Verordening (EEG) nr. 461/93).

Lichtroze vlees.

Het vlees is licht doorregen met intramusculair vet, mals en zeer sappig, met een gladde textuur en een typische smaak.

Gewijzigde tekst:

a)   Zuiglammeren:

Geslachte lammeren van de „eerste” kwaliteit van de categorieën „A” of „B” van het „indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg” (Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie), van oorsprong uit levende lammeren van het Navarra-ras en het Lacha-ras.

Mannelijke of vrouwelijke lammeren van het Lacha-ras of het Navarra-ras, die tot de slacht door de ooi worden gezoogd, met een geslacht gewicht — inclusief kop en ingewanden — van 5 tot 8 kg (Lacha-ras) of 6 tot 8 kg (Navarra-ras) en niet ouder dan 45 dagen.

Lichte tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het „Indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg”, vastgesteld bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie).

Lichtroze vlees.

Mals en zeer sappig vlees met een gladde textuur en een typische smaak.

b)   Lichte lammeren

Geslachte lammeren van de „eerste” kwaliteit van de categorieën „B” of „C” van het „indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg” (Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie), van oorsprong uit levende lammeren van het Navarra-ras.

Mannelijke of vrouwelijke lammeren van het Navarra-ras die gedurende ten minste 45 dagen na de geboorte door de ooi worden gezoogd. Tijdens de afmestperiode worden de lammeren gevoed met wit stro en krachtvoer op basis van granen, peulvruchten, vitaminen en mineralen. Naast dit voeder wordt aan niet op de 45e dag gespeende lammeren ook moedermelk toegediend in de afmestperiode. Lichte lammeren hebben een geslacht gewicht — zonder kop en ingewanden — van 9 tot 12 kg en zijn niet meer dan 110 dagen oud.

Lichte tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het „Indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg”, vastgesteld bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie).

Lichtroze vlees.

Het vlees is licht doorregen met intramusculair vet, mals en zeer sappig, met een gladde textuur en een typische smaak.

Wijziging 2: beschrijving en motivering

Punt D: Bewijs dat het product uit het gebied afkomstig is

Wij stellen voor om de verwijzing naar de controle-instantie (die niet meer bestaat) uit de eerste paragraaf van dit punt te schrappen. Dit betekent dat alleen in punt G (Controle-instantie) naar de controle-instantie wordt verwezen, zodat duplicatie wordt voorkomen.

Huidige tekst:

D.   Bewijs dat het product uit het gebied afkomstig is

Het Instituto de Calidad Agroalimentaria de Navarra (ICAN) is de controle-instantie voor deze beschermde geografische aanduiding.

Het is verantwoordelijk voor het beheer van het productcertificeringssysteem en dus voor het uitvoeren van inspecties om twee aspecten te controleren: ten eerste of het product binnen het afgebakende geografische gebied wordt geproduceerd en verwerkt of bereid, en ten tweede of de kenmerken van het product voldoen aan de beschrijving in het productdossier.

Gewijzigde tekst:

De controle-instantie voor deze BGA is verantwoordelijk voor het beheer van het productcertificeringssysteem en dus voor het uitvoeren van inspecties om twee aspecten te controleren: ten eerste of het product binnen het afgebakende geografische gebied wordt geproduceerd en verwerkt of bereid, en ten tweede of de kenmerken van het product voldoen aan de beschrijving in het productdossier.

Wijziging 3: beschrijving en motivering

Punt E: Werkwijze voor het verkrijgen van het product

b)   Groei- en afmestperiode:

De tweede alinea van deze onderafdeling is gewijzigd om de tekst begrijpelijker te maken. Het gebruik van wettelijk toegestane producten van plantaardige oorsprong, andere dan die van granen en peulvruchten, was volgens de oorspronkelijke tekst niet toegestaan als gevolg van een fout die nu is gecorrigeerd.

Het productdossier voor deze BGA werd opgesteld tussen 2002 en 2006, toen over het gebruik van bijproducten in diervoeders werd gediscussieerd naar aanleiding van de BSE-crisis. De EU heeft daarom een aantal preventieve maatregelen genomen, waaronder een verbod op het vervoederen van (onder andere) vleesmeel, bloedmeel of gelatine aan herkauwers.

Aangezien het productdossier destijds werd opgesteld en het de bedoeling was om dierlijke bijproducten te verbieden, heeft onze voorzichtigheid ertoe geleid dat we de hierboven beschreven fout hebben begaan.

Sindsdien is EU-regelgeving betreffende diervoeders ontwikkeld en ingevoerd. Er bestaan nu voorschriften voor diervoeders ter bescherming van de gezondheid van mens en dier, waaronder een lijst van toegestane en verboden grondstoffen, toegestane behandelingen, gebruiksvoorwaarden en bovengrenzen voor ongewenste stoffen.

Algemene bepaling 11 van Verordening (EU) nr. 68/2013 van de Commissie van 16 januari 2013 betreffende de catalogus van voedermiddelen bepaalt dat „in plaats van het woord „bijproduct” het woord „product” [wordt] gebruikt om de marktsituatie alsook het taalgebruik weer te geven dat exploitanten [...] in de praktijk toepassen [...]”. Het is daarom niet langer nodig dat wij de term „bijproduct” in het productdossier blijven gebruiken.

