# Publicatieblad L 144/2014

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 144 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 57e jaargang15 mei 2014 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 144

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

57e jaargang15 mei 2014

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2014/273/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 19 september 2012 betreffende de steunmaatregelen ten gunste van ELAN d.o.o. SA.26379 (C 13/10) (ex NN 17/10) ten uitvoer gelegd door Slovenië
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2012) 6345)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2014/274/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 20 maart 2013 betreffende steunmaatregel SA.23420 (11/C, ex NN40/10) door België ten uitvoer gelegd ten gunste van Delcredere NV
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 1497)

   (
  1
  ) | 29 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2014/273/EU

*

Besluit van de Commissie van 19 september 2012 betreffende de steunmaatregelen ten gunste van ELAN d.o.o. SA.26379 (C 13/10) (ex NN 17/10) ten uitvoer gelegd door Slovenië
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2012) 6345)

   (
  1
  )

ELAN

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2012) 6345)

1

1

2014/274/EU

*

Besluit van de Commissie van 20 maart 2013 betreffende steunmaatregel SA.23420 (11/C, ex NN40/10) door België ten uitvoer gelegd ten gunste van Delcredere NV
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 1497)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 1497)

1

29

| | | III   Andere handelingen |
| --- | --- | --- |
| | | EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | * | Openbare versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 244/12/COL van 27 juni 2012 betreffende de aan Íslandsbanki toegekende herstructureringssteun (IJsland) | 70 |
| | * | Publieke versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 290/12/COL van 11 juli 2012 betreffende herstructureringssteun aan Landsbankinn (IJsland) | 121 |
| | * | Publieke versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 291/12/COL van 11 juli 2012 betreffende herstructureringssteun aan Arion Bank (IJsland) | 169 |

III   Andere handelingen

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

*

Openbare versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 244/12/COL van 27 juni 2012 betreffende de aan Íslandsbanki toegekende herstructureringssteun (IJsland)

70

*

Publieke versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 290/12/COL van 11 juli 2012 betreffende herstructureringssteun aan Landsbankinn (IJsland)

121

*

Publieke versie Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 291/12/COL van 11 juli 2012 betreffende herstructureringssteun aan Arion Bank (IJsland)

169

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 15.5.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 144/1 |
| --- | --- | --- | --- |

15.5.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 144/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 19 september 2012

betreffende de steunmaatregelen ten gunste van ELAN d.o.o. SA.26379 (C 13/10) (ex NN 17/10) ten uitvoer gelegd door Slovenië

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2012) 6345)

(Slechts de tekst in de Sloveense taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/273/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Op 10 juli 2008 heeft Marker Völkl International GmbH (hierna „de klager” genoemd), een Duitse skifabrikant, een klacht ingediend waarin hij Slovenië ervan beschuldigde staatssteun te hebben verleend aan Elan d.o.o. (hierna „Elan” genoemd; ten tijde van de klacht stond zij bekend als Skimar d.o.o.). De Commissie heeft meerdere verzoeken om inlichtingen aan Slovenië verstuurd, waarop Slovenië heeft geantwoord bij brieven van 14 oktober 2008, 30 januari 2010 en 22 februari 2010. In november 2009 heeft de Commissie ook een verzoek om inlichtingen verstuurd aan de klager, waarop deze op 5 maart 2010 heeft geantwoord. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 juli 2008 heeft Marker Völkl International GmbH (hierna „de klager” genoemd), een Duitse skifabrikant, een klacht ingediend waarin hij Slovenië ervan beschuldigde staatssteun te hebben verleend aan Elan d.o.o. (hierna „Elan” genoemd; ten tijde van de klacht stond zij bekend als Skimar d.o.o.). De Commissie heeft meerdere verzoeken om inlichtingen aan Slovenië verstuurd, waarop Slovenië heeft geantwoord bij brieven van 14 oktober 2008, 30 januari 2010 en 22 februari 2010. In november 2009 heeft de Commissie ook een verzoek om inlichtingen verstuurd aan de klager, waarop deze op 5 maart 2010 heeft geantwoord.

| (2) | Bij schrijven van 12 mei 2010 heeft de Commissie Slovenië in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in te leiden ten aanzien van de steun. |
| --- | --- |

(2)

Bij schrijven van 12 mei 2010 heeft de Commissie Slovenië in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in te leiden ten aanzien van de steun.

| (3) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de maatregelen te maken. De Commissie heeft van de belanghebbenden geen opmerkingen ter zake ontvangen. |
| --- | --- |

(3)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de maatregelen te maken. De Commissie heeft van de belanghebbenden geen opmerkingen ter zake ontvangen.

| (4) | Na het besluit tot inleiding van de procedure heeft Slovenië nadere informatie verstrekt bij brieven van 9, 10 en 16 juni 2010 (de laatste met bijlagen van 26 mei, 28 mei, 31 mei, 2 juni en 14 juni 2010). Op 16 augustus 2011 heeft de Commissie een verzoek om inlichtingen verzonden naar de Sloveense autoriteiten, waarop deze bij brief van 10 oktober 2011 hebben geantwoord. Op 11 oktober 2011 zijn meerdere bijlagen bij dat schrijven verstrekt. Na een bijeenkomst tussen de diensten van de Commissie en vertegenwoordigers van de onderneming heeft Slovenië aanvullende informatie verstrekt bij brieven van 6 maart, 30 maart, 13 april, 16 april, 23 april, 10 mei, 15 mei en 30 mei 2012. |
| --- | --- |

(4)

Na het besluit tot inleiding van de procedure heeft Slovenië nadere informatie verstrekt bij brieven van 9, 10 en 16 juni 2010 (de laatste met bijlagen van 26 mei, 28 mei, 31 mei, 2 juni en 14 juni 2010). Op 16 augustus 2011 heeft de Commissie een verzoek om inlichtingen verzonden naar de Sloveense autoriteiten, waarop deze bij brief van 10 oktober 2011 hebben geantwoord. Op 11 oktober 2011 zijn meerdere bijlagen bij dat schrijven verstrekt. Na een bijeenkomst tussen de diensten van de Commissie en vertegenwoordigers van de onderneming heeft Slovenië aanvullende informatie verstrekt bij brieven van 6 maart, 30 maart, 13 april, 16 april, 23 april, 10 mei, 15 mei en 30 mei 2012.

2.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1.   DE BEGUNSTIGDE

| (5) | Elan is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en is actief in de productie van ski-uitrusting en pleziervaartuigen, zoals jachten. De onderneming is gevestigd in Begunje na Gorensjkem, Slovenië, dat in zijn geheel in aanmerking komt voor regionale steun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU (3). Momenteel heeft Elan ongeveer 460 personeelsleden in dienst en heeft zij twee hoofdafdelingen, een wintersportafdeling en een pleziervaartafdeling. De onderneming heeft in Slovenië slechts één dochteronderneming, Elan Inventa d.o.o. (sportuitrusting), evenals meerdere handelsbedrijven in andere landen. |
| --- | --- |

(5)

Elan is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en is actief in de productie van ski-uitrusting en pleziervaartuigen, zoals jachten. De onderneming is gevestigd in Begunje na Gorensjkem, Slovenië, dat in zijn geheel in aanmerking komt voor regionale steun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU (3). Momenteel heeft Elan ongeveer 460 personeelsleden in dienst en heeft zij twee hoofdafdelingen, een wintersportafdeling en een pleziervaartafdeling. De onderneming heeft in Slovenië slechts één dochteronderneming, Elan Inventa d.o.o. (sportuitrusting), evenals meerdere handelsbedrijven in andere landen.

| (6) | Tot juni 2010, en ten tijde van de onderzochte maatregelen, was Elan anders georganiseerd. De onderneming bestond uit een moederonderneming Elan, die aandelen bezat in vier dochterondernemingen:






  — | Elan d.o.o. (hierna „Elan Winter Sport” genoemd), waarin de wintersportactiviteiten van Elan waren georganiseerd. Elan Winter Sport hield op haar beurt weer aandelen in meerdere handelsbedrijven, |
| --- | --- | --- |

(6)

Tot juni 2010, en ten tijde van de onderzochte maatregelen, was Elan anders georganiseerd. De onderneming bestond uit een moederonderneming Elan, die aandelen bezat in vier dochterondernemingen:

—

Elan d.o.o. (hierna „Elan Winter Sport” genoemd), waarin de wintersportactiviteiten van Elan waren georganiseerd. Elan Winter Sport hield op haar beurt weer aandelen in meerdere handelsbedrijven,

| — | Elan Marine d.o.o. (hierna „Elan Marine” genoemd), waarin de pleziervaartactiviteiten van Elan waren georganiseerd. Elan Marine hield op haar beurt aandelen in meerdere dochterondernemingen, zoals 100 % in Elan PBO, 100 % in Elan Marine Charter en 100 % in Elan Yachting d.o.o, |
| --- | --- |

—

Elan Marine d.o.o. (hierna „Elan Marine” genoemd), waarin de pleziervaartactiviteiten van Elan waren georganiseerd. Elan Marine hield op haar beurt aandelen in meerdere dochterondernemingen, zoals 100 % in Elan PBO, 100 % in Elan Marine Charter en 100 % in Elan Yachting d.o.o,

| — | Elan Inventa d.o.o. (afdeling sportuitrusting), |
| --- | --- |

—

Elan Inventa d.o.o. (afdeling sportuitrusting),

| — | Marine Nova d.o.o. (niet-handelsbedrijf). |
| --- | --- |

—

Marine Nova d.o.o. (niet-handelsbedrijf).

| (7) | Elan is eigendom van de staat. Momenteel is 66,4 % van de aandelen in bezit van Posebna družba za podjetniško svetovanje d.d. (hierna „PDP” genoemd), een financiële holding die eigendom is van drie fondsen in staatseigendom. Nog eens 25 % van de aandelen in Elan is in bezit van Triglav Naložbe, finančna družba d.d. (hierna „Triglav Naložbe” genoemd), een financiële onderneming voor een verzekeringsonderneming die voornamelijk in handen is van de staat. De resterende 8,6 % is in bezit van Prvi pokojninski sklad, een pensioenfonds in staatseigendom (zie punt 2.2 voor een gedetailleerde beschrijving van de aandeelhouders van Elan). Ten tijde van de onderzochte steunmaatregelen was Elan ook voornamelijk in handen van de staat. De aandeelhoudersstructuur verschilde echter licht (zie ook punt 2.2). |
| --- | --- |

(7)

Elan is eigendom van de staat. Momenteel is 66,4 % van de aandelen in bezit van Posebna družba za podjetniško svetovanje d.d. (hierna „PDP” genoemd), een financiële holding die eigendom is van drie fondsen in staatseigendom. Nog eens 25 % van de aandelen in Elan is in bezit van Triglav Naložbe, finančna družba d.d. (hierna „Triglav Naložbe” genoemd), een financiële onderneming voor een verzekeringsonderneming die voornamelijk in handen is van de staat. De resterende 8,6 % is in bezit van Prvi pokojninski sklad, een pensioenfonds in staatseigendom (zie punt 2.2 voor een gedetailleerde beschrijving van de aandeelhouders van Elan). Ten tijde van de onderzochte steunmaatregelen was Elan ook voornamelijk in handen van de staat. De aandeelhoudersstructuur verschilde echter licht (zie ook punt 2.2).

| (8) | Wat de financiële situatie van Elan betreft: na een moeilijk jaar in 2004 maakte de onderneming in 2005 en 2006 weer winst en nam de omzet toe. In 2007 verslechterde de situatie van de onderneming, wat leidde tot een dalende omzet en nettoverliezen in de jaren 2007 en 2008. In de overwegingen (68) tot en met (74) is een meer gedetailleerde beoordeling van de financiële situatie van Elan opgenomen. |
| --- | --- |

(8)

Wat de financiële situatie van Elan betreft: na een moeilijk jaar in 2004 maakte de onderneming in 2005 en 2006 weer winst en nam de omzet toe. In 2007 verslechterde de situatie van de onderneming, wat leidde tot een dalende omzet en nettoverliezen in de jaren 2007 en 2008. In de overwegingen (68) tot en met (74) is een meer gedetailleerde beoordeling van de financiële situatie van Elan opgenomen.

| (9) | Momenteel wordt Elan geprivatiseerd. De belangrijkste aandeelhouder PDP is voornemens haar aandelen in de onderneming te verkopen en onderhandelt momenteel met mogelijke bieders. |
| --- | --- |

(9)

Momenteel wordt Elan geprivatiseerd. De belangrijkste aandeelhouder PDP is voornemens haar aandelen in de onderneming te verkopen en onderhandelt momenteel met mogelijke bieders.

2.2.   DE HUIDIGE AANDEELHOUDERS VAN DE BEGUNSTIGDE EN DIE TEN TIJDE VAN DE TOEKENNING VAN DE STEUNMAATREGELEN

| (10) | Aangezien de eigendomsstructuur en de identiteit van de eigenaren van Elan en hun corporate governance relevant zijn voor de vraag of de maatregelen ten gunste van Elan bestonden uit staatsmiddelen en aan de staat moeten worden toegerekend, volgt hieronder een korte beschrijving van elke eigenaar, gevolgd door een overzicht van de participaties in Elan die elk van hen in de loop der tijd in haar bezit heeft gehad. Er moet worden opgemerkt dat de eigendomsstructuur van Elan is gewijzigd tussen het moment van de eerste kapitaalinjectie in 2007 (maatregel 1) en de tweede kapitaalinjectie in 2008 (maatregel 2) en dat er sindsdien nog meer wijzigingen zijn opgetreden. De details worden hieronder beschreven (zie de overwegingen (19) tot en met (22)). |
| --- | --- |

(10)

Aangezien de eigendomsstructuur en de identiteit van de eigenaren van Elan en hun corporate governance relevant zijn voor de vraag of de maatregelen ten gunste van Elan bestonden uit staatsmiddelen en aan de staat moeten worden toegerekend, volgt hieronder een korte beschrijving van elke eigenaar, gevolgd door een overzicht van de participaties in Elan die elk van hen in de loop der tijd in haar bezit heeft gehad. Er moet worden opgemerkt dat de eigendomsstructuur van Elan is gewijzigd tussen het moment van de eerste kapitaalinjectie in 2007 (maatregel 1) en de tweede kapitaalinjectie in 2008 (maatregel 2) en dat er sindsdien nog meer wijzigingen zijn opgetreden. De details worden hieronder beschreven (zie de overwegingen (19) tot en met (22)).

2.2.1.   Beschrijving van de aandeelhouders van Elan

KAD

| (11) | Kapitalska družba pokojninskega in invalidskega zavarovanja d.d. (hierna „KAD” genoemd) is een naamloze vennootschap wier enige aandeelhouder Slovenië is. KAD beheert staatspensioenfondsen en activa voor Slovenië. KAD is tevens verantwoordelijk voor de privatisering van activa in staatseigendom. KAD is onderworpen aan de Sloveense bedrijvenwet („ZGD-1, Zakon o gospodarskih družbah”). Dienovereenkomstig heeft KAD een assemblee, een raad van toezicht en een raad van bestuur. De Sloveense regering benoemt alle 15 leden van de assemblee (vijf vertegenwoordigers van gepensioneerden en gehandicapte werknemers, vijf vertegenwoordigers van werkgevers en verzekerden en vijf vertegenwoordigers van de Sloveense regering) en alle negen leden van de raad van toezicht. Bij de bijeenkomsten van de assemblee worden vertegenwoordigers van de regering uitgenodigd. |
| --- | --- |

(11)

Kapitalska družba pokojninskega in invalidskega zavarovanja d.d. (hierna „KAD” genoemd) is een naamloze vennootschap wier enige aandeelhouder Slovenië is. KAD beheert staatspensioenfondsen en activa voor Slovenië. KAD is tevens verantwoordelijk voor de privatisering van activa in staatseigendom. KAD is onderworpen aan de Sloveense bedrijvenwet („ZGD-1, Zakon o gospodarskih družbah”). Dienovereenkomstig heeft KAD een assemblee, een raad van toezicht en een raad van bestuur. De Sloveense regering benoemt alle 15 leden van de assemblee (vijf vertegenwoordigers van gepensioneerden en gehandicapte werknemers, vijf vertegenwoordigers van werkgevers en verzekerden en vijf vertegenwoordigers van de Sloveense regering) en alle negen leden van de raad van toezicht. Bij de bijeenkomsten van de assemblee worden vertegenwoordigers van de regering uitgenodigd.

KAD-PPS

| (12) | Prvi pokojninski sklad is het eerste pensioenfonds van de Republiek Slovenië, wat inhoudt dat het voor 100 % in handen is van de staat. KAD beheert dit pensioenfonds en tevens de participatie die PPS heeft in Elan (hierna „KAD-PPS” genoemd). |
| --- | --- |

(12)

Prvi pokojninski sklad is het eerste pensioenfonds van de Republiek Slovenië, wat inhoudt dat het voor 100 % in handen is van de staat. KAD beheert dit pensioenfonds en tevens de participatie die PPS heeft in Elan (hierna „KAD-PPS” genoemd).

DSU

| (13) | Družba za svetovanje in upravljanje d.o.o. (hierna „DSU” genoemd) is een beheer- en adviesonderneming met beperkte aansprakelijkheid die voor 100 % in handen is van de staat. De onderneming is, onder andere, verantwoordelijk voor de privatisering van activa in staatseigendom. DSU heeft een raad van toezicht, bestaande uit drie leden. Twee leden worden benoemd door de Sloveense regering en één lid wordt benoemd door de werknemers van de onderneming. Tot de benoeming van de werknemersvertegenwoordiger benoemt Slovenië tevens het derde lid. De raad van toezicht benoemt een directeur, die de handelstransacties van DSU beheert. |
| --- | --- |

(13)

Družba za svetovanje in upravljanje d.o.o. (hierna „DSU” genoemd) is een beheer- en adviesonderneming met beperkte aansprakelijkheid die voor 100 % in handen is van de staat. De onderneming is, onder andere, verantwoordelijk voor de privatisering van activa in staatseigendom. DSU heeft een raad van toezicht, bestaande uit drie leden. Twee leden worden benoemd door de Sloveense regering en één lid wordt benoemd door de werknemers van de onderneming. Tot de benoeming van de werknemersvertegenwoordiger benoemt Slovenië tevens het derde lid. De raad van toezicht benoemt een directeur, die de handelstransacties van DSU beheert.

Zavarovalnica Triglav

| (14) | Zavarovalnica Triglav d.d. (hierna „Zavarovalnica Triglav” genoemd) is een onderneming die allerlei soorten levens- en niet-levens-, ziektekosten- en ongevallenverzekeringen aanbiedt. 67,7 % van de aandelen is in handen van ondernemingen waarin de staat op zijn beurt een meerderheidsparticipatie heeft. Ten tijde van de maatregelen waren de belangrijkste aandeelhouders van Zavarovalnica Triglav: Zavod za pokojninsko in invalidsko zavarovanje (hierna „ZIPZ” genoemd, het Instituut voor pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen), 100 % staatseigendom, met een participatie van 34,5 % in Zavarovalnica Triglav; Slovenska odškodninska družba d.d. (hierna „SOD” genoemd, de Sloveense waarborgonderneming), 100 % staatseigendom, met een participatie van 28,1 % in Zavarovalnica Triglav; NLB d.d., 50 % staatseigendom, met een participatie van 3,1 % in Zavarovalnica Triglav en HIT d.d., 100 % staatseigendom, met een participatie van 1,1 % in Zavarovalnica Triglav. Geen van de andere aandeelhouders in Zavarovalnica Triglav had een participatie van meer dan 1,8 % in de onderneming. |
| --- | --- |

(14)

Zavarovalnica Triglav d.d. (hierna „Zavarovalnica Triglav” genoemd) is een onderneming die allerlei soorten levens- en niet-levens-, ziektekosten- en ongevallenverzekeringen aanbiedt. 67,7 % van de aandelen is in handen van ondernemingen waarin de staat op zijn beurt een meerderheidsparticipatie heeft. Ten tijde van de maatregelen waren de belangrijkste aandeelhouders van Zavarovalnica Triglav: Zavod za pokojninsko in invalidsko zavarovanje (hierna „ZIPZ” genoemd, het Instituut voor pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen), 100 % staatseigendom, met een participatie van 34,5 % in Zavarovalnica Triglav; Slovenska odškodninska družba d.d. (hierna „SOD” genoemd, de Sloveense waarborgonderneming), 100 % staatseigendom, met een participatie van 28,1 % in Zavarovalnica Triglav; NLB d.d., 50 % staatseigendom, met een participatie van 3,1 % in Zavarovalnica Triglav en HIT d.d., 100 % staatseigendom, met een participatie van 1,1 % in Zavarovalnica Triglav. Geen van de andere aandeelhouders in Zavarovalnica Triglav had een participatie van meer dan 1,8 % in de onderneming.

| (15) | Zavarovalnica Triglav heeft een raad van toezicht, bestaande uit acht leden en een raad van bestuur. Vijf leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen het belang van de aandeelhouders en worden verkozen door de algemene vergadering van Zavarovalnica Triglav. De andere drie leden vertegenwoordigen de belangen van de werknemers. |
| --- | --- |

(15)

Zavarovalnica Triglav heeft een raad van toezicht, bestaande uit acht leden en een raad van bestuur. Vijf leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen het belang van de aandeelhouders en worden verkozen door de algemene vergadering van Zavarovalnica Triglav. De andere drie leden vertegenwoordigen de belangen van de werknemers.

Triglav Naložbe

| (16) | Triglav Naložbe is een financiële onderneming. Ten tijde van de tweede kapitaalinjectie, was 80 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen van Zavarovalnica Triglav. In deze laatste onderneming heeft de staat een meerderheidsparticipatie (zie overweging (14)). Het resterende kapitaal van Triglav Naložbe is zeer verspreid onder afzonderlijke investeerders, waarvan geen enkele een participatie heeft van meer dan 0,67 %. Triglav Naložbe heeft een raad van toezicht en een raad van bestuur. De raad van toezicht bestaat uit drie leden en wordt benoemd door de algemene vergadering van Triglav Naložbe. |
| --- | --- |

(16)

Triglav Naložbe is een financiële onderneming. Ten tijde van de tweede kapitaalinjectie, was 80 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen van Zavarovalnica Triglav. In deze laatste onderneming heeft de staat een meerderheidsparticipatie (zie overweging (14)). Het resterende kapitaal van Triglav Naložbe is zeer verspreid onder afzonderlijke investeerders, waarvan geen enkele een participatie heeft van meer dan 0,67 %. Triglav Naložbe heeft een raad van toezicht en een raad van bestuur. De raad van toezicht bestaat uit drie leden en wordt benoemd door de algemene vergadering van Triglav Naložbe.

PDP

| (17) | PDP is een financiële holdingonderneming die is opgericht in juni 2009. De onderneming is eigendom van drie fondsen die in staatshanden zijn, namelijk KAD, DSU en SOD, en handelt als herstructureringsonderneming namens de Sloveense staat. PDP kan, in opdracht, het beheer overnemen van staatsbedrijven die in moeilijkheden verkeren, alle stemrechten uitoefenen, een raad van toezicht en een raad van bestuur aanstellen en voor de staat saneringsmaatregelen doorvoeren (4). PDP heeft participaties in meerdere Sloveense ondernemingen die voorheen eigendom waren van semiopenbare fondsen (5) en zoekt voor sommige daarvan strategische investeerders. |
| --- | --- |

(17)

PDP is een financiële holdingonderneming die is opgericht in juni 2009. De onderneming is eigendom van drie fondsen die in staatshanden zijn, namelijk KAD, DSU en SOD, en handelt als herstructureringsonderneming namens de Sloveense staat. PDP kan, in opdracht, het beheer overnemen van staatsbedrijven die in moeilijkheden verkeren, alle stemrechten uitoefenen, een raad van toezicht en een raad van bestuur aanstellen en voor de staat saneringsmaatregelen doorvoeren (4). PDP heeft participaties in meerdere Sloveense ondernemingen die voorheen eigendom waren van semiopenbare fondsen (5) en zoekt voor sommige daarvan strategische investeerders.

KD Kapital

| (18) | KD Kapital, finančna družba d.o.o. (hierna „KD Kapital” genoemd) is een onderneming die actief is op het gebied van kapitaalinvesteringen. KD Kapital is onderdeel van de Skupina KD-groep (6) en is in particuliere handen. |
| --- | --- |

(18)

KD Kapital, finančna družba d.o.o. (hierna „KD Kapital” genoemd) is een onderneming die actief is op het gebied van kapitaalinvesteringen. KD Kapital is onderdeel van de Skupina KD-groep (6) en is in particuliere handen.

2.2.2.   Participaties in Elan op verschillende punten in de tijd

| (19) | In 2007, toen de eerste maatregel werd toegekend, hadden de volgende ondernemingen een participatie in Elan: KAD (30,48 %), KAD-PPS (10,3 %), DSU (17,34 %), Triglav Naložbe (13,16 %), Zavarovalnica Triglav (11,89 %) en KD Kapital (16,83 %). |
| --- | --- |

(19)

In 2007, toen de eerste maatregel werd toegekend, hadden de volgende ondernemingen een participatie in Elan: KAD (30,48 %), KAD-PPS (10,3 %), DSU (17,34 %), Triglav Naložbe (13,16 %), Zavarovalnica Triglav (11,89 %) en KD Kapital (16,83 %).

| (20) | KD Kapital verkocht haar participatie in april 2008 aan KAD. Na deze transactie en ten tijde van de tweede kapitaalinjectie hadden de volgende ondernemingen een participatie in Elan: KAD (47,31 %), KAD-PPS (10,3 %), DSU (17,34 %), Triglav Naložbe (13,16 %) en Zavarovalnica Triglav (11,89 %). |
| --- | --- |

(20)

KD Kapital verkocht haar participatie in april 2008 aan KAD. Na deze transactie en ten tijde van de tweede kapitaalinjectie hadden de volgende ondernemingen een participatie in Elan: KAD (47,31 %), KAD-PPS (10,3 %), DSU (17,34 %), Triglav Naložbe (13,16 %) en Zavarovalnica Triglav (11,89 %).

| (21) | In 2010 brachten KAD en DSU hun participaties in Elan onder in de financiële holdingonderneming PDP. Tegenwoordig is 66,4 % van de aandelen in Elan in handen van PDP. KAD-PPS heeft 8,6 % en Triglav Naložbe 25 % van de aandelen in bezit. |
| --- | --- |

(21)

In 2010 brachten KAD en DSU hun participaties in Elan onder in de financiële holdingonderneming PDP. Tegenwoordig is 66,4 % van de aandelen in Elan in handen van PDP. KAD-PPS heeft 8,6 % en Triglav Naložbe 25 % van de aandelen in bezit.

| (22) | Tabel 1 bevat een overzicht van de participaties van de afzonderlijke aandeelhouders ten tijde van maatregel 1, maatregel 2 en in mei 2012:

  Tabel 1









  (in %) |
| --- | --- |
| Entiteit | Maatregel 1
  (januari 2007) | Maatregel 2
  (augustus 2008) | Mei 2012 |
| PDP (eigendom van KAD, DSU en SOD, die op hun beurt eigendom zijn van de staat) | 0 | 0 | 66,4 |
| KAD (100 % staatseigendom) | 30,48 | 47,31 | 0 |
| KAD-PPS (100 % staatseigendom) | 10,30 | 10,30 | 8,6 |
| DSU (100 % staatseigendom) | 17,34 | 17,34 | 0 |
| Triglav Naložbe (voor 80 % eigendom van Zavarovalnica Triglav) | 13,16 | 13,16 | 25 |
| Zavarovalnica Triglav (eigendom van ZIPZ en SOD, die op hun beurt eigendom zijn van de staat) | 11,89 | 11,89 | 0 |
| KD Kapital (particuliere onderneming) | 16,83 | 0 | 0 |
| Totaal in handen van de staat | 83,17 | 100 | 100 |

(22)

Tabel 1 bevat een overzicht van de participaties van de afzonderlijke aandeelhouders ten tijde van maatregel 1, maatregel 2 en in mei 2012:

Tabel 1

(in %)

Entiteit

Maatregel 1

(januari 2007)

Maatregel 2

(augustus 2008)

Mei 2012

PDP (eigendom van KAD, DSU en SOD, die op hun beurt eigendom zijn van de staat)

0

0

66,4

KAD (100 % staatseigendom)

30,48

47,31

0

KAD-PPS (100 % staatseigendom)

10,30

10,30

8,6

DSU (100 % staatseigendom)

17,34

17,34

0

Triglav Naložbe (voor 80 % eigendom van Zavarovalnica Triglav)

13,16

13,16

25

Zavarovalnica Triglav (eigendom van ZIPZ en SOD, die op hun beurt eigendom zijn van de staat)

11,89

11,89

0

KD Kapital (particuliere onderneming)

16,83

0

0

Totaal in handen van de staat

83,17

100

100

2.3.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

2.3.1.   De kapitaalinjectie in 2007 (hierna „maatregel 1” genoemd)

| (23) | In 2006 overwoog Elan een ambitieus investeringsprogramma voor de groep met betrekking tot investeringen in gebouwen, uitrusting en brand marketing, gebaseerd op een strategisch ontwikkelingsplan voor de periode 2006-2010 (opgesteld door de raad van toezicht van Elan in december 2005). Voor de jaren 2006-2007 waren investeringen gepland ter waarde van 20,2 miljoen EUR. Om deze investeringen te financieren, stelde Elan een kapitaalverhoging van 20,2 miljoen EUR voor aan haar aandeelhouders. Ondertussen begon Elan in de loop van 2006 met de aankoop van nieuwe productie-uitrusting, zoals ook voorzien in het strategische ontwikkelingsplan. |
| --- | --- |

(23)

In 2006 overwoog Elan een ambitieus investeringsprogramma voor de groep met betrekking tot investeringen in gebouwen, uitrusting en brand marketing, gebaseerd op een strategisch ontwikkelingsplan voor de periode 2006-2010 (opgesteld door de raad van toezicht van Elan in december 2005). Voor de jaren 2006-2007 waren investeringen gepland ter waarde van 20,2 miljoen EUR. Om deze investeringen te financieren, stelde Elan een kapitaalverhoging van 20,2 miljoen EUR voor aan haar aandeelhouders. Ondertussen begon Elan in de loop van 2006 met de aankoop van nieuwe productie-uitrusting, zoals ook voorzien in het strategische ontwikkelingsplan.

| (24) | Op 29 januari 2007 ondertekenden Elan en de aandeelhouders van Elan een intentieverklaring, waarin zij overeenkwamen dat de aandeelhouders 10,225 miljoen EUR zouden injecteren in Elan (ongeveer de helft van de in het strategische ontwikkelingsplan 2006-2010 voorziene 20,2 miljoen EUR). Elke aandeelhouder stemde ermee in deel te nemen aan de kapitaalverhoging in verhouding tot haar participatie in Elan. Het besluit was genomen op basis van een bedrijfswaardering van het onafhankelijke adviesbureau [...] (7) en meerdere andere documenten die door Elan zelf waren opgesteld evenals door KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. De berekening van [...] van de eerlijke marktwaarde van de onderneming werd gemaakt op basis van het gemiddelde van de berekening (voor elke afdeling) van i) de gewogen, gemiddelde verhouding van de gebenchmarkte prijs/verkoop van recent gesloten deals, ii) de verhouding prijs/inkomsten van toepasselijke ondernemingen in 2005, en iii) zeven keer de EBITDA-waarde, met inbegrip van 25 % van de geraamde mogelijke kostenbesparingen. Van dit gemiddelde werden rentedragende kortetermijnschulden en de helft van de geïdentificeerde investeringen die niet konden worden gefinancierd door de aangenomen kasstroom van de onderneming afgetrokken. De flash-raming van KAD van de waarde van Elan werd uitgewerkt op basis van de methode van de geactualiseerde waarde van de kasstroom, met gebruikmaking van bedrijfsprognoses die Elan aan haar raad van toezicht verstrekte. |
| --- | --- |

(24)

Op 29 januari 2007 ondertekenden Elan en de aandeelhouders van Elan een intentieverklaring, waarin zij overeenkwamen dat de aandeelhouders 10,225 miljoen EUR zouden injecteren in Elan (ongeveer de helft van de in het strategische ontwikkelingsplan 2006-2010 voorziene 20,2 miljoen EUR). Elke aandeelhouder stemde ermee in deel te nemen aan de kapitaalverhoging in verhouding tot haar participatie in Elan. Het besluit was genomen op basis van een bedrijfswaardering van het onafhankelijke adviesbureau [...] (7) en meerdere andere documenten die door Elan zelf waren opgesteld evenals door KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. De berekening van [...] van de eerlijke marktwaarde van de onderneming werd gemaakt op basis van het gemiddelde van de berekening (voor elke afdeling) van i) de gewogen, gemiddelde verhouding van de gebenchmarkte prijs/verkoop van recent gesloten deals, ii) de verhouding prijs/inkomsten van toepasselijke ondernemingen in 2005, en iii) zeven keer de EBITDA-waarde, met inbegrip van 25 % van de geraamde mogelijke kostenbesparingen. Van dit gemiddelde werden rentedragende kortetermijnschulden en de helft van de geïdentificeerde investeringen die niet konden worden gefinancierd door de aangenomen kasstroom van de onderneming afgetrokken. De flash-raming van KAD van de waarde van Elan werd uitgewerkt op basis van de methode van de geactualiseerde waarde van de kasstroom, met gebruikmaking van bedrijfsprognoses die Elan aan haar raad van toezicht verstrekte.

| (25) | Voorafgaand hieraan had Elan in mei 2006 haar aandeelhouders geïnformeerd dat, hoewel alle vrije kasstromen in de investeringen werden gestoken die waren voorzien in het strategische ontwikkelingsplan 2006-2010, er aanvullend kapitaal nodig zou zijn om de noodzakelijke investeringen te kunnen realiseren (8). Hierna stelde Elan, in november 2006, een gedetailleerdere analyse op van de gevolgen van een kapitaalverhoging (9), volgens welke de investeringen zouden leiden tot een cumulatieve nettowinst van de wintersportafdeling van 15,4 miljoen EUR over de periode 2006-2010, vergeleken met cumulatieve nettoverliezen zonder de kapitaalverhoging van 4,8 miljoen EUR. Ook zou de cumulatieve nettowinst voor de pleziervaartafdeling voor de periode 2006-2010 hoger zijn als de kapitaalverhoging plaats zou vinden (14,9 miljoen EUR in vergelijking met 8 miljoen EUR). Tegelijkertijd raamde de meerderheidsaandeelhouder in Elan, KAD, de waarde van de groep op 22,8 miljoen EUR. De raden van toezicht van de aandeelhouders KAD, DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe keurden de kapitaalinjectie reeds in december 2006 respectievelijk januari 2007 goed. |
| --- | --- |

(25)

Voorafgaand hieraan had Elan in mei 2006 haar aandeelhouders geïnformeerd dat, hoewel alle vrije kasstromen in de investeringen werden gestoken die waren voorzien in het strategische ontwikkelingsplan 2006-2010, er aanvullend kapitaal nodig zou zijn om de noodzakelijke investeringen te kunnen realiseren (8). Hierna stelde Elan, in november 2006, een gedetailleerdere analyse op van de gevolgen van een kapitaalverhoging (9), volgens welke de investeringen zouden leiden tot een cumulatieve nettowinst van de wintersportafdeling van 15,4 miljoen EUR over de periode 2006-2010, vergeleken met cumulatieve nettoverliezen zonder de kapitaalverhoging van 4,8 miljoen EUR. Ook zou de cumulatieve nettowinst voor de pleziervaartafdeling voor de periode 2006-2010 hoger zijn als de kapitaalverhoging plaats zou vinden (14,9 miljoen EUR in vergelijking met 8 miljoen EUR). Tegelijkertijd raamde de meerderheidsaandeelhouder in Elan, KAD, de waarde van de groep op 22,8 miljoen EUR. De raden van toezicht van de aandeelhouders KAD, DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe keurden de kapitaalinjectie reeds in december 2006 respectievelijk januari 2007 goed.

| (26) | De kapitaalverhoging werd formeel bevestigd in de aandeelhoudersvergadering van 25 oktober 2007. De aandeelhoudersbetalingen werden uitgevoerd op 15 november 2007 in verhouding tot de respectieve participatie van de aandeelhouder. De 10,225 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan, die op haar beurt een aandeelhouderslening verstrekte van 5,8 miljoen EUR aan Elan Winter Sport en een aandeelhouderslening van 4,425 miljoen EUR aan Elan Marine. Deze aandeelhoudersleningen werden later omgezet in aandelen in Elan Winter Sport en Elan Marine. Zoals hierboven beschreven, gingen Elan Winter Sport en Elan Marine in juni 2010 op in de moederonderneming Elan (zie overweging (6)). |
| --- | --- |

(26)

De kapitaalverhoging werd formeel bevestigd in de aandeelhoudersvergadering van 25 oktober 2007. De aandeelhoudersbetalingen werden uitgevoerd op 15 november 2007 in verhouding tot de respectieve participatie van de aandeelhouder. De 10,225 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan, die op haar beurt een aandeelhouderslening verstrekte van 5,8 miljoen EUR aan Elan Winter Sport en een aandeelhouderslening van 4,425 miljoen EUR aan Elan Marine. Deze aandeelhoudersleningen werden later omgezet in aandelen in Elan Winter Sport en Elan Marine. Zoals hierboven beschreven, gingen Elan Winter Sport en Elan Marine in juni 2010 op in de moederonderneming Elan (zie overweging (6)).

| (27) | Een van de redenen voor de tijdsduur tussen de intentieverklaring en de formele instemming van de aandeelhouders was dat KD Kapital, op dat moment de enige particuliere aandeelhouder in Elan, met een blokkerende minderheid, het formele besluit voor de kapitaalverhoging blokkeerde. De reden waarom KD Kapital het besluit blokkeerde, was een geschil tussen KAD en KD Kapital over wijzigingen in de raad van toezicht van Elan. Zoals door Slovenië toegelicht, was KD Kapital tevens voor 50 % aandeelhouder in een van de concurrenten van Elan, Seaway Group d.o.o., en was zij voornemens een vertegenwoordiger van KD Kapital te benoemen in de raad van toezicht van Elan. KAD achtte dit onacceptabel gelet op de participatie die KD Kapital had in Seaway. Om deze kwestie op te lossen, bood KAD KD Kapital begin oktober 2007 een putoptie aan, onder voorwaarde dat KD Kapital voor het voorstel van KAD zou stemmen met betrekking tot het geschil over de leden van de raad van toezicht. |
| --- | --- |

(27)

Een van de redenen voor de tijdsduur tussen de intentieverklaring en de formele instemming van de aandeelhouders was dat KD Kapital, op dat moment de enige particuliere aandeelhouder in Elan, met een blokkerende minderheid, het formele besluit voor de kapitaalverhoging blokkeerde. De reden waarom KD Kapital het besluit blokkeerde, was een geschil tussen KAD en KD Kapital over wijzigingen in de raad van toezicht van Elan. Zoals door Slovenië toegelicht, was KD Kapital tevens voor 50 % aandeelhouder in een van de concurrenten van Elan, Seaway Group d.o.o., en was zij voornemens een vertegenwoordiger van KD Kapital te benoemen in de raad van toezicht van Elan. KAD achtte dit onacceptabel gelet op de participatie die KD Kapital had in Seaway. Om deze kwestie op te lossen, bood KAD KD Kapital begin oktober 2007 een putoptie aan, onder voorwaarde dat KD Kapital voor het voorstel van KAD zou stemmen met betrekking tot het geschil over de leden van de raad van toezicht.

| (28) | Na dit aanbod stemde KD Kapital uiteindelijk in met de kapitaalverhoging en namen de aandeelhouders, zoals hierboven beschreven, in oktober 2007 het formele besluit. |
| --- | --- |

(28)

Na dit aanbod stemde KD Kapital uiteindelijk in met de kapitaalverhoging en namen de aandeelhouders, zoals hierboven beschreven, in oktober 2007 het formele besluit.

2.3.2.   De kapitaalinjectie in 2008 (hierna „maatregel 2” genoemd)

| (29) | Ondanks de kapitaalverhoging van november 2007 leidde het slechte winterseizoen van 2007/2008 (onder invloed van de eerdere „groene” winter van 2006/2007) tot verdere moeilijkheden voor de groep. Begin 2008 werd Elan geconfronteerd met insolventie. |
| --- | --- |

(29)

Ondanks de kapitaalverhoging van november 2007 leidde het slechte winterseizoen van 2007/2008 (onder invloed van de eerdere „groene” winter van 2006/2007) tot verdere moeilijkheden voor de groep. Begin 2008 werd Elan geconfronteerd met insolventie.

| (30) | Toen SKB banka d.d. begin 2008 weigerde Elan verder te financieren, oefende KD Kapital in maart 2008 haar putoptie uit, ingaande in april 2008. KAD nam de aandelen van KD Kapital over en vergrootte aldus haar participatie in Elan. Sindsdien is Elan een onderneming die volledig in handen is van de staat (zie overweging (20)). |
| --- | --- |

(30)

Toen SKB banka d.d. begin 2008 weigerde Elan verder te financieren, oefende KD Kapital in maart 2008 haar putoptie uit, ingaande in april 2008. KAD nam de aandelen van KD Kapital over en vergrootte aldus haar participatie in Elan. Sindsdien is Elan een onderneming die volledig in handen is van de staat (zie overweging (20)).

| (31) | Om de moeilijke financiële situatie het hoofd te bieden, benoemden de aandeelhouders van Elan in april 2008 een nieuwe raad van bestuur. Het bestuur is gaan praten met de banken om overeenstemming te bereiken over een herschikking van de vorderingen van de banken op Elan om zo het faillissement van de onderneming te voorkomen. De banken waren hiertoe slechts bereid als de aandeelhouders van Elan aanvullend kapitaal zouden verstrekken aan de onderneming. |
| --- | --- |

(31)

Om de moeilijke financiële situatie het hoofd te bieden, benoemden de aandeelhouders van Elan in april 2008 een nieuwe raad van bestuur. Het bestuur is gaan praten met de banken om overeenstemming te bereiken over een herschikking van de vorderingen van de banken op Elan om zo het faillissement van de onderneming te voorkomen. De banken waren hiertoe slechts bereid als de aandeelhouders van Elan aanvullend kapitaal zouden verstrekken aan de onderneming.

| (32) | Tegen deze achtergrond verzocht Elan haar aandeelhouders in maart 2008 om aanvullend nieuw kapitaal. Op basis van een langetermijnplan voor Elan voor de periode 2008-2012, opgesteld door Elan in juni 2008 (hierna „het langetermijnplan 2008-2012” genoemd) verzocht Elan haar aandeelhouders meer concreet om 25 miljoen EUR in juni/juli 2008. De aandeelhouders van Elan beoordeelden het langetermijnplan 2008-2012 als onvoldoende om 25 miljoen EUR te injecteren. De aandeelhouders waren feitelijk slechts bereid tot een injectie van 10 miljoen EUR en stelden als voorwaarde voor deze kapitaalverhoging dat Elan en haar banken overeenstemming moesten bereiken over een herschikking van de schulden van Elan. Tevens verzochten de aandeelhouders om een aanvullend langetermijnplan voor Elan
   (10). In antwoord op dit verzoek stelde Elan een aanvullend saneringsplan op, d.d. 8 augustus 2008 (hierna „het saneringsplan” genoemd). Elan was echter niet in staat om overeenstemming te bereiken met de banken over een herschikking van de schulden. In tegendeel, een van de crediteuren van Elan, SKB banka d.d., spande een rechtszaak aan om haar vorderingen te innen en het hof van Ljubljana betekende Elan in augustus 2008 een gerechtelijk bevel tot betaling van haar uitstaande schulden. De uitoefening van dit bevel zou geleid hebben tot het faillissement van de onderneming. |
| --- | --- |

(32)

Tegen deze achtergrond verzocht Elan haar aandeelhouders in maart 2008 om aanvullend nieuw kapitaal. Op basis van een langetermijnplan voor Elan voor de periode 2008-2012, opgesteld door Elan in juni 2008 (hierna „het langetermijnplan 2008-2012” genoemd) verzocht Elan haar aandeelhouders meer concreet om 25 miljoen EUR in juni/juli 2008. De aandeelhouders van Elan beoordeelden het langetermijnplan 2008-2012 als onvoldoende om 25 miljoen EUR te injecteren. De aandeelhouders waren feitelijk slechts bereid tot een injectie van 10 miljoen EUR en stelden als voorwaarde voor deze kapitaalverhoging dat Elan en haar banken overeenstemming moesten bereiken over een herschikking van de schulden van Elan. Tevens verzochten de aandeelhouders om een aanvullend langetermijnplan voor Elan
   (10). In antwoord op dit verzoek stelde Elan een aanvullend saneringsplan op, d.d. 8 augustus 2008 (hierna „het saneringsplan” genoemd). Elan was echter niet in staat om overeenstemming te bereiken met de banken over een herschikking van de schulden. In tegendeel, een van de crediteuren van Elan, SKB banka d.d., spande een rechtszaak aan om haar vorderingen te innen en het hof van Ljubljana betekende Elan in augustus 2008 een gerechtelijk bevel tot betaling van haar uitstaande schulden. De uitoefening van dit bevel zou geleid hebben tot het faillissement van de onderneming.

| (33) | Hierom riep Elan een spoedvergadering van de aandeelhouders bijeen en deze vond plaats op 28 augustus 2008. Tijdens deze vergadering besloten de aandeelhouders van Elan, na een voorstel van KAD, 10 miljoen EUR te injecteren in Elan, ondanks dat niet was voldaan aan de voorwaarde om overeenstemming te bereiken met haar banken over een herschikking van de leningen. |
| --- | --- |

(33)

Hierom riep Elan een spoedvergadering van de aandeelhouders bijeen en deze vond plaats op 28 augustus 2008. Tijdens deze vergadering besloten de aandeelhouders van Elan, na een voorstel van KAD, 10 miljoen EUR te injecteren in Elan, ondanks dat niet was voldaan aan de voorwaarde om overeenstemming te bereiken met haar banken over een herschikking van de leningen.

| (34) | De raad van toezicht van KAD keurde de kapitaalinjectie reeds goed voor de aandeelhoudersvergadering in augustus 2008; de raden van toezicht van de andere aandeelhouders keurden het besluit om 10 miljoen EUR te injecteren in Elan op zijn laatst begin september 2008 goed. |
| --- | --- |

(34)

De raad van toezicht van KAD keurde de kapitaalinjectie reeds goed voor de aandeelhoudersvergadering in augustus 2008; de raden van toezicht van de andere aandeelhouders keurden het besluit om 10 miljoen EUR te injecteren in Elan op zijn laatst begin september 2008 goed.

| (35) | De aandeelhoudersbetalingen werden uitgevoerd op 8 september 2008 in verhouding tot de respectieve participatie van de aandeelhouder. Zoals beschreven in overweging (6), waren de wintersport- en pleziervaartactiviteiten van Elan ten tijde van de verlening georganiseerd in twee dochterondernemingen, Elan Winter Sport en Elan Marine. De 10 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan, dat op haar beurt 5,924 miljoen EUR in Elan Winter Sport stak en 4,076 miljoen EUR in Elan Marine. |
| --- | --- |

(35)

De aandeelhoudersbetalingen werden uitgevoerd op 8 september 2008 in verhouding tot de respectieve participatie van de aandeelhouder. Zoals beschreven in overweging (6), waren de wintersport- en pleziervaartactiviteiten van Elan ten tijde van de verlening georganiseerd in twee dochterondernemingen, Elan Winter Sport en Elan Marine. De 10 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan, dat op haar beurt 5,924 miljoen EUR in Elan Winter Sport stak en 4,076 miljoen EUR in Elan Marine.

Het langetermijnplan 2008-2012

| (36) | In het langetermijnplan 2008-2012 dat in juni 2008 was opgesteld door Elan, wordt eerst de economische en financiële situatie van de Elan-groep beschreven. In het plan worden meerdere herstructureringsmaatregelen voorgesteld op het niveau van Elan Winter Sport (aanpassing van de investeringen in zusterbedrijven, inventarisaanpassingen en ontslagvergoedingen) en op het niveau van Elan Marine (inventarisaanpassingen, ontslagvergoedingen, afschrijving van mallen voor de pleziervaart). In aanvulling op deze herstructureringsmaatregelen waren de volgende maatregelen voorzien voor Elan Winter Sport:






  — | toename van de werknemersproductiviteit; inkrimping van het personeel van 340 naar 230 werknemers, |
| --- | --- | --- |

(36)

In het langetermijnplan 2008-2012 dat in juni 2008 was opgesteld door Elan, wordt eerst de economische en financiële situatie van de Elan-groep beschreven. In het plan worden meerdere herstructureringsmaatregelen voorgesteld op het niveau van Elan Winter Sport (aanpassing van de investeringen in zusterbedrijven, inventarisaanpassingen en ontslagvergoedingen) en op het niveau van Elan Marine (inventarisaanpassingen, ontslagvergoedingen, afschrijving van mallen voor de pleziervaart). In aanvulling op deze herstructureringsmaatregelen waren de volgende maatregelen voorzien voor Elan Winter Sport:

—

toename van de werknemersproductiviteit; inkrimping van het personeel van 340 naar 230 werknemers,

| — | vermindering van het aantal handelsmerken, |
| --- | --- |

—

vermindering van het aantal handelsmerken,

| — | verbeteringen in het productaanbod, |
| --- | --- |

—

verbeteringen in het productaanbod,

| — | reorganisatie van de administratie. |
| --- | --- |

—

reorganisatie van de administratie.

| (37) | Voor Elan Marine voorzag het langetermijnplan 2008-2012 in de volgende maatregelen:






  — | investeringen in een nieuwe joint venture, genaamd Elan Yachts, die actief zou worden in de verkoop en ontwikkeling van zeilboten, |
| --- | --- | --- |

(37)

Voor Elan Marine voorzag het langetermijnplan 2008-2012 in de volgende maatregelen:

—

investeringen in een nieuwe joint venture, genaamd Elan Yachts, die actief zou worden in de verkoop en ontwikkeling van zeilboten,

| — | verkoop van de programma's Power en Yachts (Elan PBO) voor [9,5-11,2] miljoen EUR om de schulden van Elan Marine te verlagen. |
| --- | --- |

—

verkoop van de programma's Power en Yachts (Elan PBO) voor [9,5-11,2] miljoen EUR om de schulden van Elan Marine te verlagen.

| (38) | Het langetermijnplan 2008-2012 bevatte prognoses op basis van de aanname dat voornoemde herstructureringsmaatregelen waren doorgevoerd. Overeenkomstig de prognoses zou Elan Winter Sport winstgevend zijn vanaf 2010 en Elan Marine vanaf 2011. Het plan eindigde ermee dat Elan aanvullend kapitaal ten bedrage van [23-26] miljoen EUR nodig had om te voldoen aan haar liquiditeitsbehoeften. Alleen na verstrekking van dit kapitaal was Elan in staat voldoende rendement te bieden voor haar aandeelhouders. |
| --- | --- |

(38)

Het langetermijnplan 2008-2012 bevatte prognoses op basis van de aanname dat voornoemde herstructureringsmaatregelen waren doorgevoerd. Overeenkomstig de prognoses zou Elan Winter Sport winstgevend zijn vanaf 2010 en Elan Marine vanaf 2011. Het plan eindigde ermee dat Elan aanvullend kapitaal ten bedrage van [23-26] miljoen EUR nodig had om te voldoen aan haar liquiditeitsbehoeften. Alleen na verstrekking van dit kapitaal was Elan in staat voldoende rendement te bieden voor haar aandeelhouders.

Het saneringsplan

| (39) | Het in augustus 2008 door Elan opgestelde saneringsplan begon met de bedrijfsstructuur van de Elan-groep en de financiële en economische situatie van Elan Winter Sport en Elan Marine, met inbegrip van een gedetailleerde analyse van de passiva en de kosten, maar ook van de inkomsten. Daarna werd de exploitatie van Elan Winter Sport en Elan Marine geanalyseerd van januari 2008 tot juni 2008. Tot slot bevatte het plan een gedeelte over de sanering van de onderneming. Volgens het plan konden de in dit gedeelte voorgestelde maatregelen uitsluitend worden gerealiseerd als er nieuw kapitaal werd geïnjecteerd in Elan en er een herschikking plaatsvond van de bankleningen. In het saneringsplan werden de benodigde bedragen echter niet gespecificeerd. |
| --- | --- |

(39)

Het in augustus 2008 door Elan opgestelde saneringsplan begon met de bedrijfsstructuur van de Elan-groep en de financiële en economische situatie van Elan Winter Sport en Elan Marine, met inbegrip van een gedetailleerde analyse van de passiva en de kosten, maar ook van de inkomsten. Daarna werd de exploitatie van Elan Winter Sport en Elan Marine geanalyseerd van januari 2008 tot juni 2008. Tot slot bevatte het plan een gedeelte over de sanering van de onderneming. Volgens het plan konden de in dit gedeelte voorgestelde maatregelen uitsluitend worden gerealiseerd als er nieuw kapitaal werd geïnjecteerd in Elan en er een herschikking plaatsvond van de bankleningen. In het saneringsplan werden de benodigde bedragen echter niet gespecificeerd.

| (40) | Het saneringsplan voorzag in de volgende maatregelen voor Elan Winter Sport:






  — | [...] |
| --- | --- | --- |

(40)

Het saneringsplan voorzag in de volgende maatregelen voor Elan Winter Sport:

—

[...]

| (41) | De volgende maatregelen waren voorzien voor Elan Marine:






  — | [...] |
| --- | --- | --- |

(41)

De volgende maatregelen waren voorzien voor Elan Marine:

—

[...]

| (42) | Daarna bevatte het saneringsplan bedrijfsprognoses voor de jaren 2008-2012, volgens welke Elan Winter Sport vanaf 2010 winstgevend zou zijn en Elan Marine vanaf 2011. |
| --- | --- |

(42)

Daarna bevatte het saneringsplan bedrijfsprognoses voor de jaren 2008-2012, volgens welke Elan Winter Sport vanaf 2010 winstgevend zou zijn en Elan Marine vanaf 2011.

3.   REDENEN VOOR HET STARTEN VAN DE PROCEDURE

| (43) | Zoals hierboven in de overwegingen (2) en (3) beschreven, besloot de Commissie op 12 mei 2010 tot de inleiding van een formele onderzoeksprocedure (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd). In dit besluit tot inleiding van de procedure was de Commissie vooraf van mening dat de twee kapitaalinjecties staatssteun vormden ten gunste van Elan Ski en Elan Marine. De Commissie uitte haar twijfels of dergelijke staatssteun verenigbaar was met de interne markt. Als eerste heeft de Commissie onderzocht of de begunstigden ondernemingen in moeilijkheden waren. |
| --- | --- |

(43)

Zoals hierboven in de overwegingen (2) en (3) beschreven, besloot de Commissie op 12 mei 2010 tot de inleiding van een formele onderzoeksprocedure (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd). In dit besluit tot inleiding van de procedure was de Commissie vooraf van mening dat de twee kapitaalinjecties staatssteun vormden ten gunste van Elan Ski en Elan Marine. De Commissie uitte haar twijfels of dergelijke staatssteun verenigbaar was met de interne markt. Als eerste heeft de Commissie onderzocht of de begunstigden ondernemingen in moeilijkheden waren.

3.1.   ONDERNEMING IN MOEILIJKHEDEN

| (44) | In punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun worden bepaalde omstandigheden vastgesteld waaronder een onderneming geacht wordt in moeilijkheden te zijn, zoals een aanzienlijke kapitaalafname. In het besluit tot inleiding van de procedure werd aangenomen dat Elan Ski en Elan Marine niet voldeden aan de criteria van punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Overeenkomstig punt 11 van de richtsnoeren kan een onderneming echter nog steeds worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden wanneer de gebruikelijke tekenen van een onderneming in moeilijkheden aanwezig zijn. Gezien de toenemende verliezen, de dalende omzet en de moeilijke financiële situatie van de Elan-groep in zijn geheel, was de Commissie van mening dat Elan Ski en Elan Marine in ieder geval in de jaren 2007 en 2008 konden worden beschouwd als ondernemingen in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(44)

In punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun worden bepaalde omstandigheden vastgesteld waaronder een onderneming geacht wordt in moeilijkheden te zijn, zoals een aanzienlijke kapitaalafname. In het besluit tot inleiding van de procedure werd aangenomen dat Elan Ski en Elan Marine niet voldeden aan de criteria van punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Overeenkomstig punt 11 van de richtsnoeren kan een onderneming echter nog steeds worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden wanneer de gebruikelijke tekenen van een onderneming in moeilijkheden aanwezig zijn. Gezien de toenemende verliezen, de dalende omzet en de moeilijke financiële situatie van de Elan-groep in zijn geheel, was de Commissie van mening dat Elan Ski en Elan Marine in ieder geval in de jaren 2007 en 2008 konden worden beschouwd als ondernemingen in moeilijkheden.

3.2.   BESTAAN VAN STAATSSTEUN

| (45) | De Commissie heeft eerst beoordeeld of de maatregelen afkomstig waren van staatsmiddelen of aan de staat konden worden toegerekend. Gezien het feit dat KAD voor 100 % eigendom is van Slovenië en dat Slovenië alle leden van de assemblee en de raad van toezicht benoemt, en dat vertegenwoordigers van de Sloveense regering deelnemen aan alle bijeenkomsten van de assemblee en van de raad van toezicht, concludeerde de Commissie voorlopig dat de door KAD genomen maatregelen afkomstig zijn van staatsmiddelen en aan de staat kunnen worden toegerekend. Met betrekking tot de maatregelen die werden verstrekt door de andere eigenaren van Elan, zijnde KAD-PPS, DSU, Triglav Naložbe en Triglav Insurance, concludeerde de Commissie dat tijdens de formele onderzoeksprocedure moest worden gecontroleerd of deze ook afkomstig waren van staatsmiddelen en aan de staat konden worden toegerekend. |
| --- | --- |

(45)

De Commissie heeft eerst beoordeeld of de maatregelen afkomstig waren van staatsmiddelen of aan de staat konden worden toegerekend. Gezien het feit dat KAD voor 100 % eigendom is van Slovenië en dat Slovenië alle leden van de assemblee en de raad van toezicht benoemt, en dat vertegenwoordigers van de Sloveense regering deelnemen aan alle bijeenkomsten van de assemblee en van de raad van toezicht, concludeerde de Commissie voorlopig dat de door KAD genomen maatregelen afkomstig zijn van staatsmiddelen en aan de staat kunnen worden toegerekend. Met betrekking tot de maatregelen die werden verstrekt door de andere eigenaren van Elan, zijnde KAD-PPS, DSU, Triglav Naložbe en Triglav Insurance, concludeerde de Commissie dat tijdens de formele onderzoeksprocedure moest worden gecontroleerd of deze ook afkomstig waren van staatsmiddelen en aan de staat konden worden toegerekend.

| (46) | Vervolgens heeft de Commissie onderzocht of de maatregelen tot voordeel van de begunstigden strekten. Er bestond twijfel over de vraag of de maatregelen zouden voldoen aan de test van de investeerder in de markteconomie. Bij de eerste maatregel wilde de enige particuliere aandeelhouder in Elan, KD Kapital, niet deelnemen. Het leek erop dat de maatregel niet was gebaseerd op een bedrijfsplan of andere informatie over het mogelijke rendement op de investering in de toekomst. Ten tijde van de kapitaalinjectie leek het erop dat de begunstigden in financiële moeilijkheden zaten. Aan de tweede maatregel nam geen particuliere onderneming deel. Hoewel het klopt dat er voor het besluit van de aandeelhouders over de kapitaalinjectie een langetermijnplan en een saneringsplan waren opgesteld, waren er aanwijzingen dat de aandeelhouders van Elan deze plannen als onvoldoende beschouwden. Bij de verlening van de tweede maatregel ondervonden Elan Ski en Elan Marine nog steeds financiële moeilijkheden. |
| --- | --- |

(46)

Vervolgens heeft de Commissie onderzocht of de maatregelen tot voordeel van de begunstigden strekten. Er bestond twijfel over de vraag of de maatregelen zouden voldoen aan de test van de investeerder in de markteconomie. Bij de eerste maatregel wilde de enige particuliere aandeelhouder in Elan, KD Kapital, niet deelnemen. Het leek erop dat de maatregel niet was gebaseerd op een bedrijfsplan of andere informatie over het mogelijke rendement op de investering in de toekomst. Ten tijde van de kapitaalinjectie leek het erop dat de begunstigden in financiële moeilijkheden zaten. Aan de tweede maatregel nam geen particuliere onderneming deel. Hoewel het klopt dat er voor het besluit van de aandeelhouders over de kapitaalinjectie een langetermijnplan en een saneringsplan waren opgesteld, waren er aanwijzingen dat de aandeelhouders van Elan deze plannen als onvoldoende beschouwden. Bij de verlening van de tweede maatregel ondervonden Elan Ski en Elan Marine nog steeds financiële moeilijkheden.

| (47) | Tot slot was de Commissie van mening dat de door Slovenië genomen maatregelen de mededinging konden vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig konden beïnvloeden, aangezien er wel degelijk handel in ski-uitrusting en pleziervaartuigen bestaat tussen lidstaten. |
| --- | --- |

(47)

Tot slot was de Commissie van mening dat de door Slovenië genomen maatregelen de mededinging konden vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig konden beïnvloeden, aangezien er wel degelijk handel in ski-uitrusting en pleziervaartuigen bestaat tussen lidstaten.

3.3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (48) | De Commissie beoordeelde eerst of de maatregelen verenigbaar waren overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Gelet op de moeilijkheden waarin zij verkeerden en in de afwezigheid van andere sterke ondernemingen in de groep, komen Elan Ski en Elan Marine in beginsel in aanmerking voor reddings- en herstructureringssteun. Aangezien de maatregelen werden verleend in de vorm van een kapitaalinjectie, kunnen ze niet worden beschouwd als reddingssteun. Met betrekking tot hun verenigbaarheid als herstructureringssteun was onduidelijk of aan alle respectieve voorwaarden werd voldaan. Het was in het bijzonder onduidelijk of de steun beperkt was tot het minimaal noodzakelijke en er was geen aanwijzing voor een eigen bijdrage en compenserende maatregelen. |
| --- | --- |

(48)

De Commissie beoordeelde eerst of de maatregelen verenigbaar waren overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Gelet op de moeilijkheden waarin zij verkeerden en in de afwezigheid van andere sterke ondernemingen in de groep, komen Elan Ski en Elan Marine in beginsel in aanmerking voor reddings- en herstructureringssteun. Aangezien de maatregelen werden verleend in de vorm van een kapitaalinjectie, kunnen ze niet worden beschouwd als reddingssteun. Met betrekking tot hun verenigbaarheid als herstructureringssteun was onduidelijk of aan alle respectieve voorwaarden werd voldaan. Het was in het bijzonder onduidelijk of de steun beperkt was tot het minimaal noodzakelijke en er was geen aanwijzing voor een eigen bijdrage en compenserende maatregelen.

| (49) | Tevens werd voorlopig onderzocht of de maatregelen verenigbare regionale steun konden zijn. Hoewel beide begunstigden zijn gevestigd in een regio die overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komt voor steun, was onduidelijk of de ondernemingen in aanmerking kwamen voor dergelijke steun, aangezien beide begunstigden zich ten tijde van de verlening in moeilijkheden bevonden. |
| --- | --- |

(49)

Tevens werd voorlopig onderzocht of de maatregelen verenigbare regionale steun konden zijn. Hoewel beide begunstigden zijn gevestigd in een regio die overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komt voor steun, was onduidelijk of de ondernemingen in aanmerking kwamen voor dergelijke steun, aangezien beide begunstigden zich ten tijde van de verlening in moeilijkheden bevonden.

4.   OPMERKINGEN VAN SLOVENIË

| (50) | Slovenië heeft bij brieven van 9, 10 en 16 juni 2010 opmerkingen ingediend. Op 10 oktober 2011 is aanvullende informatie verstrekt evenals bij brieven van 6 maart, 30 maart, 13 april, 16 april, 23 april, 10 mei, 15 mei en 30 mei 2012 (zie overweging (4)). |
| --- | --- |

(50)

Slovenië heeft bij brieven van 9, 10 en 16 juni 2010 opmerkingen ingediend. Op 10 oktober 2011 is aanvullende informatie verstrekt evenals bij brieven van 6 maart, 30 maart, 13 april, 16 april, 23 april, 10 mei, 15 mei en 30 mei 2012 (zie overweging (4)).

| (51) | Samengevat vormen de maatregelen volgens Slovenië geen staatssteun, aangezien ze niet afkomstig zijn van staatsmiddelen en niet toegerekend kunnen worden aan de staat. Zelfs als de maatregelen aan deze vereisten voldoen, strekken ze niet tot voordeel van de begunstigde, aangezien Slovenië heeft gehandeld in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie. Daarnaast stelt Slovenië dat de maatregelen het handelsverkeer niet ongunstig beïnvloedden of de mededinging vervalsten, aangezien de markt voor wintersportproducten, volgens Slovenië, zeer geconsolideerd is met een tendens van verdere consolidering en Elan slechts een zwakke concurrent was voor veel grotere spelers op de markt. |
| --- | --- |

(51)

Samengevat vormen de maatregelen volgens Slovenië geen staatssteun, aangezien ze niet afkomstig zijn van staatsmiddelen en niet toegerekend kunnen worden aan de staat. Zelfs als de maatregelen aan deze vereisten voldoen, strekken ze niet tot voordeel van de begunstigde, aangezien Slovenië heeft gehandeld in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie. Daarnaast stelt Slovenië dat de maatregelen het handelsverkeer niet ongunstig beïnvloedden of de mededinging vervalsten, aangezien de markt voor wintersportproducten, volgens Slovenië, zeer geconsolideerd is met een tendens van verdere consolidering en Elan slechts een zwakke concurrent was voor veel grotere spelers op de markt.

| (52) | Slovenië brengt geen argumenten naar voren met betrekking tot de mogelijke verenigbaarheid van maatregel 1 met de interne markt, wanneer de maatregel staatssteun zou vormen. Slovenië is van mening dat maatregel 2 kan worden beschouwd als verenigbaar overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. |
| --- | --- |

(52)

Slovenië brengt geen argumenten naar voren met betrekking tot de mogelijke verenigbaarheid van maatregel 1 met de interne markt, wanneer de maatregel staatssteun zou vormen. Slovenië is van mening dat maatregel 2 kan worden beschouwd als verenigbaar overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun.

4.1.   BESTAAN VAN STAATSSTEUN

4.1.1.   Staatsmiddelen en toerekenbaarheid

| (53) | Slovenië stelt dat het geen invloed had op de toename van het aandelenkapitaal van Elan. |
| --- | --- |

(53)

Slovenië stelt dat het geen invloed had op de toename van het aandelenkapitaal van Elan.

| (54) | Het land wijst erop dat maatregelen, om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, direct of indirect moeten worden verleend door middel van staatsmiddelen en dat de maatregelen toerekenbaar moeten zijn aan de staat. Slovenië bevestigt dat wanneer een lidstaat een dominerende invloed heeft op een onderneming, is voldaan aan de voorwaarde van „staatsmiddelen”. Er kan echter niet automatisch van worden uitgegaan dat wanneer een lidstaat zich in de positie bevindt om een dominerende invloed uit te oefenen op een onderneming, de lidstaat ook metterdaad een dergelijke dominerende invloed heeft uitgeoefend in een specifiek geval. In dit kader wijst Slovenië op het arrest Stardust Marinet (11) waarin een samenstel van aanwijzingen is opgenomen om te bepalen of een staat metterdaad een dergelijke dominerende invloed heeft uitgeoefend in een specifiek geval. Deze aanwijzingen omvatten het feit dat de onderneming deel uitmaakt van de structuur van de openbare administratie, de aard van de activiteiten van een onderneming en het feit dat de onderneming bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, het juridische statuut van de onderneming en de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van de onderneming uitoefent. Slovenië wijst erop dat er passende waarde moet worden gehecht aan het feit dat een onderneming naar privaatrecht is opgericht. |
| --- | --- |

(54)

Het land wijst erop dat maatregelen, om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, direct of indirect moeten worden verleend door middel van staatsmiddelen en dat de maatregelen toerekenbaar moeten zijn aan de staat. Slovenië bevestigt dat wanneer een lidstaat een dominerende invloed heeft op een onderneming, is voldaan aan de voorwaarde van „staatsmiddelen”. Er kan echter niet automatisch van worden uitgegaan dat wanneer een lidstaat zich in de positie bevindt om een dominerende invloed uit te oefenen op een onderneming, de lidstaat ook metterdaad een dergelijke dominerende invloed heeft uitgeoefend in een specifiek geval. In dit kader wijst Slovenië op het arrest Stardust Marinet (11) waarin een samenstel van aanwijzingen is opgenomen om te bepalen of een staat metterdaad een dergelijke dominerende invloed heeft uitgeoefend in een specifiek geval. Deze aanwijzingen omvatten het feit dat de onderneming deel uitmaakt van de structuur van de openbare administratie, de aard van de activiteiten van een onderneming en het feit dat de onderneming bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, het juridische statuut van de onderneming en de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van de onderneming uitoefent. Slovenië wijst erop dat er passende waarde moet worden gehecht aan het feit dat een onderneming naar privaatrecht is opgericht.

| (55) | In dit kader brengt Slovenië argumenten naar voren voor elke entiteit die betrokken was bij de kapitaalinjecties, en wel als volgt: |
| --- | --- |

(55)

In dit kader brengt Slovenië argumenten naar voren voor elke entiteit die betrokken was bij de kapitaalinjecties, en wel als volgt:

| (56) | KAD is een onderneming naar privaatrecht die op de markt handelt onder concurrerende omstandigheden. Hoewel KAD door de staat wordt beheerd, kan niet op uitsluitend die basis worden geconcludeerd dat de onderzochte herkapitalisaties toerekenbaar zijn aan de staat. De betrokkenheid van de staat bij de herkapitalisaties is om de volgende redenen niet aangetoond: de acties van KAD vallen onder de Sloveense bedrijvenwet („ZGD-1, Zakon o gospodarskih družbah”); de overdracht van haar activa wordt niet wettelijk beperkt; KAD wordt uitsluitend gefinancierd uit dividenden, rente en andere inkomsten die worden gegenereerd door investeringen en bedrijfsresultaten; en tot de herkapitalisatie van Elan werd besloten door de raad van toezicht, die onafhankelijk besluiten neemt. Hoewel het klopt dat KAD door de staat is belast met het beheer van pensioenfondsen en het doorvoeren van de privatisering van ondernemingen, kan het openbare belang dat gepaard gaat met deze taken niet zodanige invloed uitoefenen op maatregelen die door KAD worden genomen dat deze acties moeten worden beschouwd als toerekenbaar. |
| --- | --- |

(56)

KAD is een onderneming naar privaatrecht die op de markt handelt onder concurrerende omstandigheden. Hoewel KAD door de staat wordt beheerd, kan niet op uitsluitend die basis worden geconcludeerd dat de onderzochte herkapitalisaties toerekenbaar zijn aan de staat. De betrokkenheid van de staat bij de herkapitalisaties is om de volgende redenen niet aangetoond: de acties van KAD vallen onder de Sloveense bedrijvenwet („ZGD-1, Zakon o gospodarskih družbah”); de overdracht van haar activa wordt niet wettelijk beperkt; KAD wordt uitsluitend gefinancierd uit dividenden, rente en andere inkomsten die worden gegenereerd door investeringen en bedrijfsresultaten; en tot de herkapitalisatie van Elan werd besloten door de raad van toezicht, die onafhankelijk besluiten neemt. Hoewel het klopt dat KAD door de staat is belast met het beheer van pensioenfondsen en het doorvoeren van de privatisering van ondernemingen, kan het openbare belang dat gepaard gaat met deze taken niet zodanige invloed uitoefenen op maatregelen die door KAD worden genomen dat deze acties moeten worden beschouwd als toerekenbaar.

| (57) | DSU is direct eigendom van de staat, maar de onderneming wordt niet gefinancierd door de staat en richt zich op het maximaliseren van de waarde van haar investeringen. Hoewel het klopt dat DSU door de staat is belast met het beheer van pensioenfondsen en het doorvoeren van de privatisering van ondernemingen, kan het openbare belang dat gepaard gaat met deze taken niet zodanige invloed uitoefenen op maatregelen die door DSU worden genomen dat deze acties beschouwd moeten worden als toerekenbaar aan de staat. |
| --- | --- |

(57)

DSU is direct eigendom van de staat, maar de onderneming wordt niet gefinancierd door de staat en richt zich op het maximaliseren van de waarde van haar investeringen. Hoewel het klopt dat DSU door de staat is belast met het beheer van pensioenfondsen en het doorvoeren van de privatisering van ondernemingen, kan het openbare belang dat gepaard gaat met deze taken niet zodanige invloed uitoefenen op maatregelen die door DSU worden genomen dat deze acties beschouwd moeten worden als toerekenbaar aan de staat.

| (58) | Zavarovalnica Triglav is slechts indirect eigendom van de staat en de activiteiten zijn uitsluitend gebaseerd op de markt. De staat heeft geen directe invloed op de exploitatie van de onderneming. Het klopt dat de leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav worden gekozen door de aandeelhouders; ze worden echter verkozen als particulier persoon en geen van hen heeft een functie bekleed bij de Sloveense regering of administratie. |
| --- | --- |

(58)

Zavarovalnica Triglav is slechts indirect eigendom van de staat en de activiteiten zijn uitsluitend gebaseerd op de markt. De staat heeft geen directe invloed op de exploitatie van de onderneming. Het klopt dat de leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav worden gekozen door de aandeelhouders; ze worden echter verkozen als particulier persoon en geen van hen heeft een functie bekleed bij de Sloveense regering of administratie.

| (59) | Triglav Naložbe is indirect eigendom van de staat via Zavarovalnica Triglav. De doelstelling van deze onderneming is het genereren van winst. De staat heeft geen directe invloed op de activiteiten van Triglav Naložbe en de raad van toezicht bestaat uit onafhankelijke particuliere personen. Daarnaast heeft Triglav Naložbe de herkapitalisatie gefinancierd door middel van een commerciële lening. |
| --- | --- |

(59)

Triglav Naložbe is indirect eigendom van de staat via Zavarovalnica Triglav. De doelstelling van deze onderneming is het genereren van winst. De staat heeft geen directe invloed op de activiteiten van Triglav Naložbe en de raad van toezicht bestaat uit onafhankelijke particuliere personen. Daarnaast heeft Triglav Naložbe de herkapitalisatie gefinancierd door middel van een commerciële lening.

4.1.2.   Bestaan van voordeel

Maatregel 1

| (60) | Volgens Slovenië heeft maatregel 1 om de volgende redenen niet gestrekt tot voordeel voor Elan: Elan heeft in december 2005 een strategisch ontwikkelingsplan 2006-2010 aangenomen, waaronder gedetailleerde ontwikkelingsplannen voor de toenmalige dochterondernemingen van Elan. In het ontwikkelingsplan 2006-2010 werd voorzien in investeringen in zowel de wintersport- als de pleziervaartafdeling. Voor de uitvoering van deze investeringen heeft Elan in mei 2006 aan haar aandeelhouders voorgesteld het kapitaal van Elan met 20,2 miljoen EUR te verhogen in de jaren 2006-2009. De aandeelhouders hebben dit voorstel zorgvuldig beoordeeld en Elan heeft hun documenten verstrekt waaruit duidelijk bleek dat een dergelijke kapitaalverhoging winstgevend zou zijn voor de aandeelhouders. De meerderheidsaandeelhouder in Elan, KAD, heeft in november 2006 haar eigen beoordeling uitgevoerd van de voorgestelde kapitaalverhoging en kwam tot de conclusie dat de kapitaalverhoging een goede investering was. Ook Triglav Naložbe heeft de ramingen van Elan beoordeeld en stemde op basis daarvan in met de kapitaalinjectie. Daarnaast vereisten de aandeelhouders van Elan een onafhankelijke waardering van de groep, een taak waarvoor [...] werd geselecteerd (zie overweging (24)). Uit deze waardering bleek dat investeringen noodzakelijk waren en dat de investering in elk geval kon worden terugverdiend door de verkoop van aandelen tegen een eerlijke waarde aan een strategische partner. |
| --- | --- |

(60)

Volgens Slovenië heeft maatregel 1 om de volgende redenen niet gestrekt tot voordeel voor Elan: Elan heeft in december 2005 een strategisch ontwikkelingsplan 2006-2010 aangenomen, waaronder gedetailleerde ontwikkelingsplannen voor de toenmalige dochterondernemingen van Elan. In het ontwikkelingsplan 2006-2010 werd voorzien in investeringen in zowel de wintersport- als de pleziervaartafdeling. Voor de uitvoering van deze investeringen heeft Elan in mei 2006 aan haar aandeelhouders voorgesteld het kapitaal van Elan met 20,2 miljoen EUR te verhogen in de jaren 2006-2009. De aandeelhouders hebben dit voorstel zorgvuldig beoordeeld en Elan heeft hun documenten verstrekt waaruit duidelijk bleek dat een dergelijke kapitaalverhoging winstgevend zou zijn voor de aandeelhouders. De meerderheidsaandeelhouder in Elan, KAD, heeft in november 2006 haar eigen beoordeling uitgevoerd van de voorgestelde kapitaalverhoging en kwam tot de conclusie dat de kapitaalverhoging een goede investering was. Ook Triglav Naložbe heeft de ramingen van Elan beoordeeld en stemde op basis daarvan in met de kapitaalinjectie. Daarnaast vereisten de aandeelhouders van Elan een onafhankelijke waardering van de groep, een taak waarvoor [...] werd geselecteerd (zie overweging (24)). Uit deze waardering bleek dat investeringen noodzakelijk waren en dat de investering in elk geval kon worden terugverdiend door de verkoop van aandelen tegen een eerlijke waarde aan een strategische partner.

| (61) | Op basis van voornoemde overwegingen ondertekenden Elan en de aandeelhouders in januari 2007 een intentieverklaring, waarin werd overeengekomen dat de aandeelhouders 10,225 miljoen EUR zouden injecteren in de onderneming. Ook KD Kapital, de enige particuliere aandeelhouder van Elan, ondertekende onvoorwaardelijk de intentieverklaring. Slovenië is van mening dat dit besluit door de aandeelhouders is genomen in de veronderstelling dat zij een redelijk rendement zouden behalen op het geïnvesteerde kapitaal en dat zij daarom overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie handelden. |
| --- | --- |

(61)

Op basis van voornoemde overwegingen ondertekenden Elan en de aandeelhouders in januari 2007 een intentieverklaring, waarin werd overeengekomen dat de aandeelhouders 10,225 miljoen EUR zouden injecteren in de onderneming. Ook KD Kapital, de enige particuliere aandeelhouder van Elan, ondertekende onvoorwaardelijk de intentieverklaring. Slovenië is van mening dat dit besluit door de aandeelhouders is genomen in de veronderstelling dat zij een redelijk rendement zouden behalen op het geïnvesteerde kapitaal en dat zij daarom overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie handelden.

| (62) | Met betrekking tot het feit dat de aandeelhoudersvergadering pas in oktober 2007 formeel instemde met de kapitaalinjectie, heeft Slovenië toegelicht dat deze vertraging te wijten was aan een geschil tussen KD Kapital, de particuliere minderheidsaandeelhouder in Elan, en KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. KD Kapital bezat een participatie van 50 % in een van de concurrenten van Elan, genaamd Seaway Group d.o.o. KD Kapital was voornemens een vertegenwoordiger van haar belangen te benoemen tot de raad van toezicht van Elan, hetgeen de andere aandeelhouders niet wilden accepteren gelet op de participatie die KD Kapital had in een concurrent. Het geschil werd opgelost toen KAD KD Kapital een putoptie aanbood. Na deze oplossing stemden alle aandeelhouders van Elan, met inbegrip van KD Kapital, ermee in om 10,225 miljoen EUR te injecteren in Elan. |
| --- | --- |

(62)

Met betrekking tot het feit dat de aandeelhoudersvergadering pas in oktober 2007 formeel instemde met de kapitaalinjectie, heeft Slovenië toegelicht dat deze vertraging te wijten was aan een geschil tussen KD Kapital, de particuliere minderheidsaandeelhouder in Elan, en KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. KD Kapital bezat een participatie van 50 % in een van de concurrenten van Elan, genaamd Seaway Group d.o.o. KD Kapital was voornemens een vertegenwoordiger van haar belangen te benoemen tot de raad van toezicht van Elan, hetgeen de andere aandeelhouders niet wilden accepteren gelet op de participatie die KD Kapital had in een concurrent. Het geschil werd opgelost toen KAD KD Kapital een putoptie aanbood. Na deze oplossing stemden alle aandeelhouders van Elan, met inbegrip van KD Kapital, ermee in om 10,225 miljoen EUR te injecteren in Elan.

Maatregel 2

| (63) | Volgens Slovenië bevond Elan zich begin 2008 op de rand van insolventie. De raad van toezicht en de aandeelhouders reageerden onmiddellijk door benoeming van nieuwe leden in de raad van bestuur van Elan, die onderhandelingen begonnen met de banken van Elan over een herschikking van de schulden. De banken vroegen echter om een aanvullende kapitaalinjectie door de aandeelhouders. In het licht hiervan heeft Elan, met hulp van een externe adviseur, in mei 2008 een turnaround-strategie opgesteld. In juni 2008 heeft Elan het langetermijnplan 2008-2012 opgesteld en in augustus 2008 heeft het bestuur van Elan een saneringsplan goedgekeurd. Op 11 juli 2008 stemden de aandeelhouders ermee in het kapitaal te verhogen, op voorwaarde dat de banken, gezien deze documenten, vooraf instemden met een herschikking van de schulden. Daarnaast hebben de aandeelhouders, volgens Slovenië, rekening gehouden met de waarde van de onderneming, zoals deze was vastgesteld middels een waardering van het actief vermogen van Elan door een onafhankelijke auditonderneming (12). In die waardering werd de marktwaarde van Elan op 31 december 2007 geraamd op 38 059 000 EUR. Daarnaast beoordeelden de aandeelhouders een flash-raming van de waarde van Elan per 1 juli 2008. Op 28 augustus 2008 besloten de aandeelhouders uiteindelijk tot de injectie van het kapitaal zonder voorafgaande instemming van de banken om de schulden te herschikken. Slovenië stelt dat de aandeelhouders anders hun gehele investering in Elan kwijt hadden kunnen zijn. Gelet op het voorgaande is Slovenië van mening dat de aandeelhouders van Elan handelden in overeenstemming met het beginsel van de investeerder in de markteconomie. |
| --- | --- |

(63)

Volgens Slovenië bevond Elan zich begin 2008 op de rand van insolventie. De raad van toezicht en de aandeelhouders reageerden onmiddellijk door benoeming van nieuwe leden in de raad van bestuur van Elan, die onderhandelingen begonnen met de banken van Elan over een herschikking van de schulden. De banken vroegen echter om een aanvullende kapitaalinjectie door de aandeelhouders. In het licht hiervan heeft Elan, met hulp van een externe adviseur, in mei 2008 een turnaround-strategie opgesteld. In juni 2008 heeft Elan het langetermijnplan 2008-2012 opgesteld en in augustus 2008 heeft het bestuur van Elan een saneringsplan goedgekeurd. Op 11 juli 2008 stemden de aandeelhouders ermee in het kapitaal te verhogen, op voorwaarde dat de banken, gezien deze documenten, vooraf instemden met een herschikking van de schulden. Daarnaast hebben de aandeelhouders, volgens Slovenië, rekening gehouden met de waarde van de onderneming, zoals deze was vastgesteld middels een waardering van het actief vermogen van Elan door een onafhankelijke auditonderneming (12). In die waardering werd de marktwaarde van Elan op 31 december 2007 geraamd op 38 059 000 EUR. Daarnaast beoordeelden de aandeelhouders een flash-raming van de waarde van Elan per 1 juli 2008. Op 28 augustus 2008 besloten de aandeelhouders uiteindelijk tot de injectie van het kapitaal zonder voorafgaande instemming van de banken om de schulden te herschikken. Slovenië stelt dat de aandeelhouders anders hun gehele investering in Elan kwijt hadden kunnen zijn. Gelet op het voorgaande is Slovenië van mening dat de aandeelhouders van Elan handelden in overeenstemming met het beginsel van de investeerder in de markteconomie.

4.1.3.   Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer

| (64) | Volgens Slovenië vervalsten de maatregelen de mededinging niet en beïnvloedden ze het handelsverkeer niet ongunstig. Ten eerste was Elan een zwakke concurrent voor veel grotere spelers op de skimarkt ten tijde van de verlening van de steun. Ten tweede hadden ook de concurrenten van Elan maatregelen nodig van hun particuliere aandeelhouders om te herstellen van het verlies in de jaren 2007 en 2008. |
| --- | --- |

(64)

Volgens Slovenië vervalsten de maatregelen de mededinging niet en beïnvloedden ze het handelsverkeer niet ongunstig. Ten eerste was Elan een zwakke concurrent voor veel grotere spelers op de skimarkt ten tijde van de verlening van de steun. Ten tweede hadden ook de concurrenten van Elan maatregelen nodig van hun particuliere aandeelhouders om te herstellen van het verlies in de jaren 2007 en 2008.

4.2.   VERENIGBAARHEID

| (65) | Slovenië brengt alleen argumenten betreffende de verenigbaarheid naar voren met betrekking tot maatregel 2. Slovenië stelt dat deze maatregel verenigbaar was overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, aangezien Elan een haalbaar herstructureringsplan had opgesteld, waaronder verbeteringen in de groep via voornamelijk interne maatregelen. |
| --- | --- |

(65)

Slovenië brengt alleen argumenten betreffende de verenigbaarheid naar voren met betrekking tot maatregel 2. Slovenië stelt dat deze maatregel verenigbaar was overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, aangezien Elan een haalbaar herstructureringsplan had opgesteld, waaronder verbeteringen in de groep via voornamelijk interne maatregelen.

| (66) | Slovenië betoogt dat Elan na de kapitaalverhoging in 2008 haar plannen naar behoren heeft uitgevoerd en in staat was haar kortetermijnleningen te herschikken. In januari 2009 zijn plannen om het aantal werknemers te verminderen goedgekeurd en in oktober 2009 verkocht Elan haar dochterondernemingen Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. In april 2010 werd Elan Brod d.o.o., gevestigd in Obrovac, Kroatië, verkocht. De inkomsten van deze verkopen bedroegen [3,1-3,6] miljoen EUR. In mei 2010 slaagde Elan erin een nieuwe financiering te verkrijgen door het aangaan van een leningsovereenkomst voor lange termijn met haar banken voor een bedrag van [21,5-25,5] miljoen EUR. De nieuwe lening werd gebruikt om oude leningen af te lossen. Tot slot zijn Elan Winter Sport en Elan Marine op 1 juni 2010 opgegaan in de moederonderneming Elan. Slovenië heeft tevens betoogd dat er sprake was van een compenserend effect als gevolg van de beëindiging van de joint venture met de Noord-Amerikaanse skidistributeur Dal Bello Sports. [...] bereikten de partijen op 14 december 2009 overeenstemming over de beëindiging van hun joint-venture-overeenkomst. De Canadese distributieovereenkomst werd beëindigd per 1 januari 2010 en de distributieovereenkomst met de VS werd daarna beëindigd per 1 januari 2011. |
| --- | --- |

(66)

Slovenië betoogt dat Elan na de kapitaalverhoging in 2008 haar plannen naar behoren heeft uitgevoerd en in staat was haar kortetermijnleningen te herschikken. In januari 2009 zijn plannen om het aantal werknemers te verminderen goedgekeurd en in oktober 2009 verkocht Elan haar dochterondernemingen Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. In april 2010 werd Elan Brod d.o.o., gevestigd in Obrovac, Kroatië, verkocht. De inkomsten van deze verkopen bedroegen [3,1-3,6] miljoen EUR. In mei 2010 slaagde Elan erin een nieuwe financiering te verkrijgen door het aangaan van een leningsovereenkomst voor lange termijn met haar banken voor een bedrag van [21,5-25,5] miljoen EUR. De nieuwe lening werd gebruikt om oude leningen af te lossen. Tot slot zijn Elan Winter Sport en Elan Marine op 1 juni 2010 opgegaan in de moederonderneming Elan. Slovenië heeft tevens betoogd dat er sprake was van een compenserend effect als gevolg van de beëindiging van de joint venture met de Noord-Amerikaanse skidistributeur Dal Bello Sports. [...] bereikten de partijen op 14 december 2009 overeenstemming over de beëindiging van hun joint-venture-overeenkomst. De Canadese distributieovereenkomst werd beëindigd per 1 januari 2010 en de distributieovereenkomst met de VS werd daarna beëindigd per 1 januari 2011.

5.   BEOORDELING

| (67) | De Commissie onderzoekt of de begunstigde staatssteun heeft ontvangen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU (zie punt 5.2 hieronder) en, indien dat het geval was, of deze steun verenigbaar is met de interne markt (zie punt 5.3 hieronder). Hiervoor is het noodzakelijk om vast te stellen sinds wanneer de mogelijke begunstigde moet worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden (zie punt 5.1 hieronder). |
| --- | --- |

(67)

De Commissie onderzoekt of de begunstigde staatssteun heeft ontvangen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU (zie punt 5.2 hieronder) en, indien dat het geval was, of deze steun verenigbaar is met de interne markt (zie punt 5.3 hieronder). Hiervoor is het noodzakelijk om vast te stellen sinds wanneer de mogelijke begunstigde moet worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden (zie punt 5.1 hieronder).

5.1.   ONDERNEMING IN MOEILIJKHEDEN

| (68) | Overeenkomstig punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bevindt een onderneming zich in moeilijkheden wanneer in de voorgaande twaalf maanden meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal is verdwenen of wanneer de onderneming volgens het nationale recht aan de voorwaarden voldoet om aan een collectieve insolventieprocedure te worden onderworpen. Zoals reeds vastgesteld in het besluit tot inleiding van de procedure, voldeden de dochterondernemingen noch de groep als geheel in 2007 aan punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. |
| --- | --- |

(68)

Overeenkomstig punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bevindt een onderneming zich in moeilijkheden wanneer in de voorgaande twaalf maanden meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal is verdwenen of wanneer de onderneming volgens het nationale recht aan de voorwaarden voldoet om aan een collectieve insolventieprocedure te worden onderworpen. Zoals reeds vastgesteld in het besluit tot inleiding van de procedure, voldeden de dochterondernemingen noch de groep als geheel in 2007 aan punt 10 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun.

| (69) | Overeenkomstig punt 11 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun kan een onderneming toch als onderneming in moeilijkheden worden beschouwd, in het bijzonder wanneer de typische symptomen van een onderneming in moeilijkheden aanwezig zijn, zoals toenemende verliezen, een dalende omzet, groeiende voorraden, overcapaciteit, een geringere kasstroom, een toenemende schuldenlast, toenemende rentelasten en een vermindering of een verdwijning van de waarde van de nettoactiva. |
| --- | --- |

(69)

Overeenkomstig punt 11 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun kan een onderneming toch als onderneming in moeilijkheden worden beschouwd, in het bijzonder wanneer de typische symptomen van een onderneming in moeilijkheden aanwezig zijn, zoals toenemende verliezen, een dalende omzet, groeiende voorraden, overcapaciteit, een geringere kasstroom, een toenemende schuldenlast, toenemende rentelasten en een vermindering of een verdwijning van de waarde van de nettoactiva.

| (70) | In dit kader moet worden opgemerkt dat de omzet van de groep in de periode 2003-2006 toenam van 109,2 miljoen EUR tot 122,4 miljoen EUR. Bovendien behaalde Elan gedurende deze periode, met uitzondering van het jaar 2004, netto recordwinsten. De financiële situatie van Elan begon te verslechteren in de loop van het jaar 2007. De omzet van de groep nam in 2007 met 5 miljoen EUR af tot 117,5 miljoen EUR en daalde verder naar 100 miljoen EUR in 2008. Tegelijkertijd werden de resultaten van de Elan-groep in 2007 negatief en daalden van 0,6 miljoen EUR in 2006 tot – 8,4 miljoen EUR in 2007 en – 12,7 miljoen EUR in 2008.