Aangezien het gebruik van vitaminen en mineralen in mestvoeder aan het begin van het punt dat wij voorstellen te wijzigen, wordt behandeld, is deze wijziging, waarbij wordt gesteld dat het gebruik van producten van dierlijke oorsprong (categorieën 9 en 10 van de Catalogus van voedermiddelen) in de samenstelling van diervoeders verboden is, in overeenstemming met de geest waarin het productdossier is opgesteld.

Het gebruik van grondstoffen van plantaardige oorsprong — met inbegrip van die van categorie 2 (Oliehoudende zaden, oliehoudende vruchten en daarvan afgeleide producten), 4 (Knollen, wortels en daarvan afgeleide producten), 5 (Overige zaden en vruchten en daarvan afgeleide producten) — is gebruikelijk in diervoeders voor herkauwers. De opname ervan in de diervoerders voor het mesten van lammeren is zowel uit voedingsoogpunt als ter waarborging van de kwaliteit van het eindproduct noodzakelijk.

Om gezonde lammeren op te fokken en vlees van hoge kwaliteit te produceren, moet het aan de dieren toegediende voer een evenwichtige dosis van alle voedingsstoffen bevatten die zij nodig hebben, waarbij overschotten of tekorten aan voedingsstoffen moeten worden vermeden.

Het gebruik van eiwitten uit oliehoudende zaden — zoals zonnebloemmeel, koolzaadmeel enz. — is nodig om ervoor te zorgen het voeder dat voor het afmesten van de lammeren wordt gebruikt, voldoende eiwitten bevat.

Met granen en peulvruchten alleen wordt de vereiste hoeveelheid eiwitten mogelijk niet bereikt. Zelfs het gebruik van grote hoeveelheden peulvruchten en het aanvullen daarvan met eiwithoudende gewassen, zoals tuinbonen, geven niet altijd het benodigde eiwitgehalte. Bovendien is het eiwit dat op deze manier wordt geleverd, zeer afbreekbaar en is het aminozuurprofiel ervan niet bijzonder geschikt.

Diervoeders met een grote hoeveelheid sterk afbreekbaar eiwit kunnen leiden tot een hoge circulatie van bloedammoniak, waardoor lammeren soms leveraandoeningen krijgen.

De voeding die in de afmestperiode wordt toegediend, moet daarom gebaseerd zijn op producten van plantaardige oorsprong met een evenwichtige voedingssamenstelling, met inachtneming van de aanbevelingen en grenswaarden die zijn vastgesteld in de voederformuleringen die zijn opgenomen in de voedertabellen die periodiek worden gepubliceerd door gezaghebbende instanties zoals:

| — | National Research Council (NRC), Board on Agriculture and Natural Resources (VS); |
| --- | --- |

—

National Research Council (NRC), Board on Agriculture and Natural Resources (VS);

| — | Institut National de la Recherche Agronomique (INRA) (Frankrijk); |
| --- | --- |

—

Institut National de la Recherche Agronomique (INRA) (Frankrijk);

| — | Fundación Española para el Desarrollo de la Nutrición (FEDNA) (Spanje). |
| --- | --- |

—

Fundación Española para el Desarrollo de la Nutrición (FEDNA) (Spanje).

Om het gebruik van veilige en geschikte diervoeders te waarborgen, bevat de ingrediëntentabel van FEDNA een beschrijving van elk product dat gebruikt wordt om een diervoeder te maken, gebruiksadviezen, voedingswaarden en, indien van toepassing, maximumgehalten per soort. De vermeldingen voor de verschillende oliehoudende zaden zijn bijvoorbeeld als volgt:

| — | zonnebloemmeel, 36 % ruw eiwit; |
| --- | --- |

—

zonnebloemmeel, 36 % ruw eiwit;

| — | lijnzaadmeel; |
| --- | --- |

—

lijnzaadmeel;

| — | katoenzaadmeel, 38 % ruw eiwit. |
| --- | --- |

—

katoenzaadmeel, 38 % ruw eiwit.

In een aantal publicaties wordt het gebruik onderschreven van andere grondstoffen dan granen en peulvruchten als een manier om de nodige voedingsstoffen te leveren in de afmestperiode met behoud van de kwaliteit van de resulterende geslachte dieren:

| — | O. Urrutia, J.A. Mendizabal, K. Insausti, B. Soret, A. Purroy, A. Arana, „Effect of linseed dietary supplementation on adipose tissue development, fatty acid composition, and lipogenic gene expression in lambs”, in Livestock Science, Volume 178, 2015, blz. 345-356; |
| --- | --- |

—

O. Urrutia, J.A. Mendizabal, K. Insausti, B. Soret, A. Purroy, A. Arana, „Effect of linseed dietary supplementation on adipose tissue development, fatty acid composition, and lipogenic gene expression in lambs”, in Livestock Science, Volume 178, 2015, blz. 345-356;

| — | O. Urrutia, B. Soret, K. Insausti, J.A. Mendizabal, A. Purroy, A. Arana, „The effects of linseed or chia seed dietary supplementation on adipose tissue development, fatty acid composition, and lipogenic gene expression in lambs”, in Small Ruminant Research, Volume 123, 2015, blz. 204-211; |
| --- | --- |

—

O. Urrutia, B. Soret, K. Insausti, J.A. Mendizabal, A. Purroy, A. Arana, „The effects of linseed or chia seed dietary supplementation on adipose tissue development, fatty acid composition, and lipogenic gene expression in lambs”, in Small Ruminant Research, Volume 123, 2015, blz. 204-211;

| — | Juan Ignacio Gutiérrez Cabanillas, „Efecto de la adición de subproductos derivados del tomate y otras fuentes de antioxidantes durante el cebo de corderos de raza merina sobre la calidad de la canal y de la carne fresca y envasada en atmósferas protectoras” [„Toevoeging van bijproducten afkomstig van tomaten en andere bronnen van antioxidanten tijdens het afmesten van merinolammeren: effecten op de kwaliteit van het geslachte dier en van vers vlees in verpakking onder gemodificeerde atmosfeer”], Universiteit van Extremadura, 2015. |
| --- | --- |

—

Juan Ignacio Gutiérrez Cabanillas, „Efecto de la adición de subproductos derivados del tomate y otras fuentes de antioxidantes durante el cebo de corderos de raza merina sobre la calidad de la canal y de la carne fresca y envasada en atmósferas protectoras” [„Toevoeging van bijproducten afkomstig van tomaten en andere bronnen van antioxidanten tijdens het afmesten van merinolammeren: effecten op de kwaliteit van het geslachte dier en van vers vlees in verpakking onder gemodificeerde atmosfeer”], Universiteit van Extremadura, 2015.

Ten slotte is de verwijzing naar de Spaanse nationale norm 45011 in de laatste alinea van het punt „gezondheid en welzijn” vervangen door een verwijzing naar de thans geldende norm ISO/IEC 17065:2012.

Huidige tekst:

b)   Groei- en afmestperiode:

Alleen lichte lammeren [ternascos] ondergaan deze fase. Het begint bij het spenen (dat niet verplicht is) wanneer het lam ongeveer 45 dagen oud is, en eindigt bij het slachten.

Tijdens deze fase moeten de lammeren worden gevoed met wit stro en krachtvoer op basis van granen, peulvruchten, vitaminen en mineralen. Indien het lam niet is gespeend, moeten deze stoffen met moedermelk worden aangevuld. Krachtvoer mag geen ureum of bijproducten bevatten die niet afkomstig zijn van granen of peulvruchten.

Het gebruik van stoffen die de normale groei en ontwikkeling van de lammeren kunnen beïnvloeden, is uitdrukkelijk verboden.

Gewijzigde tekst:

b)   Groei- en afmestperiode:

Alleen lichte lammeren [ternascos] ondergaan deze fase. Het begint bij het spenen (dat niet verplicht is) wanneer het lam ongeveer 45 dagen oud is, en eindigt bij het slachten.

In deze fase moet het lam worden gevoederd met wit stro en krachtvoer hoofdzakelijk op basis van granen, peulvruchten, vitaminen en mineralen. Indien het lam niet is gespeend, moeten deze stoffen met moedermelk worden aangevuld. Krachtvoer mag geen ureum of producten van dierlijke oorsprong bevatten.

Het gebruik van stoffen die de normale groei en ontwikkeling van de lammeren kunnen beïnvloeden, is uitdrukkelijk verboden.

Huidige tekst:

Indien de raad van toezicht zulks nodig acht, kan hij documenten opstellen met de voorwaarden die nodig zijn om te garanderen dat de dieren op de bedrijven correct worden behandeld en steeds aan norm 45011 voldoen.

Gewijzigde tekst:

Indien de raad van toezicht zulks nodig acht, kan hij documenten opstellen met de voorwaarden die nodig zijn om te garanderen dat de dieren op de bedrijven correct worden behandeld en steeds aan norm ISO/IEC 17065 voldoen.

Wijziging 4: beschrijving en motivering

Punt G: Controle-instantie

De verwijzing naar de controle-instantie is aangepast aan haar nieuwe naam. De staatsbedrijven Riegos del Canal de Navarra, S.A.U., Riegos de Navarra, S.A.U., Instituto de Calidad Agroalimentaria de Navarra, S.A.U. (ICAN), Instituto Técnico y de Gestión Ganadera, S.A.U. en Instituto Técnico y de Gestión Agrícola, S.A.U. zijn op 1 oktober 2011 gefuseerd tot een enkele entiteit, Instituto Navarro de Tecnologías e Infraestructuras Agroalimentarias, SA (INTIA).