  Tabel 2


  Belangrijkste financiële indicatoren voor de Elan-groep













  Cijfers in duizend EUR | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Netto verkoopomzet | 109 165 | 103 262 | 109 216 | 122 404 | 117 455 | 99 995 |
| Operationele kosten | 114 280 | 108 310 | 113 244 | 127 689 | 132 919 | 117 197 |
| Netto winst/verlies | 3 480 | – 9 430 | 3 996 | 596 | – 8 432 | – 12 695 |

(70)

In dit kader moet worden opgemerkt dat de omzet van de groep in de periode 2003-2006 toenam van 109,2 miljoen EUR tot 122,4 miljoen EUR. Bovendien behaalde Elan gedurende deze periode, met uitzondering van het jaar 2004, netto recordwinsten. De financiële situatie van Elan begon te verslechteren in de loop van het jaar 2007. De omzet van de groep nam in 2007 met 5 miljoen EUR af tot 117,5 miljoen EUR en daalde verder naar 100 miljoen EUR in 2008. Tegelijkertijd werden de resultaten van de Elan-groep in 2007 negatief en daalden van 0,6 miljoen EUR in 2006 tot – 8,4 miljoen EUR in 2007 en – 12,7 miljoen EUR in 2008.

Tabel 2

Belangrijkste financiële indicatoren voor de Elan-groep

Cijfers in duizend EUR

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Netto verkoopomzet

109 165

103 262

109 216

122 404

117 455

99 995

Operationele kosten

114 280

108 310

113 244

127 689

132 919

117 197

Netto winst/verlies

3 480

– 9 430

3 996

596

– 8 432

– 12 695

| (71) | Dit kan deels worden verklaard door het zachte winterseizoen van 2006-2007 (de „groene” winter) die van invloed was op de omzet van de wintersportafdeling. De omzet van Elan Ski daalde feitelijk van 48,1 miljoen EUR in 2006 tot 40,8 miljoen EUR in 2007 en daalde verder tot 37,7 miljoen EUR in 2008. Tegelijkertijd nam de winst van Elan Ski af van – 0,5 miljoen EUR in 2006 tot – 6,7 miljoen EUR in 2007 en – 13,0 miljoen EUR in 2008.

  Tabel 3


  Elan Ski









  Cijfers in duizend EUR | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Netto verkoopomzet | 48 113 | 40 852 | 37 662 |
| Netto winst/verlies | – 472 | – 6 674 | – 12 971 |

(71)

Dit kan deels worden verklaard door het zachte winterseizoen van 2006-2007 (de „groene” winter) die van invloed was op de omzet van de wintersportafdeling. De omzet van Elan Ski daalde feitelijk van 48,1 miljoen EUR in 2006 tot 40,8 miljoen EUR in 2007 en daalde verder tot 37,7 miljoen EUR in 2008. Tegelijkertijd nam de winst van Elan Ski af van – 0,5 miljoen EUR in 2006 tot – 6,7 miljoen EUR in 2007 en – 13,0 miljoen EUR in 2008.

Tabel 3

Elan Ski

Cijfers in duizend EUR

2006

2007

2008

Netto verkoopomzet

48 113

40 852

37 662

Netto winst/verlies

– 472

– 6 674

– 12 971

| (72) | Bij de pleziervaartafdeling van Elan nam de verkoopomzet in 2007 aanzienlijk toe van 31,8 miljoen EUR tot 38,6 miljoen EUR, maar met een licht verlies van – 0,3 miljoen EUR. In 2008 verslechterde de situatie echter, aangezien de verkoop met een derde daalde van 38,6 miljoen EUR naar 25,9 miljoen EUR en Elan Marine een nettoverlies leed van – 10,2 miljoen EUR.

  Tabel 4


  Elan Marine









  Cijfers in duizend EUR | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Netto verkoopomzet | 31 836 | 38 627 | 25 876 |
| Netto winst/verlies | 1 176 | – 305 | – 10 214 |

(72)

Bij de pleziervaartafdeling van Elan nam de verkoopomzet in 2007 aanzienlijk toe van 31,8 miljoen EUR tot 38,6 miljoen EUR, maar met een licht verlies van – 0,3 miljoen EUR. In 2008 verslechterde de situatie echter, aangezien de verkoop met een derde daalde van 38,6 miljoen EUR naar 25,9 miljoen EUR en Elan Marine een nettoverlies leed van – 10,2 miljoen EUR.

Tabel 4

Elan Marine

Cijfers in duizend EUR

2006

2007

2008

Netto verkoopomzet

31 836

38 627

25 876

Netto winst/verlies

1 176

– 305

– 10 214

| (73) | Gezien de financiële cijfers die in de tabellen 2 tot en met 4 zijn opgenomen, is het duidelijk dat Elan zich begin 2007, toen maatregel 1 werd verleend, niet in moeilijkheden bevond (zie de overwegingen (78) en (85)). |
| --- | --- |

(73)

Gezien de financiële cijfers die in de tabellen 2 tot en met 4 zijn opgenomen, is het duidelijk dat Elan zich begin 2007, toen maatregel 1 werd verleend, niet in moeilijkheden bevond (zie de overwegingen (78) en (85)).

| (74) | Zoals echter blijkt uit de voorgaande financiële informatie, verslechterde de financiële situatie van Elan in de loop van 2007 en werd deze zeer ernstig in 2008. De onderneming had last van een dalende omzet en toenemende verliezen en stond begin 2008 aan de rand van insolventie (zie de overwegingen (29) tot en met (34) en overweging (63)). Er kan worden geconcludeerd dat Elan ten tijde van de verlening van maatregel 2 moet worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. De instemming van de aandeelhouders van Elan om de kapitaalinjectie uit te voeren, werd gemotiveerd door het feit dat Elan anders failliet zou zijn gegaan (zie de overwegingen (31) tot en met (33)). |
| --- | --- |

(74)

Zoals echter blijkt uit de voorgaande financiële informatie, verslechterde de financiële situatie van Elan in de loop van 2007 en werd deze zeer ernstig in 2008. De onderneming had last van een dalende omzet en toenemende verliezen en stond begin 2008 aan de rand van insolventie (zie de overwegingen (29) tot en met (34) en overweging (63)). Er kan worden geconcludeerd dat Elan ten tijde van de verlening van maatregel 2 moet worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. De instemming van de aandeelhouders van Elan om de kapitaalinjectie uit te voeren, werd gemotiveerd door het feit dat Elan anders failliet zou zijn gegaan (zie de overwegingen (31) tot en met (33)).

5.2.   BESTAAN VAN STAATSSTEUN

| (75) | In artikel 107, lid 1, VWEU is vastgelegd dat steunmaatregelen van de lidstaten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de interne markt. |
| --- | --- |

(75)

In artikel 107, lid 1, VWEU is vastgelegd dat steunmaatregelen van de lidstaten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de interne markt.

| (76) | De in artikel 107, lid 1, VWEU vastgelegde voorwaarden zijn cumulatief en er moet dus aan alle voorwaarden tegelijkertijd worden voldaan om een maatregel als staatssteun te kunnen kwalificeren. |
| --- | --- |

(76)

De in artikel 107, lid 1, VWEU vastgelegde voorwaarden zijn cumulatief en er moet dus aan alle voorwaarden tegelijkertijd worden voldaan om een maatregel als staatssteun te kunnen kwalificeren.

5.2.1.   De kapitaalinjectie in 2007 (maatregel 1)

| (77) | Slovenië stelt met name dat maatregel 1 is verleend in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie en dat deze daarom niet tot voordeel van de begunstigde strekt. Daarnaast betoogt Slovenië dat de kapitaalinjectie in elk geval niet kan worden toegerekend aan de staat (zie de overwegingen (53) tot en met (63)). |
| --- | --- |

(77)

Slovenië stelt met name dat maatregel 1 is verleend in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie en dat deze daarom niet tot voordeel van de begunstigde strekt. Daarnaast betoogt Slovenië dat de kapitaalinjectie in elk geval niet kan worden toegerekend aan de staat (zie de overwegingen (53) tot en met (63)).

Datum van toekenning

| (78) | Ten eerste moet worden vastgesteld wanneer maatregel 1 exact is toegekend aan Elan. In beginsel wordt een steunmaatregel van de staat beschouwd als toegekend zodra de lidstaat zich ertoe heeft verplicht, d.w.z. zodra de lidstaat wettelijk verplicht is om de maatregel ten uitvoer te leggen. Zoals hierboven beschreven (zie overweging (24)), ondertekenden Elan en de aandeelhouders van Elan op 29 januari 2007 een intentieverklaring, maar werd de kapitaalverhoging pas tijdens de aandeelhoudersvergadering van Elan in oktober 2007 formeel bevestigd. Daarom moet worden vastgesteld of de intentieverklaring reeds kan worden beschouwd als op zodanige wijze bindend voor de aandeelhouders dat kan worden geconcludeerd dat maatregel 1 moet worden beschouwd als toegekend op de datum van ondertekening van de intentieverklaring. |
| --- | --- |

(78)

Ten eerste moet worden vastgesteld wanneer maatregel 1 exact is toegekend aan Elan. In beginsel wordt een steunmaatregel van de staat beschouwd als toegekend zodra de lidstaat zich ertoe heeft verplicht, d.w.z. zodra de lidstaat wettelijk verplicht is om de maatregel ten uitvoer te leggen. Zoals hierboven beschreven (zie overweging (24)), ondertekenden Elan en de aandeelhouders van Elan op 29 januari 2007 een intentieverklaring, maar werd de kapitaalverhoging pas tijdens de aandeelhoudersvergadering van Elan in oktober 2007 formeel bevestigd. Daarom moet worden vastgesteld of de intentieverklaring reeds kan worden beschouwd als op zodanige wijze bindend voor de aandeelhouders dat kan worden geconcludeerd dat maatregel 1 moet worden beschouwd als toegekend op de datum van ondertekening van de intentieverklaring.

| (79) | In dit kader merkt de Commissie op dat, overeenkomstig een door Slovenië verstrekt juridisch deskundig onderzoek (13), in het Sloveense recht de aard van een intentieverklaring niet specifiek is geregeld. Een dergelijke intentieverklaring kan een niet-bindend verslag zijn van lopende onderhandelingen, een precontractuele overeenkomst of een overeenkomst. De juridische aard van een intentieverklaring moet per geval worden vastgesteld, rekening houdend met de bewoordingen van de intentieverklaring, de omstandigheden waaronder deze is ondertekend en de algemene regels voor de interpretatie overeenkomstig Sloveens recht. |
| --- | --- |

(79)

In dit kader merkt de Commissie op dat, overeenkomstig een door Slovenië verstrekt juridisch deskundig onderzoek (13), in het Sloveense recht de aard van een intentieverklaring niet specifiek is geregeld. Een dergelijke intentieverklaring kan een niet-bindend verslag zijn van lopende onderhandelingen, een precontractuele overeenkomst of een overeenkomst. De juridische aard van een intentieverklaring moet per geval worden vastgesteld, rekening houdend met de bewoordingen van de intentieverklaring, de omstandigheden waaronder deze is ondertekend en de algemene regels voor de interpretatie overeenkomstig Sloveens recht.

| (80) | Overeenkomstig artikel 15 van het Sloveense wetboek van verbintenissenrecht (14) is een overeenkomst bindend wanneer de partijen het eens zijn over de belangrijkste elementen van de overeenkomst. In het bijzonder moeten de partijen bij de overeenkomst zijn vermeld en moet elke overeenkomst een „causa” hebben. |
| --- | --- |

(80)

Overeenkomstig artikel 15 van het Sloveense wetboek van verbintenissenrecht (14) is een overeenkomst bindend wanneer de partijen het eens zijn over de belangrijkste elementen van de overeenkomst. In het bijzonder moeten de partijen bij de overeenkomst zijn vermeld en moet elke overeenkomst een „causa” hebben.

| (81) | In dit kader merkt de Commissie op dat overeenkomstig de bewoordingen van de intentieverklaring de partijen bij de overeenkomst duidelijk waren gespecificeerd; het totaalbedrag van de kapitaalverhoging was reeds vastgesteld in de intentieverklaring (10,225 miljoen EUR); het maximale nominale bedrag van het nieuw uitgegeven kapitaal en de minimumprijs per nieuw aandeel waren vastgesteld; elke aandeelhouder die de intentieverklaring ondertekende, stemde ermee in deel te nemen in verhouding tot haar participatie op dat moment; het doel van de kapitaalinjectie was gespecificeerd (voornamelijk investeringen in Elan Winter Sport en Elan Marine) en er was een controlemechanisme vastgelegd om toezicht te houden op het gebruik van het kapitaal. Daarnaast moet worden meegewogen dat de intentieverklaring niet alleen is gesloten tussen de aandeelhouders van Elan, maar tussen de aandeelhouders en Elan. De aandeelhouders injecteerden kapitaal in Elan en Elan moest de nieuwe aandelen registreren en de kapitaalinjectie gebruiken op de wijze zoals gespecificeerd in de intentieverklaring. Gezien het voorgaande is de Commissie van mening dat de partijen instemden met alle belangrijke elementen die noodzakelijk zijn om een bindende overeenkomst aan te gaan. |
| --- | --- |

(81)

In dit kader merkt de Commissie op dat overeenkomstig de bewoordingen van de intentieverklaring de partijen bij de overeenkomst duidelijk waren gespecificeerd; het totaalbedrag van de kapitaalverhoging was reeds vastgesteld in de intentieverklaring (10,225 miljoen EUR); het maximale nominale bedrag van het nieuw uitgegeven kapitaal en de minimumprijs per nieuw aandeel waren vastgesteld; elke aandeelhouder die de intentieverklaring ondertekende, stemde ermee in deel te nemen in verhouding tot haar participatie op dat moment; het doel van de kapitaalinjectie was gespecificeerd (voornamelijk investeringen in Elan Winter Sport en Elan Marine) en er was een controlemechanisme vastgelegd om toezicht te houden op het gebruik van het kapitaal. Daarnaast moet worden meegewogen dat de intentieverklaring niet alleen is gesloten tussen de aandeelhouders van Elan, maar tussen de aandeelhouders en Elan. De aandeelhouders injecteerden kapitaal in Elan en Elan moest de nieuwe aandelen registreren en de kapitaalinjectie gebruiken op de wijze zoals gespecificeerd in de intentieverklaring. Gezien het voorgaande is de Commissie van mening dat de partijen instemden met alle belangrijke elementen die noodzakelijk zijn om een bindende overeenkomst aan te gaan.

| (82) | Ook de bewoordingen van de intentieverklaring wijzen erop dat de partijen een bindende overeenkomst zijn aangegaan: de aandeelhouders en Elan„bevestigden hun intentie om het kapitaal te verhogen”; de aandeelhouders „ondersteunen de kapitaalinjectie”; de nieuwe aandelen „worden in contanten betaald”. |
| --- | --- |

(82)

Ook de bewoordingen van de intentieverklaring wijzen erop dat de partijen een bindende overeenkomst zijn aangegaan: de aandeelhouders en Elan„bevestigden hun intentie om het kapitaal te verhogen”; de aandeelhouders „ondersteunen de kapitaalinjectie”; de nieuwe aandelen „worden in contanten betaald”.

| (83) | Daarnaast sloot Elan, direct na ondertekening van de intentieverklaring, een contract voor de levering van een nieuwe productielijn, wat ook kan worden gezien als een aanwijzing dat Elan ervan uitging dat de aandeelhouders kapitaal in de onderneming zouden injecteren. |
| --- | --- |

(83)

Daarnaast sloot Elan, direct na ondertekening van de intentieverklaring, een contract voor de levering van een nieuwe productielijn, wat ook kan worden gezien als een aanwijzing dat Elan ervan uitging dat de aandeelhouders kapitaal in de onderneming zouden injecteren.

| (84) | Tot slot wordt in het juridische deskundige onderzoek dat door Slovenië is verstrekt de conclusie getrokken dat de intentieverklaring bindende gevolgen had zodra deze was ondertekend, d.w.z. dat de aandeelhouders verplicht waren het besluit goed te keuren om het kapitaal te injecteren en het kapitaal te verstrekken nadat een dergelijk besluit was genomen. Volgens het onderzoek hebben de Sloveense rechtbanken zich nog niet uitgesproken over de vraag of de verplichting om voor de kapitaalverhoging te stemmen afdwingbaar is; de partij die een dergelijke overeenkomst niet nakomt, is normaal gesproken verantwoordelijk voor de betaling van een schadevergoeding. |
| --- | --- |

(84)

Tot slot wordt in het juridische deskundige onderzoek dat door Slovenië is verstrekt de conclusie getrokken dat de intentieverklaring bindende gevolgen had zodra deze was ondertekend, d.w.z. dat de aandeelhouders verplicht waren het besluit goed te keuren om het kapitaal te injecteren en het kapitaal te verstrekken nadat een dergelijk besluit was genomen. Volgens het onderzoek hebben de Sloveense rechtbanken zich nog niet uitgesproken over de vraag of de verplichting om voor de kapitaalverhoging te stemmen afdwingbaar is; de partij die een dergelijke overeenkomst niet nakomt, is normaal gesproken verantwoordelijk voor de betaling van een schadevergoeding.

| (85) | Gelet op bovenstaande argumenten concludeert de Commissie dat de datum van ondertekening van de intentieverklaring, namelijk 29 januari 2007, kan worden gezien als de datum van toekenning van maatregel 1. |
| --- | --- |

(85)

Gelet op bovenstaande argumenten concludeert de Commissie dat de datum van ondertekening van de intentieverklaring, namelijk 29 januari 2007, kan worden gezien als de datum van toekenning van maatregel 1.

Selectief voordeel voor de begunstigde

| (86) | Om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel specifiek zijn of selectief op zodanige wijze dat hij alleen tot voordeel strekt voor bepaalde ondernemingen of bepaalde producties. |
| --- | --- |

(86)

Om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel specifiek zijn of selectief op zodanige wijze dat hij alleen tot voordeel strekt voor bepaalde ondernemingen of bepaalde producties.

Begunstigde van de steun

| (87) | In artikel 107, lid 1, VWEU wordt verwezen naar het concept van de onderneming bij de definitie van de begunstigde van de steun. Zoals bevestigd door de rechtbanken van de Unie, hoeft een onderneming voor de doeleinden van die bepaling niet te bestaan uit slechts één enkele rechtspersoon, maar kan deze ook een groep bedrijven omvatten (15). Het belangrijkste criterium om vast te stellen of er sprake is van een onderneming in de zin van die bepaling is of er een „economische eenheid” bij betrokken is. Een economische eenheid kan bestaan uit meerdere rechtspersonen. In dit geval was Elan de rechtspersoon waarin het kapitaal werd geïnjecteerd. Ten tijde van de toekenning had Elan vier dochterondernemingen, te weten Elan Winter Sport, Elan Marine, Elan Inventa d.o.o. en Elan Marine Nova d.o.o. (zie overweging (6)). Na de kapitaalinjectie verstrekte Elan aandeelhoudersleningen aan Elan Winter Sport en Elan Marine. Deze aandeelhoudersleningen zijn in een later stadium omgezet in aandelen in de dochterondernemingen. Daarom moet worden vastgesteld of respectievelijk de groep als geheel of uitsluitend Elan Winter Sport en Elan Marine voordeel hebben gehad bij de kapitaalinjectie. |
| --- | --- |

(87)

In artikel 107, lid 1, VWEU wordt verwezen naar het concept van de onderneming bij de definitie van de begunstigde van de steun. Zoals bevestigd door de rechtbanken van de Unie, hoeft een onderneming voor de doeleinden van die bepaling niet te bestaan uit slechts één enkele rechtspersoon, maar kan deze ook een groep bedrijven omvatten (15). Het belangrijkste criterium om vast te stellen of er sprake is van een onderneming in de zin van die bepaling is of er een „economische eenheid” bij betrokken is. Een economische eenheid kan bestaan uit meerdere rechtspersonen. In dit geval was Elan de rechtspersoon waarin het kapitaal werd geïnjecteerd. Ten tijde van de toekenning had Elan vier dochterondernemingen, te weten Elan Winter Sport, Elan Marine, Elan Inventa d.o.o. en Elan Marine Nova d.o.o. (zie overweging (6)). Na de kapitaalinjectie verstrekte Elan aandeelhoudersleningen aan Elan Winter Sport en Elan Marine. Deze aandeelhoudersleningen zijn in een later stadium omgezet in aandelen in de dochterondernemingen. Daarom moet worden vastgesteld of respectievelijk de groep als geheel of uitsluitend Elan Winter Sport en Elan Marine voordeel hebben gehad bij de kapitaalinjectie.

| (88) | Ten eerste wordt, in termen van eigendomsrelaties, opgemerkt dat Elan 100 % van de aandelen in beide dochterondernemingen, Elan Winter Sport en Elan Marine, bezat. Elan beheerde daarom alle bedrijfsactiviteiten van deze dochterondernemingen. |
| --- | --- |

(88)

Ten eerste wordt, in termen van eigendomsrelaties, opgemerkt dat Elan 100 % van de aandelen in beide dochterondernemingen, Elan Winter Sport en Elan Marine, bezat. Elan beheerde daarom alle bedrijfsactiviteiten van deze dochterondernemingen.

| (89) | Ten tweede voerden Elan Winter Sport en Elan Marine ten tijde van de toekenning de belangrijkste activiteiten van Elan uit, welke bestonden uit de productie van ski's en snowboards evenals de productie van jachten. De andere dochterondernemingen waren niet actief op de markt (Elan Marine Nova d.o.o.) of ondersteunden de hoofdactiviteiten van Elan (Elan Inventa d.o.o.). Bij de herstructurering van Elan gingen Elan Winter Sport en Elan Marine ook op in de moederonderneming Elan, een ander element dat erop wijst dat de groep kan worden beschouwd als de begunstigde. |
| --- | --- |

(89)

Ten tweede voerden Elan Winter Sport en Elan Marine ten tijde van de toekenning de belangrijkste activiteiten van Elan uit, welke bestonden uit de productie van ski's en snowboards evenals de productie van jachten. De andere dochterondernemingen waren niet actief op de markt (Elan Marine Nova d.o.o.) of ondersteunden de hoofdactiviteiten van Elan (Elan Inventa d.o.o.). Bij de herstructurering van Elan gingen Elan Winter Sport en Elan Marine ook op in de moederonderneming Elan, een ander element dat erop wijst dat de groep kan worden beschouwd als de begunstigde.

| (90) | Gelet op bovenstaande argumenten wordt geconcludeerd dat de gehele Elan-groep moet worden gezien als de begunstigde van de kapitaalverhoging. Als volgende stap moet worden beoordeeld of de maatregel de begunstigde tot voordeel strekt. |
| --- | --- |

(90)

Gelet op bovenstaande argumenten wordt geconcludeerd dat de gehele Elan-groep moet worden gezien als de begunstigde van de kapitaalverhoging. Als volgende stap moet worden beoordeeld of de maatregel de begunstigde tot voordeel strekt.

Voordeel

| (91) | Wanneer een maatregel voldoet aan de vereisten van het beginsel van de particuliere investeerder in de markteconomie, is er geen sprake van een voordeel. Overeenkomstig de jurisprudentie zal een investeerder in de markt proberen het rendement op zijn activa te maximaliseren overeenkomstig de omstandigheden en zijn belangen, zelfs in het geval van een investering in een onderneming waarin hij reeds aandelen bezit (16). In dit geval moet worden beoordeeld of de aandeelhouders van de begunstigde handelden overeenkomstig dit beginsel, waarbij hun besluit om te investeren vooral werd gebaseerd op informatie waaruit kon worden geconcludeerd dat de transactie economisch zinvol was. |
| --- | --- |

(91)

Wanneer een maatregel voldoet aan de vereisten van het beginsel van de particuliere investeerder in de markteconomie, is er geen sprake van een voordeel. Overeenkomstig de jurisprudentie zal een investeerder in de markt proberen het rendement op zijn activa te maximaliseren overeenkomstig de omstandigheden en zijn belangen, zelfs in het geval van een investering in een onderneming waarin hij reeds aandelen bezit (16). In dit geval moet worden beoordeeld of de aandeelhouders van de begunstigde handelden overeenkomstig dit beginsel, waarbij hun besluit om te investeren vooral werd gebaseerd op informatie waaruit kon worden geconcludeerd dat de transactie economisch zinvol was.

| (92) | In dit kader neemt de Commissie nota van de omstandigheden die hebben geleid tot de kapitaalinjectie en de informatie waarop het besluit van de aandeelhouders is gebaseerd. Zoals hierboven beschreven, was Elan ten tijde van de toekenning geen onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun (zie de overwegingen (68) tot en met (73)). Het besluit om nieuw kapitaal te injecteren in Elan is genomen op basis van een bedrijfswaardering van het onafhankelijke adviesbureau [...] en meerdere andere documenten die door Elan zelf waren opgesteld evenals door KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. Uit de gedetailleerdere analyse van Elan van de gevolgen van een kapitaalverhoging bleek dat de investeringen zouden leiden tot een cumulatieve nettowinst van de wintersportafdeling van 15,4 miljoen EUR over de periode 2006-2010, vergeleken met cumulatieve nettoverliezen zonder de kapitaalverhoging van 4,8 miljoen EUR. Ook zou de cumulatieve nettowinst voor de pleziervaartafdeling voor de periode 2006-2010 hoger zijn als de kapitaalverhoging plaats zou vinden (zie de overwegingen (23) en (24)). |
| --- | --- |

(92)

In dit kader neemt de Commissie nota van de omstandigheden die hebben geleid tot de kapitaalinjectie en de informatie waarop het besluit van de aandeelhouders is gebaseerd. Zoals hierboven beschreven, was Elan ten tijde van de toekenning geen onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun (zie de overwegingen (68) tot en met (73)). Het besluit om nieuw kapitaal te injecteren in Elan is genomen op basis van een bedrijfswaardering van het onafhankelijke adviesbureau [...] en meerdere andere documenten die door Elan zelf waren opgesteld evenals door KAD, de meerderheidsaandeelhouder in Elan. Uit de gedetailleerdere analyse van Elan van de gevolgen van een kapitaalverhoging bleek dat de investeringen zouden leiden tot een cumulatieve nettowinst van de wintersportafdeling van 15,4 miljoen EUR over de periode 2006-2010, vergeleken met cumulatieve nettoverliezen zonder de kapitaalverhoging van 4,8 miljoen EUR. Ook zou de cumulatieve nettowinst voor de pleziervaartafdeling voor de periode 2006-2010 hoger zijn als de kapitaalverhoging plaats zou vinden (zie de overwegingen (23) en (24)).

| (93) | Gezien het voorgaande wordt aangenomen dat de aandeelhouders van Elan handelden overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie bij het injecteren van geld in de onderneming en dat maatregel 1 daarom niet tot voordeel van de begunstigde heeft gestrekt. Aangezien het bestaan van staatssteun reeds op die basis kan worden uitgesloten, wordt niet beoordeeld of maatregel 1 toerekenbaar is aan de staat. De Commissie concludeert dat maatregel 1 geen staatssteun vormde. |
| --- | --- |

(93)

Gezien het voorgaande wordt aangenomen dat de aandeelhouders van Elan handelden overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie bij het injecteren van geld in de onderneming en dat maatregel 1 daarom niet tot voordeel van de begunstigde heeft gestrekt. Aangezien het bestaan van staatssteun reeds op die basis kan worden uitgesloten, wordt niet beoordeeld of maatregel 1 toerekenbaar is aan de staat. De Commissie concludeert dat maatregel 1 geen staatssteun vormde.

5.2.2.   De kapitaalinjectie in 2008 (maatregel 2)

| (94) | NET als bij maatregel 1 voert Slovenië in hoofdzaak aan dat maatregel 2 is verleend in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie en dat deze daarom niet tot voordeel van de begunstigde strekt. Daarnaast betoogt Slovenië dat de kapitaalinjectie in elk geval niet kan worden toegerekend aan de staat (zie de overwegingen (53) tot en met (63)). Tot slot is Slovenië van mening dat de maatregel het handelsverkeer niet ongunstig beïnvloedde en dat er geen sprake was van vervalsing van de mededinging (zie overweging (64)). |
| --- | --- |

(94)

NET als bij maatregel 1 voert Slovenië in hoofdzaak aan dat maatregel 2 is verleend in lijn met het beginsel van de investeerder in de markteconomie en dat deze daarom niet tot voordeel van de begunstigde strekt. Daarnaast betoogt Slovenië dat de kapitaalinjectie in elk geval niet kan worden toegerekend aan de staat (zie de overwegingen (53) tot en met (63)). Tot slot is Slovenië van mening dat de maatregel het handelsverkeer niet ongunstig beïnvloedde en dat er geen sprake was van vervalsing van de mededinging (zie overweging (64)).

Staatsmiddelen en toerekenbaarheid

| (95) | Om als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel direct of indirect afkomstig zijn uit staatsmiddelen en toerekenbaar zijn aan de staat. |
| --- | --- |

(95)

Om als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel direct of indirect afkomstig zijn uit staatsmiddelen en toerekenbaar zijn aan de staat.

| (96) | Overeenkomstig de jurisprudentie moeten de middelen van een onderneming worden beschouwd als staatsmiddelen wanneer de staat, door uitoefening van een dominerende invloed over dergelijke ondernemingen, in staat is het gebruik van de middelen te sturen (17). |
| --- | --- |

(96)

Overeenkomstig de jurisprudentie moeten de middelen van een onderneming worden beschouwd als staatsmiddelen wanneer de staat, door uitoefening van een dominerende invloed over dergelijke ondernemingen, in staat is het gebruik van de middelen te sturen (17).

| (97) | Het feit dat de staat de entiteiten die betrokken zijn bij de toekenning van de maatregelen kan controleren, rechtvaardigt niet automatisch de aanname dat de acties van de entiteiten toerekenbaar zijn aan de staat. Het Hof heeft de term „toerekenbaarheid” nader toegelicht in het arrest Stardust Marine (18). Het Hof heeft de volgende aanwijzingen verstrekt om de toerekenbaarheid vast te stellen: het feit dat de onderneming deel uitmaakt van de structuur van de openbare administratie, de aard van haar activiteiten en het feit dat de onderneming bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, het juridische statuut van de onderneming (of het publiek recht van toepassing is dan wel het algemene vennootschapsrecht), de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van de onderneming uitoefent, of elke andere aanwijzing waaruit in het concrete geval blijkt dat de overheid bij de vaststelling van een maatregel is betrokken of dat het onwaarschijnlijk is dat zij hierbij niet betrokken is, mede gelet op de omvang van deze maatregel, op de inhoud ervan of op de eraan verbonden voorwaarden. |
| --- | --- |

(97)

Het feit dat de staat de entiteiten die betrokken zijn bij de toekenning van de maatregelen kan controleren, rechtvaardigt niet automatisch de aanname dat de acties van de entiteiten toerekenbaar zijn aan de staat. Het Hof heeft de term „toerekenbaarheid” nader toegelicht in het arrest Stardust Marine (18). Het Hof heeft de volgende aanwijzingen verstrekt om de toerekenbaarheid vast te stellen: het feit dat de onderneming deel uitmaakt van de structuur van de openbare administratie, de aard van haar activiteiten en het feit dat de onderneming bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, het juridische statuut van de onderneming (of het publiek recht van toepassing is dan wel het algemene vennootschapsrecht), de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van de onderneming uitoefent, of elke andere aanwijzing waaruit in het concrete geval blijkt dat de overheid bij de vaststelling van een maatregel is betrokken of dat het onwaarschijnlijk is dat zij hierbij niet betrokken is, mede gelet op de omvang van deze maatregel, op de inhoud ervan of op de eraan verbonden voorwaarden.

| (98) | Zoals beschreven in overweging (54), verwijst Slovenië naar het arrest Stardust Marine en betoogt het dat de eigendom van KAD en DSU niet automatisch impliceert dat de acties aan de staat kunnen worden toegerekend. Met betrekking tot Triglav Naložbe en Zavarovalnica Triglav is Slovenië van mening dat deze ondernemingen niet worden gecontroleerd door de staat en dat hun acties in elk geval evenmin toerekenbaar zijn aan de staat. In het kader van de toerekenbaarheid wijst Slovenië er in het bijzonder op dat alle aandeelhouders van Elan privaatrechtelijke rechtspersonen zijn, hetgeen naar de mening van Slovenië reeds leidt tot voldoende onafhankelijkheid van deze ondernemingen van de staat. |
| --- | --- |

(98)

Zoals beschreven in overweging (54), verwijst Slovenië naar het arrest Stardust Marine en betoogt het dat de eigendom van KAD en DSU niet automatisch impliceert dat de acties aan de staat kunnen worden toegerekend. Met betrekking tot Triglav Naložbe en Zavarovalnica Triglav is Slovenië van mening dat deze ondernemingen niet worden gecontroleerd door de staat en dat hun acties in elk geval evenmin toerekenbaar zijn aan de staat. In het kader van de toerekenbaarheid wijst Slovenië er in het bijzonder op dat alle aandeelhouders van Elan privaatrechtelijke rechtspersonen zijn, hetgeen naar de mening van Slovenië reeds leidt tot voldoende onafhankelijkheid van deze ondernemingen van de staat.

| (99) | Als inleidende opmerking wijst de Commissie erop dat het enkele feit dat een onderneming in staatshanden een rechtspersoon naar privaatrecht is niet voldoende is om de toerekenbaarheid van haar acties aan de staat uit te sluiten. Er mag geen onderscheid worden gemaakt tussen gevallen waarin steun direct wordt toegekend door de staat en gevallen waarin deze wordt toegekend door openbare of particuliere instanties die zijn opgericht of aangewezen door de staat om de steun te verlenen. Daarnaast heeft het Hof bepaald, zoals hierboven beschreven, dat er meerdere aanwijzingen zijn voor toerekenbaarheid, waarvan de vraag of een onderneming is onderworpen aan privaatrecht of publiekrecht er slechts één is (zie overweging (97)). Daarom moet worden onderzocht of er andere feiten zijn die een aanwijzing vormen dat maatregel 2 toerekenbaar is aan de staat. |
| --- | --- |

(99)

Als inleidende opmerking wijst de Commissie erop dat het enkele feit dat een onderneming in staatshanden een rechtspersoon naar privaatrecht is niet voldoende is om de toerekenbaarheid van haar acties aan de staat uit te sluiten. Er mag geen onderscheid worden gemaakt tussen gevallen waarin steun direct wordt toegekend door de staat en gevallen waarin deze wordt toegekend door openbare of particuliere instanties die zijn opgericht of aangewezen door de staat om de steun te verlenen. Daarnaast heeft het Hof bepaald, zoals hierboven beschreven, dat er meerdere aanwijzingen zijn voor toerekenbaarheid, waarvan de vraag of een onderneming is onderworpen aan privaatrecht of publiekrecht er slechts één is (zie overweging (97)). Daarom moet worden onderzocht of er andere feiten zijn die een aanwijzing vormen dat maatregel 2 toerekenbaar is aan de staat.

| (100) | In dit kader merkt de Commissie op dat er meerdere aanwijzingen waren dat de staat actief betrokken was bij het besluit van de aandeelhouders om aanvullend kapitaal te injecteren in de begunstigde. Hoewel Slovenië berichten in de media waarin op de rol van de staat werd gewezen heeft afgedaan als „geruchten” of „een gevolg van overmatige vereenvoudiging”, blijkt uit die berichten de publieke perceptie van de aanpak van het industriebeleid van de regering in die tijd. Zoals hieronder nader toegelicht, wordt de perceptie dat de Sloveense regering een actieve aanpak van het industriebeleid ten uitvoer legde, ondersteund door het verslag van de OESO over corporate governance in Slovenië, waarin tevens wordt gewezen op het feit dat een actieplan voor hervorming van corporate governance in Slovenië pas bijna een jaar na de tenuitvoerlegging van maatregel 2, namelijk medio 2009, is vastgesteld door de regering (19). Daarom deed de media in juni 2008, toen de moeilijke situatie van Elan voor de buitenwereld duidelijk werd, verslag van de mogelijke staatssteun aan Elan. Een Duits sportmagazine schreef op 6 juni 2008 dat er geruchten waren dat de regering voornemens was 5,7 miljoen EUR te injecteren in Elan als compensatie voor het afgelopen slechte winterseizoen (20). Ook in de Sloveense media werd gediscussieerd over de situatie van Elan, waarbij werd gewezen op het belang van ondersteuning door de staat om banen te redden. De grootste commerciële (onafhankelijke) televisiezender, PopTv, deelde bijvoorbeeld op 26 juni 2008 op zijn website mee dat de raden van bestuur en toezicht van Elan voor de oplossing van de financiële moeilijkheden van de onderneming keken naar de staat en wees erop dat als de staat niet zou helpen met een financiële injectie er 700 banen in gevaar waren (21). |
| --- | --- |

(100)

In dit kader merkt de Commissie op dat er meerdere aanwijzingen waren dat de staat actief betrokken was bij het besluit van de aandeelhouders om aanvullend kapitaal te injecteren in de begunstigde. Hoewel Slovenië berichten in de media waarin op de rol van de staat werd gewezen heeft afgedaan als „geruchten” of „een gevolg van overmatige vereenvoudiging”, blijkt uit die berichten de publieke perceptie van de aanpak van het industriebeleid van de regering in die tijd. Zoals hieronder nader toegelicht, wordt de perceptie dat de Sloveense regering een actieve aanpak van het industriebeleid ten uitvoer legde, ondersteund door het verslag van de OESO over corporate governance in Slovenië, waarin tevens wordt gewezen op het feit dat een actieplan voor hervorming van corporate governance in Slovenië pas bijna een jaar na de tenuitvoerlegging van maatregel 2, namelijk medio 2009, is vastgesteld door de regering (19). Daarom deed de media in juni 2008, toen de moeilijke situatie van Elan voor de buitenwereld duidelijk werd, verslag van de mogelijke staatssteun aan Elan. Een Duits sportmagazine schreef op 6 juni 2008 dat er geruchten waren dat de regering voornemens was 5,7 miljoen EUR te injecteren in Elan als compensatie voor het afgelopen slechte winterseizoen (20). Ook in de Sloveense media werd gediscussieerd over de situatie van Elan, waarbij werd gewezen op het belang van ondersteuning door de staat om banen te redden. De grootste commerciële (onafhankelijke) televisiezender, PopTv, deelde bijvoorbeeld op 26 juni 2008 op zijn website mee dat de raden van bestuur en toezicht van Elan voor de oplossing van de financiële moeilijkheden van de onderneming keken naar de staat en wees erop dat als de staat niet zou helpen met een financiële injectie er 700 banen in gevaar waren (21).

| (101) | Zoals hieronder in meer detail wordt besproken, blijkt de betrokkenheid van de overheid of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is, het duidelijkst in het geval van de grootste aandeelhouder in Elan, KAD (dat ten tijde van de kapitaalinjectie 57,61 % van de aandelen in Elan in handen had), en DSU (toen eigenaar van 17,34 % van de aandelen in Elan). Ook het onafhankelijke adviesbureau [...] vestigde de aandacht op het belang van politieke overwegingen voor de besluitvorming van KAD en DSU in zijn waarderingsrapport van 22 december 2006 (22). In het kader van een analyse van de mogelijke privatisering van Elan (toen bekend als Skimar d.o.o.) concludeerde [...] dat twee van de eigenaren, KAD en DSU, voor 100 % door de staat werden gecontroleerd en dat er daarom een kans bestond dat hun besluit om te verkopen zowel politieke als economische redenen zou hebben. |
| --- | --- |

(101)

Zoals hieronder in meer detail wordt besproken, blijkt de betrokkenheid van de overheid of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is, het duidelijkst in het geval van de grootste aandeelhouder in Elan, KAD (dat ten tijde van de kapitaalinjectie 57,61 % van de aandelen in Elan in handen had), en DSU (toen eigenaar van 17,34 % van de aandelen in Elan). Ook het onafhankelijke adviesbureau [...] vestigde de aandacht op het belang van politieke overwegingen voor de besluitvorming van KAD en DSU in zijn waarderingsrapport van 22 december 2006 (22). In het kader van een analyse van de mogelijke privatisering van Elan (toen bekend als Skimar d.o.o.) concludeerde [...] dat twee van de eigenaren, KAD en DSU, voor 100 % door de staat werden gecontroleerd en dat er daarom een kans bestond dat hun besluit om te verkopen zowel politieke als economische redenen zou hebben.

| (102) | De Commissie controleert op het niveau van elke aandeelhouder of deze werd gecontroleerd door de staat en of de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. Daarnaast bepaalt de Commissie of het besluit om kapitaal te injecteren in Elan toerekenbaar is aan de staat. In dit kader besteedt de Commissie in het bijzonder aandacht aan de samenstelling van de raad van toezicht van elke aandeelhouder en of de raad van toezicht moest instemmen met de kapitaalinjectie in Elan in 2008. De Commissie onderzoekt daarna aanvullende elementen die een aanwijzing vormen voor betrokkenheid van de overheid bij het vaststellen van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is. |
| --- | --- |

(102)

De Commissie controleert op het niveau van elke aandeelhouder of deze werd gecontroleerd door de staat en of de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. Daarnaast bepaalt de Commissie of het besluit om kapitaal te injecteren in Elan toerekenbaar is aan de staat. In dit kader besteedt de Commissie in het bijzonder aandacht aan de samenstelling van de raad van toezicht van elke aandeelhouder en of de raad van toezicht moest instemmen met de kapitaalinjectie in Elan in 2008. De Commissie onderzoekt daarna aanvullende elementen die een aanwijzing vormen voor betrokkenheid van de overheid bij het vaststellen van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is.

KAD

| (103) | De Commissie merkt op dat Slovenië 100 % van de aandelen in KAD, ten tijde van de toekenning de meerderheidsaandeelhouder van Elan, in handen had. De Sloveense regering benoemde alle leden van de assemblee van KAD evenals van de raad van toezicht (zie overweging (11)). Overeenkomstig de statuten van KAD moet de raad van toezicht instemmen met het sluiten van een transactie waarvan de waarde meer bedraagt dan 1 % van het aandelenkapitaal van KAD. De onderzochte kapitaalinjectie werd gekwalificeerd als een dergelijke transactie en de raad van toezicht van KAD heeft ook feitelijk de kapitaalinjectie in Elan besproken en ermee ingestemd tijdens zijn 134e bijeenkomst op 10 juli 2008 en zijn 135e bijeenkomst in augustus 2008 (23). |
| --- | --- |

(103)

De Commissie merkt op dat Slovenië 100 % van de aandelen in KAD, ten tijde van de toekenning de meerderheidsaandeelhouder van Elan, in handen had. De Sloveense regering benoemde alle leden van de assemblee van KAD evenals van de raad van toezicht (zie overweging (11)). Overeenkomstig de statuten van KAD moet de raad van toezicht instemmen met het sluiten van een transactie waarvan de waarde meer bedraagt dan 1 % van het aandelenkapitaal van KAD. De onderzochte kapitaalinjectie werd gekwalificeerd als een dergelijke transactie en de raad van toezicht van KAD heeft ook feitelijk de kapitaalinjectie in Elan besproken en ermee ingestemd tijdens zijn 134e bijeenkomst op 10 juli 2008 en zijn 135e bijeenkomst in augustus 2008 (23).

| (104) | Aangezien Slovenië eigenaar is van KAD, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van KAD in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van dividenden, rente en andere inkomsten van KAD deze conclusie niet. Het gebruik van dividenden, rente of andere inkomsten, die in plaats daarvan hadden kunnen worden uitgekeerd aan de staat als controlerende aandeelhouder van de onderneming, is een afname van staatsmiddelen en kan daarom worden beschouwd als het gebruik van staatsmiddelen (24). |
| --- | --- |

(104)

Aangezien Slovenië eigenaar is van KAD, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van KAD in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van dividenden, rente en andere inkomsten van KAD deze conclusie niet. Het gebruik van dividenden, rente of andere inkomsten, die in plaats daarvan hadden kunnen worden uitgekeerd aan de staat als controlerende aandeelhouder van de onderneming, is een afname van staatsmiddelen en kan daarom worden beschouwd als het gebruik van staatsmiddelen (24).

| (105) | Met betrekking tot de toerekenbaarheid van maatregel 2 is de Commissie van mening dat KAD het kapitaal niet had geïnjecteerd als er geen invloed van de overheid was geweest op de besluitvorming. De sterke invloed van de staat kan niet alleen worden afgeleid uit het feit dat Slovenië op dat moment de enige aandeelhouder was in KAD, dat alle leden van de raad van toezicht van KAD door Slovenië werden benoemd en dat de raad van toezicht daadwerkelijk moest instemmen met de transactie. Een aanvullende aanwijzing van de betrokkenheid van de staat bij de besluitvorming van KAD is het feit dat de vertegenwoordigers van de Sloveense regering deelnemen aan alle bijeenkomsten van de assemblee en de raad van toezicht (zie overweging (45)). |
| --- | --- |

(105)

Met betrekking tot de toerekenbaarheid van maatregel 2 is de Commissie van mening dat KAD het kapitaal niet had geïnjecteerd als er geen invloed van de overheid was geweest op de besluitvorming. De sterke invloed van de staat kan niet alleen worden afgeleid uit het feit dat Slovenië op dat moment de enige aandeelhouder was in KAD, dat alle leden van de raad van toezicht van KAD door Slovenië werden benoemd en dat de raad van toezicht daadwerkelijk moest instemmen met de transactie. Een aanvullende aanwijzing van de betrokkenheid van de staat bij de besluitvorming van KAD is het feit dat de vertegenwoordigers van de Sloveense regering deelnemen aan alle bijeenkomsten van de assemblee en de raad van toezicht (zie overweging (45)).

| (106) | De invloed van de regering op de besluitvorming van KAD (en van een ander door de staat gecontroleerd fonds, het vergoedingsfonds SOD) ten behoeve van het nastreven van doelstellingen van het industriebeleid, wordt ook benadrukt in het verslag van de OESO over corporate governance in Slovenië: „De twee fondsen verlenen aan de regering een sterk mechanisme om de raden van bestuur van geprivatiseerde ondernemingen te beïnvloeden, en om, uiteindelijk, een actieve rol te spelen in het bepalen van eigendomswijzigingen. Dit lijkt deels (in ieder geval aanvankelijk) te zijn gemotiveerd door het verlangen te controleren in welke mate buitenlandse ondernemingen controle verwierven over belangrijke nationale ondernemingen en industrieën. De mate van direct en indirect eigendom heeft eerdere regeringen in staat gesteld een zeer aanzienlijke, en soms ondoorzichtige, rol te spelen bij de beïnvloeding van de activiteiten van grote sectoren in de commerciële ondernemingen van Slovenië en bij de markt voor bedrijfscontrole.” (25) |
| --- | --- |

(106)

De invloed van de regering op de besluitvorming van KAD (en van een ander door de staat gecontroleerd fonds, het vergoedingsfonds SOD) ten behoeve van het nastreven van doelstellingen van het industriebeleid, wordt ook benadrukt in het verslag van de OESO over corporate governance in Slovenië: „De twee fondsen verlenen aan de regering een sterk mechanisme om de raden van bestuur van geprivatiseerde ondernemingen te beïnvloeden, en om, uiteindelijk, een actieve rol te spelen in het bepalen van eigendomswijzigingen. Dit lijkt deels (in ieder geval aanvankelijk) te zijn gemotiveerd door het verlangen te controleren in welke mate buitenlandse ondernemingen controle verwierven over belangrijke nationale ondernemingen en industrieën. De mate van direct en indirect eigendom heeft eerdere regeringen in staat gesteld een zeer aanzienlijke, en soms ondoorzichtige, rol te spelen bij de beïnvloeding van de activiteiten van grote sectoren in de commerciële ondernemingen van Slovenië en bij de markt voor bedrijfscontrole.” (25)

| (107) | In het document van de Sloveense regering getiteld „Structurele aanpassingen in 2010 en 2011” (26) wordt verder benadrukt welke rol KAD en het door de staat gecontroleerde vergoedingsfonds SOD hebben gespeeld ten dienste van de beleidsdoeleinden voor de Sloveense industrie, bijvoorbeeld bij het verlenen van bijstand aan Elan. Onder sectie 2.1.1. „Oprichting van een openbaar agentschap voor het bestuur van ondernemingen in staatshanden en de transformering van KAD en SOD” wordt in het document vermeld: „De herstructurering houdt in dat KAD en SOD moeten worden ontdaan van alle strategische investeringen: [...], slechte investeringen die van strategisch belang zijn geworden, omdat de staat bijstand wenst te verlenen bij het overwinnen van hun moeilijkheden (Mura, Elan).” De kenmerking dat de investering van KAD in Elan van strategisch belang was geworden „kwam doordat de staat bijstand wenste te verlenen” aan Elan staat in scherp contrast met de bewering van Slovenië dat KAD onafhankelijk was bij haar besluitvorming (zie overweging (56)). Het regeringsdocument gaat verder met de toelichting dat de overdracht van slechte strategische investeringen vanuit semiopenbare instellingen direct naar de staat voornamelijk een personeelsgerelateerde taak was en dat de herstructureringsonderneming PDP, opgericht door KAD en SOD, direct was overgebracht naar het eigendom van de staat aangezien het team niet langer onderdeel kon zijn van KAD en SOD
   (27). |
| --- | --- |

(107)

In het document van de Sloveense regering getiteld „Structurele aanpassingen in 2010 en 2011” (26) wordt verder benadrukt welke rol KAD en het door de staat gecontroleerde vergoedingsfonds SOD hebben gespeeld ten dienste van de beleidsdoeleinden voor de Sloveense industrie, bijvoorbeeld bij het verlenen van bijstand aan Elan. Onder sectie 2.1.1. „Oprichting van een openbaar agentschap voor het bestuur van ondernemingen in staatshanden en de transformering van KAD en SOD” wordt in het document vermeld: „De herstructurering houdt in dat KAD en SOD moeten worden ontdaan van alle strategische investeringen: [...], slechte investeringen die van strategisch belang zijn geworden, omdat de staat bijstand wenst te verlenen bij het overwinnen van hun moeilijkheden (Mura, Elan).” De kenmerking dat de investering van KAD in Elan van strategisch belang was geworden „kwam doordat de staat bijstand wenste te verlenen” aan Elan staat in scherp contrast met de bewering van Slovenië dat KAD onafhankelijk was bij haar besluitvorming (zie overweging (56)). Het regeringsdocument gaat verder met de toelichting dat de overdracht van slechte strategische investeringen vanuit semiopenbare instellingen direct naar de staat voornamelijk een personeelsgerelateerde taak was en dat de herstructureringsonderneming PDP, opgericht door KAD en SOD, direct was overgebracht naar het eigendom van de staat aangezien het team niet langer onderdeel kon zijn van KAD en SOD
   (27).

| (108) | De Commissie heeft Slovenië uitgenodigd opmerkingen in te dienen over de voornoemde documenten. Slovenië bevestigde dat er geen regeringsbesluit was betreffende de herkapitalisatie van Elan. Slovenië wees erop dat in het OESO-verslag, waarin wordt beschreven hoe KAD en SOD de regering hebben voorzien van een sterk mechanisme om de raden van bestuur van geprivatiseerde ondernemingen te beïnvloeden, geen melding wordt gemaakt van DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe en dat in het document van de Sloveense regering geen melding wordt gemaakt van enige directe of indirecte staatsinvloed met betrekking tot de activa in handen van Zavarovalnica Triglav of Triglav Naložbe. Daarnaast vestigt Slovenië de aandacht op een passage in het OESO-verslag waarin wordt vermeld dat „het gebrek aan centrale coördinatie moeilijkheden heeft gecreëerd voor het effectieve beheer van de belangen van de regering bij eigendommen”. Daarna wordt toegelicht dat KAD altijd onder verantwoordelijkheid heeft gestaan van het Ministerie van Financiën, terwijl het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk was voor de fabriekssector, waartoe Elan behoort. Met betrekking tot het document van de Sloveense regering waarin wordt verwezen naar slechte investeringen die van strategisch belang zijn geworden, wijst Slovenië erop dat Mura, het tweede voorbeeld van dergelijke investeringen, zoals naast Elan aangehaald in het document, in oktober 2009 werd geconfronteerd met faillissementsprocedures. |
| --- | --- |

(108)

De Commissie heeft Slovenië uitgenodigd opmerkingen in te dienen over de voornoemde documenten. Slovenië bevestigde dat er geen regeringsbesluit was betreffende de herkapitalisatie van Elan. Slovenië wees erop dat in het OESO-verslag, waarin wordt beschreven hoe KAD en SOD de regering hebben voorzien van een sterk mechanisme om de raden van bestuur van geprivatiseerde ondernemingen te beïnvloeden, geen melding wordt gemaakt van DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe en dat in het document van de Sloveense regering geen melding wordt gemaakt van enige directe of indirecte staatsinvloed met betrekking tot de activa in handen van Zavarovalnica Triglav of Triglav Naložbe. Daarnaast vestigt Slovenië de aandacht op een passage in het OESO-verslag waarin wordt vermeld dat „het gebrek aan centrale coördinatie moeilijkheden heeft gecreëerd voor het effectieve beheer van de belangen van de regering bij eigendommen”. Daarna wordt toegelicht dat KAD altijd onder verantwoordelijkheid heeft gestaan van het Ministerie van Financiën, terwijl het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk was voor de fabriekssector, waartoe Elan behoort. Met betrekking tot het document van de Sloveense regering waarin wordt verwezen naar slechte investeringen die van strategisch belang zijn geworden, wijst Slovenië erop dat Mura, het tweede voorbeeld van dergelijke investeringen, zoals naast Elan aangehaald in het document, in oktober 2009 werd geconfronteerd met faillissementsprocedures.

| (109) | De door Slovenië ingediende opmerkingen weerleggen niet de hiervoor opgenomen argumenten van betrokkenheid van de overheid bij het vaststellen van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is. De verklaring dat de regering niet betrokken was bij het besluit tot herkapitalisatie is slechts een bewering. Het feit dat in het OESO-verslag niet expliciet melding wordt gemaakt van DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe en dat er wordt gesproken over een gebrek aan centrale coördinatie, doet geen afbreuk aan het algemene beeld dat naar voren komt uit het OESO-verslag, namelijk dat de Sloveense regering actief ingreep in de economie en doeleinden van haar industriebeleid nastreefde. Met betrekking tot de ondernemingen die niet specifiek worden genoemd in het OESO-verslag en in het document van de Sloveense regering, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe, worden hieronder meer details verstrekt over de door de staat uitgeoefende controle. Tegelijkertijd mag niet worden vergeten dat deze ondernemingen minderheidsaandeelhouders waren die slechts 25 % van de aandelen in Elan in hun bezit hadden. Tot slot is, met betrekking tot het regeringsdocument, het feit dat een andere onderneming in moeilijkheden die werd beschouwd als een „strategische investering” failliet ging irrelevant voor de beoordeling van deze zaak. |
| --- | --- |

(109)

De door Slovenië ingediende opmerkingen weerleggen niet de hiervoor opgenomen argumenten van betrokkenheid van de overheid bij het vaststellen van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken is. De verklaring dat de regering niet betrokken was bij het besluit tot herkapitalisatie is slechts een bewering. Het feit dat in het OESO-verslag niet expliciet melding wordt gemaakt van DSU, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe en dat er wordt gesproken over een gebrek aan centrale coördinatie, doet geen afbreuk aan het algemene beeld dat naar voren komt uit het OESO-verslag, namelijk dat de Sloveense regering actief ingreep in de economie en doeleinden van haar industriebeleid nastreefde. Met betrekking tot de ondernemingen die niet specifiek worden genoemd in het OESO-verslag en in het document van de Sloveense regering, Zavarovalnica Triglav en Triglav Naložbe, worden hieronder meer details verstrekt over de door de staat uitgeoefende controle. Tegelijkertijd mag niet worden vergeten dat deze ondernemingen minderheidsaandeelhouders waren die slechts 25 % van de aandelen in Elan in hun bezit hadden. Tot slot is, met betrekking tot het regeringsdocument, het feit dat een andere onderneming in moeilijkheden die werd beschouwd als een „strategische investering” failliet ging irrelevant voor de beoordeling van deze zaak.

| (110) | Gezien het voorgaande wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie in 2008 door KAD in Elan bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië. |
| --- | --- |

(110)

Gezien het voorgaande wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie in 2008 door KAD in Elan bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië.

KAD-PPS

| (111) | Zoals beschreven in overweging (12), beheert KAD PPS en controleert zij er de aandelen van. De deelname van KAD-PPS aan de kapitaalinjectie kan daarom in hetzelfde licht worden gezien als de deelname van KAD. De toestemming van de raad van toezicht van KAD voor de kapitaalinjectie tijdens de 134e bijeenkomst op 10 juli 2008, omvatte in feite tevens de toestemming om kapitaal te injecteren namens PPS
   (28). Ditzelfde geldt voor het besluit tijdens de 135e bijeenkomst van de raad van toezicht van KAD in augustus 2008. |
| --- | --- |

(111)

Zoals beschreven in overweging (12), beheert KAD PPS en controleert zij er de aandelen van. De deelname van KAD-PPS aan de kapitaalinjectie kan daarom in hetzelfde licht worden gezien als de deelname van KAD. De toestemming van de raad van toezicht van KAD voor de kapitaalinjectie tijdens de 134e bijeenkomst op 10 juli 2008, omvatte in feite tevens de toestemming om kapitaal te injecteren namens PPS
   (28). Ditzelfde geldt voor het besluit tijdens de 135e bijeenkomst van de raad van toezicht van KAD in augustus 2008.

| (112) | Daarom wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie van KAD-PPS in Elan in 2008 bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië. |
| --- | --- |

(112)

Daarom wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie van KAD-PPS in Elan in 2008 bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië.

DSU

| (113) | De Commissie merkt op dat DSU voor 100 % in handen was van de staat ten tijde van de toekenning. De raad van toezicht bestaat uit drie leden, waarvan er twee worden benoemd door de aandeelhouder, d.w.z. Slovenië (zie overweging (13)). Ten tijde van de kapitaalinjectie was ook het derde lid benoemd door de staat. Overeenkomstig de statuten stelt de raad van toezicht besluiten vast bij meerderheid van stemmen en houdt hij toezicht op het beheer van de bedrijfsactiviteiten van DSU. De raad van toezicht van DSU heeft de kapitaalinjectie in Elan bestudeerd en goedgekeurd tijdens een buitengewone bijeenkomst op 11 juli 2008 en zijn besluit deels gewijzigd tijdens twee buitengewone bijeenkomsten op 26 augustus 2008 en 8 september 2008 (29). |
| --- | --- |

(113)

De Commissie merkt op dat DSU voor 100 % in handen was van de staat ten tijde van de toekenning. De raad van toezicht bestaat uit drie leden, waarvan er twee worden benoemd door de aandeelhouder, d.w.z. Slovenië (zie overweging (13)). Ten tijde van de kapitaalinjectie was ook het derde lid benoemd door de staat. Overeenkomstig de statuten stelt de raad van toezicht besluiten vast bij meerderheid van stemmen en houdt hij toezicht op het beheer van de bedrijfsactiviteiten van DSU. De raad van toezicht van DSU heeft de kapitaalinjectie in Elan bestudeerd en goedgekeurd tijdens een buitengewone bijeenkomst op 11 juli 2008 en zijn besluit deels gewijzigd tijdens twee buitengewone bijeenkomsten op 26 augustus 2008 en 8 september 2008 (29).

| (114) | Aangezien Slovenië eigenaar is van DSU, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van DSU in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In strijd met de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van dividenden, rente en andere inkomsten van DSU deze conclusie niet, zoals toegelicht in overweging (104). |
| --- | --- |

(114)

Aangezien Slovenië eigenaar is van DSU, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van DSU in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In strijd met de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van dividenden, rente en andere inkomsten van DSU deze conclusie niet, zoals toegelicht in overweging (104).

| (115) | Met betrekking tot de toerekenbaarheid van maatregel 2 moet er rekening mee worden gehouden dat alle drie de leden van de raad van toezicht ten tijde van de toekenning waren benoemd door Slovenië, de enige aandeelhouder van DSU, en dat de raad van toezicht daadwerkelijk moest instemmen met de transactie. Zoals hierboven beschreven, wordt de invloed van politieke overwegingen op de besluitvorming van DSU erkend in het waarderingsrapport van [...] van 22 december 2006 (30). Ook het feit dat DSU in 2010 samen met KAD haar aandelen in Elan onderbracht in de holdingonderneming PDP moet worden gezien in het licht van de toelichtingen die hiervoor zijn weergegeven betreffende de vraag hoe de Sloveense regering besloot om te gaan met investeringen van semiopenbare instanties die van strategisch belang waren geworden omdat de staat bijstand wenste te verlenen bij het aanpakken van hun moeilijkheden. Mede gezien de andere overkoepelende omstandigheden die wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, is de Commissie van mening dat DSU het kapitaal niet zou hebben geïnjecteerd als er geen overheidsinvloed was geweest op haar besluitvorming. |
| --- | --- |

(115)

Met betrekking tot de toerekenbaarheid van maatregel 2 moet er rekening mee worden gehouden dat alle drie de leden van de raad van toezicht ten tijde van de toekenning waren benoemd door Slovenië, de enige aandeelhouder van DSU, en dat de raad van toezicht daadwerkelijk moest instemmen met de transactie. Zoals hierboven beschreven, wordt de invloed van politieke overwegingen op de besluitvorming van DSU erkend in het waarderingsrapport van [...] van 22 december 2006 (30). Ook het feit dat DSU in 2010 samen met KAD haar aandelen in Elan onderbracht in de holdingonderneming PDP moet worden gezien in het licht van de toelichtingen die hiervoor zijn weergegeven betreffende de vraag hoe de Sloveense regering besloot om te gaan met investeringen van semiopenbare instanties die van strategisch belang waren geworden omdat de staat bijstand wenste te verlenen bij het aanpakken van hun moeilijkheden. Mede gezien de andere overkoepelende omstandigheden die wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, is de Commissie van mening dat DSU het kapitaal niet zou hebben geïnjecteerd als er geen overheidsinvloed was geweest op haar besluitvorming.

| (116) | Daarom wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie in 2008 door DSU in Elan bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië. |
| --- | --- |

(116)

Daarom wordt geconcludeerd dat de kapitaalinjectie in 2008 door DSU in Elan bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar is aan Slovenië.

Zavarovalnica Triglav

| (117) | Zavarovalnica Triglav is niet direct in handen van Slovenië. De Commissie merkt echter op dat Slovenië indirect twee derde van Zavarovalnica Triglav in handen had (zie overweging (14)). De meerderheidsaandeelhouders zijn ZIPZ, het Instituut voor pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, en SOD, de Sloveense waarborgonderneming. Beide ondernemingen zijn voor 100 % in handen van de staat. Geen van de andere aandeelhouders heeft een participatie in Zavarovalnica Triglav die hoger is dan 1,8 %. |
| --- | --- |

(117)

Zavarovalnica Triglav is niet direct in handen van Slovenië. De Commissie merkt echter op dat Slovenië indirect twee derde van Zavarovalnica Triglav in handen had (zie overweging (14)). De meerderheidsaandeelhouders zijn ZIPZ, het Instituut voor pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, en SOD, de Sloveense waarborgonderneming. Beide ondernemingen zijn voor 100 % in handen van de staat. Geen van de andere aandeelhouders heeft een participatie in Zavarovalnica Triglav die hoger is dan 1,8 %.

| (118) | Vijf van de acht leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav, waaronder de voorzitter en de vicevoorzitter, vertegenwoordigen de aandeelhouders en worden door hen benoemd. Zoals beschreven in overweging (14), zijn de meerderheidsaandeelhouders in Zavarovalnica Triglav ondernemingen die voor 100 % in handen zijn van de staat. Daarom is het in beginsel de staat die deze vijf leden van de raad van toezicht benoemt en de leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen het belang van de staat. De Commissie merkt op dat het de raad van bestuur van Zavarovalnica Triglav was die stemde voor de kapitaalverhoging tijdens de algemene vergadering van Elan op 28 augustus 2008, maar dat zij dat deed onder de voorwaarde dat de raad van toezicht zijn goedkeuring zou verlenen aan de transactie. De raad van toezicht heeft op 4 september 2008 ook ingestemd met de kapitaalinjectie (31). |
| --- | --- |

(118)

Vijf van de acht leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav, waaronder de voorzitter en de vicevoorzitter, vertegenwoordigen de aandeelhouders en worden door hen benoemd. Zoals beschreven in overweging (14), zijn de meerderheidsaandeelhouders in Zavarovalnica Triglav ondernemingen die voor 100 % in handen zijn van de staat. Daarom is het in beginsel de staat die deze vijf leden van de raad van toezicht benoemt en de leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen het belang van de staat. De Commissie merkt op dat het de raad van bestuur van Zavarovalnica Triglav was die stemde voor de kapitaalverhoging tijdens de algemene vergadering van Elan op 28 augustus 2008, maar dat zij dat deed onder de voorwaarde dat de raad van toezicht zijn goedkeuring zou verlenen aan de transactie. De raad van toezicht heeft op 4 september 2008 ook ingestemd met de kapitaalinjectie (31).

| (119) | Aangezien Slovenië indirect twee derde van de aandelen in Zavarovalnica Triglav in handen heeft, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van Zavarovalnica Triglav in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. |
| --- | --- |

(119)

Aangezien Slovenië indirect twee derde van de aandelen in Zavarovalnica Triglav in handen heeft, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevindt om de onderneming te controleren en dat de middelen van Zavarovalnica Triglav in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen.

| (120) | Er moet aandacht worden besteed aan het feit dat de staat de meerderheid van de leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav benoemt, waaronder de voorzitter en de vicevoorzitter, en dat de raad van toezicht zijn toestemming moest verlenen aan de kapitaalinjectie. |
| --- | --- |

(120)

Er moet aandacht worden besteed aan het feit dat de staat de meerderheid van de leden van de raad van toezicht van Zavarovalnica Triglav benoemt, waaronder de voorzitter en de vicevoorzitter, en dat de raad van toezicht zijn toestemming moest verlenen aan de kapitaalinjectie.

| (121) | Mede gezien de andere hierboven beschreven overkoepelende omstandigheden die duidelijk wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, wordt de maatregel beschouwd als toerekenbaar aan Slovenië. |
| --- | --- |

(121)

Mede gezien de andere hierboven beschreven overkoepelende omstandigheden die duidelijk wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, wordt de maatregel beschouwd als toerekenbaar aan Slovenië.

Triglav Naložbe

| (122) | Triglav Naložbe is niet direct in handen van Slovenië. De Commissie merkt echter op dat Slovenië indirect de meerderheid van de aandelen in Triglav Naložbe in handen heeft. Ten tijde van de toekenning van de maatregel had Zavarovalnica Triglav effectief 80 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen. Zavarovalnica Triglav is op haar beurt weer indirect voor het merendeel in handen van Slovenië (zie overweging (14)). Daarom heeft Slovenië indirect meer dan 51 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen. Geen van de andere aandeelhouders heeft een participatie in de onderneming die hoger is dan 0,67 %. |
| --- | --- |

(122)

Triglav Naložbe is niet direct in handen van Slovenië. De Commissie merkt echter op dat Slovenië indirect de meerderheid van de aandelen in Triglav Naložbe in handen heeft. Ten tijde van de toekenning van de maatregel had Zavarovalnica Triglav effectief 80 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen. Zavarovalnica Triglav is op haar beurt weer indirect voor het merendeel in handen van Slovenië (zie overweging (14)). Daarom heeft Slovenië indirect meer dan 51 % van de aandelen in Triglav Naložbe in handen. Geen van de andere aandeelhouders heeft een participatie in de onderneming die hoger is dan 0,67 %.

| (123) | De drie leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen de belangen van aandeelhouders en worden door hen verkozen. Aangezien de staat indirect de meerderheidsaandeelhouder is in Triglav Naložbe, moet ervan worden uitgegaan dat de staat kan besluiten wie wordt genomineerd voor de raad van toezicht om de belangen van Slovenië te vertegenwoordigen. De raad van toezicht van Triglav Naložbe moest instemmen met de kapitaalinjectie in Elan en heeft dit gedaan tijdens zijn zevende buitengewone bijeenkomst op 3 september 2008 (32). |
| --- | --- |

(123)

De drie leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen de belangen van aandeelhouders en worden door hen verkozen. Aangezien de staat indirect de meerderheidsaandeelhouder is in Triglav Naložbe, moet ervan worden uitgegaan dat de staat kan besluiten wie wordt genomineerd voor de raad van toezicht om de belangen van Slovenië te vertegenwoordigen. De raad van toezicht van Triglav Naložbe moest instemmen met de kapitaalinjectie in Elan en heeft dit gedaan tijdens zijn zevende buitengewone bijeenkomst op 3 september 2008 (32).

| (124) | Aangezien Slovenië indirect een meerderheid van Triglav Naložbe in handen had, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevond om de onderneming te controleren en dat de middelen van Triglav Naložbe in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van een lening deze conclusie niet, zoals toegelicht in overweging (104). |
| --- | --- |

(124)

Aangezien Slovenië indirect een meerderheid van Triglav Naložbe in handen had, kan worden aangenomen dat het land zich in een positie bevond om de onderneming te controleren en dat de middelen van Triglav Naložbe in beginsel kunnen worden beschouwd als staatsmiddelen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië wijzigt het feit dat de middelen die zijn gebruikt voor de kapitaalinjectie afkomstig zijn van een lening deze conclusie niet, zoals toegelicht in overweging (104).

| (125) | Rekening houdend met het feit dat de staat alle leden van de raad van toezicht van Triglav Naložbe benoemt en dat de raad van toezicht haar toestemming moest verlenen voor de kapitaalinjectie en mede gezien de andere hierboven beschreven overkoepelende omstandigheden die duidelijk wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, wordt de maatregel beschouwd als toerekenbaar aan Slovenië. |
| --- | --- |

(125)

Rekening houdend met het feit dat de staat alle leden van de raad van toezicht van Triglav Naložbe benoemt en dat de raad van toezicht haar toestemming moest verlenen voor de kapitaalinjectie en mede gezien de andere hierboven beschreven overkoepelende omstandigheden die duidelijk wijzen op betrokkenheid van de overheid bij de vaststelling van de maatregel of de onwaarschijnlijkheid dat zij er niet bij betrokken was, wordt de maatregel beschouwd als toerekenbaar aan Slovenië.

Conclusie

| (126) | De samenstelling van de raden van toezicht van de aandeelhouders van Elan en het feit dat de raden van toezicht moesten instemmen met de kapitaalinjectie in 2008 zijn reeds een aanwijzing dat de betreffende maatregel toerekenbaar is aan de staat (33). |
| --- | --- |

(126)

De samenstelling van de raden van toezicht van de aandeelhouders van Elan en het feit dat de raden van toezicht moesten instemmen met de kapitaalinjectie in 2008 zijn reeds een aanwijzing dat de betreffende maatregel toerekenbaar is aan de staat (33).

| (127) | Daarnaast heeft de Commissie sterke aanwijzingen, zoals hierboven weergegeven, voor de nauwe betrokkenheid van de staat bij de besluitvorming van KAD, veruit de belangrijkste aandeelhouder van Elan die 57,61 % van het maatschappelijk kapitaal controleerde ten tijde van de kapitaalinjectie, en DSU. Deze aanwijzingen zijn afkomstig van het OESO-verslag, het verslag van [...], documenten die door de Sloveense regering zijn gepubliceerd, en persberichten. |
| --- | --- |

(127)

Daarnaast heeft de Commissie sterke aanwijzingen, zoals hierboven weergegeven, voor de nauwe betrokkenheid van de staat bij de besluitvorming van KAD, veruit de belangrijkste aandeelhouder van Elan die 57,61 % van het maatschappelijk kapitaal controleerde ten tijde van de kapitaalinjectie, en DSU. Deze aanwijzingen zijn afkomstig van het OESO-verslag, het verslag van [...], documenten die door de Sloveense regering zijn gepubliceerd, en persberichten.

| (128) | Daarnaast geeft het parallelle gedrag van de vijf aandeelhouders van Elan die allen gecontroleerd werden door de staat een aanwijzing van de betrokkenheid van de staat bij het besluit van de aandeelhouder, aangezien het onwaarschijnlijk lijkt dat vijf particuliere en onafhankelijke marktdeelnemers tegelijkertijd en onder dezelfde voorwaarden zouden hebben ingestemd met de injectie van kapitaal in een onderneming in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(128)

Daarnaast geeft het parallelle gedrag van de vijf aandeelhouders van Elan die allen gecontroleerd werden door de staat een aanwijzing van de betrokkenheid van de staat bij het besluit van de aandeelhouder, aangezien het onwaarschijnlijk lijkt dat vijf particuliere en onafhankelijke marktdeelnemers tegelijkertijd en onder dezelfde voorwaarden zouden hebben ingestemd met de injectie van kapitaal in een onderneming in moeilijkheden.

| (129) | Gezien het voorgaande wordt geconcludeerd dat maatregel 2 bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar was aan Slovenië. |
| --- | --- |

(129)

Gezien het voorgaande wordt geconcludeerd dat maatregel 2 bestaat uit staatsmiddelen en toerekenbaar was aan Slovenië.

Selectief voordeel voor de begunstigde

| (130) | Om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel specifiek zijn of selectief op zodanige wijze dat hij alleen tot voordeel strekt voor bepaalde ondernemingen of bepaalde producties. |
| --- | --- |

(130)

Om als staatssteun te kunnen worden beschouwd, moet een maatregel specifiek zijn of selectief op zodanige wijze dat hij alleen tot voordeel strekt voor bepaalde ondernemingen of bepaalde producties.

| (131) | Er wordt van uitgegaan dat de gehele Elan-groep moet worden beschouwd als de begunstigde van de kapitaalverhoging in 2008 om dezelfde redenen als voor maatregel 1 (zie de overwegingen (87) tot en met 90). Als volgende stap moet worden beoordeeld of de maatregel tot voordeel strekt voor de begunstigde. |
| --- | --- |

(131)

Er wordt van uitgegaan dat de gehele Elan-groep moet worden beschouwd als de begunstigde van de kapitaalverhoging in 2008 om dezelfde redenen als voor maatregel 1 (zie de overwegingen (87) tot en met 90). Als volgende stap moet worden beoordeeld of de maatregel tot voordeel strekt voor de begunstigde.

| (132) | Wanneer een maatregel voldoet aan de vereisten van het beginsel van de investeerder in de markteconomie, is er geen sprake van een voordeel. Zoals hierboven beschreven, probeert een investeerder in de markteconomie het rendement op zijn activa te maximaliseren (zie overweging (91)). |
| --- | --- |

(132)

Wanneer een maatregel voldoet aan de vereisten van het beginsel van de investeerder in de markteconomie, is er geen sprake van een voordeel. Zoals hierboven beschreven, probeert een investeerder in de markteconomie het rendement op zijn activa te maximaliseren (zie overweging (91)).

| (133) | In dit kader merkt de Commissie ten eerste op dat Elan geconfronteerd werd met moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun ten tijde van de toekenning van maatregel 2 (zie overweging (74)). Daarnaast stond Elan, volgens Slovenië, begin 2008 aan de rand van insolventie en had ze een liquiditeitstekort van [12,6-15] miljoen EUR. |
| --- | --- |

(133)

In dit kader merkt de Commissie ten eerste op dat Elan geconfronteerd werd met moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun ten tijde van de toekenning van maatregel 2 (zie overweging (74)). Daarnaast stond Elan, volgens Slovenië, begin 2008 aan de rand van insolventie en had ze een liquiditeitstekort van [12,6-15] miljoen EUR.

| (134) | Slovenië betoogt dat de aandeelhouders van Elan hun besluit om aanvullend kapitaal te injecteren hadden gebaseerd op verschillende documenten die waren opgesteld door Elan en externe adviseurs, waaruit bleek dat het besluit gerechtvaardigd was. |
| --- | --- |

(134)

Slovenië betoogt dat de aandeelhouders van Elan hun besluit om aanvullend kapitaal te injecteren hadden gebaseerd op verschillende documenten die waren opgesteld door Elan en externe adviseurs, waaruit bleek dat het besluit gerechtvaardigd was.

| (135) | Hoewel het klopt dat Elan een langetermijnplan 2008-2012 heeft opgesteld voor de groep, moet ook rekening worden gehouden met het feit dat dit plan voorzag in een kapitaalverhoging van 25 miljoen EUR als basis voor het behalen van voldoende rendement in de toekomst en dat de aandeelhouders van Elan van mening waren dat dit langetermijnplan onvoldoende was om een kapitaalinjectie uit te voeren voor dat bedrag. Het saneringsplan van augustus 2008 bestond voornamelijk uit prognoses en verstrekte geen informatie over de geplande kapitaalverhoging. Zowel het langetermijnplan 2008-2012 als het saneringsplan waren opgesteld door Elan, zonder betrokkenheid van een externe adviseur. Een ander document dat door Slovenië is overgelegd in verband met de tweede kapitaalinjectie was een flash-raming van de waarde van Elan, opgesteld door KAD, d.d. juli 2008. Het document ondersteunt echter niet het argument van Slovenië dat de aandeelhouders van Elan handelden als voorzichtige investeerders, aangezien overeenkomstig die raming, wanneer rekening wordt gehouden met mogelijke passiva, Elan een negatief aandelenkapitaal had van [29,5-34] miljoen EUR in juli 2008. Bovendien wordt er in de flash-raming op gewezen dat de prognoses in het langetermijnplan 2008-2012 van Elan erg optimistisch kunnen zijn gelet op eerdere ervaringen. In dat geval zou de waarde van de onderneming nog lager zijn. |
| --- | --- |

(135)

Hoewel het klopt dat Elan een langetermijnplan 2008-2012 heeft opgesteld voor de groep, moet ook rekening worden gehouden met het feit dat dit plan voorzag in een kapitaalverhoging van 25 miljoen EUR als basis voor het behalen van voldoende rendement in de toekomst en dat de aandeelhouders van Elan van mening waren dat dit langetermijnplan onvoldoende was om een kapitaalinjectie uit te voeren voor dat bedrag. Het saneringsplan van augustus 2008 bestond voornamelijk uit prognoses en verstrekte geen informatie over de geplande kapitaalverhoging. Zowel het langetermijnplan 2008-2012 als het saneringsplan waren opgesteld door Elan, zonder betrokkenheid van een externe adviseur. Een ander document dat door Slovenië is overgelegd in verband met de tweede kapitaalinjectie was een flash-raming van de waarde van Elan, opgesteld door KAD, d.d. juli 2008. Het document ondersteunt echter niet het argument van Slovenië dat de aandeelhouders van Elan handelden als voorzichtige investeerders, aangezien overeenkomstig die raming, wanneer rekening wordt gehouden met mogelijke passiva, Elan een negatief aandelenkapitaal had van [29,5-34] miljoen EUR in juli 2008. Bovendien wordt er in de flash-raming op gewezen dat de prognoses in het langetermijnplan 2008-2012 van Elan erg optimistisch kunnen zijn gelet op eerdere ervaringen. In dat geval zou de waarde van de onderneming nog lager zijn.

| (136) | Slovenië heeft tevens een waardering van het aandelenkapitaal van Elan ingediend overeenkomstig de methode van de geactualiseerde waarde van de kasstroom. Bij deze waardering, opgesteld door [...] in juni 2008, werd ervan uitgegaan dat de marktwaarde van Elan op 31 december 2007 nog steeds positief was, uitkomend op [35-40] miljoen EUR. Zoals hierboven echter is beschreven (zie de overwegingen (70) tot en met 74) verslechterde de situatie van Elan aanzienlijk in de loop van het jaar 2008. Gezien deze ontwikkelingen moet ervan worden uitgegaan dat de waardering van het aandelenkapitaal op 28 augustus 2008, wanneer de aandeelhouders van Elan besluiten tot de kapitaalinjectie, achterhaald is en dat hierop niet kan worden vertrouwd om aan te tonen dat de aandeelhouders van Elan handelden als voorzichtige investeerders, in het bijzonder met inachtneming van de omstandigheden van de tweede kapitaalinjectie. |
| --- | --- |

(136)

Slovenië heeft tevens een waardering van het aandelenkapitaal van Elan ingediend overeenkomstig de methode van de geactualiseerde waarde van de kasstroom. Bij deze waardering, opgesteld door [...] in juni 2008, werd ervan uitgegaan dat de marktwaarde van Elan op 31 december 2007 nog steeds positief was, uitkomend op [35-40] miljoen EUR. Zoals hierboven echter is beschreven (zie de overwegingen (70) tot en met 74) verslechterde de situatie van Elan aanzienlijk in de loop van het jaar 2008. Gezien deze ontwikkelingen moet ervan worden uitgegaan dat de waardering van het aandelenkapitaal op 28 augustus 2008, wanneer de aandeelhouders van Elan besluiten tot de kapitaalinjectie, achterhaald is en dat hierop niet kan worden vertrouwd om aan te tonen dat de aandeelhouders van Elan handelden als voorzichtige investeerders, in het bijzonder met inachtneming van de omstandigheden van de tweede kapitaalinjectie.

| (137) | Zoals beschreven in overweging (32), stelden de aandeelhouders als voorwaarde voor een kapitaalverhoging dat de banken vooraf instemden met een herschikking van de bestaande leningen van Elan. Hoewel een dergelijke overeenkomst niet kon worden bereikt voorafgaand aan de kapitaalverhoging, zetten de aandeelhouders van Elan de kapitaalinjectie door, aangezien Elan anders faillissement had moeten aanvragen. |
| --- | --- |

(137)

Zoals beschreven in overweging (32), stelden de aandeelhouders als voorwaarde voor een kapitaalverhoging dat de banken vooraf instemden met een herschikking van de bestaande leningen van Elan. Hoewel een dergelijke overeenkomst niet kon worden bereikt voorafgaand aan de kapitaalverhoging, zetten de aandeelhouders van Elan de kapitaalinjectie door, aangezien Elan anders faillissement had moeten aanvragen.

| (138) | Indien de banken hadden ingestemd met een herschikking van de leningen voorafgaand aan de kapitaalverhoging, had dit een teken kunnen zijn dat zij erin geloofden dat Elan nog levensvatbaar was. Dit was echter niet het geval. Integendeel zelfs, een van de banken verzocht om een gerechtelijk bevel om uitstaande schulden van Elan te kunnen vorderen. De houding van de bank kan worden beschouwd als een teken dat de markt er niet in geloofde dat Elan weer levensvatbaar zou worden. |
| --- | --- |

(138)

Indien de banken hadden ingestemd met een herschikking van de leningen voorafgaand aan de kapitaalverhoging, had dit een teken kunnen zijn dat zij erin geloofden dat Elan nog levensvatbaar was. Dit was echter niet het geval. Integendeel zelfs, een van de banken verzocht om een gerechtelijk bevel om uitstaande schulden van Elan te kunnen vorderen. De houding van de bank kan worden beschouwd als een teken dat de markt er niet in geloofde dat Elan weer levensvatbaar zou worden.

| (139) | Bovendien moet er ook rekening mee worden gehouden dat de aandeelhouders in 2007 ook al zonder succes 10,225 miljoen EUR injecteerden in Elan. Er moet worden toegelicht dat, hoewel de kapitaalinjectie in 2007 was gebaseerd op een zogenoemd strategisch ontwikkelingsplan overeenkomstig welke Elan aanvankelijk had gevraagd om investeringen van 20,2 miljoen EUR, de kapitaalinjectie in 2008 van 10 miljoen EUR niet kan worden beschouwd als een tweede investeringsdeel uit hoofde van het oorspronkelijke strategische ontwikkelingsplan. De kapitaalinjectie in 2008 was noodzakelijk om insolventie te voorkomen en het liquiditeitstekort van Elan en de geleden verliezen op te vangen. Het kapitaal werd niet besteed aan de doeleinden zoals opgenomen in het strategisch ontwikkelingsplan (zie overweging (23)). |
| --- | --- |

(139)

Bovendien moet er ook rekening mee worden gehouden dat de aandeelhouders in 2007 ook al zonder succes 10,225 miljoen EUR injecteerden in Elan. Er moet worden toegelicht dat, hoewel de kapitaalinjectie in 2007 was gebaseerd op een zogenoemd strategisch ontwikkelingsplan overeenkomstig welke Elan aanvankelijk had gevraagd om investeringen van 20,2 miljoen EUR, de kapitaalinjectie in 2008 van 10 miljoen EUR niet kan worden beschouwd als een tweede investeringsdeel uit hoofde van het oorspronkelijke strategische ontwikkelingsplan. De kapitaalinjectie in 2008 was noodzakelijk om insolventie te voorkomen en het liquiditeitstekort van Elan en de geleden verliezen op te vangen. Het kapitaal werd niet besteed aan de doeleinden zoals opgenomen in het strategisch ontwikkelingsplan (zie overweging (23)).

| (140) | Tot slot merkt de Commissie op dat alle aandeelhouders ten tijde van de toekenning van de maatregel in handen waren van de staat, d.w.z. dat er geen particuliere aandeelhouder deelnam aan de kapitaalverhoging. |
| --- | --- |

(140)

Tot slot merkt de Commissie op dat alle aandeelhouders ten tijde van de toekenning van de maatregel in handen waren van de staat, d.w.z. dat er geen particuliere aandeelhouder deelnam aan de kapitaalverhoging.

| (141) | Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat maatregel 2 niet is toegekend overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie en tot voordeel strekte van Elan. |
| --- | --- |

(141)

Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat maatregel 2 niet is toegekend overeenkomstig het beginsel van de investeerder in de markteconomie en tot voordeel strekte van Elan.

Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer

| (142) | De Commissie merkt op dat de begunstigde actief is op markten die open staan voor mededinging. Staatssteun die wordt verleend aan een dergelijke onderneming kan strekken tot voordeel ten opzichte van andere concurrenten die dergelijke steun niet ontvangen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië is het in dit kader niet relevant of de concurrenten van Elan een groter marktaandeel hadden dan Elan of dat deze concurrenten ook middelen ontvingen van hun aandeelhouders. |
| --- | --- |

(142)

De Commissie merkt op dat de begunstigde actief is op markten die open staan voor mededinging. Staatssteun die wordt verleend aan een dergelijke onderneming kan strekken tot voordeel ten opzichte van andere concurrenten die dergelijke steun niet ontvangen. In tegenstelling tot de mening van Slovenië is het in dit kader niet relevant of de concurrenten van Elan een groter marktaandeel hadden dan Elan of dat deze concurrenten ook middelen ontvingen van hun aandeelhouders.

| (143) | Wanneer door een lidstaat verstrekte steun de positie van een onderneming versterkt in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren in het handelsverkeer binnen de Unie, moet ervan worden uitgegaan dat dit handelsverkeer ongunstig is beïnvloed door deze steun (34). Er is wel degelijk handelsverkeer tussen de lidstaten in ski-uitrusting en pleziervaartuigen, de goederen die de begunstigde produceert en in de handel brengt. |
| --- | --- |

(143)

Wanneer door een lidstaat verstrekte steun de positie van een onderneming versterkt in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren in het handelsverkeer binnen de Unie, moet ervan worden uitgegaan dat dit handelsverkeer ongunstig is beïnvloed door deze steun (34). Er is wel degelijk handelsverkeer tussen de lidstaten in ski-uitrusting en pleziervaartuigen, de goederen die de begunstigde produceert en in de handel brengt.

| (144) | Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat maatregel 2 de mededinging kan vervalsen en het handelsverkeer ongunstig kan beïnvloeden. |
| --- | --- |

(144)

Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat maatregel 2 de mededinging kan vervalsen en het handelsverkeer ongunstig kan beïnvloeden.

5.2.3.   Conclusie over het bestaan van staatssteun

| (145) | Gelet op bovenstaande argumenten concludeert de Commissie dat maatregel 2 staatssteun vormde in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU ten gunste van Elan. Slovenië heeft zich niet gehouden aan de status-quoverplichting overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU. |
| --- | --- |

(145)

Gelet op bovenstaande argumenten concludeert de Commissie dat maatregel 2 staatssteun vormde in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU ten gunste van Elan. Slovenië heeft zich niet gehouden aan de status-quoverplichting overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU.

5.3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (146) | In de leden 2 en 3 van artikel 107 VWEU zijn vrijstellingen opgenomen van de algemene regel dat staatssteun onverenigbaar is met de interne markt, zoals vastgelegd in lid 1 van artikel 107 VWEU. |
| --- | --- |

(146)

In de leden 2 en 3 van artikel 107 VWEU zijn vrijstellingen opgenomen van de algemene regel dat staatssteun onverenigbaar is met de interne markt, zoals vastgelegd in lid 1 van artikel 107 VWEU.

| (147) | In dit kader moet worden opgemerkt dat de bewijslast voor de verenigbaarheid van steun met de interne markt, in afwijking van artikel 107, lid 1, VWEU, in beginsel ligt bij de betrokken lidstaat, die moet aantonen dat aan de voorwaarden voor die afwijking is voldaan (35). |
| --- | --- |

(147)

In dit kader moet worden opgemerkt dat de bewijslast voor de verenigbaarheid van steun met de interne markt, in afwijking van artikel 107, lid 1, VWEU, in beginsel ligt bij de betrokken lidstaat, die moet aantonen dat aan de voorwaarden voor die afwijking is voldaan (35).

| (148) | De Commissie beoordeelt de verenigbaarheid van maatregel 2 met deze uitzonderingen. Gezien het feit dat de betreffende maatregel was toegekend aan een onderneming in moeilijkheden (zie punt 5.1 hierboven), beoordeelt de Commissie eerst de verenigbaarheid van de maatregel overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Daarna wordt beoordeeld of de maatregel op een andere basis verenigbaar kan worden geacht. |
| --- | --- |

(148)

De Commissie beoordeelt de verenigbaarheid van maatregel 2 met deze uitzonderingen. Gezien het feit dat de betreffende maatregel was toegekend aan een onderneming in moeilijkheden (zie punt 5.1 hierboven), beoordeelt de Commissie eerst de verenigbaarheid van de maatregel overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Daarna wordt beoordeeld of de maatregel op een andere basis verenigbaar kan worden geacht.