Deze fusie heeft geen veranderingen teweeggebracht in de betrekkingen met de accreditatie-instantie, de bevoegde autoriteiten en de gecertificeerde marktdeelnemers, omdat:

| — | de met ICAN gesloten overeenkomsten en contracten van kracht blijven en INTIA, SA alle rechten en verplichtingen van deze entiteiten heeft overgenomen; |
| --- | --- |

—

de met ICAN gesloten overeenkomsten en contracten van kracht blijven en INTIA, SA alle rechten en verplichtingen van deze entiteiten heeft overgenomen;

| — | de certificaten afgegeven door de certificeringsdivisie van ICAN nog steeds geldig zijn; |
| --- | --- |

—

de certificaten afgegeven door de certificeringsdivisie van ICAN nog steeds geldig zijn;

| — | de volledige certificeringsdivisie van ICAN is overgedragen aan de voedingsmiddelenafdeling van de nieuwe entiteit, met behoud van dezelfde structuur en met dezelfde verantwoordelijkheden en taken voor het personeel; |
| --- | --- |

—

de volledige certificeringsdivisie van ICAN is overgedragen aan de voedingsmiddelenafdeling van de nieuwe entiteit, met behoud van dezelfde structuur en met dezelfde verantwoordelijkheden en taken voor het personeel;

| — | de 52/C-PR-120-accreditatie die oorspronkelijk aan de ICAN werd verleend in het kader van ISO/IEC 17065 voor de certificatie van onder andere de BGA „Cordero de Navarra”, van kracht blijft, met de INTIA als geaccrediteerde instantie. |
| --- | --- |

—

de 52/C-PR-120-accreditatie die oorspronkelijk aan de ICAN werd verleend in het kader van ISO/IEC 17065 voor de certificatie van onder andere de BGA „Cordero de Navarra”, van kracht blijft, met de INTIA als geaccrediteerde instantie.

Huidige tekst:

Het Instituto de Calidad Agroalimentaria de Navarra (ICAN) is de controle-instantie voor de beschermde geografische aanduiding „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”.

De naam en contactgegevens van de controle-instantie zijn als volgt:

| Naam: | Instituto de Calidad Agroalimentaria de Navarra (ICAN) |
| --- | --- |
| Adres: | Avenida Serapio Huici, 22 |
| Edificio Peritos |
| 31610 Villava |
| NAVARRA |
| ESPAÑA |

Naam:

Instituto de Calidad Agroalimentaria de Navarra (ICAN)

Adres:

Avenida Serapio Huici, 22

Edificio Peritos

31610 Villava

NAVARRA

ESPAÑA

Tel.

+34 948013045

Fax

+34 948071549

Gewijzigde tekst:

Het Instituto Navarro de Tecnologías e Infraestructuras Agroalimentarias, SA (INTIA) is de controle-instantie voor de beschermde geografische aanduiding „Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”.

De huidige naam en contactgegevens van de controle-instantie zijn als volgt:

| Naam: | Instituto Navarro de Tecnologías e Infraestructuras Agroalimentarias, SA (INTIA) |
| --- | --- |
| Adres: | Avenida Serapio Huici, 22 |
| Edificio Peritos |
| 31610 Villava |
| NAVARRA |
| ESPAÑA |

Naam:

Instituto Navarro de Tecnologías e Infraestructuras Agroalimentarias, SA (INTIA)

Adres:

Avenida Serapio Huici, 22

Edificio Peritos

31610 Villava

NAVARRA

ESPAÑA

Tel.:

+34 948013045

Fax:

+34 948071549

Wijziging 5: beschrijving en motivering

Punt I: Dwingend nationaal recht

De lijst van dwingende nationale regelgevingen is geactualiseerd om rekening te houden met de wetgeving die nu van kracht is.

Huidige tekst:

Wet 25/1970 van 2 december 1970 betreffende de regeling voor de wijnbouw, wijn en alcohol

Besluit 835/1972 van 23 maart 1972 (uitvoering van wet 25/1970)

Besluit van 25 januari 1994 betreffende de overeenstemming tussen de Spaanse voorschriften en Verordening (EEG) nr. 2081/92 inzake beschermde oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

Koninklijk Besluit 1643/99 van 22 oktober 1999 houdende vaststelling van de procedure voor het verzoek om inschrijving in het communautaire register van oorsprongsbenamingen en beschermde geografische aanduidingen

Gewijzigde tekst:

Koninklijk Besluit 1335/2011 van 3 oktober 2011 houdende vaststelling van de procedure voor het verzoek om inschrijving van beschermde oorsprongsbenamingen en beschermde geografische aanduidingen en van bezwaar tegen dergelijke aanvragen

Koninklijk Besluit 149/2014 van 7 maart 2014 tot wijziging van Koninklijk Besluit 1335/2011 van 3 oktober 2011 houdende vaststelling van de procedure voor het verzoek om inschrijving van beschermde oorsprongsbenamingen en beschermde geografische aanduidingen en van bezwaar tegen dergelijke aanvragen

Wijziging 6: beschrijving en motivering

Voorpagina van het productdossier

De verwijzing naar het artikel van de Europese wetgeving waarin de minimuminformatie is vastgelegd die in het productdossier moest worden opgenomen (Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad), is van de voorpagina verwijderd. Naast het feit dat deze verordening inmiddels is ingetrokken, is besloten dat een dergelijke verwijzing niet in het productdossier hoeft te worden opgenomen.

Huidige tekst:

PRODUCTDOSSIER overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad

Gewijzigde tekst:

PRODUCTDOSSIER

6.   Bijgewerkt productdossier (enkel voor BOB en BGA)

https://goo.gl/YqXXi6

ENIG DOCUMENT

„CORDERO DE NAVARRA” of „NAFARROAKO ARKUMEA”

EU-nr.: PGI-ES-0212-AM01 — 8.9.2017

BOB ( ) BGA ( X )

1.   Naam/namen

„Cordero de Navarra” of „Nafarroako Arkumea”

2.   Lidstaat of derde land

Spanje

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie [zie bijlage XI]

Categorie 1.1 Vers vlees (en verse slachtafval)

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Deze geografische aanduiding beschermt raszuivere lammeren van het Navarra- en het Lacha-ras die als vers vlees in de handel worden gebracht.

Er zijn twee verschillende categorieën: zuiglammeren (lechal) en lichte (ternasco) lammeren.

Mannelijke of vrouwelijke zuiglammeren van het Lacha-ras of het Navarra-ras, die tot de slacht door de ooi worden gezoogd, met een geslacht gewicht — inclusief kop en ingewanden — van 5 tot 8 kg (Lacha-ras) of 6 tot 8 kg (Navarra-ras).

Lichte lammeren zijn mannelijke of vrouwelijke lammeren van het Navarra-ras die door de ooi worden gezoogd gedurende ten minste 45 dagen vanaf de geboorte, met een geslacht gewicht — zonder kop en ingewanden — van 9 tot 12 kg.

Zuiglammeren moeten afkomstig zijn van de „eerste” kwaliteit van categorie „A” of „B” van het indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg (Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie), terwijl lichte lammeren van de „eerste” kwaliteit van de categorieën „B” of „C” van hetzelfde indelingsschema moeten zijn.

De geslachte dieren moeten ook de volgende kenmerken hebben:

Zuiglammeren (lechal): lichte tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie) en parelwit tot lichtroze vlees dat mals en zeer sappig is, met een gladde textuur en een typische smaak.

Lichte lammeren (ternasco): lichte tot gemiddelde vetbedekking (klasse 2 of 3 van het indelingsschema voor geslachte lammeren met een geslacht gewicht van minder dan 13 kg in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1182 van de Commissie) en lichtroze vlees dat mals en zeer sappig is, met een gladde textuur en typische smaak.

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

De lammeren met de betrokken BGA zijn geboren uit extensief of semi-extensief gehouden schapen die, zoals van oudsher gebruikelijk is in het geografische gebied, op grasland geweid worden of waaraan ander natuurlijk plantaardig voeder wordt toegediend.

Zuiglammeren worden door de ooien gezoogd totdat ze worden geslacht, waarna hun geslachte gewicht 5 tot 8 kg bedraagt.

Lichte lammeren worden gezoogd tot ze ten minste 45 dagen oud zijn. Tijdens de afmestperiode worden de lammeren gevoed met wit stro, krachtvoer (hoofdzakelijk op basis van granen), peulvruchten, vitaminen en mineralen. Naast dit voeder wordt aan niet op de 45e dag gespeende lammeren ook moedermelk toegediend in de afmestperiode. Het geslachte gewicht bedraagt 9 tot 12 kg. Krachtvoer mag geen ureum of producten van dierlijke oorsprong bevatten.

Het gebruik van producten die de normale groei en ontwikkeling van de lammeren kunnen beïnvloeden, is uitdrukkelijk verboden.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Het gebied waar de lammeren worden gefokt, gehouden en afgemest, strekt zich uit over het gehele grondgebied van de provincie Navarra. Het Lacha-ras komt voor in de noordelijke helft van de provincie, terwijl het Navarra-ras in heel Navarra voorkomt, met uitzondering van het noordwesten. De specifieke gemeenten voor elk ras staan vermeld in het productdossier.

Het gebied waar het beschermde lamsvlees wordt geproduceerd en verwerkt, strekt zich uit over het gehele grondgebied van de autonome gemeenschap Navarra.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Op de geslachte lammeren van de betrokken BGA moet een genummerd hoofdetiket of secondair etiket van de raad van toezicht worden aangebracht met de vermelding „Indicación Geográfica Protegida Cordero de Navarra o Nafarroako Arkumea”.

Er zijn drie soorten etiketten voor de drie soorten lammeren die onder deze regeling vallen: 1) „raza Navarra ternasco” [„lichte lammeren, Navarra-ras”]; 2) „raza Navarra lecha” [„zuiglammeren, Navarra-ras”]; en 3) „raza Lacha lechal” [„zuiglammeren, Lacha-ras”]. Op al deze etiketten zijn een serienummer en het logo van de BGA aangebracht. De etiketten hebben een blauwe achtergrond voor „lichte lammeren, Navarra-ras”, een gele achtergrond voor „zuiglammeren, Navarra-ras” en een rode achtergrond voor „zuiglammeren, Lacha-ras”.