5.3.1.   Richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun

| (149) | Overeenkomstig punt 33 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun komen alleen ondernemingen in moeilijkheden in aanmerking voor reddings- en herstructureringssteun. Elan komt in aanmerking, aangezien zij kan worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden ten tijde van de tweede kapitaalinjectie (zie overweging (74)). |
| --- | --- |

(149)

Overeenkomstig punt 33 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun komen alleen ondernemingen in moeilijkheden in aanmerking voor reddings- en herstructureringssteun. Elan komt in aanmerking, aangezien zij kan worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden ten tijde van de tweede kapitaalinjectie (zie overweging (74)).

| (150) | Overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, moet reddingssteun aan bepaalde eisen voldoen. De betrokken maatregel voldoet niet aan al deze eisen:






  a) | ten eerste werd de maatregel niet toegekend in de vorm van een lening of een leninggarantie, maar als een kapitaalinjectie (punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun); |
| --- | --- | --- |

(150)

Overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, moet reddingssteun aan bepaalde eisen voldoen. De betrokken maatregel voldoet niet aan al deze eisen:

a)

ten eerste werd de maatregel niet toegekend in de vorm van een lening of een leninggarantie, maar als een kapitaalinjectie (punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun);

| b) | ten tweede kwam de maatregel niet ten einde binnen een termijn van maximaal zes maanden na de uitkering van het eerste bedrag aan de onderneming (punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun); |
| --- | --- |

b)

ten tweede kwam de maatregel niet ten einde binnen een termijn van maximaal zes maanden na de uitkering van het eerste bedrag aan de onderneming (punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun);

| c) | ten derde legde Slovenië niet binnen zes maanden na de eerste tenuitvoerlegging van de maatregel een herstructurerings- of liquidatieplan voor noch bewijs dat de leninggarantie was stopgezet (punt 25, onder c), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun). |
| --- | --- |

c)

ten derde legde Slovenië niet binnen zes maanden na de eerste tenuitvoerlegging van de maatregel een herstructurerings- of liquidatieplan voor noch bewijs dat de leninggarantie was stopgezet (punt 25, onder c), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun).

| (151) | De betreffende kapitaalinjecties kunnen daarom niet worden beschouwd als reddingssteun. |
| --- | --- |

(151)

De betreffende kapitaalinjecties kunnen daarom niet worden beschouwd als reddingssteun.

| (152) | De maatregel voldoet niet aan alle eisen voor herstructureringssteun zoals vastgelegd in de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, aangezien er geen compenserende maatregelen zijn genomen die de ongunstige effecten op de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zo beperkt mogelijk konden houden. |
| --- | --- |

(152)

De maatregel voldoet niet aan alle eisen voor herstructureringssteun zoals vastgelegd in de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, aangezien er geen compenserende maatregelen zijn genomen die de ongunstige effecten op de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zo beperkt mogelijk konden houden.

| (153) | Overeenkomstig de punten 38 tot en met 42 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun moet herstructurering gepaard gaan met compenserende maatregelen die in verhouding staan tot de mededingingsverstorende effecten van de steun en in het bijzonder tot de grootte en het relatieve belang van de onderneming op haar markt. In punt 40 van de richtsnoeren wordt bepaald dat de compenserende maatregelen in het bijzonder moeten plaatsvinden op de markt of markten waar de onderneming na de herstructurering een significante marktpositie zal behalen. Slovenië stelt dat bepaalde afstotingen door Elan in 2009 en 2010 een compenserend effect hadden. |
| --- | --- |

(153)

Overeenkomstig de punten 38 tot en met 42 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun moet herstructurering gepaard gaan met compenserende maatregelen die in verhouding staan tot de mededingingsverstorende effecten van de steun en in het bijzonder tot de grootte en het relatieve belang van de onderneming op haar markt. In punt 40 van de richtsnoeren wordt bepaald dat de compenserende maatregelen in het bijzonder moeten plaatsvinden op de markt of markten waar de onderneming na de herstructurering een significante marktpositie zal behalen. Slovenië stelt dat bepaalde afstotingen door Elan in 2009 en 2010 een compenserend effect hadden.

| (154) | Met betrekking tot de wintersportafdeling van Elan beschrijft Slovenië Elan als „een van de laatste onafhankelijke merken op het gebied van duurzame wintersportgoederen” en noemt het Elan„slechts een zwakke concurrent voor veel grotere spelers op de markt” (36). Dit komt echter niet overeen met de beschrijving van de onderneming door de huidige meerderheidsaandeelhouder. PDP wijst erop dat Elan in 2010 448 000 paar ski's en 217 000 snowboards heeft verkocht, dat Elan 13 % vertegenwoordigde van de wereldwijde skiproductie en dat de onderneming het op zes na grootste skimerk is, waarbij het marktaandeel van het merk goed is voor ongeveer 8 % van de wereldmarkt. |
| --- | --- |

(154)

Met betrekking tot de wintersportafdeling van Elan beschrijft Slovenië Elan als „een van de laatste onafhankelijke merken op het gebied van duurzame wintersportgoederen” en noemt het Elan„slechts een zwakke concurrent voor veel grotere spelers op de markt” (36). Dit komt echter niet overeen met de beschrijving van de onderneming door de huidige meerderheidsaandeelhouder. PDP wijst erop dat Elan in 2010 448 000 paar ski's en 217 000 snowboards heeft verkocht, dat Elan 13 % vertegenwoordigde van de wereldwijde skiproductie en dat de onderneming het op zes na grootste skimerk is, waarbij het marktaandeel van het merk goed is voor ongeveer 8 % van de wereldmarkt.

| (155) | Slovenië stelt geen specifieke definitie voor van het product of de geografische markt(en) waarop de wintersportafdeling van Elan actief is. Zoals hieronder beschreven, rekening houdend met de door Slovenië verstrekte informatie en de overwegingen met betrekking tot de marktdefinitie uit eerdere fusiepraktijken (37), moet worden geconcludeerd dat Elan inderdaad een aanzienlijk marktaandeel had op in ieder geval enkele van de betrokken relevante markten. |
| --- | --- |

(155)

Slovenië stelt geen specifieke definitie voor van het product of de geografische markt(en) waarop de wintersportafdeling van Elan actief is. Zoals hieronder beschreven, rekening houdend met de door Slovenië verstrekte informatie en de overwegingen met betrekking tot de marktdefinitie uit eerdere fusiepraktijken (37), moet worden geconcludeerd dat Elan inderdaad een aanzienlijk marktaandeel had op in ieder geval enkele van de betrokken relevante markten.

| (156) | Om het relatieve belang te beoordelen van de onderneming op de markten waarop zij actief is, heeft de Commissie het beschikbare bewijs onderzocht, waaronder strategische documenten die door Elan zelf zijn opgesteld. Naast accessoires produceert Elan in het bijzonder alpineski's en snowboards. Deze worden enerzijds verkocht onder het merk van Elan aan detailhandelaren (hierna „detailhandel” genoemd) en anderzijds handelt Elan als een zogenoemde fabrikant van originele uitrusting en levert zij ski's en snowboards aan andere (concurrerende) fabrikanten (hierna „FOU-markt” genoemd). Er moet worden opgemerkt dat de Commissie in december 2005 in zaak nr. COMP/M.3765, Amer/Salomon, ten behoeve van die beschikking onder andere van mening was dat er verschillende productmarkten bestonden voor verschillende soorten duurzame wintersportgoederen, waaronder afzonderlijke relevante productmarkten voor alpineski's, voor snowboards en voor de FOU-markt voor alpineski's. De detailhandel voor duurzame wintersportgoederen worden als nationaal beschouwd, terwijl de FOU-markten in omvang als minstens EER-breed worden beschouwd (38). In haar Ontwikkelingsplan Elan Ski voor FOU 2006-2010 vermeldt de onderneming dat haar wereldwijde marktaandeel in de FOU-productie voor 2005 van ski's 21 % bedroeg en licht toe „[...]”. In het Ontwikkelingsplan Elan Sportartikelen 2006-2010 vermeldt de onderneming dat Elan zichzelf beschouwt als een van de wereldwijd leidinggevende producenten van snowboards met een productie van 268 000 exemplaren in 2005, wat gelijkstaat aan een aandeel van 16 %. De overgrote meerderheid van deze productie heeft betrekking op de FOU-markt, terwijl er in 2005 30 000 snowboards zijn verkocht onder het Elan-merk. Met betrekking tot ski's van het merk Elan wordt in het Ontwikkelingsplan voor de markt en de op merk gerichte penetratiestrategie van het merk Elan 2006-2010 een wereldwijd marktaandeel van 7,5 % vermeld, waarmee Elan qua marktaandeel een zevende positie inneemt. In het document wordt echter benadrukt dat de onderneming van mening is dat zij halverwege het jaar een positie in de top vijf van de merken had kunnen behalen en licht toe dat [...]. |
| --- | --- |

(156)

Om het relatieve belang te beoordelen van de onderneming op de markten waarop zij actief is, heeft de Commissie het beschikbare bewijs onderzocht, waaronder strategische documenten die door Elan zelf zijn opgesteld. Naast accessoires produceert Elan in het bijzonder alpineski's en snowboards. Deze worden enerzijds verkocht onder het merk van Elan aan detailhandelaren (hierna „detailhandel” genoemd) en anderzijds handelt Elan als een zogenoemde fabrikant van originele uitrusting en levert zij ski's en snowboards aan andere (concurrerende) fabrikanten (hierna „FOU-markt” genoemd). Er moet worden opgemerkt dat de Commissie in december 2005 in zaak nr. COMP/M.3765, Amer/Salomon, ten behoeve van die beschikking onder andere van mening was dat er verschillende productmarkten bestonden voor verschillende soorten duurzame wintersportgoederen, waaronder afzonderlijke relevante productmarkten voor alpineski's, voor snowboards en voor de FOU-markt voor alpineski's. De detailhandel voor duurzame wintersportgoederen worden als nationaal beschouwd, terwijl de FOU-markten in omvang als minstens EER-breed worden beschouwd (38). In haar Ontwikkelingsplan Elan Ski voor FOU 2006-2010 vermeldt de onderneming dat haar wereldwijde marktaandeel in de FOU-productie voor 2005 van ski's 21 % bedroeg en licht toe „[...]”. In het Ontwikkelingsplan Elan Sportartikelen 2006-2010 vermeldt de onderneming dat Elan zichzelf beschouwt als een van de wereldwijd leidinggevende producenten van snowboards met een productie van 268 000 exemplaren in 2005, wat gelijkstaat aan een aandeel van 16 %. De overgrote meerderheid van deze productie heeft betrekking op de FOU-markt, terwijl er in 2005 30 000 snowboards zijn verkocht onder het Elan-merk. Met betrekking tot ski's van het merk Elan wordt in het Ontwikkelingsplan voor de markt en de op merk gerichte penetratiestrategie van het merk Elan 2006-2010 een wereldwijd marktaandeel van 7,5 % vermeld, waarmee Elan qua marktaandeel een zevende positie inneemt. In het document wordt echter benadrukt dat de onderneming van mening is dat zij halverwege het jaar een positie in de top vijf van de merken had kunnen behalen en licht toe dat [...].

| (157) | Aangezien de wintersportafdeling verreweg het meeste bijdraagt aan de inkomsten van Elan en gelet op de sterke positie van Elan zoals hierboven beschreven, in ieder geval in enkele sectoren van de wintersporthandel, hadden er voornamelijk op dit gebied compenserende maatregelen moeten plaatsvinden. Uit het onderzoek van de bij de wintersportafdeling genomen maatregelen die door Slovenië als compenserende maatregelen worden beschouwd, blijkt dat de enige afstoting de verkoop was van een participatie van [17,5 %-20 %] in het maatschappelijk kapitaal van haar joint-venture-distributiepartner Dal Bello Sports (hierna „Dal Bello” genoemd) in de VS. De afstoting door Elan was het gevolg van de beëindiging van de joint venture op het gebied van marketing en distributie met Dal Bello in Noord-Amerika. Elan betoogt dat de beëindiging van de samenwerking heeft geleid tot een afname van de verkoop van Elan in Canada en de VS en ziet hierin een „compenserend effect”. |
| --- | --- |

(157)

Aangezien de wintersportafdeling verreweg het meeste bijdraagt aan de inkomsten van Elan en gelet op de sterke positie van Elan zoals hierboven beschreven, in ieder geval in enkele sectoren van de wintersporthandel, hadden er voornamelijk op dit gebied compenserende maatregelen moeten plaatsvinden. Uit het onderzoek van de bij de wintersportafdeling genomen maatregelen die door Slovenië als compenserende maatregelen worden beschouwd, blijkt dat de enige afstoting de verkoop was van een participatie van [17,5 %-20 %] in het maatschappelijk kapitaal van haar joint-venture-distributiepartner Dal Bello Sports (hierna „Dal Bello” genoemd) in de VS. De afstoting door Elan was het gevolg van de beëindiging van de joint venture op het gebied van marketing en distributie met Dal Bello in Noord-Amerika. Elan betoogt dat de beëindiging van de samenwerking heeft geleid tot een afname van de verkoop van Elan in Canada en de VS en ziet hierin een „compenserend effect”.

| (158) | Ten eerste moet worden opgemerkt dat noch in het langetermijnplan 2008-2012 noch in het saneringsplan melding wordt gemaakt van de verkoop van de aandelen in Dal Bello en dat de verkoop daarom niet kan worden gezien als een „integrerend deel van de herstructurering”, zoals voorzien in punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Uit een nader onderzoek van de transactie blijkt zelfs dat de samenwerking op het gebied van marketing en distributie is beëindigd op het initiatief van Dal Bello. Slovenië erkende dat „de problemen van Elan in 2008 en de zoektocht van Dal Bello naar een betrouwbaardere partner op de lange termijn hebben geleid tot besprekingen over de beëindiging van een voor het overige succesvolle samenwerking. Deze besprekingen leidden op 14 december 2009 tot de beëindigingsovereenkomst van de joint venture...”. Gezien het voorgaande kan de afstoting door Elan alleen al om deze redenen niet als compenserende maatregel worden gekwalificeerd. |
| --- | --- |

(158)

Ten eerste moet worden opgemerkt dat noch in het langetermijnplan 2008-2012 noch in het saneringsplan melding wordt gemaakt van de verkoop van de aandelen in Dal Bello en dat de verkoop daarom niet kan worden gezien als een „integrerend deel van de herstructurering”, zoals voorzien in punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Uit een nader onderzoek van de transactie blijkt zelfs dat de samenwerking op het gebied van marketing en distributie is beëindigd op het initiatief van Dal Bello. Slovenië erkende dat „de problemen van Elan in 2008 en de zoektocht van Dal Bello naar een betrouwbaardere partner op de lange termijn hebben geleid tot besprekingen over de beëindiging van een voor het overige succesvolle samenwerking. Deze besprekingen leidden op 14 december 2009 tot de beëindigingsovereenkomst van de joint venture...”. Gezien het voorgaande kan de afstoting door Elan alleen al om deze redenen niet als compenserende maatregel worden gekwalificeerd.

| (159) | Bovendien merkt de Commissie op dat hoewel een afname van de verkoop — wat tot een afname van het marktaandeel van de begunstigde leidt — onder andere omstandigheden een compenserende maatregel kan vormen, de transactie in dit geval betrekking had op de detailhandel, die al eerder door de Commissie als nationaal werd beschouwd (39), en dat de verkoop van ski's door Elan in elk geval uitsluitend afnam op de Noord-Amerikaanse markt, maar niet op de Europese markt(en) en daarom geen compensatie kan vormen voor de in de EER ontstane vervalsingen. Daarnaast was de joint venture actief op het gebied van marketing en distributie van ski's, niet de productie ervan. De kernactiviteit van Elan is echter de productie van ski's en snowboards. Alleen afstotingen in de hoofdmarkt van de begunstigde kunnen als passende compenserende maatregelen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(159)

Bovendien merkt de Commissie op dat hoewel een afname van de verkoop — wat tot een afname van het marktaandeel van de begunstigde leidt — onder andere omstandigheden een compenserende maatregel kan vormen, de transactie in dit geval betrekking had op de detailhandel, die al eerder door de Commissie als nationaal werd beschouwd (39), en dat de verkoop van ski's door Elan in elk geval uitsluitend afnam op de Noord-Amerikaanse markt, maar niet op de Europese markt(en) en daarom geen compensatie kan vormen voor de in de EER ontstane vervalsingen. Daarnaast was de joint venture actief op het gebied van marketing en distributie van ski's, niet de productie ervan. De kernactiviteit van Elan is echter de productie van ski's en snowboards. Alleen afstotingen in de hoofdmarkt van de begunstigde kunnen als passende compenserende maatregelen worden beschouwd.

| (160) | Slovenië heeft tevens betoogd dat de vermindering van het aantal werknemers dat actief is in de productie van ski's en de afname van de marketinginvesteringen als compenserende maatregelen konden worden beschouwd. |
| --- | --- |

(160)

Slovenië heeft tevens betoogd dat de vermindering van het aantal werknemers dat actief is in de productie van ski's en de afname van de marketinginvesteringen als compenserende maatregelen konden worden beschouwd.

| (161) | Zoals echter ook al bleek uit het langetermijnplan en het saneringsplan van Elan, moeten deze maatregelen eenvoudigweg worden gezien als rationaliseringsmaatregelen die zijn gericht op kostenbesparingen en efficiëntieverhoging om financieel weer levensvatbaar te worden. De maatregelen zijn niet genomen om de aanwezigheid op de markt van Elan te verminderen of om eventuele vervalsing van de mededinging die voortvloeit uit de door Elan ontvangen steun tot een minimum te beperken. |
| --- | --- |

(161)

Zoals echter ook al bleek uit het langetermijnplan en het saneringsplan van Elan, moeten deze maatregelen eenvoudigweg worden gezien als rationaliseringsmaatregelen die zijn gericht op kostenbesparingen en efficiëntieverhoging om financieel weer levensvatbaar te worden. De maatregelen zijn niet genomen om de aanwezigheid op de markt van Elan te verminderen of om eventuele vervalsing van de mededinging die voortvloeit uit de door Elan ontvangen steun tot een minimum te beperken.

| (162) | Slovenië betoogt dat in de pleziervaartafdeling de volgende afstotingen een compenserend effect hadden: Elan verkocht in 2009 twee ondernemingen die betrokken waren bij het charteren van jachten, Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. In 2010 werd Elan Brod d.o.o., een in Kroatië gevestigde onderneming die voornamelijk betrokken was bij de productie van motorboten, verkocht. Slovenië bevestigt dat de ondernemingen niet structureel verliesgevend waren, dat de door Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. uitgevoerde charteractiviteiten de penetratie ondersteunden van de jachten van Elan op de belangrijkste markten van Elan en dat de terugtrekking uit het marktsegment voor motorboten de aanwezigheid van Elan op de markt van plezier- en sportboten aanzienlijk verminderde. |
| --- | --- |

(162)

Slovenië betoogt dat in de pleziervaartafdeling de volgende afstotingen een compenserend effect hadden: Elan verkocht in 2009 twee ondernemingen die betrokken waren bij het charteren van jachten, Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. In 2010 werd Elan Brod d.o.o., een in Kroatië gevestigde onderneming die voornamelijk betrokken was bij de productie van motorboten, verkocht. Slovenië bevestigt dat de ondernemingen niet structureel verliesgevend waren, dat de door Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. uitgevoerde charteractiviteiten de penetratie ondersteunden van de jachten van Elan op de belangrijkste markten van Elan en dat de terugtrekking uit het marktsegment voor motorboten de aanwezigheid van Elan op de markt van plezier- en sportboten aanzienlijk verminderde.

| (163) | De Commissie herinnert eraan dat, overeenkomstig punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, de compenserende maatregelen met name moeten plaatsvinden op de markt(en) waar de onderneming na de herstructurering een significante marktpositie zal behalen. Afschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in ieder geval nodig zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, worden bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit of aanwezigheid op de markt beschouwd. |
| --- | --- |

(163)

De Commissie herinnert eraan dat, overeenkomstig punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun, de compenserende maatregelen met name moeten plaatsvinden op de markt(en) waar de onderneming na de herstructurering een significante marktpositie zal behalen. Afschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in ieder geval nodig zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, worden bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit of aanwezigheid op de markt beschouwd.

| (164) | Er mag niet worden vergeten dat de pleziervaartactiviteiten niet de belangrijkste activiteiten van Elan vormden. De onderneming genereert een aanzienlijk hoger deel van haar omzet in de wintersportafdeling. Volgens de financiële prognose voor 2011 zouden de totale inkomsten van de pleziervaartafdeling slechts [20-24] miljoen EUR bedragen, in vergelijking met [58-68] miljoen EUR in de wintersportafdeling Bovendien ontving de wintersportafdeling ook het grootste deel (5,924 miljoen EUR) van de kapitaalinjectie van 10 miljoen EUR in Elan. Gelet op punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun lijkt het twijfelachtig of afstotingen in de pleziervaartafdeling überhaupt als passende compenserende maatregelen kunnen worden beschouwd, aangezien, zoals hieronder verder wordt uitgewerkt, de pleziervaartactiviteiten niet de markt vormen waar de onderneming de meest significante marktpositie heeft na de herstructurering. |
| --- | --- |

(164)

Er mag niet worden vergeten dat de pleziervaartactiviteiten niet de belangrijkste activiteiten van Elan vormden. De onderneming genereert een aanzienlijk hoger deel van haar omzet in de wintersportafdeling. Volgens de financiële prognose voor 2011 zouden de totale inkomsten van de pleziervaartafdeling slechts [20-24] miljoen EUR bedragen, in vergelijking met [58-68] miljoen EUR in de wintersportafdeling Bovendien ontving de wintersportafdeling ook het grootste deel (5,924 miljoen EUR) van de kapitaalinjectie van 10 miljoen EUR in Elan. Gelet op punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun lijkt het twijfelachtig of afstotingen in de pleziervaartafdeling überhaupt als passende compenserende maatregelen kunnen worden beschouwd, aangezien, zoals hieronder verder wordt uitgewerkt, de pleziervaartactiviteiten niet de markt vormen waar de onderneming de meest significante marktpositie heeft na de herstructurering.

| (165) | Om de door Slovenië naar voren gebrachte argumenten echter volledig te kunnen waarderen, heeft de Commissie toch onderzocht in welke mate Slovenië kon betogen dat passende compenserende maatregelen zijn genomen in de pleziervaartactiviteiten. Voor de herstructurering bedroeg de maximumproductie van Elan [280-330] zeilboten en [45-55] motorboten. Slovenië stelt geen specifieke definitie voor van pleziervaartproducten of de geografische markt(en) waarop het relatieve belang kan worden gemeten. In de toelichting wordt gesproken over een vermindering van de aanwezigheid van Elan op de „markt voor plezier- en sportvaartuigen” en wordt tegelijkertijd verwezen naar de terugtrekking uit het „marktsegment van de motorboten”. |
| --- | --- |

(165)

Om de door Slovenië naar voren gebrachte argumenten echter volledig te kunnen waarderen, heeft de Commissie toch onderzocht in welke mate Slovenië kon betogen dat passende compenserende maatregelen zijn genomen in de pleziervaartactiviteiten. Voor de herstructurering bedroeg de maximumproductie van Elan [280-330] zeilboten en [45-55] motorboten. Slovenië stelt geen specifieke definitie voor van pleziervaartproducten of de geografische markt(en) waarop het relatieve belang kan worden gemeten. In de toelichting wordt gesproken over een vermindering van de aanwezigheid van Elan op de „markt voor plezier- en sportvaartuigen” en wordt tegelijkertijd verwezen naar de terugtrekking uit het „marktsegment van de motorboten”.

| (166) | De analyse van de beschikbare documenten, waaronder strategische documenten die door Elan zelf zijn opgesteld en waarin de concurrentiepositie van de pleziervaartafdeling van Elan aan bod komt, biedt nader inzicht in het relatieve belang van de onderneming op de pleziervaartmarkt. In het Ontwikkelingsplan voor de pleziervaartafdeling van Elan 2006-2010 wordt vermeld dat de wereldmarkt voor alle nieuwe boten ongeveer 25 miljard EUR bedroeg, waarvan 80 % motorboten en 20 % zeilboten, en dezelfde verhouding is van toepassing op Europa. Elan beschreef de markt als „zeer versnipperd” en raamde het marktaandeel voor de EU van haar zeilprogramma op ongeveer [0-5] % en van haar motorbootprogramma op << 1 %. In het ontwikkelingsplan werd echter gewezen op het bestaan van verschillende marktsegmenten die worden gekenmerkt door verschillende concurrentie-omstandigheden, waaronder invoerbelemmeringen. In het Langetermijnplan van Elan voor de Skimar-groep 2008-2012 uit juni 2008 werd een segmentering van de bootmarkt weergegeven volgens lengte van de boot en werd vermeld dat de concurrentie het hoogst was in het segment van kleine vaartuigen (30 voet), terwijl Elan producten verkocht in de middencategorie van 30 tot 50 voet lang en voornemens was nieuwe modellen te ontwikkelen [...]. De duidelijkste verklaring over het marktaandeel van Elan in het segment waarin zij zichzelf als concurrerend ziet, komt uit een presentatie van de huidige meerderheidsaandeelhouder van Elan, PDP, waarin het volgende wordt gezegd: „In 2010 verkocht Elan in een segment zeilboten tussen de 32 en 60 voet (dit vertegenwoordigt 20 % van de pleziervaartmarkt) 122 boten en verwierf daarmee een marktaandeel van 5,2 %.” Het lijkt aannemelijk dat de marktsegmentering gebruikmaakt van criteria zoals aandrijftype (zeilboot, motorboot) en afmetingen als startpunt. In afwezigheid van een ander standpunt kan de Commissie ten behoeve van dit besluit de beoordeling van PDP volgen dat Elan een marktaandeel had van > 5 % op de versnipperde markt voor zeilboten. |
| --- | --- |

(166)

De analyse van de beschikbare documenten, waaronder strategische documenten die door Elan zelf zijn opgesteld en waarin de concurrentiepositie van de pleziervaartafdeling van Elan aan bod komt, biedt nader inzicht in het relatieve belang van de onderneming op de pleziervaartmarkt. In het Ontwikkelingsplan voor de pleziervaartafdeling van Elan 2006-2010 wordt vermeld dat de wereldmarkt voor alle nieuwe boten ongeveer 25 miljard EUR bedroeg, waarvan 80 % motorboten en 20 % zeilboten, en dezelfde verhouding is van toepassing op Europa. Elan beschreef de markt als „zeer versnipperd” en raamde het marktaandeel voor de EU van haar zeilprogramma op ongeveer [0-5] % en van haar motorbootprogramma op << 1 %. In het ontwikkelingsplan werd echter gewezen op het bestaan van verschillende marktsegmenten die worden gekenmerkt door verschillende concurrentie-omstandigheden, waaronder invoerbelemmeringen. In het Langetermijnplan van Elan voor de Skimar-groep 2008-2012 uit juni 2008 werd een segmentering van de bootmarkt weergegeven volgens lengte van de boot en werd vermeld dat de concurrentie het hoogst was in het segment van kleine vaartuigen (30 voet), terwijl Elan producten verkocht in de middencategorie van 30 tot 50 voet lang en voornemens was nieuwe modellen te ontwikkelen [...]. De duidelijkste verklaring over het marktaandeel van Elan in het segment waarin zij zichzelf als concurrerend ziet, komt uit een presentatie van de huidige meerderheidsaandeelhouder van Elan, PDP, waarin het volgende wordt gezegd: „In 2010 verkocht Elan in een segment zeilboten tussen de 32 en 60 voet (dit vertegenwoordigt 20 % van de pleziervaartmarkt) 122 boten en verwierf daarmee een marktaandeel van 5,2 %.” Het lijkt aannemelijk dat de marktsegmentering gebruikmaakt van criteria zoals aandrijftype (zeilboot, motorboot) en afmetingen als startpunt. In afwezigheid van een ander standpunt kan de Commissie ten behoeve van dit besluit de beoordeling van PDP volgen dat Elan een marktaandeel had van > 5 % op de versnipperde markt voor zeilboten.

| (167) | Op basis van het voorgaande zouden, zelfs als de afstotingen door Elan in de pleziervaartafdeling konden worden meegenomen ten behoeve van de beoordeling van de verenigbaarheid door de Commissie, compenserende maatregelen binnen de pleziervaartsector hebben moeten plaatsvinden bij de productie van zeilboten, aangezien dat duidelijk de belangrijkste activiteit was van de pleziervaartafdeling van Elan en waar, zoals besproken, de onderneming een niet-verwaarloosbaar aandeel bezat van de, volgens Elan, „zeer versnipperde markt”. De afstoting van de charteractiviteiten die ten hoogste indirect de verkoop van jachten door Elan ondersteunden, en de afstoting van de motorbootproductie, een sector waar Elan zich met de verkoop van Elan Brod d.o.o. geheel uit terugtrok, voldoen derhalve niet aan punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Met betrekking tot motorboten is Elan pas in het jaar 2002 met de productie ervan begonnen met het voornemen om de reputatie die zij had verworven in de zeilbootsector ook te gebruiken voor de productie van motorboten. De verkoop piekte echter op 50 motorboten in 2006 en 2007 en nam daarna af tot [25-29] boten in 2008 en slechts [7-9] boten in 2009. |
| --- | --- |

(167)

Op basis van het voorgaande zouden, zelfs als de afstotingen door Elan in de pleziervaartafdeling konden worden meegenomen ten behoeve van de beoordeling van de verenigbaarheid door de Commissie, compenserende maatregelen binnen de pleziervaartsector hebben moeten plaatsvinden bij de productie van zeilboten, aangezien dat duidelijk de belangrijkste activiteit was van de pleziervaartafdeling van Elan en waar, zoals besproken, de onderneming een niet-verwaarloosbaar aandeel bezat van de, volgens Elan, „zeer versnipperde markt”. De afstoting van de charteractiviteiten die ten hoogste indirect de verkoop van jachten door Elan ondersteunden, en de afstoting van de motorbootproductie, een sector waar Elan zich met de verkoop van Elan Brod d.o.o. geheel uit terugtrok, voldoen derhalve niet aan punt 40 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Met betrekking tot motorboten is Elan pas in het jaar 2002 met de productie ervan begonnen met het voornemen om de reputatie die zij had verworven in de zeilbootsector ook te gebruiken voor de productie van motorboten. De verkoop piekte echter op 50 motorboten in 2006 en 2007 en nam daarna af tot [25-29] boten in 2008 en slechts [7-9] boten in 2009.

| (168) | Ook uit door Slovenië verstrekte inlichtingen blijkt dat de aandeelhouders en banken van Elan de afgestoten activiteiten niet als kernactiviteiten beschouwden (40). Tevens moet worden opgemerkt dat de verkoop van de dochterondernemingen van Elan niet bedoeld was als beperking van eventuele vervalsing van de mededinging. Alle drie de dochterondernemingen draaiden ten tijde van de verkoop en in de jaren voorafgaand aan de verkoop verlies. Slovenië heeft de Commissie meegedeeld dat het totale (gecombineerde) nettoresultaat van Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. in 2007 – 157 000 EUR, in 2008 – 100 000 EUR en in 2009 – 57 000 EUR bedroeg. Ook Elan Brod d.o.o. noteerde verliezen gedurende de gehele periode, namelijk – 58 000 EUR in 2006, – 436 000 EUR in 2007, – 1 miljoen EUR in 2008 en – 1,5 miljoen EUR in 2009. Gezien deze cijfers lijkt de verklaring van Slovenië dat de ondernemingen niet structureel verlies maakten slechts een bewering ingegeven door eigenbelang. Zoals hierboven beschreven, worden afschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in elk geval nodig zouden zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit beschouwd. Uit de hoge verliezen die de drie verkochte pleziervaartdochterondernemingen noteerden en de groeiende neerwaartse spiraal van Elan Brod d.o.o. blijkt echter dat de afstotingen inderdaad noodzakelijk waren om de levensvatbaarheid te herstellen en deze kunnen daarom niet als compenserende maatregelen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(168)

Ook uit door Slovenië verstrekte inlichtingen blijkt dat de aandeelhouders en banken van Elan de afgestoten activiteiten niet als kernactiviteiten beschouwden (40). Tevens moet worden opgemerkt dat de verkoop van de dochterondernemingen van Elan niet bedoeld was als beperking van eventuele vervalsing van de mededinging. Alle drie de dochterondernemingen draaiden ten tijde van de verkoop en in de jaren voorafgaand aan de verkoop verlies. Slovenië heeft de Commissie meegedeeld dat het totale (gecombineerde) nettoresultaat van Elan Yachting d.o.o. en Elan Marine Charter d.o.o. in 2007 – 157 000 EUR, in 2008 – 100 000 EUR en in 2009 – 57 000 EUR bedroeg. Ook Elan Brod d.o.o. noteerde verliezen gedurende de gehele periode, namelijk – 58 000 EUR in 2006, – 436 000 EUR in 2007, – 1 miljoen EUR in 2008 en – 1,5 miljoen EUR in 2009. Gezien deze cijfers lijkt de verklaring van Slovenië dat de ondernemingen niet structureel verlies maakten slechts een bewering ingegeven door eigenbelang. Zoals hierboven beschreven, worden afschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in elk geval nodig zouden zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit beschouwd. Uit de hoge verliezen die de drie verkochte pleziervaartdochterondernemingen noteerden en de groeiende neerwaartse spiraal van Elan Brod d.o.o. blijkt echter dat de afstotingen inderdaad noodzakelijk waren om de levensvatbaarheid te herstellen en deze kunnen daarom niet als compenserende maatregelen worden beschouwd.

| (169) | De Commissie concludeert daarom dat de afstotingen door Elan en de vermindering van het aantal werknemers en de marketinguitgaven niet als compenserende maatregelen kunnen worden beschouwd. Aangezien er geen passende compenserende maatregelen ten uitvoer zijn gelegd, moet de Commissie, zelfs met inachtneming van punt 56 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun waarin wordt vastgesteld dat voor de goedkeuring van steun minder strenge voorwaarden kunnen worden gesteld ten aanzien van de tenuitvoerlegging van compenserende maatregelen, concluderen dat aan de eis van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet is voldaan met betrekking tot de noodzaak om passende compenserende maatregelen ten uitvoer te leggen. Aangezien de in de richtsnoeren vastgestelde eisen voor verenigbare herstructureringssteun cumulatief zijn, kan de toepasselijkheid van de richtsnoeren worden uitgesloten zodra aan één van de eisen niet is voldaan. De Commissie beoordeelt daarom niet verder of aan de andere eisen is voldaan. Gelet op het voorgaande wordt geconcludeerd dat maatregel 2 niet kan worden beschouwd als verenigbaar overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. |
| --- | --- |

(169)

De Commissie concludeert daarom dat de afstotingen door Elan en de vermindering van het aantal werknemers en de marketinguitgaven niet als compenserende maatregelen kunnen worden beschouwd. Aangezien er geen passende compenserende maatregelen ten uitvoer zijn gelegd, moet de Commissie, zelfs met inachtneming van punt 56 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun waarin wordt vastgesteld dat voor de goedkeuring van steun minder strenge voorwaarden kunnen worden gesteld ten aanzien van de tenuitvoerlegging van compenserende maatregelen, concluderen dat aan de eis van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet is voldaan met betrekking tot de noodzaak om passende compenserende maatregelen ten uitvoer te leggen. Aangezien de in de richtsnoeren vastgestelde eisen voor verenigbare herstructureringssteun cumulatief zijn, kan de toepasselijkheid van de richtsnoeren worden uitgesloten zodra aan één van de eisen niet is voldaan. De Commissie beoordeelt daarom niet verder of aan de andere eisen is voldaan. Gelet op het voorgaande wordt geconcludeerd dat maatregel 2 niet kan worden beschouwd als verenigbaar overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun.

5.3.2.   Verenigbaarheid op een andere basis

| (170) | De vrijstellingen in artikel 107, lid 2, VWEU zijn in dit geval niet van toepassing, aangezien deze maatregel geen sociale aard heeft, niet toegekend is aan individuele verbruikers, niet strekt tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en niet is toegekend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. |
| --- | --- |

(170)

De vrijstellingen in artikel 107, lid 2, VWEU zijn in dit geval niet van toepassing, aangezien deze maatregel geen sociale aard heeft, niet toegekend is aan individuele verbruikers, niet strekt tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en niet is toegekend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland.

| (171) | Verdere vrijstellingen zijn opgenomen in artikel 107, lid 3, VWEU. |
| --- | --- |

(171)

Verdere vrijstellingen zijn opgenomen in artikel 107, lid 3, VWEU.

| (172) | In artikel 107, lid 3, onder a), VWEU is bepaald dat „steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst” verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt. Elan is gevestigd in een regio die in aanmerking komt voor steunmaatregelen overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU (41). De verenigbaarheid van staatssteun aan steungebieden is geregeld in de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (42). Overeenkomstig de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen kan staatssteun in beginsel uitsluitend worden toegekend aan ondernemingen die zich niet in moeilijkheden bevinden. Elan was echter ten tijde van de toekenning van de maatregel een onderneming in moeilijkheden (zie overweging (74)). Maatregel 2 kan daarom niet worden beschouwd als verenigbare regionale steun. |
| --- | --- |

(172)

In artikel 107, lid 3, onder a), VWEU is bepaald dat „steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst” verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt. Elan is gevestigd in een regio die in aanmerking komt voor steunmaatregelen overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder a), VWEU (41). De verenigbaarheid van staatssteun aan steungebieden is geregeld in de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (42). Overeenkomstig de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen kan staatssteun in beginsel uitsluitend worden toegekend aan ondernemingen die zich niet in moeilijkheden bevinden. Elan was echter ten tijde van de toekenning van de maatregel een onderneming in moeilijkheden (zie overweging (74)). Maatregel 2 kan daarom niet worden beschouwd als verenigbare regionale steun.

| (173) | Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat de steun niet in aanmerking komt voor de afwijking waarin artikel 107, lid 3, onder a), VWEU voorziet. |
| --- | --- |

(173)

Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat de steun niet in aanmerking komt voor de afwijking waarin artikel 107, lid 3, onder a), VWEU voorziet.

| (174) | In artikel 107, lid 3, onder b), VWEU staat dat „steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen” verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt. |
| --- | --- |

(174)

In artikel 107, lid 3, onder b), VWEU staat dat „steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen” verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt.

| (175) | De Commissie merkt op dat de betrokken steunmaatregelen niet strekten tot de bevordering van de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang en dat zij evenmin bewijs heeft gevonden dat de maatregelen strekten tot de opheffing van een ernstige verstoring in de Sloveense economie. |
| --- | --- |

(175)

De Commissie merkt op dat de betrokken steunmaatregelen niet strekten tot de bevordering van de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang en dat zij evenmin bewijs heeft gevonden dat de maatregelen strekten tot de opheffing van een ernstige verstoring in de Sloveense economie.

| (176) | Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat de steun niet in aanmerking komt voor de afwijking waarin artikel 107, lid 3, onder b), VWEU voorziet. |
| --- | --- |

(176)

Gezien het voorgaande concludeert de Commissie dat de steun niet in aanmerking komt voor de afwijking waarin artikel 107, lid 3, onder b), VWEU voorziet.

| (177) | In artikel 107, lid 3, onder d), VWEU is bepaald dat steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Dit artikel is duidelijk niet van toepassing op deze zaak. |
| --- | --- |

(177)

In artikel 107, lid 3, onder d), VWEU is bepaald dat steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Dit artikel is duidelijk niet van toepassing op deze zaak.

| (178) | In artikel 107, lid 3, onder c), VWEU wordt de goedkeuring mogelijk gemaakt voor steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De Commissie heeft meerdere richtsnoeren en mededelingen opgesteld waarin wordt uitgelegd hoe zij de afwijking in dit artikel zal toepassen. Gezien het feit dat de betreffende maatregelen waren toegekend aan een onderneming in moeilijkheden, heeft de Commissie alleen de verenigbaarheid van de maatregel overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun beoordeeld. Geen van de andere richtsnoeren en mededelingen zijn van toepassing op de onderzochte maatregel. |
| --- | --- |

(178)

In artikel 107, lid 3, onder c), VWEU wordt de goedkeuring mogelijk gemaakt voor steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De Commissie heeft meerdere richtsnoeren en mededelingen opgesteld waarin wordt uitgelegd hoe zij de afwijking in dit artikel zal toepassen. Gezien het feit dat de betreffende maatregelen waren toegekend aan een onderneming in moeilijkheden, heeft de Commissie alleen de verenigbaarheid van de maatregel overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun beoordeeld. Geen van de andere richtsnoeren en mededelingen zijn van toepassing op de onderzochte maatregel.

| (179) | Daarom vormt de onderzochte steunmaatregel onverenigbare staatssteun. |
| --- | --- |

(179)

Daarom vormt de onderzochte steunmaatregel onverenigbare staatssteun.

6.   TERUGVORDERING

| (180) | Overeenkomstig het VWEU en de gevestigde jurisprudentie van het Hof van Justitie is de Commissie bevoegd om te besluiten dat de betrokken lidstaat de steun moet stopzetten of wijzigen (43) wanneer de Commissie deze als onverenigbaar met de interne markt beschouwt. Het Hof heeft ook consistent geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat om de steun stop te zetten die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (44). In dit kader heeft het Hof geoordeeld dat deze doelstelling wordt bereikt wanneer de ontvanger de middels onrechtmatige steun toegekende bedragen heeft terugbetaald, zodat het voordeel dat de ontvanger heeft behaald ten opzichte van de concurrenten op de markt teniet wordt gedaan en de situatie zoals deze was voor de betaling van de steun is hersteld (45). |
| --- | --- |

(180)

Overeenkomstig het VWEU en de gevestigde jurisprudentie van het Hof van Justitie is de Commissie bevoegd om te besluiten dat de betrokken lidstaat de steun moet stopzetten of wijzigen (43) wanneer de Commissie deze als onverenigbaar met de interne markt beschouwt. Het Hof heeft ook consistent geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat om de steun stop te zetten die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (44). In dit kader heeft het Hof geoordeeld dat deze doelstelling wordt bereikt wanneer de ontvanger de middels onrechtmatige steun toegekende bedragen heeft terugbetaald, zodat het voordeel dat de ontvanger heeft behaald ten opzichte van de concurrenten op de markt teniet wordt gedaan en de situatie zoals deze was voor de betaling van de steun is hersteld (45).

| (181) | Ingevolge de jurisprudentie is in artikel 14 van de procedureverordening vastgesteld dat „[i]ndien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun de Commissie [beschikt] dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen”. |
| --- | --- |

(181)

Ingevolge de jurisprudentie is in artikel 14 van de procedureverordening vastgesteld dat „[i]ndien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun de Commissie [beschikt] dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen”.

| (182) | Aangezien de huidige maatregel moet worden gezien als onrechtmatige en onverenigbare steun, moet de steun worden teruggevorderd om de situatie te herstellen die op de markt bestond voor de toekenning van de steun. De terugvordering ziet derhalve op de tijd vanaf het moment waarop het voordeel voor de begunstigde is ontstaan, dat wil zeggen toen de steun ter beschikking werd gesteld van de begunstigde, tot de daadwerkelijke terugvordering en er dient rente te worden betaald over de gehele periode tot de daadwerkelijke terugvordering. |
| --- | --- |

(182)

Aangezien de huidige maatregel moet worden gezien als onrechtmatige en onverenigbare steun, moet de steun worden teruggevorderd om de situatie te herstellen die op de markt bestond voor de toekenning van de steun. De terugvordering ziet derhalve op de tijd vanaf het moment waarop het voordeel voor de begunstigde is ontstaan, dat wil zeggen toen de steun ter beschikking werd gesteld van de begunstigde, tot de daadwerkelijke terugvordering en er dient rente te worden betaald over de gehele periode tot de daadwerkelijke terugvordering.

| (183) | De kapitaalinjectie van 2008 moet in haar geheel worden teruggevorderd, aangezien de besluiten van alle vijf de entiteiten die deelnamen aan de activiteit toe te rekenen zijn aan de staat. Het totale bedrag van de kapitaalinjectie bedroeg 10 miljoen EUR, waarvan 5,924 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan Winter Sport en 4,076 miljoen EUR in Elan Marine. Deze twee ondernemingen zijn echter in juni 2010 opgegaan in hun moederonderneming, Elan. De datum vanaf wanneer de terugvorderingsrente moet worden berekend, is de datum waarop het kapitaal daadwerkelijk ter beschikking werd gesteld van de begunstigde, zijnde 8 september 2008. |
| --- | --- |

(183)

De kapitaalinjectie van 2008 moet in haar geheel worden teruggevorderd, aangezien de besluiten van alle vijf de entiteiten die deelnamen aan de activiteit toe te rekenen zijn aan de staat. Het totale bedrag van de kapitaalinjectie bedroeg 10 miljoen EUR, waarvan 5,924 miljoen EUR werd geïnjecteerd in Elan Winter Sport en 4,076 miljoen EUR in Elan Marine. Deze twee ondernemingen zijn echter in juni 2010 opgegaan in hun moederonderneming, Elan. De datum vanaf wanneer de terugvorderingsrente moet worden berekend, is de datum waarop het kapitaal daadwerkelijk ter beschikking werd gesteld van de begunstigde, zijnde 8 september 2008.

7.   CONCLUSIE

| (184) | De kapitaalinjectie ten gunste van Elan waartoe is besloten in januari 2007 (maatregel 1) vormt geen staatssteun, aangezien het besluit van de aandeelhouders in lijn was met het beginsel van de investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

(184)

De kapitaalinjectie ten gunste van Elan waartoe is besloten in januari 2007 (maatregel 1) vormt geen staatssteun, aangezien het besluit van de aandeelhouders in lijn was met het beginsel van de investeerder in een markteconomie.

| (185) | De kapitaalinjectie ten gunste van Elan waartoe is besloten in augustus 2008 (maatregel 2) vormt staatssteun. De staatssteun is met de interne markt onverenigbaar. Hij voldoet niet aan de eisen van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Evenmin is er voldaan aan de bepalingen van artikel 107, leden 2 en 3, VWEU. Daarom moet de kapitaalinjectie van 10 miljoen EUR worden teruggevorderd van Elan tezamen met de terugvorderingsrente. |
| --- | --- |

(185)

De kapitaalinjectie ten gunste van Elan waartoe is besloten in augustus 2008 (maatregel 2) vormt staatssteun. De staatssteun is met de interne markt onverenigbaar. Hij voldoet niet aan de eisen van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun. Evenmin is er voldaan aan de bepalingen van artikel 107, leden 2 en 3, VWEU. Daarom moet de kapitaalinjectie van 10 miljoen EUR worden teruggevorderd van Elan tezamen met de terugvorderingsrente.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De kapitaalinjectie van januari 2007 is geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Artikel 2

De steunmaatregel ten gunste van Elan in de vorm van een kapitaalverhoging van 10 miljoen EUR in 2008 is in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op onrechtmatige wijze ten uitvoer gelegd door Slovenië en is met de interne markt onverenigbaar.

Artikel 3

1.   Slovenië vordert de in artikel 2 bedoelde steun van de begunstigde Elan terug.

2.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf het tijdstip waarop ze de begunstigde ter beschikking zijn gesteld (8 september 2008) tot het tijdstip van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (46).

4.   Met ingang van de datum waarop dit besluit wordt vastgesteld, annuleert Slovenië alle uitstaande betalingen van de in artikel 2 bedoelde steun.

Artikel 4

1.   De terugvordering van de in artikel 2 bedoelde steun geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Slovenië zorgt ervoor dat dit besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 5

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Slovenië de Commissie de volgende informatie:

| a) | het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente); |
| --- | --- |

a)

het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente);

| b) | een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

b)

een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| c) | documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

c)

documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen.

2.   Slovenië houdt de Commissie op de hoogte van de stand van uitvoering van de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit ten uitvoer te leggen, en dit tot de in artikel 2 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verstrekt tevens nadere inlichtingen over de reeds door de begunstigde terugbetaalde steunbedragen en terugvorderingsrente.

Artikel 6

Dit besluit is gericht tot de Republiek Slovenië.

Gedaan te Brussel, 19 september 2012.

Voor de Commissie

Joaquin ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 223 van 18.8.2010, blz. 8.

1

(2)  Zie voetnoot 1.

2

(3)  Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13).

3

(4)  „Structurele aanpassingen in 2010 en 2011”, regering van de Republiek Slovenië, oktober 2009, blz. 12, op: http://www.svrez.gov.si/fileadmin/svez.gov.si/pageuploads/docs/strukturne_prilagoditve/Structural_adjustmements_SLO_EN.pdf

4

(5)  In december 2009 had PDP aandelen in tien Sloveense ondernemingen die voorheen eigendom waren van KAD, OSD en DSU, vgl. „Wie zijn wij” — PowerPoint-presentatie van PDP, verstrekt door de Sloveense autoriteiten.

5

(6)  http://www.kd-group.com/en/index.php

6

(7)  Zakengeheim

7

(8)  Een document opgesteld door de raad van bestuur van Elan, d.d. 30 mei 2006, over de kapitaalverhoging van de bedrijven in Elan.

8

Elan

Elan

(9)  Brief van de raad van bestuur van Elan aan KAD, d.d. 30 november 2006.

9

Elan

KAD

(10)  Zie de notulen van de 134e bijeenkomst van de raad van toezicht van KAD, 4 juli 2008, tweede agendapunt, sectie 2.

10

KAD

(11)  Zaak C-482/99, Franse Republiek/Commissie (Stardust Marine), Jurispr. 2002, blz. I-4397.

11

(12)  [...]

12

(13)  Uitgevoerd door het advocatenkantoor Jadek&Pensa, www.jadek-pensa.si/en, d.d. 16 april 2012.

13

(14)  „Obligacijski zakonik”, Sloveens staatsblad 83/2001, met wijzigingen.

14

(15)  Zaak 323/82, Intermills/Commissie, Jurisprudentie 1984, blz. 3809, rechtsoverweging 11 e.v.

15

(16)  Zaak T-228/99, WestLB/Commissie, Jurispr. 2003, blz. II-435.

16

(17)  Zaak C-482/99, Franse Republiek/Commissie (Stardust Marine), Jurispr. 2002, blz. I-4397.

17

(18)  Zaak C-482/99, Franse Republiek/Commissie (Stardust Marine), Jurispr. 2002, blz. I-4397, punten 50 tot en met 59.

18

(19)  OESO-verslag: Corporate Governance in Slovenië, blz. 9, 28.3.2011, op: http://www.oecd.org/document/58/0,3746,en_2649_34813_47492282_1_1_1_1,00.html

19

(20)  „Gerüchten zufolge will die Regierung für Verluste nach dem schlechten Winter Elan eine Finanzspritze von EUR 5,7 Mio Euro zukommen lassen.” Sport Artikel Zeitung „SAZsport”, d.d. 9 juni 2008: „Zweiter Abgang an der Spitze”.

20

(21)  https://24ur.com/novice/gospodarstvo/kriticne-razmere-v-elanu_comment_p1_a19.html?&page=1&p_all_items=19

21

(22)  [...], „A Valuation of the Skimar Group”, 22 december 2006, blz. 28.

22

(23)  Zie de notulen van de bijeenkomst: „[...] verleent haar toestemming aan de raad van bestuur om alle noodzakelijke stappen te ondernemen om de waarde van de investering van KAD in de onderneming Skimar d.o.o. te beschermen en te maximaliseren, waaronder herkapitalisatie van de onderneming, evenredig met het deelnemende belang van Kapitalska družba d.d. en Prvi pokojninski sklad RS (eerste pensioenfonds), wat neerkomt op in totaal 57,606 % met een maximumbedrag van 5 761 000,00 EUR.”

23

KAD

(24)  In zaak C-6/97, Italië/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-2981, punt 22, betoogt de advocaat-generaal dat „niet de vorm van de maatregel [beslissend is] en zeker niet haar rechtskarakter of het nagestreefde doel, maar het resultaat waartoe zij leidt. Elke interventie die een economisch voordeel oplevert en tevens leidt tot vermindering van de staatsmiddelen [...] vormt in beginsel staatssteun in de zin van artikel [107] van het Verdrag”.

24

(25)  OESO-verslag: Corporate Governance in Slovenië, blz. 9, 28.3.2011, op: http://www.oecd.org/document/58/0,3746,en_2649_34813_47492282_1_1_1_1,00.html

25

(26)  „Structurele aanpassingen in 2010 en 2011”, regering van de Republiek Slovenië, oktober 2009, blz. 12, op: http://www.svrez.gov.si/fileadmin/svez.gov.si/pageuploads/docs/strukturne_prilagoditve/Structural_adjustmements_SLO_EN.pdf

26

(27)  „Structurele aanpassingen in 2010 en 2011”, regering van de Republiek Slovenië, oktober 2009, blz. 13, op: http://www.svrez.gov.si/fileadmin/svez.gov.si/pageuploads/docs/strukturne_prilagoditve/Structural_adjustmements_SLO_EN.pdf

27

(28)  Zie voetnoot 22.

28

(29)  Zie de notulen van de bijeenkomst van 8 september 2008: [...].

29

(30)  [...], „A Valuation of the Skimar Group”, 22 december 2006, blz. 28.

30

(31)  Zie de notulen van de bijeenkomst d.d. 4 september 2008: „De raad van toezicht stemt in met de deelname van Zavarovalnica Triglav, d.d. aan de kapitaalverhoging van Skimar d.o.o., ten bedrage van 1 200 000,00 EUR [...].”

31

Zavarovalnica Triglav, d.d.

(32)  Zie de notulen van deze bijeenkomst: „De raad van toezicht heeft het verslag over de investering in Skimar d.o.o. en de resoluties van de laatste algemene vergadering op 28 augustus 2008 bestudeerd en steunt de raad van bestuur in zijn actieve deelname aan het herstelproces van de onderneming en daarmee tevens de vereiste herkapitalisatie met een totale waarde van 10 miljoen EUR, in evenredige aandelen [...].”

32

(33)  Beschikking 2008/948/EG van de Commissie van 23 juli 2008 betreffende maatregelen van Duitsland ten gunste van DHL en Flughafen Leipzig/Halle, C 48/06 (ex N 227/06) (PB L 326 van 23.12.2008, blz. 1), overwegingen (184) tot en met (186), (226), (227), Beschikking van de Commissie van 17 juni 2008 betreffende Flughafen Frankfurt-Hahn — Gestelde staatssteun aan de luchthaven en de overeenkomst met Ryanair, C 29/2008 (PB C 12 van 17.1.2009, blz. 6), overwegingen (212) tot en met (218).

33

(34)  Zie met name zaak 730/79, Philip Morris/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 2671, rechtsoverweging 11; zaak C-53/00, Ferring, Jurispr. 2001, blz. I-9067, punt 21; zaak C-372/97, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-3679, punt 44.

34

(35)  Bv. zaak T-68/03, Olympiaki Aeroporia Ypiresies AE/Commissie, Jurispr. 2007, blz. II-2911, punten 34 tot en met 37.

35

(36)  Brief van Jadek & Pensa namens Elan, d.d. 2 december 2012.

36

Elan

(37)  Zie zaak COMP/M.3765, Amer/Salomon, op: http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/decisions/m3765_20051012_20212_en.pdf

37

(38)  Zie voetnoot 36.

38

(39)  Zie voetnoot 36.

39

(40)  Zie de inlichtingen van Slovenië d.d. 10 oktober 2011, bestaande uit een brief van KAD, waarin wordt verwezen naar de verkoop van ondernemingen van de pleziervaartafdeling die „niet als kernactiviteiten worden beschouwd” en een brief van advocatenkantoor Jadek & Pens, handelend namens Elan, d.d. 26 april 2012, waarin wordt toegelicht dat de banken hebben verzocht om de verkoop van niet-kernactiva in Kroatië voor hun deelname aan herfinancieringsovereenkomsten.

40

KAD

(41)  Nationale regionale-steunkaart van Slovenië,, goedgekeurd door de Commissie op 13 september 2006 en bekendgemaakt in PB C 256 van 24.10.2006, blz. 6.

41

(42)  PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13.

42

(43)  Zie zaak C-70/72, Commissie/Duitsland, Jurisprudentie 1973, blz. 813, rechtsoverweging 13.

43

(44)  Zie gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103, punt 75.

44

(45)  Zie zaak C-75/97, België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-30671, punten 64-65.

45

(46)  PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.

46

---

| 15.5.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 144/29 |
| --- | --- | --- | --- |

15.5.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 144/29

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 20 maart 2013

betreffende steunmaatregel SA.23420 (11/C, ex NN40/10) door België ten uitvoer gelegd ten gunste van Delcredere NV

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 1497)

(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/274/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea (1),

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken (2),

Overwegende hetgeen volgt:

I.   DE PROCEDURE

| (1) | Op 5 juni 2007 heeft [de klager] (3) bij de Europese Commissie een klacht ingediend betreffende de inbreng van 150 miljoen EUR startkapitaal die de naamloze vennootschap Delcredere (hierna: „Delcredere NV”) zou hebben gekregen toen zij in september 2004 door de Nationale Delcrederedienst (hierna: „ONDD”) is opgericht. |
| --- | --- |

(1)

Op 5 juni 2007 heeft [de klager] (3) bij de Europese Commissie een klacht ingediend betreffende de inbreng van 150 miljoen EUR startkapitaal die de naamloze vennootschap Delcredere (hierna: „Delcredere NV”) zou hebben gekregen toen zij in september 2004 door de Nationale Delcrederedienst (hierna: „ONDD”) is opgericht.

| (2) | Bij brief van 7 december 2007 heeft de Commissie België nadere vragen gesteld. Op 12 februari 2008 heeft de Commissie de antwoorden op deze vragen ontvangen, samen met talrijke documenten en een ondernemingsplan. |
| --- | --- |

(2)

Bij brief van 7 december 2007 heeft de Commissie België nadere vragen gesteld. Op 12 februari 2008 heeft de Commissie de antwoorden op deze vragen ontvangen, samen met talrijke documenten en een ondernemingsplan.

| (3) | Op 9 september 2008 heeft een bijeenkomst van klaagster en de diensten van de Commissie plaatsgevonden. |
| --- | --- |

(3)

Op 9 september 2008 heeft een bijeenkomst van klaagster en de diensten van de Commissie plaatsgevonden.

| (4) | Op 4 december 2008 heeft de Commissie België een niet-vertrouwelijke versie van de klacht doen toekomen. |
| --- | --- |

(4)

Op 4 december 2008 heeft de Commissie België een niet-vertrouwelijke versie van de klacht doen toekomen.

| (5) | Een niet-vertrouwelijke versie van de opmerkingen van België en een aantal specifieke vragen zijn op 12 en 17 december 2008 aan klaagster gezonden. Klaagster heeft daarop bij brief van 6 november 2009 geantwoord. |
| --- | --- |

(5)

Een niet-vertrouwelijke versie van de opmerkingen van België en een aantal specifieke vragen zijn op 12 en 17 december 2008 aan klaagster gezonden. Klaagster heeft daarop bij brief van 6 november 2009 geantwoord.

| (6) | Op 21 april 2010 zijn België aanvullende vragen gesteld, waarop België op 23 juli 2010 heeft geantwoord. |
| --- | --- |

(6)

Op 21 april 2010 zijn België aanvullende vragen gesteld, waarop België op 23 juli 2010 heeft geantwoord.

| (7) | Op 23 februari 2011 heeft de Commissie besloten de formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU” ) (4) in te leiden ten aanzien van de volgende mogelijke steunmaatregelen: i) de garantie van de Belgische Staat die ONDD voor haar verhandelbare risico's genoot; ii) een of meerdere interne overdrachten van middelen ten gunste van de verzekering van verhandelbare risico's, en iii) het door ONDD ten gunste van de verzekeringsactiviteiten van Delcredere NV met betrekking tot verhandelbare risico's geplaatste kapitaal. De Commissie nodigde belanghebbenden uit hun opmerkingen over de betrokken maatregelen te maken. |
| --- | --- |

(7)

Op 23 februari 2011 heeft de Commissie besloten de formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU” ) (4) in te leiden ten aanzien van de volgende mogelijke steunmaatregelen: i) de garantie van de Belgische Staat die ONDD voor haar verhandelbare risico's genoot; ii) een of meerdere interne overdrachten van middelen ten gunste van de verzekering van verhandelbare risico's, en iii) het door ONDD ten gunste van de verzekeringsactiviteiten van Delcredere NV met betrekking tot verhandelbare risico's geplaatste kapitaal. De Commissie nodigde belanghebbenden uit hun opmerkingen over de betrokken maatregelen te maken.

| (8) | Op 17 maart en 28 april 2011 hebben twee bijeenkomsten plaatsgevonden tussen de Belgische autoriteiten, ONDD, Delcredere NV en de diensten van de Commissie. |
| --- | --- |

(8)

Op 17 maart en 28 april 2011 hebben twee bijeenkomsten plaatsgevonden tussen de Belgische autoriteiten, ONDD, Delcredere NV en de diensten van de Commissie.

| (9) | Op 4 mei 2011 hebben de Belgische autoriteiten verzocht om een verlenging met vier weken van de termijn om te antwoorden op het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure. Op 5 mei 2011 heeft de Commissie de Belgische autoriteiten meegedeeld dat zij geen bezwaar had tegen de verlenging van de antwoordtermijn en heeft zij om aanvullende inlichtingen verzocht met betrekking tot de bijeenkomst van 28 april 2011. |
| --- | --- |

(9)

Op 4 mei 2011 hebben de Belgische autoriteiten verzocht om een verlenging met vier weken van de termijn om te antwoorden op het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure. Op 5 mei 2011 heeft de Commissie de Belgische autoriteiten meegedeeld dat zij geen bezwaar had tegen de verlenging van de antwoordtermijn en heeft zij om aanvullende inlichtingen verzocht met betrekking tot de bijeenkomst van 28 april 2011.

| (10) | Op 1 juni 2011 hebben de Belgische autoriteiten hun antwoord meegedeeld op de opmerkingen en vragen die de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure had geformuleerd. De bijlagen bij hun antwoord zijn op 9 en 10 juni 2011 verschaft. |
| --- | --- |

(10)

Op 1 juni 2011 hebben de Belgische autoriteiten hun antwoord meegedeeld op de opmerkingen en vragen die de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure had geformuleerd. De bijlagen bij hun antwoord zijn op 9 en 10 juni 2011 verschaft.

| (11) | Na dit antwoord heeft de Commissie op 27 juli 2011 om aanvullende inlichtingen verzocht. |
| --- | --- |

(11)

Na dit antwoord heeft de Commissie op 27 juli 2011 om aanvullende inlichtingen verzocht.

| (12) | De Belgische autoriteiten hebben, om hun antwoord op de vragen van de Commissie te kunnen voorbereiden, op 26 september en 18 oktober 2011 twee technische bijeenkomsten georganiseerd waarop de diensten van de Commissie en de begunstigde van de steunmaatregelen aanwezig waren. Op 14 november 2011 heeft België aanvullende inlichtingen verschaft met betrekking tot de onderwerpen die tijdens deze bijeenkomsten besproken werden. |
| --- | --- |

(12)

De Belgische autoriteiten hebben, om hun antwoord op de vragen van de Commissie te kunnen voorbereiden, op 26 september en 18 oktober 2011 twee technische bijeenkomsten georganiseerd waarop de diensten van de Commissie en de begunstigde van de steunmaatregelen aanwezig waren. Op 14 november 2011 heeft België aanvullende inlichtingen verschaft met betrekking tot de onderwerpen die tijdens deze bijeenkomsten besproken werden.

| (13) | Op 5 december 2011 hebben de Belgische autoriteiten hun antwoord meegedeeld op de vragen van de Commissie van 27 juli 2011. |
| --- | --- |

(13)

Op 5 december 2011 hebben de Belgische autoriteiten hun antwoord meegedeeld op de vragen van de Commissie van 27 juli 2011.

| (14) | Op 23 april 2012 heeft de Commissie om een aantal preciseringen verzocht over de verschillende inlichtingen die waren verschaft. Deze zijn door de Belgische autoriteiten op 16 mei 2012 verstrekt. |
| --- | --- |

(14)

Op 23 april 2012 heeft de Commissie om een aantal preciseringen verzocht over de verschillende inlichtingen die waren verschaft. Deze zijn door de Belgische autoriteiten op 16 mei 2012 verstrekt.

| (15) | Op 21 mei 2012 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden van de Belgische autoriteiten, ONDD, Delcredere NV en de diensten van de Commissie, waarna de Belgische autoriteiten bij brief van 31 mei 2012 aanvullende toelichting hebben verschaft. Bij brief van 14 juni 2012 hebben de Belgische autoriteiten hun standpunt herhaald ten aanzien van de maatregel inzake kapitaaltoewijzing die door de Commissie ter discussie was gesteld. |
| --- | --- |

(15)

Op 21 mei 2012 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden van de Belgische autoriteiten, ONDD, Delcredere NV en de diensten van de Commissie, waarna de Belgische autoriteiten bij brief van 31 mei 2012 aanvullende toelichting hebben verschaft. Bij brief van 14 juni 2012 hebben de Belgische autoriteiten hun standpunt herhaald ten aanzien van de maatregel inzake kapitaaltoewijzing die door de Commissie ter discussie was gesteld.

II.   NADERE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

II.1   DE BEGUNSTIGDE ONDERNEMING EN HAAR ACTIVITEITEN

| (16) | ONDD is een „autonome publieke instelling”, die actief is op de kredietverzekeringsmarkt en die de steun en een garantie van de Belgische Staat geniet. |
| --- | --- |

(16)

ONDD is een „autonome publieke instelling”, die actief is op de kredietverzekeringsmarkt en die de steun en een garantie van de Belgische Staat geniet.

| (17) | Tot en met 31 augustus 2003 verliepen alle activiteiten van ONDD voor eigen rekening, met een staatsgarantie. Er bestond geen gescheiden boekhouding voor kortlopende en langlopende kredietverzekeringsactiviteiten, noch voor de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's. In de mededeling van de Commissie aan de lidstaten ingevolge artikel 93, lid 1, van het Verdrag inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op kortlopende exportkredietverzekering (5) (hierna „de mededeling exportkredietverzekering”) worden de commerciële en politieke risico's, met een looptijd van minder dan twee jaar, met betrekking tot debiteuren (6) gevestigd in de landen van de Europese Unie of in bepaalde landen van de OESO, zijnde Australië, Canada, IJsland, Japan, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Zwitserland en de Verenigde Staten van Amerika, als verhandelbaar aangemerkt (7). |
| --- | --- |

(17)

Tot en met 31 augustus 2003 verliepen alle activiteiten van ONDD voor eigen rekening, met een staatsgarantie. Er bestond geen gescheiden boekhouding voor kortlopende en langlopende kredietverzekeringsactiviteiten, noch voor de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's. In de mededeling van de Commissie aan de lidstaten ingevolge artikel 93, lid 1, van het Verdrag inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op kortlopende exportkredietverzekering (5) (hierna „de mededeling exportkredietverzekering”) worden de commerciële en politieke risico's, met een looptijd van minder dan twee jaar, met betrekking tot debiteuren (6) gevestigd in de landen van de Europese Unie of in bepaalde landen van de OESO, zijnde Australië, Canada, IJsland, Japan, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Zwitserland en de Verenigde Staten van Amerika, als verhandelbaar aangemerkt (7).

| (18) | Op 1 september 2003 heeft ONDD een zogenoemde „commerciële” rekening geopend, die volgens de Belgische autoriteiten geen staatsgarantie geniet, en waaraan vanaf die datum alle activiteiten met betrekking tot de kortlopende risico's zijn toegewezen. Een kapitaal van [45-70] miljoen EUR is toentertijd toegewezen aan deze commerciële rekening, waardoor een erkenning kon worden verkregen van de nationale toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak, de Controledienst voor de Verzekeringen (hierna „CDV”). Binnen deze commerciële rekening bestond er geen gescheiden boekhouding voor verhandelbare en niet-verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(18)

Op 1 september 2003 heeft ONDD een zogenoemde „commerciële” rekening geopend, die volgens de Belgische autoriteiten geen staatsgarantie geniet, en waaraan vanaf die datum alle activiteiten met betrekking tot de kortlopende risico's zijn toegewezen. Een kapitaal van [45-70] miljoen EUR is toentertijd toegewezen aan deze commerciële rekening, waardoor een erkenning kon worden verkregen van de nationale toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak, de Controledienst voor de Verzekeringen (hierna „CDV”). Binnen deze commerciële rekening bestond er geen gescheiden boekhouding voor verhandelbare en niet-verhandelbare risico's.

| (19) | In mei 2004 heeft ONDD besloten zijn bestaande activiteiten op het gebied van kortlopende kredietverzekering te verzelfstandigen door Delcredere NV op te richten. Volgens de Belgische autoriteiten is het besluit om Delcredere NV op te richten, genomen om te voldoen aan de mededeling exportkredietverzekering, waarin de lidstaten is verzocht hun exportkredietverzekeringstelsels zodanig aan te passen dat de exportkredietverzekeraars niet langer de steun van de Staat genieten wat betreft de als verhandelbaar aangemerkte risico's. |
| --- | --- |

(19)

In mei 2004 heeft ONDD besloten zijn bestaande activiteiten op het gebied van kortlopende kredietverzekering te verzelfstandigen door Delcredere NV op te richten. Volgens de Belgische autoriteiten is het besluit om Delcredere NV op te richten, genomen om te voldoen aan de mededeling exportkredietverzekering, waarin de lidstaten is verzocht hun exportkredietverzekeringstelsels zodanig aan te passen dat de exportkredietverzekeraars niet langer de steun van de Staat genieten wat betreft de als verhandelbaar aangemerkte risico's.

| (20) | Het besluit om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, is op 11 mei 2004 genomen door de raad van bestuur op grond van een ondernemingsplan dat ONDD voor de periode 2005-2007 had uitgewerkt; daarin werd rekening gehouden met twee scenario's: een als „realistisch” omschreven scenario A, dat is gebaseerd op de conjunctuur en een aangroei van de verzekerde bedragen met 3 %; en een als „dynamisch” omschreven scenario B, dat is gebaseerd op een proactieve benadering wat het binnenhalen van marktaandeel betreft, met als uitgangshypothese een groei die het dubbele bedraagt van het realistische scenario, namelijk 6 % (8). |
| --- | --- |

(20)

Het besluit om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, is op 11 mei 2004 genomen door de raad van bestuur op grond van een ondernemingsplan dat ONDD voor de periode 2005-2007 had uitgewerkt; daarin werd rekening gehouden met twee scenario's: een als „realistisch” omschreven scenario A, dat is gebaseerd op de conjunctuur en een aangroei van de verzekerde bedragen met 3 %; en een als „dynamisch” omschreven scenario B, dat is gebaseerd op een proactieve benadering wat het binnenhalen van marktaandeel betreft, met als uitgangshypothese een groei die het dubbele bedraagt van het realistische scenario, namelijk 6 % (8).

| (21) | Delcredere NV is opgericht op 23 september 2004, tijdstip waarop ONDD het kapitaal van 150 miljoen EUR van die vennootschap heeft geplaatst; daarvan is 100 miljoen EUR onmiddellijk gestort en de resterende 50 miljoen EUR in 2009. |
| --- | --- |

(21)

Delcredere NV is opgericht op 23 september 2004, tijdstip waarop ONDD het kapitaal van 150 miljoen EUR van die vennootschap heeft geplaatst; daarvan is 100 miljoen EUR onmiddellijk gestort en de resterende 50 miljoen EUR in 2009.

| (22) | Op 1 januari 2005 heeft ONDD zijn portefeuille kortlopende risico's overgedragen aan Delcredere NV, die vanaf die dag actief is geworden. Zelf blijft ONDD de langlopende risico's beheren. |
| --- | --- |

(22)

Op 1 januari 2005 heeft ONDD zijn portefeuille kortlopende risico's overgedragen aan Delcredere NV, die vanaf die dag actief is geworden. Zelf blijft ONDD de langlopende risico's beheren.

| (23) | Zodoende beheert Delcredere NV alle verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering (die per definitie kortlopende risico's zijn), alsmede alle niet-verhandelbare kortlopende risico's, zoals de risico's op minder dan twee jaar die betrekking hebben op debiteuren die buiten de OESO zijn gevestigd. |
| --- | --- |

(23)

Zodoende beheert Delcredere NV alle verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering (die per definitie kortlopende risico's zijn), alsmede alle niet-verhandelbare kortlopende risico's, zoals de risico's op minder dan twee jaar die betrekking hebben op debiteuren die buiten de OESO zijn gevestigd.

| (24) | In 2007 heeft Delcredere NV een deelneming van 33 % in het kapitaal van Komerční úvěrová pojšťovna EGAP (hierna: „KUPEG”) (de commerciële tak van de nationale Tsjechische dienst voor exportkredietverzekeringen) verworven voor een bedrag van [12-14] miljoen EUR. Die deelneming vond plaats samen met SACE BT, die ook 33 % van het kapitaal van KUPEG had verworven. In 2009 heeft Delcredere NV de volledige deelneming van SACE BT in het kapitaal van KUPEG overgenomen voor een bedrag van [0-20] miljoen EUR. Zodoende heeft Delcredere NV 66 % van het kapitaal van KUPEG verworven voor een totaalbedrag van [10-35] miljoen EUR. Van dit laatste bedrag is vervolgens 12 miljoen EUR geboekt als waardevermindering op de participatie (negatieve correctie van de waarde van de investering). |
| --- | --- |

(24)

In 2007 heeft Delcredere NV een deelneming van 33 % in het kapitaal van Komerční úvěrová pojšťovna EGAP (hierna: „KUPEG”) (de commerciële tak van de nationale Tsjechische dienst voor exportkredietverzekeringen) verworven voor een bedrag van [12-14] miljoen EUR. Die deelneming vond plaats samen met SACE BT, die ook 33 % van het kapitaal van KUPEG had verworven. In 2009 heeft Delcredere NV de volledige deelneming van SACE BT in het kapitaal van KUPEG overgenomen voor een bedrag van [0-20] miljoen EUR. Zodoende heeft Delcredere NV 66 % van het kapitaal van KUPEG verworven voor een totaalbedrag van [10-35] miljoen EUR. Van dit laatste bedrag is vervolgens 12 miljoen EUR geboekt als waardevermindering op de participatie (negatieve correctie van de waarde van de investering).

II.2.   DE KLACHT

| (25) | Op 5 juni 2007 is bij de Commissie een klacht ingediend. Volgens klaagster heeft ONDD het startkapitaal verschaft op voorwaarden waarmee een particuliere investeerder niet had kunnen instemmen. In de eerste plaats zou de rentabiliteit van Delcredere NV waarmee bij de kapitaalinbreng was gerekend, lager liggen dan hetgeen een particuliere investeerder zou verwachten. In de tweede plaats zou het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal méér bedragen dan het vereiste kapitaal, zowel uit het oogpunt van de prudentiële regels inzake de minimum kapitaaltoereikendheid als wat betreft de gemiddelde solvabiliteitsratio (nettopremies/eigen vermogen) van andere spelers in de sector. Volgens klaagster konden Delcredere NV en SACE BT alleen doordat zij in 2004 „overgekapitaliseerd” waren, in het tweede semester van 2006 voor de verwerving van 66 % van de aandelen-KUPEG een gezamenlijk bod indienen dat „alle concurrentie achter zich liet” (eigen vert.). |
| --- | --- |

(25)

Op 5 juni 2007 is bij de Commissie een klacht ingediend. Volgens klaagster heeft ONDD het startkapitaal verschaft op voorwaarden waarmee een particuliere investeerder niet had kunnen instemmen. In de eerste plaats zou de rentabiliteit van Delcredere NV waarmee bij de kapitaalinbreng was gerekend, lager liggen dan hetgeen een particuliere investeerder zou verwachten. In de tweede plaats zou het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal méér bedragen dan het vereiste kapitaal, zowel uit het oogpunt van de prudentiële regels inzake de minimum kapitaaltoereikendheid als wat betreft de gemiddelde solvabiliteitsratio (nettopremies/eigen vermogen) van andere spelers in de sector. Volgens klaagster konden Delcredere NV en SACE BT alleen doordat zij in 2004 „overgekapitaliseerd” waren, in het tweede semester van 2006 voor de verwerving van 66 % van de aandelen-KUPEG een gezamenlijk bod indienen dat „alle concurrentie achter zich liet” (eigen vert.).

II.3.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE

| (26) | Het onderzoek dat op 23 februari 2011 is ingeleid, betrof de volgende maatregelen:






  a) | de garantie van de Belgische Staat die ONDD voor zijn verhandelbare risico's zou hebben genoten (hierna: „maatregel 1” ); |
| --- | --- | --- |

(26)

Het onderzoek dat op 23 februari 2011 is ingeleid, betrof de volgende maatregelen:

a)

de garantie van de Belgische Staat die ONDD voor zijn verhandelbare risico's zou hebben genoten (hierna: „maatregel 1” );

| b) | de eventuele interne overdrachten (binnen ONDD) van middelen van de verzekeringsactiviteiten voor niet-verhandelbare risico's aan zijn verzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's (voordat de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV werden overgedragen) (hierna: „maatregel 2” ).
  Immers, toen ONDD verzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's uitoefende, bestond er binnen ONDD geen gescheiden beheer noch werd er een gescheiden boekhouding gevoerd voor de verzekering van verhandelbare en die van niet-verhandelbare (kortlopende) risico's, in strijd met hetgeen in punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering is bepaald. Volgens punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering dienen door de overheid gesteunde kredietverzekeraars „een gescheiden administratie en gescheiden rekeningen te voeren voor het verzekeren van verhandelbare en onverhandelbare risico's voor rekening of met garantie van de staat, waaruit blijkt dat zij bij hun activiteiten inzake het verzekeren van verhandelbare risico's geen staatssteun ontvangen”; |
| --- | --- |

b)

de eventuele interne overdrachten (binnen ONDD) van middelen van de verzekeringsactiviteiten voor niet-verhandelbare risico's aan zijn verzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's (voordat de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV werden overgedragen) (hierna: „maatregel 2” ).

Immers, toen ONDD verzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's uitoefende, bestond er binnen ONDD geen gescheiden beheer noch werd er een gescheiden boekhouding gevoerd voor de verzekering van verhandelbare en die van niet-verhandelbare (kortlopende) risico's, in strijd met hetgeen in punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering is bepaald. Volgens punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering dienen door de overheid gesteunde kredietverzekeraars „een gescheiden administratie en gescheiden rekeningen te voeren voor het verzekeren van verhandelbare en onverhandelbare risico's voor rekening of met garantie van de staat, waaruit blijkt dat zij bij hun activiteiten inzake het verzekeren van verhandelbare risico's geen staatssteun ontvangen”;

| c) | de toewijzing in 2004 van kapitaal (150 miljoen EUR geplaatst kapitaal) door ONDD ten gunste van zijn dochteronderneming, Delcredere NV (hierna: „maatregel 3”). |
| --- | --- |

c)

de toewijzing in 2004 van kapitaal (150 miljoen EUR geplaatst kapitaal) door ONDD ten gunste van zijn dochteronderneming, Delcredere NV (hierna: „maatregel 3”).

| (27) | Wat maatregel 3 betreft, kwam het besluit tot inleiding van de onderzoeksprocedure tot de conclusie dat de volgende onderdelen van de toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV geen steun vormen (9):






  a) | het gedeelte van het startkapitaal van Delcredere NV dat kan worden beschouwd als dienend ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's (10), vormt geen steun. Volgens de mededeling exportkredietverzekering staat het de lidstaten namelijk vrij exportkredietverzekeringsactiviteiten ten behoeve van niet-verhandelbare risico's te steunen. Omdat deze activiteit niet geldt als zijnde uitgeoefend door marktdeelnemers, kan steun van de overheid de mededinging ook niet verstoren — en kan deze dus ook geen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. De Commissie verzocht België daarom duidelijkheid te verschaffen over het gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV dat de activiteit inzake niet-verhandelbare risico's ondersteunt; |
| --- | --- | --- |

(27)

Wat maatregel 3 betreft, kwam het besluit tot inleiding van de onderzoeksprocedure tot de conclusie dat de volgende onderdelen van de toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV geen steun vormen (9):

a)

het gedeelte van het startkapitaal van Delcredere NV dat kan worden beschouwd als dienend ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's (10), vormt geen steun. Volgens de mededeling exportkredietverzekering staat het de lidstaten namelijk vrij exportkredietverzekeringsactiviteiten ten behoeve van niet-verhandelbare risico's te steunen. Omdat deze activiteit niet geldt als zijnde uitgeoefend door marktdeelnemers, kan steun van de overheid de mededinging ook niet verstoren — en kan deze dus ook geen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. De Commissie verzocht België daarom duidelijkheid te verschaffen over het gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV dat de activiteit inzake niet-verhandelbare risico's ondersteunt;

| b) | het gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV dat reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de verzekering van verhandelbare risico's en dat gewoon, samen met de betreffende activiteiten, aan Delcredere NV is overgedragen, vormt geen steun. Het zou uitsluitend een omzetting van rechtsvorm betreffen van een reeds bestaande economische activiteit — met het bijbehorende kapitaal (11). |
| --- | --- |

b)

het gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV dat reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de verzekering van verhandelbare risico's en dat gewoon, samen met de betreffende activiteiten, aan Delcredere NV is overgedragen, vormt geen steun. Het zou uitsluitend een omzetting van rechtsvorm betreffen van een reeds bestaande economische activiteit — met het bijbehorende kapitaal (11).

| (28) | De eventuele nieuwe steun waarom het zou gaan (maatregel 3), betreft dus uitsluitend het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat niet dient om de kredietverzekeringsactiviteiten voor niet-verhandelbare risico's te ondersteunen en dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat binnen ONDD per 31 december 2004 (net vóór de overdracht van de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV) reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(28)

De eventuele nieuwe steun waarom het zou gaan (maatregel 3), betreft dus uitsluitend het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat niet dient om de kredietverzekeringsactiviteiten voor niet-verhandelbare risico's te ondersteunen en dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat binnen ONDD per 31 december 2004 (net vóór de overdracht van de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV) reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's.

| (29) | In het kader van dit besluit zijn de volgende definities van toepassing:
  a)   „additioneel kapitaal”: het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat per 31 december 2004 (net vóór de overdracht van de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV) reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's (die zowel de verhandelbare als de niet-verhandelbare risico's omvat);
  b)   
  „aanvullend kapitaal”
  : het gedeelte van het additionele kapitaal zoals dat hier is gedefinieerd, dat ten goede komt aan de kredietverzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's (d.w.z. het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat ten goede komt aan de kredietverzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's en dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat binnen ONDD per 31 december 2004 reeds ten goede kwam aan de verhandelbare risico's). |
| --- | --- |

(29)

In het kader van dit besluit zijn de volgende definities van toepassing:

a)   „additioneel kapitaal”: het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat per 31 december 2004 (net vóór de overdracht van de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV) reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's (die zowel de verhandelbare als de niet-verhandelbare risico's omvat);

b)   
  „aanvullend kapitaal”
  : het gedeelte van het additionele kapitaal zoals dat hier is gedefinieerd, dat ten goede komt aan de kredietverzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's (d.w.z. het gedeelte van het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dat ten goede komt aan de kredietverzekeringsactiviteiten voor verhandelbare risico's en dat het gedeelte van het kapitaal overschrijdt dat binnen ONDD per 31 december 2004 reeds ten goede kwam aan de verhandelbare risico's).

| (30) | Het additionele kapitaal omvat dus met name het aanvullende kapitaal (zie het schema in overweging (141)). |
| --- | --- |

(30)

Het additionele kapitaal omvat dus met name het aanvullende kapitaal (zie het schema in overweging (141)).

| (31) | In het besluit tot inleiding van de procedure nam de Commissie aan, dat er een aanzienlijk additioneel en aanvullend kapitaal bestond, gezien de ongelijke verhouding tussen het aan Delcredere NV bij haar oprichting toegewezen kapitaal van 150 miljoen EUR en het kapitaal van [45-70] miljoen EUR dat binnen ONDD werd toegewezen aan de commerciële rekening waarop tussen 1 september 2003 en 31 december 2004 de activiteiten met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's) verliepen. De Commissie zette dan ook uiteen dat er sprake leek te zijn van een additioneel en een aanvullend kapitaal en dat de daarvan verwachte winstgevendheid onvoldoende scheen. |
| --- | --- |

(31)

In het besluit tot inleiding van de procedure nam de Commissie aan, dat er een aanzienlijk additioneel en aanvullend kapitaal bestond, gezien de ongelijke verhouding tussen het aan Delcredere NV bij haar oprichting toegewezen kapitaal van 150 miljoen EUR en het kapitaal van [45-70] miljoen EUR dat binnen ONDD werd toegewezen aan de commerciële rekening waarop tussen 1 september 2003 en 31 december 2004 de activiteiten met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's) verliepen. De Commissie zette dan ook uiteen dat er sprake leek te zijn van een additioneel en een aanvullend kapitaal en dat de daarvan verwachte winstgevendheid onvoldoende scheen.

| (32) | Het feit dat ONDD en Delcredere NV niet aan onderdeel 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering hebben voldaan (zie de overwegingen (17) en (19)) — door geen gescheiden beheer en geen gescheiden boekhouding te creëren waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen verhandelbare en niet-verhandelbare risico's — maakte het voor de Commissie onmogelijk om in het stadium van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure nauwkeurig te bepalen wat de omvang van het „aanvullende kapitaal” is. In haar besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie de Belgische autoriteiten dan ook verzocht om aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering te voldoen en om haar mee te delen welke delen van het kapitaal dienden om de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare kortlopende risico's en die van de verhandelbare risico's te ondersteunen — vóór en na de overdracht ervan aan Delcredere NV. |
| --- | --- |

(32)

Het feit dat ONDD en Delcredere NV niet aan onderdeel 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering hebben voldaan (zie de overwegingen (17) en (19)) — door geen gescheiden beheer en geen gescheiden boekhouding te creëren waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen verhandelbare en niet-verhandelbare risico's — maakte het voor de Commissie onmogelijk om in het stadium van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure nauwkeurig te bepalen wat de omvang van het „aanvullende kapitaal” is. In haar besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie de Belgische autoriteiten dan ook verzocht om aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering te voldoen en om haar mee te delen welke delen van het kapitaal dienden om de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare kortlopende risico's en die van de verhandelbare risico's te ondersteunen — vóór en na de overdracht ervan aan Delcredere NV.

III.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (33) | De Commissie heeft binnen de gestelde termijnen van belanghebbenden geen opmerkingen ontvangen ten aanzien van de inleiding van de procedure. |
| --- | --- |

(33)

De Commissie heeft binnen de gestelde termijnen van belanghebbenden geen opmerkingen ontvangen ten aanzien van de inleiding van de procedure.

IV.   OPMERKINGEN VAN BELGIË

De maatregelen 1 en 2: Staatsgarantie voor verhandelbare risico's binnen ONDD en interne overdrachten van middelen ten behoeve van de verhandelbare risico's van ONDD

| (34) | België heeft verklaard dat ONDD zich steeds heeft toegelegd op de niet-verhandelbare risico's en dat deze risico's steeds het overgrote deel van zijn portefeuille hebben uitgemaakt. Na 1993 (12) en vóór de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie in mei 2004 was binnen ONDD de activiteit inzake verhandelbare risico's onbeduidend. Eind 2003 vertegenwoordigden de premies met betrekking tot deze activiteiten slechts ongeveer [0-1 %] van de portefeuille kortlopende risico's en bedroegen de verzekerde bedragen slechts ongeveer [...] miljoen EUR (zie tabel 1). Daarbij valt op dat het zeer lage percentage verhandelbare risico's dat toen werd gedekt, alleen kan worden verklaard doordat deze risico's aan een niet-verhandelbaar risico waren gekoppeld (13). |
| --- | --- |

(34)

België heeft verklaard dat ONDD zich steeds heeft toegelegd op de niet-verhandelbare risico's en dat deze risico's steeds het overgrote deel van zijn portefeuille hebben uitgemaakt. Na 1993 (12) en vóór de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie in mei 2004 was binnen ONDD de activiteit inzake verhandelbare risico's onbeduidend. Eind 2003 vertegenwoordigden de premies met betrekking tot deze activiteiten slechts ongeveer [0-1 %] van de portefeuille kortlopende risico's en bedroegen de verzekerde bedragen slechts ongeveer [...] miljoen EUR (zie tabel 1). Daarbij valt op dat het zeer lage percentage verhandelbare risico's dat toen werd gedekt, alleen kan worden verklaard doordat deze risico's aan een niet-verhandelbaar risico waren gekoppeld (13).

| (35) | Pas vanaf 1 mei 2004, bij de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie, is binnen de portefeuille van ONDD het evenwicht tussen verhandelbare en niet-verhandelbare kortlopende risico's verschoven, omdat het aandeel van de verhandelbare risico's binnen de portefeuille van ONDD (in termen van premies) is opgelopen van [0-1 %] in 2003 naar [15-20 %] in 2004 (zie tabel 1). Deze verandering is het gevolg van een automatische verschuiving van de categorie kortlopende niet-verhandelbare risico's naar de categorie kortlopende verhandelbare risico's op debiteuren in de tien nieuwe lidstaten van de Europese Unie. |
| --- | --- |

(35)

Pas vanaf 1 mei 2004, bij de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie, is binnen de portefeuille van ONDD het evenwicht tussen verhandelbare en niet-verhandelbare kortlopende risico's verschoven, omdat het aandeel van de verhandelbare risico's binnen de portefeuille van ONDD (in termen van premies) is opgelopen van [0-1 %] in 2003 naar [15-20 %] in 2004 (zie tabel 1). Deze verandering is het gevolg van een automatische verschuiving van de categorie kortlopende niet-verhandelbare risico's naar de categorie kortlopende verhandelbare risico's op debiteuren in de tien nieuwe lidstaten van de Europese Unie.

| (36) | Ten aanzien van maatregel 1 hebben de Belgische autoriteiten nog toegevoegd dat, wat de verhandelbare risico's betreft, de garantie van de Belgische Staat per 1 september 2003 is beëindigd door de overdracht van die risico's aan de commerciële rekening waarvoor ONDD de toestemming van de CDV had gekregen (14), precies omdat deze rekening geen staatsgarantie genoot (de activiteiten die een staatsgarantie genieten, vallen niet onder het toezicht van de CDV). |
| --- | --- |

(36)

Ten aanzien van maatregel 1 hebben de Belgische autoriteiten nog toegevoegd dat, wat de verhandelbare risico's betreft, de garantie van de Belgische Staat per 1 september 2003 is beëindigd door de overdracht van die risico's aan de commerciële rekening waarvoor ONDD de toestemming van de CDV had gekregen (14), precies omdat deze rekening geen staatsgarantie genoot (de activiteiten die een staatsgarantie genieten, vallen niet onder het toezicht van de CDV).

| (37) | Wat betreft de eventuele interne overdrachten van middelen naar verhandelbare risico's binnen ONDD, hebben de Belgische autoriteiten aangevoerd dat, gezien het onbeduidende volume van de activiteit van de verhandelbare risico's, enige overdracht van middelen ondenkbaar zou zijn en dat het hoe dan ook een de-minimismaatregel zou betreffen (15). |
| --- | --- |

(37)

Wat betreft de eventuele interne overdrachten van middelen naar verhandelbare risico's binnen ONDD, hebben de Belgische autoriteiten aangevoerd dat, gezien het onbeduidende volume van de activiteit van de verhandelbare risico's, enige overdracht van middelen ondenkbaar zou zijn en dat het hoe dan ook een de-minimismaatregel zou betreffen (15).

| (38) | De Belgische autoriteiten concluderen dat, wat de maatregelen 1 en 2 betreft, de bedragen die daarmee gemoeid zijn, ongeacht de hypothese, de-minimisbedragen zijn (16).

  Tabel 1


  Ontwikkeling premies en verzekerde bedragen voor kortlopende verhandelbare en niet-verhandelbare risico's (globale polissen exporteurs — kortlopend)













  (x 1000 EUR) |
| --- | --- |
| | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| Verhandelbare risico's | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | | | | | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | | | | | | | |
| Niet-verhandelbare risico's | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | [...] | [...] | [...] | [...] | | | |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Verzekerd bedrag | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| |
| Verhandelbare risico's | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | | | | | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | | | | | | | |
| Niet-verhandelbare risico's | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | [...] | [...] | [...] | [...] | | | |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Premies | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| in %) | | | | | | |
| | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| Verhandelbare risico's | [0-1 %] | [0-1 %] | [0-1 %] | [0-1 %] | [20-25 %] | [20-25 %] | [25-30 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | | | | | [20-25 %] | [15-20 %] | [15-20 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | | | | | | | |
| Niet-verhandelbare risico's | [99-100 %] | [99-100 %] | [99-100 %] | [99-100 %] | [75-80 %] | [75-80 %] | [70-75 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | [20-25 %] | [15-20 %] | [20-25 %] | [20-25 %] | | | |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] |
| Verzekerd bedrag | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % |
| | | | | | | |
| Verhandelbare risico's | [0-1 %] | [0-1 %] | [0-1 %] | [0-1 %] | [15-20 %] | [15-20 %] | [15-20 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | | | | | [15-20 %] | [10-15 %] | [10-15 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | | | | | | | |
| Niet-verhandelbare risico's | [99-100 %] | [99-100 %] | [99-100 %] | [99-100 %] | [80-85 %] | [80-85 %] | [80-85 %] |
| waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen) | [15-20 %] | [15-20 %] | [20-25 %] | [15-20 %] | | | |
| waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen) | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [0-5 %] | [5-10 %] |
| Premies | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % | 100,00 % |

(38)

De Belgische autoriteiten concluderen dat, wat de maatregelen 1 en 2 betreft, de bedragen die daarmee gemoeid zijn, ongeacht de hypothese, de-minimisbedragen zijn (16).