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het afgebakende geografische gebied omvat het gehele grondgebied van de autonome regio Navarra, in het noordelijke deel van het Iberisch schiereiland, ten westen van de Pyreneeën. Het beslaat het gebied tussen 41°55′34′′N tot 43°18′36′′N en 1°11′33′′O tot 2°56′57′′O (op de meridiaan van Madrid) en heeft een oppervlakte van 10 421 km2. Navarra grenst in het noorden aan Frankrijk, in het zuiden aan La Rioja en Zaragoza, in het oosten aan Zaragoza en Huesca en in het westen aan Araba/Álava en Gipuzkoa.

5.   Verband met het geografische gebied

Het belang van lamsvlees voor de Navarrese bevolking staat buiten kijf: het vlees is een van de belangrijkste ingrediënten van de plaatselijke volkskeuken. Lof van culinair deskundigen en historici voor de deugden van het Navarrese lamsvlees zijn te vinden in historische bronnen.

Uit geschiedkundige bronnen blijkt hoezeer lamsvlees reeds in de middeleeuwen in trek was bij de bevolking, in de kloosters en aan het hof van Navarra.

Deze populariteit houdt tot op heden onverminderd aan. De hele twintigste eeuw door hebben gastronomen gewezen op de voortreffelijke kwaliteit van Navarrees lamsvlees. Als voorbeeld kan een citaat van Christino Álvarez, bekend onder de naam „Caius Apicius”, worden aangehaald: „Lammeren uit Navarra, en vooral die uit de omgeving van Pamplona, zijn terecht vermaard. Lamsvlees is misschien wel het bekendste traditionele vleesgerecht in de Navarrese keuken; de kwaliteit van de dieren is uitstekend, hetgeen voor goede culinaire resultaten onontbeerlijk is”.

Wat het verband van de twee schapenrassen, „Navarra” en „Lacha”, met het geografische gebied betreft, staat het vast dat deze twee rassen al sinds de prehistorie in Navarra voorkomen. Soms werden ze op hetzelfde weiland gehouden, soms in verschillende, op hun raskenmerken afgestemde weidegebieden.

Na het Romeinse tijdperk, de middeleeuwen en de moderne tijd heeft de schapenhouderij zich in Navarra kunnen handhaven, ondanks alle crisissen en de enorme veranderingen die de landbouwsector in de afgelopen eeuw heeft doorgemaakt.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

https://goo.gl/YqXXi6

---

(1)  PB L 179 van 19.6.2014, blz. 17.

(2)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

---

| 7.5.2018 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 159/32 |
| --- | --- | --- | --- |

7.5.2018

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 159/32

---

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2018/C 159/07)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de wijzigingsaanvraag.

ENIG DOCUMENT

„CIOCCOLATO DI MODICA”

EU-nr.: PGI-IT-02314 — 12.6.2017

BOB ( ) BGA ( X )

1.   Naam/namen

„Cioccolato di Modica”

2.   Lidstaat of derde land

Italië

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Categorie 2.2 Chocolade en afgeleide producten

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

De naam „Cioccolato di Modica” verwijst uitsluitend naar het product dat wordt verkregen door bittere cacaopasta te verwerken met suiker.

Wanneer „Cioccolato di Modica” wordt vrijgegeven voor consumptie, heeft het de volgende kenmerken:

| — | Fysische kenmerken

  Vorm: rechthoekig parallellepipedum waarvan de zijkanten uitlopen in een afgeknotte piramide.

  Gewicht: niet meer dan 100 g

  Chocolademassa: bruin van kleur met een zichtbare korreligheid die het gevolg is van de aanwezigheid van suikerkristallen in het product. Mogelijke vorming van zichtbare vetbloemen van de cacaoboter op het buitenoppervlak. |
| --- | --- |

—

Fysische kenmerken

Vorm: rechthoekig parallellepipedum waarvan de zijkanten uitlopen in een afgeknotte piramide.

Gewicht: niet meer dan 100 g

Chocolademassa: bruin van kleur met een zichtbare korreligheid die het gevolg is van de aanwezigheid van suikerkristallen in het product. Mogelijke vorming van zichtbare vetbloemen van de cacaoboter op het buitenoppervlak.

| — | Organoleptische kenmerken

  Smaak: zoet met een bittere noot. Doet korrelig of zanderig aan. Smelt goed in de mond en heeft een knapperige textuur. |
| --- | --- |

—

Organoleptische kenmerken

Smaak: zoet met een bittere noot. Doet korrelig of zanderig aan. Smelt goed in de mond en heeft een knapperige textuur.

| — | Chemische kenmerken

  Minimaal gehalte droge cacaobestanddelen: 50 %

  Minimaal cacaobotergehalte: 25 %

  Vochtgehalte: niet meer dan 2,5 %
  De ingrediënten van „Cioccolato di Modica” mogen worden aangevuld met een of meer van de facultatieve ingrediënten die in punt 3.3 hieronder worden vermeld. |
| --- | --- |

—

Chemische kenmerken

Minimaal gehalte droge cacaobestanddelen: 50 %

Minimaal cacaobotergehalte: 25 %

Vochtgehalte: niet meer dan 2,5 %

De ingrediënten van „Cioccolato di Modica” mogen worden aangevuld met een of meer van de facultatieve ingrediënten die in punt 3.3 hieronder worden vermeld.