Tabel 1

Ontwikkeling premies en verzekerde bedragen voor kortlopende verhandelbare en niet-verhandelbare risico's (globale polissen exporteurs — kortlopend)

(x 1000 EUR)

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Verhandelbare risico's

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

Niet-verhandelbare risico's

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Verzekerd bedrag

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Verhandelbare risico's

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

Niet-verhandelbare risico's

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

[...]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Premies

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

in %)

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Verhandelbare risico's

[0-1 %]

[0-1 %]

[0-1 %]

[0-1 %]

[20-25 %]

[20-25 %]

[25-30 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[20-25 %]

[15-20 %]

[15-20 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

Niet-verhandelbare risico's

[99-100 %]

[99-100 %]

[99-100 %]

[99-100 %]

[75-80 %]

[75-80 %]

[70-75 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[20-25 %]

[15-20 %]

[20-25 %]

[20-25 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

Verzekerd bedrag

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

Verhandelbare risico's

[0-1 %]

[0-1 %]

[0-1 %]

[0-1 %]

[15-20 %]

[15-20 %]

[15-20 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[15-20 %]

[10-15 %]

[10-15 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

Niet-verhandelbare risico's

[99-100 %]

[99-100 %]

[99-100 %]

[99-100 %]

[80-85 %]

[80-85 %]

[80-85 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2004 (10 toetredende landen)

[15-20 %]

[15-20 %]

[20-25 %]

[15-20 %]

waarvan verhandelbaar sinds 2007 (2 toetredende landen)

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[0-5 %]

[5-10 %]

Premies

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

100,00 %

Maatregel 3: Het door ONDD aan Delcredere NV toegewezen kapitaal

| (39) | Om te rechtvaardigen dat het door ONDD aan Delcredere NV toegewezen kapitaal noodzakelijk was en beantwoordde aan het criterium van de particuliere investeerder, hebben de Belgische autoriteiten de volgende argumenten aangevoerd: 1) de transactie dient te worden beoordeeld binnen de context ervan, namelijk die van een overdracht van een bestaande activiteit in de vorm van een verzelfstandiging; 2) de inbreng van kapitaal is gerechtvaardigd op grond van de solvabiliteitsregels, en 3) het van de verhandelbare activiteiten van Delcredere NV verwachte rendement was afdoende om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen deze investering te doen. |
| --- | --- |

(39)

Om te rechtvaardigen dat het door ONDD aan Delcredere NV toegewezen kapitaal noodzakelijk was en beantwoordde aan het criterium van de particuliere investeerder, hebben de Belgische autoriteiten de volgende argumenten aangevoerd: 1) de transactie dient te worden beoordeeld binnen de context ervan, namelijk die van een overdracht van een bestaande activiteit in de vorm van een verzelfstandiging; 2) de inbreng van kapitaal is gerechtvaardigd op grond van de solvabiliteitsregels, en 3) het van de verhandelbare activiteiten van Delcredere NV verwachte rendement was afdoende om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen deze investering te doen.

1.   De transactie is een overdracht van bestaande activiteiten (18)

| (40) | De Belgische autoriteiten zijn van mening, dat de kapitaalinbreng dient te worden beoordeeld binnen de context ervan, namelijk die van een overdracht van een bestaande activiteit. Alle activiteiten die in Delcredere NV bij haar oprichting zijn ondergebracht, stemmen overeen met een overdracht van de portefeuille kortlopende activiteiten van ONDD. |
| --- | --- |

(40)

De Belgische autoriteiten zijn van mening, dat de kapitaalinbreng dient te worden beoordeeld binnen de context ervan, namelijk die van een overdracht van een bestaande activiteit. Alle activiteiten die in Delcredere NV bij haar oprichting zijn ondergebracht, stemmen overeen met een overdracht van de portefeuille kortlopende activiteiten van ONDD.

| (41) | In dat verband voeren de Belgische autoriteiten aan dat alle balansposten van de commerciële rekening met betrekking tot de commerciële activiteiten zijn overgedragen naar de openingsbalans van Delcredere NV. Aan de actiefzijde zijn alleen de schuldvorderingen overgedragen die rechtstreeks verband houden met verzekeringspolissen die reeds in de portefeuille zaten (de beleggingen zijn niet overgedragen). Aan de passiefzijde betreffen de overgedragen posten uitsluitend posten met betrekking tot de bestaande verzekeringsportefeuille, onder uitsluiting dus van het kapitaal, reserves en voorzieningen voor egalisatie en rampen (19). De Belgische autoriteiten beklemtonen dat de [45-70] miljoen EUR die aan de commerciële rekening zijn toegewezen, niet zijn overgedragen aan Delcredere NV, omdat voor het bepalen van de hoogte van het kapitaal een specifieke beoordeling is uitgevoerd. |
| --- | --- |

(41)

In dat verband voeren de Belgische autoriteiten aan dat alle balansposten van de commerciële rekening met betrekking tot de commerciële activiteiten zijn overgedragen naar de openingsbalans van Delcredere NV. Aan de actiefzijde zijn alleen de schuldvorderingen overgedragen die rechtstreeks verband houden met verzekeringspolissen die reeds in de portefeuille zaten (de beleggingen zijn niet overgedragen). Aan de passiefzijde betreffen de overgedragen posten uitsluitend posten met betrekking tot de bestaande verzekeringsportefeuille, onder uitsluiting dus van het kapitaal, reserves en voorzieningen voor egalisatie en rampen (19). De Belgische autoriteiten beklemtonen dat de [45-70] miljoen EUR die aan de commerciële rekening zijn toegewezen, niet zijn overgedragen aan Delcredere NV, omdat voor het bepalen van de hoogte van het kapitaal een specifieke beoordeling is uitgevoerd.

| (42) | De Belgische autoriteiten betogen, dat het aan de commerciële rekening toegewezen kapitaal geen relevant ijkpunt is voor het bepalen van de kapitaalvereisten van Delcredere NV. Het kapitaalvereiste van de commerciële rekening is berekend door een mechanische toepassing van de aan de regels van Richtlijn 2002/13/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 maart 2002 tot wijziging van Richtlijn 73/239/EEG van de Raad op het gebied van de solvabiliteitsmargevereisten voor schadeverzekeringsondernemingen (20) (hierna: „Solvency I-richtlijn”) beantwoordende prudentiële voorschriften om de erkenning van de CDV te verkrijgen voor de kortlopende activiteiten aangezien Delcredere NV niet langer een staatsgarantie genoot, maar dit kapitaal stemt niet overeen met het economische kapitaal dat vereist is om het risicoprofiel van deze activiteit te kunnen afdekken. |
| --- | --- |

(42)

De Belgische autoriteiten betogen, dat het aan de commerciële rekening toegewezen kapitaal geen relevant ijkpunt is voor het bepalen van de kapitaalvereisten van Delcredere NV. Het kapitaalvereiste van de commerciële rekening is berekend door een mechanische toepassing van de aan de regels van Richtlijn 2002/13/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 maart 2002 tot wijziging van Richtlijn 73/239/EEG van de Raad op het gebied van de solvabiliteitsmargevereisten voor schadeverzekeringsondernemingen (20) (hierna: „Solvency I-richtlijn”) beantwoordende prudentiële voorschriften om de erkenning van de CDV te verkrijgen voor de kortlopende activiteiten aangezien Delcredere NV niet langer een staatsgarantie genoot, maar dit kapitaal stemt niet overeen met het economische kapitaal dat vereist is om het risicoprofiel van deze activiteit te kunnen afdekken.

| (43) | Volgens de Belgische autoriteiten bestaat er een verschil tussen de houding van een particuliere investeerder die rendement op een nieuwe investering nastreeft, en een moedermaatschappij die haar bestaande activiteiten verzelfstandigt. De situatie anders beoordelen zou, volgens de Belgische autoriteiten, een overheidsbedrijf dwingen een economische activiteit van de hand te doen of te beëindigen indien dit voor een particuliere investeerder handelend in een markteconomie niet voldoende rendement oplevert, hetgeen een schending is van het in artikel 345 VWEU geformuleerde beginsel van de neutraliteit van overheidskapitaal. |
| --- | --- |

(43)

Volgens de Belgische autoriteiten bestaat er een verschil tussen de houding van een particuliere investeerder die rendement op een nieuwe investering nastreeft, en een moedermaatschappij die haar bestaande activiteiten verzelfstandigt. De situatie anders beoordelen zou, volgens de Belgische autoriteiten, een overheidsbedrijf dwingen een economische activiteit van de hand te doen of te beëindigen indien dit voor een particuliere investeerder handelend in een markteconomie niet voldoende rendement oplevert, hetgeen een schending is van het in artikel 345 VWEU geformuleerde beginsel van de neutraliteit van overheidskapitaal.

2.   De methoden gebruikt ter rechtvaardiging van het kapitaalbedrag van Delcredere NV

| (44) | De Belgische autoriteiten betogen dat in 2004 twee methoden konden worden overwogen om de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars te bepalen: a) de klassieke methode van het verzekeringsbedrijf in het algemeen, die is vastgesteld door de Solvency I-richtlijn en is gebaseerd op de vergoeding van de risico's (de premies dus) (premium based approach), en b) de methode op basis van de gedragen risico's (exposure based approach), zoals bijvoorbeeld de methode van de regels van Bazel voor de banksector en de methode van Standard & Poor's om het voor een kredietverzekeraar vereiste kapitaal te bepalen. |
| --- | --- |

(44)

De Belgische autoriteiten betogen dat in 2004 twee methoden konden worden overwogen om de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars te bepalen: a) de klassieke methode van het verzekeringsbedrijf in het algemeen, die is vastgesteld door de Solvency I-richtlijn en is gebaseerd op de vergoeding van de risico's (de premies dus) (premium based approach), en b) de methode op basis van de gedragen risico's (exposure based approach), zoals bijvoorbeeld de methode van de regels van Bazel voor de banksector en de methode van Standard & Poor's om het voor een kredietverzekeraar vereiste kapitaal te bepalen.

De geldende prudentiële voorschriften: Solvency I

| (45) | In het geval van Delcredere NV wordt, volgens de Belgische autoriteiten, met de methode van de Solvency I-richtlijn onvoldoende het volledige financiële profiel van een verzekeraar weergegeven. |
| --- | --- |

(45)

In het geval van Delcredere NV wordt, volgens de Belgische autoriteiten, met de methode van de Solvency I-richtlijn onvoldoende het volledige financiële profiel van een verzekeraar weergegeven.

| (46) | Volgens de Solvency I-richtlijn is de vereiste solvabiliteitsmarge gelijk aan de hoogste van twee uitkomsten, de ene op basis van het jaarlijkse bedrag aan premies of bijdragen, en de andere op basis van de gemiddelde betaalde schaden ten laste van de laatste drie boekjaren. In ieder geval bedraagt het absoluut vereiste minimum 3 miljoen EUR voor de periode 2004-2006 en 3,2 miljoen EUR voor de periode 2007-2009. |
| --- | --- |

(46)

Volgens de Solvency I-richtlijn is de vereiste solvabiliteitsmarge gelijk aan de hoogste van twee uitkomsten, de ene op basis van het jaarlijkse bedrag aan premies of bijdragen, en de andere op basis van de gemiddelde betaalde schaden ten laste van de laatste drie boekjaren. In ieder geval bedraagt het absoluut vereiste minimum 3 miljoen EUR voor de periode 2004-2006 en 3,2 miljoen EUR voor de periode 2007-2009.

| (47) | Aan de hand van deze regels komt ONDD uit op een minimumkapitaal voor Delcredere NV van ongeveer 3 tot 3,3 miljoen EUR
   (21) voor de periode 2005-2007, op basis van de gegevens in het ondernemingsplan (zie tabel 2). |
| --- | --- |

(47)

Aan de hand van deze regels komt ONDD uit op een minimumkapitaal voor Delcredere NV van ongeveer 3 tot 3,3 miljoen EUR
   (21) voor de periode 2005-2007, op basis van de gegevens in het ondernemingsplan (zie tabel 2).

| (48) | België voert aan, dat de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars sterker afhankelijk zijn van de gedragen risico's dan van de vergoeding van de risico's (de premies) en dat de methodes die op de gedragen risico's zijn gebaseerd (exposure-based approach) (zoals bijvoorbeeld i) artikel 8 van de wet van 1939 betreffende ONDD; ii) de methode van Standard & Poor's, en iii) de methode van de in het bankbedrijf toegepaste regels van Bazel) beter geschikt zijn dan de Solvency I-richtlijn, die op de vergoeding van de risico's is gebaseerd (premium-based approach). |
| --- | --- |

(48)

België voert aan, dat de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars sterker afhankelijk zijn van de gedragen risico's dan van de vergoeding van de risico's (de premies) en dat de methodes die op de gedragen risico's zijn gebaseerd (exposure-based approach) (zoals bijvoorbeeld i) artikel 8 van de wet van 1939 betreffende ONDD; ii) de methode van Standard & Poor's, en iii) de methode van de in het bankbedrijf toegepaste regels van Bazel) beter geschikt zijn dan de Solvency I-richtlijn, die op de vergoeding van de risico's is gebaseerd (premium-based approach).

| (49) | Volgens de Belgische autoriteiten is de door Delcredere NV verzekerde portefeuille risico's atypisch omdat zij, anders dan de meeste van haar concurrenten, voor het merendeel niet-verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering dekt. Het risiconiveau dat een dergelijke portefeuille inhoudt, ligt aanzienlijk hoger dan een portefeuille die uitsluitend of ten dele uit verhandelbare risico's bestaat, en zou volgens België rechtvaardigen dat prudentere regels worden gehanteerd. |
| --- | --- |

(49)

Volgens de Belgische autoriteiten is de door Delcredere NV verzekerde portefeuille risico's atypisch omdat zij, anders dan de meeste van haar concurrenten, voor het merendeel niet-verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering dekt. Het risiconiveau dat een dergelijke portefeuille inhoudt, ligt aanzienlijk hoger dan een portefeuille die uitsluitend of ten dele uit verhandelbare risico's bestaat, en zou volgens België rechtvaardigen dat prudentere regels worden gehanteerd.

De Exposure based approach: i) de toepassing van artikel 8 van de wet van 1939 betreffende ONDD op Delcredere NV

| (50) | De Belgische autoriteiten achten de toepassing van artikel 8 van de wet van 31 augustus 1939 betreffende een Nationale Delcrederedienst (22) (hierna: „de wet van 1939”) in dit geval geschikt, omdat deze is geïnspireerd op de exposure based approach. Belangrijk daarbij is aan te stippen dat artikel 8 van de wet van 1939 voor Delcredere NV geen normatieve inhoud heeft, omdat deze alleen op ONDD van toepassing is. |
| --- | --- |

(50)

De Belgische autoriteiten achten de toepassing van artikel 8 van de wet van 31 augustus 1939 betreffende een Nationale Delcrederedienst (22) (hierna: „de wet van 1939”) in dit geval geschikt, omdat deze is geïnspireerd op de exposure based approach. Belangrijk daarbij is aan te stippen dat artikel 8 van de wet van 1939 voor Delcredere NV geen normatieve inhoud heeft, omdat deze alleen op ONDD van toepassing is.

| (51) | Bovendien zijn de Belgische autoriteiten van oordeel dat artikel 8 van de wet van 1939, hoewel daarin het maximumbedrag is bepaald van de verbintenissen van ONDD als gevolg van activiteiten voor eigen rekening met een staatsgarantie, alsmede die voor rekening van de Staat, een minimum ijkpunt voor Delcredere NV is, die zelf geen staatsgarantie geniet. |
| --- | --- |

(51)

Bovendien zijn de Belgische autoriteiten van oordeel dat artikel 8 van de wet van 1939, hoewel daarin het maximumbedrag is bepaald van de verbintenissen van ONDD als gevolg van activiteiten voor eigen rekening met een staatsgarantie, alsmede die voor rekening van de Staat, een minimum ijkpunt voor Delcredere NV is, die zelf geen staatsgarantie geniet.

| (52) | Wanneer artikel 8, lid 1, van de wet van 1939 wordt toegepast (23), waarin is bepaald dat de verplichtingen niet méér mogen bedragen dan twintigmaal de som der dotatie en der algemene reserve, ramen (24) de Belgische autoriteiten het kapitaalvereiste van Delcredere NV op ongeveer 92 tot 106 miljoen EUR voor de periode 2005-2007 op basis van het ondernemingsplan (zie tabel 2). |
| --- | --- |

(52)

Wanneer artikel 8, lid 1, van de wet van 1939 wordt toegepast (23), waarin is bepaald dat de verplichtingen niet méér mogen bedragen dan twintigmaal de som der dotatie en der algemene reserve, ramen (24) de Belgische autoriteiten het kapitaalvereiste van Delcredere NV op ongeveer 92 tot 106 miljoen EUR voor de periode 2005-2007 op basis van het ondernemingsplan (zie tabel 2).

De Exposure based approach: ii) het door Standard & Poor's ontwikkelde model

| (53) | In hun opmerkingen verwijzen de Belgische autoriteiten naar de methode die Standard & Poor's heeft ontwikkeld om het kapitaal te bepalen dat een kredietverzekeraar nodig heeft. |
| --- | --- |

(53)

In hun opmerkingen verwijzen de Belgische autoriteiten naar de methode die Standard & Poor's heeft ontwikkeld om het kapitaal te bepalen dat een kredietverzekeraar nodig heeft.

| (54) | Om de hoogte van dit kapitaal te bepalen (25), maakt Standard & Poor's gebruik van een model dat is gebaseerd op de gedragen risico's (exposure based approach), gecombineerd met een waardering van de herverzekering van de verzekeraar. Het vereiste kapitaal wordt bepaald aan de hand van een methode waarin de brutoschade wordt vergeleken met de verzekerde brutobedragen (gross loss over gross exposure method) over een periode van (in de regel) 10 jaar. De hoogste ratio tijdens deze periode wordt vermenigvuldigd met een factor 1,25 en toegepast op de verwachte verzekerde bedragen, die worden gecorrigeerd om rekening te houden met de herverzekering. Dit model berust op de aanname dat de portefeuille van de verzekeraar redelijk goed gediversifieerd is, zowel geografisch als per businessline. |
| --- | --- |

(54)

Om de hoogte van dit kapitaal te bepalen (25), maakt Standard & Poor's gebruik van een model dat is gebaseerd op de gedragen risico's (exposure based approach), gecombineerd met een waardering van de herverzekering van de verzekeraar. Het vereiste kapitaal wordt bepaald aan de hand van een methode waarin de brutoschade wordt vergeleken met de verzekerde brutobedragen (gross loss over gross exposure method) over een periode van (in de regel) 10 jaar. De hoogste ratio tijdens deze periode wordt vermenigvuldigd met een factor 1,25 en toegepast op de verwachte verzekerde bedragen, die worden gecorrigeerd om rekening te houden met de herverzekering. Dit model berust op de aanname dat de portefeuille van de verzekeraar redelijk goed gediversifieerd is, zowel geografisch als per businessline.

| (55) | Hoewel de Belgische autoriteiten naar de methode van Standard & Poor's verwijzen, hebben zij daarvan geen gebruik gemaakt om het voor Delcredere NV vereiste kapitaalniveau te bepalen. |
| --- | --- |

(55)

Hoewel de Belgische autoriteiten naar de methode van Standard & Poor's verwijzen, hebben zij daarvan geen gebruik gemaakt om het voor Delcredere NV vereiste kapitaalniveau te bepalen.

De Exposure based approach: iii) toepassing van de regels van Bazel I op de kredietverzekeraar (Cooke-ratio)

| (56) | Volgens de Belgische autoriteiten zouden de regels van Bazel beter aangepast zijn om de solvabiliteit van kredietverzekeraars te beoordelen dan de geldende prudentiële voorschriften, d.w.z. de Solvency I-richtlijn. De aard van de activiteiten van kredietverzekeraars en het voorzorgsbeginsel rechtvaardigen het gebruik van de regels van Bazel. Volgens de Belgische autoriteiten valt kredietverzekering, wat het tegenpartijrisico betreft (in hoofdzaak het risico op wanbetaling door de debiteur), te vergelijken met kredietverschaffing door banken. Bovendien omvatten de activiteiten van Delcredere NV, anders dan die van andere particuliere kredietverzekeraars, in hoofdzaak kredietrisico's op debiteuren die gevestigd zijn in minder ontwikkelde of opkomende landen (risico's in zone 2 (26)). |
| --- | --- |

(56)

Volgens de Belgische autoriteiten zouden de regels van Bazel beter aangepast zijn om de solvabiliteit van kredietverzekeraars te beoordelen dan de geldende prudentiële voorschriften, d.w.z. de Solvency I-richtlijn. De aard van de activiteiten van kredietverzekeraars en het voorzorgsbeginsel rechtvaardigen het gebruik van de regels van Bazel. Volgens de Belgische autoriteiten valt kredietverzekering, wat het tegenpartijrisico betreft (in hoofdzaak het risico op wanbetaling door de debiteur), te vergelijken met kredietverschaffing door banken. Bovendien omvatten de activiteiten van Delcredere NV, anders dan die van andere particuliere kredietverzekeraars, in hoofdzaak kredietrisico's op debiteuren die gevestigd zijn in minder ontwikkelde of opkomende landen (risico's in zone 2 (26)).

| (57) | Zo zou, volgens de Belgische autoriteiten, de Cooke-ratio van de prudentiële voorschriften van Bazel I die een minimaal kapitaalvereiste oplegt dat overeenstemt met 8 % van de nettoverplichtingen, beter geschikt zijn om de solvabiliteit van kredietverzekeraars te beoordelen. |
| --- | --- |

(57)

Zo zou, volgens de Belgische autoriteiten, de Cooke-ratio van de prudentiële voorschriften van Bazel I die een minimaal kapitaalvereiste oplegt dat overeenstemt met 8 % van de nettoverplichtingen, beter geschikt zijn om de solvabiliteit van kredietverzekeraars te beoordelen.

| (58) | Uit de notulen van de raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 blijkt dat deze zich op de Cooke-ratio heeft gebaseerd om het vereiste kapitaal voor Delcredere NV te bepalen, zij het rekening houdende met de noodzaak om Delcredere NV voldoende geloofwaardig te maken ten opzichte van haar concurrenten. |
| --- | --- |

(58)

Uit de notulen van de raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 blijkt dat deze zich op de Cooke-ratio heeft gebaseerd om het vereiste kapitaal voor Delcredere NV te bepalen, zij het rekening houdende met de noodzaak om Delcredere NV voldoende geloofwaardig te maken ten opzichte van haar concurrenten.

| (59) | De ratio die de Belgische autoriteiten in hun berekeningen hebben gehanteerd, bedraagt immers niet 8 % zoals voorgeschreven door de regels van Bazel I, maar 10 % om te voorzien in een veiligheidsbuffer. |
| --- | --- |

(59)

De ratio die de Belgische autoriteiten in hun berekeningen hebben gehanteerd, bedraagt immers niet 8 % zoals voorgeschreven door de regels van Bazel I, maar 10 % om te voorzien in een veiligheidsbuffer.

| (60) | Het kapitaal dat ONDD zo voor Delcredere NV heeft bepaald en dat wordt vermeld (27) in de bij de toezichthouder ingediende financiële plannen en in de informatienotitie van 20 april 2004, op basis waarvan de raad van bestuur in beginsel heeft ingestemd met de oprichting van Delcredere NV met een geplaatst kapitaal van 150 miljoen EUR, bedroeg voor eind 2006 ongeveer 68 tot 74 miljoen EUR (zie tabel 2). In de gehanteerde hypothesen wordt alleen rekening gehouden met de dekking van risico's in zone 2 en in de tien landen die in mei 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden. |
| --- | --- |

(60)

Het kapitaal dat ONDD zo voor Delcredere NV heeft bepaald en dat wordt vermeld (27) in de bij de toezichthouder ingediende financiële plannen en in de informatienotitie van 20 april 2004, op basis waarvan de raad van bestuur in beginsel heeft ingestemd met de oprichting van Delcredere NV met een geplaatst kapitaal van 150 miljoen EUR, bedroeg voor eind 2006 ongeveer 68 tot 74 miljoen EUR (zie tabel 2). In de gehanteerde hypothesen wordt alleen rekening gehouden met de dekking van risico's in zone 2 en in de tien landen die in mei 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden.

| (61) | Daarentegen wordt in het strategiedocument van 28 september 2004 (28) het kapitaal door ONDD aan de hand van de Cooke-ratio (10 % van de nettoverplichtingen) voor de periode 2005-2007 geraamd op ongeveer 74 tot 101 miljoen EUR. Anders dan bij de financiële prognoses uit de notitie van april 2004, is in de financiële prognoses van september 2004 wel rekening gehouden met de dekking van alle kortlopende risico's, dus ook de volledige zones 1 en 2. Die notitie concludeert (eigen vert.) dat „een gestort kapitaal van 100 miljoen EUR volstaat voor het uitoefenen van de kortlopende activiteiten globale polissen exporteurs tot 2007, maar dit zal in de periode nadien moeten worden herzien”. |
| --- | --- |

(61)

Daarentegen wordt in het strategiedocument van 28 september 2004 (28) het kapitaal door ONDD aan de hand van de Cooke-ratio (10 % van de nettoverplichtingen) voor de periode 2005-2007 geraamd op ongeveer 74 tot 101 miljoen EUR. Anders dan bij de financiële prognoses uit de notitie van april 2004, is in de financiële prognoses van september 2004 wel rekening gehouden met de dekking van alle kortlopende risico's, dus ook de volledige zones 1 en 2. Die notitie concludeert (eigen vert.) dat „een gestort kapitaal van 100 miljoen EUR volstaat voor het uitoefenen van de kortlopende activiteiten globale polissen exporteurs tot 2007, maar dit zal in de periode nadien moeten worden herzien”.

| (62) | De Belgische autoriteiten zijn van mening dat de toepassing van de Cooke-ratio geen geschikte methode is om de kapitaalvereisten op te splitsen tussen verhandelbare en niet-verhandelbare activiteiten, omdat de methode op basis van de Cooke-ratio, die wordt toegepast op de bedragen van de verplichtingen, volgens hen tot een zekere lineariteit leidt doordat onvoldoende rekening wordt gehouden met het uiteenlopende karakter van de verschillende onderliggende risico's. |
| --- | --- |

(62)

De Belgische autoriteiten zijn van mening dat de toepassing van de Cooke-ratio geen geschikte methode is om de kapitaalvereisten op te splitsen tussen verhandelbare en niet-verhandelbare activiteiten, omdat de methode op basis van de Cooke-ratio, die wordt toegepast op de bedragen van de verplichtingen, volgens hen tot een zekere lineariteit leidt doordat onvoldoende rekening wordt gehouden met het uiteenlopende karakter van de verschillende onderliggende risico's.

Toepassing van de methode van de Solvency II-richtlijn met gebruik van interne modellen voor politieke risico's

| (63) | De Solvency II-regels vallen onder Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II) (29) (hierna: „de Solvency II-richtlijn”). |
| --- | --- |

(63)

De Solvency II-regels vallen onder Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II) (29) (hierna: „de Solvency II-richtlijn”).

| (64) | Om een opsplitsing te kunnen maken tussen de kapitaalvereisten voor verhandelbare en voor niet-verhandelbare activiteiten, heeft ONDD in 2011 een methode uitgewerkt die hij beter geschikt acht. Het gaat om de standaard Solvency II-formule (30), die is ontwikkeld in het kader van de Quantitative Impact Study 5 (QIS 5), aangevuld met een intern model voor de vaststelling van het solvabiliteitskapitaalvereiste ter dekking van politieke risico's, dat zo is gekalibreerd dat dit een solvabiliteit oplevert die overeenstemt met een A-rating, en die wordt toegepast volgens de betreffende parameters voor 2004. |
| --- | --- |

(64)

Om een opsplitsing te kunnen maken tussen de kapitaalvereisten voor verhandelbare en voor niet-verhandelbare activiteiten, heeft ONDD in 2011 een methode uitgewerkt die hij beter geschikt acht. Het gaat om de standaard Solvency II-formule (30), die is ontwikkeld in het kader van de Quantitative Impact Study 5 (QIS 5), aangevuld met een intern model voor de vaststelling van het solvabiliteitskapitaalvereiste ter dekking van politieke risico's, dat zo is gekalibreerd dat dit een solvabiliteit oplevert die overeenstemt met een A-rating, en die wordt toegepast volgens de betreffende parameters voor 2004.

| (65) | Volgens de Belgische autoriteiten mag geredelijk worden aangenomen dat een bedachtzame particuliere investeerder zich in 2004 op die methode had gebaseerd. |
| --- | --- |

(65)

Volgens de Belgische autoriteiten mag geredelijk worden aangenomen dat een bedachtzame particuliere investeerder zich in 2004 op die methode had gebaseerd.

| (66) | De standaard Solvency II-formule (QIS 5) is door ONDD toegepast op alle risico's met uitzondering van de politieke risico's. Volgens de Belgische autoriteiten valt bij kredietverzekeringen het politieke risico te vergelijken met een vorm van rampenrisico. Bij kredietverzekeringen is het rampenrisico volgens de Belgische autoriteiten momenteel echter moeilijk in beeld te krijgen met de standaard Solvency II QIS 5-formule. Bijgevolg is het volgens hen gerechtvaardigd om een intern model te hanteren om de kapitaalvereisten van politieke risico's te ramen. |
| --- | --- |

(66)

De standaard Solvency II-formule (QIS 5) is door ONDD toegepast op alle risico's met uitzondering van de politieke risico's. Volgens de Belgische autoriteiten valt bij kredietverzekeringen het politieke risico te vergelijken met een vorm van rampenrisico. Bij kredietverzekeringen is het rampenrisico volgens de Belgische autoriteiten momenteel echter moeilijk in beeld te krijgen met de standaard Solvency II QIS 5-formule. Bijgevolg is het volgens hen gerechtvaardigd om een intern model te hanteren om de kapitaalvereisten van politieke risico's te ramen.

| (67) | Volgens die methode bedraagt het kapitaalvereiste van Delcredere NV naar raming (31) ongeveer 80 tot 99 miljoen EUR voor de periode 2005-2007 en ongeveer [125-150] miljoen EUR in 2009 op basis van het ondernemingsplan (zie tabel 2). Het grootste deel van dit kapitaalvereiste is afkomstig van de dekking van het politieke risico. |
| --- | --- |

(67)

Volgens die methode bedraagt het kapitaalvereiste van Delcredere NV naar raming (31) ongeveer 80 tot 99 miljoen EUR voor de periode 2005-2007 en ongeveer [125-150] miljoen EUR in 2009 op basis van het ondernemingsplan (zie tabel 2). Het grootste deel van dit kapitaalvereiste is afkomstig van de dekking van het politieke risico.

| (68) | De Belgische autoriteiten hebben, na een verzoek in die zin van de Commissie, het kapitaalvereiste van Delcredere NV geraamd aan de hand van de standaard Solvency II-formule (QIS 5) voor alle soorten risico's (daaronder begrepen het politieke risico). In dat geval zou de kapitaalvereiste van Delcredere NV minder dan 23 tot 25 miljoen EUR bedragen voor de periode 2005-2007 (32) en minder dan [25-50] miljoen EUR voor 2009 (zie tabel 2).
  Tabel 2
  Vaststelling kapitaalvereiste van Delcredere NV door ONDD/de Belgische autoriteiten voor de jaren 2005, 2007 en 2009 in twee groeiscenario's en volgens verschillende methoden











  (x mln EUR) |
| --- | --- |
| | Methode | Scenario (33) | Beschouw-de periode | Kapitaalvereiste verhandel-bare risico's | Kapitaalvereiste niet-verhandel-bare risico's | Totaal |
| Op basis van het ondernemingsplan | Solvency I
  volgens de opmerkingen van december 2011 | A (3 %) | Eind 2005 | 3,0 | 3,0 | 3 (34) |
| Eind 2007 | 3,2 | 3,2 | 3,2 (34) |
| B (6 %) | Eind 2005 | 3,0 | 3,0 | 3,0 (34) |
| Eind 2007 | 3,2 | 3,2 | 3,3 (34) |
| Artikel 8 van de wet van 1939
  volgens de opmerkingen van december 2011 | A (3 %) | Eind 2005 | | | 92 |
| Eind 2007 | | | 97 |
| Eind 2009 | | | [100-125] |
| B (6 %) | Eind 2005 | | | 95 |
| Eind 2007 | | | 106 |
| Eind 2009 | | | [100-125] |
| Cooke-ratio/Bazel I
  (10 % van de nettoverplichtingen)
  volgens notulen raad van bestuur van 20.4.2001 en zoals ingediend bij toezichthouder | A (3 %) | Eind 2006 | | | 68,2 |
| B (6 %) | Eind 2006 | | | 74,3 |
| Cooke-ratio/Bazel I
  (met 10 % van de nettoverplichtingen)
  volgens strategiedocument van 28.9.2004 | A (3 %) | Eind 2005 | | | 73,5 |
| Eind 2007 | | | 92,2 |
| B (6 %) | Eind 2005 | | | 77,4 |
| Eind 2007 | | | 100,7 |
| Cooke-ratio/Bazel I
  (met 10 % van de nettoverplichtingen)
  volgens de opmerkingen van december 2011 | A (3 %) | Eind 2009 | | | [100-125] |
| B (6 %) | Eind 2009 | | | [125-150] |
| Solvency II, „standaard”-methode (2011)
  volgens de opmerkingen van december 2011, bijlage B10 | A (3 %) | Eind 2005 | 7,0 | 48,0 | 55,0 |
| Eind 2007 | 9,0 | 56,0 | 65,0 |
| Eind 2009 | [10-20] | [65-80] | [75-100] |
| B (6 %) | Eind 2005 | 8,0 | 51,0 | 59,0 |
| Eind 2007 | 10,0 | 64,0 | 74,0 |
| Eind 2009 | [5-15] | [70-85] | [75-100] |
| Solvency II met gebruik van interne modellen voor politieke risico's
  volgens de opmerkingen van december 2011 | A (3 %) | Eind 2005 | 7,0 | 73,0 | 80,0 |
| Eind 2007 | 9,0 | 81,0 | 90,0 |
| Eind 2009 | [5-15] | [110-135] | [125-150] |
| B (6 %) | Eind 2005 | 8,0 | 74,0 | 82,0 |
| Eind 2007 | 10,0 | 89,0 | 99,0 |
| Eind 2009 | [5-15] | [120-135] | [125-150] |
| Kapitaal (QIS 5 + intern model) gecorrigeerd

  (zie overweging (76)), inclusief gecumuleerde winst
   (35) | A (3 %) | Eind 2005 | 9,8 | 90,2 | 100,0 |
| Eind 2007 | 10,8 | 91,7 | 102,5 |
| Eind 2009 | [5-15] | [130-145] | [135-160] |
| B (6 %) | Eind 2005 | 9,8 | 90,2 | 100 |
| Eind 2007 | 11 | 92,3 | 103,3 |
| Eind 2009 | [10-20] | [140-155] | [150-175] |
| Op basis van de reële cijfers | Toegewezen gestort kapitaal
  volgens de opmerkingen van 31.5.2012 | | Eind 2011 | [40-80] | [70-110] | 150,0 |

(68)

De Belgische autoriteiten hebben, na een verzoek in die zin van de Commissie, het kapitaalvereiste van Delcredere NV geraamd aan de hand van de standaard Solvency II-formule (QIS 5) voor alle soorten risico's (daaronder begrepen het politieke risico). In dat geval zou de kapitaalvereiste van Delcredere NV minder dan 23 tot 25 miljoen EUR bedragen voor de periode 2005-2007 (32) en minder dan [25-50] miljoen EUR voor 2009 (zie tabel 2).

Tabel 2

Vaststelling kapitaalvereiste van Delcredere NV door ONDD/de Belgische autoriteiten voor de jaren 2005, 2007 en 2009 in twee groeiscenario's en volgens verschillende methoden

(x mln EUR)

Methode

Scenario (33)

Beschouw-de periode

Kapitaalvereiste verhandel-bare risico's

Kapitaalvereiste niet-verhandel-bare risico's

Totaal

Op basis van het ondernemingsplan

Solvency I

volgens de opmerkingen van december 2011

A (3 %)

Eind 2005

3,0

3,0

3 (34)

Eind 2007

3,2

3,2

3,2 (34)

B (6 %)

Eind 2005

3,0

3,0

3,0 (34)

Eind 2007

3,2

3,2

3,3 (34)

Artikel 8 van de wet van 1939

volgens de opmerkingen van december 2011

A (3 %)

Eind 2005

92

Eind 2007

97

Eind 2009

[100-125]

B (6 %)

Eind 2005

95

Eind 2007

106

Eind 2009

[100-125]

Cooke-ratio/Bazel I

(10 % van de nettoverplichtingen)

volgens notulen raad van bestuur van 20.4.2001 en zoals ingediend bij toezichthouder

A (3 %)

Eind 2006

68,2

B (6 %)

Eind 2006

74,3

Cooke-ratio/Bazel I

(met 10 % van de nettoverplichtingen)

volgens strategiedocument van 28.9.2004

A (3 %)

Eind 2005

73,5

Eind 2007

92,2

B (6 %)

Eind 2005

77,4

Eind 2007

100,7

Cooke-ratio/Bazel I

(met 10 % van de nettoverplichtingen)

volgens de opmerkingen van december 2011

A (3 %)

Eind 2009

[100-125]

B (6 %)

Eind 2009

[125-150]

Solvency II, „standaard”-methode (2011)

volgens de opmerkingen van december 2011, bijlage B10

A (3 %)

Eind 2005

7,0

48,0

55,0

Eind 2007

9,0

56,0

65,0

Eind 2009

[10-20]

[65-80]

[75-100]

B (6 %)

Eind 2005

8,0

51,0

59,0

Eind 2007

10,0

64,0

74,0

Eind 2009

[5-15]

[70-85]

[75-100]

Solvency II met gebruik van interne modellen voor politieke risico's

volgens de opmerkingen van december 2011

A (3 %)

Eind 2005

7,0

73,0

80,0

Eind 2007

9,0

81,0

90,0

Eind 2009

[5-15]

[110-135]

[125-150]

B (6 %)

Eind 2005

8,0

74,0

82,0

Eind 2007

10,0

89,0

99,0

Eind 2009

[5-15]

[120-135]

[125-150]

Kapitaal (QIS 5 + intern model) gecorrigeerd

  (zie overweging (76)), inclusief gecumuleerde winst
   (35)

A (3 %)

Eind 2005

9,8

90,2

100,0

Eind 2007

10,8

91,7

102,5

Eind 2009

[5-15]

[130-145]

[135-160]

B (6 %)

Eind 2005

9,8

90,2

100

Eind 2007

11

92,3

103,3

Eind 2009

[10-20]

[140-155]

[150-175]

Op basis van de reële cijfers

Toegewezen gestort kapitaal

volgens de opmerkingen van 31.5.2012

Eind 2011

[40-80]

[70-110]

150,0

| (69) | In zijn opmerkingen van 16 en 31 mei 2012 heeft ONDD uiteengezet dat er, na de strategische beslissingen in de periode 2007-2009 (bijv. aanpassing van de herverzekeringsstrategie, ontwikkeling van de risicoparameters van de portefeuille niet-verhandelbare risico's) die niet gepland stonden in zijn strategische plan van 2004, interne kapitaaloverdrachten hebben plaatsgevonden van de activiteiten met betrekking tot niet-verhandelbare risico's naar die met betrekking tot verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(69)

In zijn opmerkingen van 16 en 31 mei 2012 heeft ONDD uiteengezet dat er, na de strategische beslissingen in de periode 2007-2009 (bijv. aanpassing van de herverzekeringsstrategie, ontwikkeling van de risicoparameters van de portefeuille niet-verhandelbare risico's) die niet gepland stonden in zijn strategische plan van 2004, interne kapitaaloverdrachten hebben plaatsgevonden van de activiteiten met betrekking tot niet-verhandelbare risico's naar die met betrekking tot verhandelbare risico's.

3.   Het beginsel van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie

| (70) | Volgens de Belgische autoriteiten voldoet de inbreng door ONDD van startkapitaal bij de oprichting van Delcredere NV aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie. |
| --- | --- |

(70)

Volgens de Belgische autoriteiten voldoet de inbreng door ONDD van startkapitaal bij de oprichting van Delcredere NV aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie.

Rendement volgens de prognoses van 2004

| (71) | In de notitie van april 2004 rekende ONDD, volgens het scenario 1B dat uitgaat van een groei van de activiteiten met 6 %, met een Return on Equity (hierna: „RoE”) van 1,3 % tot 1,5 % voor de eerste drie jaren (2005, 2006 en 2007) dat Delcredere NV werkzaam is, wanneer met egalisatievoorzieningen rekening wordt gehouden, en van 2,2 % tot 2,9 % voor diezelfde jaren, wanneer de egalisatievoorzieningen niet worden meegerekend.
  Tabel 3
  Financiële prognoses van april 2004 (voor zone 1 „10 toetredende landen” + zone 2)











  (x 1000 EUR) |
| --- | --- |
| | Scenario 1A:
  3 % groei | Scenario 1 B:
  6 % groei |
| | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 |
| Resultaat van het verzekeringsbedrijf | – 527 | – 536 | – 543 | 47 | 389 | 763 |
| Resultaat van de beheersactiviteiten | 1 643 | 1 692 | 1 742 | 1 749 | 1 885 | 2 029 |
| Technisch resultaat | 1 116 | 1 156 | 1 199 | 1 797 | 2 274 | 2 792 |
| Dotatie aan de egalisatievoorziening | – 837 | – 867 | – 899 | – 1 347 | – 1 706 | – 2 094 |
| Technisch resultaat ná egalisatievoorziening | 279 | 289 | 300 | 449 | 569 | 698 |
| Financieel resultaat | 2 360 | 2 468 | 2 577 | 2 369 | 2 499 | 2 641 |
| Belastingen | – 871 | – 910 | – 949 | – 930 | – 1 012 | – 1 102 |
| Resultaat | 1 768 | 1 847 | 1 927 | 1 888 | 2 055 | 2 237 |
| Eigen vermogen | 150 000 | 150 000 | 150 000 | 150 000 | 150 000 | 150 000 |
| Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal) | 1,2 % | 1,2 % | 1,3 % | 1,3 % | 1,4 % | 1,5 % |
| Resultaat + egalisatievoorziening | 2 605 | 2 715 | 2 826 | 3 235 | 3 761 | 4 331 |
| RoE vóór egalisatievoorziening
  (resultaat + egalisatievoorziening)/kapitaal | 1,7 % | 1,8 % | 1,9 % | 2,2 % | 2,5 % | 2,9 % |
| Cashflow | 5 744 | 5 190 | 5 803 | 6 634 | 6 557 | 7 742 |
| Voor de activiteit minimaal vereiste kapitaal | 68 186 | 74 319 |
| Bron: ONDD:

  Het gaat om de financiële prognoses uit bijlage 8, blz. 70 (de notitie die onder de titel „Création d'une société anonyme” op 20 april 2004 aan de raad van bestuur van ONDD is gepresenteerd) bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011. |

(71)

In de notitie van april 2004 rekende ONDD, volgens het scenario 1B dat uitgaat van een groei van de activiteiten met 6 %, met een Return on Equity (hierna: „RoE”) van 1,3 % tot 1,5 % voor de eerste drie jaren (2005, 2006 en 2007) dat Delcredere NV werkzaam is, wanneer met egalisatievoorzieningen rekening wordt gehouden, en van 2,2 % tot 2,9 % voor diezelfde jaren, wanneer de egalisatievoorzieningen niet worden meegerekend.

Tabel 3

Financiële prognoses van april 2004 (voor zone 1 „10 toetredende landen” + zone 2)

(x 1000 EUR)

Scenario 1A:

3 % groei

Scenario 1 B:

6 % groei

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Resultaat van het verzekeringsbedrijf

– 527

– 536

– 543

47

389

763

Resultaat van de beheersactiviteiten

1 643

1 692

1 742

1 749

1 885

2 029

Technisch resultaat

1 116

1 156

1 199

1 797

2 274

2 792

Dotatie aan de egalisatievoorziening

– 837

– 867

– 899

– 1 347

– 1 706

– 2 094

Technisch resultaat ná egalisatievoorziening

279

289

300

449

569

698

Financieel resultaat

2 360

2 468

2 577

2 369

2 499

2 641

Belastingen

– 871

– 910

– 949

– 930

– 1 012

– 1 102

Resultaat

1 768

1 847

1 927

1 888

2 055

2 237

Eigen vermogen

150 000

150 000

150 000

150 000

150 000

150 000

Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal)

1,2 %

1,2 %

1,3 %

1,3 %

1,4 %

1,5 %

Resultaat + egalisatievoorziening

2 605

2 715

2 826

3 235

3 761

4 331

RoE vóór egalisatievoorziening

(resultaat + egalisatievoorziening)/kapitaal

1,7 %

1,8 %

1,9 %

2,2 %

2,5 %

2,9 %

Cashflow

5 744

5 190

5 803

6 634

6 557

7 742

Voor de activiteit minimaal vereiste kapitaal

68 186

74 319

Bron: ONDD:

Het gaat om de financiële prognoses uit bijlage 8, blz. 70 (de notitie die onder de titel „Création d'une société anonyme” op 20 april 2004 aan de raad van bestuur van ONDD is gepresenteerd) bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011.

| (72) | In de notitie die op 28 september 2004 — dus ná de oprichting van Delcredere NV op 23 september 2004 — aan de raad van bestuur van ONDD is overgemaakt, ging ONDD (in het „dynamische” scenario, met een groei van 6 %) uit van een RoE van 1,3 tot 1,9 % per jaar in de periode 2005-2007, wanneer met egalisatievoorzieningen rekening wordt gehouden, en van 2,8 tot 4,3 % voor diezelfde jaren, wanneer de egalisatievoorzieningen niet worden meegerekend. De financiële prognoses van september 2004 leveren uitkomsten op die licht afwijken van die van april 2004, omdat de prognoses van 2004 zijn gebaseerd op een ruimer geheel van activiteiten (de volledige zone 1). Bovendien zijn bepaalde hypothesen in september 2004 herzien.

  Tabel 4


  Financiële prognoses — september 2004 (voor de volledige zone 1 en zone 2)












  (x 1000 EUR)· |
| --- | --- |
| | Scenario 1A:
  3 % groei | Scenario 1 B:
  6 % groei |
| | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 |
| Resultaat van het verzekeringsbedrijf (36) | – 229 | 49 | 292 | 330 | 924 | 1 504 |
| waarvan niet-verhandelbare risico's (zone 2) | 378 | 688 | 970 | 918 | 1 537 | 2 148 |
| waarvan verhandelbare risico's (zone 1 „10 toetredende landen”) | – 619 | – 579 | – 545 | – 600 | – 553 | – 511 |
| waarvan overige verhandelbare risico's (zone 1 „Overige landen”) | 13 | – 12 | 3 | 31 | 43 | 109 |
| Resultaat van de beheersactiviteiten | 1 662 | 1 734 | 1 805 | 1 768 | 1 924 | 2 086 |
| Technisch resultaat | 1 433 | 1 783 | 2 096 | 2 097 | 2 848 | 3 590 |
| Dotatie aan de egalisatievoorziening | – 1 066 | – 1 383 | – 1 672 | – 1 564 | – 2 182 | – 2 392 |
| Technisch resultaat ná egalisatievoorziening | 367 | 400 | 425 | 533 | 667 | 1 197 |
| Financieel resultaat | 1 366 | 1 470 | 1 581 | 1 375 | 1 500 | 1 642 |
| Belastingen | – 568 | – 637 | – 706 | – 626 | – 735 | – 981 |
| Resultaat | 1 165 | 1 233 | 1 300 | 1 282 | 1 432 | 1 858 |
| Eigen vermogen | 100 000 | 100 000 | 100 000 | 100 000 | 100 000 | 100 000 |
| Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal) | 1,2 % | 1,2 % | 1,3 % | 1,3 % | 1,4 % | 1,9 % |
| Resultaat + egalisatievoorziening | 2 231 | 2 616 | 2 972 | 2 846 | 3 614 | 4 251 |
| RoE vóór egalisatievoorziening

  (Resultaat + egalisatievoorziening)/kapitaal | 2,2 % | 2,6 % | 3,0 % | 2,8 % | 3,6 % | 4,3 % |
| Cashflow | 5 358 | 5 152 | 6 080 | 6 233 | 6 471 | 7 796 |
| Voor de activiteit minimaal vereiste kapitaal | 73 506 | 82 798 | 92 150 | 77 419 | 88 931 | 100 696 |
| Bron: ONDD:
  Het betreft hier de financiële prognoses die te vinden zijn op blz. 28 en in bijlage 9 bij de op 28 september 2004 aan de raad van bestuur van ONDD gepresenteerde notitie met als titel „Lignes directrices stratégiques pour l'ONDD et sa SA”, op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediend als bijlage 10 bij hun opmerkingen. |

(72)

In de notitie die op 28 september 2004 — dus ná de oprichting van Delcredere NV op 23 september 2004 — aan de raad van bestuur van ONDD is overgemaakt, ging ONDD (in het „dynamische” scenario, met een groei van 6 %) uit van een RoE van 1,3 tot 1,9 % per jaar in de periode 2005-2007, wanneer met egalisatievoorzieningen rekening wordt gehouden, en van 2,8 tot 4,3 % voor diezelfde jaren, wanneer de egalisatievoorzieningen niet worden meegerekend. De financiële prognoses van september 2004 leveren uitkomsten op die licht afwijken van die van april 2004, omdat de prognoses van 2004 zijn gebaseerd op een ruimer geheel van activiteiten (de volledige zone 1). Bovendien zijn bepaalde hypothesen in september 2004 herzien.

Tabel 4

Financiële prognoses — september 2004 (voor de volledige zone 1 en zone 2)

(x 1000 EUR)·

Scenario 1A:

3 % groei

Scenario 1 B:

6 % groei

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Resultaat van het verzekeringsbedrijf (36)

– 229

49

292

330

924

1 504

waarvan niet-verhandelbare risico's (zone 2)

378

688

970

918

1 537

2 148

waarvan verhandelbare risico's (zone 1 „10 toetredende landen”)

– 619

– 579

– 545

– 600

– 553

– 511

waarvan overige verhandelbare risico's (zone 1 „Overige landen”)

13

– 12

3

31

43

109

Resultaat van de beheersactiviteiten

1 662

1 734

1 805

1 768

1 924

2 086

Technisch resultaat

1 433

1 783

2 096

2 097

2 848

3 590

Dotatie aan de egalisatievoorziening

– 1 066

– 1 383

– 1 672

– 1 564

– 2 182

– 2 392

Technisch resultaat ná egalisatievoorziening

367

400

425

533

667

1 197

Financieel resultaat

1 366

1 470

1 581

1 375

1 500

1 642

Belastingen

– 568

– 637

– 706

– 626

– 735

– 981

Resultaat

1 165

1 233

1 300

1 282

1 432

1 858

Eigen vermogen

100 000

100 000

100 000

100 000

100 000

100 000

Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal)

1,2 %

1,2 %

1,3 %

1,3 %

1,4 %

1,9 %

Resultaat + egalisatievoorziening

2 231

2 616

2 972

2 846

3 614

4 251

RoE vóór egalisatievoorziening

(Resultaat + egalisatievoorziening)/kapitaal

2,2 %

2,6 %

3,0 %

2,8 %

3,6 %

4,3 %

Cashflow

5 358

5 152

6 080

6 233

6 471

7 796

Voor de activiteit minimaal vereiste kapitaal

73 506

82 798

92 150

77 419

88 931

100 696

Bron: ONDD:

Het betreft hier de financiële prognoses die te vinden zijn op blz. 28 en in bijlage 9 bij de op 28 september 2004 aan de raad van bestuur van ONDD gepresenteerde notitie met als titel „Lignes directrices stratégiques pour l'ONDD et sa SA”, op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediend als bijlage 10 bij hun opmerkingen.

| (73) | In tegenstelling tot de notitie van april 2004 wordt de RoE berekend op basis van 100 miljoen EUR gestort kapitaal, zonder rekening te houden met de verder geïnvesteerde, maar niet gestorte 50 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(73)

In tegenstelling tot de notitie van april 2004 wordt de RoE berekend op basis van 100 miljoen EUR gestort kapitaal, zonder rekening te houden met de verder geïnvesteerde, maar niet gestorte 50 miljoen EUR.

| (74) | Wat betreft de van voor de activiteit van de verhandelbare risico's verwachte RoE, hebben de Belgische autoriteiten verklaard dat de uitsplitsing zoals die in het op 28 september 2004 aan de raad van bestuur overhandigde strategiedocument (37) is gemaakt, niet in aanmerking mag worden genomen om het rendement van de activiteiten met betrekking tot verhandelbare en niet-verhandelbare risico's te analyseren. De Belgische autoriteiten hebben verklaard (38) dat deze prognoses abnormaal zijn, omdat de schaderatio fors is overschat voor de risico's die in 2004 verhandelbaar werden, terwijl geen rekening is gehouden met de mogelijkheid voor een verzekeraar om de premies aan te passen ingeval de daadwerkelijk vastgestelde schade hoog oploopt. De Belgische autoriteiten herhalen dat de raad van bestuur van ONDD zich niet op de in bijlage 9 bij het strategiedocument gemaakte opsplitsing heeft gebaseerd om een besluit te nemen over het kapitalisatieniveau van Delcredere NV. |
| --- | --- |

(74)

Wat betreft de van voor de activiteit van de verhandelbare risico's verwachte RoE, hebben de Belgische autoriteiten verklaard dat de uitsplitsing zoals die in het op 28 september 2004 aan de raad van bestuur overhandigde strategiedocument (37) is gemaakt, niet in aanmerking mag worden genomen om het rendement van de activiteiten met betrekking tot verhandelbare en niet-verhandelbare risico's te analyseren. De Belgische autoriteiten hebben verklaard (38) dat deze prognoses abnormaal zijn, omdat de schaderatio fors is overschat voor de risico's die in 2004 verhandelbaar werden, terwijl geen rekening is gehouden met de mogelijkheid voor een verzekeraar om de premies aan te passen ingeval de daadwerkelijk vastgestelde schade hoog oploopt. De Belgische autoriteiten herhalen dat de raad van bestuur van ONDD zich niet op de in bijlage 9 bij het strategiedocument gemaakte opsplitsing heeft gebaseerd om een besluit te nemen over het kapitalisatieniveau van Delcredere NV.

Rendement volgens de ex post uitgevoerde prognoses van 2011

| (75) | Deze prognoses van 2004 hebben dus niet gediend als basis voor de uitsplitsing van de prognoses voor verhandelbare en niet-verhandelbare risico's die de Commissie in juni 2011 zijn verschaft. De opmerkingen van juni 2011 zijn dan weer gebaseerd op de periode vóór 2004 en op de prestaties van de toenmalige concurrenten van Delcredere NV. België is van mening dat de in de opmerkingen van juni 2011 gehanteerde benadering het best de redenering weergeeft die een particuliere investeerder in 2004 had kunnen volgen, terwijl een en ander toch aansluit bij het geconsolideerde resultaat. |
| --- | --- |

(75)

Deze prognoses van 2004 hebben dus niet gediend als basis voor de uitsplitsing van de prognoses voor verhandelbare en niet-verhandelbare risico's die de Commissie in juni 2011 zijn verschaft. De opmerkingen van juni 2011 zijn dan weer gebaseerd op de periode vóór 2004 en op de prestaties van de toenmalige concurrenten van Delcredere NV. België is van mening dat de in de opmerkingen van juni 2011 gehanteerde benadering het best de redenering weergeeft die een particuliere investeerder in 2004 had kunnen volgen, terwijl een en ander toch aansluit bij het geconsolideerde resultaat.

| (76) | In hun opmerkingen van juni 2011 hebben de Belgische autoriteiten een raming gemaakt van het rendement voor de activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's ten opzichte van het voor die activiteit toegewezen kapitaal geraamd aan de hand van het Solvency II-model (standaard QIS 5-formule en intern model), een methode die achteraf is ontwikkeld op verzoek van de Commissie. Daarbij dient te worden opgemerkt dat het verschil tussen het minimum kapitaalvereiste in dit model (82 miljoen EUR) en het daadwerkelijk gestorte kapitaal (100 miljoen EUR) is toegewezen aan de activiteiten met betrekking tot verhandelbare en niet-verhandelbare risico's naar rato van hun respectieve aandeel in het minimumkapitaal van 82 miljoen EUR. Een en ander levert voor de verhandelbare risico's een door ONDD geraamd „bijgesteld” kapitaal op, dat voor 2005 uitkomt op 9,8 miljoen EUR (39) (zie tabel 5). |
| --- | --- |

(76)

In hun opmerkingen van juni 2011 hebben de Belgische autoriteiten een raming gemaakt van het rendement voor de activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's ten opzichte van het voor die activiteit toegewezen kapitaal geraamd aan de hand van het Solvency II-model (standaard QIS 5-formule en intern model), een methode die achteraf is ontwikkeld op verzoek van de Commissie. Daarbij dient te worden opgemerkt dat het verschil tussen het minimum kapitaalvereiste in dit model (82 miljoen EUR) en het daadwerkelijk gestorte kapitaal (100 miljoen EUR) is toegewezen aan de activiteiten met betrekking tot verhandelbare en niet-verhandelbare risico's naar rato van hun respectieve aandeel in het minimumkapitaal van 82 miljoen EUR. Een en ander levert voor de verhandelbare risico's een door ONDD geraamd „bijgesteld” kapitaal op, dat voor 2005 uitkomt op 9,8 miljoen EUR (39) (zie tabel 5).

| (77) | Op basis van de herziene financiële prognoses zoals die in 2011 door de Belgische autoriteiten zijn ingediend en op basis van hun ramingen van het aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's toegewezen kapitaal zoals die in overweging (76) zijn uiteengezet, wordt het rendement van de activiteit van de verhandelbare risico's voor 2005-2007, zoals dat door de Belgische autoriteiten is bepaald, in de onderstaande tabel gepresenteerd.

  Tabel 5


  Financiële prognoses volgens herberekening van 2011 (40)













  (x 1000 EUR) |
| --- | --- |
| | Scenario 1B:
  (6 % groei)
  Verhandelbare risico's | Scenario 1 B:
  (6 % groei)
  Niet-verhandelbare risico's |
| Financiële prognoses | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 | Budget 2005 | Budget 2006 | Budget 2007 |
| Resultaat van het verzekeringsbedrijf | 656 | 516 | 596 | – 326 | 408 | 908 |
| Resultaat van de beheersactiviteiten | 292 | 329 | 363 | 1 476 | 1 596 | 1 723 |
| Technisch resultaat vóór voorzieningen | 948 | 845 | 959 | 1 150 | 2 004 | 2 631 |
| Dotatie aan de egalisatievoorziening | – 328 | – 347 | – 368 | – 1 236 | – 1 835 | – 2 024 |
| Technisch resultaat ná egalisatievoorziening | 620 | 497 | 591 | -86 | 170 | 607 |
| Financieel resultaat | 280 | 347 | 374 | 1 095 | 1 153 | 1 268 |
| Belastingen | – 297 | – 279 | – 318 | – 330 | – 456 | – 664 |
| Resultaat na belasting | 603 | 566 | 646 | 679 | 866 | 1 212 |
| Gecorrigeerd kapitaal (QIS 5 + intern model) (41) | 9 756 | 10 322 | 10 969 | 90 244 | 91 110 | 92 321 |
| Gecorrigeerd kapitaal + egalisatievoorziening | 9 756 | 10 437 | 11 205 | 90 244 | 91 743 | 93 671 |
| Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal) | 6,2 % | 5,5 % | 5,9 % | 0,8 % | 1,0 % | 1,3 % |
| Resultaat + egalisatievoorziening | 823 | 799 | 893 | 1 511 | 2 068 | 2 519 |
| RoE vóór egalisatievoorziening | 8,4 % | 7,7 % | 8,0 % | 1,7 % | 2,3 % | 2,7 % |

(77)

Op basis van de herziene financiële prognoses zoals die in 2011 door de Belgische autoriteiten zijn ingediend en op basis van hun ramingen van het aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's toegewezen kapitaal zoals die in overweging (76) zijn uiteengezet, wordt het rendement van de activiteit van de verhandelbare risico's voor 2005-2007, zoals dat door de Belgische autoriteiten is bepaald, in de onderstaande tabel gepresenteerd.

Tabel 5

Financiële prognoses volgens herberekening van 2011 (40)

(x 1000 EUR)

Scenario 1B:

(6 % groei)

Verhandelbare risico's

Scenario 1 B:

(6 % groei)

Niet-verhandelbare risico's

Financiële prognoses

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Budget 2005

Budget 2006

Budget 2007

Resultaat van het verzekeringsbedrijf

656

516

596

– 326

408

908

Resultaat van de beheersactiviteiten

292

329

363

1 476

1 596

1 723

Technisch resultaat vóór voorzieningen

948

845

959

1 150

2 004

2 631

Dotatie aan de egalisatievoorziening

– 328

– 347

– 368

– 1 236

– 1 835

– 2 024

Technisch resultaat ná egalisatievoorziening

620

497

591

-86

170

607

Financieel resultaat

280

347

374

1 095

1 153

1 268

Belastingen

– 297

– 279

– 318

– 330

– 456

– 664

Resultaat na belasting

603

566

646

679

866

1 212

Gecorrigeerd kapitaal (QIS 5 + intern model) (41)

9 756

10 322

10 969

90 244

91 110

92 321

Gecorrigeerd kapitaal + egalisatievoorziening

9 756

10 437

11 205

90 244

91 743

93 671

Return on Equity (RoE) (resultaat/kapitaal)

6,2 %

5,5 %

5,9 %

0,8 %

1,0 %

1,3 %

Resultaat + egalisatievoorziening

823

799

893

1 511

2 068

2 519

RoE vóór egalisatievoorziening

8,4 %

7,7 %

8,0 %

1,7 %

2,3 %

2,7 %

| (78) | De Belgische autoriteiten hebben de RoE berekend op basis van 100 miljoen EUR gestort kapitaal, zonder rekening te houden met de verder geïnvesteerde 50 miljoen EUR, die pas in 2009 is gestort. |
| --- | --- |

(78)

De Belgische autoriteiten hebben de RoE berekend op basis van 100 miljoen EUR gestort kapitaal, zonder rekening te houden met de verder geïnvesteerde 50 miljoen EUR, die pas in 2009 is gestort.

| (79) | Wat betreft de twijfel die in het besluit tot inleiding van de procedure werd geformuleerd, namelijk dat een particuliere investeerder een vergoeding voor dit niet-gestorte kapitaal zou eisen omdat hij dit in het geval van een faillissement zou verliezen, hebben de Belgische autoriteiten geantwoord dat zij hun standpunt handhaven, namelijk dat het kapitaal van 50 miljoen EUR bij de berekening van het rendement pas in aanmerking mag worden genomen wanneer het ook daadwerkelijk is gestort. Volgens de Belgische autoriteiten zou een faillissement (in de aanname dat daarbij het resterende gedeelte van het geplaatste kapitaal zou worden aangesproken) alleen tot gevolg hebben dat de looptijd van dit soort investering zou worden bekort. Daaraan voegden zij nog toe dat ONDD dit kapitaal van 50 miljoen EUR, totdat het in 2009 werd gestort, vrij op de markt kon beleggen om een overeenkomstig rendement te kunnen krijgen. |
| --- | --- |

(79)

Wat betreft de twijfel die in het besluit tot inleiding van de procedure werd geformuleerd, namelijk dat een particuliere investeerder een vergoeding voor dit niet-gestorte kapitaal zou eisen omdat hij dit in het geval van een faillissement zou verliezen, hebben de Belgische autoriteiten geantwoord dat zij hun standpunt handhaven, namelijk dat het kapitaal van 50 miljoen EUR bij de berekening van het rendement pas in aanmerking mag worden genomen wanneer het ook daadwerkelijk is gestort. Volgens de Belgische autoriteiten zou een faillissement (in de aanname dat daarbij het resterende gedeelte van het geplaatste kapitaal zou worden aangesproken) alleen tot gevolg hebben dat de looptijd van dit soort investering zou worden bekort. Daaraan voegden zij nog toe dat ONDD dit kapitaal van 50 miljoen EUR, totdat het in 2009 werd gestort, vrij op de markt kon beleggen om een overeenkomstig rendement te kunnen krijgen.

| (80) | Bovendien ligt, volgens de Belgische autoriteiten, een rendementspercentage van 2 % (dat wordt gebruikt in de prognoses van 2004 en dat in aanmerking wordt genomen in de berekeningen in tabel 5) lager dan het percentage dat een particuliere investeerder waarschijnlijk had gehanteerd. Door een rendementspercentage van 3,5 % te hanteren, hebben de Belgische autoriteiten bepaald dat de rendementsprognose van de verhandelbare activiteiten (ROE gecorrigeerd voor de egalisatievoorziening) in de periode 2005-2007 zou uitkomen tussen 9,7 en 10,4 % (tegenover 7,7 tot 8,4 % bij een rentevoet van 2 %) (42). |
| --- | --- |

(80)

Bovendien ligt, volgens de Belgische autoriteiten, een rendementspercentage van 2 % (dat wordt gebruikt in de prognoses van 2004 en dat in aanmerking wordt genomen in de berekeningen in tabel 5) lager dan het percentage dat een particuliere investeerder waarschijnlijk had gehanteerd. Door een rendementspercentage van 3,5 % te hanteren, hebben de Belgische autoriteiten bepaald dat de rendementsprognose van de verhandelbare activiteiten (ROE gecorrigeerd voor de egalisatievoorziening) in de periode 2005-2007 zou uitkomen tussen 9,7 en 10,4 % (tegenover 7,7 tot 8,4 % bij een rentevoet van 2 %) (42).

Het gebruik van de RoR-ratio

| (81) | De Belgische autoriteiten zijn van oordeel dat de meest geschikte methode om het van een investering te verwachten rendement te ramen, de Economic Return on Revenue (hierna „RoR”) is, ook al komt dat percentage niet in de vooraf opgestelde financiële prognoses (het ondernemingsplan van ONDD) voor. Deze indicator wordt berekend door de technische inkomsten (vóór dotatie aan de egalisatievoorziening) af te zetten tegen de omzet (verzekeringspremies). Volgens de Belgische autoriteiten is de RoR het meest geschikt omdat:






  a) | deze wordt berekend vóór vorming van de egalisatievoorziening, die door de Belgische toezichthouders wordt geëist en die bedoeld is om de resultaten in de tijd in evenwicht te houden en om eventuele toekomstige verliezen uit toekomstige activiteiten te dekken; |
| --- | --- | --- |

(81)

De Belgische autoriteiten zijn van oordeel dat de meest geschikte methode om het van een investering te verwachten rendement te ramen, de Economic Return on Revenue (hierna „RoR”) is, ook al komt dat percentage niet in de vooraf opgestelde financiële prognoses (het ondernemingsplan van ONDD) voor. Deze indicator wordt berekend door de technische inkomsten (vóór dotatie aan de egalisatievoorziening) af te zetten tegen de omzet (verzekeringspremies). Volgens de Belgische autoriteiten is de RoR het meest geschikt omdat:

a)

deze wordt berekend vóór vorming van de egalisatievoorziening, die door de Belgische toezichthouders wordt geëist en die bedoeld is om de resultaten in de tijd in evenwicht te houden en om eventuele toekomstige verliezen uit toekomstige activiteiten te dekken;

| b) | de RoR het rendement van het kredietverzekeringsbedrijf nauwkeurig weergeeft, door dat af te zonderen van het louter financiële rendement. Deze ratio geeft dus het rendement met betrekking tot de „kern” van het kredietverzekeringsbedrijf weer. |
| --- | --- |

b)

de RoR het rendement van het kredietverzekeringsbedrijf nauwkeurig weergeeft, door dat af te zonderen van het louter financiële rendement. Deze ratio geeft dus het rendement met betrekking tot de „kern” van het kredietverzekeringsbedrijf weer.

| (82) | Met een RoR van 16,5 % in 2005 en van 18,5 % in 2006 zou Delcredere NV veel rendabeler (43) zijn dan de drie grote spelers op het gebied van kredietverzekering — Coface met 9,7 % in 2005 en 10,9 % in 2006, Euler Hermes met 16,0 % in 2005 et 16,9 % in 2006, en Atradius met 9,3 % in 2005 en 11,9 % in 2006. |
| --- | --- |

(82)

Met een RoR van 16,5 % in 2005 en van 18,5 % in 2006 zou Delcredere NV veel rendabeler (43) zijn dan de drie grote spelers op het gebied van kredietverzekering — Coface met 9,7 % in 2005 en 10,9 % in 2006, Euler Hermes met 16,0 % in 2005 et 16,9 % in 2006, en Atradius met 9,3 % in 2005 en 11,9 % in 2006.

Bepaling van het verwachte rendement

| (83) | In reactie op een opmerking van de Commissie dat het weinig waarschijnlijk is dat een particuliere investeerder zich uitsluitend op de RoR-ratio baseert om het rendement te beoordelen van de investering waarin hij wil toestemmen, hebben de Belgische autoriteiten twee nieuwe methoden voorgesteld om te verantwoorden dat het rendement van Delcredere NV afdoende was op het tijdstip dat zij werd gekapitaliseerd. Het betreft: a) het Capital Asset Pricing Model (CAPM) (44), waarmee de rendementseis kan worden geraamd die de markt aan een financieel actief stelt afhankelijk van het daaraan verbonden risico, en b) een benchmarking van de rendabiliteit van kredietverzekeraars. |
| --- | --- |

(83)

In reactie op een opmerking van de Commissie dat het weinig waarschijnlijk is dat een particuliere investeerder zich uitsluitend op de RoR-ratio baseert om het rendement te beoordelen van de investering waarin hij wil toestemmen, hebben de Belgische autoriteiten twee nieuwe methoden voorgesteld om te verantwoorden dat het rendement van Delcredere NV afdoende was op het tijdstip dat zij werd gekapitaliseerd. Het betreft: a) het Capital Asset Pricing Model (CAPM) (44), waarmee de rendementseis kan worden geraamd die de markt aan een financieel actief stelt afhankelijk van het daaraan verbonden risico, en b) een benchmarking van de rendabiliteit van kredietverzekeraars.

| (84) | Volgens het CAPM worden de kapitaalkosten bepaald aan de hand van de volgende formule:





  Kapitaalkosten = risicovrij rendement + risico-opslag voor het kapitaal
  Kapitaalkosten = risicovrij rendement + Beta-coëfficiënt van het actief (*) [opslag marktrisico]

  waarbij de Beta-coëfficient staat voor de volatiliteit van het rendement van het betrokken actief ten opzichte van het marktrendement. |
| --- | --- |

(84)

Volgens het CAPM worden de kapitaalkosten bepaald aan de hand van de volgende formule:

Kapitaalkosten = risicovrij rendement + risico-opslag voor het kapitaal

Kapitaalkosten = risicovrij rendement + Beta-coëfficiënt van het actief (*) [opslag marktrisico]

waarbij de Beta-coëfficient staat voor de volatiliteit van het rendement van het betrokken actief ten opzichte van het marktrendement.

| (85) | De Belgische autoriteiten hebben een raming van de kapitaalkosten van Delcredere NV gemaakt, zoals weergegeven in het onderstaande schema. |
| --- | --- |

(85)

De Belgische autoriteiten hebben een raming van de kapitaalkosten van Delcredere NV gemaakt, zoals weergegeven in het onderstaande schema.

Image

| (86) | Volgens de ramingen van ONDD op basis van het CAPM zou een particuliere investeerder in het Belgische schadeverzekeringsbedrijf in 2004 een rendement van ten minste 7 tot 8 % hebben geëist. |
| --- | --- |

(86)

Volgens de ramingen van ONDD op basis van het CAPM zou een particuliere investeerder in het Belgische schadeverzekeringsbedrijf in 2004 een rendement van ten minste 7 tot 8 % hebben geëist.

| (87) | Om de benchmark te bepalen van het historische rendement in deze bedrijfstak, hebben de Belgische autoriteiten een steekproef van verzekeraars samengesteld waarin de verzekeraars werden opgenomen die voldoen aan de volgende criteria: a) Europese spelers, b) van wie kredietverzekering de hoofdactiviteit is, c) die in hoofdzaak actief zijn in de sector van de verhandelbare risico's en met ook activiteiten op het gebied van niet-verhandelbare risico's, met uitsluiting van ondernemingen ten aanzien waarvan een staatssteunprocedure loopt, of die ná 2004 zijn opgericht, en met uitsluiting van ondernemingen die een dochteronderneming zijn van een onderneming die in de steekproef is opgenomen. Deze steekproef omvat elf verzekeringsondernemingen. Volgens de Belgische autoriteiten valt, voor de kredietverzekeraars die in hoofdzaak actief zijn in de sector van de verhandelbare risico's, een gemiddelde ROE van 6 tot 7,5 % waar te nemen, afhankelijk van de beschouwde periode (d.w.z. of de crisisjaren wel of niet worden meegerekend). De gemiddelde RoE voor deze elf verzekeringsondernemingen in 2004 bedraagt 7,8 %, vergeleken met 13,3 % voor de gemiddelde ROE van de drie referentiespelers op de markt (zie tabel 6).

  Tabel 6:


  Door België verschafte rendementsbenchmark voor kredietverzekeraars


























  Methode voor het selecteren van de steekproef met het oog op het bepalen van een benchmark van de ROE voor verhandelbare risico's | | ROE (46), Periode 2000-2009 (in %) |
| --- | --- | --- | --- |
| Onderneming | Hoofd-kantoor in: | Aandeel verhan-delbare risico's (raming) (47) | Bruto-premies Mln €, | ROE | Gemiddelden |
| Filtercriterium | Omvang steekproef | | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2001-04 | 2003-04 | 2001 -09 |
| ߦ | Kredietverzekeraars lid van ICISA en Berner Unie (48) |

(87)

Om de benchmark te bepalen van het historische rendement in deze bedrijfstak, hebben de Belgische autoriteiten een steekproef van verzekeraars samengesteld waarin de verzekeraars werden opgenomen die voldoen aan de volgende criteria: a) Europese spelers, b) van wie kredietverzekering de hoofdactiviteit is, c) die in hoofdzaak actief zijn in de sector van de verhandelbare risico's en met ook activiteiten op het gebied van niet-verhandelbare risico's, met uitsluiting van ondernemingen ten aanzien waarvan een staatssteunprocedure loopt, of die ná 2004 zijn opgericht, en met uitsluiting van ondernemingen die een dochteronderneming zijn van een onderneming die in de steekproef is opgenomen. Deze steekproef omvat elf verzekeringsondernemingen. Volgens de Belgische autoriteiten valt, voor de kredietverzekeraars die in hoofdzaak actief zijn in de sector van de verhandelbare risico's, een gemiddelde ROE van 6 tot 7,5 % waar te nemen, afhankelijk van de beschouwde periode (d.w.z. of de crisisjaren wel of niet worden meegerekend). De gemiddelde RoE voor deze elf verzekeringsondernemingen in 2004 bedraagt 7,8 %, vergeleken met 13,3 % voor de gemiddelde ROE van de drie referentiespelers op de markt (zie tabel 6).

Tabel 6:

Door België verschafte rendementsbenchmark voor kredietverzekeraars

Methode voor het selecteren van de steekproef met het oog op het bepalen van een benchmark van de ROE voor verhandelbare risico's

ROE (46), Periode 2000-2009 (in %)

Onderneming

Hoofd-kantoor in:

Aandeel verhan-delbare risico's (raming) (47)

Bruto-premies Mln €,

ROE

Gemiddelden

Filtercriterium

Omvang steekproef

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2001-04

2003-04

2001 -09

ߦ

Kredietverzekeraars lid van ICISA en Berner Unie (48)

115

Cesce

Spanje

60

51 (49)

2,3

5,2

7,3

6,0

3,5

8,3

2,3

– 24,0

10,4

4,1

4,5

1,8

KUKE

Polen

60

7

– 9,0

0,5

1,9

5,5

7,9

4,9

5,3

8,1

– 14,6

– 0,3

3,7

1,2

| ߦ | Europese kredietverzekeraars (51) |
| --- | --- |

ߦ

Europese kredietverzekeraars (51)

47

COSEC

Portugal

90

37

1,5

1,7

– 5,1

8,1

7,3

2,2

6,0

– 9,0

1,8

1,5

1,5

1,6

Prisma

Duitsland

100

36

0,0

4,8

6,8

4,7

5,6

9,3

12,9

17,1

9,5

15,9

7,6

6,6

7,5

9,9

| ߦ | Ondernemingen met kredietverzekering als hoofdactiviteit en in hoofdzaak actief op gebied verhandelbare risico's (45) |
| --- | --- |

ߦ

Ondernemingen met kredietverzekering als hoofdactiviteit en in hoofdzaak actief op gebied verhandelbare risico's (45)

19

Credit y Caucion

Spanje

100

341

9,0

13,7

14,3

16,0

21,1

17,6

14,3

13,7

15,2

53,7

0,5

17,3

19,4

18,5

Baez

Bulgarije

60

0,5

4,7

8,7

5,3

11,5

10,6

14,2

4,7

4,7

9,2

| ߦ | Uitsluiting ondernemingen waartegen een staatssteunprocedure loopt (nl. SACE en SACE BT) |
| --- | --- |

ߦ

Uitsluiting ondernemingen waartegen een staatssteunprocedure loopt (nl. SACE en SACE BT)

16

Garant

Oostenrijk

50

4

– 7,3

– 5,6

0,6

1,3

3,2

-10,7

-7,3

-7,3

-3,1

Mehib

Hongarije

90

6 (49)

0,2

0,8

2,2

0,8

-2,3

0,4

5,7

8,2

| ߦ | uitsluiting ondernemingen opgericht nà 2004 en/of die een dochteronderneming zijn van een andere onderneming die al op de lijst voorkomt |
| --- | --- |

ߦ

uitsluiting ondernemingen opgericht nà 2004 en/of die een dochteronderneming zijn van een andere onderneming die al op de lijst voorkomt

11

Atradius

Nederland

90

1079

1,8

– 17,5

3,4

10,1

16,8

14,5

19,4

– 22,1

– 12,5

– 0,5

6,8

1,5

Euler Hermes

Frankrijk

96

1567

13,7

13,2

16,7

14,5

18,4

17,7

17,3

21,8

4,5

1,3

15,7

16,4

13,9

COFACE

Frankrijk

83

903

11,3

11,8

9,2

3,2

13,2

11,5

13,4

11,2

15,1

3,7

– 15,0

9,3

12,4

7,3

Gemiddelde (50)

11,0

5,0

3,4

7,0

7,8

8,9

8,4

9,8

4,6

-0,8

5,8

7,4

6,0

Gemiddelde (50) van de 3 referentiespelers

8,1

0,8

10,4

13,3

16,0

14,3

18,8

-4,6

-8,7

8,2

11,9

7,6

Gemiddelde (50) van spelers van vergelijkbare grootte

3,1

4,7

5,3

5,8

6,2

6,2

6,4

8,0

2,2

4,7

5,5

5,3

| (88) | Volgens de Belgische autoriteiten sluit het voor de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's verwachte rendement vóór egalisatievoorziening (ROE vóór egalisatievoorziening), volgens de in 2011 door de Belgische autoriteiten herberekende financiële prognoses in scenario 1B (zie tabel 5), aan bij de rendementsverwachtingen die een particuliere investeerder in 2004 zou hebben gehad (zoals die door de Belgische autoriteiten waren berekend op basis van de kapitaalkosten in het CAPM en op basis van de rendementsbenchmarks van kredietverzekeraars (zie, onderscheidenlijk, overweging (86) en (87)). |
| --- | --- |

(88)

Volgens de Belgische autoriteiten sluit het voor de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's verwachte rendement vóór egalisatievoorziening (ROE vóór egalisatievoorziening), volgens de in 2011 door de Belgische autoriteiten herberekende financiële prognoses in scenario 1B (zie tabel 5), aan bij de rendementsverwachtingen die een particuliere investeerder in 2004 zou hebben gehad (zoals die door de Belgische autoriteiten waren berekend op basis van de kapitaalkosten in het CAPM en op basis van de rendementsbenchmarks van kredietverzekeraars (zie, onderscheidenlijk, overweging (86) en (87)).

Boekhoudkundige scheiding

| (89) | Ingevolge het verzoek van de Commissie aan België in haar besluit tot inleiding van de procedure om te voldoen aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering waarin voor het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's een gescheiden beheer en een gescheiden boekhouding wordt geëist, hebben de Belgische autoriteiten geantwoord dat een dergelijke boekhoudkundige scheiding niet vereist is. Na 1 januari 2005 zijn de kortlopende activiteiten (verhandelbare en niet-verhandelbare risico's) uitgeoefend binnen Delcredere NV in het kader van de overdracht van bestaande activiteiten. Volgens de Belgische autoriteiten is het niet noodzakelijk een gescheiden boekhouding in te voeren, gezien Delcredere nv niet langer ondersteuning van de Staat geniet, zelfs niet voor de activiteiten die zij met betrekking tot niet-verhandelbare risico's uitoefent. |
| --- | --- |

(89)

Ingevolge het verzoek van de Commissie aan België in haar besluit tot inleiding van de procedure om te voldoen aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering waarin voor het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's een gescheiden beheer en een gescheiden boekhouding wordt geëist, hebben de Belgische autoriteiten geantwoord dat een dergelijke boekhoudkundige scheiding niet vereist is. Na 1 januari 2005 zijn de kortlopende activiteiten (verhandelbare en niet-verhandelbare risico's) uitgeoefend binnen Delcredere NV in het kader van de overdracht van bestaande activiteiten. Volgens de Belgische autoriteiten is het niet noodzakelijk een gescheiden boekhouding in te voeren, gezien Delcredere nv niet langer ondersteuning van de Staat geniet, zelfs niet voor de activiteiten die zij met betrekking tot niet-verhandelbare risico's uitoefent.

V.   BEOORDELING VAN DE STEUN

V.1   AANWEZIGHEID VAN STAATSSTEUN

| (90) | Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn, behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(90)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn, behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (91) | In een eerste fase dient de Commissie na te gaan of de betrokken maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Daarom toetst zij in de volgende delen de maatregelen aan de verschillende criteria om staatssteun te kunnen vaststellen. |
| --- | --- |

(91)

In een eerste fase dient de Commissie na te gaan of de betrokken maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Daarom toetst zij in de volgende delen de maatregelen aan de verschillende criteria om staatssteun te kunnen vaststellen.

V.1.1.   Het bestaan van een voordeel

V.1.1.1   Het bestaan van een voordeel als gevolg van de staatsgarantie (maatregel 1) en van eventuele interne overdrachten binnen ONDD van middelen naar verhandelbare risico's (maatregel 2)

| (92) | Volgens de punten 3.1 en 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering geeft de staatsgarantie die een exportkredietverzekeraar geniet, deze potentieel een financieel voordeel boven zijn concurrenten. Zo zag het onderzoek dat op 23 februari 2011 is ingeleid (zie overweging (26)), met name op de garantie van de Belgische Staat die ONDD genoot voor zijn activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(92)

Volgens de punten 3.1 en 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering geeft de staatsgarantie die een exportkredietverzekeraar geniet, deze potentieel een financieel voordeel boven zijn concurrenten. Zo zag het onderzoek dat op 23 februari 2011 is ingeleid (zie overweging (26)), met name op de garantie van de Belgische Staat die ONDD genoot voor zijn activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's.

| (93) | Vanaf 1 september 2003 is een zogeheten „commerciële” rekening, die volgens de Belgische autoriteiten geen staatsgarantie geniet, toegewezen aan de activiteiten van ONDD met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's). |
| --- | --- |

(93)

Vanaf 1 september 2003 is een zogeheten „commerciële” rekening, die volgens de Belgische autoriteiten geen staatsgarantie geniet, toegewezen aan de activiteiten van ONDD met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's).

| (94) | Omdat er binnen ONDD geen gescheiden boekhouding werd gevoerd waardoor zou kunnen worden onderscheiden tussen het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's, is de Belgische autoriteiten verzocht aan te geven welk gedeelte van de staatsgarantie kon worden geacht tot en met 31 augustus 2003 te zijn verleend aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's. Voorts is de Belgische autoriteiten verzocht de bewijzen te verschaffen dat aan deze garantie een eind is gekomen per 31 augustus 2003 — en niet bij de oprichting van Delcredere NV per 1 januari 2005. |
| --- | --- |

(94)

Omdat er binnen ONDD geen gescheiden boekhouding werd gevoerd waardoor zou kunnen worden onderscheiden tussen het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's, is de Belgische autoriteiten verzocht aan te geven welk gedeelte van de staatsgarantie kon worden geacht tot en met 31 augustus 2003 te zijn verleend aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's. Voorts is de Belgische autoriteiten verzocht de bewijzen te verschaffen dat aan deze garantie een eind is gekomen per 31 augustus 2003 — en niet bij de oprichting van Delcredere NV per 1 januari 2005.

| (95) | De Belgische autoriteiten hebben bevestigd dat ONDD in 1993 het verlenen van dekking voor risico's op debiteuren in „zone 1” heeft beëindigd (52). Na 1993 betroffen de activiteiten van ONDD uitsluitend de niet-verhandelbare risico's. Wel verleende ONDD in hoogst uitzonderlijke omstandigheden dekking voor verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(95)

De Belgische autoriteiten hebben bevestigd dat ONDD in 1993 het verlenen van dekking voor risico's op debiteuren in „zone 1” heeft beëindigd (52). Na 1993 betroffen de activiteiten van ONDD uitsluitend de niet-verhandelbare risico's. Wel verleende ONDD in hoogst uitzonderlijke omstandigheden dekking voor verhandelbare risico's.

| (96) | Zoals uiteengezet in overweging (34), heeft België duidelijk gemaakt dat binnen ONDD de activiteit met betrekking tot verhandelbare risico's vóór mei 2004 onbeduidend was. Bovendien viel het zeer lage percentage verhandelbare risico's dat toen werd gedekt, te verklaren door de koppeling van deze risico's aan een niet-verhandelbaar risico. Daarbij ging het om het volgende concrete geval (53) (eigen vert.): „Verzekerde X verkocht goederen aan tussenpersoon A in zone 1, die de goederen doorverkocht aan eindafnemer B, in zone 2. De goederen werden meestal rechtstreeks aan eindafnemer B geleverd. De betaling van de factuur van verzekerde X door tussenpersoon A was de facto gekoppeld aan de betaling van de factuur van tussenpersoon A door eindafnemer B. De verzekerden konden doorgaans geen dekking bij een andere kredietverzekeraar krijgen omdat het om transacties ging die afhankelijk waren van het politieke risico van het land waar eindafnemer B was gevestigd.” |
| --- | --- |

(96)

Zoals uiteengezet in overweging (34), heeft België duidelijk gemaakt dat binnen ONDD de activiteit met betrekking tot verhandelbare risico's vóór mei 2004 onbeduidend was. Bovendien viel het zeer lage percentage verhandelbare risico's dat toen werd gedekt, te verklaren door de koppeling van deze risico's aan een niet-verhandelbaar risico. Daarbij ging het om het volgende concrete geval (53) (eigen vert.): „Verzekerde X verkocht goederen aan tussenpersoon A in zone 1, die de goederen doorverkocht aan eindafnemer B, in zone 2. De goederen werden meestal rechtstreeks aan eindafnemer B geleverd. De betaling van de factuur van verzekerde X door tussenpersoon A was de facto gekoppeld aan de betaling van de factuur van tussenpersoon A door eindafnemer B. De verzekerden konden doorgaans geen dekking bij een andere kredietverzekeraar krijgen omdat het om transacties ging die afhankelijk waren van het politieke risico van het land waar eindafnemer B was gevestigd.”

| (97) | De Belgische autoriteiten hebben andermaal bevestigd dat voor deze risico's geen dekking kon worden verkregen bij andere, particuliere kredietverzekeraars. |
| --- | --- |

(97)

De Belgische autoriteiten hebben andermaal bevestigd dat voor deze risico's geen dekking kon worden verkregen bij andere, particuliere kredietverzekeraars.

| (98) | Gelet op de in de overwegingen (93), (94) en (95) aangehaalde elementen, is het standpunt dat deze risico's, die weliswaar theoretisch als verhandelbaar gelden (door het hoofdverband tussen verzekerde exporteur X en tussenpersoon A), in de praktijk, gelet op de marktomstandigheden in die periode, moeten worden beschouwd als niet-verhandelbare risico's. Bovendien werden deze risico's vóór mei 2004 in hoogst uitzonderlijke omstandigheden door ONDD gedekt, omdat deze (over de periode 2000-2004) minder dan [0-2 %] van de premies van de kortlopende portefeuille van ONDD vertegenwoordigden (zie overweging (34)). |
| --- | --- |

(98)

Gelet op de in de overwegingen (93), (94) en (95) aangehaalde elementen, is het standpunt dat deze risico's, die weliswaar theoretisch als verhandelbaar gelden (door het hoofdverband tussen verzekerde exporteur X en tussenpersoon A), in de praktijk, gelet op de marktomstandigheden in die periode, moeten worden beschouwd als niet-verhandelbare risico's. Bovendien werden deze risico's vóór mei 2004 in hoogst uitzonderlijke omstandigheden door ONDD gedekt, omdat deze (over de periode 2000-2004) minder dan [0-2 %] van de premies van de kortlopende portefeuille van ONDD vertegenwoordigden (zie overweging (34)).

| (99) | De Belgische autoriteiten hebben ook de bewijzen geleverd dat vanaf 1 september 2003 een eind is gekomen aan de staatsgarantie die ONDD genoot voor zijn activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's. Deze garantie is immers verstreken zodra de verhandelbare risico's zijn overgedragen naar de commerciële rekening, rekening waarvoor ONDD de erkenning van de CDV heeft gekregen (54), precies omdat deze rekening geen staatsgarantie genoot. In het koninklijk besluit tot vaststelling van de activiteiten die de Nationale Delcrederedienst voor eigen rekening zonder staatsgarantie uitvoert, dat is bekendgemaakt op 1 september 2003, tijdstip van de inwerkingtreding ervan, worden de aan die rekening toe te rekenen verrichtingen omschreven. Na de inwerkingtreding van dit koninklijk besluit (55) valt iedere dekking van risico's door een exportpolis en met maximale duur van het risico van minder dan twee jaar, onder artikel 3, lid 2, van de wet van 31 augustus 1939 (activiteiten voor rekening van ONDD zonder staatsgarantie). |
| --- | --- |

(99)

De Belgische autoriteiten hebben ook de bewijzen geleverd dat vanaf 1 september 2003 een eind is gekomen aan de staatsgarantie die ONDD genoot voor zijn activiteiten met betrekking tot verhandelbare risico's. Deze garantie is immers verstreken zodra de verhandelbare risico's zijn overgedragen naar de commerciële rekening, rekening waarvoor ONDD de erkenning van de CDV heeft gekregen (54), precies omdat deze rekening geen staatsgarantie genoot. In het koninklijk besluit tot vaststelling van de activiteiten die de Nationale Delcrederedienst voor eigen rekening zonder staatsgarantie uitvoert, dat is bekendgemaakt op 1 september 2003, tijdstip van de inwerkingtreding ervan, worden de aan die rekening toe te rekenen verrichtingen omschreven. Na de inwerkingtreding van dit koninklijk besluit (55) valt iedere dekking van risico's door een exportpolis en met maximale duur van het risico van minder dan twee jaar, onder artikel 3, lid 2, van de wet van 31 augustus 1939 (activiteiten voor rekening van ONDD zonder staatsgarantie).

| (100) | Geconcludeerd dient te worden, dat de twijfel die de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure had geformuleerd met betrekking tot het feit dat er door de staatsgarantie een voordeel voor de verzekering van verhandelbare risico's bestaat, hiermee is weggenomen. Immers, door de staatsgarantie die ONDD tot en met augustus 2003 genoot voor zijn activiteit met betrekking tot verhandelbare risico's, is aan deze activiteit geen concurrentievoordeel verleend ten opzichte van de concurrenten ervan, omdat er geen daadwerkelijk verhandelbare activiteit bestond. Bovendien is er ook geen poging gedaan om op basis van de staatsgarantie een daadwerkelijk verhandelbare activiteit te ontwikkelen. Voorts mag worden geconcludeerd dat alle activiteiten met betrekking tot kortlopende risico's vanaf 1 september 2003 niet langer een staatsgarantie genieten. |
| --- | --- |

(100)

Geconcludeerd dient te worden, dat de twijfel die de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure had geformuleerd met betrekking tot het feit dat er door de staatsgarantie een voordeel voor de verzekering van verhandelbare risico's bestaat, hiermee is weggenomen. Immers, door de staatsgarantie die ONDD tot en met augustus 2003 genoot voor zijn activiteit met betrekking tot verhandelbare risico's, is aan deze activiteit geen concurrentievoordeel verleend ten opzichte van de concurrenten ervan, omdat er geen daadwerkelijk verhandelbare activiteit bestond. Bovendien is er ook geen poging gedaan om op basis van de staatsgarantie een daadwerkelijk verhandelbare activiteit te ontwikkelen. Voorts mag worden geconcludeerd dat alle activiteiten met betrekking tot kortlopende risico's vanaf 1 september 2003 niet langer een staatsgarantie genieten.

| (101) | Binnen de ONDD hebben er geen interne overdrachten van middelen ten behoeve van verhandelbare risico's plaatsgevonden, omdat er geen activiteit was voor daadwerkelijk verhandelbare risico's. Evenmin is er enige poging geweest om, op basis van de overdracht van niet-verhandelbare activiteiten, een daadwerkelijk verhandelbare activiteit te ontwikkelen (zie overweging (98)). Geconcludeerd dient te worden dat er geen overtuigende elementen zijn om het bestaan te staven van overdrachten van middelen naar verhandelbare risico's binnen ONDD of van enig voordeel dat ONDD dankzij dit soort overdrachten had kunnen genieten. |
| --- | --- |

(101)

Binnen de ONDD hebben er geen interne overdrachten van middelen ten behoeve van verhandelbare risico's plaatsgevonden, omdat er geen activiteit was voor daadwerkelijk verhandelbare risico's. Evenmin is er enige poging geweest om, op basis van de overdracht van niet-verhandelbare activiteiten, een daadwerkelijk verhandelbare activiteit te ontwikkelen (zie overweging (98)). Geconcludeerd dient te worden dat er geen overtuigende elementen zijn om het bestaan te staven van overdrachten van middelen naar verhandelbare risico's binnen ONDD of van enig voordeel dat ONDD dankzij dit soort overdrachten had kunnen genieten.

| (102) | Geconcludeerd dient te worden dat met de maatregelen 1 en 2 geen voordeel wordt verleend in de zin van artikel 107 VWEU. Bijgevolg vormen deze maatregelen geen staatssteun. |
| --- | --- |

(102)

Geconcludeerd dient te worden dat met de maatregelen 1 en 2 geen voordeel wordt verleend in de zin van artikel 107 VWEU. Bijgevolg vormen deze maatregelen geen staatssteun.

| (103) | Dit betekent dat ten aanzien van de maatregelen 1 en 2 geen onderzoek zal worden gedaan naar de andere voorwaarden waaraan moet zijn voldaan om steun te kunnen veronderstellen (staatsmiddelen, selectiviteit, mededingingvervalsing). |
| --- | --- |

(103)

Dit betekent dat ten aanzien van de maatregelen 1 en 2 geen onderzoek zal worden gedaan naar de andere voorwaarden waaraan moet zijn voldaan om steun te kunnen veronderstellen (staatsmiddelen, selectiviteit, mededingingvervalsing).

V.1.1.2   Het bestaan van een voordeel doordat Delcredere NV kapitaal is toegewezen (maatregel 3)

Reikwijdte van de beoordeling van de vraag of de kapitaaltoewijzing aan Delcredere NV steun vormt

| (104) | Volgens het besluit tot inleiding van de procedure (zie de overwegingen (27) en (28) van dit besluit) dienen de twee volgende bedragen in mindering te worden gebracht op de initiële kapitaaltoewijzing aan Delcredere NV, omdat deze geen steun vormen:






  a) | het gedeelte van het kapitaal ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's (eerste uitsluitingscriterium); |
| --- | --- | --- |

(104)

Volgens het besluit tot inleiding van de procedure (zie de overwegingen (27) en (28) van dit besluit) dienen de twee volgende bedragen in mindering te worden gebracht op de initiële kapitaaltoewijzing aan Delcredere NV, omdat deze geen steun vormen:

a)

het gedeelte van het kapitaal ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's (eerste uitsluitingscriterium);

| b) | het gedeelte van het kapitaal dat, binnen ONDD, reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en dat samen met de betrokken activiteiten gewoon aan Delcredere NV is overgedragen. In dat geval zou het namelijk uitsluitend een omzetting van rechtsvorm betreffen van een reeds bestaande economische activiteit samen met het bijbehorende kapitaal. Op basis van de benadering die werd gehanteerd in het besluit betreffende de oprichting van La Banque Postale (56), wordt met dit soort overdracht van kapitaal geen nieuw voordeel verleend aan de betrokken economische activiteit — en kan deze dan ook als dusdanig geen steun vormen (tweede uitsluitingscriterium). |
| --- | --- |

b)

het gedeelte van het kapitaal dat, binnen ONDD, reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en dat samen met de betrokken activiteiten gewoon aan Delcredere NV is overgedragen. In dat geval zou het namelijk uitsluitend een omzetting van rechtsvorm betreffen van een reeds bestaande economische activiteit samen met het bijbehorende kapitaal. Op basis van de benadering die werd gehanteerd in het besluit betreffende de oprichting van La Banque Postale (56), wordt met dit soort overdracht van kapitaal geen nieuw voordeel verleend aan de betrokken economische activiteit — en kan deze dan ook als dusdanig geen steun vormen (tweede uitsluitingscriterium).

| (105) | Om de in het besluit tot inleiding van de procedure gekozen benadering te kunnen volgen, zou de Commissie moeten beginnen met het toepassen van deze beide uitsluitingscriteria. |
| --- | --- |

(105)

Om de in het besluit tot inleiding van de procedure gekozen benadering te kunnen volgen, zou de Commissie moeten beginnen met het toepassen van deze beide uitsluitingscriteria.

| (106) | België heeft evenwel een op het tweede uitsluitingscriterium geïnspireerd argument aangevoerd, dat mocht het juist blijken, het mogelijk zou maken om de kwalificatie van de volledige maatregel 3 als steun onmiddellijk uit te sluiten. De Commissie zal dus eerst aantonen dat dit argument niet geldig is, om daarna de beide in het besluit tot inleiding van de procedure genoemde uitsluitingscriteria toe te passen. |
| --- | --- |

(106)

België heeft evenwel een op het tweede uitsluitingscriterium geïnspireerd argument aangevoerd, dat mocht het juist blijken, het mogelijk zou maken om de kwalificatie van de volledige maatregel 3 als steun onmiddellijk uit te sluiten. De Commissie zal dus eerst aantonen dat dit argument niet geldig is, om daarna de beide in het besluit tot inleiding van de procedure genoemde uitsluitingscriteria toe te passen.

Verwerping van de stelling van België dat het volledige bedrag van 150 miljoen EUR verband hield met de in 2004 overgedragen activiteiten

| (107) | In zijn antwoord op het besluit tot inleiding van de procedure heeft België het tweede uitsluitingscriterium in zijn voordeel ingeroepen en ontwikkeld, namelijk dat het kapitaal dat binnen ONDD al ten goede kwam aan de bestaande verhandelbare activiteiten net vóór de overdracht daarvan aan Delcredere NV per 1 januari 2005, geen steun vormt. Meer bepaald is België van mening dat het volledige bedrag van het aan Delcredere NV toegewezen startkapitaal van 150 miljoen EUR het economische kapitaal vormde dat verband hield met de overgedragen (verhandelbare en niet-verhandelbare) kortlopende verzekeringsactiviteiten. Het is van mening dat de oprichting van Delcredere NV met haar startkapitaal van 150 miljoen EUR slechts een omzetting van rechtsvorm is van een bestaande activiteit samen met het bijbehorende kapitaal. Het totale initieel toegewezen kapitaal zou dus geen steun zijn. Bijgevolg dient volgens België niet te worden nagegaan of dit kapitaal nadien door Delcredere NV is gebruikt (d.w.z. of het is gebruikt voor de verhandelbare of niet-verhandelbare risico's (het eerste uitsluitingscriterium)), omdat dit kapitaal geen steun kan vormen. |
| --- | --- |

(107)

In zijn antwoord op het besluit tot inleiding van de procedure heeft België het tweede uitsluitingscriterium in zijn voordeel ingeroepen en ontwikkeld, namelijk dat het kapitaal dat binnen ONDD al ten goede kwam aan de bestaande verhandelbare activiteiten net vóór de overdracht daarvan aan Delcredere NV per 1 januari 2005, geen steun vormt. Meer bepaald is België van mening dat het volledige bedrag van het aan Delcredere NV toegewezen startkapitaal van 150 miljoen EUR het economische kapitaal vormde dat verband hield met de overgedragen (verhandelbare en niet-verhandelbare) kortlopende verzekeringsactiviteiten. Het is van mening dat de oprichting van Delcredere NV met haar startkapitaal van 150 miljoen EUR slechts een omzetting van rechtsvorm is van een bestaande activiteit samen met het bijbehorende kapitaal. Het totale initieel toegewezen kapitaal zou dus geen steun zijn. Bijgevolg dient volgens België niet te worden nagegaan of dit kapitaal nadien door Delcredere NV is gebruikt (d.w.z. of het is gebruikt voor de verhandelbare of niet-verhandelbare risico's (het eerste uitsluitingscriterium)), omdat dit kapitaal geen steun kan vormen.

| (108) | Ter staving van dit argument voeren de Belgische autoriteiten aan dat de plaatsing van 150 miljoen EUR kapitaal voor Delcredere NV noodzakelijk was, en dit vanaf begin 2005. De Belgische autoriteiten verantwoorden dit kapitalisatieniveau op basis van de „huidige normen” die zijn ontwikkeld in het kader van de goedkeuring van de Solvency II-richtlijn (57) (de zogeheten standaardmethode op basis van de technische parameters zoals die in een impactstudie („QIS 5” die voor België dateert van maart 2011)) zijn vastgesteld voor alle risico's van Delcredere NV, met uitzondering van de politieke risico's (waarvoor van interne modellen is gebruikgemaakt), om het kapitaalvereiste ter dekking van deze risico's te bepalen. Zoals in tabel 2 onder „Solvency II met gebruik van interne modellen voor politieke risico's” aangegeven, was op basis van dit model een kapitaal van [125-150] miljoen EUR vereist om de voor 2009 verwachte activiteiten te dekken. |
| --- | --- |

(108)

Ter staving van dit argument voeren de Belgische autoriteiten aan dat de plaatsing van 150 miljoen EUR kapitaal voor Delcredere NV noodzakelijk was, en dit vanaf begin 2005. De Belgische autoriteiten verantwoorden dit kapitalisatieniveau op basis van de „huidige normen” die zijn ontwikkeld in het kader van de goedkeuring van de Solvency II-richtlijn (57) (de zogeheten standaardmethode op basis van de technische parameters zoals die in een impactstudie („QIS 5” die voor België dateert van maart 2011)) zijn vastgesteld voor alle risico's van Delcredere NV, met uitzondering van de politieke risico's (waarvoor van interne modellen is gebruikgemaakt), om het kapitaalvereiste ter dekking van deze risico's te bepalen. Zoals in tabel 2 onder „Solvency II met gebruik van interne modellen voor politieke risico's” aangegeven, was op basis van dit model een kapitaal van [125-150] miljoen EUR vereist om de voor 2009 verwachte activiteiten te dekken.

| (109) | De Commissie merkt op, dat het begrip „kapitaal met betrekking tot de overgedragen activiteiten” (eigen vert.) wordt omschreven in het besluit van de Commissie van 21 december 2005 betreffende maatregelen in verband met het oprichten en functioneren van La Banque Postale (58). In die zaak was de conclusie dat met deze overdracht geen nieuw kapitaal was gemoeid omdat alleen het eigen vermogen met betrekking tot de activiteiten inzake financiële diensten van La Poste daadwerkelijk werd overgedragen aan de nieuw opgerichte rechtspersoon La Banque Postale. Met andere woorden, het betrof uitsluitend bestaand eigen vermogen dat voordien duidelijk was bestemd voor de overgedragen activa, rechten en verplichtingen. De beoordeling betrof dus het kapitaal dat reeds formeel was gekoppeld aan de overgedragen activa — en niet een toekomstgerichte raming van het kapitaal dat het best aan de nieuwe entiteit zou worden toegewezen om haar toekomstige ontwikkeling te ondersteunen. |
| --- | --- |

(109)

De Commissie merkt op, dat het begrip „kapitaal met betrekking tot de overgedragen activiteiten” (eigen vert.) wordt omschreven in het besluit van de Commissie van 21 december 2005 betreffende maatregelen in verband met het oprichten en functioneren van La Banque Postale (58). In die zaak was de conclusie dat met deze overdracht geen nieuw kapitaal was gemoeid omdat alleen het eigen vermogen met betrekking tot de activiteiten inzake financiële diensten van La Poste daadwerkelijk werd overgedragen aan de nieuw opgerichte rechtspersoon La Banque Postale. Met andere woorden, het betrof uitsluitend bestaand eigen vermogen dat voordien duidelijk was bestemd voor de overgedragen activa, rechten en verplichtingen. De beoordeling betrof dus het kapitaal dat reeds formeel was gekoppeld aan de overgedragen activa — en niet een toekomstgerichte raming van het kapitaal dat het best aan de nieuwe entiteit zou worden toegewezen om haar toekomstige ontwikkeling te ondersteunen.

| (110) | Zoals hier reeds is uiteengezet, werd de activiteit met betrekking tot de (verhandelbare en niet-verhandelbare) kortlopende risico's die aan Delcredere NV is overgedragen, sinds 1 september 2003 binnen ONDD beheerd via de commerciële rekening. Een kapitaal van [45-70] miljoen EUR was aan die rekening toegewezen. Bovendien heeft, zoals in overweging (99) is uiteengezet, ONDD specifiek en uitsluitend voor de commerciële rekening (en de daarbij behorende [45-70] miljoen EUR) een erkenning gekregen van de nationale toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak (de CDV). De regels en het toezicht van de CDV betroffen onder meer de inachtneming van de solvabiliteitsregels (het minimumgarantiefonds, de te vormen solvabiliteitsmarge) (59). Dit betekent dat deze bij de commerciële rekening ondergebrachte kortlopende activiteiten, op basis van de toentertijd geldende prudentiële regels, afdoende waren gekapitaliseerd. |
| --- | --- |

(110)

Zoals hier reeds is uiteengezet, werd de activiteit met betrekking tot de (verhandelbare en niet-verhandelbare) kortlopende risico's die aan Delcredere NV is overgedragen, sinds 1 september 2003 binnen ONDD beheerd via de commerciële rekening. Een kapitaal van [45-70] miljoen EUR was aan die rekening toegewezen. Bovendien heeft, zoals in overweging (99) is uiteengezet, ONDD specifiek en uitsluitend voor de commerciële rekening (en de daarbij behorende [45-70] miljoen EUR) een erkenning gekregen van de nationale toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak (de CDV). De regels en het toezicht van de CDV betroffen onder meer de inachtneming van de solvabiliteitsregels (het minimumgarantiefonds, de te vormen solvabiliteitsmarge) (59). Dit betekent dat deze bij de commerciële rekening ondergebrachte kortlopende activiteiten, op basis van de toentertijd geldende prudentiële regels, afdoende waren gekapitaliseerd.

| (111) | In verband hiermee tekent de Commissie aan dat, volgens de interne notitie van 20 april 2004 (60) op basis waarvan het besluit is genomen om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, het strikt aan de activiteit met betrekking tot kortlopende risico's toegewezen kapitaal, het kapitaal was dat op de commerciële rekening was opgenomen, plus de winst over een periode van zestien maanden (van 1 september 2003 tot en met 31 december 2004) van naar raming [0-5] miljoen EUR. De notitie geeft aan dat (eigen vert.) „van het kapitaal van 150 miljoen EUR van de NV, [45-70] miljoen afkomstig zou zijn van de overdracht van het eigen vermogen van de commerciële rekening”. De Commissie concludeert dus dat, op het tijdstip dat werd beslist om Delcredere NV op te richten, het kapitaal dat kon worden beschouwd als per 31 december 2004 formeel toegewezen aan de kortlopende activiteiten, slechts [45-75] miljoen EUR bedroeg ([45-70] miljoen EUR plus [0-5] miljoen EUR geraamde winst). Bijgevolg vormt alleen de overdracht van dit kapitaal van [45-75] miljoen EUR het gedeelte van het kapitaal dat reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's en dat gewoon aan Delcredere NV is overgedragen. Deze overdracht kan dus geen nieuw voordeel vormen voor deze activiteit en kan bijgevolg geen steun vormen. |
| --- | --- |

(111)

In verband hiermee tekent de Commissie aan dat, volgens de interne notitie van 20 april 2004 (60) op basis waarvan het besluit is genomen om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, het strikt aan de activiteit met betrekking tot kortlopende risico's toegewezen kapitaal, het kapitaal was dat op de commerciële rekening was opgenomen, plus de winst over een periode van zestien maanden (van 1 september 2003 tot en met 31 december 2004) van naar raming [0-5] miljoen EUR. De notitie geeft aan dat (eigen vert.) „van het kapitaal van 150 miljoen EUR van de NV, [45-70] miljoen afkomstig zou zijn van de overdracht van het eigen vermogen van de commerciële rekening”. De Commissie concludeert dus dat, op het tijdstip dat werd beslist om Delcredere NV op te richten, het kapitaal dat kon worden beschouwd als per 31 december 2004 formeel toegewezen aan de kortlopende activiteiten, slechts [45-75] miljoen EUR bedroeg ([45-70] miljoen EUR plus [0-5] miljoen EUR geraamde winst). Bijgevolg vormt alleen de overdracht van dit kapitaal van [45-75] miljoen EUR het gedeelte van het kapitaal dat reeds binnen ONDD ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's en dat gewoon aan Delcredere NV is overgedragen. Deze overdracht kan dus geen nieuw voordeel vormen voor deze activiteit en kan bijgevolg geen steun vormen.

| (112) | De Commissie verwerpt dus de stelling van België dat het volledige startkapitaal van 150 miljoen EUR gewoon het overgedragen kapitaal is, dat reeds binnen ONDD aan de overgedragen activiteit was toegewezen — en dus niet als een voordeel kan worden aangemerkt. De Commissie is van oordeel dat het verschil tussen het bedrag van [45-75] miljoen EUR en het daadwerkelijk geplaatste kapitaal van 150 miljoen EUR, dus additioneel kapitaal vormt dat een nieuw voordeel voor deze activiteit vertegenwoordigt. |
| --- | --- |

(112)

De Commissie verwerpt dus de stelling van België dat het volledige startkapitaal van 150 miljoen EUR gewoon het overgedragen kapitaal is, dat reeds binnen ONDD aan de overgedragen activiteit was toegewezen — en dus niet als een voordeel kan worden aangemerkt. De Commissie is van oordeel dat het verschil tussen het bedrag van [45-75] miljoen EUR en het daadwerkelijk geplaatste kapitaal van 150 miljoen EUR, dus additioneel kapitaal vormt dat een nieuw voordeel voor deze activiteit vertegenwoordigt.

| (113) | Subsidiar merkt de Commissie op, dat uit de interne notities van 2004 ter onderbouwing van het besluit van ONDD om Delcredere NV een kapitaal van 150 miljoen EUR ter beschikking te stellen (duidelijk meer dan de [45-75] miljoen EUR die aan de commerciële rekening waren toegewezen), blijkt dat ONDD verscheidene groeiscenario's voor de activiteiten van het toekomstige Delcredere NV in zijn beschouwing heeft betrokken. Het kapitaalvereiste van 150 miljoen EUR is dus bepaald op basis van hypothesen met betrekking tot de toekomstige groei van de activiteiten van Delcredere NV. Geconcludeerd mag dus worden, dat de benadering van de Belgische autoriteiten erop neerkomt dat van het onderzoek naar het bestaan van een voordeel het volledige kapitaal wordt uitgesloten waarvan mocht worden aangenomen dat de nieuwe entiteit dat nodig had om haar toekomstige ontwikkeling te ondersteunen. Deze benadering kan niet worden geaccepteerd. Alleen het kapitaal dat binnen de bestaande rechtspersoon reeds formeel aan de overgedragen activiteiten (kortlopende verzekeringsactiviteiten binnen ONDD) ten goede kwam, vormt geen nieuw voordeel, precies omdat dit al ten goede kwam aan de betrokken activiteiten. Omgekeerd vormt al het additionele kapitaal een nieuw voordeel, omdat dit kapitaal vóór de overdracht niet ten goede kwam aan de betrokken activiteit. Het besluit om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, kan dus niet worden beschouwd als een eenvoudige omzetting van rechtsvorm van een bestaande activiteit waarbij het toegewezen kapitaal gewoon aan de overgedragen activiteit wordt overgedragen. Bijgevolg doet de stelling van de Belgische autoriteiten dat reeds in 2004 was te voorzien dat Delcredere NV in 2009 op basis van de verwachte groei van haar activiteiten voor 150 miljoen EUR kapitaal nodig zou hebben, niet ter zake. De Belgische autoriteiten tonen immers niet aan, dat dit kapitaal van 150 miljoen EUR binnen ONDD reeds aan de kortlopende activiteiten was toegewezen voordat deze aan Delcredere NV werden overgedragen, en dat dit kapitaal van 150 miljoen EUR dus geen nieuw voordeel ten behoeve van die activiteiten vormt. |
| --- | --- |

(113)

Subsidiar merkt de Commissie op, dat uit de interne notities van 2004 ter onderbouwing van het besluit van ONDD om Delcredere NV een kapitaal van 150 miljoen EUR ter beschikking te stellen (duidelijk meer dan de [45-75] miljoen EUR die aan de commerciële rekening waren toegewezen), blijkt dat ONDD verscheidene groeiscenario's voor de activiteiten van het toekomstige Delcredere NV in zijn beschouwing heeft betrokken. Het kapitaalvereiste van 150 miljoen EUR is dus bepaald op basis van hypothesen met betrekking tot de toekomstige groei van de activiteiten van Delcredere NV. Geconcludeerd mag dus worden, dat de benadering van de Belgische autoriteiten erop neerkomt dat van het onderzoek naar het bestaan van een voordeel het volledige kapitaal wordt uitgesloten waarvan mocht worden aangenomen dat de nieuwe entiteit dat nodig had om haar toekomstige ontwikkeling te ondersteunen. Deze benadering kan niet worden geaccepteerd. Alleen het kapitaal dat binnen de bestaande rechtspersoon reeds formeel aan de overgedragen activiteiten (kortlopende verzekeringsactiviteiten binnen ONDD) ten goede kwam, vormt geen nieuw voordeel, precies omdat dit al ten goede kwam aan de betrokken activiteiten. Omgekeerd vormt al het additionele kapitaal een nieuw voordeel, omdat dit kapitaal vóór de overdracht niet ten goede kwam aan de betrokken activiteit. Het besluit om Delcredere NV op te richten en haar een kapitaal van 150 miljoen EUR toe te wijzen, kan dus niet worden beschouwd als een eenvoudige omzetting van rechtsvorm van een bestaande activiteit waarbij het toegewezen kapitaal gewoon aan de overgedragen activiteit wordt overgedragen. Bijgevolg doet de stelling van de Belgische autoriteiten dat reeds in 2004 was te voorzien dat Delcredere NV in 2009 op basis van de verwachte groei van haar activiteiten voor 150 miljoen EUR kapitaal nodig zou hebben, niet ter zake. De Belgische autoriteiten tonen immers niet aan, dat dit kapitaal van 150 miljoen EUR binnen ONDD reeds aan de kortlopende activiteiten was toegewezen voordat deze aan Delcredere NV werden overgedragen, en dat dit kapitaal van 150 miljoen EUR dus geen nieuw voordeel ten behoeve van die activiteiten vormt.

| (114) | Geheel subsidiair wil de Commissie, zelfs indien het kapitaal dat nodig is ter ondersteuning van de verwachte groei van de activiteiten, bij de hier uit te voeren beoordeling een relevant criterium zou zijn (hetgeen de Commissie betwist), het volgende opmerken:






  a) | in de eerste plaats zagen de in 2004 beschikbare financiële prognoses uitsluitend op de periode 2005-2007. Bijgevolg zou, zelfs indien het kapitaal dat vereist is om de verwachte groei van de activiteiten te ondersteunen een relevant criterium zou zijn bij de hier uit te voeren beoordeling (hetgeen de Commissie betwist), niet kunnen worden geaccepteerd dat dit is gebaseerd op het voor 2009 verwachte activiteitenniveau, omdat in 2004 zelfs geen raming werd gemaakt van dit activiteitenniveau; |
| --- | --- | --- |

(114)

Geheel subsidiair wil de Commissie, zelfs indien het kapitaal dat nodig is ter ondersteuning van de verwachte groei van de activiteiten, bij de hier uit te voeren beoordeling een relevant criterium zou zijn (hetgeen de Commissie betwist), het volgende opmerken:

a)

in de eerste plaats zagen de in 2004 beschikbare financiële prognoses uitsluitend op de periode 2005-2007. Bijgevolg zou, zelfs indien het kapitaal dat vereist is om de verwachte groei van de activiteiten te ondersteunen een relevant criterium zou zijn bij de hier uit te voeren beoordeling (hetgeen de Commissie betwist), niet kunnen worden geaccepteerd dat dit is gebaseerd op het voor 2009 verwachte activiteitenniveau, omdat in 2004 zelfs geen raming werd gemaakt van dit activiteitenniveau;

| b) | in de tweede plaats kan de methode van de Solvency II-richtlijn gecombineerd met het gebruik van interne modellen voor de politieke risico's, die België voorstelt om het vereiste kapitaal te ramen, niet worden geaccepteerd. Immers, deze methode kwam niet voor in de interne notities van 2004 waarop de raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 zich heeft gebaseerd om een besluit te nemen over de oprichting van Delcredere NV en het haar toe te wijzen kapitaal, omdat die methode toentertijd niet bestond (de toepassing is pas voorzien voor 1 januari 2014). Zij werd voor het eerst in 2011 door ONDD toegepast en wordt nog verder ontwikkeld. Derhalve zijn de intern ontwikkelde modellen voor de politieke risico's nog niet door de Belgische toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak gevalideerd, anders dan geëist in de Solvency II-richtlijn (61). Het gebruik van een methode die in 2004 nog niet bestond — zoals Solvency II — waarvoor talrijke berekeningsparameters en het tijdschema voor de toepassing ervan thans nog niet vastliggen (nog steeds in de QIS-fase), is niet passend. Het idee dat het economische kapitaal dat Delcredere NV bij haar oprichting in 2005 nodig had om de voordien binnen ONDD bestaande activiteit te kunnen voortzetten, dient te worden bepaald op basis van de eisen van de Solvency II-richtlijn die op dat tijdstip zelfs niet bestonden en waarvoor de toezichthouders hoe dan ook in een overgangsregeling zouden voorzien, lijkt buitensporig. Bovendien zou het tegendeel concluderen neerkomen op het weerspreken van de validering van het kapitaalniveau (de solvabiliteitsmarge) (62) van de commerciële rekening ([45-70] miljoen EUR) door de toezichthouder die toentertijd dit kapitaal als voldoende beschouwde in het licht van de geldende prudentiële regels. |
| --- | --- |

b)

in de tweede plaats kan de methode van de Solvency II-richtlijn gecombineerd met het gebruik van interne modellen voor de politieke risico's, die België voorstelt om het vereiste kapitaal te ramen, niet worden geaccepteerd. Immers, deze methode kwam niet voor in de interne notities van 2004 waarop de raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 zich heeft gebaseerd om een besluit te nemen over de oprichting van Delcredere NV en het haar toe te wijzen kapitaal, omdat die methode toentertijd niet bestond (de toepassing is pas voorzien voor 1 januari 2014). Zij werd voor het eerst in 2011 door ONDD toegepast en wordt nog verder ontwikkeld. Derhalve zijn de intern ontwikkelde modellen voor de politieke risico's nog niet door de Belgische toezichthouder op de verzekeringsbedrijfstak gevalideerd, anders dan geëist in de Solvency II-richtlijn (61). Het gebruik van een methode die in 2004 nog niet bestond — zoals Solvency II — waarvoor talrijke berekeningsparameters en het tijdschema voor de toepassing ervan thans nog niet vastliggen (nog steeds in de QIS-fase), is niet passend. Het idee dat het economische kapitaal dat Delcredere NV bij haar oprichting in 2005 nodig had om de voordien binnen ONDD bestaande activiteit te kunnen voortzetten, dient te worden bepaald op basis van de eisen van de Solvency II-richtlijn die op dat tijdstip zelfs niet bestonden en waarvoor de toezichthouders hoe dan ook in een overgangsregeling zouden voorzien, lijkt buitensporig. Bovendien zou het tegendeel concluderen neerkomen op het weerspreken van de validering van het kapitaalniveau (de solvabiliteitsmarge) (62) van de commerciële rekening ([45-70] miljoen EUR) door de toezichthouder die toentertijd dit kapitaal als voldoende beschouwde in het licht van de geldende prudentiële regels.

| (115) | De raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 heeft zich op een andere methode gebaseerd om het vereiste kapitaal voor Delcredere NV te bepalen (de Cooke-ratio), zij het rekening houdende met de noodzaak om Delcredere NV voldoende geloofwaardig te maken ten opzichte van haar concurrenten. De bij de berekeningen gehanteerde ratio is immers niet 8 % zoals vereist volgens de regels van Bazel I, maar 10 %. Op die wijze werd bij de berekeningen van het kapitaalvereiste in 2004 een veiligheidsbuffer van 2 % opgenomen. Daarbij dient te worden opgemerkt dat het zo voor eind 2004 bepaalde kapitaal 66 miljoen EUR bedroeg (63) en dus veel lager is dan het geplaatste kapitaal van 150 miljoen EUR |
| --- | --- |

(115)

De raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 heeft zich op een andere methode gebaseerd om het vereiste kapitaal voor Delcredere NV te bepalen (de Cooke-ratio), zij het rekening houdende met de noodzaak om Delcredere NV voldoende geloofwaardig te maken ten opzichte van haar concurrenten. De bij de berekeningen gehanteerde ratio is immers niet 8 % zoals vereist volgens de regels van Bazel I, maar 10 %. Op die wijze werd bij de berekeningen van het kapitaalvereiste in 2004 een veiligheidsbuffer van 2 % opgenomen. Daarbij dient te worden opgemerkt dat het zo voor eind 2004 bepaalde kapitaal 66 miljoen EUR bedroeg (63) en dus veel lager is dan het geplaatste kapitaal van 150 miljoen EUR

| (116) | Wat betreft het gebruik van de Cooke-ratio om het vereiste kapitaal te bepalen, de Commissie had in haar besluit tot inleiding van de procedure kritiek bij de relevantie van de toepassing van bancaire regels (zoals de Cooke-ratio) op kredietverzekeraars, gelet op de talrijke verschillen tussen de risico's die kredietverzekeraars dragen en die welke banken dragen (zie punt 90 van het besluit tot inleiding van de procedure). Dienaangaande heeft België geen bewijzen geleverd dat de regels van Bazel (Cooke-ratio) — die rechtens uitsluitend voor de banksector gelden — in de praktijk zouden worden toegepast door kredietverzekeraars of worden aanbevolen door ratingbureaus of toezichthouders voor de verzekeringsbedrijfstak. |
| --- | --- |

(116)

Wat betreft het gebruik van de Cooke-ratio om het vereiste kapitaal te bepalen, de Commissie had in haar besluit tot inleiding van de procedure kritiek bij de relevantie van de toepassing van bancaire regels (zoals de Cooke-ratio) op kredietverzekeraars, gelet op de talrijke verschillen tussen de risico's die kredietverzekeraars dragen en die welke banken dragen (zie punt 90 van het besluit tot inleiding van de procedure). Dienaangaande heeft België geen bewijzen geleverd dat de regels van Bazel (Cooke-ratio) — die rechtens uitsluitend voor de banksector gelden — in de praktijk zouden worden toegepast door kredietverzekeraars of worden aanbevolen door ratingbureaus of toezichthouders voor de verzekeringsbedrijfstak.

| (117) | Ten aanzien van de toepassing van artikel 8 van de wet van 1939 betreffende ONDD hebben de Belgische autoriteiten bevestigd dat deze wet niet op Delcredere NV van toepassing is. Bovendien betreft dit artikel alleen de activiteiten van ONDD voor eigen rekening met een staatsgarantie en de activiteiten voor rekening van de Staat. |
| --- | --- |

(117)

Ten aanzien van de toepassing van artikel 8 van de wet van 1939 betreffende ONDD hebben de Belgische autoriteiten bevestigd dat deze wet niet op Delcredere NV van toepassing is. Bovendien betreft dit artikel alleen de activiteiten van ONDD voor eigen rekening met een staatsgarantie en de activiteiten voor rekening van de Staat.

| (118) | Hoewel België verwijst naar de methode van Standard & Poor's, die toentertijd bestond om de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars te bepalen, dient te worden opgemerkt dat de Belgische autoriteiten geen raming van het kapitaal volgens die methode hebben verschaft. In 2004 heeft ONDD deze methode trouwens niet gebruikt. |
| --- | --- |

(118)

Hoewel België verwijst naar de methode van Standard & Poor's, die toentertijd bestond om de kapitaalvereisten van kredietverzekeraars te bepalen, dient te worden opgemerkt dat de Belgische autoriteiten geen raming van het kapitaal volgens die methode hebben verschaft. In 2004 heeft ONDD deze methode trouwens niet gebruikt.

| (119) | Geconcludeerd dient te worden dat, zelfs indien het kapitaal dat nodig was om de verwachte groei van de activiteiten te ondersteunen, een relevant criterium was bij de hier uit te voeren beoordeling (hetgeen de Commissie betwist), de Belgische autoriteiten geen elementen hebben aangevoerd die het overtuigende bewijs kunnen leveren dat het vereiste kapitaal met betrekking tot de kortlopende risico's dat is overgedragen aan Delcredere NV, hoger moest zijn dan het kapitaal dat eind 2004 op de commerciële rekening van ONDD voorhanden was. |
| --- | --- |

(119)

Geconcludeerd dient te worden dat, zelfs indien het kapitaal dat nodig was om de verwachte groei van de activiteiten te ondersteunen, een relevant criterium was bij de hier uit te voeren beoordeling (hetgeen de Commissie betwist), de Belgische autoriteiten geen elementen hebben aangevoerd die het overtuigende bewijs kunnen leveren dat het vereiste kapitaal met betrekking tot de kortlopende risico's dat is overgedragen aan Delcredere NV, hoger moest zijn dan het kapitaal dat eind 2004 op de commerciële rekening van ONDD voorhanden was.

| (120) | In dit deel van dit besluit heeft de Commissie aangetoond dat de stelling van de Belgische autoriteiten dat het bij de toewijzing in 2004 van 150 miljoen EUR startkapitaal aan Delcredere NV uitsluitend zou gaan om de overdracht van het kapitaal dat binnen ONDD reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's, moet worden verworpen. De Commissie heeft namelijk geconcludeerd dat het kapitaal dat binnen ONDD reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's voordat deze activiteit aan Delcredere NV werd overgedragen, [45-75] miljoen EUR bedroeg en dat er dus sprake is van [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal ten behoeve van deze activiteit. |
| --- | --- |

(120)

In dit deel van dit besluit heeft de Commissie aangetoond dat de stelling van de Belgische autoriteiten dat het bij de toewijzing in 2004 van 150 miljoen EUR startkapitaal aan Delcredere NV uitsluitend zou gaan om de overdracht van het kapitaal dat binnen ONDD reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's, moet worden verworpen. De Commissie heeft namelijk geconcludeerd dat het kapitaal dat binnen ONDD reeds ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's voordat deze activiteit aan Delcredere NV werd overgedragen, [45-75] miljoen EUR bedroeg en dat er dus sprake is van [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal ten behoeve van deze activiteit.

| (121) | Vervolgens dient de toepassing te worden onderzocht van de beide uitsluitingscriteria die in het besluit tot inleiding van de procedure zijn beschreven. Het tweede uitsluitingscriterium zal eerst worden besproken, waarna het eerste volgt. |
| --- | --- |

(121)

Vervolgens dient de toepassing te worden onderzocht van de beide uitsluitingscriteria die in het besluit tot inleiding van de procedure zijn beschreven. Het tweede uitsluitingscriterium zal eerst worden besproken, waarna het eerste volgt.

Gedeelte van het kapitaal dat, binnen ONDD, reeds ten goede kwam aan de verhandelbare risico's en dat samen met de betrokken activiteiten gewoon aan Delcredere NV is overgedragen (tweede uitsluitingscriterium beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure)

| (122) | In overweging (111) is de Commissie tot de conclusie gekomen, dat binnen ONDD per 31 december 2004 een kapitaal van [45-75] miljoen EUR was toegewezen aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's. Om het tweede uitsluitingscriterium te kunnen toepassen, dient dus te worden geraamd welk gedeelte van de [45-75] miljoen EUR die eind 2004 aan de activiteit van de kortlopende risico's was toegewezen, betrekking had op de verhandelbare risico's (64). Zoals is beschreven, bestonden deze verhandelbare risico's uitsluitend uit de risico's op debiteuren die waren gevestigd in de tien landen die in mei 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden. |
| --- | --- |

(122)

In overweging (111) is de Commissie tot de conclusie gekomen, dat binnen ONDD per 31 december 2004 een kapitaal van [45-75] miljoen EUR was toegewezen aan de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's. Om het tweede uitsluitingscriterium te kunnen toepassen, dient dus te worden geraamd welk gedeelte van de [45-75] miljoen EUR die eind 2004 aan de activiteit van de kortlopende risico's was toegewezen, betrekking had op de verhandelbare risico's (64). Zoals is beschreven, bestonden deze verhandelbare risico's uitsluitend uit de risico's op debiteuren die waren gevestigd in de tien landen die in mei 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden.

| (123) | Zoals hier eveneens is beschreven, bevatte de commerciële rekening die eind 2004 over een kapitaal van [45-75] miljoen EUR beschikte, geen gescheiden boekhouding aan de hand waarvan het uitsluitend voor de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's bestemde kapitaal nauwkeurig kon worden bepaald. Er moet dus een raming worden gemaakt van het gedeelte van het bedrag van [45-75] miljoen EUR waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat dit aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede kwam. |
| --- | --- |

(123)

Zoals hier eveneens is beschreven, bevatte de commerciële rekening die eind 2004 over een kapitaal van [45-75] miljoen EUR beschikte, geen gescheiden boekhouding aan de hand waarvan het uitsluitend voor de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's bestemde kapitaal nauwkeurig kon worden bepaald. Er moet dus een raming worden gemaakt van het gedeelte van het bedrag van [45-75] miljoen EUR waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat dit aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede kwam.

| (124) | Volgens de in 2004 aan de toezichthouder verschafte gegevens bedroegen de nettoverplichtingen 141,6 miljoen EUR voor de risico's met betrekking tot de tien nieuwe toetredende landen en 661,4 miljoen EUR voor alle kortlopende exportpolissen eind 2004 (65). Op basis van een uitsplitsing van het bedrag van [45-75] miljoen EUR naar rato van de nettoverplichtingen, kan [10-25] miljoen EUR dus worden beschouwd als het kapitaal dat verband houdt met de risico's op de tien nieuwe toetredende landen voordat die van de commerciële rekening van ONDD aan Delcredere NV werden overgedragen. |
| --- | --- |

(124)

Volgens de in 2004 aan de toezichthouder verschafte gegevens bedroegen de nettoverplichtingen 141,6 miljoen EUR voor de risico's met betrekking tot de tien nieuwe toetredende landen en 661,4 miljoen EUR voor alle kortlopende exportpolissen eind 2004 (65). Op basis van een uitsplitsing van het bedrag van [45-75] miljoen EUR naar rato van de nettoverplichtingen, kan [10-25] miljoen EUR dus worden beschouwd als het kapitaal dat verband houdt met de risico's op de tien nieuwe toetredende landen voordat die van de commerciële rekening van ONDD aan Delcredere NV werden overgedragen.

| (125) | De Commissie stelt vast, dat een dergelijke verdeling van het kapitaal op basis van de nettoverplichtingen aansluit bij de benadering die ONDD in 2004 zelf heeft gevolgd (66). |
| --- | --- |

(125)

De Commissie stelt vast, dat een dergelijke verdeling van het kapitaal op basis van de nettoverplichtingen aansluit bij de benadering die ONDD in 2004 zelf heeft gevolgd (66).

| (126) | Voorts merkt de Commissie op, dat de Belgische autoriteiten en ONDD/Delcredere NV in de loop van de procedure steeds hebben verklaard dat, bij een gegeven verzekerd bedrag, niet-verhandelbare risico's meer kapitaal vereisen dan verhandelbare risico's. Bijgevolg vormt het bedrag van [10-25] miljoen EUR eerder een maximum- dan een minimumbedrag. De Commissie acht het niettemin redelijk om dit bedrag aan te houden omdat dit aansluit bij de benadering die ONDD in 2004 zelf heeft gevolgd. |
| --- | --- |

(126)

Voorts merkt de Commissie op, dat de Belgische autoriteiten en ONDD/Delcredere NV in de loop van de procedure steeds hebben verklaard dat, bij een gegeven verzekerd bedrag, niet-verhandelbare risico's meer kapitaal vereisen dan verhandelbare risico's. Bijgevolg vormt het bedrag van [10-25] miljoen EUR eerder een maximum- dan een minimumbedrag. De Commissie acht het niettemin redelijk om dit bedrag aan te houden omdat dit aansluit bij de benadering die ONDD in 2004 zelf heeft gevolgd.

| (127) | De Commissie concludeert hieruit, dat mag worden aangenomen dat, op het bedrag van 150 miljoen EUR startkapitaal, een bedrag van [10-25] miljoen EUR geen voordeel vormt voor de activiteit van de verhandelbare risico's, omdat dit reeds binnen ONDD diende voor die activiteit (67). In dit geval betreft het uitsluitend een omzetting van rechtsvorm van een zelfde economische activiteit samen met het kapitaal dat daarvoor diende. De overdracht aan Delcredere NV van dit kapitaal samen met de betrokken activiteit kan dus geen steun vormen. |
| --- | --- |

(127)

De Commissie concludeert hieruit, dat mag worden aangenomen dat, op het bedrag van 150 miljoen EUR startkapitaal, een bedrag van [10-25] miljoen EUR geen voordeel vormt voor de activiteit van de verhandelbare risico's, omdat dit reeds binnen ONDD diende voor die activiteit (67). In dit geval betreft het uitsluitend een omzetting van rechtsvorm van een zelfde economische activiteit samen met het kapitaal dat daarvoor diende. De overdracht aan Delcredere NV van dit kapitaal samen met de betrokken activiteit kan dus geen steun vormen.

| (128) | Dezelfde redenering dient naar analogie te worden toegepast op het bedrag van het kapitaal met betrekking tot de risico's op debiteuren gevestigd in Roemenië en Bulgarije. Begin 2007 werden de niet-verhandelbare risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije immers nieuw ingedeeld bij de categorie verhandelbare risico's, als gevolg van de toetreding van die landen tot de Europese Unie. Het kapitaal dat reeds aan die risico's ten goede kwam toen deze nog niet verhandelbaar waren, kan dus geen nieuw voordeel vormen op grond van het enkele feit dat deze risico's nadien verhandelbaar zijn geworden. Bijgevolg dient ook de kwalificatie van dit kapitaal als steun te worden uitgesloten. |
| --- | --- |

(128)

Dezelfde redenering dient naar analogie te worden toegepast op het bedrag van het kapitaal met betrekking tot de risico's op debiteuren gevestigd in Roemenië en Bulgarije. Begin 2007 werden de niet-verhandelbare risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije immers nieuw ingedeeld bij de categorie verhandelbare risico's, als gevolg van de toetreding van die landen tot de Europese Unie. Het kapitaal dat reeds aan die risico's ten goede kwam toen deze nog niet verhandelbaar waren, kan dus geen nieuw voordeel vormen op grond van het enkele feit dat deze risico's nadien verhandelbaar zijn geworden. Bijgevolg dient ook de kwalificatie van dit kapitaal als steun te worden uitgesloten.

| (129) | Daarom wordt het kapitaal met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's die verhandelbaar zijn geworden, uitgesloten van de beoordeling van de vraag of er sprake is van een voordeel. In hun opmerkingen van 16 mei 2012 hebben de Belgische autoriteiten het kapitaal met betrekking tot de risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije geraamd op [0-2] miljoen EUR in de aanname dat die risico's in 2005 verhandelbaar waren. Daarentegen hebben zij geen raming verschaft van het kapitaal dat per 31 december 2006 met deze risico's verband hield. Omdat de betrokken risico's in 2005 net niét verhandelbaar waren, is de raming die de Belgische autoriteiten van dit aan die risico's toegewezen kapitaal hebben gemaakt, wellicht een onderschatting. Uit de gescheiden boekhouding die ONDD in het kader van de onderhavige procedure achteraf heeft gereconstrueerd (de opmerkingen van 16 mei 2012), blijkt dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal in 2007 met [0-5] miljoen EUR daalt ten opzichte van 2006. Deze daling valt te verklaren door de nieuwe kwalificatie van risico's op Roemenië en Bulgarije (die vanaf 2007 als verhandelbare risico's gelden), maar ook door andere factoren, zoals de aanpassing van het herverzekeringsbeleid. Op basis van alle beschikbare elementen mag dus geredelijk worden aangenomen, dat het kapitaal dat aan de risico's op Bulgarije en Roemenië ten goede kwam voordat deze verhandelbaar werden, [0-5] miljoen EUR bedroeg. |
| --- | --- |

(129)

Daarom wordt het kapitaal met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's die verhandelbaar zijn geworden, uitgesloten van de beoordeling van de vraag of er sprake is van een voordeel. In hun opmerkingen van 16 mei 2012 hebben de Belgische autoriteiten het kapitaal met betrekking tot de risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije geraamd op [0-2] miljoen EUR in de aanname dat die risico's in 2005 verhandelbaar waren. Daarentegen hebben zij geen raming verschaft van het kapitaal dat per 31 december 2006 met deze risico's verband hield. Omdat de betrokken risico's in 2005 net niét verhandelbaar waren, is de raming die de Belgische autoriteiten van dit aan die risico's toegewezen kapitaal hebben gemaakt, wellicht een onderschatting. Uit de gescheiden boekhouding die ONDD in het kader van de onderhavige procedure achteraf heeft gereconstrueerd (de opmerkingen van 16 mei 2012), blijkt dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal in 2007 met [0-5] miljoen EUR daalt ten opzichte van 2006. Deze daling valt te verklaren door de nieuwe kwalificatie van risico's op Roemenië en Bulgarije (die vanaf 2007 als verhandelbare risico's gelden), maar ook door andere factoren, zoals de aanpassing van het herverzekeringsbeleid. Op basis van alle beschikbare elementen mag dus geredelijk worden aangenomen, dat het kapitaal dat aan de risico's op Bulgarije en Roemenië ten goede kwam voordat deze verhandelbaar werden, [0-5] miljoen EUR bedroeg.

| (130) | In het licht van het voorgaande concludeert de Commissie dat een bedrag van [10-25] miljoen EUR dat reeds vóór 1 januari 2005 ten goede kwam aan de verhandelbare risico's — en dus ook de overdracht van dat kapitaal samen met de betrokken activiteiten — geen voordeel kan vormen. Evenzo kwam een bedrag van [0-5] miljoen EUR al ten goede aan de risico's die per 1 januari 2007 verhandelbaar werden (Roemenië en Bulgarije), voordat deze verhandelbaar werden. |
| --- | --- |

(130)

In het licht van het voorgaande concludeert de Commissie dat een bedrag van [10-25] miljoen EUR dat reeds vóór 1 januari 2005 ten goede kwam aan de verhandelbare risico's — en dus ook de overdracht van dat kapitaal samen met de betrokken activiteiten — geen voordeel kan vormen. Evenzo kwam een bedrag van [0-5] miljoen EUR al ten goede aan de risico's die per 1 januari 2007 verhandelbaar werden (Roemenië en Bulgarije), voordat deze verhandelbaar werden.

Gedeelte van het kapitaal ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's (eerste uitsluitingscriterium beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure)

| (131) | Zoals reeds beschreven, kwam een kapitaal van [45-75] miljoen EUR reeds vóór de overdracht ervan aan ONDD ten goede van de kortlopende risico's (zie overweging (120)). Ten aanzien van dat bedrag van [45-75] miljoen EUR werd reeds geconcludeerd dat het gedeelte voor de verhandelbare risico's geredelijk op [10-25] miljoen EUR mag worden geraamd. Bijgevolg mag het gedeelte van de niet-verhandelbare risico's geredelijk op [35-50] miljoen EUR worden geraamd (daarvan is [0-5] miljoen EUR met betrekking tot risico's op Bulgarije en Roemenië in 2007 verhandelbaar geworden). |
| --- | --- |

(131)

Zoals reeds beschreven, kwam een kapitaal van [45-75] miljoen EUR reeds vóór de overdracht ervan aan ONDD ten goede van de kortlopende risico's (zie overweging (120)). Ten aanzien van dat bedrag van [45-75] miljoen EUR werd reeds geconcludeerd dat het gedeelte voor de verhandelbare risico's geredelijk op [10-25] miljoen EUR mag worden geraamd. Bijgevolg mag het gedeelte van de niet-verhandelbare risico's geredelijk op [35-50] miljoen EUR worden geraamd (daarvan is [0-5] miljoen EUR met betrekking tot risico's op Bulgarije en Roemenië in 2007 verhandelbaar geworden).

| (132) | Om dezelfde redenen als uiteengezet in overweging (127), wordt de overdracht van het volledige bedrag van [45-75] miljoen EUR (daaronder begrepen het gedeelte van de niet-verhandelbare risico's dat op [35-50] miljoen EUR is geraamd) dat immers geen steun vormt, uitgesloten van het onderzoek naar de vraag of er sprake is van steun. |
| --- | --- |

(132)

Om dezelfde redenen als uiteengezet in overweging (127), wordt de overdracht van het volledige bedrag van [45-75] miljoen EUR (daaronder begrepen het gedeelte van de niet-verhandelbare risico's dat op [35-50] miljoen EUR is geraamd) dat immers geen steun vormt, uitgesloten van het onderzoek naar de vraag of er sprake is van steun.

| (133) | De conclusie is derhalve dat van de 150 miljoen EUR startkapitaal die Delcredere NV ter beschikking is gesteld, slechts [75-100] miljoen EUR additioneel — dus nieuw — kapitaal vormt. Alleen de toekenning van deze [75-100] miljoen EUR kan dus een voordeel vormen (zie overweging (120)). |
| --- | --- |

(133)

De conclusie is derhalve dat van de 150 miljoen EUR startkapitaal die Delcredere NV ter beschikking is gesteld, slechts [75-100] miljoen EUR additioneel — dus nieuw — kapitaal vormt. Alleen de toekenning van deze [75-100] miljoen EUR kan dus een voordeel vormen (zie overweging (120)).

| (134) | Zoals in punt 65 van het besluit tot inleiding van de procedure wordt herhaald, staat het de lidstaten vrij om exportkredietverzekeringsactiviteiten ten behoeve van niet-verhandelbare risico's te steunen, omdat de Commissie van mening is dat er voor deze risico's geen markt bestaat. Bijgevolg kan er ook geen verstoring zijn van de concurrentie met andere verzekeraars. Niettemin tekent de Commissie aan dat er binnen Delcredere NV geen boekhoudkundige scheiding bestond voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's. Formeel gezien, was geen kapitaal toegewezen aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Van het kapitaal van 150 miljoen EUR is geen gedeelte afgezonderd om daarmee de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te financieren. Bijgevolg zou een zuiver formele benadering ertoe kunnen leiden dat geen enkel gedeelte van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR wordt uitgesloten. Een dergelijke benadering zou te meer gerechtvaardigd zijn, omdat de verplichting tot invoering van een boekhoudkundige scheiding uitdrukkelijk is vastgelegd in punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering, die al sinds 1998 van kracht was. Niettemin is het duidelijk, dat een belangrijk deel van de activiteiten van Delcredere NV de verzekering van niet-verhandelbare risico's betreft. Zonder het nodige kapitaal had Delcredere NV dit soort risico's niet kunnen verzekeren. Bijgevolg kan de Commissie ermee instemmen om, naast het bedrag van [45-75] miljoen EUR (waarvan [35-50] miljoen EUR ten behoeve van niet-verhandelbare risico's), dat gedeelte van het kapitaal waarvan geredelijk kan worden aangetoond dat het is gebruikt om de verzekering van niet-verhandelbare risico's te ondersteunen, van de kwalificatie als steun uit te sluiten. |
| --- | --- |

(134)

Zoals in punt 65 van het besluit tot inleiding van de procedure wordt herhaald, staat het de lidstaten vrij om exportkredietverzekeringsactiviteiten ten behoeve van niet-verhandelbare risico's te steunen, omdat de Commissie van mening is dat er voor deze risico's geen markt bestaat. Bijgevolg kan er ook geen verstoring zijn van de concurrentie met andere verzekeraars. Niettemin tekent de Commissie aan dat er binnen Delcredere NV geen boekhoudkundige scheiding bestond voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's. Formeel gezien, was geen kapitaal toegewezen aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Van het kapitaal van 150 miljoen EUR is geen gedeelte afgezonderd om daarmee de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te financieren. Bijgevolg zou een zuiver formele benadering ertoe kunnen leiden dat geen enkel gedeelte van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR wordt uitgesloten. Een dergelijke benadering zou te meer gerechtvaardigd zijn, omdat de verplichting tot invoering van een boekhoudkundige scheiding uitdrukkelijk is vastgelegd in punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering, die al sinds 1998 van kracht was. Niettemin is het duidelijk, dat een belangrijk deel van de activiteiten van Delcredere NV de verzekering van niet-verhandelbare risico's betreft. Zonder het nodige kapitaal had Delcredere NV dit soort risico's niet kunnen verzekeren. Bijgevolg kan de Commissie ermee instemmen om, naast het bedrag van [45-75] miljoen EUR (waarvan [35-50] miljoen EUR ten behoeve van niet-verhandelbare risico's), dat gedeelte van het kapitaal waarvan geredelijk kan worden aangetoond dat het is gebruikt om de verzekering van niet-verhandelbare risico's te ondersteunen, van de kwalificatie als steun uit te sluiten.

| (135) | In het besluit tot inleiding van de procedure is België verzocht een methode uit te werken aan de hand waarvan kan worden bepaald welk gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV kan worden beschouwd als ondersteuning van de activiteit van de verhandelbare risico's en welk gedeelte als ondersteuning voor de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Na dit verzoek van de Commissie hebben de Belgische autoriteiten voor de periode 2005-2011 een gescheiden balans en resultatenrekening ingediend voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's. De balans van de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 omvat een kapitaal van [70-110] miljoen EUR en die van de verhandelbare risico's een kapitaal van [40-80] miljoen EUR. Hoewel deze boekhoudkundige splitsing is gebaseerd op bepaalde hypothesen of gegevens die als gevolg van de context van een reconstructie achteraf slechts ten dele kunnen worden geverifieerd, wordt de hoogte van het kapitaal voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die voor de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 door de Commissie als redelijk beschouwd. |
| --- | --- |

(135)

In het besluit tot inleiding van de procedure is België verzocht een methode uit te werken aan de hand waarvan kan worden bepaald welk gedeelte van het kapitaal van Delcredere NV kan worden beschouwd als ondersteuning van de activiteit van de verhandelbare risico's en welk gedeelte als ondersteuning voor de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Na dit verzoek van de Commissie hebben de Belgische autoriteiten voor de periode 2005-2011 een gescheiden balans en resultatenrekening ingediend voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's. De balans van de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 omvat een kapitaal van [70-110] miljoen EUR en die van de verhandelbare risico's een kapitaal van [40-80] miljoen EUR. Hoewel deze boekhoudkundige splitsing is gebaseerd op bepaalde hypothesen of gegevens die als gevolg van de context van een reconstructie achteraf slechts ten dele kunnen worden geverifieerd, wordt de hoogte van het kapitaal voor de activiteit van de verhandelbare risico's en die voor de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 door de Commissie als redelijk beschouwd.

| (136) | De Commissie stemt er dus mee in, een bedrag van [70-110] miljoen EUR van de kwalificatie als staatssteun uit te sluiten, omdat met dat bedrag de facto een activiteit wordt gesteund die niet open staat voor concurrentie in de zin van de mededeling exportkredietverzekering. |
| --- | --- |

(136)

De Commissie stemt er dus mee in, een bedrag van [70-110] miljoen EUR van de kwalificatie als staatssteun uit te sluiten, omdat met dat bedrag de facto een activiteit wordt gesteund die niet open staat voor concurrentie in de zin van de mededeling exportkredietverzekering.

| (137) | Het kapitaal ten behoeve van de kortlopende niet-verhandelbare risico's is dus gestegen van [35-50] miljoen eind 2004 naar [70-110] miljoen EUR eind december 2011, of een stijging met [35-60] miljoen EUR. Omdat het bedrag van [35-50] miljoen EUR aan kapitaal met betrekking tot de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's het bedrag van [0-5] miljoen EUR met betrekking tot de risico's op Roemenië en Bulgarije omvat, waarvan de kwalificatie in 2007 in „verhandelbaar” werd veranderd, bedraagt de brutokapitaalsverhoging ten behoeve van de niet-verhandelbare risico's [35-65] miljoen EUR. Met andere woorden, van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR diende [35-65] miljoen EUR de facto ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(137)

Het kapitaal ten behoeve van de kortlopende niet-verhandelbare risico's is dus gestegen van [35-50] miljoen eind 2004 naar [70-110] miljoen EUR eind december 2011, of een stijging met [35-60] miljoen EUR. Omdat het bedrag van [35-50] miljoen EUR aan kapitaal met betrekking tot de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's het bedrag van [0-5] miljoen EUR met betrekking tot de risico's op Roemenië en Bulgarije omvat, waarvan de kwalificatie in 2007 in „verhandelbaar” werd veranderd, bedraagt de brutokapitaalsverhoging ten behoeve van de niet-verhandelbare risico's [35-65] miljoen EUR. Met andere woorden, van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR diende [35-65] miljoen EUR de facto ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's.

Conclusie betreffende de toepassing van de twee uitsluitingscriteria en betreffende het bedrag van het aanvullende kapitaal

| (138) | Een bedrag van [70-110] miljoen EUR is uitgesloten van de kwalificatie als steun, omdat dat bedrag kan worden beschouwd als dienend om op 31 december 2011 de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te ondersteunen (eerste uitsluitingscriterium). Voorts is een bedrag van [10-25] miljoen EUR uitgesloten van de kwalificatie als steun omdat dat kan worden beschouwd als een bedrag dat geen voordeel vormde doordat het al ten goede kwam aan de verhandelbare risico's voordat die risico's per 31 december 2004 aan Delcredere NV werden overgedragen (tweede uitsluitingscriterium). Daarnaast dient ook een bedrag van [0-5] miljoen EUR te worden uitgesloten omdat dit al ten goede kwam aan de risico's op Bulgarije en Roemenië voordat die per 1 januari 2007 verhandelbaar werden. |
| --- | --- |

(138)

Een bedrag van [70-110] miljoen EUR is uitgesloten van de kwalificatie als steun, omdat dat bedrag kan worden beschouwd als dienend om op 31 december 2011 de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te ondersteunen (eerste uitsluitingscriterium). Voorts is een bedrag van [10-25] miljoen EUR uitgesloten van de kwalificatie als steun omdat dat kan worden beschouwd als een bedrag dat geen voordeel vormde doordat het al ten goede kwam aan de verhandelbare risico's voordat die risico's per 31 december 2004 aan Delcredere NV werden overgedragen (tweede uitsluitingscriterium). Daarnaast dient ook een bedrag van [0-5] miljoen EUR te worden uitgesloten omdat dit al ten goede kwam aan de risico's op Bulgarije en Roemenië voordat die per 1 januari 2007 verhandelbaar werden.

| (139) | Geconcludeerd dient te worden, dat van het initieel toegewezen kapitaal van 150 miljoen EUR slechts 36,6 miljoen EUR een voordeel en staatssteun zou kunnen vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(139)

Geconcludeerd dient te worden, dat van het initieel toegewezen kapitaal van 150 miljoen EUR slechts 36,6 miljoen EUR een voordeel en staatssteun zou kunnen vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (140) | Een andere methode om het verkregen bedrag van 36,6 miljoen EUR voor te stellen, bestaat erin om de volgende bedragen op het aan Delcredere NV verleende startkapitaal van 150 miljoen EUR in mindering te brengen: 1) het bedrag van [45-75] miljoen EUR dat aan de kortlopende risico's ten goede kwam reeds vóór de overdracht daarvan aan Delcredere NV (daaronder begrepen de [0-5] miljoen EUR met betrekking tot de risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije die per 1 januari 2007 verhandelbaar zijn geworden), en 2) de nog eens [35-65] miljoen EUR die de facto de niet-verhandelbare risico's ondersteunden. Dit levert de uitkomst van 36,6 miljoen EUR op. |
| --- | --- |

(140)

Een andere methode om het verkregen bedrag van 36,6 miljoen EUR voor te stellen, bestaat erin om de volgende bedragen op het aan Delcredere NV verleende startkapitaal van 150 miljoen EUR in mindering te brengen: 1) het bedrag van [45-75] miljoen EUR dat aan de kortlopende risico's ten goede kwam reeds vóór de overdracht daarvan aan Delcredere NV (daaronder begrepen de [0-5] miljoen EUR met betrekking tot de risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije die per 1 januari 2007 verhandelbaar zijn geworden), en 2) de nog eens [35-65] miljoen EUR die de facto de niet-verhandelbare risico's ondersteunden. Dit levert de uitkomst van 36,6 miljoen EUR op.

| (141) | Deze analyse van de uitsplitsing van het kapitaal wordt in het onderstaande schema gepresenteerd. |
| --- | --- |

(141)

Deze analyse van de uitsplitsing van het kapitaal wordt in het onderstaande schema gepresenteerd.

Image

| (142) | Subsidiair merkt de Commissie het volgende op. De Belgische autoriteiten verklaren dat, afgezien van ongeveer 7 tot 13 miljoen EUR (zie tabel 2), in 2004 het volledige kapitaal van 150 miljoen EUR impliciet was toegewezen aan de niet-verhandelbare risico's. Op grond van die eerste verklaring betoogt België dat pas achteraf (in 2007 en 2008) een gedeelte van het aanvankelijk aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal naar de verhandelbare risico's is overgedragen. België verklaart dan ook dat alleen deze overdrachten van kapitaal steun zouden kunnen vormen en dat het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie op deze bedragen dient te worden toegepast op het tijdstip van de interne overdrachten ervan — en niet op het tijdstip van de initiële kapitaaltoewijzing in 2004. Deze redenering kan niet worden geaccepteerd. |
| --- | --- |

(142)

Subsidiair merkt de Commissie het volgende op. De Belgische autoriteiten verklaren dat, afgezien van ongeveer 7 tot 13 miljoen EUR (zie tabel 2), in 2004 het volledige kapitaal van 150 miljoen EUR impliciet was toegewezen aan de niet-verhandelbare risico's. Op grond van die eerste verklaring betoogt België dat pas achteraf (in 2007 en 2008) een gedeelte van het aanvankelijk aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal naar de verhandelbare risico's is overgedragen. België verklaart dan ook dat alleen deze overdrachten van kapitaal steun zouden kunnen vormen en dat het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie op deze bedragen dient te worden toegepast op het tijdstip van de interne overdrachten ervan — en niet op het tijdstip van de initiële kapitaaltoewijzing in 2004. Deze redenering kan niet worden geaccepteerd.

| (143) | Bij de oprichting van Delcredere NV en tijdens de jaren nadien, is het kapitaal van 150 miljoen EUR immers nooit formeel toegewezen aan, onderscheidenlijk, de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en die met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Dit kapitaal kon vrijelijk worden gebruikt ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's of die van de niet-verhandelbare risico's (in niet nader bepaalde verhoudingen), afhankelijk van de marktkansen en de strategische keuzes van Delcredere NV. De verdeling van het kapitaal over de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's is pas achteraf in het kader van de onderhavige procedure gereconstrueerd. De documenten uit 2004, zoals die door de Belgische autoriteiten zijn ingediend, geven geen uitsplitsing van het kapitaal tussen de verschillende activiteiten. De Commissie kan er dus niet mee instemmen, van de beoordeling van de vraag of er steun is, een gedeelte van de [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal van Delcredere NV uit te sluiten, op grond van het enkele feit dat dit bedrag toentertijd had kunnen dienen om de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te ondersteunen. Zoals reeds uiteengezet, kan alleen het gedeelte van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR waarvan kan worden aangetoond dat daarmee daadwerkelijk de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's is ondersteund, worden uitgesloten van de beoordeling van de vraag of er sprake is van steun. |
| --- | --- |

(143)

Bij de oprichting van Delcredere NV en tijdens de jaren nadien, is het kapitaal van 150 miljoen EUR immers nooit formeel toegewezen aan, onderscheidenlijk, de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en die met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Dit kapitaal kon vrijelijk worden gebruikt ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's of die van de niet-verhandelbare risico's (in niet nader bepaalde verhoudingen), afhankelijk van de marktkansen en de strategische keuzes van Delcredere NV. De verdeling van het kapitaal over de activiteit van de verhandelbare risico's en die van de niet-verhandelbare risico's is pas achteraf in het kader van de onderhavige procedure gereconstrueerd. De documenten uit 2004, zoals die door de Belgische autoriteiten zijn ingediend, geven geen uitsplitsing van het kapitaal tussen de verschillende activiteiten. De Commissie kan er dus niet mee instemmen, van de beoordeling van de vraag of er steun is, een gedeelte van de [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal van Delcredere NV uit te sluiten, op grond van het enkele feit dat dit bedrag toentertijd had kunnen dienen om de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's te ondersteunen. Zoals reeds uiteengezet, kan alleen het gedeelte van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR waarvan kan worden aangetoond dat daarmee daadwerkelijk de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's is ondersteund, worden uitgesloten van de beoordeling van de vraag of er sprake is van steun.

| (144) | Geheel subsidiair merkt de Commissie op, dat, zelfs wanneer het argument van België wordt geaccepteerd dat een gedeelte van het startkapitaal van Delcredere NV bestemd is geweest voor niet-verhandelbare risico's — en dus niet onder artikel 107, lid 1, VWEU kan vallen -, dit argument alleen voor het bedrag van 36,6 miljoen EUR zou gelden indien België erin zou slagen om aan te tonen dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal hoger uitkwam dan [70-110] miljoen EUR. (Bij de berekening van het bedrag van 36,6 miljoen EUR is immers al een bedrag van [70-110] miljoen EUR ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's op het bedrag van 150 miljoen EUR in mindering gebracht.) Het is echter duidelijk dat in 2004 een dergelijk bedrag nooit is toegewezen aan de niet-verhandelbare risico's omdat uit de interne documenten blijkt dat een kapitaal van 100 miljoen EUR voldoende was om alle kortlopende (verhandelbare en niet-verhandelbare) risico's tot 2007 te dekken. |
| --- | --- |

(144)

Geheel subsidiair merkt de Commissie op, dat, zelfs wanneer het argument van België wordt geaccepteerd dat een gedeelte van het startkapitaal van Delcredere NV bestemd is geweest voor niet-verhandelbare risico's — en dus niet onder artikel 107, lid 1, VWEU kan vallen -, dit argument alleen voor het bedrag van 36,6 miljoen EUR zou gelden indien België erin zou slagen om aan te tonen dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal hoger uitkwam dan [70-110] miljoen EUR. (Bij de berekening van het bedrag van 36,6 miljoen EUR is immers al een bedrag van [70-110] miljoen EUR ter ondersteuning van de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's op het bedrag van 150 miljoen EUR in mindering gebracht.) Het is echter duidelijk dat in 2004 een dergelijk bedrag nooit is toegewezen aan de niet-verhandelbare risico's omdat uit de interne documenten blijkt dat een kapitaal van 100 miljoen EUR voldoende was om alle kortlopende (verhandelbare en niet-verhandelbare) risico's tot 2007 te dekken.

De toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie

| (145) | Volgens vaste rechtspraak dient, teneinde vast te stellen of met een maatregel een economisch voordeel wordt verleend, te worden beoordeeld of in soortgelijke omstandigheden een met de betrokken onderneming qua omvang vergelijkbare particuliere investeerder handelend in een markteconomie ertoe zou kunnen worden gebracht een zo belangrijke kapitaalinbreng te doen (68), gelet met name op de bij het doen van die investering beschikbare informatie en te verwachten ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(145)

Volgens vaste rechtspraak dient, teneinde vast te stellen of met een maatregel een economisch voordeel wordt verleend, te worden beoordeeld of in soortgelijke omstandigheden een met de betrokken onderneming qua omvang vergelijkbare particuliere investeerder handelend in een markteconomie ertoe zou kunnen worden gebracht een zo belangrijke kapitaalinbreng te doen (68), gelet met name op de bij het doen van die investering beschikbare informatie en te verwachten ontwikkelingen.

| (146) | In het onderhavige geval dient te worden nagegaan of het in 2004 ter beschikking gestelde aanvullende kapitaal van 36,6 miljoen EUR voldoende rendement opleverde om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie te kunnen overtuigen. Het rendement van dit aanvullende kapitaal kan echter niet los van het volledige kapitaal worden beoordeeld, omdat dit aanvullende kapitaal het resultaat is van een kunstmatige opsplitsing van het kapitaal van 150 miljoen EUR dat in 2004 is geplaatst. Geen enkele precieze inkomstenstroom kan worden genoemd als zijnde afkomstig van dit bedrag van 36,6 miljoen EUR. Met andere woorden, de winst van een specifieke activiteit werd niet toegewezen aan dit bedrag van 36,6 miljoen EUR, omdat er geen gescheiden boekhouding voorhanden was. De Commissie is van mening dat, om het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie juist te kunnen toepassen, dient te worden nagegaan of het volledige kapitaal van 150 miljoen EUR een voldoende verwacht rendement opleverde. Indien dit niet het geval is, zou daaruit moeten worden geconcludeerd dat het bedrag van 36,6 miljoen EUR een voordeel vormt. |
| --- | --- |

(146)

In het onderhavige geval dient te worden nagegaan of het in 2004 ter beschikking gestelde aanvullende kapitaal van 36,6 miljoen EUR voldoende rendement opleverde om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie te kunnen overtuigen. Het rendement van dit aanvullende kapitaal kan echter niet los van het volledige kapitaal worden beoordeeld, omdat dit aanvullende kapitaal het resultaat is van een kunstmatige opsplitsing van het kapitaal van 150 miljoen EUR dat in 2004 is geplaatst. Geen enkele precieze inkomstenstroom kan worden genoemd als zijnde afkomstig van dit bedrag van 36,6 miljoen EUR. Met andere woorden, de winst van een specifieke activiteit werd niet toegewezen aan dit bedrag van 36,6 miljoen EUR, omdat er geen gescheiden boekhouding voorhanden was. De Commissie is van mening dat, om het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie juist te kunnen toepassen, dient te worden nagegaan of het volledige kapitaal van 150 miljoen EUR een voldoende verwacht rendement opleverde. Indien dit niet het geval is, zou daaruit moeten worden geconcludeerd dat het bedrag van 36,6 miljoen EUR een voordeel vormt.

| (147) | Geheel subsidiair zou een andere mogelijkheid erin bestaan om een pro rata-methode toe te passen op de gegenereerde winst, hetgeen dezelfde uitkomst zou opleveren. |
| --- | --- |

(147)

Geheel subsidiair zou een andere mogelijkheid erin bestaan om een pro rata-methode toe te passen op de gegenereerde winst, hetgeen dezelfde uitkomst zou opleveren.

| (148) | De Commissie is van mening dat evenmin uitsluitend het rendement van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR dient te worden onderzocht en dat de [45-75] miljoen EUR die aan de activiteit van verhandelbare risico's werd toegewezen voordat die aan Delcredere NV werden overgedragen, buiten beschouwing moet worden gelaten. ONDD had namelijk kunnen besluiten om zijn activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's te beëindigen en het bedrag van het toentertijd aan die activiteit toegewezen kapitaal ([45-75] miljoen EUR) te recupereren (69). Deze [45-75] miljoen EUR kunnen dus niet worden beschouwd als in het verleden gedragen kosten die niet meer te recupereren zijn (verzonken kosten). |
| --- | --- |

(148)

De Commissie is van mening dat evenmin uitsluitend het rendement van het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR dient te worden onderzocht en dat de [45-75] miljoen EUR die aan de activiteit van verhandelbare risico's werd toegewezen voordat die aan Delcredere NV werden overgedragen, buiten beschouwing moet worden gelaten. ONDD had namelijk kunnen besluiten om zijn activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's te beëindigen en het bedrag van het toentertijd aan die activiteit toegewezen kapitaal ([45-75] miljoen EUR) te recupereren (69). Deze [45-75] miljoen EUR kunnen dus niet worden beschouwd als in het verleden gedragen kosten die niet meer te recupereren zijn (verzonken kosten).

| (149) | In de volgende overwegingen zal de Commissie aantonen, dat het van de 150 miljoen EUR verwachte rendement onvoldoende was om een particuliere investeerder te overtuigen een dergelijke investering te doen. Subsidiair zal zij aantonen dat, zelfs indien ervan wordt uitgegaan dat voor de activiteit van de verhandelbare risico's virtueel een kapitaal van [45-65] miljoen EUR (36,6 miljoen EUR plus [10-25] miljoen EUR) en de van die specifieke activiteit verwachte winst beschikbaar waren,. het van die activiteit verwachte rendement eveneens onvoldoende was. |
| --- | --- |

(149)

In de volgende overwegingen zal de Commissie aantonen, dat het van de 150 miljoen EUR verwachte rendement onvoldoende was om een particuliere investeerder te overtuigen een dergelijke investering te doen. Subsidiair zal zij aantonen dat, zelfs indien ervan wordt uitgegaan dat voor de activiteit van de verhandelbare risico's virtueel een kapitaal van [45-65] miljoen EUR (36,6 miljoen EUR plus [10-25] miljoen EUR) en de van die specifieke activiteit verwachte winst beschikbaar waren,. het van die activiteit verwachte rendement eveneens onvoldoende was.

| (150) | Het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie dient vooraf te worden toegepast. Om te beoordelen of een particuliere investeerder ook een dergelijke inbreng had gedaan, dient te worden uitgegaan van het tijdstip waarop de kapitaalinbreng heeft plaatsgevonden. Bij de toetsing aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie dient geen rekening te worden gehouden met de ontwikkelingen die ná de kapitaalinbreng hebben plaatsgevonden. Voorts kan de inachtneming van het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie worden aangetoond aan de hand van een vooraf opgesteld ondernemingsplan, op grond waarvan het investeringsbesluit is genomen (70). Volgens recente rechtspraak (71) mag een lidstaat slechts een beroep doen op objectieve en controleerbare gegevens waarmee hij vóór of tegelijk met het besluit om te gaan investeren, rekening heeft gehouden. Daartoe kunnen met name noodzakelijk zijn gegevens waaruit blijkt dat deze beslissing is genomen op grond van economische ramingen die te vergelijken zijn met die welke een rationele particuliere investeerder die zich in een vergelijkbare situatie bevindt, zou hebben laten uitvoeren alvorens deze investering te doen, teneinde uit te maken of een dergelijke investering in de toekomst winst zal opleveren. Economische ramingen die na toekenning van dit voordeel zijn gemaakt, de vaststelling achteraf dat de door de betrokken lidstaat gedane investering daadwerkelijk winstgevend is geweest of naderhand aangevoerde rechtvaardigingen voor de keuze van de gevolgde handelwijze kunnen echter niet volstaan tot bewijs dat een lidstaat de investeringsbeslissing in zijn hoedanigheid van aandeelhouder in een markteconomie heeft genomen. |
| --- | --- |

(150)

Het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie dient vooraf te worden toegepast. Om te beoordelen of een particuliere investeerder ook een dergelijke inbreng had gedaan, dient te worden uitgegaan van het tijdstip waarop de kapitaalinbreng heeft plaatsgevonden. Bij de toetsing aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie dient geen rekening te worden gehouden met de ontwikkelingen die ná de kapitaalinbreng hebben plaatsgevonden. Voorts kan de inachtneming van het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie worden aangetoond aan de hand van een vooraf opgesteld ondernemingsplan, op grond waarvan het investeringsbesluit is genomen (70). Volgens recente rechtspraak (71) mag een lidstaat slechts een beroep doen op objectieve en controleerbare gegevens waarmee hij vóór of tegelijk met het besluit om te gaan investeren, rekening heeft gehouden. Daartoe kunnen met name noodzakelijk zijn gegevens waaruit blijkt dat deze beslissing is genomen op grond van economische ramingen die te vergelijken zijn met die welke een rationele particuliere investeerder die zich in een vergelijkbare situatie bevindt, zou hebben laten uitvoeren alvorens deze investering te doen, teneinde uit te maken of een dergelijke investering in de toekomst winst zal opleveren. Economische ramingen die na toekenning van dit voordeel zijn gemaakt, de vaststelling achteraf dat de door de betrokken lidstaat gedane investering daadwerkelijk winstgevend is geweest of naderhand aangevoerde rechtvaardigingen voor de keuze van de gevolgde handelwijze kunnen echter niet volstaan tot bewijs dat een lidstaat de investeringsbeslissing in zijn hoedanigheid van aandeelhouder in een markteconomie heeft genomen.

| (151) | Aangezien geen enkele particuliere investeerder in de betrokken maatregel heeft deelgenomen en Delcredere NV niet ter beurze is genoteerd, is de parameter waarvan de geldigheid dient te worden onderzocht, het van de investering te verwachten rendement waarop mocht worden gerekend op basis van de beschikbare informatie en de toentertijd voorzienbare ontwikkelingen (zoals die, in beginsel, in het door ONDD in 2004 opgestelde ondernemingsplan voorkomen). Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie (72) en de beschikkingspraktijk van de Commissie (73) kan, op grond van het feit dat de kapitaalinbreng zogenaamd noodzakelijk was om de activiteiten van de onderneming te kunnen voortzetten of om de activiteit toereikend te kapitaliseren op grond van de prudentiële voorschriften of een raming van de gedragen risico's, niet worden geconcludeerd dat aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie is voldaan. Een particuliere investeerder handelend in normale marktomstandigheden zou een dergelijke kapitaalinbreng alleen hebben gedaan indien bij het doen van die inbreng het verwachte rendement voldoende was, gelet op de destijds beschikbare informatie en de vooruitzichten van dat ogenblik (74). De Commissie merkt derhalve op, dat de argumenten die België heeft aangevoerd om te rechtvaardigen dat een kapitaalniveau van 150 miljoen EUR economisch en/of op grond van de prudentiële voorschriften „noodzakelijk” was, niet relevant zijn om aan te tonen dat deze investering een voldoende rendement opleverde voor een marktinvesteerder. |
| --- | --- |

(151)

Aangezien geen enkele particuliere investeerder in de betrokken maatregel heeft deelgenomen en Delcredere NV niet ter beurze is genoteerd, is de parameter waarvan de geldigheid dient te worden onderzocht, het van de investering te verwachten rendement waarop mocht worden gerekend op basis van de beschikbare informatie en de toentertijd voorzienbare ontwikkelingen (zoals die, in beginsel, in het door ONDD in 2004 opgestelde ondernemingsplan voorkomen). Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie (72) en de beschikkingspraktijk van de Commissie (73) kan, op grond van het feit dat de kapitaalinbreng zogenaamd noodzakelijk was om de activiteiten van de onderneming te kunnen voortzetten of om de activiteit toereikend te kapitaliseren op grond van de prudentiële voorschriften of een raming van de gedragen risico's, niet worden geconcludeerd dat aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie is voldaan. Een particuliere investeerder handelend in normale marktomstandigheden zou een dergelijke kapitaalinbreng alleen hebben gedaan indien bij het doen van die inbreng het verwachte rendement voldoende was, gelet op de destijds beschikbare informatie en de vooruitzichten van dat ogenblik (74). De Commissie merkt derhalve op, dat de argumenten die België heeft aangevoerd om te rechtvaardigen dat een kapitaalniveau van 150 miljoen EUR economisch en/of op grond van de prudentiële voorschriften „noodzakelijk” was, niet relevant zijn om aan te tonen dat deze investering een voldoende rendement opleverde voor een marktinvesteerder.

| (152) | De Belgische autoriteiten baseren hun rendementsanalyse op het ondernemingsplan van 28 september 2004. De oprichting van Delcredere NV dateert echter van 23 september 2004. Toch heeft zij haar economische activiteiten pas op 1 januari 2005 daadwerkelijk aangevat, omdat de portefeuille kortlopende risico's tot ONDD is blijven behoren tot en met 31 december 2004, tijdstip waarop deze is overgedragen. Aangenomen mag dus worden dat tot kort vóór die datum ONDD had kunnen terugkomen van haar besluit in die activiteit te investeren door de betrokken risico's niét over te dragen en de nieuw opgerichte rechtspersoon te liquideren. Het is dus acceptabel om het ondernemingsplan van ONDD van 28 september 2004 in de beschouwing te betrekken, zoals de Belgische autoriteiten vragen. |
| --- | --- |

(152)

De Belgische autoriteiten baseren hun rendementsanalyse op het ondernemingsplan van 28 september 2004. De oprichting van Delcredere NV dateert echter van 23 september 2004. Toch heeft zij haar economische activiteiten pas op 1 januari 2005 daadwerkelijk aangevat, omdat de portefeuille kortlopende risico's tot ONDD is blijven behoren tot en met 31 december 2004, tijdstip waarop deze is overgedragen. Aangenomen mag dus worden dat tot kort vóór die datum ONDD had kunnen terugkomen van haar besluit in die activiteit te investeren door de betrokken risico's niét over te dragen en de nieuw opgerichte rechtspersoon te liquideren. Het is dus acceptabel om het ondernemingsplan van ONDD van 28 september 2004 in de beschouwing te betrekken, zoals de Belgische autoriteiten vragen.

| (153) | Uit notities en notulen van 2004 blijkt dat het besluit van ONDD om Delcredere NV te voorzien van 150 miljoen EUR kapitaal, in wezen beantwoordde aan de wil van ONDD om zijn dochteronderneming „voldoende” startkapitaal ter beschikking te stellen met het oog op de uitbouw van haar activiteiten en om te [...] — „een gestort kapitaal van 100 miljoen EUR volstaat voor het uitoefenen van de kortlopende activiteiten globale polissen exporteurs tot 2007, maar dit zal in de periode nadien moeten worden herzien” (eigen vert.) (75) -, zonder dat daadwerkelijk en precies is aangetoond dat het verwachte toekomstige rendement voldoende was uit het oogpunt van een particuliere investeerder. Wat de analyse van het verwachte rendement betreft, lijkt alleen een verwacht positief resultaat voor alle activiteiten samen gedurende de eerste drie jaren te hebben volstaan om ONDD ervan te overtuigen de investering uit te voeren. |
| --- | --- |

(153)

Uit notities en notulen van 2004 blijkt dat het besluit van ONDD om Delcredere NV te voorzien van 150 miljoen EUR kapitaal, in wezen beantwoordde aan de wil van ONDD om zijn dochteronderneming „voldoende” startkapitaal ter beschikking te stellen met het oog op de uitbouw van haar activiteiten en om te [...] — „een gestort kapitaal van 100 miljoen EUR volstaat voor het uitoefenen van de kortlopende activiteiten globale polissen exporteurs tot 2007, maar dit zal in de periode nadien moeten worden herzien” (eigen vert.) (75) -, zonder dat daadwerkelijk en precies is aangetoond dat het verwachte toekomstige rendement voldoende was uit het oogpunt van een particuliere investeerder. Wat de analyse van het verwachte rendement betreft, lijkt alleen een verwacht positief resultaat voor alle activiteiten samen gedurende de eerste drie jaren te hebben volstaan om ONDD ervan te overtuigen de investering uit te voeren.

| (154) | Volgens de prognoses in scenario B van het ondernemingsplan van 28 september 2004 rekende ONDD namelijk op een RoE op alle activiteiten van 1,3 % tot 1,9 % voor de jaren 2005, 2006 en 2007 volgens het scenario „dynamisch — groei met 6 %” van het ondernemingsplan van 28 september 2004 (de RoE vóór egalisatievoorziening bedroeg 2,8 % tot 4,3 %) (zie tabel 4). Daarbij dient te worden opgemerkt dat dit rendement is berekend op basis van een kapitaal van 100 miljoen EUR zonder rekening te houden met de niet gestorte 50 miljoen EUR, hetgeen een rendement oplevert dat gunstiger is dan het in werkelijkheid is. Het in de financiële prognoses van april 2004 verwachte rendementspercentage ligt niet hoger (zie tabel 3). |
| --- | --- |

(154)

Volgens de prognoses in scenario B van het ondernemingsplan van 28 september 2004 rekende ONDD namelijk op een RoE op alle activiteiten van 1,3 % tot 1,9 % voor de jaren 2005, 2006 en 2007 volgens het scenario „dynamisch — groei met 6 %” van het ondernemingsplan van 28 september 2004 (de RoE vóór egalisatievoorziening bedroeg 2,8 % tot 4,3 %) (zie tabel 4). Daarbij dient te worden opgemerkt dat dit rendement is berekend op basis van een kapitaal van 100 miljoen EUR zonder rekening te houden met de niet gestorte 50 miljoen EUR, hetgeen een rendement oplevert dat gunstiger is dan het in werkelijkheid is. Het in de financiële prognoses van april 2004 verwachte rendementspercentage ligt niet hoger (zie tabel 3).

| (155) | In het licht van het voorgaande lijkt het van het toekomstige Delcredere NV verwachte rendement dus onvoldoende te zijn geweest om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen een dergelijke investering te doen. Het verwachte rendement lag immers lager dan het risicovrije percentage (het rendement op langlopende Belgische overheidsobligaties) over de eerste drie jaar (in 2004 bedroeg het gemiddelde percentage van langlopende Belgische overheidsobligaties 4,15 % (76)). Zelfs indien de egalisatievoorziening wordt meegerekend, benadert het verwachte rendementspercentage slechts het risicovrije percentage. |
| --- | --- |

(155)

In het licht van het voorgaande lijkt het van het toekomstige Delcredere NV verwachte rendement dus onvoldoende te zijn geweest om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen een dergelijke investering te doen. Het verwachte rendement lag immers lager dan het risicovrije percentage (het rendement op langlopende Belgische overheidsobligaties) over de eerste drie jaar (in 2004 bedroeg het gemiddelde percentage van langlopende Belgische overheidsobligaties 4,15 % (76)). Zelfs indien de egalisatievoorziening wordt meegerekend, benadert het verwachte rendementspercentage slechts het risicovrije percentage.

| (156) | Een particuliere investeerder handelend in een markteconomie had alleen met een zo gering rendement in de eerste jaren ingestemd indien hij er redelijkerwijs op mocht rekenen dat hij nadien zou worden gecompenseerd met winst die duidelijk boven het sectorgemiddelde ligt, zodat de totale Return on Investment (RoI) (na toepassing van een passend disconteringspercentage) voldoende is (77). |
| --- | --- |

(156)

Een particuliere investeerder handelend in een markteconomie had alleen met een zo gering rendement in de eerste jaren ingestemd indien hij er redelijkerwijs op mocht rekenen dat hij nadien zou worden gecompenseerd met winst die duidelijk boven het sectorgemiddelde ligt, zodat de totale Return on Investment (RoI) (na toepassing van een passend disconteringspercentage) voldoende is (77).

| (157) | In 2004 was er geen enkele ernstige studie voorhanden op basis waarvan erop kon worden gerekend, dat dit geringe initiële rendement zou worden gecompenseerd door een veel hoger rendement in de jaren nadien. De Commissie merkt ook op, dat de toentertijd beschikbare financiële prognoses een zekere lineariteit te zien geven in de prestaties tijdens de periode 2005-2007, of ten minste een trage groei (zie tabel 4), en dat niets dus een snelle verbetering van de resultaten voor de jaren na 2007 mocht doen verwachten. In verband hiermee dient te worden aangetekend dat de verzelfstandiging van Delcredere NV niet kan worden beschouwd als het starten van een nieuwe onderneming (in de zin van een startersbedrijf), omdat toentertijd was voorzien dat zij de activiteiten die voordien door de moederschappij werden uitgeoefend, zou voortzetten en de betreffende activa en passiva met het oog daarop gewoon zijn overgedragen van ONDD aan Delcredere NV. Deze conclusie is ook gebaseerd op de wijze waarop toentertijd de financiële prognoses zijn opgesteld. Daaruit blijkt dat ONDD zich in 2004, bij het opstellen van de financiële prognoses voor het toekomstige Delcredere NV, baseerde op de vroegere prestaties van de betrokken activiteit (kortlopende risico's, daaronder begrepen verhandelbare risico's) binnen ONDD. De hypotheses wat betreft premies en kosten waren in hoofdzaak gebaseerd op het gemiddelde van de historische financiële gegevens in de vijf jaar voordien, met enkele aanpassingen in verband met de gewijzigde marktomstandigheden, zoals bijvoorbeeld een verlaging van de premies voor de risico's die in 2004, na de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie, verhandelbaar waren geworden. |
| --- | --- |

(157)

In 2004 was er geen enkele ernstige studie voorhanden op basis waarvan erop kon worden gerekend, dat dit geringe initiële rendement zou worden gecompenseerd door een veel hoger rendement in de jaren nadien. De Commissie merkt ook op, dat de toentertijd beschikbare financiële prognoses een zekere lineariteit te zien geven in de prestaties tijdens de periode 2005-2007, of ten minste een trage groei (zie tabel 4), en dat niets dus een snelle verbetering van de resultaten voor de jaren na 2007 mocht doen verwachten. In verband hiermee dient te worden aangetekend dat de verzelfstandiging van Delcredere NV niet kan worden beschouwd als het starten van een nieuwe onderneming (in de zin van een startersbedrijf), omdat toentertijd was voorzien dat zij de activiteiten die voordien door de moederschappij werden uitgeoefend, zou voortzetten en de betreffende activa en passiva met het oog daarop gewoon zijn overgedragen van ONDD aan Delcredere NV. Deze conclusie is ook gebaseerd op de wijze waarop toentertijd de financiële prognoses zijn opgesteld. Daaruit blijkt dat ONDD zich in 2004, bij het opstellen van de financiële prognoses voor het toekomstige Delcredere NV, baseerde op de vroegere prestaties van de betrokken activiteit (kortlopende risico's, daaronder begrepen verhandelbare risico's) binnen ONDD. De hypotheses wat betreft premies en kosten waren in hoofdzaak gebaseerd op het gemiddelde van de historische financiële gegevens in de vijf jaar voordien, met enkele aanpassingen in verband met de gewijzigde marktomstandigheden, zoals bijvoorbeeld een verlaging van de premies voor de risico's die in 2004, na de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie, verhandelbaar waren geworden.

| (158) | Bovendien blijkt uit interne notities dat verwacht werd, dat het volledige gestorte kapitaal van 100 miljoen EUR in hoofdzaak zou worden opgeslorpt door de toenemende groei van de activiteiten die in het verleden (tot eind 2007) door ONDD waren uitgeoefend (zie overweging (61)). Het ging dus om de organische groei van bestaande activiteiten (in 2004 werd met geen enkele uitbreiding naar andere, rendabelere activiteiten rekening gehouden). |
| --- | --- |

(158)

Bovendien blijkt uit interne notities dat verwacht werd, dat het volledige gestorte kapitaal van 100 miljoen EUR in hoofdzaak zou worden opgeslorpt door de toenemende groei van de activiteiten die in het verleden (tot eind 2007) door ONDD waren uitgeoefend (zie overweging (61)). Het ging dus om de organische groei van bestaande activiteiten (in 2004 werd met geen enkele uitbreiding naar andere, rendabelere activiteiten rekening gehouden).

| (159) | Wat betreft het geplaatste, maar niet gestorte kapitaal (50 miljoen EUR) is toentertijd geen concreet project uitgewerkt voor het gebruik van dit kapitaal — en zijn dus ook geen prognoses gemaakt met betrekking tot het van dat kapitaal verwachte rendement. Bij de kapitaalverschaffing aan Delcredere NV is overigens geen rekening gehouden met de overname van KUPEG, noch meer algemeen met een overnamestrategie. |
| --- | --- |