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Voor „Cioccolato di Modica” worden de volgende ingrediënten gebruikt als percentage van het totale gewicht van het product.

Verplicht:

—   bittere cacaopasta: van 50 % tot 99 %;

—   geraffineerde of ruwe suiker, waaronder rietsuiker: van 50 % tot 1 %.

Facultatief:

—   specerijen: kaneel min. 0,02 %, vanille min. 0,02 %, chilipeper min. 0,02 %, nootmuskaat min. 0,01 %;

—   natuurlijke smaakstoffen: citrusfruit min. 0,02 %, wilde venkel min. 0,02 %, jasmijn min. 0,01 %, gember min. 0,02 %;

—   fruit, waaronder gedroogd of gedehydrateerd fruit: citrusfruit min. 2 %, pistache min. 5 %, hazelnoot min. 5 %, amandel min. 5 %;

—   zout: min. 0,02 %.

In aanvulling op de hierboven genoemde ingrediënten is het de producent ook toegestaan naar eigen goeddunken andere specerijen (min. 0,02 %), natuurlijke smaakstoffen (0,02 %) en fruit, waaronder gedroogd of gedehydrateerd (min. 2 %), toe te voegen.

Verboden:

| — | kleurstoffen, conserveringsmiddelen, emulgatoren, plantaardige vetten, vanilline, melk. |
| --- | --- |

—

kleurstoffen, conserveringsmiddelen, emulgatoren, plantaardige vetten, vanilline, melk.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Alle stappen in de productie van „Cioccolato di Modica”, vanaf het moment dat de bittere cacaopasta wordt verwerkt totdat het eindproduct wordt verkregen, vinden plaats in het afgebakende geografische gebied.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

„Cioccolato di Modica” wordt op de markt gebracht in verpakkingen met één of meer stuks.

Het verpakken moet uiterlijk binnen twaalf uur na koeling plaatsvinden in de productiefaciliteit of hieraan grenzende ruimten. Zo kunnen bacteriologische besmettingen of de absorptie van vreemde geuren die het organoleptische profiel van het product veranderen, worden voorkomen en wordt gegarandeerd dat de chocolade geen extern omgevingsvocht absorbeert, aangezien daardoor tijdens de opslag schimmelvorming zou kunnen ontstaan en het product de karakteristieke bruine kleur van het buitenoppervlak zou kunnen verliezen.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Op de verpakking moeten de woorden „Cioccolato di Modica” en het BGA-symbool van de Europese Unie staan. Ook de volgende informatie is verplicht:

| — | de naam, de bedrijfsnaam en het adres van de fabrikant en het verpakkingsbedrijf; |
| --- | --- |

—

de naam, de bedrijfsnaam en het adres van de fabrikant en het verpakkingsbedrijf;

| — | het logo van het product, dat altijd moeten worden gebruikt in combinatie met de beschermde geografische aanduiding. |
| --- | --- |

—

het logo van het product, dat altijd moeten worden gebruikt in combinatie met de beschermde geografische aanduiding.

De woorden „Indicazione Geografica Protetta” („beschermde geografische aanduiding”) en de afkorting IGP (BGA) zijn facultatief.

Het land van herkomst van de cacao waaruit de bittere cacaopasta is verkregen, mag ook op het etiket worden vermeld.

Productlogo:

4.   Beknopte omschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het productiegebied van „Cioccolato di Modica” is het gehele administratieve grondgebied van de gemeente Modica, in de provincie Ragusa.

5.   Verband met het geografische gebied

„Cioccolato di Modica” vindt zijn oorsprong in de stad met dezelfde naam en heeft in de loop der jaren een zeer goede reputatie opgebouwd dankzij zijn onderscheidende kenmerken en de specifieke aard van het productieproces.

„Cioccolato di Modica” heeft organoleptische kenmerken die het resultaat zijn van een proces waarin geen cacaoboter of andere plantaardige vetten worden toegevoegd en waarin de chocolademassa bovendien niet wordt geconcheerd (concheren is het gedurende lange tijd op zeer hoge temperaturen mengen en verhitten van de chocolademassa om deze glad te maken, waardoor de brokjes zo klein worden dat ze niet met de tong kunnen worden waargenomen).

Omdat de chocolademassa tijdens de productie van „Cioccolato di Modica” niet wordt geconcheerd en de temperatuur waarop de ingrediënten worden verwerkt, zorgvuldig wordt beheerst, lossen de suikerkristallen niet op. Zo krijgt het product zijn kenmerkende korreligheid, die door de smaakpapillen kan worden waargenomen. Dit kenmerk onderscheidt „Cioccolato di Modica” van alle andere soorten chocolade op de markt.