(159)

Wat betreft het geplaatste, maar niet gestorte kapitaal (50 miljoen EUR) is toentertijd geen concreet project uitgewerkt voor het gebruik van dit kapitaal — en zijn dus ook geen prognoses gemaakt met betrekking tot het van dat kapitaal verwachte rendement. Bij de kapitaalverschaffing aan Delcredere NV is overigens geen rekening gehouden met de overname van KUPEG, noch meer algemeen met een overnamestrategie.

| (160) | Ook dient te worden beklemtoond dat de prognoses voor de periode 2005-2014 pas achteraf zijn uitgewerkt, nadat de Commissie de formele onderzoeksprocedure had ingeleid. De enige financiële prognoses die ONDD vooraf heeft uitgevoerd, waren namelijk beperkt tot een periode van drie jaar (de eerste drie jaren dat het nieuwe Delcredere NV actief zou zijn, d.w.z. de periode 2005-2007), een betrekkelijk korte periode om te voldoen aan de eisen van een particuliere investeerder. |
| --- | --- |

(160)

Ook dient te worden beklemtoond dat de prognoses voor de periode 2005-2014 pas achteraf zijn uitgewerkt, nadat de Commissie de formele onderzoeksprocedure had ingeleid. De enige financiële prognoses die ONDD vooraf heeft uitgevoerd, waren namelijk beperkt tot een periode van drie jaar (de eerste drie jaren dat het nieuwe Delcredere NV actief zou zijn, d.w.z. de periode 2005-2007), een betrekkelijk korte periode om te voldoen aan de eisen van een particuliere investeerder.

| (161) | De Commissie concludeert, dat het van het kapitaal verwachte rendement ontoereikend was en dat het bedrag van 36,6 miljoen EUR bijgevolg een voordeel vormt ten behoeve van de activiteit van de verhandelbare risico's van Delcredere NV. |
| --- | --- |

(161)

De Commissie concludeert, dat het van het kapitaal verwachte rendement ontoereikend was en dat het bedrag van 36,6 miljoen EUR bijgevolg een voordeel vormt ten behoeve van de activiteit van de verhandelbare risico's van Delcredere NV.

| (162) | Subsidiair onderzoekt de Commissie in de volgende overwegingen het verwachte rendement op de activiteit van de verhandelbare risico's. |
| --- | --- |

(162)

Subsidiair onderzoekt de Commissie in de volgende overwegingen het verwachte rendement op de activiteit van de verhandelbare risico's.

| (163) | De Commissie merkt op dat, volgens bijlage 9 bij het strategiedocument van 28 september 2004, de financiële prognoses zoals ONDD die had opgesteld, voor de hele prognoseperiode van 2005-2007 rekenden op een negatief resultaat voor de verzekeringsactiviteit met betrekking tot verhandelbare risico's (d.w.z. voor de landen met verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering)
   (78), hetgeen inhield dat de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's die van de verhandelbare risico's zou subsidiëren. Hieruit dient te worden geconcludeerd dat de raming van het rendement van de verhandelbare risico's dus lager was dan de rendementsraming voor alle activiteiten samen, die op zich al onvoldoende was voor een particuliere investeerder. De Commissie concludeert dus dat, zelfs indien het op basis van de in 2004 beschikbare financiële prognoses verwachte rendement van de activiteit op zich wordt beoordeeld (79), de conclusie toch moet zijn dat het verwachte rendement negatief was, en dus duidelijk ontoereikend om een particuliere investeerder ervan te overtuigen deze investering te doen. |
| --- | --- |

(163)

De Commissie merkt op dat, volgens bijlage 9 bij het strategiedocument van 28 september 2004, de financiële prognoses zoals ONDD die had opgesteld, voor de hele prognoseperiode van 2005-2007 rekenden op een negatief resultaat voor de verzekeringsactiviteit met betrekking tot verhandelbare risico's (d.w.z. voor de landen met verhandelbare risico's in de zin van de mededeling exportkredietverzekering)
   (78), hetgeen inhield dat de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's die van de verhandelbare risico's zou subsidiëren. Hieruit dient te worden geconcludeerd dat de raming van het rendement van de verhandelbare risico's dus lager was dan de rendementsraming voor alle activiteiten samen, die op zich al onvoldoende was voor een particuliere investeerder. De Commissie concludeert dus dat, zelfs indien het op basis van de in 2004 beschikbare financiële prognoses verwachte rendement van de activiteit op zich wordt beoordeeld (79), de conclusie toch moet zijn dat het verwachte rendement negatief was, en dus duidelijk ontoereikend om een particuliere investeerder ervan te overtuigen deze investering te doen.

| (164) | De Belgische autoriteiten hebben aangevoerd dat, om de in overweging (74) aangehaalde redenen, de prognoses van september 2004 niet in aanmerking behoeven te worden genomen bij de analyse van het rendement van de verhandelbare en niet-verhandelbare resultaten, omdat „deze absurde resultaten opleveren” (eigen vert.). De Belgische autoriteiten verklaren dat de methode die in 2011 is ontwikkeld om de verhandelbare risico's van de niet-verhandelbare risico's te scheiden, beter de redenering weergeeft die een particuliere investeerder had kunnen volgen op het tijdstip van het besluit van 2004. De Belgische autoriteiten lijken dus a posteriori aan te geven dat de prognoses van 2004 voor de verhandelbare risico's (80) op verkeerde hypothesen berustten. De voorziene schaderatio was immers hoog maar constant, terwijl het verwachte premieniveau (dat geacht werd de gelopen risico's te vergoeden) sterk werd verlaagd. Dit leverde een schaderatio (loss ratio) van 94 % op. De Commissie kan niet aanvaarden dat het verwachte rendement van een activiteit achteraf word aangepast (zie overweging (150)). Subsidiair merkt de Commissie op, dat dit argument van de Belgische autoriteiten erop neerkomt dat wordt bevestigd dat voor de verhandelbare risico's geen ernstige afzonderlijke analyse is gemaakt en dat dus, met het oog op een juiste toepassing van het criterium van de particuliere investeerder, het rendement van het volledige aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dient te worden onderzocht. |
| --- | --- |

(164)

De Belgische autoriteiten hebben aangevoerd dat, om de in overweging (74) aangehaalde redenen, de prognoses van september 2004 niet in aanmerking behoeven te worden genomen bij de analyse van het rendement van de verhandelbare en niet-verhandelbare resultaten, omdat „deze absurde resultaten opleveren” (eigen vert.). De Belgische autoriteiten verklaren dat de methode die in 2011 is ontwikkeld om de verhandelbare risico's van de niet-verhandelbare risico's te scheiden, beter de redenering weergeeft die een particuliere investeerder had kunnen volgen op het tijdstip van het besluit van 2004. De Belgische autoriteiten lijken dus a posteriori aan te geven dat de prognoses van 2004 voor de verhandelbare risico's (80) op verkeerde hypothesen berustten. De voorziene schaderatio was immers hoog maar constant, terwijl het verwachte premieniveau (dat geacht werd de gelopen risico's te vergoeden) sterk werd verlaagd. Dit leverde een schaderatio (loss ratio) van 94 % op. De Commissie kan niet aanvaarden dat het verwachte rendement van een activiteit achteraf word aangepast (zie overweging (150)). Subsidiair merkt de Commissie op, dat dit argument van de Belgische autoriteiten erop neerkomt dat wordt bevestigd dat voor de verhandelbare risico's geen ernstige afzonderlijke analyse is gemaakt en dat dus, met het oog op een juiste toepassing van het criterium van de particuliere investeerder, het rendement van het volledige aan Delcredere NV toegewezen kapitaal dient te worden onderzocht.

| (165) | Geheel subsidiair merkt de Commissie op dat, zelfs indien rekening werd gehouden met de resultaatprognoses van de activiteit van de verhandelbare risico's zoals de Belgische autoriteiten die in 2011 hebben bijgesteld en ingediend (81) — hetgeen de Commissie niet kan accepteren omdat deze op het tijdstip van de investering niet voorhanden waren — en indien deze uitkomst wordt gedeeld door het door de Commissie voor de verhandelbare risico's geraamde kapitaal (d.w.z. [45-65] miljoen EUR), de voor de periode 2005-2007 geraamde RoE onder het risicovrije percentage zou blijven. |
| --- | --- |

(165)

Geheel subsidiair merkt de Commissie op dat, zelfs indien rekening werd gehouden met de resultaatprognoses van de activiteit van de verhandelbare risico's zoals de Belgische autoriteiten die in 2011 hebben bijgesteld en ingediend (81) — hetgeen de Commissie niet kan accepteren omdat deze op het tijdstip van de investering niet voorhanden waren — en indien deze uitkomst wordt gedeeld door het door de Commissie voor de verhandelbare risico's geraamde kapitaal (d.w.z. [45-65] miljoen EUR), de voor de periode 2005-2007 geraamde RoE onder het risicovrije percentage zou blijven.

| (166) | De raming van het verwachte rendement, zoals die in de voorgaande overweging is vermeld, is gebaseerd op het volledige kapitaal zoals dat met betrekking tot de verhandelbare risico's is geraamd, daaronder begrepen het niet-gestorte gedeelte van het kapitaal, en wijkt dus af van de rendementsberekeningen die ONDD heeft uitgevoerd. Het argument van de Belgische autoriteiten (zie overweging (79)) dat het in 2004 geplaatste, maar in 2009 gestorte gedeelte van het kapitaal niet vóór 2009 in aanmerking mag worden genomen bij de berekening van de geraamde winstgevendheid, kan niet worden aanvaard. Hoewel dit kapitaal in 2004 nog niet was gestort, kon het namelijk op ieder moment worden aangesproken, omdat het van bij de oprichting van Delcredere NV was geplaatst. Een particuliere investeerder handelend in een markteconomie zou dus een vergoeding eisen voor de risico's die hij zou lopen met betrekking tot deze investering, omdat hij in het geval van een faillissement, zijn investering geheel of gedeeltelijk zou kunnen verliezen. De berekeningen van de Belgische autoriteiten kunnen dus niet worden geaccepteerd. |
| --- | --- |

(166)

De raming van het verwachte rendement, zoals die in de voorgaande overweging is vermeld, is gebaseerd op het volledige kapitaal zoals dat met betrekking tot de verhandelbare risico's is geraamd, daaronder begrepen het niet-gestorte gedeelte van het kapitaal, en wijkt dus af van de rendementsberekeningen die ONDD heeft uitgevoerd. Het argument van de Belgische autoriteiten (zie overweging (79)) dat het in 2004 geplaatste, maar in 2009 gestorte gedeelte van het kapitaal niet vóór 2009 in aanmerking mag worden genomen bij de berekening van de geraamde winstgevendheid, kan niet worden aanvaard. Hoewel dit kapitaal in 2004 nog niet was gestort, kon het namelijk op ieder moment worden aangesproken, omdat het van bij de oprichting van Delcredere NV was geplaatst. Een particuliere investeerder handelend in een markteconomie zou dus een vergoeding eisen voor de risico's die hij zou lopen met betrekking tot deze investering, omdat hij in het geval van een faillissement, zijn investering geheel of gedeeltelijk zou kunnen verliezen. De berekeningen van de Belgische autoriteiten kunnen dus niet worden geaccepteerd.

| (167) | Wel dient te worden erkend dat deze investeerder het niet-gestorte kapitaal dat met zijn investering overeenstemt, kan beleggen — en dit zolang dit kapitaal niet wordt aangesproken — in risicovrije, op korte tot middellange termijn liquide beleggingen, en dus het voor dit soort belegging geldende rendementspercentage kan krijgen. Dit betekent dat dit soort investeerder een vergoeding zou verwachten voor een investering in niet-gestort kapitaal die uitsluitend overeenstemt met de risicopremie van de onderneming waarin hij investeert (d.w.z. het verschil tussen het verwachte rendementspercentage van een kapitaalinvestering in een vergelijkbare onderneming en het rendementspercentage van liquide risicovrije beleggingen op korte tot middellange termijn) (82). |
| --- | --- |

(167)

Wel dient te worden erkend dat deze investeerder het niet-gestorte kapitaal dat met zijn investering overeenstemt, kan beleggen — en dit zolang dit kapitaal niet wordt aangesproken — in risicovrije, op korte tot middellange termijn liquide beleggingen, en dus het voor dit soort belegging geldende rendementspercentage kan krijgen. Dit betekent dat dit soort investeerder een vergoeding zou verwachten voor een investering in niet-gestort kapitaal die uitsluitend overeenstemt met de risicopremie van de onderneming waarin hij investeert (d.w.z. het verschil tussen het verwachte rendementspercentage van een kapitaalinvestering in een vergelijkbare onderneming en het rendementspercentage van liquide risicovrije beleggingen op korte tot middellange termijn) (82).

| (168) | Bijgevolg dient het rendement dat wordt verwacht van een investering in kapitaal, dat ten dele is gestort, te worden geraamd rekening houdende met het totale geplaatste kapitaal, maar waarbij het resultaat wordt bijgesteld voor een rendementspercentage dat voor het niet-gestorte kapitaal wordt verwacht. De Commissie heeft een simulatie gemaakt van verschillende scenario's, waarvan het gunstigste geval voor het verwachte rendement het scenario is waarin ervan wordt uitgegaan dat van de [45-65] miljoen EUR die aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede komt, in 2004 slechts [10-25] miljoen EUR was gestort (d.w.z. het kapitaal dat ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot risico's die reeds binnen ONDD verhandelbaar waren) en het saldo van 36,6 miljoen EUR werd beschouwd als niet-gestort kapitaal, dat dus geen risicopremie vereiste. Die simulatie is uitgevoerd door bij het van de verhandelbare activiteiten verwachte rendement de inkomsten op te tellen die overeenstemmen met het rendement op een risicovrije investering op middellange termijn voor een bedrag van 36,6 miljoen EUR. Meer bepaald is bij het voorlopige resultaat van de verhandelbare activiteiten (83) het nog niet gestorte gedeelte van het kapitaal opgeteld, vermenigvuldigd met het rendementspercentage zoals dat destijds werd verwacht van liquide risicovrije beleggingen op middellange termijn (84). Vervolgens is deze som gedeeld door het gemiddelde kapitaal dat aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede komt. Op die wijze wordt een Return on Average Equity (RoAE) verkregen die voor de investering op ongeveer 4 % wordt geraamd voor de periode 2005-2007. Het aldus berekende verwachte rendement is amper gelijk aan het gemiddelde percentage van langlopende Belgische overheidsobligaties in 2004 (zie overweging (155)). |
| --- | --- |

(168)

Bijgevolg dient het rendement dat wordt verwacht van een investering in kapitaal, dat ten dele is gestort, te worden geraamd rekening houdende met het totale geplaatste kapitaal, maar waarbij het resultaat wordt bijgesteld voor een rendementspercentage dat voor het niet-gestorte kapitaal wordt verwacht. De Commissie heeft een simulatie gemaakt van verschillende scenario's, waarvan het gunstigste geval voor het verwachte rendement het scenario is waarin ervan wordt uitgegaan dat van de [45-65] miljoen EUR die aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede komt, in 2004 slechts [10-25] miljoen EUR was gestort (d.w.z. het kapitaal dat ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot risico's die reeds binnen ONDD verhandelbaar waren) en het saldo van 36,6 miljoen EUR werd beschouwd als niet-gestort kapitaal, dat dus geen risicopremie vereiste. Die simulatie is uitgevoerd door bij het van de verhandelbare activiteiten verwachte rendement de inkomsten op te tellen die overeenstemmen met het rendement op een risicovrije investering op middellange termijn voor een bedrag van 36,6 miljoen EUR. Meer bepaald is bij het voorlopige resultaat van de verhandelbare activiteiten (83) het nog niet gestorte gedeelte van het kapitaal opgeteld, vermenigvuldigd met het rendementspercentage zoals dat destijds werd verwacht van liquide risicovrije beleggingen op middellange termijn (84). Vervolgens is deze som gedeeld door het gemiddelde kapitaal dat aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's ten goede komt. Op die wijze wordt een Return on Average Equity (RoAE) verkregen die voor de investering op ongeveer 4 % wordt geraamd voor de periode 2005-2007. Het aldus berekende verwachte rendement is amper gelijk aan het gemiddelde percentage van langlopende Belgische overheidsobligaties in 2004 (zie overweging (155)).

| (169) | Zelfs wanneer, zoals door België wordt gesuggereerd (zie overweging (80)), een rendementspercentage van 3,5 % wordt gebruikt, zou het verwachte rendement niet ingrijpend wijzigen en zou dit geen invloed hebben op de door België zelf geraamde kapitaalkosten. |
| --- | --- |

(169)

Zelfs wanneer, zoals door België wordt gesuggereerd (zie overweging (80)), een rendementspercentage van 3,5 % wordt gebruikt, zou het verwachte rendement niet ingrijpend wijzigen en zou dit geen invloed hebben op de door België zelf geraamde kapitaalkosten.

| (170) | In het (in overweging (168) genoemde) geraamde rendement is rekening gehouden met de dotaties aan de egalisatievoorziening, anders dan door Belgische autoriteiten wordt gevraagd. Omdat de vorming van deze voorziening, die door de Belgische toezichthouder wordt geëist, is bedoeld om de resultaten in de tijd in evenwicht te houden en om eventuele toekomstige verliezen uit toekomstige activiteiten te dekken, is het passender om daarmee rekening te houden bij het berekenen van het rendement. Deze benadering van de Commissie is in overeenstemming met de boekhoudkundige benadering, waarin deze voorziening wordt beschouwd als kosten die de winst doen dalen. Zelfs indien deze voorziening niet in aanmerking werd genomen (als een last bij de winstraming), zou het verwachte rendement niet uitkomen op de kapitaalkosten zoals de Belgische autoriteiten die zelf hebben geraamd (in dit besluit spreekt de Commissie zich niet uit over de geldigheid van de raming die de Belgische autoriteiten van de kapitaalkosten hebben gemaakt, omdat de in dit besluit ontwikkelde redenering niet op dat cijfer berust). |
| --- | --- |

(170)

In het (in overweging (168) genoemde) geraamde rendement is rekening gehouden met de dotaties aan de egalisatievoorziening, anders dan door Belgische autoriteiten wordt gevraagd. Omdat de vorming van deze voorziening, die door de Belgische toezichthouder wordt geëist, is bedoeld om de resultaten in de tijd in evenwicht te houden en om eventuele toekomstige verliezen uit toekomstige activiteiten te dekken, is het passender om daarmee rekening te houden bij het berekenen van het rendement. Deze benadering van de Commissie is in overeenstemming met de boekhoudkundige benadering, waarin deze voorziening wordt beschouwd als kosten die de winst doen dalen. Zelfs indien deze voorziening niet in aanmerking werd genomen (als een last bij de winstraming), zou het verwachte rendement niet uitkomen op de kapitaalkosten zoals de Belgische autoriteiten die zelf hebben geraamd (in dit besluit spreekt de Commissie zich niet uit over de geldigheid van de raming die de Belgische autoriteiten van de kapitaalkosten hebben gemaakt, omdat de in dit besluit ontwikkelde redenering niet op dat cijfer berust).

| (171) | Het blijkt dus dat, zelfs indien wordt gebruikgemaakt van de door de Belgische autoriteiten aangevoerde elementen — elementen die de Commissie als foutief beschouwt —, het van de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's verwachte rendement onvoldoende was om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen dit soort investering uit te voeren. |
| --- | --- |

(171)

Het blijkt dus dat, zelfs indien wordt gebruikgemaakt van de door de Belgische autoriteiten aangevoerde elementen — elementen die de Commissie als foutief beschouwt —, het van de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's verwachte rendement onvoldoende was om een particuliere investeerder handelend in een markteconomie ervan te overtuigen dit soort investering uit te voeren.

| (172) | Subsidiair tekent de Commissie ten aanzien van de methode die de Belgische autoriteiten voor de raming van het rendement voorstellen (de RoR-ratio) in het kader van hun antwoord op het verzoek om inlichtingen van de Commissie van december 2007, aan dat deze ratio niet is gebruikt bij de voorafgaande financiële prognoses van ONDD (het ondernemingsplan). Bovendien legt deze ratio de nadruk op de technische inkomsten over de omzet, houdt deze geen rekening met het geïnvesteerde kapitaal, noch geeft deze aan wat de winstgevendheid is ten opzichte van het geïnvesteerde kapitaal. Evenmin houdt deze rekening met het resultaat van de zuiver financiële activiteiten, die nochtans deel uitmaken van de boekhoudkundige winst die aan de aandeelhouders kan worden uitgekeerd. Iemand die (zoals een aandeelhouder) eigen middelen investeert, zou dus niet uitsluitend deze ratio — die niet het rendement op het eigen vermogen of van de geïnvesteerde bedragen aangeeft — hanteren om het rendement te beoordelen van de investering waarin hij wil toestemmen. |
| --- | --- |

(172)

Subsidiair tekent de Commissie ten aanzien van de methode die de Belgische autoriteiten voor de raming van het rendement voorstellen (de RoR-ratio) in het kader van hun antwoord op het verzoek om inlichtingen van de Commissie van december 2007, aan dat deze ratio niet is gebruikt bij de voorafgaande financiële prognoses van ONDD (het ondernemingsplan). Bovendien legt deze ratio de nadruk op de technische inkomsten over de omzet, houdt deze geen rekening met het geïnvesteerde kapitaal, noch geeft deze aan wat de winstgevendheid is ten opzichte van het geïnvesteerde kapitaal. Evenmin houdt deze rekening met het resultaat van de zuiver financiële activiteiten, die nochtans deel uitmaken van de boekhoudkundige winst die aan de aandeelhouders kan worden uitgekeerd. Iemand die (zoals een aandeelhouder) eigen middelen investeert, zou dus niet uitsluitend deze ratio — die niet het rendement op het eigen vermogen of van de geïnvesteerde bedragen aangeeft — hanteren om het rendement te beoordelen van de investering waarin hij wil toestemmen.

| (173) | Geconcludeerd dient te worden dat de 36,6 miljoen EUR die ONDD in de vorm van kapitaal aan Delcredere NV heeft toegekend, een voordeel vormt dat deze laatste niet tegen dezelfde voorwaarden op de markt had kunnen krijgen. |
| --- | --- |

(173)

Geconcludeerd dient te worden dat de 36,6 miljoen EUR die ONDD in de vorm van kapitaal aan Delcredere NV heeft toegekend, een voordeel vormt dat deze laatste niet tegen dezelfde voorwaarden op de markt had kunnen krijgen.

V.1.2.   Toerekenbaarheid aan de Staat en staatsmiddelen

| (174) | De toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV is een besluit van ONDD dat valt toe te rekenen aan de Belgische Staat, omdat ONDD een „autonome publieke instelling” is naar Belgisch publiek recht, opgericht bij een organieke wet van 31 augustus 1939. Het merendeel van de leden van de raad van bestuur worden aangesteld (bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad) en kunnen worden ontslagen door de Koning (die ook hun vergoedingen en emolumenten vaststelt) op voorstel van de federale voogdijministers en de gewestregering van de drie gewesten in België (85). In hun hoedanigheid van „ministeriële afgevaardigden” kunnen de op voordracht van de voogdijminister benoemde leden van de raad van bestuur bij de beraadslagingen van de raad beslissingen welke zij met 's Rijks belangen strijdig achten, schorsen. In dat geval brengt de ministeriële afgevaardigde die de beslissing heeft geschorst, onmiddellijk verslag uit aan de minister die hem heeft afgevaardigd. Ten slotte geniet ONDD een garantie van de Belgische Staat en kan hij voor rekening van de Belgische Staat handelen. |
| --- | --- |

(174)

De toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV is een besluit van ONDD dat valt toe te rekenen aan de Belgische Staat, omdat ONDD een „autonome publieke instelling” is naar Belgisch publiek recht, opgericht bij een organieke wet van 31 augustus 1939. Het merendeel van de leden van de raad van bestuur worden aangesteld (bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad) en kunnen worden ontslagen door de Koning (die ook hun vergoedingen en emolumenten vaststelt) op voorstel van de federale voogdijministers en de gewestregering van de drie gewesten in België (85). In hun hoedanigheid van „ministeriële afgevaardigden” kunnen de op voordracht van de voogdijminister benoemde leden van de raad van bestuur bij de beraadslagingen van de raad beslissingen welke zij met 's Rijks belangen strijdig achten, schorsen. In dat geval brengt de ministeriële afgevaardigde die de beslissing heeft geschorst, onmiddellijk verslag uit aan de minister die hem heeft afgevaardigd. Ten slotte geniet ONDD een garantie van de Belgische Staat en kan hij voor rekening van de Belgische Staat handelen.

| (175) | De Belgische Staat, die in de raad van bestuur van ONDD is vertegenwoordigd en op de hoogte wordt gehouden van de besluiten die daar worden genomen, is dus rechtstreeks betrokken bij de maatregel tot toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV door ONDD. De Belgische autoriteiten hebben niet betwist dat de maatregel om kapitaal toe te wijzen, aan de Belgische Staat valt toe te rekenen. |
| --- | --- |

(175)

De Belgische Staat, die in de raad van bestuur van ONDD is vertegenwoordigd en op de hoogte wordt gehouden van de besluiten die daar worden genomen, is dus rechtstreeks betrokken bij de maatregel tot toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV door ONDD. De Belgische autoriteiten hebben niet betwist dat de maatregel om kapitaal toe te wijzen, aan de Belgische Staat valt toe te rekenen.

| (176) | De toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV door ONDD, een overheidsinstantie waarvan de gedragingen aan de Belgische Staat zijn toe te rekenen, is dus te beschouwen als toewijzing van staatsmiddelen in de zin van artikel 107 VWEU. |
| --- | --- |

(176)

De toewijzing van kapitaal aan Delcredere NV door ONDD, een overheidsinstantie waarvan de gedragingen aan de Belgische Staat zijn toe te rekenen, is dus te beschouwen als toewijzing van staatsmiddelen in de zin van artikel 107 VWEU.

V.1.3.   Selectiviteit

| (177) | De kapitaaltoewijzing van 2004 is selectief, omdat deze rechtstreeks en uitsluitend aan Delcredere NV ten goede komt. |
| --- | --- |

(177)

De kapitaaltoewijzing van 2004 is selectief, omdat deze rechtstreeks en uitsluitend aan Delcredere NV ten goede komt.

V.1.4.   Mededingingvervalsing

| (178) | Daar ONDD de betrokken kapitaaltoewijzing heeft doorgevoerd zonder op een afdoende rendement te rekenen, heeft Delcredere NV een concurrentievoordeel gekregen ten opzichte van particuliere exportkredietverzekeraars waarvan de aandeelhouders een rendement op hun investering eisen dat in verhouding staat tot het rendement dat zij met vergelijkbare investeringen zouden kunnen behalen. |
| --- | --- |

(178)

Daar ONDD de betrokken kapitaaltoewijzing heeft doorgevoerd zonder op een afdoende rendement te rekenen, heeft Delcredere NV een concurrentievoordeel gekregen ten opzichte van particuliere exportkredietverzekeraars waarvan de aandeelhouders een rendement op hun investering eisen dat in verhouding staat tot het rendement dat zij met vergelijkbare investeringen zouden kunnen behalen.

| (179) | Delcredere NV had dit kapitaal met name niet op de markt kunnen ophalen, omdat het rendement op de investering ontoereikend was. Dit betekent dat Delcredere NV, zonder het door de Staat via ONDD ingebrachte kapitaal, haar activiteiten op de markt niet had kunnen uitbreiden zoals zij heeft gedaan. |
| --- | --- |

(179)

Delcredere NV had dit kapitaal met name niet op de markt kunnen ophalen, omdat het rendement op de investering ontoereikend was. Dit betekent dat Delcredere NV, zonder het door de Staat via ONDD ingebrachte kapitaal, haar activiteiten op de markt niet had kunnen uitbreiden zoals zij heeft gedaan.

| (180) | Dienaangaande wordt in punt 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering uiteengezet dat de inbreng van kapitaal door de Staat in bepaalde ondernemingen, die een element van staatssteun inhoudt indien de Staat niet handelt als een particuliere investeerder in een markteconomie, de mededinging vervalst. |
| --- | --- |

(180)

Dienaangaande wordt in punt 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering uiteengezet dat de inbreng van kapitaal door de Staat in bepaalde ondernemingen, die een element van staatssteun inhoudt indien de Staat niet handelt als een particuliere investeerder in een markteconomie, de mededinging vervalst.

| (181) | Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie bewijst, wanneer steun van een staat de concurrentiepositie van een onderneming versterkt, zulks doorgaans dat de concurrentie met andere ondernemingen die dit soort steun niet hebben gekregen, wordt vervalst (86). |
| --- | --- |

(181)

Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie bewijst, wanneer steun van een staat de concurrentiepositie van een onderneming versterkt, zulks doorgaans dat de concurrentie met andere ondernemingen die dit soort steun niet hebben gekregen, wordt vervalst (86).

| (182) | De steun die de Staat aan ONDD heeft verleend in de vorm van een kapitaaltoewijzing ten behoeve van de verhandelbare risico's, vervalst dus de mededinging of dreigt deze te vervalsen. |
| --- | --- |

(182)

De steun die de Staat aan ONDD heeft verleend in de vorm van een kapitaaltoewijzing ten behoeve van de verhandelbare risico's, vervalst dus de mededinging of dreigt deze te vervalsen.

V.1.5.   Ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten

| (183) | Delcredere NV concurreert met andere ondernemingen in de Europese Unie op de markt voor kredietverzekeringen. Hetzelfde gold voor ONDD wat betreft de verhandelbare risico's in de periode voordat Delcredere NV de kredietverzekeringsactiviteiten van ONDD voor kortlopende risico's (daaronder begrepen verhandelbare risico's) kreeg overgedragen. |
| --- | --- |

(183)

Delcredere NV concurreert met andere ondernemingen in de Europese Unie op de markt voor kredietverzekeringen. Hetzelfde gold voor ONDD wat betreft de verhandelbare risico's in de periode voordat Delcredere NV de kredietverzekeringsactiviteiten van ONDD voor kortlopende risico's (daaronder begrepen verhandelbare risico's) kreeg overgedragen.

| (184) | Bovendien zijn ONDD en Delcredere NV actief in andere lidstaten, met name dankzij de acquisitie van KUPEG, de commerciële tak van het Tsjechische nationale exportkredietverzekeringsagentschap. |
| --- | --- |

(184)

Bovendien zijn ONDD en Delcredere NV actief in andere lidstaten, met name dankzij de acquisitie van KUPEG, de commerciële tak van het Tsjechische nationale exportkredietverzekeringsagentschap.

| (185) | In punt 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering is uiteengezet dat wanneer de Staat ten aanzien van verhandelbare risico's aan kredietverzekeraars een garantie afgeeft of in die ondernemingen kapitaal inbrengt, zonder zich als een particuliere investeerder handelend in een markteconomie te gedragen, een dergelijke garantie of kapitaalinbreng steun vormt die het intracommunautaire handelsverkeer vervalst. |
| --- | --- |

(185)

In punt 3.2 van de mededeling exportkredietverzekering is uiteengezet dat wanneer de Staat ten aanzien van verhandelbare risico's aan kredietverzekeraars een garantie afgeeft of in die ondernemingen kapitaal inbrengt, zonder zich als een particuliere investeerder handelend in een markteconomie te gedragen, een dergelijke garantie of kapitaalinbreng steun vormt die het intracommunautaire handelsverkeer vervalst.

| (186) | Volgens vaste rechtspraak is er ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten zodra de steunontvangende onderneming of ondernemingen actief is of zijn in een sector die open staat voor concurrentie en waar er handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt (87). |
| --- | --- |

(186)

Volgens vaste rechtspraak is er ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten zodra de steunontvangende onderneming of ondernemingen actief is of zijn in een sector die open staat voor concurrentie en waar er handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt (87).

| (187) | Het feit dat bij de aanvang van deze procedure een concurrent uit een andere lidstaat dan België heeft geklaagd over de concurrentieverstoring als gevolg van het optreden van Delcredere NV in een derde lidstaat (de Tsjechische Republiek), bevestigt alleen maar dat Delcredere NV actief is in een sector waar er handelsverkeer tussen lidstaten bestaat. |
| --- | --- |

(187)

Het feit dat bij de aanvang van deze procedure een concurrent uit een andere lidstaat dan België heeft geklaagd over de concurrentieverstoring als gevolg van het optreden van Delcredere NV in een derde lidstaat (de Tsjechische Republiek), bevestigt alleen maar dat Delcredere NV actief is in een sector waar er handelsverkeer tussen lidstaten bestaat.

| (188) | Het handelsverkeer tussen lidstaten wordt dus door maatregel 3 voldoende ongunstig beïnvloed. |
| --- | --- |

(188)

Het handelsverkeer tussen lidstaten wordt dus door maatregel 3 voldoende ongunstig beïnvloed.

V.2   ONRECHTMATIG KARAKTER VAN DE EVENTUELE STEUN

| (189) | In het licht van het voorgaande vormt maatregel 3 steun. |
| --- | --- |

(189)

In het licht van het voorgaande vormt maatregel 3 steun.

| (190) | De Commissie is van oordeel dat deze steun nieuwe steun vormt die niet vooraf bij haar is aangemeld en dus onrechtmatige steun is. |
| --- | --- |

(190)

De Commissie is van oordeel dat deze steun nieuwe steun vormt die niet vooraf bij haar is aangemeld en dus onrechtmatige steun is.

| (191) | ONDD heeft het betrokken kapitaal in september 2004 geplaatst en heeft de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's) per 1 januari 2005 overgedragen aan Delcredere NV. |
| --- | --- |

(191)

ONDD heeft het betrokken kapitaal in september 2004 geplaatst en heeft de activiteit met betrekking tot de kortlopende risico's (daaronder begrepen de verhandelbare risico's) per 1 januari 2005 overgedragen aan Delcredere NV.

| (192) | Deze maatregel:






  — | valt dus na 17 september 1998, het tijdstip vanaf wanneer België, doordat het met de mededeling exportkredietverzekering heeft ingestemd, geen nieuwe steun meer mocht verlenen, en |
| --- | --- | --- |

(192)

Deze maatregel:

—

valt dus na 17 september 1998, het tijdstip vanaf wanneer België, doordat het met de mededeling exportkredietverzekering heeft ingestemd, geen nieuwe steun meer mocht verlenen, en

| — | komt niet in aanmerking voor verjaring op grond van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag, omdat deze maatregel minder dan 10 jaar geleden is genomen. |
| --- | --- |

—

komt niet in aanmerking voor verjaring op grond van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag, omdat deze maatregel minder dan 10 jaar geleden is genomen.

| (193) | Het gedeelte van het kapitaal ten belope van 36,6 miljoen EUR dat ONDD aan Delcredere NV heeft verleend en dat niet vooraf bij de Commissie is aangemeld, vormt dus vanaf de aanvang nieuwe, onrechtmatige steun. |
| --- | --- |

(193)

Het gedeelte van het kapitaal ten belope van 36,6 miljoen EUR dat ONDD aan Delcredere NV heeft verleend en dat niet vooraf bij de Commissie is aangemeld, vormt dus vanaf de aanvang nieuwe, onrechtmatige steun.

V.3   BEOORDELING VAN DE VERENIGBAARHEID VAN EVENTUELE STEUN MET DE INTERNE MARKT

| (194) | De Commissie beoordeelt de verenigbaarheid van maatregel 3 aan de hand van de mededeling exportkredietverzekering welke destijds van toepassing was. De nieuwe mededeling aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op kortlopende exportkredietverzekering (hierna: „de nieuwe mededeling exportkredietverzekering”), die op 19 december 2012 is bekendgemaakt, is van toepassing vanaf 1 januari 2013. |
| --- | --- |

(194)

De Commissie beoordeelt de verenigbaarheid van maatregel 3 aan de hand van de mededeling exportkredietverzekering welke destijds van toepassing was. De nieuwe mededeling aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op kortlopende exportkredietverzekering (hierna: „de nieuwe mededeling exportkredietverzekering”), die op 19 december 2012 is bekendgemaakt, is van toepassing vanaf 1 januari 2013.

| (195) | In beginsel gelden, volgens de punten 3.2 en 4.1 van de mededeling exportkredietverzekering, de afwijkingen van de Verdragsbepalingen inzake staatssteun niét voor steun die is verleend ten behoeve van de verzekering van verhandelbare risico's. Dergelijke steunmaatregelen vervalsen weliswaar de mededinging, maar vooral „veroorzaken zij verschillen in de voor de verhandelbare risico's beschikbare verzekeringsdekking in verschillende lidstaten, waardoor de mededinging tussen ondernemingen in de lidstaten wordt vervalst en neveneffecten voor het intracommunautaire handelsverkeer ontstaan, ongeacht of het om intra- of extracommunautaire uitvoer gaat. De uitzonderingen van artikel 92 van het Verdrag zijn niet van toepassing op steun voor de verzekering van verhandelbare risico's, aangezien het verstorende effect van dergelijke steun in de Gemeenschap zwaarder weegt dan de mogelijke nationale of communautaire belangen die met uitvoersteun worden gediend” (88). Met andere woorden, dit soort steun komt in beginsel niet in aanmerking voor een van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, VWEU (met name niet de afwijking van artikel 107, lid 3, onder c)), omdat deze de mededinging tussen de ondernemingen in de lidstaten vervalst en dus een veel te ernstige verstoring van de mededinging op de interne markt inhoudt. |
| --- | --- |

(195)

In beginsel gelden, volgens de punten 3.2 en 4.1 van de mededeling exportkredietverzekering, de afwijkingen van de Verdragsbepalingen inzake staatssteun niét voor steun die is verleend ten behoeve van de verzekering van verhandelbare risico's. Dergelijke steunmaatregelen vervalsen weliswaar de mededinging, maar vooral „veroorzaken zij verschillen in de voor de verhandelbare risico's beschikbare verzekeringsdekking in verschillende lidstaten, waardoor de mededinging tussen ondernemingen in de lidstaten wordt vervalst en neveneffecten voor het intracommunautaire handelsverkeer ontstaan, ongeacht of het om intra- of extracommunautaire uitvoer gaat. De uitzonderingen van artikel 92 van het Verdrag zijn niet van toepassing op steun voor de verzekering van verhandelbare risico's, aangezien het verstorende effect van dergelijke steun in de Gemeenschap zwaarder weegt dan de mogelijke nationale of communautaire belangen die met uitvoersteun worden gediend” (88). Met andere woorden, dit soort steun komt in beginsel niet in aanmerking voor een van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, VWEU (met name niet de afwijking van artikel 107, lid 3, onder c)), omdat deze de mededinging tussen de ondernemingen in de lidstaten vervalst en dus een veel te ernstige verstoring van de mededinging op de interne markt inhoudt.

| (196) | Bovendien voldoet de betrokken steun niet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een of meer van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, VWEU. Meer bepaald kan, zoals in het besluit tot inleiding van de procedure is uiteengezet, de betrokken steun geen reddings- of herstructureringssteun vormen in de zin van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (89), met name om de volgende redenen:






  1) | de Belgische autoriteiten hebben niet het bewijs geleverd dat Delcredere NV voor dit soort steun in aanmerking kon komen, met name dat zij een onderneming in moeilijkheden was in de zin van die richtsnoeren. Voorts dient ook te worden opgemerkt dat, volgens punt 12 van die richtlijnen, ondernemingen die als pas opgerichte ondernemingen worden beschouwd, niet in aanmerking komen voor reddings- of herstructureringssteun; |
| --- | --- | --- |

(196)

Bovendien voldoet de betrokken steun niet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een of meer van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, VWEU. Meer bepaald kan, zoals in het besluit tot inleiding van de procedure is uiteengezet, de betrokken steun geen reddings- of herstructureringssteun vormen in de zin van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (89), met name om de volgende redenen:

1)

de Belgische autoriteiten hebben niet het bewijs geleverd dat Delcredere NV voor dit soort steun in aanmerking kon komen, met name dat zij een onderneming in moeilijkheden was in de zin van die richtsnoeren. Voorts dient ook te worden opgemerkt dat, volgens punt 12 van die richtlijnen, ondernemingen die als pas opgerichte ondernemingen worden beschouwd, niet in aanmerking komen voor reddings- of herstructureringssteun;

| 2) | de steun was niet tot het noodzakelijke minimum beperkt. Met name was het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal hoog genoeg om de onderneming in staat te stellen acquisities door te voeren. In het ondernemingsplan zoals dat in 2004 in de vorm van interne notities werd gepresenteerd, werd niet voorzien in een eigen bijdrage van de begunstigde, en |
| --- | --- |

2)

de steun was niet tot het noodzakelijke minimum beperkt. Met name was het aan Delcredere NV toegewezen kapitaal hoog genoeg om de onderneming in staat te stellen acquisities door te voeren. In het ondernemingsplan zoals dat in 2004 in de vorm van interne notities werd gepresenteerd, werd niet voorzien in een eigen bijdrage van de begunstigde, en

| 3) | in het ondernemingsplan werd voor Delcredere NV evenmin voorzien in maatregelen om de mededingingdistorsies te beperken. |
| --- | --- |

3)

in het ondernemingsplan werd voor Delcredere NV evenmin voorzien in maatregelen om de mededingingdistorsies te beperken.

| (197) | De bepalingen van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering doen niets af aan de beoordeling van de Commissie. |
| --- | --- |

(197)

De bepalingen van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering doen niets af aan de beoordeling van de Commissie.

| (198) | Bijgevolg kan de maatregel niet op grond van artikel 107, lid 3, VWEU verenigbaar met de interne markt worden verklaard. |
| --- | --- |

(198)

Bijgevolg kan de maatregel niet op grond van artikel 107, lid 3, VWEU verenigbaar met de interne markt worden verklaard.

V.4   DE VERPLICHTING OM EEN GESCHEIDEN BEHEER EN BOEKHOUDING OP TE ZETTEN EN IN STAND TE HOUDEN

| (199) | Volgens punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering dient de onderneming, voor zover de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's staatssteun geniet, om te garanderen dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal niet ten goede komt aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en de mededinging dus niet verstoort, voor het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's op zijn minst een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding te voeren. |
| --- | --- |

(199)

Volgens punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering dient de onderneming, voor zover de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's staatssteun geniet, om te garanderen dat het aan de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal niet ten goede komt aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en de mededinging dus niet verstoort, voor het verzekeren van verhandelbare en van niet-verhandelbare risico's op zijn minst een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding te voeren.

| (200) | Volgens de Belgische autoriteiten worden de kortlopende activiteiten sinds 1 januari 2005 uitgeoefend binnen Delcredere NV in het kader van de overdracht van een bestaande activiteit samen met het bestaande kapitaal daarvan (zonder toewijzing van aanvullend kapitaal). Subsidiair is België van oordeel dat het kapitaal is verleend op voorwaarden die voor een particuliere investeerder aanvaardbaar zijn. Omdat, volgens de Belgische autoriteiten, Delcredere NV niet langer ondersteuning van de Staat geniet — zelfs voor de activiteiten die zij met betrekking tot niet-verhandelbare risico's uitoefent —, zou het niet noodzakelijk zijn om een gescheiden boekhouding in te voeren. |
| --- | --- |

(200)

Volgens de Belgische autoriteiten worden de kortlopende activiteiten sinds 1 januari 2005 uitgeoefend binnen Delcredere NV in het kader van de overdracht van een bestaande activiteit samen met het bestaande kapitaal daarvan (zonder toewijzing van aanvullend kapitaal). Subsidiair is België van oordeel dat het kapitaal is verleend op voorwaarden die voor een particuliere investeerder aanvaardbaar zijn. Omdat, volgens de Belgische autoriteiten, Delcredere NV niet langer ondersteuning van de Staat geniet — zelfs voor de activiteiten die zij met betrekking tot niet-verhandelbare risico's uitoefent —, zou het niet noodzakelijk zijn om een gescheiden boekhouding in te voeren.

| (201) | In onderdeel V.1.1.2 is geconcludeerd dat het aan de overdragen activiteiten toegewezen kapitaal [45-75] miljoen EUR bedroeg en dat er dus sprake was van [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal, waarvan [35-65] miljoen EUR de facto ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Deze [35-65] miljoen EUR zijn om die reden uitgesloten van de kwalificatie als staatssteun. Het argument van de Belgische autoriteiten dat de activiteit van de verhandelbare risico's geen steun van de overheid geniet, dient dus te worden verworpen, omdat hier het bestaan van additioneel kapitaal kon worden aangetoond dat ten dele ten goede is gekomen aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Bovendien werd in de financiële prognoses van 2004 voor alle activiteiten van Delcredere NV gerekend op een verwacht rendement dat lager lag dan het toenmalige risicovrije percentage (90). Het verwachte rendement was dus ontoereikend om te voldoen aan de eisen van een particuliere investeerder handelend in een markteconomie. Geconcludeerd mag dus worden dat de activiteit met betrekking tot niet-verhandelbare risico's steun van de overheid is blijven genieten. |
| --- | --- |

(201)

In onderdeel V.1.1.2 is geconcludeerd dat het aan de overdragen activiteiten toegewezen kapitaal [45-75] miljoen EUR bedroeg en dat er dus sprake was van [75-100] miljoen EUR additioneel kapitaal, waarvan [35-65] miljoen EUR de facto ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Deze [35-65] miljoen EUR zijn om die reden uitgesloten van de kwalificatie als staatssteun. Het argument van de Belgische autoriteiten dat de activiteit van de verhandelbare risico's geen steun van de overheid geniet, dient dus te worden verworpen, omdat hier het bestaan van additioneel kapitaal kon worden aangetoond dat ten dele ten goede is gekomen aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's. Bovendien werd in de financiële prognoses van 2004 voor alle activiteiten van Delcredere NV gerekend op een verwacht rendement dat lager lag dan het toenmalige risicovrije percentage (90). Het verwachte rendement was dus ontoereikend om te voldoen aan de eisen van een particuliere investeerder handelend in een markteconomie. Geconcludeerd mag dus worden dat de activiteit met betrekking tot niet-verhandelbare risico's steun van de overheid is blijven genieten.

| (202) | Omdat de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's steun van de overheid heeft genoten en blijft genieten, had Delcredere NV vanaf haar oprichting moeten voldoen aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering waarin een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding worden geëist, aan de hand waarvan een onderscheid kan worden gemaakt tussen de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en die met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's, en dit zolang zij actief blijft met betrekking tot verhandelbare risico's. De bepalingen van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering handhaven deze verplichting (cf. punt 15 van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering). |
| --- | --- |

(202)

Omdat de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's steun van de overheid heeft genoten en blijft genieten, had Delcredere NV vanaf haar oprichting moeten voldoen aan punt 4.3 van de mededeling exportkredietverzekering waarin een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding worden geëist, aan de hand waarvan een onderscheid kan worden gemaakt tussen de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's en die met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's, en dit zolang zij actief blijft met betrekking tot verhandelbare risico's. De bepalingen van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering handhaven deze verplichting (cf. punt 15 van de nieuwe mededeling exportkredietverzekering).

| (203) | Die verplichting gold voor Delcredere NV en blijft voor haar gelden. Een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding voor de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's en die van de verhandelbare risico's moeten dus onverwijld worden ingevoerd. Anders zou de [35-65] miljoen EUR steun die aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's is toegekend, niet ontkomen aan de kwalificatie als steun. Immers, de conclusie van dit besluit dat dit bedrag van [35-65] miljoen EUR ten goede komt aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's berust op bepaalde hypothesen die als gevolg van de context van een reconstructie achteraf van de gescheiden boekhouding slechts ten dele kunnen worden geverifieerd (binnen Delcredere NV bestaat er namelijk formeel geen boekhoudkundige scheiding). De Commissie kan dit soort reconstructie achteraf niet meer accepteren indien zij zich in de toekomst opnieuw moet bezig houden met het gebruik van het kapitaal van Delcredere NV. De verplichting tot een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding is juist bedoeld om dergelijke werkzaamheden, die noodzakelijkerwijs berusten op een aantal, deels niet verifieerbare hypothesen, niet achteraf te moeten verrichten. |
| --- | --- |

(203)

Die verplichting gold voor Delcredere NV en blijft voor haar gelden. Een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding voor de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's en die van de verhandelbare risico's moeten dus onverwijld worden ingevoerd. Anders zou de [35-65] miljoen EUR steun die aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's is toegekend, niet ontkomen aan de kwalificatie als steun. Immers, de conclusie van dit besluit dat dit bedrag van [35-65] miljoen EUR ten goede komt aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's berust op bepaalde hypothesen die als gevolg van de context van een reconstructie achteraf van de gescheiden boekhouding slechts ten dele kunnen worden geverifieerd (binnen Delcredere NV bestaat er namelijk formeel geen boekhoudkundige scheiding). De Commissie kan dit soort reconstructie achteraf niet meer accepteren indien zij zich in de toekomst opnieuw moet bezig houden met het gebruik van het kapitaal van Delcredere NV. De verplichting tot een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding is juist bedoeld om dergelijke werkzaamheden, die noodzakelijkerwijs berusten op een aantal, deels niet verifieerbare hypothesen, niet achteraf te moeten verrichten.

| (204) | Dit besluit, en met name de berekening van het bedrag van 36,6 miljoen EUR, is gebaseerd op de gescheiden boekhouding (balans en resultatenrekening) voor de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 zoals de Belgische autoriteiten die in mei 2012 hebben meegedeeld. Het zou dus niet aanvaardbaar zijn dat de invoering van een gescheiden beheer en boekhouding plaatsvindt op basis van andere hypotheses en methoden dan die welke zijn gebruikt ter bepaling van de bedragen die in het kader van de onderhavige procedure zijn meegedeeld. Met name zou het niet aanvaardbaar zijn om aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's minder kapitaal toe te wijzen — en dus meer kapitaal aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's — dan is vermeld in de uitgesplitste balans per 31 december 2011 zoals die in mei 2012 door de Belgische autoriteiten is ingediend. |
| --- | --- |

(204)

Dit besluit, en met name de berekening van het bedrag van 36,6 miljoen EUR, is gebaseerd op de gescheiden boekhouding (balans en resultatenrekening) voor de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's per 31 december 2011 zoals de Belgische autoriteiten die in mei 2012 hebben meegedeeld. Het zou dus niet aanvaardbaar zijn dat de invoering van een gescheiden beheer en boekhouding plaatsvindt op basis van andere hypotheses en methoden dan die welke zijn gebruikt ter bepaling van de bedragen die in het kader van de onderhavige procedure zijn meegedeeld. Met name zou het niet aanvaardbaar zijn om aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's minder kapitaal toe te wijzen — en dus meer kapitaal aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's — dan is vermeld in de uitgesplitste balans per 31 december 2011 zoals die in mei 2012 door de Belgische autoriteiten is ingediend.

| (205) | Subsidiair beklemtoont de Commissie dat het feit dat Delcredere NV vanaf haar oprichting niet over een gescheiden boekhouding beschikt, het onderzoek van maatregel 3 aanzienlijk heeft gecompliceerd en de Commissie heeft gedwongen met een aantal hypothesen te werken om haar beoordeling te kunnen uitvoeren. Omdat op Delcredere NV de verplichting rustte een gescheiden boekhouding te voeren, kan zij de Commissie niet verwijten dat zij bepaalde hypothesen heeft gehanteerd of in het kader van haar beoordeling een complexe benadering heeft uitgewerkt. Zonder deze complexe aanpak had de Commissie namelijk het volledige bedrag van [75-100] miljoen EUR kunnen beschouwen als een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(205)

Subsidiair beklemtoont de Commissie dat het feit dat Delcredere NV vanaf haar oprichting niet over een gescheiden boekhouding beschikt, het onderzoek van maatregel 3 aanzienlijk heeft gecompliceerd en de Commissie heeft gedwongen met een aantal hypothesen te werken om haar beoordeling te kunnen uitvoeren. Omdat op Delcredere NV de verplichting rustte een gescheiden boekhouding te voeren, kan zij de Commissie niet verwijten dat zij bepaalde hypothesen heeft gehanteerd of in het kader van haar beoordeling een complexe benadering heeft uitgewerkt. Zonder deze complexe aanpak had de Commissie namelijk het volledige bedrag van [75-100] miljoen EUR kunnen beschouwen als een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

V.5   DE VERPLICHTING DAT DE NIET-VERHANDELBARE ACTIVITEIT NIET MAG BIJDRAGEN IN DE TERUGBETALING VAN DE STEUN

| (206) | In dit besluit heeft de Commissie de kwalificatie als steun uitgesloten voor het gedeelte van het kapitaal dat de facto aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's ten goede kwam, ook al vormde dat gedeelte van het kapitaal steun die niet beantwoordde aan de eisen van een particuliere investeerder. Het bedrag van de onverenigbare steun omvat dus niet de steun voor de niet-verhandelbare risico's. Het strookt dan ook met de logica van dit besluit dat de terugbetaling van de onverenigbare steun uitsluitend wordt gefinancierd door de verhandelbare activiteiten en het daarmee verband houdende kapitaal, omdat dit het enige middel is om de mededingingsituatie op de markt voor verhandelbare risico's te herstellen, zoals die bestond voordat de onverenigbare steun werd toegekend. Zoals reeds uiteengezet, moet deze terugvordering gebeuren op basis van de gescheiden boekhouding in overeenstemming met de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van mei 2012. |
| --- | --- |

(206)

In dit besluit heeft de Commissie de kwalificatie als steun uitgesloten voor het gedeelte van het kapitaal dat de facto aan de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's ten goede kwam, ook al vormde dat gedeelte van het kapitaal steun die niet beantwoordde aan de eisen van een particuliere investeerder. Het bedrag van de onverenigbare steun omvat dus niet de steun voor de niet-verhandelbare risico's. Het strookt dan ook met de logica van dit besluit dat de terugbetaling van de onverenigbare steun uitsluitend wordt gefinancierd door de verhandelbare activiteiten en het daarmee verband houdende kapitaal, omdat dit het enige middel is om de mededingingsituatie op de markt voor verhandelbare risico's te herstellen, zoals die bestond voordat de onverenigbare steun werd toegekend. Zoals reeds uiteengezet, moet deze terugvordering gebeuren op basis van de gescheiden boekhouding in overeenstemming met de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van mei 2012.

VI.   CONCLUSIES

| (207) | De Commissie merkt op, dat van de drie maatregelen waarop de formele onderzoeksprocedure betrekking had, de maatregelen 1 en 2 (de staatsgarantie en de eventuele interne overdrachten van middelen binnen ONDD naar de verhandelbare risico's) geen steun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormen. Daarentegen kon aan de hand van het onderzoek van maatregel 3 worden geconcludeerd dat er steun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, ten bedrage van 36,6 miljoen EUR. Omdat ONDD maatregel 3(voor rekening van de Belgische Staat), in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU, onrechtmatig ten uitvoer heeft gelegd en omdat deze steun onverenigbaar is met de interne markt, dient hij te worden teruggevorderd. De terugvordering van deze steun dient te worden gefinancierd door de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's van Delcredere NV, |
| --- | --- |

(207)

De Commissie merkt op, dat van de drie maatregelen waarop de formele onderzoeksprocedure betrekking had, de maatregelen 1 en 2 (de staatsgarantie en de eventuele interne overdrachten van middelen binnen ONDD naar de verhandelbare risico's) geen steun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormen. Daarentegen kon aan de hand van het onderzoek van maatregel 3 worden geconcludeerd dat er steun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, ten bedrage van 36,6 miljoen EUR. Omdat ONDD maatregel 3(voor rekening van de Belgische Staat), in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU, onrechtmatig ten uitvoer heeft gelegd en omdat deze steun onverenigbaar is met de interne markt, dient hij te worden teruggevorderd. De terugvordering van deze steun dient te worden gefinancierd door de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's van Delcredere NV,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De door België aan de Nationale Delcrederedienst (hierna: „ONDD”) verleende garantie is niet aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's van ONDD ten goede gekomen, en vormt dus geen steun.

Artikel 2

De eventuele interne overdrachten van middelen binnen ONDD naar de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's, waarvan het bestaan niet is aangetoond, vormen geen steun.

Artikel 3

De initiële toewijzing door ONDD van 113,4 miljoen EUR kapitaal aan Delcredere NV vormt geen steun.

Artikel 4

De initiële toewijzing door ONDD van 36,6 miljoen EUR kapitaal aan Delcredere NV, die op 23 september 2004, in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ten uitvoer is gelegd, vormt onrechtmatige steun die onverenigbaar is met de interne markt in de zin van dat Verdrag.

Artikel 5

1.   België vordert via ONDD de in artikel 4 bedoelde steun van Delcredere NV terug. België verschaft nadere gegevens — daaronder begrepen een verklaring afgegeven door een onafhankelijke bedrijfsrevisor die haar boekhouding controleert — waaruit blijkt dat de terugbetaling uitsluitend wordt gefinancierd door de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's van Delcredere NV.

2.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf de datum waarop zij Delcredere NV ter beschikking zijn gesteld (1 januari 2005) tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (91).

4.   De terugvordering van de steun geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

Artikel 6

Een gescheiden beheer en gescheiden boekhouding voor de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's en die van de verhandelbare risico's wordt onverwijld ingevoerd en wordt gehandhaafd, zolang de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's staatssteun geniet. Bij de boekhoudkundige scheiding wordt rekening gehouden met de in mei 2012 door de Belgische autoriteiten verschafte financiële gegevens. Met name moet de daaruit resulterende uitsplitsing van het kapitaal op dezelfde wijze gebeuren als in mei 2012.

Artikel 7

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt België de Commissie de volgende informatie:

| a) | het totale van Delcredere NV terug te vorderen steunbedrag (hoofdsom en rente); |
| --- | --- |

a)

het totale van Delcredere NV terug te vorderen steunbedrag (hoofdsom en rente);

| b) | een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

b)

een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| c) | bescheiden waaruit blijkt dat Delcredere NV werd gelast de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

c)

bescheiden waaruit blijkt dat Delcredere NV werd gelast de steun terug te betalen.

2.   België houdt de Commissie op de hoogte van de stand van uitvoering van de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit ten uitvoer te leggen, en dit tot de in artikel 4 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verstrekt tevens nadere inlichtingen over de reeds door Delcredere NV terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 8

België neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat dit besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 9

Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 20 maart 2013

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Met ingang van 1 december 2009 zijn de artikelen 87 en 88 EG-Verdrag respectievelijk de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU”) geworden. De bepalingen in beide Verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU, waar nodig, worden begrepen als verwijzingen naar, respectievelijk, de artikelen 87 en 88 EG-Verdrag. Met het VWEU werden ook enkele terminologische wijzigingen ingevoerd, zoals de vervanging van „Gemeenschap” door „Unie” en „gemeenschappelijke markt” door „interne markt”. In dit besluit wordt de terminologie van het VWEU gehanteerd.

1

(2)  PB C 163 van 1.6.2011, blz. 1.

2

(3)  Vertrouwelijke informatie.

3

(4)  PB C 163 van 1.6.2011, blz. 1.

4

(5)  PB C 281 van 17.9.1997, blz. 4. Vanaf 1 januari 2013 past de Commissie de nieuwe mededeling aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op kortlopende exportkredietverzekering (PB C 392 van 19.12.2012, blz. 1) toe.

5

(6)  Ongeacht of het om openbare dan wel niet-openbare debiteuren gaat.

6

(7)  Zie punt 2.5 van de mededeling exportkredietverzekering.

7

(8)  Zie blz. 60 en 69 van bijlage 8 bij de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

8

(9)  Zie onderdeel 4.1.2.2.1 van het besluit tot inleiding van de procedure.

9

(10)  Dit niet-meegerekende kapitaal (met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's) omvat het kapitaal van Delcredere NV dat, bij de overdracht van de verzekeringsactiviteiten voor kortlopende risico's aan Delcredere NV, ten goede kwam aan de risico's op debiteuren in Roemenië en Bulgarije, omdat die risico's toentertijd nog niet verhandelbaar waren aangezien deze landen per 1 januari 2007 tot de Europese Unie zijn toegetreden — dus ná de overdracht van de activiteiten aan Delcredere NV.

10

(11)  Zie punt 54 van het besluit van de Commissie van 21 december 2005 betreffende steunmaatregel N 531/2005 — Frankrijk — Maatregelen in verband met het oprichten en functioneren van La Banque Postale (PB C 21 van 28.1.2006, blz. 2), beschikbaar onder: http://ec.europa.eu/eu_law/state_aids/comp-2005/n531-05.pdf

11

(12)  Volgens de Belgische autoriteiten dekte ONDD tot en met 1993 de risico's op debiteuren in zone 1 ([...]; zie voetnoot 24) en heeft men sindsdien het aanbieden van deze verzekeringsdekking beëindigd. Zelfs vóór 1993 had ONDD nooit een belangrijke portefeuille verhandelbare risico's.

12

(13)  Zie het voorbeeld op blz. 13-14 van de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

13

(14)  De Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (CBFA) ontstond op 1 januari 2004 uit de integratie van de Controledienst voor de Verzekeringen (de CDV) in de Commissie voor het Bank- en Financiewezen (CBF).

14

(15)  Verduidelijking van de Commissie: de Belgische autoriteiten verwijzen hier naar de de-minimisregel. Op grond van artikel 108, lid 3, VWEU moet staatssteun bij de Commissie worden aangemeld om deze op zijn verenigbaarheid met de interne markt te toetsen aan de criteria van artikel 107, lid 1, VWEU. Volgens de de-minimisregel is steun die voor een periode van drie jaar wordt toegekend en die een bepaald plafond niet overschrijdt, van deze verplichting vrijgesteld. Bij de tenuitvoerlegging van de maatregelen 1 en 2 was het toenmalige plafond op 100 000 EUR bepaald door Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun (PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30).

15

(16)  Zie voetnoot 14.

16

(17)  Zie blz. 7 van het op 12 februari 2008 door de Belgische autoriteiten ingediende document „Réponse de la Belgique au courrier de la Commission européenne du 7 décembre 2007”. (De Belgische autoriteiten verwijzen daarnaar op blz. 14 van hun opmerkingen van 1 juni 2011.)

17

(18)  Zie de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”, blz. 22-24.

18

(19)  Nadere gegevens over de overgedragen posten zijn op 14 februari 2007 door de Belgische autoriteiten verstrekt op blz. 3 van de notitie waarmee de Belgische autoriteiten antwoordden op de brief van de Commissie van 17.1.2007 in zaak CP 8/2007 (SA.22302), en zijn overgenomen in punt 70 van het besluit tot inleiding van de procedure.

19

(20)  PB L 77 van 20.3.2002, blz. 17.

20

(21)  Zie het op 5.12.2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 9-11 (de nadere berekeningen werden op 14.11.2011 verschaft).

21

(22)  Belgisch Staatsblad van 4 oktober 1939.

22

(23)  Met betrekking tot de activiteiten van ONDD uitgeoefend voor eigen rekening, met staatsgarantie.

23

(24)  Zie het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 16.

24

(25)  Zie bijlage B14 bij het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”.

25

(26)  Zie het op 1 juni.2011 door de Belgische autoriteiten ingediende document „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”, blz. 10: „Selon les catégories utilisées par l'ONDD, [...]”.

26

(27)  Zie bijlage 8 (blz. 70) en bijlage 13 van de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

27

(28)  Zie blz. 28 van het strategiedocument van 28 september 2004 met als titel „Lignes directrices stratégiques pour l'ONDD et sa SA”, gepresenteerd aan de raad van bestuur van ONDD, en als bijlage 10 gevoegd bij de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

28

(29)  PB L 335 van 17.12.2009, blz. 1. De Solvency II-richtlijn is op 6 januari 2010 in werking getreden.

29

(30)  Solvency II is een hervorming van de Europese regelgeving inzake het verzekeringsbedrijf. In lijn met Bazel II is de bedoeling ervan de eisen inzake eigen vermogen van verzekerings- en herverzekeringsondernemingen beter af te stemmen op de risico's die deze met hun activiteiten lopen. Na Solvency I dat voorzag in een bepaalde solvabiliteitsmarge afhankelijk van de premiepercentages en schaderatio's, wordt de regelgeving nu uitgebreid met complexere regels waarbij naar het risico wordt gekeken, hetzij door toepassing van een standaardformule, hetzij door gebruik te maken van een intern model. De benadering met de standaardformule wordt nu vastgelegd en gekalibreerd via Quantitative Impact Studies (QIS). Aan de hand van consultaties kan het Committee of European Insurance and Occupational Pensions Supervisors (CEIOPS) de beoogde formules en kalibraties uittesten. Voor de ondernemingen die willen kiezen voor het gebruik van een intern model, is validering door de toezichthouder vereist voordat dit interne model mag worden gebruikt voor de vaststelling van het solvabiliteitskapitaalvereiste (Solvency Capital Requirement of SCR).

30

Solvency Capital Requirement

(31)  Zie het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 22.

31

(32)  Zie het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 32.

32

(33)  Tussen haakjes: jaarlijks verwachte groeipercentage van de activiteiten in het betrokken scenario.

33

(34)  De kapitaalvereisten voor de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's leveren, opgeteld, niet het totaalbedrag op, omdat er een absolute minimumdrempel is van 3 miljoen EUR voor de periode 2004-2006 en van 3,2 miljoen EUR voor de periode 2007-2009.

34

(35)  Zie de op 14 november 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende documenten (Excel-bestanden, blad „Capital”). De QIS 2005-methode gecombineerd met interne modellen blijkt uitsluitend te zijn gebruikt om het in 2005 aan de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal te bepalen. Voor de jaren ná 2005 is het kapitaal vastgesteld [...]. Opgemerkt zij hier dat [...]; dit verklaart waarom de uitkomsten in scenario 1A en 1B voor 2005 identiek zijn. De Belgische autoriteiten hebben het niet-gestorte kapitaal van 50 miljoen EUR pas vanaf 2009 mee in aanmerking genomen. Deze cijfers dienden als basis voor de berekeningen van de Return on Equity (RoE) in het volgende deel.

35

(36)  De Commissie heeft berekeningsfouten vastgesteld in de financiële prognoses. Met name verschilt de som van de resultaten van het verzekeringsbedrijf voor de verschillende groepen activiteiten van het totale bedrag van het resultaat van het verzekeringsbedrijf voor Delcredere NV. Bij de berekening van het resultaat van het verzekeringsbedrijf voor Delcredere NV in haar geheel zijn er kennelijk optelfouten gemaakt. Deze verschillen hebben echter geen wezenlijke impact op de raming van de RoE.

36

(37)  Zie bijlage 10 bij de „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

37

(38)  Zie het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 33.

38

(39)  De berekening van de verhandelbare risico's wordt door België als volgt gemaakt: 8 miljoen EUR + ([(100 miljoen EUR — 82 miljoen EUR) × (8 miljoen EUR/82 miljoen EUR)]. Hetzelfde geldt voor de niet-verhandelbare risico's.

39

(40)  Zie de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 14 november 2011 (Excel-bestanden „201105 PL et Bilan Business Plan Scenario 1B”, pagina's „P&L_cessibles” en „PL_non_cessibles”).

40

(41)  De QIS 2005-methode aangevuld met interne modellen blijkt uitsluitend te zijn gebruikt om het in 2005 aan de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's toegewezen kapitaal te bepalen. Het kapitaal voor de jaren 2006 en 2007 is bepaald op basis van het kapitaal van 2005, plus de gecumuleerde voorlopige winst over die periode.

41

(42)  Zie het door de Belgische autoriteiten op 5 december 2011 ingediende „Réponse au questionnaire de la Commission européenne du 28 juillet 2011”, blz. 38.

42

(43)  Zie de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”, blz. 38.

43

(44)  In het Frans: Modèle d'évaluation des actifs financiers (MEDAF).

44

(45)  Hier zijn alleen spelers geselecteerd met een activiteit die naar raming in hoofdzaak verhandelbare risico's betreft (d.w.z. voor meer dan 50 % van de premies of de totale blootstelling, afhankelijk van de beschikbare informatie).

45

(46)  Gecorrigeerd voor egalisatievoorzieningen.

46

(47)  Op basis van de meegedeelde geografische gegevens, bijv. blootstelling, premies (verschilt naar gelang van de onderneming).

47

(48)  Internationale verenigingen van kredietverzekeraars

48

(49)  Nettopremies.

49

(50)  Niet-gewogen gemiddelde.

50

(51)  In 2004 of in de nabije toekomst.

51

(52)  Zie voetnoot 22.

52

(53)  Zie de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”, blz. 13-14.

53

(54)  Op grond van artikel 2, lid 2, onder d), van Richtlijn 73/239/EEG van de Raad (die toen van kracht was) hoefde ONDD niet door de CDV te worden erkend omdat zijn verrichtingen werden gedekt door de garantie van de Belgische Staat. Doordat ONDD vanaf dat tijdstip via zijn zogenoemde commerciële rekening niet door de Belgische Staat gegarandeerde activiteiten uitoefende, kwam deze niet langer in aanmerking voor de in artikel 2, lid 2, onder d), bedoelde afwijking en diende hij een erkenning te krijgen van de CDV.

54

(55)  Zie blz. 15 van de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011.

55

(56)  Zie het besluit van de Commissie van 21 december 2005 betreffende steunmaatregel N 531/2005 — Frankrijk — Maatregelen in verband met het oprichten en functioneren van La Banque Postale (PB C 21 van 28.1.2006, blz. 2), beschikbaar onder: http://ec.europa.eu/eu_law/state_aids/comp-2005/n531-05.pdf

56

(57)  Zie voetnoot 29.

57

(58)  Zie voetnoot 10.

58

(59)  Zie bijlage 4 bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011.

59

(60)  Zie blz. 62 en 70 van de betrokken notitie (meegedeeld als bijlage 8 bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011).

60

(61)  In het Solvency II QIS 5-rapport van de CBFA (maart 2011) wordt op blz. 17 gezegd, dat zeer weinig deelnemers in staat waren om informatie te geven over het gebruik en de kenmerken van interne modellen, omdat deze modellen nog steeds in een ontwikkelingsfase zitten. De CBFA heeft trouwens zelf beslist om in dit stadium geen enkele conclusie te trekken. Dergelijke verklaringen geven aan dat zelfs particuliere verzekeringsondernemingen het momenteel nog moeilijk hebben om interne modellen uit te werken voor het berekenen van het kapitaal dat nodig is om bepaalde risico's af te dekken.

61

(62)  Zie bijlage 4 bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1 juni 2011, blz. 11 en 13-16.

62

(63)  Berekend volgens de in 2004 gehanteerde methode op basis van de voor eind 2004 verwachte nettoverplichtingen. De bij de berekening gebruikte gegevens zijn te vinden op blz. 16 van bijlage 13 bij de opmerkingen van de Belgische autoriteiten van 1. juni 2011.

63

(64)  Zoals uiteengezet in overweging (140), zou een andere mogelijke presentatie erin bestaan dat het volledige bedrag van [45-75] miljoen EUR wordt uitgesloten. Om echter te kunnen berekenen welk gedeelte van het kapitaal binnen het additionele kapitaal van [75-100] miljoen EUR ten goede kwam aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare risico's, dient het voordien bestaande kapitaal eerst te worden uitgesplitst tussen de verhandelbare en de niet-verhandelbare risico's. Dit komt doordat de opsplitsing van het kapitaal dat ten goede komt aan de activiteit met betrekking tot de verhandelbare en niet-verhandelbare risico's, gebeurt voor het volledige kapitaal (zie tabel 2 en overweging 135).

64

(65)  Deze bedragen werden verkregen door de verplichtingen eind 2004 te vermenigvuldigen met het retentiepercentage (of 100 % minus het percentage cessie in herverzekering). Deze gegevens zijn afkomstig uit bijlage 13 „Plan financier 2005, 2006 et 2007 soumis à la CBFA” bij het op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende document „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

65

(66)  Zoals reeds uiteengezet, was de methode die ONDD in 2004 gebruikte om de kapitaalvereisten van Delcredere NV te ramen, gebaseerd op het bedrag van de nettoverplichtingen vermenigvuldigd met een bepaald percentage (Cooke-ratio). Bij de toepassing van die methode door ONDD is geen onderscheid gemaakt tussen de nettoverplichtingen met betrekking tot de risico's op debiteuren gevestigd in de in 2004 tot de Unie toegetreden landen, en de nettoverplichtingen met betrekking tot de andere niet-verhandelbare risico's. Bijgevolg sluit de toepassing van de methode van een berekening naar rato van de nettoverplichtingen (na cessie) aan bij de benadering die ONDD heeft gevolgd.

66

(67)  Zoals uit tabel 1 en de overwegingen (96), (97) en (98) blijkt, kwam dit kapitaal uitsluitend ten goede aan de risico's op debiteuren gevestigd in de tien landen die per 1 mei 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden, en de overige risico's die in de praktijk als niet-verhandelbare risico's werden beschouwd.

67

(68)  Arrest van 3 oktober 1991, zaak C-261/89, Italië/Commissie, Jurispr. 1991, blz. I-4437, punt 8; arrest van 14 september 1994, gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103, punt 21, en arrest van 14 september 1994, zaak C-42/93, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4175, punt 13.

68

(69)  De kosten verbonden aan de beëindiging van deze activiteit, zoals [...], niet meegerekend. De potentiële grootteorde van dit soort kosten is niet van dien aard dat de conclusies van de Commissie ingrijpend zouden worden gewijzigd.

69

(70)  Zie Beschikking 2000/600/EG van de Commissie van 10 november 1999 houdende voorwaardelijke goedkeuring van de door Italië aan de Siciliaanse overheidsbanken Banco di Sicilia en Sicilcassa verleende steun, PB L 256 van 10.10.2000 blz. 21, overwegingen 58 — 61.

70

Zie de besluiten van de Commissie van 2005 betreffende de herkapitalisatie van Duitse Landesbanken, zoals de besluiten betreffende steunmaatregel NN 71/2005 — HSH Nordbank (PB C 241 van 6.10.2006, blz. 12) en steunmaatregel NN 72/2005 — BayernLB (PB C 242 van 7.10.2006, blz. 19).

Zie ook Beschikking 2006/226/EG van de Commissie van 7 december 2005 betreffende investeringen van Shetland Leasing and Property Developments Ltd op de Shetlandeilanden (PB L 81 van 18.3.2006, blz. 36), waarin de Commissie twee rapporten heeft verworpen die de overheid van de Shetlandeilanden met het oog op investeringen had opgesteld; deze rapporten bevatten voor de jaren 2000, 2001 en 2002 een voorlopige resultatenrekening, een voorlopige balans en een geraamd kasstroomoverzicht. Het Verenigd Koninkrijk deed opmerken dat het om studies vooraf ging en dat de gehanteerde hypothesen „als bedachtzaam en voorzichtig” moesten worden beschouwd; de Commissie concludeerde evenwel dat deze, ondanks de betrekkelijk geringe bedragen die in het geding waren, door een particuliere investeerder handelend in een markteconomie als ontoereikend zouden zijn beschouwd.

(71)  Arrest van 5 juni 2012, zaak C-124/10 P, Commissie/Électricité de France (EdF), (nog niet bekendgemaakt in de Jurispr.), punten 82 — 86 en 105.

71

(72)  Zie bijv. arrest van 6 maart 2003, gevoegde zaken T-228/99 en T-233/99, Westdeutsche Landesbank Girozentrale en Land Nordrhein-Westfalen/Commissie, Jurispr. 2003, blz. II-435, punt 255.

72

(73)  Zie bijv. Besluit 2010/606/EU van de Commissie van 26 februari 2010 betreffende steunmaatregel C 9/09 betreffende de herstructurering van de Bank Dexia (PB L 274 van 19.10.2010, blz. 54, overweging 127), waar de Commissie het argument van de betrokken lidstaten heeft afgewezen dat het criterium van een particuliere investeerder handelend in een markteconomie minder strikt moeten worden toegepast, omdat de publieke entiteiten die Dexia hebben geherkapitaliseerd, „historische” aandeelhouders van de bank waren.

73

(74)  Zie arrest van 30 april 1998, zaak T-16/96, Cityflyer Express/Commissie, Jurispr. blz. II-757, punt 76.

74

(75)  Zie blz. 28 van het strategiedocument van 28.9.2004 met als titel „Lignes directrices stratégiques pour l'ONDD et sa SA”, gepresenteerd aan raad van bestuur van ONDD, en als bijlage 10 gevoegd bij de op 1 juni 2011 door de Belgische autoriteiten ingediende „Observations de la Belgique concernant la Décision de la Commission Européenne du 24 février 2011”.

75

(76)  Bron: Eurostat.

76

(77)  Het Gerecht heeft in zijn arrest van 21 januari 1999 in gevoegde zaken T-129/95, T-2/96 en T-97/96, Neue Maxhütte Stahlwerke GmbH en Lech-Stahlwerke GmbH/Commissie (Jurispr. 1999, blz. II-17, punten 116 — 121) uiteengezet, dat het in de particuliere sector weliswaar zo is dat een moedermaatschappij de verliezen van haar dochteronderneming voor haar rekening kan nemen, maar dat er een voldoende grote kans dient te zijn dat de dochteronderneming opnieuw rendabel wordt. Een particuliere investeerder zou het zich na jaren van aanhoudende verliezen namelijk niet kunnen veroorloven om een verdere kapitaalinbreng te doen indien die voor hem duurder blijkt te zijn dan liquidatie van de dochteronderneming.

77

Zie ook Beschikking 2000/600/EG, overwegingen 63 — 66.

(78)  Zie voetnoot 25.

78

(79)  Uit de notulen van de vergadering van de raad van bestuur van ONDD van 20 april 2004 blijkt dat de raad heeft gevraagd naar de respectieve bijdrage van iedere activiteitensector aan het algemene resultaat (zie blz. 4 van bijlage 9 bij de verklaring van 1 juni 2011).

79

(80)  Meer bepaald voor de risico's op de tien toetredende landen.

80

(81)  Voor de verhandelbare risico's werd het premiepercentage opwaarts bijgesteld (van aanvankelijk 0,2 % naar 0,3 % van de verzekerde bedragen), waardoor de verzekeringsinkomsten voor de onderneming met een derde zijn toegenomen. De prognoses met betrekking tot de schaderatio zijn dan weer neerwaarts bijgesteld.

81

(82)  Een analogie voor dit soort opsplitsing van de vergoeding is te vinden in andere staatssteunbesluiten van de Commissie; zie bijv. het besluit van de Commissie van 11 februari 2009 betreffende steunmaatregel NN 3/2009 — Letland — Amendments to the Public support measures to JSC Parex Banka (PB C 147 van 27.6.2009, blz. 2, punten 36 — 40). Belangrijk daarbij is dat de risicopremie afhankelijk is van het investeringsrisico.

82

(83)  Nadat het financiële resultaat opwaarts is bijgesteld; het geraamde gestorte kapitaal met betrekking tot verhandelbare risico's ligt namelijk iets hoger dan wat de Belgische autoriteiten hebben geraamd ([10-25] miljoen EUR tegenover 9,8 miljoen EUR).

83

(84)  Om alle twijfel weg te nemen, er wordt van uitgegaan dat het rendementspercentage zoals dat toentertijd werd verwacht van liquide risicovrije beleggingen op middellange termijn, overeenstemt met het gemiddelde rendement in 2004, op de secundaire markt, van overheidsobligaties met een resterende looptijd van 4 tot 6 jaar, namelijk 3,5 %; zie:

84

http://www.nbb.be/belgostat/GlobalDispatcher?TARGET=/TreeviewLinker&rowID=2685&prop=treeview&action=open&Lang=N#2685 .

(85)  Het Vlaams Gewest, het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

85

(86)  Arrest van 17 september 1980, zaak 730/79, Philip Morris Holland BV/Commissie, Jurispr. 1980, blz. 2671, punten 11 en 12.

86

(87)  Arrest van 13 juli 1988, zaak 102/87, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1988, blz. 4067, punt 19.

87

(88)  Zie punt 3.2, derde alinea, tweede en derde zin, van de mededeling exportkredietverzekering. Zie ook punt 4.1 van de mededeling exportkredietverzekering waarin is bepaald: „De hierboven in punt 3.1 genoemde vormen van steun [...] kunnen derhalve niet in aanmerking komen voor vrijstelling van de regels inzake staatssteun van het Verdrag [...]”.

88

(89)  PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2.

89

(90)  Zelfs indien de activiteit met betrekking tot de niet-verhandelbare risico's op zich wordt beschouwd, zou het rendement nog steeds veel lager uitvallen dan de kapitaalkosten zoals de Belgische autoriteiten die zelf hebben geraamd.

90

(91)  PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.

91

---

BIJLAGE

INFORMATIE OVER DE ONTVANGEN, TERUG TE VORDEREN EN REEDS TERUGGEVORDERDE STEUNBEDRAGEN

| Identiteit van de begunstigde | Totaal bedrag van de krachtens de regeling ontvangen steun (1) | Totaal bedrag van de terug te vorderen steun (1)

  (Hoofdsom) | Totale reeds terugbetaalde bedragen (1) |
| --- | --- | --- | --- |
| Hoofdsom | Rente |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |

Identiteit van de begunstigde

Totaal bedrag van de krachtens de regeling ontvangen steun (1)

Totaal bedrag van de terug te vorderen steun (1)

(Hoofdsom)

Totale reeds terugbetaalde bedragen (1)

Hoofdsom

Rente

---

(1)  Miljoen, in nationale munteenheid.

---

III Andere handelingen

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

| 15.5.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 144/70 |
| --- | --- | --- | --- |

15.5.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 144/70

---

Openbare versie (1)

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 244/12/COL

van 27 juni 2012

betreffende de aan Íslandsbanki toegekende herstructureringssteun (IJsland)

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd),

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name artikel 61, lid 3, onder b), en Protocol 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 3, van deel I, artikel 7, lid 3, van deel II en artikel 13 van deel II,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   FEITEN

1.   PROCEDURE

| (1) | Naar aanleiding van een informele briefwisseling in oktober 2008 en de aanneming, op 6 oktober, door het IJslandse parlement (Althingi) van wet nr. 125/2008 houdende machtiging voor de beschikbaarstelling van publieke middelen in verband met ongebruikelijke omstandigheden op de financiële markten enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om tussenbeide te komen in de banksector, richtte de voorzitter van de Autoriteit zich tot de IJslandse autoriteiten bij brief van 10 oktober 2008, waarin zij hen verzocht om staatssteunmaatregelen die krachtens de noodwet zijn getroffen, aan te melden bij de Autoriteit. Deze brief werd gevolgd door verdere contacten en een verdere briefwisseling, waaronder, meer bepaald, een op 18 juni 2009 door de Autoriteit verzonden brief waarin de aandacht van de IJslandse autoriteiten werd gevestigd op de noodzaak om staatssteunmaatregelen aan te melden en op de standstill-bepaling van artikel 3 van Protocol 3. Naar aanleiding van een verdere briefwisseling werd de staatssteun die werd verleend voor het herstel van bepaalde activiteiten van Glitnir en de oprichting en kapitalisatie van een nieuwe Glitnir Bank (thans „Íslandsbanki” genaamd), uiteindelijk op 15 september 2010 met terugwerkende kracht door de IJslandse autoriteiten aangemeld (2). |
| --- | --- |

(1)

Naar aanleiding van een informele briefwisseling in oktober 2008 en de aanneming, op 6 oktober, door het IJslandse parlement (Althingi) van wet nr. 125/2008 houdende machtiging voor de beschikbaarstelling van publieke middelen in verband met ongebruikelijke omstandigheden op de financiële markten enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om tussenbeide te komen in de banksector, richtte de voorzitter van de Autoriteit zich tot de IJslandse autoriteiten bij brief van 10 oktober 2008, waarin zij hen verzocht om staatssteunmaatregelen die krachtens de noodwet zijn getroffen, aan te melden bij de Autoriteit. Deze brief werd gevolgd door verdere contacten en een verdere briefwisseling, waaronder, meer bepaald, een op 18 juni 2009 door de Autoriteit verzonden brief waarin de aandacht van de IJslandse autoriteiten werd gevestigd op de noodzaak om staatssteunmaatregelen aan te melden en op de standstill-bepaling van artikel 3 van Protocol 3. Naar aanleiding van een verdere briefwisseling werd de staatssteun die werd verleend voor het herstel van bepaalde activiteiten van Glitnir en de oprichting en kapitalisatie van een nieuwe Glitnir Bank (thans „Íslandsbanki” genaamd), uiteindelijk op 15 september 2010 met terugwerkende kracht door de IJslandse autoriteiten aangemeld (2).

| (2) | Bij schrijven van 15 december 2010 (3) stelde de Autoriteit de IJslandse autoriteiten ervan in kennis dat zij had besloten tot inleiding van de procedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 met betrekking tot de maatregelen die de IJslandse staat had getroffen voor het herstel van bepaalde activiteiten van (het vroegere) Glitnir Bank hf en de oprichting en kapitalisatie van New Glitnir Bank hf, het huidige Íslandsbanki (het besluit tot inleiding van de procedure) (4). De Autoriteit eiste tevens dat binnen zes maanden een gedetailleerd herstructureringsplan met betrekking tot Íslandsbanki zou worden ingediend. |
| --- | --- |

(2)

Bij schrijven van 15 december 2010 (3) stelde de Autoriteit de IJslandse autoriteiten ervan in kennis dat zij had besloten tot inleiding van de procedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 met betrekking tot de maatregelen die de IJslandse staat had getroffen voor het herstel van bepaalde activiteiten van (het vroegere) Glitnir Bank hf en de oprichting en kapitalisatie van New Glitnir Bank hf, het huidige Íslandsbanki (het besluit tot inleiding van de procedure) (4). De Autoriteit eiste tevens dat binnen zes maanden een gedetailleerd herstructureringsplan met betrekking tot Íslandsbanki zou worden ingediend.

| (3) | Per e-mailbericht van 24 maart 2011 (5) ontving de Autoriteit één opmerking van belanghebbenden, die op 25 mei 2011 werd doorgestuurd naar de IJslandse autoriteiten. Deze hebben hier niet op gereageerd. |
| --- | --- |

(3)

Per e-mailbericht van 24 maart 2011 (5) ontving de Autoriteit één opmerking van belanghebbenden, die op 25 mei 2011 werd doorgestuurd naar de IJslandse autoriteiten. Deze hebben hier niet op gereageerd.

| (4) | Bij brief van 31 maart 2011 dienden de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in met betrekking tot Íslandsbanki. Naar aanleiding van de verwerving van Byr in november 2011 dienden de IJslandse autoriteiten op 22 februari 2012 een nieuw herstructureringsplan in voor Íslandsbanki (6). |
| --- | --- |

(4)

Bij brief van 31 maart 2011 dienden de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in met betrekking tot Íslandsbanki. Naar aanleiding van de verwerving van Byr in november 2011 dienden de IJslandse autoriteiten op 22 februari 2012 een nieuw herstructureringsplan in voor Íslandsbanki (6).

| (5) | De Autoriteit verzocht op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om inlichtingen over het herstructureringsplan. Op dit verzoek werd op 17 oktober 2011 en 13 maart 2012 door de IJslandse autoriteiten gereageerd. De definitieve versies van de verbintenissen werden op 16 mei 2012 en 6 juni 2012 ingediend (7). |
| --- | --- |

(5)

De Autoriteit verzocht op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om inlichtingen over het herstructureringsplan. Op dit verzoek werd op 17 oktober 2011 en 13 maart 2012 door de IJslandse autoriteiten gereageerd. De definitieve versies van de verbintenissen werden op 16 mei 2012 en 6 juni 2012 ingediend (7).

| (6) | Voorts kwam de Autoriteit op 7 juni 2011 en 27-28 februari 2012 bijeen met de IJslandse autoriteiten. |
| --- | --- |

(6)

Voorts kwam de Autoriteit op 7 juni 2011 en 27-28 februari 2012 bijeen met de IJslandse autoriteiten.

2.   ACHTERGROND

| (7) | In dit deel geeft de Autoriteit een overzicht van de gebeurtenissen, feiten en ontwikkelingen op economisch, politiek en regelgevingsgebied met betrekking tot de ineenstorting en wederopbouw van het IJslandse financiële systeem — vanaf oktober 2008 tot heden — waarvan de beschrijving onontbeerlijk is om een goed beeld te krijgen van de achtergrond waartegen de beoordeling van deze steunmaatregelen plaatsvindt. Alvorens hiertoe over te gaan schetst de Autoriteit echter eerst de ontwikkelingen die hebben geleid tot de neergang van Glitnir. |
| --- | --- |

(7)

In dit deel geeft de Autoriteit een overzicht van de gebeurtenissen, feiten en ontwikkelingen op economisch, politiek en regelgevingsgebied met betrekking tot de ineenstorting en wederopbouw van het IJslandse financiële systeem — vanaf oktober 2008 tot heden — waarvan de beschrijving onontbeerlijk is om een goed beeld te krijgen van de achtergrond waartegen de beoordeling van deze steunmaatregelen plaatsvindt. Alvorens hiertoe over te gaan schetst de Autoriteit echter eerst de ontwikkelingen die hebben geleid tot de neergang van Glitnir.

2.1.   De ineenstorting van Glitnir Bank

| (8) | In september 2008 ondervond een aantal grote, wereldwijd opererende financiële instellingen voor het eerst ernstige problemen. Te midden van de onrust op de mondiale financiële markten en volgend op de val van Lehman Brothers in september 2008, hadden IJslands drie grootste commerciële banken, die de voorgaande jaren een buitengewone groei hadden doorgemaakt, moeilijkheden om hun kortlopende schuld te herfinancieren en zagen zij een stormloop op hun deposito's. Lehman Brothers vroeg faillissementsbescherming aan op 15 september, de dag waarop bekend werd gemaakt dat de Bank of America Merrill Lynch zou gaan overnemen. |
| --- | --- |

(8)

In september 2008 ondervond een aantal grote, wereldwijd opererende financiële instellingen voor het eerst ernstige problemen. Te midden van de onrust op de mondiale financiële markten en volgend op de val van Lehman Brothers in september 2008, hadden IJslands drie grootste commerciële banken, die de voorgaande jaren een buitengewone groei hadden doorgemaakt, moeilijkheden om hun kortlopende schuld te herfinancieren en zagen zij een stormloop op hun deposito's. Lehman Brothers vroeg faillissementsbescherming aan op 15 september, de dag waarop bekend werd gemaakt dat de Bank of America Merrill Lynch zou gaan overnemen.

| (9) | Met de overname van een van de grootste banken van het Verenigd Koninkrijk, HBOS, door Lloyds TSB vond elders een soortgelijke gebeurtenis plaats. Inmiddels ondervond ook Glitnir serieuze problemen bij de financiering van haar activiteiten. Een obligatie-uitgifte moest worden geannuleerd wegens gebrek aan belangstelling, een verkoop van activa werd niet afgerond en een Duitse bank weigerde de looptijd van twee leningen van naar schatting 150 miljoen euro te verlengen. Na de val van Lehman Brothers gaf ook de marktsituatie een dramatische verslechtering te zien. |
| --- | --- |

(9)

Met de overname van een van de grootste banken van het Verenigd Koninkrijk, HBOS, door Lloyds TSB vond elders een soortgelijke gebeurtenis plaats. Inmiddels ondervond ook Glitnir serieuze problemen bij de financiering van haar activiteiten. Een obligatie-uitgifte moest worden geannuleerd wegens gebrek aan belangstelling, een verkoop van activa werd niet afgerond en een Duitse bank weigerde de looptijd van twee leningen van naar schatting 150 miljoen euro te verlengen. Na de val van Lehman Brothers gaf ook de marktsituatie een dramatische verslechtering te zien.

| (10) | Op 25 september 2008 nam de voorzitter van de raad van bestuur van Glitnir contact op met de IJslandse Centrale Bank om de bank ervan op de hoogte te brengen dat Glitnir een onmiddellijk tekort had van 600 miljoen euro als gevolg van het feit dat een aantal leningen in oktober moest worden terugbetaald. Op 29 september werd bekendgemaakt dat de IJslandse regering Glitnir 600 miljoen euro zou verstrekken in ruil voor 75 % van de aandelen van de bank. Het feit dat het bedrag van 600 miljoen euro gelijkstond aan bijna een kwart van de deviezenreserves van IJsland, en dat Glitnir volgens openbare gegevens al langer herfinancieringsproblemen had en een schuld van naar schatting 1,4 miljard euro moest terugbetalen over de volgende zes maanden, deed evenwel twijfels rijzen over de geloofwaardigheid van het voorstel (8). Dit vertaalde zich dan ook in de vrije val van de uitgegeven Glitnir-aandelen: de waarde hiervan daalde in één dag van ruim 200 miljard ISK naar 26 miljard ISK. |
| --- | --- |

(10)

Op 25 september 2008 nam de voorzitter van de raad van bestuur van Glitnir contact op met de IJslandse Centrale Bank om de bank ervan op de hoogte te brengen dat Glitnir een onmiddellijk tekort had van 600 miljoen euro als gevolg van het feit dat een aantal leningen in oktober moest worden terugbetaald. Op 29 september werd bekendgemaakt dat de IJslandse regering Glitnir 600 miljoen euro zou verstrekken in ruil voor 75 % van de aandelen van de bank. Het feit dat het bedrag van 600 miljoen euro gelijkstond aan bijna een kwart van de deviezenreserves van IJsland, en dat Glitnir volgens openbare gegevens al langer herfinancieringsproblemen had en een schuld van naar schatting 1,4 miljard euro moest terugbetalen over de volgende zes maanden, deed evenwel twijfels rijzen over de geloofwaardigheid van het voorstel (8). Dit vertaalde zich dan ook in de vrije val van de uitgegeven Glitnir-aandelen: de waarde hiervan daalde in één dag van ruim 200 miljard ISK naar 26 miljard ISK.

| (11) | De IJslandse banken werden niet alleen in het buitenland, maar ook in IJsland zelf geconfronteerd met massale opnames van deposito's. De omvang van de binnenlandse opnames nam dermate ernstige vormen aan dat de IJslandse banken en de IJslandse Centrale Bank op een gegeven moment dicht in de buurt kwamen van een acuut tekort aan contanten. Op 30 september 2008 verlaagde kredietratingbureau Moody's de rating van Glitnir, wat de aanzet gaf tot terugbetalingsverplichtingen voor verdere leningen. Ook volgden er margestortingen van ruim een miljard euro. Op 7 oktober 2008 moest Glitnir de IJslandse financiële toezichthouder verzoeken om de controle over de bank over te nemen (9). |
| --- | --- |

(11)

De IJslandse banken werden niet alleen in het buitenland, maar ook in IJsland zelf geconfronteerd met massale opnames van deposito's. De omvang van de binnenlandse opnames nam dermate ernstige vormen aan dat de IJslandse banken en de IJslandse Centrale Bank op een gegeven moment dicht in de buurt kwamen van een acuut tekort aan contanten. Op 30 september 2008 verlaagde kredietratingbureau Moody's de rating van Glitnir, wat de aanzet gaf tot terugbetalingsverplichtingen voor verdere leningen. Ook volgden er margestortingen van ruim een miljard euro. Op 7 oktober 2008 moest Glitnir de IJslandse financiële toezichthouder verzoeken om de controle over de bank over te nemen (9).