De eigenheid van „Cioccolato di Modica” is in veel publicaties en artikelen in de binnenlandse en buitenlandse pers geprezen. In een artikel dat werd gepubliceerd in het tijdschrift Panorama (31 oktober 1996, blz. 258) wordt „Cioccolato di Modica” als volgt beschreven: „Wanneer je de reep breekt, vallen gelijk de suikerkristallen op. De chocolade bereikt namelijk nooit een vloeibare toestand, hetgeen wel gebeurt in het traditionele productieproces ...” Het boek Le denominazioni comunali: opportunità di sviluppo territoriale bevat een artikel dat werd gepubliceerd in een onlinekrant en waarin de vervaardiging van „Cioccolato di Modica” als volgt wordt beschreven: „Het unieke kenmerk van het productieproces is dat de cacaopasta rauw wordt verwerkt en nooit een vloeibare toestand bereikt; hierdoor lossen de suikerkristallen niet op. De smaak van deze chocolade wordt als uniek beschouwd, omdat de smaak van zowel de chocolade als de suiker naar boven komt.” (Le denominazioni comunali: opportunità di sviluppo territoriale, Milaan, Giuffrè, 2005, blz. 241-253.) In een artikel dat werd gepubliceerd in het tijdschrift „The Times” (5 november 2011, blz. 20), stond het volgende: „De chocolade uit Modica is puur, niet melkachtig en heeft een kruimelige textuur in plaats van een smeltende ... en het is gemaakt op basis van een eeuwenoud recept.” In het artikel „Modica, barocca e granulosa” (gepubliceerd in het tijdschrift Italo — I viaggi del gusto, december 2014, blz. 107) is het volgende te lezen: „De suikerkristallen die niet smelten maar juist knapperig blijven, behoren tot de meest geliefde kenmerken van het karakteristieke product van de Siciliaanse stad: haar chocolade.” In het artikel „Nasce a Modica il museo storico del cioccolato”, dat werd gepubliceerd in het tijdschrift Emotions (12 juli 2014, blz. 93), wordt gesteld dat „Cioccolato di Modica”„uniek is omdat de chocolade koud wordt verwerkt en daarom een korreligheid en een kruimeligheid heeft die de harten van fijnproevers in de hele wereld hebben veroverd”.

In het zeer recente boek Die Insel der Dolci van Hanns-Josef Ortheil, een Duitse schrijver, scenarioschrijver en taalwetenschapper die Modica bezocht, wordt de faam van „Cioccolato di Modica” wederom bevestigd: „Als ik Cioccolato di Modica proef, leidt dat tot een grote schok. Tegen alle verwachtingen in kan ik de suikerkristallen op mijn tong voelen, als een wervelwind van korrels die van het ene deel van de tong naar het andere glijden ...”

Er zijn wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar de bijzondere manier waarop „Cioccolato di Modica” wordt vervaardigd, het karakteristieke sensorische profiel van de chocolade en zijn korrelige textuur. In dit opzicht kunnen de volgende referenties worden aangehaald: „Microstructural Characterization of Multiphase Chocolate Using X-Ray Microtomography” gepubliceerd in de Journal of Food Science (Vol. 75, nr. 7, 2010, blz. E469-E476); „Sensory profile of a speciality Sicilian chocolate”, gepubliceerd in de Italian Journal of Food Science (Vol. XXIII, nr. 1-2011).

Voor de vervaardiging van „Cioccolato di Modica” zijn heel wat behendigheid en specifieke vaardigheden nodig, wat inhoudt dat er bekwaam personeel moet worden ingezet met expertise in het doseren van de ingrediënten, het beheersen van de temperaturen waarop de chocolademassa wordt verwerkt, het combineren van de ingrediënten en het uitvoeren van de gietwerkzaamheden.

Het belang van „Cioccolato di Modica” in het geografische gebied komt tot uiting in de aanwezigheid van een lokale industrie die is verbonden met de productie van de chocolade, maar ook met de aanpassingen die moeten worden gedaan aan de machines die voor deze productie worden gebruikt. Dit vormt een duidelijk bewijs van de sterke en duurzame koppeling tussen het product en de lokale economie.

De productie van „Cioccolato di Modica” heeft altijd, tot op de dag van vandaag, banen gecreëerd voor de lokale bevolking. Het is een significante economische activiteit en een van de belangrijkste bronnen van werkgelegenheid in de Siciliaanse gemeente Modica. In de afgelopen dertig jaar heeft de bloei van een aantal kleine bedrijfjes een echt „Cioccolato di Modica-district” doen ontstaan, dat wordt gekenmerkt door de bijzondere vitaliteit van de ondernemers, waarvan enkele al omvangrijke exportactiviteiten hebben opgezet. Door de jaren heen heeft dit kenmerk van het productiesysteem het mogelijk gemaakt kennis en vaardigheden te ontwikkelen en onderhouden die worden doorgegeven van generatie op generatie en nergens anders kunnen worden gevonden.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

Het ministerie is de nationale bezwaarprocedure gestart door de aanvraag voor registratie van „Cioccolato di Modica” BGA in nr. 103 van de Gazette Ufficiale van Italië van 5 mei 2017 te publiceren.

De geconsolideerde tekst van het productdossier kan op de volgende website worden geraadpleegd:

http://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/3335

of

door de homepage van het Ministerie van Landbouw, Levensmiddelen en Bosbouw (www.politicheagricole.it) te openen en te klikken op „Prodotti DOP IGP” (rechtsboven op het scherm), vervolgens op „Prodotti DOP IPG STG” (aan de linkerkant van het scherm) en ten slotte op „Disciplinari di Produzione all’esame dell’UE”.

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

---