2.2.   De financiële crisis en de belangrijkste oorzaken van het omvallen van de IJslandse banken

| (12) | In hun aanmelding van de steun die werd verleend aan New Glitnir Bank (het huidige Íslandsbanki) lichtten de IJslandse autoriteiten toe dat de oorzaken van de ineenstorting van de IJslandse banksector en de noodzaak van interventie uitvoerig waren beschreven in een verslag van een bijzondere onderzoekscommissie van het IJslandse parlement (10), die de processen die hadden geleid tot het omvallen van de drie grootste banken, in kaart moest brengen. De Autoriteit geeft hieronder een samenvatting van de conclusies van de bijzondere onderzoekscommissie over de oorzaken die vooral hebben bijgedragen tot de ondergang van Glitnir Bank. De informatie is ontleend aan hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de ineenstorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie. |
| --- | --- |

(12)

In hun aanmelding van de steun die werd verleend aan New Glitnir Bank (het huidige Íslandsbanki) lichtten de IJslandse autoriteiten toe dat de oorzaken van de ineenstorting van de IJslandse banksector en de noodzaak van interventie uitvoerig waren beschreven in een verslag van een bijzondere onderzoekscommissie van het IJslandse parlement (10), die de processen die hadden geleid tot het omvallen van de drie grootste banken, in kaart moest brengen. De Autoriteit geeft hieronder een samenvatting van de conclusies van de bijzondere onderzoekscommissie over de oorzaken die vooral hebben bijgedragen tot de ondergang van Glitnir Bank. De informatie is ontleend aan hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de ineenstorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie.

| (13) | De algehele vermindering van de liquiditeit op de financiële markten die in 2007 begon, leidde uiteindelijk tot de ineenstorting van de drie grootste IJslandse banken, die voor hun financiële middelen steeds afhankelijker waren geworden van internationale markten. De zaak lag echter ingewikkelder: aan de ondergang van de IJslandse banken lagen meerdere factoren ten grondslag. De bijzondere onderzoekscommissie stelde een onderzoek in naar de oorzaken van het omvallen van deze banken, waarbij moet worden aangetekend dat de meeste conclusies alle drie banken betreffen en met elkaar samenhangen. De oorzaken worden hieronder kort samengevat. |
| --- | --- |

(13)

De algehele vermindering van de liquiditeit op de financiële markten die in 2007 begon, leidde uiteindelijk tot de ineenstorting van de drie grootste IJslandse banken, die voor hun financiële middelen steeds afhankelijker waren geworden van internationale markten. De zaak lag echter ingewikkelder: aan de ondergang van de IJslandse banken lagen meerdere factoren ten grondslag. De bijzondere onderzoekscommissie stelde een onderzoek in naar de oorzaken van het omvallen van deze banken, waarbij moet worden aangetekend dat de meeste conclusies alle drie banken betreffen en met elkaar samenhangen. De oorzaken worden hieronder kort samengevat.

Buitensporige en onhoudbare expansie

| (14) | De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde dat de balansen en uitstaande leningen van de banken in de jaren vóór hun ineenstorting een omvang hadden aangenomen die hun operationele en beheerscapaciteit te boven ging. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (11) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het eind van het tweede kwartaal van 2008. Belangrijk in dit verband is dat een groot deel van de groei van de drie banken op het conto geschreven kon worden van leningen aan buitenlandse partijen, die substantieel toenamen in 2007 (12), opmerkelijk genoeg ná het begin van de internationale liquiditeitscrisis. De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde hieruit dat die stijging grotendeels toe te schrijven was aan leningen aan ondernemingen die elders geen krediet konden krijgen. Een andere conclusie in het verslag luidde dat de activiteiten van de banken steeds sterker het stempel droegen van een inherent risicovoller beleggingsbeleid en dat de groei verder had bijgedragen tot de problemen. |
| --- | --- |

(14)

De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde dat de balansen en uitstaande leningen van de banken in de jaren vóór hun ineenstorting een omvang hadden aangenomen die hun operationele en beheerscapaciteit te boven ging. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (11) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het eind van het tweede kwartaal van 2008. Belangrijk in dit verband is dat een groot deel van de groei van de drie banken op het conto geschreven kon worden van leningen aan buitenlandse partijen, die substantieel toenamen in 2007 (12), opmerkelijk genoeg ná het begin van de internationale liquiditeitscrisis. De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde hieruit dat die stijging grotendeels toe te schrijven was aan leningen aan ondernemingen die elders geen krediet konden krijgen. Een andere conclusie in het verslag luidde dat de activiteiten van de banken steeds sterker het stempel droegen van een inherent risicovoller beleggingsbeleid en dat de groei verder had bijgedragen tot de problemen.

Minder financiële middelen op de internationale markten

| (15) | De groei van de banken was voor een groot deel te danken aan de toegang tot internationale financiële markten, waarbij volop gebruik werd gemaakt van goede kredietratings en de toegang tot de Europese markten via de EER-overeenkomst. In 2005 leenden de IJslandse banken onder relatief gunstige voorwaarden 14 miljard euro op buitenlandse obligatiemarkten. Vanaf het moment dat de banken minder gemakkelijk terecht konden op de Europese obligatiemarkten, financierden zij hun activiteiten op markten in de VS, waarbij IJslandse obligaties werden verpakt in schuldobligaties met onderpand. In de periode vóór de ineenstorting leunden de banken steeds meer op kortlopende leningen, hetgeen grote en volgens de bijzondere onderzoekscommissie voorzienbare herfinancieringsrisico's met zich bracht. |
| --- | --- |

(15)

De groei van de banken was voor een groot deel te danken aan de toegang tot internationale financiële markten, waarbij volop gebruik werd gemaakt van goede kredietratings en de toegang tot de Europese markten via de EER-overeenkomst. In 2005 leenden de IJslandse banken onder relatief gunstige voorwaarden 14 miljard euro op buitenlandse obligatiemarkten. Vanaf het moment dat de banken minder gemakkelijk terecht konden op de Europese obligatiemarkten, financierden zij hun activiteiten op markten in de VS, waarbij IJslandse obligaties werden verpakt in schuldobligaties met onderpand. In de periode vóór de ineenstorting leunden de banken steeds meer op kortlopende leningen, hetgeen grote en volgens de bijzondere onderzoekscommissie voorzienbare herfinancieringsrisico's met zich bracht.

Hefboomfinanciering door bankeigenaren

| (16) | Bij elke grote IJslandse bank behoorden de belangrijkste eigenaren tot de grootste debiteuren (13). De leningen van Glitnir aan grote aandeelhouders van Baugur Group en gelieerde partijen, met name FL Group, waren substantieel te noemen. In het voorjaar van 2007 werd bij Glitnir een nieuwe raad van bestuur benoemd, nadat Baugur Group en FL Group hun aandelenbezit in de bank aanzienlijk hadden verhoogd. Nadat het tweede semester van 2007 en het begin van 2008 vrijwel een verdubbeling te zien gaven van de leningen aan Baugur en aan Baugur gelieerde bedrijven, beliepen deze leningen op het hoogtepunt 80 % van het eigen vermogen van de bank (14). De toename van de leningen aan grote aandeelhouders vond plaats ondanks het feit dat Glitnir op dat moment al te maken had met de eerste liquiditeits- en herfinancieringsproblemen. De bijzondere onderzoekscommissie was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaren abnormaal gemakkelijk toegang hadden tot leningen van de banken. Verder concludeerde zij dat er sterke aanwijzingen waren dat Baugur en FL Group geprobeerd hadden ongepaste invloed uit te oefenen op het reilen en zeilen van de bank en dat de grenzen tussen de belangen van de grootste aandeelhouders en dat van de bank waren vervaagd. De prioriteit die bij de grote aandeelhouders lag, ging derhalve ten koste van andere aandeelhouders en schuldeisers. Toen de bank omviel, bedroegen de uitstaande leningen aan Baugur Group en gelieerde bedrijven circa 2 miljard euro, circa 70 % van het eigen vermogen. De bijzondere onderzoekscommissie zette ook vraagtekens bij de geldmarktfondsen die werden beheerd door dochterondernemingen van de banken, aangezien die zeer sterk gericht waren op beleggingen in effecten die verbonden waren aan de eigenaren van die banken. Glitnir Funds, een dochteronderneming van Glitnir, leende circa 300 miljoen euro aan Baugur en FL Group door 20 % van haar totale kapitaal in hun effecten te beleggen. |
| --- | --- |

(16)

Bij elke grote IJslandse bank behoorden de belangrijkste eigenaren tot de grootste debiteuren (13). De leningen van Glitnir aan grote aandeelhouders van Baugur Group en gelieerde partijen, met name FL Group, waren substantieel te noemen. In het voorjaar van 2007 werd bij Glitnir een nieuwe raad van bestuur benoemd, nadat Baugur Group en FL Group hun aandelenbezit in de bank aanzienlijk hadden verhoogd. Nadat het tweede semester van 2007 en het begin van 2008 vrijwel een verdubbeling te zien gaven van de leningen aan Baugur en aan Baugur gelieerde bedrijven, beliepen deze leningen op het hoogtepunt 80 % van het eigen vermogen van de bank (14). De toename van de leningen aan grote aandeelhouders vond plaats ondanks het feit dat Glitnir op dat moment al te maken had met de eerste liquiditeits- en herfinancieringsproblemen. De bijzondere onderzoekscommissie was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaren abnormaal gemakkelijk toegang hadden tot leningen van de banken. Verder concludeerde zij dat er sterke aanwijzingen waren dat Baugur en FL Group geprobeerd hadden ongepaste invloed uit te oefenen op het reilen en zeilen van de bank en dat de grenzen tussen de belangen van de grootste aandeelhouders en dat van de bank waren vervaagd. De prioriteit die bij de grote aandeelhouders lag, ging derhalve ten koste van andere aandeelhouders en schuldeisers. Toen de bank omviel, bedroegen de uitstaande leningen aan Baugur Group en gelieerde bedrijven circa 2 miljard euro, circa 70 % van het eigen vermogen. De bijzondere onderzoekscommissie zette ook vraagtekens bij de geldmarktfondsen die werden beheerd door dochterondernemingen van de banken, aangezien die zeer sterk gericht waren op beleggingen in effecten die verbonden waren aan de eigenaren van die banken. Glitnir Funds, een dochteronderneming van Glitnir, leende circa 300 miljoen euro aan Baugur en FL Group door 20 % van haar totale kapitaal in hun effecten te beleggen.

Gebrek aan risicospreiding

| (17) | Ten aanzien van de abnormale risicopositie gezien de situatie rond de grote aandeelhouders concludeerde de bijzondere onderzoekscommissie dat de activa-portefeuilles van de banken onvoldoende gediversifieerd waren. De bijzondere onderzoekscommissie was van mening dat de Europese regels voor omvangrijke risicoposities met name wat de aandeelhouders betreft niet in ruime zin waren uitgelegd en dat de banken hadden getracht de regels te omzeilen. |
| --- | --- |

(17)

Ten aanzien van de abnormale risicopositie gezien de situatie rond de grote aandeelhouders concludeerde de bijzondere onderzoekscommissie dat de activa-portefeuilles van de banken onvoldoende gediversifieerd waren. De bijzondere onderzoekscommissie was van mening dat de Europese regels voor omvangrijke risicoposities met name wat de aandeelhouders betreft niet in ruime zin waren uitgelegd en dat de banken hadden getracht de regels te omzeilen.

Zwak eigen vermogen

| (18) | Hoewel de kapitaalratio van Glitnir en de twee andere grote IJslandse banken steeds werd opgegeven als iets boven het wettelijke minimum, concludeerde de bijzondere onderzoekscommissie dat de kapitaalratio's geen nauwkeurige afspiegeling waren van de financiële kracht van de banken. Dit was het gevolg van de risicoblootstelling van de eigen aandelen van de banken via primaire onderpanden en termijncontracten voor de aandelen. Het door de bedrijven zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de bijzondere onderzoekscommissie werd aangemerkt als „zwak eigen vermogen” (15), vertegenwoordigde meer dan 25 % van de eigen vermogens van de banken (en meer dan 50 % wanneer het wordt afgezet tegen de kerncomponent van het eigen vermogen, d.w.z. aandelenkapitaal minus onroerende immateriële activa). Hierbij kwamen nog de problemen als gevolg van het risico dat de banken liepen doordat zij elkaars aandelen hielden. Medio 2008 bedroeg de directe financiering door de banken van hun eigen aandelen samen met de kruisfinanciering van de aandelen van beide andere banken circa 400 miljard ISK, circa 70 % van de kerncomponent van het kapitaal. Naar het oordeel van de bijzondere onderzoekscommissie was de omvang van de financiering van het aandelenkapitaal door middel van leningen van het systeem zelf van dien aard dat de stabiliteit van dit systeem onder druk stond. Omdat de banken een substantiële hoeveelheid van hun eigen aandelen aanhielden als onderpand voor hun opgenomen leningen, nam met het zakken van de aandelenkoersen ook de kwaliteit van hun leningportefeuilles af. Dit had een nadelige invloed op de resultaten van de banken en zorgde voor een verdere neerwaartse druk op de waarde van hun aandelen, naar aanleiding waarvan de banken poogden op een kunstmatige manier een abnormale vraag naar hun eigen aandelen te creëren (naar de bijzondere onderzoekscommissie althans aannam op basis van de haar ter beschikking staande informatie). |
| --- | --- |

(18)

Hoewel de kapitaalratio van Glitnir en de twee andere grote IJslandse banken steeds werd opgegeven als iets boven het wettelijke minimum, concludeerde de bijzondere onderzoekscommissie dat de kapitaalratio's geen nauwkeurige afspiegeling waren van de financiële kracht van de banken. Dit was het gevolg van de risicoblootstelling van de eigen aandelen van de banken via primaire onderpanden en termijncontracten voor de aandelen. Het door de bedrijven zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de bijzondere onderzoekscommissie werd aangemerkt als „zwak eigen vermogen” (15), vertegenwoordigde meer dan 25 % van de eigen vermogens van de banken (en meer dan 50 % wanneer het wordt afgezet tegen de kerncomponent van het eigen vermogen, d.w.z. aandelenkapitaal minus onroerende immateriële activa). Hierbij kwamen nog de problemen als gevolg van het risico dat de banken liepen doordat zij elkaars aandelen hielden. Medio 2008 bedroeg de directe financiering door de banken van hun eigen aandelen samen met de kruisfinanciering van de aandelen van beide andere banken circa 400 miljard ISK, circa 70 % van de kerncomponent van het kapitaal. Naar het oordeel van de bijzondere onderzoekscommissie was de omvang van de financiering van het aandelenkapitaal door middel van leningen van het systeem zelf van dien aard dat de stabiliteit van dit systeem onder druk stond. Omdat de banken een substantiële hoeveelheid van hun eigen aandelen aanhielden als onderpand voor hun opgenomen leningen, nam met het zakken van de aandelenkoersen ook de kwaliteit van hun leningportefeuilles af. Dit had een nadelige invloed op de resultaten van de banken en zorgde voor een verdere neerwaartse druk op de waarde van hun aandelen, naar aanleiding waarvan de banken poogden op een kunstmatige manier een abnormale vraag naar hun eigen aandelen te creëren (naar de bijzondere onderzoekscommissie althans aannam op basis van de haar ter beschikking staande informatie).

Omvang van de banken

| (19) | In 2001 beliepen de gezamenlijke balanstotalen van de drie grootste banken iets meer dan het bruto binnenlands product (bbp) van IJsland van een heel jaar. Eind 2007 hadden de banken een internationaal karakter gekregen en was de waarde van hun activa negen keer het IJslandse bbp. De bijzondere onderzoekscommissie merkt in haar verslag op dat waarnemers in 2006 stelden dat het bankwezen de IJslandse Centrale Bank boven het hoofd was gegroeid en betwijfelden of deze bank haar taak als kredietverstrekker in laatste instantie nog wel zou kunnen vervullen. Eind 2007 waren de kortlopende schulden van IJsland (hoofdzakelijk het gevolg van de financiering van de banken) vijftien keer hoger dan de deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's in de drie banken acht keer hoger lagen dan die reserves. Het Depositors and Investors Guarantee Fund (waarborgfonds voor depositohouders en beleggers) hield ten opzichte van de bankdeposito's die het geacht werd te garanderen, minimale middelen aan. Door het samenspel van deze factoren was IJsland kwetsbaar voor een bankrun, zo luidde de conclusie van de bijzondere onderzoekscommissie. |
| --- | --- |

(19)

In 2001 beliepen de gezamenlijke balanstotalen van de drie grootste banken iets meer dan het bruto binnenlands product (bbp) van IJsland van een heel jaar. Eind 2007 hadden de banken een internationaal karakter gekregen en was de waarde van hun activa negen keer het IJslandse bbp. De bijzondere onderzoekscommissie merkt in haar verslag op dat waarnemers in 2006 stelden dat het bankwezen de IJslandse Centrale Bank boven het hoofd was gegroeid en betwijfelden of deze bank haar taak als kredietverstrekker in laatste instantie nog wel zou kunnen vervullen. Eind 2007 waren de kortlopende schulden van IJsland (hoofdzakelijk het gevolg van de financiering van de banken) vijftien keer hoger dan de deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's in de drie banken acht keer hoger lagen dan die reserves. Het Depositors and Investors Guarantee Fund (waarborgfonds voor depositohouders en beleggers) hield ten opzichte van de bankdeposito's die het geacht werd te garanderen, minimale middelen aan. Door het samenspel van deze factoren was IJsland kwetsbaar voor een bankrun, zo luidde de conclusie van de bijzondere onderzoekscommissie.

Plotselinge groei van de banken afgezet tegen de context van de financiële en regelgevingsinfrastructuur

| (20) | De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde dat de toezichthoudende organen in IJsland de geloofwaardigheid misten die nodig was bij gebrek aan een kredietverstrekker in laatste instantie die over toereikende middelen beschikt. Een van de bevindingen in het verslag is dat de IJslandse financiële toezichthouder en de IJslandse Centrale Bank weliswaar de deskundigheid en ervaring misten om de banken te reguleren in moeilijke economische tijden, maar dat zij wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico dat de banken liepen, te verminderen. Zo was de IJslandse financiële toezichthouder bijvoorbeeld niet met de banken meegegroeid, waardoor de werkwijzen van deze regelgevende instantie geen gelijke tred hielden met de snelle ontwikkelingen in de bedrijfsvoering bij de banken. Voorts laat het verslag zich kritisch uit over de regering, gezien de conclusie dat de autoriteiten maatregelen hadden moeten nemen om de mogelijke impact van de banken op de economie te verzachten, door hun omvang terug te brengen of van een of meer banken de verplaatsing van het hoofdkantoor naar het buitenland te eisen (16). |
| --- | --- |

(20)

De bijzondere onderzoekscommissie concludeerde dat de toezichthoudende organen in IJsland de geloofwaardigheid misten die nodig was bij gebrek aan een kredietverstrekker in laatste instantie die over toereikende middelen beschikt. Een van de bevindingen in het verslag is dat de IJslandse financiële toezichthouder en de IJslandse Centrale Bank weliswaar de deskundigheid en ervaring misten om de banken te reguleren in moeilijke economische tijden, maar dat zij wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico dat de banken liepen, te verminderen. Zo was de IJslandse financiële toezichthouder bijvoorbeeld niet met de banken meegegroeid, waardoor de werkwijzen van deze regelgevende instantie geen gelijke tred hielden met de snelle ontwikkelingen in de bedrijfsvoering bij de banken. Voorts laat het verslag zich kritisch uit over de regering, gezien de conclusie dat de autoriteiten maatregelen hadden moeten nemen om de mogelijke impact van de banken op de economie te verzachten, door hun omvang terug te brengen of van een of meer banken de verplaatsing van het hoofdkantoor naar het buitenland te eisen (16).

Onevenwichtigheid en overmatige expansie van de IJslandse economie als geheel

| (21) | In het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie wordt ook gewezen op economische gebeurtenissen in een breder verband, die eveneens van invloed zijn geweest op de snelle groei van de banken en hebben bijgedragen tot de, qua omvang en invloed, onevenwichtige verhouding tussen de financiëledienstensector en de rest van de economie. Een van de conclusies van het verslag luidde dat het zeer aannemelijk is dat regeringsbeleid (met name het fiscaal beleid) mede debet is geweest aan deze overmatige expansie en onevenwichtige situatie, en dat het monetaire beleid van de IJslandse Centrale Bank niet restrictief genoeg was. Bovendien wordt de versoepeling van de kredietverstrekkingsregels van het IJslandse financieringsfonds voor volkshuisvesting in het verslag bestempeld als „een van de grootste blunders die in het monetaire en fiscale beleid zijn gemaakt in de periode vóór de ineenstorting van de banken” (17). Verder plaatst het verslag een kritische noot bij het feit dat de banken wel érg gemakkelijk bij de IJslandse Centrale Bank konden lenen: de voorraad van kortlopende leningen van de IJslandse Centrale Bank met onderpand nam van 30 miljard ISK in het najaar van 2005 toe tot 500 miljard ISK begin oktober 2008. |
| --- | --- |

(21)

In het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie wordt ook gewezen op economische gebeurtenissen in een breder verband, die eveneens van invloed zijn geweest op de snelle groei van de banken en hebben bijgedragen tot de, qua omvang en invloed, onevenwichtige verhouding tussen de financiëledienstensector en de rest van de economie. Een van de conclusies van het verslag luidde dat het zeer aannemelijk is dat regeringsbeleid (met name het fiscaal beleid) mede debet is geweest aan deze overmatige expansie en onevenwichtige situatie, en dat het monetaire beleid van de IJslandse Centrale Bank niet restrictief genoeg was. Bovendien wordt de versoepeling van de kredietverstrekkingsregels van het IJslandse financieringsfonds voor volkshuisvesting in het verslag bestempeld als „een van de grootste blunders die in het monetaire en fiscale beleid zijn gemaakt in de periode vóór de ineenstorting van de banken” (17). Verder plaatst het verslag een kritische noot bij het feit dat de banken wel érg gemakkelijk bij de IJslandse Centrale Bank konden lenen: de voorraad van kortlopende leningen van de IJslandse Centrale Bank met onderpand nam van 30 miljard ISK in het najaar van 2005 toe tot 500 miljard ISK begin oktober 2008.

De IJslandse kroon, externe onevenwichtigheden en CDS-spreads

| (22) | In het verslag wordt gesteld dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en het saldo van de passiva in vreemde valuta's minus de activa dicht bij het totale jaarlijkse bbp lag. Alle voorwaarden voor een financiële crisis waren aanwezig. Eind 2007 werd de kroon minder waard en stegen de CDS-spreads (credit default swap) tegen IJsland en de banken exponentieel. |
| --- | --- |

(22)

In het verslag wordt gesteld dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en het saldo van de passiva in vreemde valuta's minus de activa dicht bij het totale jaarlijkse bbp lag. Alle voorwaarden voor een financiële crisis waren aanwezig. Eind 2007 werd de kroon minder waard en stegen de CDS-spreads (credit default swap) tegen IJsland en de banken exponentieel.

2.3.   Maatregelen voor de wederopbouw van de banksector

| (23) | Na het omvallen van de drie grootste commerciële banken (waaronder Glitnir) in oktober 2008 stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van het bankbedrijf in IJsland te garanderen (18). Het door de IJslandse regering gevolgde beleid steunt in hoofdzaak op de door het IJslandse parlement op 6 oktober 2008 aangenomen noodwet (19). Deze wet kent de IJslandse financiële toezichthouder buitengewone bevoegdheden toe om de controle over financiële ondernemingen over te nemen en, op de wijze als nodig is, te beschikken over activa en passiva. De minister van Financiën werd gemachtigd namens de schatkist middelen beschikbaar te stellen teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's voorrang krijgen op andere vorderingen bij faillissementsprocedures van financiële ondernemingen. De regering verklaarde dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledige bescherming zouden genieten. |
| --- | --- |

(23)

Na het omvallen van de drie grootste commerciële banken (waaronder Glitnir) in oktober 2008 stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van het bankbedrijf in IJsland te garanderen (18). Het door de IJslandse regering gevolgde beleid steunt in hoofdzaak op de door het IJslandse parlement op 6 oktober 2008 aangenomen noodwet (19). Deze wet kent de IJslandse financiële toezichthouder buitengewone bevoegdheden toe om de controle over financiële ondernemingen over te nemen en, op de wijze als nodig is, te beschikken over activa en passiva. De minister van Financiën werd gemachtigd namens de schatkist middelen beschikbaar te stellen teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's voorrang krijgen op andere vorderingen bij faillissementsprocedures van financiële ondernemingen. De regering verklaarde dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledige bescherming zouden genieten.

| (24) | De beleidsprioriteiten lagen in eerste instantie bij het veiligstellen van het primaire functioneren van de binnenlandse bank-, betalings- en vereveningssystemen. In de eerste weken na de crash stelde de IJslandse regering samen met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ook een economisch programma op, dat leidde tot de goedkeuring, op 20 november 2008, van IJslands verzoek om een twee jaar durende bijstandsregeling van het Fonds, die een lening van 2,1 miljard USD van het IMF behelsde ter versterking van IJslands deviezenreserves. Extra leningen van in totaal 3 miljard USD werden verkregen van andere Scandinavische landen en een aantal handelspartners. Van de IMF-lening werd een bedrag van 827 miljoen USD onmiddellijk beschikbaar gesteld; het resterende bedrag zou in acht gelijke termijnen worden uitbetaald, afhankelijk van de periodieke evaluaties van het programma (eens per kwartaal). |
| --- | --- |

(24)

De beleidsprioriteiten lagen in eerste instantie bij het veiligstellen van het primaire functioneren van de binnenlandse bank-, betalings- en vereveningssystemen. In de eerste weken na de crash stelde de IJslandse regering samen met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ook een economisch programma op, dat leidde tot de goedkeuring, op 20 november 2008, van IJslands verzoek om een twee jaar durende bijstandsregeling van het Fonds, die een lening van 2,1 miljard USD van het IMF behelsde ter versterking van IJslands deviezenreserves. Extra leningen van in totaal 3 miljard USD werden verkregen van andere Scandinavische landen en een aantal handelspartners. Van de IMF-lening werd een bedrag van 827 miljoen USD onmiddellijk beschikbaar gesteld; het resterende bedrag zou in acht gelijke termijnen worden uitbetaald, afhankelijk van de periodieke evaluaties van het programma (eens per kwartaal).

| (25) | Het IMF-programma was een op een brede basis steunend stabilisatieprogramma met drie hoofddoelstellingen. De eerste was stabilisatie van, en herstel van het vertrouwen in, de IJslandse kroon om de nadelige gevolgen van de crisis voor de economie zoveel mogelijk in te dammen. De maatregelen behelsden onder meer de invoering van kapitaalcontroles om kapitaalvlucht tegen te gaan. Ten tweede omvatte het programma een alomvattende herstructureringsstrategie voor het bankwezen, met als uiteindelijk doel het tot stand brengen van een hernieuwd, levensvatbaar financieel stelsel in IJsland en het veiligstellen van de internationale financiële betrekkingen van het land. Secundaire doelstellingen hierbij waren een correcte waardering van de activa van de banken, het zoveel mogelijk terughalen van activa en versterking van de toezichtspraktijken. Ten derde was het programma gericht op houdbare overheidsfinanciën door het beperken van het op de publieke middelen afwentelen van de verliezen bij de omgevallen banken en het uitvoeren van een programma voor begrotingsconsolidatie op de middellange termijn. |
| --- | --- |

(25)

Het IMF-programma was een op een brede basis steunend stabilisatieprogramma met drie hoofddoelstellingen. De eerste was stabilisatie van, en herstel van het vertrouwen in, de IJslandse kroon om de nadelige gevolgen van de crisis voor de economie zoveel mogelijk in te dammen. De maatregelen behelsden onder meer de invoering van kapitaalcontroles om kapitaalvlucht tegen te gaan. Ten tweede omvatte het programma een alomvattende herstructureringsstrategie voor het bankwezen, met als uiteindelijk doel het tot stand brengen van een hernieuwd, levensvatbaar financieel stelsel in IJsland en het veiligstellen van de internationale financiële betrekkingen van het land. Secundaire doelstellingen hierbij waren een correcte waardering van de activa van de banken, het zoveel mogelijk terughalen van activa en versterking van de toezichtspraktijken. Ten derde was het programma gericht op houdbare overheidsfinanciën door het beperken van het op de publieke middelen afwentelen van de verliezen bij de omgevallen banken en het uitvoeren van een programma voor begrotingsconsolidatie op de middellange termijn.

| (26) | De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat hun beleidsopties beperkt waren vanwege de buitengewone omstandigheden als gevolg van de grote omvang van het bankstelsel in verhouding tot de financiële capaciteit van de schatkist. De gekozen oplossingen weken daarom in veel opzichten af van de maatregelen van de regeringen van andere landen waarvan de financiële stabiliteit werd bedreigd. |
| --- | --- |

(26)

De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat hun beleidsopties beperkt waren vanwege de buitengewone omstandigheden als gevolg van de grote omvang van het bankstelsel in verhouding tot de financiële capaciteit van de schatkist. De gekozen oplossingen weken daarom in veel opzichten af van de maatregelen van de regeringen van andere landen waarvan de financiële stabiliteit werd bedreigd.

| (27) | Op basis van de noodwet werden de drie grote commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, opgesplitst in „oude” en „nieuwe” banken. De minister van Financiën richtte drie besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid op om de binnenlandse activiteiten van de oude (vroegere) banken over te nemen, en benoemde raden van bestuur in die vennootschappen. De IJslandse financiële toezichthouder nam de controle over de vroegere banken over, hetgeen in wezen neerkwam op het onderbrengen van hun binnenlandse activa en passiva (deposito's) bij de nieuwe banken, die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten, terwijl de vroegere banken onder toezicht van hun respectieve afwikkelingscomités werden geplaatst (20). Buitenlandse activa en passiva werden hoofdzakelijk bij de vroegere banken ondergebracht, die later werden onderworpen aan liquidatieprocedures en de uiteindelijke staking van alle buitenlandse activiteiten (21). |
| --- | --- |

(27)

Op basis van de noodwet werden de drie grote commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, opgesplitst in „oude” en „nieuwe” banken. De minister van Financiën richtte drie besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid op om de binnenlandse activiteiten van de oude (vroegere) banken over te nemen, en benoemde raden van bestuur in die vennootschappen. De IJslandse financiële toezichthouder nam de controle over de vroegere banken over, hetgeen in wezen neerkwam op het onderbrengen van hun binnenlandse activa en passiva (deposito's) bij de nieuwe banken, die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten, terwijl de vroegere banken onder toezicht van hun respectieve afwikkelingscomités werden geplaatst (20). Buitenlandse activa en passiva werden hoofdzakelijk bij de vroegere banken ondergebracht, die later werden onderworpen aan liquidatieprocedures en de uiteindelijke staking van alle buitenlandse activiteiten (21).

| (28) | In de voorlopige beginbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 bedroegen de gecombineerde totale activa van de banken naar schatting 2 886 miljard ISK, met een door de staat in te brengen eigen vermogen van 385 miljard ISK. Het totaalbedrag van de obligaties die door de nieuwe banken moesten worden uitgegeven ten behoeve van de vroegere banken ter vergoeding van de waarde van de overgedragen activa die uitgingen boven de passiva, werd geraamd op 1 153 miljard ISK. De IJslandse financiële toezichthouder verzocht Deloitte LLP om de waarde van de overgedragen activa en passiva te beoordelen. Hierbij kwam aan het licht dat de onafhankelijke beoordeling niet zou resulteren in vaste waarden van overgedragen netto-activa, maar in waarderingen binnen bepaalde marges. Duidelijk werd ook dat de schuldeisers van de banken bezwaren uitten tegen de waarderingsprocedure, die naar hun mening niet onpartijdig was, en zich erover beklaagden dat zij hun belangen niet konden beschermen. Deze complicaties leidden tot een beleidswijziging wat betreft de vereffening van de rekeningen tussen de vroegere en de nieuwe banken, die inhield dat de partijen zouden proberen via onderhandelingen tot een akkoord te komen over de waarde van de overgedragen netto-activa in plaats van af te gaan op waarderingen door een onafhankelijke deskundige. |
| --- | --- |

(28)

In de voorlopige beginbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 bedroegen de gecombineerde totale activa van de banken naar schatting 2 886 miljard ISK, met een door de staat in te brengen eigen vermogen van 385 miljard ISK. Het totaalbedrag van de obligaties die door de nieuwe banken moesten worden uitgegeven ten behoeve van de vroegere banken ter vergoeding van de waarde van de overgedragen activa die uitgingen boven de passiva, werd geraamd op 1 153 miljard ISK. De IJslandse financiële toezichthouder verzocht Deloitte LLP om de waarde van de overgedragen activa en passiva te beoordelen. Hierbij kwam aan het licht dat de onafhankelijke beoordeling niet zou resulteren in vaste waarden van overgedragen netto-activa, maar in waarderingen binnen bepaalde marges. Duidelijk werd ook dat de schuldeisers van de banken bezwaren uitten tegen de waarderingsprocedure, die naar hun mening niet onpartijdig was, en zich erover beklaagden dat zij hun belangen niet konden beschermen. Deze complicaties leidden tot een beleidswijziging wat betreft de vereffening van de rekeningen tussen de vroegere en de nieuwe banken, die inhield dat de partijen zouden proberen via onderhandelingen tot een akkoord te komen over de waarde van de overgedragen netto-activa in plaats van af te gaan op waarderingen door een onafhankelijke deskundige.

| (29) | Het was duidelijk dat de partijen moeilijk overeenstemming zouden bereiken over de waarderingen, aangezien daar tal van aannamen aan ten grondslag lagen waar de partijen het waarschijnlijk oneens over waren. De staat wilde tot een akkoord komen over basiswaarderingen die een solide basis moesten verschaffen voor de aanvangskapitalisatie van de nieuwe banken. De prijsontwikkeling van activa boven de basiswaardering kon aan de schuldeisers toegekend worden in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de bank, daar bij de onderhandelingen naar voren was gekomen dat de afwikkelingscomités van Glitnir en Kaupthing en een meerderheid van hun schuldeisers er belang bij zouden kunnen hebben om deelnemingen in de nieuwe banken te verwerven, wat hun de kans zou bieden om te profiteren van potentiële waardestijgingen van de overgedragen activa. |
| --- | --- |

(29)

Het was duidelijk dat de partijen moeilijk overeenstemming zouden bereiken over de waarderingen, aangezien daar tal van aannamen aan ten grondslag lagen waar de partijen het waarschijnlijk oneens over waren. De staat wilde tot een akkoord komen over basiswaarderingen die een solide basis moesten verschaffen voor de aanvangskapitalisatie van de nieuwe banken. De prijsontwikkeling van activa boven de basiswaardering kon aan de schuldeisers toegekend worden in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de bank, daar bij de onderhandelingen naar voren was gekomen dat de afwikkelingscomités van Glitnir en Kaupthing en een meerderheid van hun schuldeisers er belang bij zouden kunnen hebben om deelnemingen in de nieuwe banken te verwerven, wat hun de kans zou bieden om te profiteren van potentiële waardestijgingen van de overgedragen activa.

| (30) | De volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken en de basisakkoorden met de schuldeisers van de vroegere banken werden op 20 juli 2009 bekendgemaakt. De regering bereikte, als enige eigenaar van de drie nieuwe banken, met de afwikkelingscomités van de vroegere banken een akkoord op hoofdlijnen over de wijze van vaststelling en betaling van de vergoeding voor de overdracht van netto-activa aan de nieuwe banken. Met betrekking tot twee van de nieuwe banken, Íslandsbanki en New Kaupthing (het latere Arion Bank), omvatte dit voorwaardelijke overeenkomsten voor de vroegere banken om in te tekenen op meerderheidsbelangen in de nieuwe banken. |
| --- | --- |

(30)

De volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken en de basisakkoorden met de schuldeisers van de vroegere banken werden op 20 juli 2009 bekendgemaakt. De regering bereikte, als enige eigenaar van de drie nieuwe banken, met de afwikkelingscomités van de vroegere banken een akkoord op hoofdlijnen over de wijze van vaststelling en betaling van de vergoeding voor de overdracht van netto-activa aan de nieuwe banken. Met betrekking tot twee van de nieuwe banken, Íslandsbanki en New Kaupthing (het latere Arion Bank), omvatte dit voorwaardelijke overeenkomsten voor de vroegere banken om in te tekenen op meerderheidsbelangen in de nieuwe banken.

| (31) | Op basis van bovengenoemde voorlopige akkoorden besloten de afwikkelingscomités van de vroegere banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om de overeengekomen opties uit te oefenen en in te tekenen op aandelen in de nieuwe banken. Op 18 december 2009 maakte de regering bekend dat de wederopbouw van de banken was afgerond, dat er tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de afwikkelingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens de schuldeisers van die banken anderzijds, overeenkomsten waren gesloten over regelingen voor activa die van de vroegere banken werden overgedragen aan de nieuwe banken, en dat de nieuwe banken nu volledig gefinancierd waren. |
| --- | --- |

(31)

Op basis van bovengenoemde voorlopige akkoorden besloten de afwikkelingscomités van de vroegere banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om de overeengekomen opties uit te oefenen en in te tekenen op aandelen in de nieuwe banken. Op 18 december 2009 maakte de regering bekend dat de wederopbouw van de banken was afgerond, dat er tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de afwikkelingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens de schuldeisers van die banken anderzijds, overeenkomsten waren gesloten over regelingen voor activa die van de vroegere banken werden overgedragen aan de nieuwe banken, en dat de nieuwe banken nu volledig gefinancierd waren.

| (32) | Gebleken is dat de bijdrage uit de schatkist aan het eigen vermogen van de nieuwe banken aanzienlijk werd verlaagd van het oorspronkelijk voorziene bedrag van 385 miljard ISK naar 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal en, voor twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, circa 55 miljard ISK aan Tier II-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen, waarmee het bedrag in totaal uitkwam op 190 miljard ISK. Daarnaast verstrekte het ministerie van Financiën Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het door de vroegere banken aan de nieuwe banken verschafte aandelenkapitaal bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. Daarmee beliep de totale kapitalisatie van de nieuwe banken circa 346 miljard ISK. De overeenkomsten hielden in dat de staatsdeelnemingen zouden worden teruggebracht tot ongeveer 5 % voor Íslandsbanki, 13 % voor Arion Bank en 81 % voor Landsbankinn, een heel andere situatie dus dan de volledige eigendom van de drie banken. |
| --- | --- |

(32)

Gebleken is dat de bijdrage uit de schatkist aan het eigen vermogen van de nieuwe banken aanzienlijk werd verlaagd van het oorspronkelijk voorziene bedrag van 385 miljard ISK naar 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal en, voor twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, circa 55 miljard ISK aan Tier II-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen, waarmee het bedrag in totaal uitkwam op 190 miljard ISK. Daarnaast verstrekte het ministerie van Financiën Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het door de vroegere banken aan de nieuwe banken verschafte aandelenkapitaal bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. Daarmee beliep de totale kapitalisatie van de nieuwe banken circa 346 miljard ISK. De overeenkomsten hielden in dat de staatsdeelnemingen zouden worden teruggebracht tot ongeveer 5 % voor Íslandsbanki, 13 % voor Arion Bank en 81 % voor Landsbankinn, een heel andere situatie dus dan de volledige eigendom van de drie banken.

| (33) | Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de vroegere banken soelaas bood voor een aantal belangrijke problemen bij de wederopbouw van de financiële sector en een meer solide kapitaalbodem legde onder de nieuwe banken, resteerden er nog tal van zwakke punten die om een oplossing vroegen. Sinds het najaar van 2009 hebben de banken zich vooral geconcentreerd op interne vraagstukken, waarbij de aandacht uitging naar de algehele strategie voor hun activiteiten en met name de herstructurering van hun leningportefeuilles, die de voornaamste risicofactor vormen voor hun bedrijfsvoering en levensvatbaarheid op de lange termijn. Het herstructureringsproces was ingewikkeld vanwege een aantal complicerende factoren, waaronder arresten van het Hooggerechtshof over het onwettige karakter van leningen die luiden in IJslandse kroon, maar zijn gekoppeld aan vreemde valuta's. Ten aanzien van Íslandsbanki wordt hieronder nader ingegaan op deze kwesties voor zover van belang voor haar herstructurering. |
| --- | --- |

(33)

Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de vroegere banken soelaas bood voor een aantal belangrijke problemen bij de wederopbouw van de financiële sector en een meer solide kapitaalbodem legde onder de nieuwe banken, resteerden er nog tal van zwakke punten die om een oplossing vroegen. Sinds het najaar van 2009 hebben de banken zich vooral geconcentreerd op interne vraagstukken, waarbij de aandacht uitging naar de algehele strategie voor hun activiteiten en met name de herstructurering van hun leningportefeuilles, die de voornaamste risicofactor vormen voor hun bedrijfsvoering en levensvatbaarheid op de lange termijn. Het herstructureringsproces was ingewikkeld vanwege een aantal complicerende factoren, waaronder arresten van het Hooggerechtshof over het onwettige karakter van leningen die luiden in IJslandse kroon, maar zijn gekoppeld aan vreemde valuta's. Ten aanzien van Íslandsbanki wordt hieronder nader ingegaan op deze kwesties voor zover van belang voor haar herstructurering.

Macro-economische omgeving

| (34) | De ineenstorting van het bankwezen in oktober 2008 had een ernstige weerslag op de economie. De problemen in IJslands financiële systeem gingen hand in hand met een snel dalend vertrouwen in zijn munteenheid. De IJslandse kroon gaf niet alleen een scherpe waardedaling te zien in het eerste kwartaal van 2008 maar ook dat najaar, voor en na het omvallen van de drie commerciële banken. Ondanks de in het najaar van 2008 ingestelde kapitaalcontroles duurde de volatiliteit van de munt in 2009 voort (22). Deze onrust resulteerde in een ernstige recessie van de IJslandse economie: in 2009 kromp het bbp met 6,8 %, in 2010 met 4 %. |
| --- | --- |

(34)

De ineenstorting van het bankwezen in oktober 2008 had een ernstige weerslag op de economie. De problemen in IJslands financiële systeem gingen hand in hand met een snel dalend vertrouwen in zijn munteenheid. De IJslandse kroon gaf niet alleen een scherpe waardedaling te zien in het eerste kwartaal van 2008 maar ook dat najaar, voor en na het omvallen van de drie commerciële banken. Ondanks de in het najaar van 2008 ingestelde kapitaalcontroles duurde de volatiliteit van de munt in 2009 voort (22). Deze onrust resulteerde in een ernstige recessie van de IJslandse economie: in 2009 kromp het bbp met 6,8 %, in 2010 met 4 %.

| (35) | Enkele gevolgen van de economische crisis waren een plotselinge stijging van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 naar 8 % in 2009, een hogere inflatie en een daling van de reële lonen. Verder namen de schulden van bedrijven en huishoudens en het aandeel van oninbare leningen in de leningportefeuilles van de banken scherp toe, terwijl de nieuwe banken op grote schaal bedrijven in financiële nood overnamen. Tegelijkertijd zorgde de aanslag op de publieke middelen waarmee de herstructurering van het bankwezen gepaard ging, tot een aanzienlijke stijging van het begrotingstekort en een dito toename van de staatsschuld. |
| --- | --- |

(35)

Enkele gevolgen van de economische crisis waren een plotselinge stijging van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 naar 8 % in 2009, een hogere inflatie en een daling van de reële lonen. Verder namen de schulden van bedrijven en huishoudens en het aandeel van oninbare leningen in de leningportefeuilles van de banken scherp toe, terwijl de nieuwe banken op grote schaal bedrijven in financiële nood overnamen. Tegelijkertijd zorgde de aanslag op de publieke middelen waarmee de herstructurering van het bankwezen gepaard ging, tot een aanzienlijke stijging van het begrotingstekort en een dito toename van de staatsschuld.

| (36) | Na de diepe recessie wijzen de voorlopige gegevens van het IJslandse bureau voor de statistiek op een ommekeer in het tweede semester van 2011 en voor het hele jaar op een bbp-groei van 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar. |
| --- | --- |

(36)

Na de diepe recessie wijzen de voorlopige gegevens van het IJslandse bureau voor de statistiek op een ommekeer in het tweede semester van 2011 en voor het hele jaar op een bbp-groei van 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar.

| (37) | De economische groei in 2011 was voornamelijk te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, meer bepaald een stijging van 4 % van de particuliere consumptie. Dit werd geschraagd door stijgingen van lonen en sociale uitkeringen en een aantal beleidsinitiatieven ter verlichting van de schuldenlast van de huishoudens, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, bevriezing van aflossingen op leningen en vervroegde uitkering van particuliere pensioentegoeden. De voorlopige gegevens voor 2011 duiden tevens op een langzaam herstel van de investeringen, met de nadruk op „langzaam” (23). De overheidsconsumptie bleef de afgelopen drie jaar op een gematigd niveau steken. |
| --- | --- |

(37)

De economische groei in 2011 was voornamelijk te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, meer bepaald een stijging van 4 % van de particuliere consumptie. Dit werd geschraagd door stijgingen van lonen en sociale uitkeringen en een aantal beleidsinitiatieven ter verlichting van de schuldenlast van de huishoudens, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, bevriezing van aflossingen op leningen en vervroegde uitkering van particuliere pensioentegoeden. De voorlopige gegevens voor 2011 duiden tevens op een langzaam herstel van de investeringen, met de nadruk op „langzaam” (23). De overheidsconsumptie bleef de afgelopen drie jaar op een gematigd niveau steken.

| (38) | De algemene macro-economische gegevens verhullen significantere verschillen tussen de sectoren. Naast de ineenstorting van de financiële sector was er ook sprake van een grote krimp in de bouw en tal van andere binnenlandse productie- en dienstensectoren. Bepaalde exportsectoren daarentegen werden gekenmerkt door groei. Door de lage koers van de IJslandse kroon en de relatief stabiele prijzen (in vreemde valuta's) van zowel scheeps- als aluminiumproducten stegen de exportinkomsten na het uitbreken van de economische crisis, wat ook gold voor het toerisme en andere exportdiensten. Tegelijkertijd daalde de import scherp, waardoor de handelsbalans (24) in 2010 tijdelijk een overschot van rond de 10 % van het bbp te zien gaf. Door de toename van de binnenlandse vraag in 2011 steeg de import evenwel weer, wat al met al resulteerde in een kleiner handelsoverschot van 8,2 % van het bbp. |
| --- | --- |

(38)

De algemene macro-economische gegevens verhullen significantere verschillen tussen de sectoren. Naast de ineenstorting van de financiële sector was er ook sprake van een grote krimp in de bouw en tal van andere binnenlandse productie- en dienstensectoren. Bepaalde exportsectoren daarentegen werden gekenmerkt door groei. Door de lage koers van de IJslandse kroon en de relatief stabiele prijzen (in vreemde valuta's) van zowel scheeps- als aluminiumproducten stegen de exportinkomsten na het uitbreken van de economische crisis, wat ook gold voor het toerisme en andere exportdiensten. Tegelijkertijd daalde de import scherp, waardoor de handelsbalans (24) in 2010 tijdelijk een overschot van rond de 10 % van het bbp te zien gaf. Door de toename van de binnenlandse vraag in 2011 steeg de import evenwel weer, wat al met al resulteerde in een kleiner handelsoverschot van 8,2 % van het bbp.

| (39) | De prognoses van het bureau voor de statistiek van IJsland voor de periode 2012-2017 gaan uit van een verder, geleidelijk economisch herstel, met een groei van 2,6 % in 2012. Voor deze gehele periode wordt nagenoeg hetzelfde groeipercentage verwacht. Deze prognose is echter wel omgeven met een aantal onzekerheden. Geplande, grootschalige industriële investeringen kunnen bijvoorbeeld op de lange baan worden geschoven. Ook kan de handelssituatie van IJsland negatief worden beïnvloed door een langdurige recessie bij zijn voornaamste handelspartners, wat eveneens tot een lagere groei in IJsland zou kunnen leiden. Voltrekt de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zich bovendien in een trager tempo dan verwacht, dan heeft dit meteen consequenties voor de binnenlandse vraag en de economische-groeiperspectieven. Tot slot kan de groei onder druk komen te staan door voortdurende prijsinstabiliteit als gevolg van volatiliteit van de munteenheid in geval van opheffing van de kapitaalcontroles. |
| --- | --- |

(39)

De prognoses van het bureau voor de statistiek van IJsland voor de periode 2012-2017 gaan uit van een verder, geleidelijk economisch herstel, met een groei van 2,6 % in 2012. Voor deze gehele periode wordt nagenoeg hetzelfde groeipercentage verwacht. Deze prognose is echter wel omgeven met een aantal onzekerheden. Geplande, grootschalige industriële investeringen kunnen bijvoorbeeld op de lange baan worden geschoven. Ook kan de handelssituatie van IJsland negatief worden beïnvloed door een langdurige recessie bij zijn voornaamste handelspartners, wat eveneens tot een lagere groei in IJsland zou kunnen leiden. Voltrekt de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zich bovendien in een trager tempo dan verwacht, dan heeft dit meteen consequenties voor de binnenlandse vraag en de economische-groeiperspectieven. Tot slot kan de groei onder druk komen te staan door voortdurende prijsinstabiliteit als gevolg van volatiliteit van de munteenheid in geval van opheffing van de kapitaalcontroles.

2.4.   Financieel toezicht en verbetering van het regelgevende kader

| (40) | Na het voltooien van zijn eerste taak, namelijk de werkzaamheden in verband met de oprichting van de nieuwe banken en de bepaling van de waarde van de netto-activa die vanuit de vroegere banken werden overgedragen, voerde de IJslandse financiële toezichthouder in het voorjaar van 2009 een audit uit naar de nieuwe banken en hun bedrijfsplannen, financiële slagkracht en kapitaalvereisten, in het kader van een zogeheten sign-off project. Dit onderzoek werd samen met het internationale managementconsultingbureau Oliver Wyman verricht. |
| --- | --- |

(40)

Na het voltooien van zijn eerste taak, namelijk de werkzaamheden in verband met de oprichting van de nieuwe banken en de bepaling van de waarde van de netto-activa die vanuit de vroegere banken werden overgedragen, voerde de IJslandse financiële toezichthouder in het voorjaar van 2009 een audit uit naar de nieuwe banken en hun bedrijfsplannen, financiële slagkracht en kapitaalvereisten, in het kader van een zogeheten sign-off project. Dit onderzoek werd samen met het internationale managementconsultingbureau Oliver Wyman verricht.

| (41) | Hierna verleende de IJslandse financiële toezichthouder de banken exploitatievergunningen, waaraan wel een aantal voorwaarden waren verbonden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuilles en de verwachte economische onzekerheid werd het noodzakelijk geacht aan de drie banken hogere kapitaaleisen te stellen dan het wettelijk minimum. Daarom stelde de IJslandse financiële toezichthouder de minimale kapitaaltoereikendheidsratio (CAD, kapitaaltoereikendheid) voor de drie banken op 16 %, waarvan een minimum van 12 % voor de Tier I-kapitaalratio. De vereisten waren minstens drie jaar van toepassing, tenzij deze termijn zou worden bijgesteld door de IJslandse financiële toezichthouder. Tevens werden er liquiditeitsvoorwaarden vastgesteld, op grond waarvan de beschikbare liquide middelen op welk moment ook minimaal 20 % van de deposito's moesten bedragen, en contanten of geldwaarden minstens 5 % hiervan. Ook op andere terreinen, zoals de herstructurering van leningportefeuilles, risicobeoordeling, ondernemingsbestuur en eigendom, werden eisen gesteld. Voor andere financiële ondernemingen werden door de IJslandse financiële toezichthouder vergelijkbare kapitaalvereisten ingevoerd. |
| --- | --- |

(41)

Hierna verleende de IJslandse financiële toezichthouder de banken exploitatievergunningen, waaraan wel een aantal voorwaarden waren verbonden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuilles en de verwachte economische onzekerheid werd het noodzakelijk geacht aan de drie banken hogere kapitaaleisen te stellen dan het wettelijk minimum. Daarom stelde de IJslandse financiële toezichthouder de minimale kapitaaltoereikendheidsratio (CAD, kapitaaltoereikendheid) voor de drie banken op 16 %, waarvan een minimum van 12 % voor de Tier I-kapitaalratio. De vereisten waren minstens drie jaar van toepassing, tenzij deze termijn zou worden bijgesteld door de IJslandse financiële toezichthouder. Tevens werden er liquiditeitsvoorwaarden vastgesteld, op grond waarvan de beschikbare liquide middelen op welk moment ook minimaal 20 % van de deposito's moesten bedragen, en contanten of geldwaarden minstens 5 % hiervan. Ook op andere terreinen, zoals de herstructurering van leningportefeuilles, risicobeoordeling, ondernemingsbestuur en eigendom, werden eisen gesteld. Voor andere financiële ondernemingen werden door de IJslandse financiële toezichthouder vergelijkbare kapitaalvereisten ingevoerd.

| (42) | Het in overleg met het IMF vastgestelde economische-stabilisatieprogramma voorzag in een evaluatie van het gehele regelgevende kader voor financiële diensten en financieel toezicht om de economie minder kwetsbaar te maken voor een toekomstige financiële crisis. De regering verzocht de voormalig directeur-generaal van de Finse financiële toezichthouder, de heer Kaarlo Jännäri, om het bestaande regelgevende kader en de toezichtspraktijken kritisch tegen het licht te houden. Een van de verbeteringen die de heer Jännäri voorstelde, was het instellen van een nationaal kredietregister bij de IJslandse financiële toezichthouder om de kredietrisico's in het systeem te verminderen. In zijn verslag deed hij voorts de suggestie aan de hand om strengere regels en striktere praktijken vast te stellen voor grote risicoposities en de daarmee verbonden kredietverstrekking, en meer inspecties ter plaatse te houden om niet ter plaatse tot stand gekomen toezicht en verslagen te verifiëren, met name op het gebied van kredietrisico's, liquiditeitsrisico's en wisselkoersrisico's. Een andere aanbeveling gold de evaluatie en verbetering van het depositogarantiestelsel, met de ontwikkelingen binnen de EU als uitgangspunt. |
| --- | --- |

(42)

Het in overleg met het IMF vastgestelde economische-stabilisatieprogramma voorzag in een evaluatie van het gehele regelgevende kader voor financiële diensten en financieel toezicht om de economie minder kwetsbaar te maken voor een toekomstige financiële crisis. De regering verzocht de voormalig directeur-generaal van de Finse financiële toezichthouder, de heer Kaarlo Jännäri, om het bestaande regelgevende kader en de toezichtspraktijken kritisch tegen het licht te houden. Een van de verbeteringen die de heer Jännäri voorstelde, was het instellen van een nationaal kredietregister bij de IJslandse financiële toezichthouder om de kredietrisico's in het systeem te verminderen. In zijn verslag deed hij voorts de suggestie aan de hand om strengere regels en striktere praktijken vast te stellen voor grote risicoposities en de daarmee verbonden kredietverstrekking, en meer inspecties ter plaatse te houden om niet ter plaatse tot stand gekomen toezicht en verslagen te verifiëren, met name op het gebied van kredietrisico's, liquiditeitsrisico's en wisselkoersrisico's. Een andere aanbeveling gold de evaluatie en verbetering van het depositogarantiestelsel, met de ontwikkelingen binnen de EU als uitgangspunt.

| (43) | Vervolgens diende de regering een wetsvoorstel in bij het IJslandse parlement, dat onder meer gebaseerd was op voorstellen van de heer Jännäri en sinds 2009 ingediende amendementen op EER-wetgeving inzake financiële activiteiten, welk voorstel werd aangenomen en op 1 juli 2010 van kracht werd als wet nr. 75/2010. Met deze nieuwe wet werd de wet inzake financiële ondernemingen uitgebreid geamendeerd. Op laatstgenoemde wet volgden verdere amendementen, evenals op de wetgeving betreffende de regulering van en het toezicht op financiële diensten. In de bijlage wordt nader ingegaan op deze amendementen. |
| --- | --- |

(43)

Vervolgens diende de regering een wetsvoorstel in bij het IJslandse parlement, dat onder meer gebaseerd was op voorstellen van de heer Jännäri en sinds 2009 ingediende amendementen op EER-wetgeving inzake financiële activiteiten, welk voorstel werd aangenomen en op 1 juli 2010 van kracht werd als wet nr. 75/2010. Met deze nieuwe wet werd de wet inzake financiële ondernemingen uitgebreid geamendeerd. Op laatstgenoemde wet volgden verdere amendementen, evenals op de wetgeving betreffende de regulering van en het toezicht op financiële diensten. In de bijlage wordt nader ingegaan op deze amendementen.

2.5.   Belangrijke uitdagingen (25)

| (44) | Ondanks de goede resultaten die zijn geboekt bij de wederopbouw van de financiële sector, blijft IJsland worstelen met de repercussies van de financiële en muntcrisis in het najaar van 2008. De financiële crisis heeft meerdere zwakke plekken en tekortkomingen in het financiële systeem aan het licht gebracht die moeten worden aangepakt, wil het vertrouwen van het publiek worden hersteld. Het lijdt geen twijfel dat IJsland — net als veel andere landen die zwaar zijn getroffen door de financiële crisis — voor talrijke uitdagingen staat als het gaat om de aanpassing van de juridische en operationele omgeving van financiële diensten om tot een houdbaar en efficiënt financieel stelsel te komen en het risico van nieuwe systeemschokken zoveel mogelijk terug te dringen. |
| --- | --- |

(44)

Ondanks de goede resultaten die zijn geboekt bij de wederopbouw van de financiële sector, blijft IJsland worstelen met de repercussies van de financiële en muntcrisis in het najaar van 2008. De financiële crisis heeft meerdere zwakke plekken en tekortkomingen in het financiële systeem aan het licht gebracht die moeten worden aangepakt, wil het vertrouwen van het publiek worden hersteld. Het lijdt geen twijfel dat IJsland — net als veel andere landen die zwaar zijn getroffen door de financiële crisis — voor talrijke uitdagingen staat als het gaat om de aanpassing van de juridische en operationele omgeving van financiële diensten om tot een houdbaar en efficiënt financieel stelsel te komen en het risico van nieuwe systeemschokken zoveel mogelijk terug te dringen.

| (45) | De uitdagingen die er nu, in allereerste instantie, voor IJslandse financiële ondernemingen liggen, hangen samen met het feit dat de banken opereren in een beschermde omgeving, met kapitaalcontroles en een allesomvattend depositogarantiestelsel. De banken moeten zich nu gaan voorbereiden op een minder beschermde omgeving, een omgeving waarin de kapitaalcontroles zijn opgeheven en waarin voor de depositogaranties weer de regeling geldt zoals neergelegd in de betreffende EU/EER-richtlijnen (26). De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat uiterste zorgvuldigheid moet worden betracht bij de invoering van nieuwe regels op dit vlak. |
| --- | --- |

(45)

De uitdagingen die er nu, in allereerste instantie, voor IJslandse financiële ondernemingen liggen, hangen samen met het feit dat de banken opereren in een beschermde omgeving, met kapitaalcontroles en een allesomvattend depositogarantiestelsel. De banken moeten zich nu gaan voorbereiden op een minder beschermde omgeving, een omgeving waarin de kapitaalcontroles zijn opgeheven en waarin voor de depositogaranties weer de regeling geldt zoals neergelegd in de betreffende EU/EER-richtlijnen (26). De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat uiterste zorgvuldigheid moet worden betracht bij de invoering van nieuwe regels op dit vlak.

| (46) | Een andere belangrijke uitdaging is gelegen in de noodzaak van verdere aanpassing van het wettelijke en regelgevende kader ter ondersteuning van een solide en efficiënt financieel stelsel dat aansluit bij de ontwikkelingen in het EER- en internationale recht (27). |
| --- | --- |

(46)

Een andere belangrijke uitdaging is gelegen in de noodzaak van verdere aanpassing van het wettelijke en regelgevende kader ter ondersteuning van een solide en efficiënt financieel stelsel dat aansluit bij de ontwikkelingen in het EER- en internationale recht (27).

2.6.   De mededingingssituatie in de IJslandse financiële sector

| (47) | Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (28) heeft de concurrentie op de financiële markt ingrijpende wijzigingen ondergaan sinds de ineenstorting van de banken. Met de ontbinding, of samenvoeging met andere ondernemingen (29), van verscheidene spaarbanken, zakenbanken en gespecialiseerde kredietverstrekkers is het aantal financiële ondernemingen afgenomen. Het aantal financiële ondernemingen neemt nog steeds af, met als meest recente voorbeelden de fusies van Landsbankinn en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbankinn en Svarfdaelir Savings Bank, op 20 juni 2012 door de Autoriteit goedgekeurd bij Besluit nr. 226/12/COL. Doordat er nu minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken deposito's overnemen van banken die sluiten, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. Anderzijds zijn de nieuwe banken nadrukkelijk minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers, daar de internationale bankactiviteiten zijn beëindigd. |
| --- | --- |

(47)

Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (28) heeft de concurrentie op de financiële markt ingrijpende wijzigingen ondergaan sinds de ineenstorting van de banken. Met de ontbinding, of samenvoeging met andere ondernemingen (29), van verscheidene spaarbanken, zakenbanken en gespecialiseerde kredietverstrekkers is het aantal financiële ondernemingen afgenomen. Het aantal financiële ondernemingen neemt nog steeds af, met als meest recente voorbeelden de fusies van Landsbankinn en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbankinn en Svarfdaelir Savings Bank, op 20 juni 2012 door de Autoriteit goedgekeurd bij Besluit nr. 226/12/COL. Doordat er nu minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken deposito's overnemen van banken die sluiten, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. Anderzijds zijn de nieuwe banken nadrukkelijk minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers, daar de internationale bankactiviteiten zijn beëindigd.

| (48) | Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen als gevolg van de verdwijning, of sterke terugval, van bepaalde submarkten. De decimering van de aandelenmarkt en de invoering van kapitaalcontroles hebben geleid tot lagere activiteit op de aandelen- en valutamarkten en beperkte investeringsopties. Gezien de historisch lage investeringen in de economie en de doorgaans hoge creditering van huishoudens en bedrijven is de vraag naar krediet uiterst bescheiden. Sinds de ineenstorting hebben de banken zich vooral gericht op interne vraagstukken, de herstructurering van hun leningportefeuilles en de reorganisatie van sommige van hun grootste zakelijke klanten. |
| --- | --- |

(48)

Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen als gevolg van de verdwijning, of sterke terugval, van bepaalde submarkten. De decimering van de aandelenmarkt en de invoering van kapitaalcontroles hebben geleid tot lagere activiteit op de aandelen- en valutamarkten en beperkte investeringsopties. Gezien de historisch lage investeringen in de economie en de doorgaans hoge creditering van huishoudens en bedrijven is de vraag naar krediet uiterst bescheiden. Sinds de ineenstorting hebben de banken zich vooral gericht op interne vraagstukken, de herstructurering van hun leningportefeuilles en de reorganisatie van sommige van hun grootste zakelijke klanten.

| (49) | Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken gezamenlijk goed voor een marktaandeel van circa 20-25 % van de deposito's. Dit is nu nog slechts circa 2-4 %. De verloren gegane marktaandelen van de spaarbanken en zakenbanken die van de markt zijn verdwenen, zijn terechtgekomen bij de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn. Tezamen hebben deze drie banken nu ongeveer 90-95 % van de markt in handen tegen 60-75 % in een eerder stadium, waarbij het marktaandeel van Landsbankinn nét het grootste is. Afgezien van de tien regionale spaarbanken, die momenteel een marktaandeel van circa 2-4 % hebben, is er verder nog één speler op de markt, de gereorganiseerde MP Bank (30), die een marktaandeel van circa 1-5 % bezit. |
| --- | --- |

(49)

Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken gezamenlijk goed voor een marktaandeel van circa 20-25 % van de deposito's. Dit is nu nog slechts circa 2-4 %. De verloren gegane marktaandelen van de spaarbanken en zakenbanken die van de markt zijn verdwenen, zijn terechtgekomen bij de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn. Tezamen hebben deze drie banken nu ongeveer 90-95 % van de markt in handen tegen 60-75 % in een eerder stadium, waarbij het marktaandeel van Landsbankinn nét het grootste is. Afgezien van de tien regionale spaarbanken, die momenteel een marktaandeel van circa 2-4 % hebben, is er verder nog één speler op de markt, de gereorganiseerde MP Bank (30), die een marktaandeel van circa 1-5 % bezit.

| (50) | De IJslandse financiële markt heeft derhalve een duidelijk oligopolide karakter, en de drie grootste bedrijven zouden tezamen een overheersende marktpositie kunnen krijgen. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit, die op verzoek van de Autoriteit haar licht liet schijnen over de mededingingssituatie in IJsland en de mogelijkheden om hier iets aan te doen, zijn er belangrijke belemmeringen bij het verkrijgen van toegang tot de IJslandse bankenmarkt. Dit gaat ten koste van de concurrentie. Ook kunnen consumenten niet eenvoudig overstappen naar een andere bank. Bovendien erkenden de IJslandse autoriteiten dat de wisselkoersrisico's die zijn verbonden aan de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de mededinging verder heeft beperkt en buitenlandse banken en bedrijven ervan heeft weerhouden om de IJslandse markt te betreden. |
| --- | --- |

(50)

De IJslandse financiële markt heeft derhalve een duidelijk oligopolide karakter, en de drie grootste bedrijven zouden tezamen een overheersende marktpositie kunnen krijgen. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit, die op verzoek van de Autoriteit haar licht liet schijnen over de mededingingssituatie in IJsland en de mogelijkheden om hier iets aan te doen, zijn er belangrijke belemmeringen bij het verkrijgen van toegang tot de IJslandse bankenmarkt. Dit gaat ten koste van de concurrentie. Ook kunnen consumenten niet eenvoudig overstappen naar een andere bank. Bovendien erkenden de IJslandse autoriteiten dat de wisselkoersrisico's die zijn verbonden aan de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de mededinging verder heeft beperkt en buitenlandse banken en bedrijven ervan heeft weerhouden om de IJslandse markt te betreden.

| (51) | Onlangs heeft de IJslandse mededingingsautoriteit nog de aandacht gevestigd op een specifiek punt, de IT-infrastructuur voor de banken en hun samenwerking in dat verband. Dit heeft betrekking op de gezamenlijke IT-dienstverlener van de financiële instellingen, Reiknistofa bankanna (RB, het IJslandse datacentrum voor de banken). Dit voor de beoordeling van deze zaak relevante punt was een van de onderwerpen die de Autoriteit heeft besproken met de IJslandse autoriteiten en de banken. |
| --- | --- |

(51)

Onlangs heeft de IJslandse mededingingsautoriteit nog de aandacht gevestigd op een specifiek punt, de IT-infrastructuur voor de banken en hun samenwerking in dat verband. Dit heeft betrekking op de gezamenlijke IT-dienstverlener van de financiële instellingen, Reiknistofa bankanna (RB, het IJslandse datacentrum voor de banken). Dit voor de beoordeling van deze zaak relevante punt was een van de onderwerpen die de Autoriteit heeft besproken met de IJslandse autoriteiten en de banken.

| (52) | RB is het mede-eigendom van de drie belangrijkste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie belangrijkste betaalkaartbedrijven in IJsland. Landsbankinn bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen hebben de drie commerciële banken dus 85,02 % van de aandelen in RB in handen. De klanten van RB zijn de eigenaren, de IJslandse Centrale Bank, andere financiële instellingen, de regering en overheidsorganen. De banken werken uitgebreid samen op dit terrein, daar RB het verrekenings- en vereveningssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Daarnaast voorziet het centrum in een aantal kernfuncties voor het bankwezen die beschouwd kunnen worden als oplossingen voor meerdere eigenaren, daar er door de meeste IJslandse banken gebruik van wordt gemaakt. Verder beheert RB een systeem voor elektronische facturering en betaling voor bedrijven en consumenten. |
| --- | --- |

(52)

RB is het mede-eigendom van de drie belangrijkste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie belangrijkste betaalkaartbedrijven in IJsland. Landsbankinn bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen hebben de drie commerciële banken dus 85,02 % van de aandelen in RB in handen. De klanten van RB zijn de eigenaren, de IJslandse Centrale Bank, andere financiële instellingen, de regering en overheidsorganen. De banken werken uitgebreid samen op dit terrein, daar RB het verrekenings- en vereveningssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Daarnaast voorziet het centrum in een aantal kernfuncties voor het bankwezen die beschouwd kunnen worden als oplossingen voor meerdere eigenaren, daar er door de meeste IJslandse banken gebruik van wordt gemaakt. Verder beheert RB een systeem voor elektronische facturering en betaling voor bedrijven en consumenten.

| (53) | Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit heeft de ineenstorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang, omdat die kunnen worden gezien als een van de belemmeringen voor de toetreding van nieuwe marktdeelnemers. Voor de grotere financiële ondernemingen is het platform voor IT-diensten hoofdzakelijk geleverd door RB, voor de spaarbanken en kleinere marktspelers door Teris. Door het sluiten van tal van kleinere financiële ondernemingen in de afgelopen jaren raakte Teris een belangrijk deel van zijn inkomsten kwijt, wat in januari 2012 uitmondde in de verkoop van sommige van zijn IT-oplossingen aan RB. Volgens RB en Teris beoogde deze transactie onder meer de continuïteit van de IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te waarborgen. |
| --- | --- |

(53)

Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit heeft de ineenstorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang, omdat die kunnen worden gezien als een van de belemmeringen voor de toetreding van nieuwe marktdeelnemers. Voor de grotere financiële ondernemingen is het platform voor IT-diensten hoofdzakelijk geleverd door RB, voor de spaarbanken en kleinere marktspelers door Teris. Door het sluiten van tal van kleinere financiële ondernemingen in de afgelopen jaren raakte Teris een belangrijk deel van zijn inkomsten kwijt, wat in januari 2012 uitmondde in de verkoop van sommige van zijn IT-oplossingen aan RB. Volgens RB en Teris beoogde deze transactie onder meer de continuïteit van de IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te waarborgen.

| (54) | De IJslandse mededingingsautoriteit heeft met betrekking tot RB twee zaken onderzocht. Ten eerste werd nagegaan of de mede-eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moest worden beschouwd als een schending van het uit artikel 10 van de IJslandse mededingingswet voortvloeiende verbod op beperkende praktijken. Ten tweede werd beoordeeld of de overname door RB van de belangrijkste activa van Teris verenigbaar is met de fusiebepalingen van diezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken evenwel afgesloten met een regeling tussen RB en zijn eigenaren enerzijds en de IJslandse mededingingsautoriteit anderzijds (31). |
| --- | --- |

(54)

De IJslandse mededingingsautoriteit heeft met betrekking tot RB twee zaken onderzocht. Ten eerste werd nagegaan of de mede-eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moest worden beschouwd als een schending van het uit artikel 10 van de IJslandse mededingingswet voortvloeiende verbod op beperkende praktijken. Ten tweede werd beoordeeld of de overname door RB van de belangrijkste activa van Teris verenigbaar is met de fusiebepalingen van diezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken evenwel afgesloten met een regeling tussen RB en zijn eigenaren enerzijds en de IJslandse mededingingsautoriteit anderzijds (31).

| (55) | Los van de hierboven omschreven punten van bezorgdheid, die rechtstreeks raken aan de IJslandse financiële markt, heeft de IJslandse mededingingsautoriteit er met name op gewezen dat de verkoop en herstructurering van werkmaatschappijen (32) zo spoedig mogelijk moest worden afgerond. Veel werkmaatschappijen zijn door de banken (in hun hoedanigheid van schuldeiser van die bedrijven) overgenomen als gevolg van een te zware schuldenlast na de economische crash in 2008. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit kan belangenverstrengeling ontstaan wanneer banken financiële diensten verlenen aan bedrijven waarvan zij tegelijkertijd eigenaar zijn. Naar het oordeel van de IJslandse mededingingsautoriteit is directe en indirecte eigendom in handen van de banken (33) het meest wijdverbreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem in de nasleep van de financiële crisis, aangezien dit vrijwel elk bedrijf en elke sector in IJsland raakt. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit zou een snellere reorganisatie van bedrijven bevorderlijk zijn voor de concurrentie op de financiële markt. Voor zover de aanmeldingsvereisten uit hoofde van de nationale fusiecontrole van toepassing waren op de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun zakelijke klanten, heeft de IJslandse mededingingsautoriteit in veel gevallen voorwaarden gesteld met betrekking tot de eigendom in handen van die banken. Een alomvattende oplossing van het probleem wordt echter bemoeilijkt door het feit dat het in wezen raakt aan de hoge creditering van het IJslandse bedrijfsleven. |
| --- | --- |

(55)

Los van de hierboven omschreven punten van bezorgdheid, die rechtstreeks raken aan de IJslandse financiële markt, heeft de IJslandse mededingingsautoriteit er met name op gewezen dat de verkoop en herstructurering van werkmaatschappijen (32) zo spoedig mogelijk moest worden afgerond. Veel werkmaatschappijen zijn door de banken (in hun hoedanigheid van schuldeiser van die bedrijven) overgenomen als gevolg van een te zware schuldenlast na de economische crash in 2008. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit kan belangenverstrengeling ontstaan wanneer banken financiële diensten verlenen aan bedrijven waarvan zij tegelijkertijd eigenaar zijn. Naar het oordeel van de IJslandse mededingingsautoriteit is directe en indirecte eigendom in handen van de banken (33) het meest wijdverbreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem in de nasleep van de financiële crisis, aangezien dit vrijwel elk bedrijf en elke sector in IJsland raakt. Volgens de IJslandse mededingingsautoriteit zou een snellere reorganisatie van bedrijven bevorderlijk zijn voor de concurrentie op de financiële markt. Voor zover de aanmeldingsvereisten uit hoofde van de nationale fusiecontrole van toepassing waren op de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun zakelijke klanten, heeft de IJslandse mededingingsautoriteit in veel gevallen voorwaarden gesteld met betrekking tot de eigendom in handen van die banken. Een alomvattende oplossing van het probleem wordt echter bemoeilijkt door het feit dat het in wezen raakt aan de hoge creditering van het IJslandse bedrijfsleven.

| (56) | In hun bij de Autoriteit ingediende stukken hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn, te kennen gegeven dat zich sinds het najaar van 2008 volgens hen geen belangrijke wijzigingen in de mededingingsomstandigheden op de IJslandse financiële markt hebben voorgedaan die aanleiding geven tot bezorgdheid. Volgens hen was er op de markt wel degelijk sprake van echte concurrentie, zonder enige aanwijzing voor onderling afgestemde gedragingen van de drie grootste spelers. Bij het onderzoeken van de mededingingssituatie op de markt had de IJslandse mededingingsautoriteit een aantal cruciale factoren over het hoofd gezien, zoals het feit dat buitenlandse banken al geruime tijd, en nog steeds, concurreren met IJslandse banken waar het gaat om de financiële dienstverlening aan de grootste klanten, bijvoorbeeld ondernemingen die actief zijn in exportsectoren (visserij, energie-intensieve industrie, enz.) en overheidsbedrijven op nationaal en gemeentelijk niveau. |
| --- | --- |

(56)

In hun bij de Autoriteit ingediende stukken hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn, te kennen gegeven dat zich sinds het najaar van 2008 volgens hen geen belangrijke wijzigingen in de mededingingsomstandigheden op de IJslandse financiële markt hebben voorgedaan die aanleiding geven tot bezorgdheid. Volgens hen was er op de markt wel degelijk sprake van echte concurrentie, zonder enige aanwijzing voor onderling afgestemde gedragingen van de drie grootste spelers. Bij het onderzoeken van de mededingingssituatie op de markt had de IJslandse mededingingsautoriteit een aantal cruciale factoren over het hoofd gezien, zoals het feit dat buitenlandse banken al geruime tijd, en nog steeds, concurreren met IJslandse banken waar het gaat om de financiële dienstverlening aan de grootste klanten, bijvoorbeeld ondernemingen die actief zijn in exportsectoren (visserij, energie-intensieve industrie, enz.) en overheidsbedrijven op nationaal en gemeentelijk niveau.

| (57) | Dit standpunt staat echter haaks op de visie zoals verwoord in de ingediende stukken van de IJslandse autoriteiten en uiteengezet in het hierboven genoemde verslag van de minister van Economische Zaken aan het IJslandse parlement, en op de standpunten van de IJslandse mededingingsautoriteit. Bovendien heeft Íslandsbanki, zoals hieronder zal worden besproken, en bepaalde voorbehouden ten aanzien van de analyse van mededingingsomstandigheden ten spijt, besloten bepaalde verbintenissen ter beperking van de verstoring van de mededinging aan te gaan die verband houden met de betrokken steunmaatregelen (zie de bijlage voor deze verbintenissen). |
| --- | --- |

(57)

Dit standpunt staat echter haaks op de visie zoals verwoord in de ingediende stukken van de IJslandse autoriteiten en uiteengezet in het hierboven genoemde verslag van de minister van Economische Zaken aan het IJslandse parlement, en op de standpunten van de IJslandse mededingingsautoriteit. Bovendien heeft Íslandsbanki, zoals hieronder zal worden besproken, en bepaalde voorbehouden ten aanzien van de analyse van mededingingsomstandigheden ten spijt, besloten bepaalde verbintenissen ter beperking van de verstoring van de mededinging aan te gaan die verband houden met de betrokken steunmaatregelen (zie de bijlage voor deze verbintenissen).

3.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

3.1.   De begunstigde

| (58) | Zoals hierboven beschreven stortte Glitnir in 2008 ineen, net zoals de twee andere grote IJslandse commerciële banken. Om de continuïteit van de binnenlandse banksector te waarborgen, troffen de IJslandse autoriteiten een aantal maatregelen gericht op het herstel van bepaalde activiteiten van de (vroegere) Glitnir Bank hf, waaronder de oprichting en kapitalisatie van New Glitnir Bank hf (het huidige Íslandsbanki). |
| --- | --- |

(58)

Zoals hierboven beschreven stortte Glitnir in 2008 ineen, net zoals de twee andere grote IJslandse commerciële banken. Om de continuïteit van de binnenlandse banksector te waarborgen, troffen de IJslandse autoriteiten een aantal maatregelen gericht op het herstel van bepaalde activiteiten van de (vroegere) Glitnir Bank hf, waaronder de oprichting en kapitalisatie van New Glitnir Bank hf (het huidige Íslandsbanki).

3.1.1.   Glitnir Bank

| (59) | Vóór de financiële crisis van 2008 was Glitnir Bank de op twee na grootste bank van IJsland. Eind juni 2008, vlak voor de ineenstorting, bedroeg het balanstotaal van de bank 3 862 miljard ISK. De voornaamste markten waren IJsland en Noorwegen, waar de bank een breed pakket van financiële diensten aanbood, onder meer op het gebied van zakelijk bankieren, beleggingsbankieren, kapitaalmarkten, beleggingsbeheer en retailbankieren. Verder was Glitnir actief in Finland, Zweden, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg, de VS, Canada, China en Rusland. Glitnir bezat een aantal dochterondernemingen, waarvan de volgende het belangrijkst waren: Glitnir AB (Zweden), Glitnir Bank Oyi (Finland), Glitnir Bank ASA (Noorwegen), Glitnir Bank Luxembourg SA en Glitnir Asset Management Luxembourg. De internationale uitbreiding van de bank steunde op twee gespecialiseerde bedrijfstakken; zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en duurzame energie (34). De aandelen in de bank waren opgenomen in de IJslandse OMX (aandelenindex). |
| --- | --- |

(59)

Vóór de financiële crisis van 2008 was Glitnir Bank de op twee na grootste bank van IJsland. Eind juni 2008, vlak voor de ineenstorting, bedroeg het balanstotaal van de bank 3 862 miljard ISK. De voornaamste markten waren IJsland en Noorwegen, waar de bank een breed pakket van financiële diensten aanbood, onder meer op het gebied van zakelijk bankieren, beleggingsbankieren, kapitaalmarkten, beleggingsbeheer en retailbankieren. Verder was Glitnir actief in Finland, Zweden, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg, de VS, Canada, China en Rusland. Glitnir bezat een aantal dochterondernemingen, waarvan de volgende het belangrijkst waren: Glitnir AB (Zweden), Glitnir Bank Oyi (Finland), Glitnir Bank ASA (Noorwegen), Glitnir Bank Luxembourg SA en Glitnir Asset Management Luxembourg. De internationale uitbreiding van de bank steunde op twee gespecialiseerde bedrijfstakken; zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en duurzame energie (34). De aandelen in de bank waren opgenomen in de IJslandse OMX (aandelenindex).

3.1.2.   Íslandsbanki

| (60) | Glitnirs opvolger, Íslandsbanki, is een algemene bank met een breed pakket financiële diensten voor individuele personen, huishoudens, bedrijven en professionele beleggers in IJsland, gespecialiseerd in twee bedrijfstakken: zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en geothermische energie. Na de fusie met Byr bedragen de activa momenteel rond de 800 miljard ISK. Er werken 1 100 mensen bij deze bank, die qua activatotaal de op twee na grootste van IJsland is. De bankproducten en -diensten zijn over vier divisies verdeeld: Retailbankieren, Zakelijk bankieren, Markten en Vermogensbeheer. Volgens Íslandsbanki zelf ligt het marktaandeel in al die segmenten tussen [20] en [40] %. |
| --- | --- |

(60)

Glitnirs opvolger, Íslandsbanki, is een algemene bank met een breed pakket financiële diensten voor individuele personen, huishoudens, bedrijven en professionele beleggers in IJsland, gespecialiseerd in twee bedrijfstakken: zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en geothermische energie. Na de fusie met Byr bedragen de activa momenteel rond de 800 miljard ISK. Er werken 1 100 mensen bij deze bank, die qua activatotaal de op twee na grootste van IJsland is. De bankproducten en -diensten zijn over vier divisies verdeeld: Retailbankieren, Zakelijk bankieren, Markten en Vermogensbeheer. Volgens Íslandsbanki zelf ligt het marktaandeel in al die segmenten tussen [20] en [40] %.

3.1.2.1.   Retailbankieren — IJsland

| (61) | Onder Retailbankieren vallen bankdiensten voor individuele personen, huishoudens en het midden- en kleinbedrijf (mkb). De divisie omvat het filialennetwerk van Íslandsbanki, de afdeling Asset-Based Financing (financiering op basis van in onderpand gegeven activa) en een onafhankelijk opererende dochteronderneming, Kreditkort, een toonaangevende uitgever van creditcards in IJsland. |
| --- | --- |

(61)

Onder Retailbankieren vallen bankdiensten voor individuele personen, huishoudens en het midden- en kleinbedrijf (mkb). De divisie omvat het filialennetwerk van Íslandsbanki, de afdeling Asset-Based Financing (financiering op basis van in onderpand gegeven activa) en een onafhankelijk opererende dochteronderneming, Kreditkort, een toonaangevende uitgever van creditcards in IJsland.

| (62) | Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een marktaandeel van [> 30] % in de retailsector. |
| --- | --- |

(62)

Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een marktaandeel van [> 30] % in de retailsector.

3.1.2.2.   Zakelijk bankieren — IJsland

| (63) | Zakelijk bankieren (Corporate Banking, CB) verstrekt leningen en andere kredietdiensten aan grote en middelgrote ondernemingen in IJsland, de zogeheten „top 300”. Corporate Solutions, een afdeling binnen CB, beheert en leidt de herstructurering van de noodlijdende portefeuille grote ondernemingen. |
| --- | --- |

(63)

Zakelijk bankieren (Corporate Banking, CB) verstrekt leningen en andere kredietdiensten aan grote en middelgrote ondernemingen in IJsland, de zogeheten „top 300”. Corporate Solutions, een afdeling binnen CB, beheert en leidt de herstructurering van de noodlijdende portefeuille grote ondernemingen.

| (64) | Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een aandeel van [> 30] % in de markt voor zakelijk bankieren. |
| --- | --- |

(64)

Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een aandeel van [> 30] % in de markt voor zakelijk bankieren.

3.1.2.3.   Markten

| (65) | Naast alomvattende diensten op het gebied van bedrijfsfinanciering, effecten, vreemde valuta's en geldmarktproducten in IJsland verleent de divisie Markten ook bedrijfsfinancieringsadvies in de sectoren geothermische energie en zeevis, week-, schaal- en schelpdieren in de VS. |
| --- | --- |

(65)

Naast alomvattende diensten op het gebied van bedrijfsfinanciering, effecten, vreemde valuta's en geldmarktproducten in IJsland verleent de divisie Markten ook bedrijfsfinancieringsadvies in de sectoren geothermische energie en zeevis, week-, schaal- en schelpdieren in de VS.

| (66) | Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een aandeel van [> 5] % in de aandelenmarkt (35), [> 20] % in de obligatiemarkt, [> 30] % in de valutamarkt en circa [35-45] % in de markt voor bedrijfsfinanciering (36). |
| --- | --- |

(66)

Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een aandeel van [> 5] % in de aandelenmarkt (35), [> 20] % in de obligatiemarkt, [> 30] % in de valutamarkt en circa [35-45] % in de markt voor bedrijfsfinanciering (36).

3.1.2.4.   Vermogensbeheer — VÍB

| (67) | Vermogensbeheer verleent klanten van diverse grootte diensten op het gebied van institutional sales, private banking (welgestelde particulieren) en private investment (particuliere beleggingen, retail) en fondsen voor rekening van derden. Verder heeft VÍB fondsbeheer en -administratie in haar pakket via haar onafhankelijk opererende dochteronderneming Íslandssjóðir hf. |
| --- | --- |

(67)

Vermogensbeheer verleent klanten van diverse grootte diensten op het gebied van institutional sales, private banking (welgestelde particulieren) en private investment (particuliere beleggingen, retail) en fondsen voor rekening van derden. Verder heeft VÍB fondsbeheer en -administratie in haar pakket via haar onafhankelijk opererende dochteronderneming Íslandssjóðir hf.

| (68) | Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een marktaandeel van [> 30] % in Corporate en Institutional Sales, [> 30] % in de markt voor beleggingsdiensten in de retailsector, [> 25] % in de private banking-markten, [> 35] % in de markten voor beheer van gemeenschappelijke beleggingsfondsen en [> 15] % in de markt voor dienstverlening op het gebied van particuliere pensioenen (37). |
| --- | --- |

(68)

Volgens de meest recente cijfers heeft Íslandsbanki een marktaandeel van [> 30] % in Corporate en Institutional Sales, [> 30] % in de markt voor beleggingsdiensten in de retailsector, [> 25] % in de private banking-markten, [> 35] % in de markten voor beheer van gemeenschappelijke beleggingsfondsen en [> 15] % in de markt voor dienstverlening op het gebied van particuliere pensioenen (37).

3.2.   Vergelijking tussen de vroegere en de nieuwe bank

3.2.1.   Vergelijking van Glitnir en Íslandsbanki (2008)

| | |
| --- | --- |

(69)

| (69) | Qua activiteiten en omvang zijn er grote verschillen tussen de nieuwe en de vroegere bank. Íslandsbanki is vooral een binnenlandse bank zonder via vergunningen toegestane bankactiviteiten in het buitenland, terwijl Glitnir een internationale bank was die actief was in elf landen. Íslandsbanki heeft vier activiteitensegmenten: commercieel-/retailbankieren, activabeheer, zakelijk en beleggingsbankieren, en liquide middelen en kapitaalmarkten, die alle gericht zijn op de binnenlandse markt. Meest opmerkelijk is dat de activiteiten van Íslandsbanki van veel geringere omvang zijn dan die van Glitnir; afgezet tegen de balans van 3 862 miljard ISK van de vroegere bank komt de balans van 631 miljard ISK van de nieuwe bank neer op een verlaging van 84 %. Zie bovenstaande Tabel 1 voor een vergelijking tussen de balans van de vroegere bank in juni 2008 en de beginbalans van de nieuwe bank. |
| --- | --- |

Qua activiteiten en omvang zijn er grote verschillen tussen de nieuwe en de vroegere bank. Íslandsbanki is vooral een binnenlandse bank zonder via vergunningen toegestane bankactiviteiten in het buitenland, terwijl Glitnir een internationale bank was die actief was in elf landen. Íslandsbanki heeft vier activiteitensegmenten: commercieel-/retailbankieren, activabeheer, zakelijk en beleggingsbankieren, en liquide middelen en kapitaalmarkten, die alle gericht zijn op de binnenlandse markt. Meest opmerkelijk is dat de activiteiten van Íslandsbanki van veel geringere omvang zijn dan die van Glitnir; afgezet tegen de balans van 3 862 miljard ISK van de vroegere bank komt de balans van 631 miljard ISK van de nieuwe bank neer op een verlaging van 84 %. Zie bovenstaande Tabel 1 voor een vergelijking tussen de balans van de vroegere bank in juni 2008 en de beginbalans van de nieuwe bank.

| (70) | Glitnir had een gevarieerde financieringsmix en gaf veel obligaties uit, die over de hele wereld werden verkocht. Íslandsbanki daarentegen leunt voor haar financiering vooral op deposito's. In combinatie met de omstandigheid dat de bank waarschijnlijk geen toegang kan krijgen tot soortgelijke financieringsbronnen als haar voorganger (in elk geval op de korte termijn), beperkt dit de groeicapaciteit van de bank. De vergelijking in Grafiek 1 van de kernindicatoren van beide banken laat aanzienlijke verschillen (38) zien:

  Grafiek 1


  Íslandsbanki bij de oprichting, vergeleken met Glitnir in 2008 (tweede kwartaal), geselecteerde cijfers |
| --- | --- |

(70)

Glitnir had een gevarieerde financieringsmix en gaf veel obligaties uit, die over de hele wereld werden verkocht. Íslandsbanki daarentegen leunt voor haar financiering vooral op deposito's. In combinatie met de omstandigheid dat de bank waarschijnlijk geen toegang kan krijgen tot soortgelijke financieringsbronnen als haar voorganger (in elk geval op de korte termijn), beperkt dit de groeicapaciteit van de bank. De vergelijking in Grafiek 1 van de kernindicatoren van beide banken laat aanzienlijke verschillen (38) zien:

Grafiek 1

Íslandsbanki bij de oprichting, vergeleken met Glitnir in 2008 (tweede kwartaal), geselecteerde cijfers

| (71) | Het personeelsbestand van de nieuwe bank is ook veel kleiner. Uitgedrukt in voltijdsequivalenten waren er in het eerste semester van 2008 gemiddeld 2 174 medewerkers in dienst bij Glitnir, tegen 1 110 bij Íslandsbanki (inclusief dochterondernemingen) in het eerste semester van 2009, een verschil van 49 %. Wanneer echter alleen naar de binnenlandse activiteiten wordt gekeken, blijkt uit de cijfers over dezelfde perioden dat de nieuwe bank slechts 242 personen minder in dienst had dan Glitnir. |
| --- | --- |

(71)

Het personeelsbestand van de nieuwe bank is ook veel kleiner. Uitgedrukt in voltijdsequivalenten waren er in het eerste semester van 2008 gemiddeld 2 174 medewerkers in dienst bij Glitnir, tegen 1 110 bij Íslandsbanki (inclusief dochterondernemingen) in het eerste semester van 2009, een verschil van 49 %. Wanneer echter alleen naar de binnenlandse activiteiten wordt gekeken, blijkt uit de cijfers over dezelfde perioden dat de nieuwe bank slechts 242 personen minder in dienst had dan Glitnir.

3.3.   Nationale rechtsgrondslag voor de steunmaatregel

| — | Wet nr. 125/2008 houdende machtiging voor de beschikbaarstelling van publieke middelen in verband met ongebruikelijke omstandigheden op de financiële markten enz., doorgaans de noodwet genoemd |
| --- | --- |

—

Wet nr. 125/2008 houdende machtiging voor de beschikbaarstelling van publieke middelen in verband met ongebruikelijke omstandigheden op de financiële markten enz., doorgaans de noodwet genoemd

| (72) | De noodwet machtigde de IJslandse financiële toezichthouder om tussenbeide te komen „in extreme omstandigheden”, bevoegdheden op zich te nemen van aandeelhoudersvergaderingen en vergaderingen van de raad van bestuur van financiële instellingen en beslissingen te nemen over de vervreemding van de activa en passiva van die instellingen. Voorts kreeg de IJslandse financiële toezichthouder de bevoegdheid om afwikkelingscomités te benoemen bij de financiële ondernemingen waarover zij de controle had overgenomen, welke comités de bevoegdheden van aandeelhoudersvergaderingen bekleedden. Bij de liquidatie van de instellingen kent de noodwet een voorkeurspositie toe aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Verder machtigde de noodwet het IJslandse ministerie van Financiën om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat tevens amendementen op wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen, wet nr. 87/1998 inzake overheidstoezicht op financiële activiteiten, wet nr. 98/1999 inzake depositogaranties en het beleggerscompensatiestelsel en wet nr. 44/1998 inzake huisvestingsaangelegenheden.






  — | Aanvullende Begrotingswet voor 2008 (artikel 4) |
| --- | --- | --- |

(72)

De noodwet machtigde de IJslandse financiële toezichthouder om tussenbeide te komen „in extreme omstandigheden”, bevoegdheden op zich te nemen van aandeelhoudersvergaderingen en vergaderingen van de raad van bestuur van financiële instellingen en beslissingen te nemen over de vervreemding van de activa en passiva van die instellingen. Voorts kreeg de IJslandse financiële toezichthouder de bevoegdheid om afwikkelingscomités te benoemen bij de financiële ondernemingen waarover zij de controle had overgenomen, welke comités de bevoegdheden van aandeelhoudersvergaderingen bekleedden. Bij de liquidatie van de instellingen kent de noodwet een voorkeurspositie toe aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Verder machtigde de noodwet het IJslandse ministerie van Financiën om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat tevens amendementen op wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen, wet nr. 87/1998 inzake overheidstoezicht op financiële activiteiten, wet nr. 98/1999 inzake depositogaranties en het beleggerscompensatiestelsel en wet nr. 44/1998 inzake huisvestingsaangelegenheden.

—

Aanvullende Begrotingswet voor 2008 (artikel 4)

| — | Begrotingswet voor 2009 (artikel 6) |
| --- | --- |

—

Begrotingswet voor 2009 (artikel 6)

3.4.   De steunmaatregelen

| (73) | De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het omvallen van Glitnir Bank is hierboven beschreven en nader uiteengezet in het besluit tot inleiding van de procedure. De essentie van de maatregelen in dit verband kan als volgt worden samengevat: op 7 oktober 2008 nam de IJslandse financiële toezichthouder de controle over Glitnir over, waarbij de binnenlandse passiva en (het merendeel van) de binnenlandse activa overgingen naar New Glitnir. De vroegere bank/haar schuldeisers dienden voor deze overdracht gecompenseerd te worden in de vorm van de ontvangst van het bedrag dat het verschil uitmaakte tussen de activa en passiva. Daar het bepalen van dit verschil lastig en tijdrovend was, stelde de staat een aanvangskapitaal ter beschikking en verbond zich ertoe zo nodig meer kapitaal te verschaffen. Vervolgens kapitaliseerde de staat de bank voordat uiteindelijk, in oktober, tussen de staat en de schuldeisers van de vroegere bank een akkoord werd bereikt op basis waarvan het belang van de staat in de bank werd teruggebracht van 100 % naar 5 %. De Autoriteit beschouwt deze datum — 15 oktober 2009 — als het beginpunt van de vijfjarige herstructureringsperiode, die dus op 15 oktober 2014 zal aflopen. |
| --- | --- |

(73)

De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het omvallen van Glitnir Bank is hierboven beschreven en nader uiteengezet in het besluit tot inleiding van de procedure. De essentie van de maatregelen in dit verband kan als volgt worden samengevat: op 7 oktober 2008 nam de IJslandse financiële toezichthouder de controle over Glitnir over, waarbij de binnenlandse passiva en (het merendeel van) de binnenlandse activa overgingen naar New Glitnir. De vroegere bank/haar schuldeisers dienden voor deze overdracht gecompenseerd te worden in de vorm van de ontvangst van het bedrag dat het verschil uitmaakte tussen de activa en passiva. Daar het bepalen van dit verschil lastig en tijdrovend was, stelde de staat een aanvangskapitaal ter beschikking en verbond zich ertoe zo nodig meer kapitaal te verschaffen. Vervolgens kapitaliseerde de staat de bank voordat uiteindelijk, in oktober, tussen de staat en de schuldeisers van de vroegere bank een akkoord werd bereikt op basis waarvan het belang van de staat in de bank werd teruggebracht van 100 % naar 5 %. De Autoriteit beschouwt deze datum — 15 oktober 2009 — als het beginpunt van de vijfjarige herstructureringsperiode, die dus op 15 oktober 2014 zal aflopen.

| (74) | In het volgende deel worden alleen die aspecten van de tussenkomst van de staat beschreven die steunmaatregelen vormen die relevant zijn in het kader van de beoordeling krachtens artikel 61 van de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

(74)

In het volgende deel worden alleen die aspecten van de tussenkomst van de staat beschreven die steunmaatregelen vormen die relevant zijn in het kader van de beoordeling krachtens artikel 61 van de EER-overeenkomst.

3.4.1.   Tier I-kapitaal

| (75) | De staat verstrekte tweemaal Tier I-kapitaal, de eerste keer bij de oprichting van New Glitnir en vervolgens bij de volledige kapitalisatie van de bank (met terugwerkende kracht), gevolgd door een overeenkomst met de schuldeisers van de vroegere bank op basis waarvan de staat een belang van 5 % hield in de bank. |
| --- | --- |

(75)

De staat verstrekte tweemaal Tier I-kapitaal, de eerste keer bij de oprichting van New Glitnir en vervolgens bij de volledige kapitalisatie van de bank (met terugwerkende kracht), gevolgd door een overeenkomst met de schuldeisers van de vroegere bank op basis waarvan de staat een belang van 5 % hield in de bank.

3.4.1.1.   Aanvangskapitaal

| (76) | Naar aanleiding van de oprichting van de nieuwe bank, Íslandsbanki, stelde de staat de bank 775 miljoen ISK in contanten ter beschikking als aanvangskapitaal en verbond zich er bovendien toe maximaal 110 miljard ISK bij te dragen aan de nieuwe bank in ruil voor alle aandelen. Het eerste cijfer correspondeert met het kapitaal dat krachtens de IJslandse wetgeving minimaal vereist is voor de oprichting van een bank. Het tweede cijfer werd berekend als zijnde 10 % van de waarde vastgesteld bij een eerste inschatting van de waarschijnlijke omvang van de risicogewogen activa op de balans van de bank, en werd in de staatsbegroting voor 2009 opgenomen als toewijzing van overheidsmiddelen om het hoofd te bieden aan de buitengewone omstandigheden op de financiële markten. Deze kapitaaltoewijzing was bedoeld als toereikende waarborg voor de bedrijfsvoering van de bank totdat kwesties betreffende haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van haar beginbalans, gebaseerd op een waardering van de aan de vroegere bank te betalen compensatie voor de overgedragen activa. |
| --- | --- |

(76)

Naar aanleiding van de oprichting van de nieuwe bank, Íslandsbanki, stelde de staat de bank 775 miljoen ISK in contanten ter beschikking als aanvangskapitaal en verbond zich er bovendien toe maximaal 110 miljard ISK bij te dragen aan de nieuwe bank in ruil voor alle aandelen. Het eerste cijfer correspondeert met het kapitaal dat krachtens de IJslandse wetgeving minimaal vereist is voor de oprichting van een bank. Het tweede cijfer werd berekend als zijnde 10 % van de waarde vastgesteld bij een eerste inschatting van de waarschijnlijke omvang van de risicogewogen activa op de balans van de bank, en werd in de staatsbegroting voor 2009 opgenomen als toewijzing van overheidsmiddelen om het hoofd te bieden aan de buitengewone omstandigheden op de financiële markten. Deze kapitaaltoewijzing was bedoeld als toereikende waarborg voor de bedrijfsvoering van de bank totdat kwesties betreffende haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van haar beginbalans, gebaseerd op een waardering van de aan de vroegere bank te betalen compensatie voor de overgedragen activa.

3.4.1.2.   Kapitaalinjectie en behoud van een belang van 5 % als onderdeel van de regeling met de schuldeisers van de vroegere bank

| (77) | Op 20 juli 2009 sloten de IJslandse regering en het afwikkelingscomité van Glitnir een overeenkomst over de aanvangskapitalisatie van Íslandsbanki en de grondslag van de compensatie die moest worden betaald aan de schuldeisers van Glitnir in ruil voor de overdracht van de hoofdzakelijk binnenlandse activa en deposito's van Glitnir (39). Op basis van deze overeenkomst verbond de staat zich er op 14 augustus 2009 toe Íslandsbanki aanvullend aandelenkapitaal van 64,2 miljard ISK te verschaffen, waarmee het totale aandelenkapitaal van de bank op 65 miljard ISK kwam, het vereiste bedrag om te voldoen aan de door de IJslandse financiële toezichthouder gestelde eis van een Tier I-ratio van 12 %. De overeenkomst bood twee mogelijkheden voor de betaling van de overgedragen netto-activa en de deelneming in het aandelenkapitaal. De eerste was dat Glitnir zou intekenen op een meerderheidsbelang in Íslandsbanki en met aandelen in de bank betaald worden voor de overgedragen activa; de tweede mogelijkheid was dat de kapitalisatie door de overheid, ingeval die intekening niet afgerond zou worden, gehandhaafd zou blijven en dat de regering eigenaar zou blijven van Íslandsbanki. Glitnir kreeg tot 30 september 2009 de tijd om een van deze opties te kiezen; deze uiterste termijn werd later verlengd tot 15 oktober 2009. Op 15 oktober 2009 werd bekendgemaakt dat het afwikkelingscomité van Glitnir namens de schuldeisers van de bank had besloten 95 % van het aandelenkapitaal in Íslandsbanki te verwerven als compensatie voor de activa die van de vroegere aan de nieuwe bank waren overgedragen. De overige 5 % bleef in handen van de staat. |
| --- | --- |

(77)

Op 20 juli 2009 sloten de IJslandse regering en het afwikkelingscomité van Glitnir een overeenkomst over de aanvangskapitalisatie van Íslandsbanki en de grondslag van de compensatie die moest worden betaald aan de schuldeisers van Glitnir in ruil voor de overdracht van de hoofdzakelijk binnenlandse activa en deposito's van Glitnir (39). Op basis van deze overeenkomst verbond de staat zich er op 14 augustus 2009 toe Íslandsbanki aanvullend aandelenkapitaal van 64,2 miljard ISK te verschaffen, waarmee het totale aandelenkapitaal van de bank op 65 miljard ISK kwam, het vereiste bedrag om te voldoen aan de door de IJslandse financiële toezichthouder gestelde eis van een Tier I-ratio van 12 %. De overeenkomst bood twee mogelijkheden voor de betaling van de overgedragen netto-activa en de deelneming in het aandelenkapitaal. De eerste was dat Glitnir zou intekenen op een meerderheidsbelang in Íslandsbanki en met aandelen in de bank betaald worden voor de overgedragen activa; de tweede mogelijkheid was dat de kapitalisatie door de overheid, ingeval die intekening niet afgerond zou worden, gehandhaafd zou blijven en dat de regering eigenaar zou blijven van Íslandsbanki. Glitnir kreeg tot 30 september 2009 de tijd om een van deze opties te kiezen; deze uiterste termijn werd later verlengd tot 15 oktober 2009. Op 15 oktober 2009 werd bekendgemaakt dat het afwikkelingscomité van Glitnir namens de schuldeisers van de bank had besloten 95 % van het aandelenkapitaal in Íslandsbanki te verwerven als compensatie voor de activa die van de vroegere aan de nieuwe bank waren overgedragen. De overige 5 % bleef in handen van de staat.

| (78) | Onderdeel van de overeenkomst was dat het afwikkelingscomité (schuldeisers) de staat een vergoeding van 8,3 miljard ISK zou betalen voor de totale renteaangroei op de investering van de staat over de periode waarin de regering de bank in handen had. Dit kwam neer op een opbrengst van 12,8 % (13,9 % op jaarbasis) en vormde het sluitstuk van de regeling betreffende die van Glitnir aan Íslandsbanki overgedragen activa na de ineenstorting van de banken in oktober 2008. |
| --- | --- |

(78)

Onderdeel van de overeenkomst was dat het afwikkelingscomité (schuldeisers) de staat een vergoeding van 8,3 miljard ISK zou betalen voor de totale renteaangroei op de investering van de staat over de periode waarin de regering de bank in handen had. Dit kwam neer op een opbrengst van 12,8 % (13,9 % op jaarbasis) en vormde het sluitstuk van de regeling betreffende die van Glitnir aan Íslandsbanki overgedragen activa na de ineenstorting van de banken in oktober 2008.

3.4.2.   Tier II-kapitaalinbreng

| (79) | Op 15 oktober 2009 verstrekte de regering de bank ook een achtergestelde lening om haar vermogens- en liquiditeitspositie te versterken met het oog op de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder. Deze in euro beschikbare achtergestelde lening bedraagt 25 miljard ISK aan Tier II-kapitaal in de vorm van een instrument dat Íslandsbanki de mogelijkheid biedt ongedekte achtergestelde instrumenten uit te geven. De looptijd van deze instrumenten is tien jaar vanaf 30 december 2009. Het instrument houdt tevens een prikkel voor een exit in, in de vorm van een rentestijging na vijf jaar. Krachtens de overeenkomst is de jaarlijkse rentevoet 400 basispunten boven Euribor (40) voor de eerste vijf jaar en 500 basispunten boven Euribor in de periode van vijf tot tien jaar na het sluiten van de overeenkomst. |
| --- | --- |

(79)

Op 15 oktober 2009 verstrekte de regering de bank ook een achtergestelde lening om haar vermogens- en liquiditeitspositie te versterken met het oog op de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder. Deze in euro beschikbare achtergestelde lening bedraagt 25 miljard ISK aan Tier II-kapitaal in de vorm van een instrument dat Íslandsbanki de mogelijkheid biedt ongedekte achtergestelde instrumenten uit te geven. De looptijd van deze instrumenten is tien jaar vanaf 30 december 2009. Het instrument houdt tevens een prikkel voor een exit in, in de vorm van een rentestijging na vijf jaar. Krachtens de overeenkomst is de jaarlijkse rentevoet 400 basispunten boven Euribor (40) voor de eerste vijf jaar en 500 basispunten boven Euribor in de periode van vijf tot tien jaar na het sluiten van de overeenkomst.

| (80) | Samen met de hierboven beschreven Tier I-kapitaalmaatregelen zorgde de Tier II-kapitaalinbreng ervoor dat Íslandsbanki op 15 oktober 2009 voldeed aan de door de IJslandse financiële toezichthouder gestelde kapitaaltoereikendheidsvereiste van 16 %. |
| --- | --- |

(80)

Samen met de hierboven beschreven Tier I-kapitaalmaatregelen zorgde de Tier II-kapitaalinbreng ervoor dat Íslandsbanki op 15 oktober 2009 voldeed aan de door de IJslandse financiële toezichthouder gestelde kapitaaltoereikendheidsvereiste van 16 %.

3.4.3.   Depositogarantie

| (81) | Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (41) en Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (42), nam IJsland wet nr. 98/1999 inzake depositogaranties en het beleggerscompensatiestelsel aan, waarbij het waarborgfonds voor depositohouders en beleggers werd ingesteld, dat wordt gefinancierd uit jaarlijkse bijdragen van de banken die worden berekend in verhouding tot de totale deposito's van die banken. |
| --- | --- |

(81)

Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (41) en Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (42), nam IJsland wet nr. 98/1999 inzake depositogaranties en het beleggerscompensatiestelsel aan, waarbij het waarborgfonds voor depositohouders en beleggers werd ingesteld, dat wordt gefinancierd uit jaarlijkse bijdragen van de banken die worden berekend in verhouding tot de totale deposito's van die banken.

| (82) | Om het publiek verder gerust te stellen aangaande de veiligheid van hun deposito's toen de crisis toesloeg, hielden de bankenreddingsmaatregelen van de IJslandse regering in het najaar van 2008 volgens de IJslandse autoriteiten ook een extra staatsgarantie in voor de deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken, buiten de werkingssfeer van wet nr. 98/1999 tot tenuitvoerlegging van de depositogarantierichtlijn 94/19/EG en de beleggerscompensatierichtlijn 97/9/EG om. |
| --- | --- |

(82)

Om het publiek verder gerust te stellen aangaande de veiligheid van hun deposito's toen de crisis toesloeg, hielden de bankenreddingsmaatregelen van de IJslandse regering in het najaar van 2008 volgens de IJslandse autoriteiten ook een extra staatsgarantie in voor de deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken, buiten de werkingssfeer van wet nr. 98/1999 tot tenuitvoerlegging van de depositogarantierichtlijn 94/19/EG en de beleggerscompensatierichtlijn 97/9/EG om.

| (83) | In een verklaring van het kabinet van de premier van 6 oktober 2008 werd het volgende gesteld: „De regering van IJsland benadrukt dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledig zullen worden gedekt” (43). Deze verklaring werd door het kabinet van de huidige premier herhaald in februari en december 2009 (44). Voorts werd hiernaar verwezen in een intentieverklaring die op 7 april 2010 door de IJslandse regering naar het Internationaal Monetair Fonds werd gestuurd (en die is gepubliceerd op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF), gevolgd door een nieuwe intentieverklaring op 13 september 2010. In de betreffende brief, die was ondertekend door de premier, de minister van Financiën en de minister van Economische Zaken van IJsland en de president van de IJslandse Centrale Bank, staat het volgende vermeld: „Vooralsnog is het ons onverminderde streven om depositohouders volledig te beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit is weergekeerd zullen we een plan opstellen voor de geleidelijke opheffing van deze algemene garantie” (45). Verder wordt in het ontwerp van begrotingswet 2011, in de paragraaf over staatsgaranties, in een voetnoot verwezen naar de IJslandse regeringsverklaring dat deposito's bij IJslandse banken een staatsgarantie genieten (46). |
| --- | --- |

(83)

In een verklaring van het kabinet van de premier van 6 oktober 2008 werd het volgende gesteld: „De regering van IJsland benadrukt dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledig zullen worden gedekt” (43). Deze verklaring werd door het kabinet van de huidige premier herhaald in februari en december 2009 (44). Voorts werd hiernaar verwezen in een intentieverklaring die op 7 april 2010 door de IJslandse regering naar het Internationaal Monetair Fonds werd gestuurd (en die is gepubliceerd op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF), gevolgd door een nieuwe intentieverklaring op 13 september 2010. In de betreffende brief, die was ondertekend door de premier, de minister van Financiën en de minister van Economische Zaken van IJsland en de president van de IJslandse Centrale Bank, staat het volgende vermeld: „Vooralsnog is het ons onverminderde streven om depositohouders volledig te beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit is weergekeerd zullen we een plan opstellen voor de geleidelijke opheffing van deze algemene garantie” (45). Verder wordt in het ontwerp van begrotingswet 2011, in de paragraaf over staatsgaranties, in een voetnoot verwezen naar de IJslandse regeringsverklaring dat deposito's bij IJslandse banken een staatsgarantie genieten (46).

| (84) | Een recente verklaring van Steingrímur Sigfússon, de huidige minister van Economische Zaken en ex-minister van Financiën (2009-2011), uitgesproken tijdens een debat in het IJslandse parlement over de regeringskosten verbonden aan de overname van SpKef door Landsbankinn, is een verdere illustratie van het bovenstaande: volgens de minister mag in dit verband de verklaring van de staat van najaar 2008 dat alle deposito's bij spaar- en zakenbanken veilig en beschermd zouden zijn, niet uit het oog worden verloren. „Sindsdien is alle werk hierop gebaseerd geweest (d.w.z. de verklaring) en het is helaas juist dat dit (d.w.z. betalingen in verband met SpKef) een van de grotere rekeningen is waar de staat rechtstreeks voor opdraait, als kosten voor het zeker stellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en alle klanten van SpKef in de Westfjorden en het westen en noordwesten ... Ik denk niet dat iemand gedacht zal hebben dat depositohouders in die gebieden anders behandeld zouden worden dan andere inwoners, dus de staat had wat dat betreft niet veel keus” (47). |
| --- | --- |

(84)

Een recente verklaring van Steingrímur Sigfússon, de huidige minister van Economische Zaken en ex-minister van Financiën (2009-2011), uitgesproken tijdens een debat in het IJslandse parlement over de regeringskosten verbonden aan de overname van SpKef door Landsbankinn, is een verdere illustratie van het bovenstaande: volgens de minister mag in dit verband de verklaring van de staat van najaar 2008 dat alle deposito's bij spaar- en zakenbanken veilig en beschermd zouden zijn, niet uit het oog worden verloren. „Sindsdien is alle werk hierop gebaseerd geweest (d.w.z. de verklaring) en het is helaas juist dat dit (d.w.z. betalingen in verband met SpKef) een van de grotere rekeningen is waar de staat rechtstreeks voor opdraait, als kosten voor het zeker stellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en alle klanten van SpKef in de Westfjorden en het westen en noordwesten ... Ik denk niet dat iemand gedacht zal hebben dat depositohouders in die gebieden anders behandeld zouden worden dan andere inwoners, dus de staat had wat dat betreft niet veel keus” (47).

| (85) | Volgens de IJslandse regering zal de aanvullende depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles helemaal zijn afgeschaft, wat volgens de IJslandse autoriteiten eind 2013 het geval zou moeten zijn. |
| --- | --- |

(85)

Volgens de IJslandse regering zal de aanvullende depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles helemaal zijn afgeschaft, wat volgens de IJslandse autoriteiten eind 2013 het geval zou moeten zijn.

3.4.4.   Speciale liquiditeitsfaciliteit

| (86) | Als voorwaarde voor de schuldeisers om deel te nemen in de nieuwe bank sloot de IJslandse regering op 11 september 2009 nog een overeenkomst met Íslandsbanki, die in werking zou treden als het afwikkelingscomité van Glitnir zou besluiten zijn optie uit te oefenen om meerderheidseigenaar van de bank te worden (48). Krachtens de overeenkomst kan het ministerie van Financiën onder de voorwaarden van de overeenkomst terugvorderbare staatsobligaties uitlenen tot een bedrag van maximaal 25 miljard ISK in ruil voor specifiek omschreven activa. |
| --- | --- |

(86)

Als voorwaarde voor de schuldeisers om deel te nemen in de nieuwe bank sloot de IJslandse regering op 11 september 2009 nog een overeenkomst met Íslandsbanki, die in werking zou treden als het afwikkelingscomité van Glitnir zou besluiten zijn optie uit te oefenen om meerderheidseigenaar van de bank te worden (48). Krachtens de overeenkomst kan het ministerie van Financiën onder de voorwaarden van de overeenkomst terugvorderbare staatsobligaties uitlenen tot een bedrag van maximaal 25 miljard ISK in ruil voor specifiek omschreven activa.

| (87) | De belangrijkste bepalingen van deze liquiditeitsovereenkomst zijn:






  Max. leningbedrag: | 25 miljard ISK |
| --- | --- | --- |
| Looptijd: | Tot september 2012 |
| Rentevergoeding: | 3,0 % over de eerste 8 miljard ISK; 3,5 % over de volgende 8 miljard ISK; 4,0 % voor bedragen boven 16 miljard ISK |
| Heffing: | Bij elke verstrekking van nieuwe waardepapieren moet Íslandsbanki 0,5 % van het leningbedrag betalen |
| Achterborgtocht: | Íslandsbanki moet voor de lening van het schatkistpapier een achterborgtocht verstrekken, die de vorm kan aannemen van meerdere financiële activa. |

(87)

De belangrijkste bepalingen van deze liquiditeitsovereenkomst zijn:

Max. leningbedrag:

25 miljard ISK

Looptijd:

Tot september 2012

Rentevergoeding:

3,0 % over de eerste 8 miljard ISK; 3,5 % over de volgende 8 miljard ISK; 4,0 % voor bedragen boven 16 miljard ISK

Heffing:

Bij elke verstrekking van nieuwe waardepapieren moet Íslandsbanki 0,5 % van het leningbedrag betalen

Achterborgtocht:

Íslandsbanki moet voor de lening van het schatkistpapier een achterborgtocht verstrekken, die de vorm kan aannemen van meerdere financiële activa.

| (88) | Volgens de IJslandse autoriteiten is deze liquiditeitsfaciliteit nodig omdat het besluit van de schuldeisers om eigenaar van Íslandsbanki te worden een aanzienlijke vermindering van terugvorderbare activa in het bezit van de bank met zich bracht en de bank in een situatie bracht waarin zij mogelijk niet langer kon voldoen aan de eisen van de IJslandse financiële toezichthouder betreffende liquiditeitsreserves (49). Volgens de IJslandse autoriteiten is de faciliteit bedoeld als aanvullende maatregel die alleen dan wordt ingezet als andere liquiditeitsbronnen ontoereikend zijn. De prijs en de voorwaarden van de faciliteit zijn zodanig dat er in principe van afgezien zal worden zolang er andere opties voorhanden zijn. Er is tot op heden nog geen gebruikgemaakt van de faciliteit. |
| --- | --- |

(88)

Volgens de IJslandse autoriteiten is deze liquiditeitsfaciliteit nodig omdat het besluit van de schuldeisers om eigenaar van Íslandsbanki te worden een aanzienlijke vermindering van terugvorderbare activa in het bezit van de bank met zich bracht en de bank in een situatie bracht waarin zij mogelijk niet langer kon voldoen aan de eisen van de IJslandse financiële toezichthouder betreffende liquiditeitsreserves (49). Volgens de IJslandse autoriteiten is de faciliteit bedoeld als aanvullende maatregel die alleen dan wordt ingezet als andere liquiditeitsbronnen ontoereikend zijn. De prijs en de voorwaarden van de faciliteit zijn zodanig dat er in principe van afgezien zal worden zolang er andere opties voorhanden zijn. Er is tot op heden nog geen gebruikgemaakt van de faciliteit.

3.4.5.   Effectenuitleenovereenkomst met betrekking tot Straumur

| (89) | Op 9 maart 2009 nam de IJslandse financiële toezichthouder, daartoe gemachtigd door de noodwet, de bevoegdheden van de aandeelhouders van Straumur-Burdaras Investment Bank hf. („Straumur”) over en benoemde een afwikkelingscomité ter vervanging van de raad van bestuur (50). Na overleg met het afwikkelingscomité, schuldeisers, de IJslandse Centrale Bank en het ministerie van Financiën op 17 maart 2009 droeg de IJslandse financiële toezichthouder de depositoverplichtingen van Straumur over aan Íslandsbanki (51). In ruil hiervoor gaf Straumur een obligatie uit waarvoor haar activa als onderpand dienden, als terugbetaling voor deze overname van de depositoverplichtingen. De obligatie ten bedrage van 43 679 014 232 ISK, die op 3 april 2009 werd uitgegeven, liep tot en met 31 maart 2013. In de eerste twaalf maanden is zij rentedragend over het bedrag van REIBOR (52) plus 190 basispunten, daarna over REIBOR plus 100 basispunten tot de vervaldag. Tegelijkertijd sloten Íslandsbanki en het ministerie van Financiën een effectenuitleenovereenkomst, in het kader waarvan de regering terugvorderbare staatsobligaties verpandt als zekerheid voor de Straumur-claim, in ruil waarvoor Íslandsbanki liquide middelen van de IJslandse Centrale Bank kan verkrijgen voor zover die nodig zijn in verband met haar overname van de depositoverplichtingen van Straumur. |
| --- | --- |

(89)

Op 9 maart 2009 nam de IJslandse financiële toezichthouder, daartoe gemachtigd door de noodwet, de bevoegdheden van de aandeelhouders van Straumur-Burdaras Investment Bank hf. („Straumur”) over en benoemde een afwikkelingscomité ter vervanging van de raad van bestuur (50). Na overleg met het afwikkelingscomité, schuldeisers, de IJslandse Centrale Bank en het ministerie van Financiën op 17 maart 2009 droeg de IJslandse financiële toezichthouder de depositoverplichtingen van Straumur over aan Íslandsbanki (51). In ruil hiervoor gaf Straumur een obligatie uit waarvoor haar activa als onderpand dienden, als terugbetaling voor deze overname van de depositoverplichtingen. De obligatie ten bedrage van 43 679 014 232 ISK, die op 3 april 2009 werd uitgegeven, liep tot en met 31 maart 2013. In de eerste twaalf maanden is zij rentedragend over het bedrag van REIBOR (52) plus 190 basispunten, daarna over REIBOR plus 100 basispunten tot de vervaldag. Tegelijkertijd sloten Íslandsbanki en het ministerie van Financiën een effectenuitleenovereenkomst, in het kader waarvan de regering terugvorderbare staatsobligaties verpandt als zekerheid voor de Straumur-claim, in ruil waarvoor Íslandsbanki liquide middelen van de IJslandse Centrale Bank kan verkrijgen voor zover die nodig zijn in verband met haar overname van de depositoverplichtingen van Straumur.

| (90) | In deze overeenkomst verbindt Íslandsbanki zich ertoe de staat het bedrag van de staatsobligaties terug te betalen dat gelijk is aan de betalingen die de bank ontvangt uit hoofde van de door Straumur uitgegeven obligatie. De partijen kwamen tevens overeen dat de uitstaande staatsobligaties in handen van Íslandsbanki zouden blijven als Íslandsbanki niet de volledige betaling uit die Straumur-obligatie zou ontvangen en de staat de restschuld niet zou hebben voldaan. In wezen kwam het er dan ook op neer dat Íslandsbanki de depositoverplichtingen van Straumur overnam in ruil voor een overeenkomstig bedrag aan door de overheid gegarandeerde activa. |
| --- | --- |

(90)

In deze overeenkomst verbindt Íslandsbanki zich ertoe de staat het bedrag van de staatsobligaties terug te betalen dat gelijk is aan de betalingen die de bank ontvangt uit hoofde van de door Straumur uitgegeven obligatie. De partijen kwamen tevens overeen dat de uitstaande staatsobligaties in handen van Íslandsbanki zouden blijven als Íslandsbanki niet de volledige betaling uit die Straumur-obligatie zou ontvangen en de staat de restschuld niet zou hebben voldaan. In wezen kwam het er dan ook op neer dat Íslandsbanki de depositoverplichtingen van Straumur overnam in ruil voor een overeenkomstig bedrag aan door de overheid gegarandeerde activa.

| (91) | Zoals hierboven aangegeven zou de Straumur-obligatie op 31 maart 2013 vervallen. Zonder tussenkomst van de IJslandse staat is de obligatie inmiddels volledig afbetaald. |
| --- | --- |

(91)

Zoals hierboven aangegeven zou de Straumur-obligatie op 31 maart 2013 vervallen. Zonder tussenkomst van de IJslandse staat is de obligatie inmiddels volledig afbetaald.

3.4.6.   De kapitalisatie en verwerving van Byr, en de aan Byr verleende achtergestelde lening

| (92) | Zoals uitvoerig beschreven in Besluit nr. 126/11/COL van 13 april 2011 („het Byr-besluit”) verleende de IJslandse regering staatssteun in de vorm van kapitaal en een achtergestelde lening voor de oprichting van Byr, die de activiteiten van haar voorganger, Byr Savings Bank („het vroegere Byr”), voortzette. Hierbij werden de schuldeisers van het vroegere Byr samen met de IJslandse staat, die kapitaal voor de oprichting van de nieuwe onderneming had verschaft, aandeelhouders van (het nieuwe) Byr. |
| --- | --- |

(92)

Zoals uitvoerig beschreven in Besluit nr. 126/11/COL van 13 april 2011 („het Byr-besluit”) verleende de IJslandse regering staatssteun in de vorm van kapitaal en een achtergestelde lening voor de oprichting van Byr, die de activiteiten van haar voorganger, Byr Savings Bank („het vroegere Byr”), voortzette. Hierbij werden de schuldeisers van het vroegere Byr samen met de IJslandse staat, die kapitaal voor de oprichting van de nieuwe onderneming had verschaft, aandeelhouders van (het nieuwe) Byr.

| (93) | Bij de vaststelling van het Byr-besluit op 13 april 2011 was de jaarrekening voor 2010 nog niet beschikbaar. Dit neemt niet weg dat het management van Byr er op dat moment vertrouwen in had dat de reddingsmaatregelen die tijdelijk waren goedgekeurd door de Autoriteit in het Byr-besluit, zouden volstaan om de bank in elk geval overeind te houden tot het moment waarop een herstructureringsplan voor de levensvatbaarheid op lange termijn kon worden ingediend bij de Autoriteit. Tijdens de controle van de rekeningen van de bank voor het eerste semester van 2011 werd duidelijk dat verdere afschrijvingen van activa van Byr nodig waren, hetgeen leidde tot een lagere kapitaaltoereikendheidsratio van de bank. |
| --- | --- |

(93)

Bij de vaststelling van het Byr-besluit op 13 april 2011 was de jaarrekening voor 2010 nog niet beschikbaar. Dit neemt niet weg dat het management van Byr er op dat moment vertrouwen in had dat de reddingsmaatregelen die tijdelijk waren goedgekeurd door de Autoriteit in het Byr-besluit, zouden volstaan om de bank in elk geval overeind te houden tot het moment waarop een herstructureringsplan voor de levensvatbaarheid op lange termijn kon worden ingediend bij de Autoriteit. Tijdens de controle van de rekeningen van de bank voor het eerste semester van 2011 werd duidelijk dat verdere afschrijvingen van activa van Byr nodig waren, hetgeen leidde tot een lagere kapitaaltoereikendheidsratio van de bank.

| (94) | Zoals in detail beschreven in Besluit nr. 325/11/COL van 19 oktober 2011 („het tweede Byr-besluit”) kon het daaruit voortvloeiende kapitaaltekort niet worden verholpen en werd Byr te koop aangeboden. De daaropvolgende verwerving, en met name de potentiële aanwending van staatssteun hiervoor door Íslandsbanki, werd in het tweede Byr-besluit goedgekeurd door de Autoriteit, onder voorbehoud van de uitkomsten van de formele onderzoekprocedure van de Autoriteit betreffende de vraag of de aan Íslandsbanki verleende steun verenigbaar was met de EER-overeenkomst, hetgeen wordt beoordeeld in dit besluit. |
| --- | --- |

(94)

Zoals in detail beschreven in Besluit nr. 325/11/COL van 19 oktober 2011 („het tweede Byr-besluit”) kon het daaruit voortvloeiende kapitaaltekort niet worden verholpen en werd Byr te koop aangeboden. De daaropvolgende verwerving, en met name de potentiële aanwending van staatssteun hiervoor door Íslandsbanki, werd in het tweede Byr-besluit goedgekeurd door de Autoriteit, onder voorbehoud van de uitkomsten van de formele onderzoekprocedure van de Autoriteit betreffende de vraag of de aan Íslandsbanki verleende steun verenigbaar was met de EER-overeenkomst, hetgeen wordt beoordeeld in dit besluit.

| (95) | Voorts was de Autoriteit van oordeel dat het beschikbaar blijven van de achtergestelde lening in de tussenliggende periode, totdat de fusie van Byr en Íslandsbanki officieel gestalte zou krijgen, dus net zo lang als dat Byr een afzonderlijke rechtspersoon naar nationaal recht was, verenigbaar was met de werking van de EER-overeenkomst. Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Byr noch Íslandsbanki ooit een beroep gedaan op de achtergestelde lening. |
| --- | --- |

(95)

Voorts was de Autoriteit van oordeel dat het beschikbaar blijven van de achtergestelde lening in de tussenliggende periode, totdat de fusie van Byr en Íslandsbanki officieel gestalte zou krijgen, dus net zo lang als dat Byr een afzonderlijke rechtspersoon naar nationaal recht was, verenigbaar was met de werking van de EER-overeenkomst. Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Byr noch Íslandsbanki ooit een beroep gedaan op de achtergestelde lening.

| (96) | De Autoriteit gaf aan dat het definitieve over deze maatregelen te vellen oordeel afhing van de informatie in het herstructureringsplan voor de fusieonderneming van Íslandsbanki en Byr dat de IJslandse regering volgens haar eigen toezegging uiterlijk drie maanden na de uitvoering van de voorgenomen transactie zou indienen. Zoals hierboven beschreven werd dit plan, dat hieronder zal worden beoordeeld door de Autoriteit, tijdig overgelegd. |
| --- | --- |

(96)

De Autoriteit gaf aan dat het definitieve over deze maatregelen te vellen oordeel afhing van de informatie in het herstructureringsplan voor de fusieonderneming van Íslandsbanki en Byr dat de IJslandse regering volgens haar eigen toezegging uiterlijk drie maanden na de uitvoering van de voorgenomen transactie zou indienen. Zoals hierboven beschreven werd dit plan, dat hieronder zal worden beoordeeld door de Autoriteit, tijdig overgelegd.

Het herstructureringsplan

| (97) | Op 31 maart 2011 dienden de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Íslandsbanki in. Na de verwerving van Byr werd het plan aangepast en geactualiseerd, en op 22 februari 2012 opnieuw ingediend door de IJslandse autoriteiten (hierna „het herstructureringsplan” genoemd). Het plan werd aangevuld met een vijfjarig bedrijfsplan gedateerd op 14 januari 2012 (53) en een op 1 april 2012 bij de IJslandse financiële toezichthouder ingediend verslag over het intern beoordelingsproces van de kapitaaltoereikendheid (ICAAP, Internal Capital Adequacy Assessment Process). |
| --- | --- |

(97)

Op 31 maart 2011 dienden de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Íslandsbanki in. Na de verwerving van Byr werd het plan aangepast en geactualiseerd, en op 22 februari 2012 opnieuw ingediend door de IJslandse autoriteiten (hierna „het herstructureringsplan” genoemd). Het plan werd aangevuld met een vijfjarig bedrijfsplan gedateerd op 14 januari 2012 (53) en een op 1 april 2012 bij de IJslandse financiële toezichthouder ingediend verslag over het intern beoordelingsproces van de kapitaaltoereikendheid (ICAAP, Internal Capital Adequacy Assessment Process).

| (98) | In het herstructureringsplan en het vijfjarig bedrijfsplan wordt ingegaan op de substantiële kwesties levensvatbaarheid, lastenverdeling en beperking van de vervalsing van de mededinging. Volgens het herstructureringsplan zal Íslandsbanki zich richten op haar kernactiviteiten en de herstructurering van de leningportefeuilles van huishoudens en bedrijven. |
| --- | --- |

(98)

In het herstructureringsplan en het vijfjarig bedrijfsplan wordt ingegaan op de substantiële kwesties levensvatbaarheid, lastenverdeling en beperking van de vervalsing van de mededinging. Volgens het herstructureringsplan zal Íslandsbanki zich richten op haar kernactiviteiten en de herstructurering van de leningportefeuilles van huishoudens en bedrijven.

| (99) | Daarnaast hebben de IJslandse autoriteiten een ICAAP-verslag voor 2012 ingediend, waaruit blijkt dat Íslandsbanki de stresstest doorstaat. |
| --- | --- |

(99)

Daarnaast hebben de IJslandse autoriteiten een ICAAP-verslag voor 2012 ingediend, waaruit blijkt dat Íslandsbanki de stresstest doorstaat.

| (100) | Zoals hierboven aangegeven zal de herstructureringsperiode volgens de Autoriteit eindigen op 15 oktober 2014. |
| --- | --- |

(100)

Zoals hierboven aangegeven zal de herstructureringsperiode volgens de Autoriteit eindigen op 15 oktober 2014.

3.4.7.   Beschrijving van het herstructureringsplan

| (101) | De IJslandse autoriteiten en de Bank denken dat Íslandsbanki door de herstructurering weer een solide, naar behoren gefinancierde bank zal worden met een gezonde kapitaalratio, die haar rol als kredietverstrekker aan de reële economie weer kan vervullen en kan blijven vervullen. Volgens hen kan dit worden gerealiseerd via de volgende stappen:






  i) | Schuldafbouw op de balans door liquidatie van de oude bank en de oprichting van een nieuwe bank; |
| --- | --- | --- |

(101)

De IJslandse autoriteiten en de Bank denken dat Íslandsbanki door de herstructurering weer een solide, naar behoren gefinancierde bank zal worden met een gezonde kapitaalratio, die haar rol als kredietverstrekker aan de reële economie weer kan vervullen en kan blijven vervullen. Volgens hen kan dit worden gerealiseerd via de volgende stappen:

i)

Schuldafbouw op de balans door liquidatie van de oude bank en de oprichting van een nieuwe bank;

| ii) | Totstandbrenging en behoud van een sterke kapitaalratiopositie; |
| --- | --- |

ii)

Totstandbrenging en behoud van een sterke kapitaalratiopositie;

| iii) | Verwezenlijking van een bevredigende winstgevendheid; |
| --- | --- |

iii)

Verwezenlijking van een bevredigende winstgevendheid;

| iv) | Totstandbrenging en behoud van een sterke liquiditeitspositie; |
| --- | --- |

iv)

Totstandbrenging en behoud van een sterke liquiditeitspositie;

| v) | Herstructurering van de leningportefeuille, zowel voor huishoudens als bedrijven; |
| --- | --- |

v)

Herstructurering van de leningportefeuille, zowel voor huishoudens als bedrijven;

| vi) | Verbetering van de financieringsstrategie; |
| --- | --- |

vi)

Verbetering van de financieringsstrategie;

| vii) | Verwezenlijking van kostenefficiëntie; |
| --- | --- |

vii)

Verwezenlijking van kostenefficiëntie;

| viii) | Verbetering van het ondernemingsbestuur. |
| --- | --- |

viii)

Verbetering van het ondernemingsbestuur.

| (102) | Alvorens nader in te gaan op elk van de bovengenoemde punten wordt eerst kort de visie van de bank uiteengezet op de in het herstructureringsplan voor Íslandsbanki gevolgde aanpak van de zwakke punten die hebben bijgedragen tot de ondergang van Glitnir. Hoewel Íslandsbanki gebaseerd is op de binnenlandse activiteiten van Glitnir, wordt benadrukt dat het toch een andere bank is. Voorts wordt gesteld dat er substantiële wijzigingen zijn doorgevoerd om zwakke punten te verhelpen die als medeoorzaak van de ineenstorting van de voorganger worden aangewezen. Enkele van de voornaamste veranderingen zijn wijzigingen in de regels betreffende kredietverstrekking aan gelieerde partijen, de afschaffing van kredietverstrekking met aandelen als onderpand en FX-leningen (54) aan klanten die geen inkomen in de betreffende valuta hebben, en andere strengere eisen aan de goedkeuring van leningen. Wat in feite hetzelfde is gebleven, is dat Íslandsbanki net zoals Glitnir een breed scala van financiële diensten op de IJslandse markt wil aanbieden; het verschil tussen het bankieren van Íslandsbanki vóór en na de crisis is dan ook niet zozeer zichtbaar aan het „wat” (de aangeboden diensten en producten) als wel aan het „hoe” (processen, procedures, documentatie, voorschriften en regulering). De visie van Íslandsbanki is samengevat in onderstaande grafiek 2:

  Grafiek 2


  Vroegere zwakke punten en de wijzigingen om deze te verhelpen |
| --- | --- |

(102)

Alvorens nader in te gaan op elk van de bovengenoemde punten wordt eerst kort de visie van de bank uiteengezet op de in het herstructureringsplan voor Íslandsbanki gevolgde aanpak van de zwakke punten die hebben bijgedragen tot de ondergang van Glitnir. Hoewel Íslandsbanki gebaseerd is op de binnenlandse activiteiten van Glitnir, wordt benadrukt dat het toch een andere bank is. Voorts wordt gesteld dat er substantiële wijzigingen zijn doorgevoerd om zwakke punten te verhelpen die als medeoorzaak van de ineenstorting van de voorganger worden aangewezen. Enkele van de voornaamste veranderingen zijn wijzigingen in de regels betreffende kredietverstrekking aan gelieerde partijen, de afschaffing van kredietverstrekking met aandelen als onderpand en FX-leningen (54) aan klanten die geen inkomen in de betreffende valuta hebben, en andere strengere eisen aan de goedkeuring van leningen. Wat in feite hetzelfde is gebleven, is dat Íslandsbanki net zoals Glitnir een breed scala van financiële diensten op de IJslandse markt wil aanbieden; het verschil tussen het bankieren van Íslandsbanki vóór en na de crisis is dan ook niet zozeer zichtbaar aan het „wat” (de aangeboden diensten en producten) als wel aan het „hoe” (processen, procedures, documentatie, voorschriften en regulering). De visie van Íslandsbanki is samengevat in onderstaande grafiek 2:

Grafiek 2

Vroegere zwakke punten en de wijzigingen om deze te verhelpen

| (103) | Het herstructureringsplan en vijfjarig bedrijfsplan zijn beide gebaseerd op een reeks algemene en economische aannamen (55). Deze aannamen vormen de economische onderbouwing van het uitgangsscenario zoals hieronder beschreven. |
| --- | --- |

(103)

Het herstructureringsplan en vijfjarig bedrijfsplan zijn beide gebaseerd op een reeks algemene en economische aannamen (55). Deze aannamen vormen de economische onderbouwing van het uitgangsscenario zoals hieronder beschreven.

| (104) | Volgens de algemene aannamen:






  — | zal de herstructurering bij Zakelijk bankieren eind [...] zijn afgerond en bij Retailbankieren in [...]. De aanpassing van de hypotheekrente zal eind [...] zijn voltooid. De afschrijving van het hieronder nader omschreven disagio op de van Glitnir verworven portefeuille zal dienovereenkomstig worden verdeeld; |
| --- | --- | --- |

(104)

Volgens de algemene aannamen:

—

zal de herstructurering bij Zakelijk bankieren eind [...] zijn afgerond en bij Retailbankieren in [...]. De aanpassing van de hypotheekrente zal eind [...] zijn voltooid. De afschrijving van het hieronder nader omschreven disagio op de van Glitnir verworven portefeuille zal dienovereenkomstig worden verdeeld;

| — | zal de bank op [...] een extra winst hebben van [...] miljard ISK; |
| --- | --- |

—

zal de bank op [...] een extra winst hebben van [...] miljard ISK;

| — | zullen de kapitaalcontroles gefaseerd worden afgeschaft; |
| --- | --- |

—

zullen de kapitaalcontroles gefaseerd worden afgeschaft;

| — | zullen er geen limieten worden gesteld aan op kredietverstrekking gebaseerde financiering in ISK. Aangenomen wordt niet dat de omvang van de op kredietverstrekking gebaseerde financiering in buitenlandse valuta's groter zal zijn dan de terugbetalingen van momenteel uitstaande, in vreemde valuta luidende leningen in 2012; aangenomen wordt dat de toegang tot FX-financiering vanaf 2012 eenvoudiger zal worden. |
| --- | --- |

—

zullen er geen limieten worden gesteld aan op kredietverstrekking gebaseerde financiering in ISK. Aangenomen wordt niet dat de omvang van de op kredietverstrekking gebaseerde financiering in buitenlandse valuta's groter zal zijn dan de terugbetalingen van momenteel uitstaande, in vreemde valuta luidende leningen in 2012; aangenomen wordt dat de toegang tot FX-financiering vanaf 2012 eenvoudiger zal worden.

| (105) | De raad van bestuur van Íslandsbanki heeft daarnaast ook een aantal financiële streefcijfers gesteld:






  — | Rendement op eigen vermogen (ROE): Risicovrije rentevoet + [...] %. Als risicovrije rentevoet wordt beschouwd de huidige rekenrente van de Centrale Bank (3,75 % in december 2011). Het streefcijfer veronderstelt een Tier 1-ratio van [...] % |
| --- | --- | --- |

(105)

De raad van bestuur van Íslandsbanki heeft daarnaast ook een aantal financiële streefcijfers gesteld:

—

Rendement op eigen vermogen (ROE): Risicovrije rentevoet + [...] %. Als risicovrije rentevoet wordt beschouwd de huidige rekenrente van de Centrale Bank (3,75 % in december 2011). Het streefcijfer veronderstelt een Tier 1-ratio van [...] %

| — | Kapitaaltoereikendheidsratio (CAD): [...] % [...] |
| --- | --- |

—

Kapitaaltoereikendheidsratio (CAD): [...] % [...]

| — | Tier 1-ratio: [...] % [...] |
| --- | --- |

—

Tier 1-ratio: [...] % [...]

| (106) | Volgens de macro-economische aannamen:






  — | zal de economische groei in 2012 en daarna doorzetten, zij het in een lager tempo dan verwacht. De economische positie van de huishoudens zal verbeteren, aangezien de koopkracht toeneemt door de dalende werkloosheid. |
| --- | --- | --- |

(106)

Volgens de macro-economische aannamen:

—

zal de economische groei in 2012 en daarna doorzetten, zij het in een lager tempo dan verwacht. De economische positie van de huishoudens zal verbeteren, aangezien de koopkracht toeneemt door de dalende werkloosheid.

| — | zal de inflatie net boven het streefcijfer van de IJslandse Centrale Bank blijven, d.w.z. net onder 3 % vanaf 2013. Hierbij wordt uitgegaan van een stabiele wisselkoers voor de IJslandse kroon (met een bescheiden versterking aan het begin van de periode) en een evenwichtige arbeidsmarkt, met een gematigde loonstijging en een geleidelijke stijging van de huizenprijzen.










  Verandering in jaargemiddelden (%) | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Groei van bbp | 2,2 | 2,1 | 3,4 | 2,3 | 3,0 |
| Werkloosheid | 6,6 | 6,0 | 5,4 | 5,0 | 4,4 |
| Inflatie | 4,4 | 2,9 | 2,8 | 2,7 | 2,6 |
| Lonen | 6,7 | 4,7 | 4,8 | 5,0 | 4,8 |

—

zal de inflatie net boven het streefcijfer van de IJslandse Centrale Bank blijven, d.w.z. net onder 3 % vanaf 2013. Hierbij wordt uitgegaan van een stabiele wisselkoers voor de IJslandse kroon (met een bescheiden versterking aan het begin van de periode) en een evenwichtige arbeidsmarkt, met een gematigde loonstijging en een geleidelijke stijging van de huizenprijzen.

Verandering in jaargemiddelden (%)

2012

2013

2014

2015

2016

Groei van bbp

2,2

2,1

3,4

2,3

3,0

Werkloosheid

6,6

6,0

5,4

5,0

4,4

Inflatie

4,4

2,9

2,8

2,7

2,6

Lonen

6,7

4,7

4,8

5,0

4,8

De rentevoet voor kortlopende leningen zal in 2012 op circa 5 % (56) blijven liggen, maar geleidelijk stijgen met het economisch herstel.

| — | Hoewel de situatie op de arbeidsmarkt zal verbeteren, zal de werkloosheid toch nog wat hoger blijven dan vóór de financiële crisis. De lonen zullen stijgen naarmate de werkloosheid daalt. |
| --- | --- |

—

Hoewel de situatie op de arbeidsmarkt zal verbeteren, zal de werkloosheid toch nog wat hoger blijven dan vóór de financiële crisis. De lonen zullen stijgen naarmate de werkloosheid daalt.

| — | Tot slot wordt aangenomen dat de IJslandse kroon de munteenheid van IJsland zal blijven gedurende de gehele herstructureringsperiode. De deviezencontroles zullen met ingang van 2012 stapsgewijs worden afgeschaft. Sommige restricties op kapitaalstromen zullen het gehele decennium blijven bestaan. |
| --- | --- |

—

Tot slot wordt aangenomen dat de IJslandse kroon de munteenheid van IJsland zal blijven gedurende de gehele herstructureringsperiode. De deviezencontroles zullen met ingang van 2012 stapsgewijs worden afgeschaft. Sommige restricties op kapitaalstromen zullen het gehele decennium blijven bestaan.

i)   Schuldafbouw op de balans door de liquidatie van de oude bank en de oprichting van een nieuwe bank

| (107) | Zoals hierboven uiteengezet werden de meeste binnenlandse activa en passiva van Glitnir in oktober 2008 overgedragen aan Íslandsbanki. Als gevolg hiervan bleef het grootste deel van de wholesale schuld in de boedel van Glitnir, zodat Íslandsbanki nooit onder dezelfde schuldenlast gebukt ging als Glitnir. Volgens het herstructureringsplan betekent dit dat het probleem van de schuldafbouw van de balans van de bank in wezen al in oktober 2008 was opgelost. |
| --- | --- |

(107)

Zoals hierboven uiteengezet werden de meeste binnenlandse activa en passiva van Glitnir in oktober 2008 overgedragen aan Íslandsbanki. Als gevolg hiervan bleef het grootste deel van de wholesale schuld in de boedel van Glitnir, zodat Íslandsbanki nooit onder dezelfde schuldenlast gebukt ging als Glitnir. Volgens het herstructureringsplan betekent dit dat het probleem van de schuldafbouw van de balans van de bank in wezen al in oktober 2008 was opgelost.

ii)   Totstandbrenging en behoud van een sterke kapitaalratiopositie

| (108) | Als gevolg van de hierboven beschreven kapitalisatiemaatregelen en de ontwikkelingen sinds de oprichting van de bank (met name de herwaardering van activa, hieronder nader uitgewerkt) lagen de kapitaalratio's van Íslandsbanki ruim boven de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder, zoals hieronder aangegeven in tabel 2:

  Tabel 2


  Kapitaalratio's in de periode 2008-2011, bedragen in miljoen ISK | 31.12.2008 | 31.12.2009 | 31.12.2010 | 31.12.2011 (57) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tier 1-kapitaal | 68 030 | 91 996 | 120 993 | 120 530 |
| Tier 2-kapitaal | — | 24 843 | 21 251 | 21 937 |
| Totale kapitaal | 68 030 | 116 839 | 142 244 | 142 234 |
| Risicogewogen activa | 656 713 | 589 819 | 534 431 | 629 419 |
| Tier 1-ratio | 10,4 % | 15,6 % | 22,6 % | 19,1 % |
| CAD-ratio | 10,4 % | 19,8 % | 26,6 % | 22,6 % |

(108)

Als gevolg van de hierboven beschreven kapitalisatiemaatregelen en de ontwikkelingen sinds de oprichting van de bank (met name de herwaardering van activa, hieronder nader uitgewerkt) lagen de kapitaalratio's van Íslandsbanki ruim boven de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder, zoals hieronder aangegeven in tabel 2:

Tabel 2

Kapitaalratio's in de periode 2008-2011, bedragen in miljoen ISK

31.12.2008

31.12.2009

31.12.2010

31.12.2011 (57)

Tier 1-kapitaal

68 030

91 996

120 993

120 530

Tier 2-kapitaal

—

24 843

21 251

21 937

Totale kapitaal

68 030

116 839

142 244

142 234

Risicogewogen activa

656 713

589 819

534 431

629 419

Tier 1-ratio

10,4 %

15,6 %

22,6 %

19,1 %

CAD-ratio

10,4 %

19,8 %

26,6 %

22,6 %

| (109) | Volgens het samen met het herstructureringsverslag ingediende ICAAP-verslag gaat Íslandsbanki voor de periode 2012-2016 uit van de volgende kapitaalratio's, zoals hieronder aangegeven in tabel 3:

  Tabel 3


  Voorspelde kapitaalratio's voor de periode 2012-2016 en risicogewogen activa, bedragen in miljard ISK | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Risicogewogen activa | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Tier I-ratio | [20-25] % | [15-20] % | [10-20] % | [10-15] % | [10-15] % |
| CAD-ratio | [20-30] % | [15-25] % | [15-20] % | [10-20] % | [10-15] % |

(109)

Volgens het samen met het herstructureringsverslag ingediende ICAAP-verslag gaat Íslandsbanki voor de periode 2012-2016 uit van de volgende kapitaalratio's, zoals hieronder aangegeven in tabel 3:

Tabel 3

Voorspelde kapitaalratio's voor de periode 2012-2016 en risicogewogen activa, bedragen in miljard ISK

2012

2013

2014

2015

2016

Risicogewogen activa

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Tier I-ratio

[20-25] %

[15-20] %

[10-20] %

[10-15] %

[10-15] %

CAD-ratio

[20-30] %

[15-25] %

[15-20] %

[10-20] %

[10-15] %

| (110) | Volgens deze cijfers anticipeert Íslandsbanki erop om tijdens de herstructureringsperiode en daarna ruim boven de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder te blijven. [...] |
| --- | --- |

(110)

Volgens deze cijfers anticipeert Íslandsbanki erop om tijdens de herstructureringsperiode en daarna ruim boven de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder te blijven. [...]

iii)   Verwezenlijking van een bevredigende winstgevendheid

| (111) | Volgens het herstructureringsplan, en zoals weergegeven in tabel 4, was het rendement op eigen vermogen van Íslandsbanki gezond sinds de oprichting van de bank in 2008 (met uitzondering van 2011) (58).

  Tabel 4


  Rendement op eigen vermogen in het verleden










  (%) |
| --- | --- |
| | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| ROE | 17,2 | 30,0 | 28,5 | 1,5 |

(111)

Volgens het herstructureringsplan, en zoals weergegeven in tabel 4, was het rendement op eigen vermogen van Íslandsbanki gezond sinds de oprichting van de bank in 2008 (met uitzondering van 2011) (58).

Tabel 4

Rendement op eigen vermogen in het verleden

(%)

2008

2009

2010

2011

ROE

17,2

30,0

28,5

1,5

Bovendien wordt in het herstructureringsplan uitgegaan van het volgende kapitaalrendement tijdens de herstructureringsperiode en daarna (tabel 5).

Tabel 5

Prognose voor rendement op eigen vermogen

| (%) |
| --- |
| | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| ROE | [5-15] | [10-20] | [5-15] | [5-15] | [5-15] |

(%)

2012

2013

2014

2015

2016

ROE

[5-15]

[10-20]

[5-15]

[5-15]

[5-15]

| (112) | Deze prognose is het resultaat van een meer gedetailleerde financiële planning in het herstructureringsplan, waarvan de volgende aspecten het meest relevant zijn:






  — | De winst uit de belangrijkste activiteitensegmenten is naar verwachting [...]; dit is voornamelijk toe te schrijven aan de stijging van de financieringskosten en het ontbreken van een „disagio-opbrengst” vanaf 2014. |
| --- | --- | --- |

(112)

Deze prognose is het resultaat van een meer gedetailleerde financiële planning in het herstructureringsplan, waarvan de volgende aspecten het meest relevant zijn:

—

De winst uit de belangrijkste activiteitensegmenten is naar verwachting [...]; dit is voornamelijk toe te schrijven aan de stijging van de financieringskosten en het ontbreken van een „disagio-opbrengst” vanaf 2014.

| — | Tot 2016 neemt de winst in het segment markten volgens de prognoses toe van [...] naar [...] ISK, hoofdzakelijk dankzij hogere provisie- en commissie-inkomsten. |
| --- | --- |

—

Tot 2016 neemt de winst in het segment markten volgens de prognoses toe van [...] naar [...] ISK, hoofdzakelijk dankzij hogere provisie- en commissie-inkomsten.

| — | Verwacht wordt dat de netto-interestmarge [...] zal zijn in 2014 en daarna op hetzelfde peil zal blijven. |
| --- | --- |

—

Verwacht wordt dat de netto-interestmarge [...] zal zijn in 2014 en daarna op hetzelfde peil zal blijven.

| — | Het personeelsbestand zal naar verwachting dalen met [...]. |
| --- | --- |

—

Het personeelsbestand zal naar verwachting dalen met [...].

| — | Verwacht wordt dat de kosten-inkomstenratio zal dalen van 75 % in 2011 naar [...] % in 2014. |
| --- | --- |

—

Verwacht wordt dat de kosten-inkomstenratio zal dalen van 75 % in 2011 naar [...] % in 2014.

| (113) | Volgens de IJslandse autoriteiten is de uiterst solide prestatie van Íslandsbanki sinds de oprichting tot op zekere hoogte te danken aan de omstandigheid dat de leningportefeuille met een groot disagio van Glitnir werd verworven (59). Het disagio was en blijft een belangrijk deel van de inkomsten van de bank tijdens de herstructurering van de leningportefeuille. Volgens de prognose zal het disagio echter volledig zijn afgeschreven bij afronding van de herstructurering. |
| --- | --- |

(113)

Volgens de IJslandse autoriteiten is de uiterst solide prestatie van Íslandsbanki sinds de oprichting tot op zekere hoogte te danken aan de omstandigheid dat de leningportefeuille met een groot disagio van Glitnir werd verworven (59). Het disagio was en blijft een belangrijk deel van de inkomsten van de bank tijdens de herstructurering van de leningportefeuille. Volgens de prognose zal het disagio echter volledig zijn afgeschreven bij afronding van de herstructurering.

| (114) | Om deze visie te schragen hebben de IJslandse autoriteiten een berekening overgelegd (tabel 6) die een indicatie geeft van hoe de jaarlijkse resultaten eruit gezien zouden hebben zonder het disagio en andere „onregelmatige posten”, zoals de afschrijving van goodwill in verband met de Byr-transactie.

  Tabel 6


  Winst gecorrigeerd voor „onregelmatige posten”









  (ISK m) |
| --- | --- |
| | Winst voor het jaar | „Onregelmatige posten” | Winst gecorrigeerd voor „onregelmatige posten” |
| 2008 | 2 366 | – 1 543 | 14 909 |
| 2009 | 23 982 | 801 | 23 181 |
| 2010 | 29 369 | 14 507 | 14 862 |
| 2011 | 9 613 | – 11 074 | 20 687 |
| 2012 | [...] | [...] | [...] |
| 2013 | [...] | [...] | [...] |
| 2014 | [...] | — | [...] |
| 2015 | [...] | — | [...] |
| 2016 | [...] | — | [...] |

(114)

Om deze visie te schragen hebben de IJslandse autoriteiten een berekening overgelegd (tabel 6) die een indicatie geeft van hoe de jaarlijkse resultaten eruit gezien zouden hebben zonder het disagio en andere „onregelmatige posten”, zoals de afschrijving van goodwill in verband met de Byr-transactie.

Tabel 6

Winst gecorrigeerd voor „onregelmatige posten”

(ISK m)

Winst voor het jaar

„Onregelmatige posten”

Winst gecorrigeerd voor „onregelmatige posten”

2008

2 366

– 1 543

14 909

2009

23 982

801

23 181

2010

29 369

14 507

14 862

2011

9 613

– 11 074

20 687

2012

[...]

[...]

[...]

2013

[...]

[...]

[...]

2014

[...]

—

[...]

2015

[...]

—

[...]

2016

[...]

—

[...]

| (115) | Afgaande op deze gegevens zou de bank nog altijd winst hebben gemaakt en zou dat tijdens de herstructureringsperiode zijn blijven doen, ook zonder het disagio (60). Het is evenwel niet duidelijk of beide bovengenoemde aspecten van het „groot disagio” in deze cijfers zijn meegenomen. |
| --- | --- |

(115)

Afgaande op deze gegevens zou de bank nog altijd winst hebben gemaakt en zou dat tijdens de herstructureringsperiode zijn blijven doen, ook zonder het disagio (60). Het is evenwel niet duidelijk of beide bovengenoemde aspecten van het „groot disagio” in deze cijfers zijn meegenomen.

iv)   Totstandbrenging en behoud van een sterke liquiditeitspositie

| (116) | Wat de liquiditeit aangaat vereist de IJslandse financiële toezichthouder dat de contanten of geldwaarden 5 % van de direct opeisbare deposito's moeten bedragen en dat de banken bestand moeten zijn tegen het onmiddellijk wegstromen van 20 % van de deposito's. Daarnaast stelt de IJslandse Centrale Bank regels aan de liquiditeit van kredietinstellingen (61), volgens welke de liquide middelen en vlottende passiva van die instellingen worden ingedeeld naar type en vervaldag en worden gewogen naar risico. De liquide middelen van kredietinstellingen moeten hoger zijn dan de passiva voor de komende drie maanden. Verder houden de regels een bepaalde stresstest in waarbij een disagio wordt toegepast op verscheidene vermogensposten, en waarbij enerzijds wordt aangenomen dat aan alle verplichtingen moet zijn voldaan op de vervaldag, en anderzijds dat een deel van andere verplichtingen, zoals deposito's, moet worden betaald op korte termijn of zonder dat er een bepaalde termijn is gesteld. |
| --- | --- |

(116)

Wat de liquiditeit aangaat vereist de IJslandse financiële toezichthouder dat de contanten of geldwaarden 5 % van de direct opeisbare deposito's moeten bedragen en dat de banken bestand moeten zijn tegen het onmiddellijk wegstromen van 20 % van de deposito's. Daarnaast stelt de IJslandse Centrale Bank regels aan de liquiditeit van kredietinstellingen (61), volgens welke de liquide middelen en vlottende passiva van die instellingen worden ingedeeld naar type en vervaldag en worden gewogen naar risico. De liquide middelen van kredietinstellingen moeten hoger zijn dan de passiva voor de komende drie maanden. Verder houden de regels een bepaalde stresstest in waarbij een disagio wordt toegepast op verscheidene vermogensposten, en waarbij enerzijds wordt aangenomen dat aan alle verplichtingen moet zijn voldaan op de vervaldag, en anderzijds dat een deel van andere verplichtingen, zoals deposito's, moet worden betaald op korte termijn of zonder dat er een bepaalde termijn is gesteld.

| (117) | Zoals blijkt uit de figuren A en B, voldeden de liquiditeitsreserves van Íslandsbanki in 2009, 2010 en 2011 aan de eisen van de IJslandse financiële toezichthouder.

  Figuren A en B


  Vervulling van liquiditeitseisen van de IJslandse financiële toezichthouder door Íslandsbanki |
| --- | --- |

(117)

Zoals blijkt uit de figuren A en B, voldeden de liquiditeitsreserves van Íslandsbanki in 2009, 2010 en 2011 aan de eisen van de IJslandse financiële toezichthouder.

Figuren A en B

Vervulling van liquiditeitseisen van de IJslandse financiële toezichthouder door Íslandsbanki

| (118) | Uit figuur C blijkt dat de liquiditeitsratio's van Íslandsbanki in 2010 en 2011 verbeterden voor passiva met vervaldag binnen de komende drie en zes maanden, terwijl de indicator voor twaalf maanden eerder gelijk bleef.
  [...]

  [Grafiek met liquiditeitsratio's van Íslandsbanki

  Waarden niet openbaar gemaakt om redenen van geheimhouding]

  Figuur C


  Historische liquiditeitsratio's:







  — | Liquiditeitsratio A toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende drie maanden |
| --- | --- | --- |

(118)

Uit figuur C blijkt dat de liquiditeitsratio's van Íslandsbanki in 2010 en 2011 verbeterden voor passiva met vervaldag binnen de komende drie en zes maanden, terwijl de indicator voor twaalf maanden eerder gelijk bleef.

[...]

[Grafiek met liquiditeitsratio's van Íslandsbanki

Waarden niet openbaar gemaakt om redenen van geheimhouding]

Figuur C

Historische liquiditeitsratio's:

—

Liquiditeitsratio A toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende drie maanden

| — | Liquiditeitsratio B toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende zes maanden |
| --- | --- |

—

Liquiditeitsratio B toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende zes maanden

| — | Liquiditeitsratio C toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende twaalf maanden |
| --- | --- |

—

Liquiditeitsratio C toont de dekking van passiva met vervaldag binnen de komende twaalf maanden

| (119) | De verwachte ontwikkeling van de liquiditeitspositie van Íslandsbanki, met name in geval van een stresssituatie, wordt hieronder verder besproken. |
| --- | --- |

(119)

De verwachte ontwikkeling van de liquiditeitspositie van Íslandsbanki, met name in geval van een stresssituatie, wordt hieronder verder besproken.

v)   Afronding van de herstructurering van de leningportefeuille, zowel voor huishoudens als bedrijven

| (120) | Vóór de financiële crises in 2008 nam de schuldenlast van de particuliere en zakelijke klanten van de bank steeds grotere proporties aan. Toen de economie en vooral de vastgoedprijzen daalden als direct gevolg van de crisis, konden de plotseling onder te hoge schulden gebukt gaande klanten in veel gevallen de rente op hun leningen niet langer betalen noch hun schuld aflossen, en werd hun eigen vermogen negatief. Afgezien van de algemene bedreiging van de economische welvaart van IJsland werd de plotselinge verslechtering die optrad in de leningportefeuille van de bank een ernstig risico voor haar levensvatbaarheid. Daarom werd de herstructurering van de particuliere en zakelijke leningportefeuilles (schuldafbouw), zoals weergegeven in het herstructureringsplan, een prioriteit voor Íslandsbanki. |
| --- | --- |

(120)

Vóór de financiële crises in 2008 nam de schuldenlast van de particuliere en zakelijke klanten van de bank steeds grotere proporties aan. Toen de economie en vooral de vastgoedprijzen daalden als direct gevolg van de crisis, konden de plotseling onder te hoge schulden gebukt gaande klanten in veel gevallen de rente op hun leningen niet langer betalen noch hun schuld aflossen, en werd hun eigen vermogen negatief. Afgezien van de algemene bedreiging van de economische welvaart van IJsland werd de plotselinge verslechtering die optrad in de leningportefeuille van de bank een ernstig risico voor haar levensvatbaarheid. Daarom werd de herstructurering van de particuliere en zakelijke leningportefeuilles (schuldafbouw), zoals weergegeven in het herstructureringsplan, een prioriteit voor Íslandsbanki.

| (121) | Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Íslandsbanki specifieke schuldverlichtingsprogramma's ontwikkeld en op het vlak van algemene maatregelen in dit verband samengewerkt met de staat en andere banken (bv. de hypotheekaanpassing van 110 %) (62). |
| --- | --- |

(121)

Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Íslandsbanki specifieke schuldverlichtingsprogramma's ontwikkeld en op het vlak van algemene maatregelen in dit verband samengewerkt met de staat en andere banken (bv. de hypotheekaanpassing van 110 %) (62).

| (122) | Op basis van informatie die in november 2010 is gecompileerd, heeft Íslandsbanki een schets van de door haar gehanteerde herstructureringsmethoden overgelegd aan de Autoriteit. In die methoden wordt onderscheid gemaakt tussen schuldherstructurering voor bedrijven en schuldherstructurering voor huishoudens en individuele personen. Terwijl voor grotere bedrijven oplossingen op maat worden uitgewerkt, bestaat het aanbod aan het mkb in een aanpassing van de hoofdsom en/of een aanpassing van de uitstaande schuld/rente aan ofwel de waarde van de activa in het bedrijf, ofwel de vrije kasstroom. |
| --- | --- |

(122)

Op basis van informatie die in november 2010 is gecompileerd, heeft Íslandsbanki een schets van de door haar gehanteerde herstructureringsmethoden overgelegd aan de Autoriteit. In die methoden wordt onderscheid gemaakt tussen schuldherstructurering voor bedrijven en schuldherstructurering voor huishoudens en individuele personen. Terwijl voor grotere bedrijven oplossingen op maat worden uitgewerkt, bestaat het aanbod aan het mkb in een aanpassing van de hoofdsom en/of een aanpassing van de uitstaande schuld/rente aan ofwel de waarde van de activa in het bedrijf, ofwel de vrije kasstroom.

| (123) | Huishoudens en individuele personen wordt een verscheidenheid aan herstructureringsopties geboden, waaronder betaalvakanties, langere looptijden en flexibele betalingsregelingen. |
| --- | --- |

(123)

Huishoudens en individuele personen wordt een verscheidenheid aan herstructureringsopties geboden, waaronder betaalvakanties, langere looptijden en flexibele betalingsregelingen.

| (124) | Om de voortgang bij de herstructurering te bewaken heeft Íslandsbanki daarnaast ook een zogeheten „Restructuring Dashboard” ontwikkeld, dat eveneens aan de Autoriteit is overgelegd. |
| --- | --- |

(124)

Om de voortgang bij de herstructurering te bewaken heeft Íslandsbanki daarnaast ook een zogeheten „Restructuring Dashboard” ontwikkeld, dat eveneens aan de Autoriteit is overgelegd.

| (125) | Volgens de IJslandse autoriteiten, en bepaalde onverwachte gebeurtenissen zoals het recente arrest van het IJslandse Hooggerechtshof over FX-leningen ten spijt, zal Íslandsbanki de herstructurering van haar zakelijke leningportefeuille eind 2012 hebben afgerond (2013 voor retailbankieren). Het is de bedoeling dat de aanpassing van de rentevoeten voor hypotheken eind 2014 zal zijn voltooid. |
| --- | --- |

(125)

Volgens de IJslandse autoriteiten, en bepaalde onverwachte gebeurtenissen zoals het recente arrest van het IJslandse Hooggerechtshof over FX-leningen ten spijt, zal Íslandsbanki de herstructurering van haar zakelijke leningportefeuille eind 2012 hebben afgerond (2013 voor retailbankieren). Het is de bedoeling dat de aanpassing van de rentevoeten voor hypotheken eind 2014 zal zijn voltooid.

vi)   Verbetering van de financieringsstrategie

| (126) | Íslandsbanki's depositobasis is sinds de oprichting redelijk stabiel gebleven op een niveau van rond de 400 miljard ISK en eind 2011 gestegen naar 535 miljard ISK door de fusie met Byr. Op dit moment bedragen de deposito's bijna 80 % van de totale passiva. |
| --- | --- |

(126)

Íslandsbanki's depositobasis is sinds de oprichting redelijk stabiel gebleven op een niveau van rond de 400 miljard ISK en eind 2011 gestegen naar 535 miljard ISK door de fusie met Byr. Op dit moment bedragen de deposito's bijna 80 % van de totale passiva.

| (127) | In 2010 en 2011 lag de deposito-leningverhouding van de bank rond en boven 80 %. Íslandsbanki gaat ervan uit dat de huidige lage depositorentes een stimulans voor beleggers zullen zijn om een deel van hun middelen over te hevelen naar beter renderende beleggingen naarmate er economisch herstel optreedt en de risicobereidheid toeneemt. Als gevolg daarvan voorziet de bank een mogelijke daling van de deposito-leningverhouding naar ongeveer [...] % in 2016. De deposito's in buitenlandse valuta's zullen naar verwachting [...] zijn. Íslandsbanki streeft naar een geleidelijke diversificatie van haar financieringsmix. |
| --- | --- |

(127)

In 2010 en 2011 lag de deposito-leningverhouding van de bank rond en boven 80 %. Íslandsbanki gaat ervan uit dat de huidige lage depositorentes een stimulans voor beleggers zullen zijn om een deel van hun middelen over te hevelen naar beter renderende beleggingen naarmate er economisch herstel optreedt en de risicobereidheid toeneemt. Als gevolg daarvan voorziet de bank een mogelijke daling van de deposito-leningverhouding naar ongeveer [...] % in 2016. De deposito's in buitenlandse valuta's zullen naar verwachting [...] zijn. Íslandsbanki streeft naar een geleidelijke diversificatie van haar financieringsmix.

| (128) | [...] (63). |
| --- | --- |

(128)

[...] (63).

| (129) | Wat de financieringsbehoeften in ISK betreft, [...]. Anderzijds was Íslandsbanki de eerste IJslandse bank die een gedekte obligatie uitgaf. De eerste uitgifte vond plaats in december 2011, een aan de CPI (64) gekoppelde uitgifte ter waarde van 4 miljard ISK. De uitgifte werd goed ontvangen door institutionele beleggers en overtekend. Íslandsbanki verwacht in 2012 kortlopend papier te kunnen uitgeven en de huidige uitgifte van gedekte obligaties met 10 miljard ISK per jaar te kunnen uitbreiden. [...]. |
| --- | --- |

(129)

Wat de financieringsbehoeften in ISK betreft, [...]. Anderzijds was Íslandsbanki de eerste IJslandse bank die een gedekte obligatie uitgaf. De eerste uitgifte vond plaats in december 2011, een aan de CPI (64) gekoppelde uitgifte ter waarde van 4 miljard ISK. De uitgifte werd goed ontvangen door institutionele beleggers en overtekend. Íslandsbanki verwacht in 2012 kortlopend papier te kunnen uitgeven en de huidige uitgifte van gedekte obligaties met 10 miljard ISK per jaar te kunnen uitbreiden. [...].

| (130) | Volgens het herstructureringsplan zal de wijziging in de financieringsmix leiden tot een stijging van de financieringskosten in de geplande periode. De kosten van leningen worden verondersteld circa [...] basispunten boven de basisrente voor de mix van de bank van CPI-geïndexeerde obligaties te liggen, en op [...] basispunten voor niet-geïndexeerde obligaties; de kosten van deposito's liggen circa [...] basispunten boven de basisrente. |
| --- | --- |

(130)

Volgens het herstructureringsplan zal de wijziging in de financieringsmix leiden tot een stijging van de financieringskosten in de geplande periode. De kosten van leningen worden verondersteld circa [...] basispunten boven de basisrente voor de mix van de bank van CPI-geïndexeerde obligaties te liggen, en op [...] basispunten voor niet-geïndexeerde obligaties; de kosten van deposito's liggen circa [...] basispunten boven de basisrente.

vii)   Kostenefficiëntie

| (131) | Volgens het herstructureringsplan blijft Íslandsbanki zich richten op verdere efficiëntie en stroomlijning van haar activiteiten als tegenwicht voor de gestegen infrastructuurkosten, die zijn ontstaan door strengere controles van de regelgever en hogere belastingen. De bank stelt dat in 2011 grote inspanningen zijn geleverd om de kostenefficiëntie te verbeteren, maar benadrukt dat dit een langetermijnproject is dat aanpassingen in processen en voortdurende analyse vereist. Volgens het herstructureringsplan zal ook in 2012 veel aandacht worden besteed aan kostenbewustzijn, evenals aan kostenverlaging en kostenanalyse, waarbij de interne procedures van de bank tegen het licht zullen worden gehouden en waar nodig zullen worden verbeterd. Zoals hierboven aangegeven zullen deze maatregelen, naast de inkrimping van het personeelsbestand, naar verwachting leiden tot een daling van de kosten-inkomstenratio van 75 % in 2011 tot [...] % in 2014. |
| --- | --- |

(131)

Volgens het herstructureringsplan blijft Íslandsbanki zich richten op verdere efficiëntie en stroomlijning van haar activiteiten als tegenwicht voor de gestegen infrastructuurkosten, die zijn ontstaan door strengere controles van de regelgever en hogere belastingen. De bank stelt dat in 2011 grote inspanningen zijn geleverd om de kostenefficiëntie te verbeteren, maar benadrukt dat dit een langetermijnproject is dat aanpassingen in processen en voortdurende analyse vereist. Volgens het herstructureringsplan zal ook in 2012 veel aandacht worden besteed aan kostenbewustzijn, evenals aan kostenverlaging en kostenanalyse, waarbij de interne procedures van de bank tegen het licht zullen worden gehouden en waar nodig zullen worden verbeterd. Zoals hierboven aangegeven zullen deze maatregelen, naast de inkrimping van het personeelsbestand, naar verwachting leiden tot een daling van de kosten-inkomstenratio van 75 % in 2011 tot [...] % in 2014.

viii)   Verbetering van het ondernemingsbestuur en het risicobeheer

| (132) | Íslandsbanki heeft de Autoriteit ervan in kennis gesteld dat het afstemmen van de ondernemingsbestuursstructuren en -processen op nationale en internationale beste praktijken een van haar prioriteiten is. Met het oog hierop heeft Íslandsbanki een afdeling Risicobeheer en kredietbewaking in het leven geroepen. Aangezien deze afdeling zich bezighoudt met alle kwesties dienaangaande, raken haar werkzaamheden aan de alledaagse processen op alle afdelingen van de bank. In 2011 publiceerde Íslandsbanki voor het eerst een uitgebreid „Risk Book” (65), samen met het jaarverslag. Het jaarlijks te publiceren Risk Book geeft extra informatie over het risicobeheerkader, de kapitaalstructuur, de kapitaaltoereikendheid en de risicobeoordelingsprocessen van de bank, alsmede over de substantiële risico's waaraan zij blootstaat. |
| --- | --- |

(132)

Íslandsbanki heeft de Autoriteit ervan in kennis gesteld dat het afstemmen van de ondernemingsbestuursstructuren en -processen op nationale en internationale beste praktijken een van haar prioriteiten is. Met het oog hierop heeft Íslandsbanki een afdeling Risicobeheer en kredietbewaking in het leven geroepen. Aangezien deze afdeling zich bezighoudt met alle kwesties dienaangaande, raken haar werkzaamheden aan de alledaagse processen op alle afdelingen van de bank. In 2011 publiceerde Íslandsbanki voor het eerst een uitgebreid „Risk Book” (65), samen met het jaarverslag. Het jaarlijks te publiceren Risk Book geeft extra informatie over het risicobeheerkader, de kapitaalstructuur, de kapitaaltoereikendheid en de risicobeoordelingsprocessen van de bank, alsmede over de substantiële risico's waaraan zij blootstaat.

3.4.8.   Vermogen om levensvatbaarheid te realiseren in een uitgangsscenario en een stressscenario

| (133) | Onder verwijzing naar het ICAAP-verslag hebben de IJslandse autoriteiten in het herstructureringsplan een stressscenario voor Íslandsbanki opgenomen om aan te tonen dat Íslandsbanki in staat is ook op de lange termijn levensvatbaar te blijven. |
| --- | --- |

(133)

Onder verwijzing naar het ICAAP-verslag hebben de IJslandse autoriteiten in het herstructureringsplan een stressscenario voor Íslandsbanki opgenomen om aan te tonen dat Íslandsbanki in staat is ook op de lange termijn levensvatbaar te blijven.

3.4.8.1.   Het uitgangsscenario

| (134) | Samen met de aannamen waarop het is gebaseerd, vormt het hierboven beschreven herstructureringsplan het uitgangsscenario. |
| --- | --- |

(134)

Samen met de aannamen waarop het is gebaseerd, vormt het hierboven beschreven herstructureringsplan het uitgangsscenario.

3.4.8.2.   Het stressscenario

| (135) | In punt 5.9.3 van het herstructureringsplan heeft Íslandsbanki verwezen naar een stressscenario dat is uiteengezet in het op 1 april 2012 bij de IJslandse financiële toezichthouder ingediende ICAAP-verslag. |
| --- | --- |

(135)

In punt 5.9.3 van het herstructureringsplan heeft Íslandsbanki verwezen naar een stressscenario dat is uiteengezet in het op 1 april 2012 bij de IJslandse financiële toezichthouder ingediende ICAAP-verslag.

| (136) | De voornaamste bevinding van het ICAAP-verslag uit 2012 is dat de kapitalisatie van Íslandsbanki ruimschoots voldoet aan de interne en externe minimumeisen en verder gaat dan wat beschouwd kan worden als een langetermijndoelstelling voor een bank die opereert onder „normale” bedrijfsomstandigheden. Volgens het verslag wijzen de interne minimale kapitaaleisen en de resultaten van de stresstests die zijn uitgevoerd in het kader van het lopende ICAAP erop dat de in het vijfjarig bedrijfsplan voorziene dividenduitkeringen redelijk lijken. |
| --- | --- |

(136)

De voornaamste bevinding van het ICAAP-verslag uit 2012 is dat de kapitalisatie van Íslandsbanki ruimschoots voldoet aan de interne en externe minimumeisen en verder gaat dan wat beschouwd kan worden als een langetermijndoelstelling voor een bank die opereert onder „normale” bedrijfsomstandigheden. Volgens het verslag wijzen de interne minimale kapitaaleisen en de resultaten van de stresstests die zijn uitgevoerd in het kader van het lopende ICAAP erop dat de in het vijfjarig bedrijfsplan voorziene dividenduitkeringen redelijk lijken.

| (137) | Volgens het ICAAP-verslag moet de besluitvorming over jaarlijkse dividenduitkeringen steunen op een actuele analyse van de kapitaaltoereikendheid en moet daarin ook de liquiditeitspositie van de bank worden meegenomen. |
| --- | --- |

(137)

Volgens het ICAAP-verslag moet de besluitvorming over jaarlijkse dividenduitkeringen steunen op een actuele analyse van de kapitaaltoereikendheid en moet daarin ook de liquiditeitspositie van de bank worden meegenomen.

| (138) | Volgens het ICAAP-verslag ligt de minimale kapitaalratio voor de bank tussen [...] % — [...] % van de risicogewogen activa. Voor eind 2012 wordt het minimaal benodigde kapitaal geschat op [...] miljard ISK, waarvan [...] miljard ISK vereist is onder pijler 2a in verband met risicofactoren die niet afgedekt zijn dan wel te laag zijn ingeschat onder pijler 1. In werkelijkheid bedroeg de kapitaalratio van de bank eind 2011 echter 22,6 %. Uit de stresstests komt naar voren dat een deel van het kapitaaloverschot nodig is om mogelijke tegenvallers voor de bank op te vangen, maar een geleidelijke uitbetaling van het kapitaaloverschot in de vorm van dividend valt redelijkerwijs te verwachten. Het kapitaal dat nodig wordt geacht om eventuele tegenvallers in een stresssituatie te ondervangen, is [...] miljard ISK aan het begin van 2012, en het kapitaaloverschot aan het eind van 2012 is [...] miljard, zoals weergegeven in tabel 7:

  Tabel 7


  Overzicht ICAAP-versla










  (miljard ISK) |
| --- | --- |
| | Pijler 1 (66) | Pijler 2a (67) | Pijler 2b | Vereiste CAD |
| | Minimumeisen | Opslag | Stresstest | Alle niveaus tezamen |
| Kredietrisico | [...] | [...] | | [...] |
| Marktrisico | [...] | [...] | | [...] |
| Operationeel risico | [...] | | | [...] |
| Concentratierisico | | [...] | | [...] |
| Krachtens pijler (1 en 2a) vereist minimumkapitaal | [...] | [...] | | [...] |
| Stresstest | | | [...] | [...] |
| Vereiste CAD | [...] | [...] | [...] | [...] |
| CAD vanaf (eind 2012) | | | | [...] |
| Kapitaaloverschot | | | | [...] |

(138)

Volgens het ICAAP-verslag ligt de minimale kapitaalratio voor de bank tussen [...] % — [...] % van de risicogewogen activa. Voor eind 2012 wordt het minimaal benodigde kapitaal geschat op [...] miljard ISK, waarvan [...] miljard ISK vereist is onder pijler 2a in verband met risicofactoren die niet afgedekt zijn dan wel te laag zijn ingeschat onder pijler 1. In werkelijkheid bedroeg de kapitaalratio van de bank eind 2011 echter 22,6 %. Uit de stresstests komt naar voren dat een deel van het kapitaaloverschot nodig is om mogelijke tegenvallers voor de bank op te vangen, maar een geleidelijke uitbetaling van het kapitaaloverschot in de vorm van dividend valt redelijkerwijs te verwachten. Het kapitaal dat nodig wordt geacht om eventuele tegenvallers in een stresssituatie te ondervangen, is [...] miljard ISK aan het begin van 2012, en het kapitaaloverschot aan het eind van 2012 is [...] miljard, zoals weergegeven in tabel 7:

Tabel 7

Overzicht ICAAP-versla

(miljard ISK)

Pijler 1 (66)

Pijler 2a (67)

Pijler 2b

Vereiste CAD

Minimumeisen

Opslag

Stresstest

Alle niveaus tezamen

Kredietrisico

[...]

[...]

[...]

Marktrisico

[...]

[...]

[...]

Operationeel risico

[...]

[...]

Concentratierisico

[...]

[...]

Krachtens pijler (1 en 2a) vereist minimumkapitaal

[...]

[...]

[...]

Stresstest

[...]

[...]

Vereiste CAD

[...]

[...]

[...]

[...]

CAD vanaf (eind 2012)

[...]

Kapitaaloverschot

[...]

| (139) | In het ICAAP-verslag heeft Íslandsbanki een beoordeling gemaakt van de totale verliezen die mogelijk voortvloeien uit het kredietrisico, het marktrisico (in de handelsportefeuille en in de bankportefeuille), het operationele risico, het bedrijfsrisico (effect van hogere financieringskosten en een lagere vermindering van de operationele kosten, en het effect van [...] % minder groei van de marktopbrengsten) en het juridische en politieke risico (bv. het effect van het recente arrest van het Hooggerechtshof over FX-leningen, geen extra herstel van de zakelijke portefeuille (zeevis, week-, schaal- en schelpdieren) en andere juridische en politieke risicofactoren. |
| --- | --- |

(139)

In het ICAAP-verslag heeft Íslandsbanki een beoordeling gemaakt van de totale verliezen die mogelijk voortvloeien uit het kredietrisico, het marktrisico (in de handelsportefeuille en in de bankportefeuille), het operationele risico, het bedrijfsrisico (effect van hogere financieringskosten en een lagere vermindering van de operationele kosten, en het effect van [...] % minder groei van de marktopbrengsten) en het juridische en politieke risico (bv. het effect van het recente arrest van het Hooggerechtshof over FX-leningen, geen extra herstel van de zakelijke portefeuille (zeevis, week-, schaal- en schelpdieren) en andere juridische en politieke risicofactoren.

| (140) | Verder heeft Íslandsbanki een stresstest uitgevoerd naar de liquiditeitsratio van de bank. Hierbij is Íslandsbanki uitgegaan van een basis-stressscenario (68) en een ernstiger stressscenario, waarbij de verschillende bronnen van in- en uitgaande kasstromen aan een uiteenlopende mate van stress zijn blootgesteld. Gebleken is dat de bank goed gepositioneerd is om onverwachte onderbrekingen in de stroom van liquide middelen te ondervangen. |
| --- | --- |

(140)

Verder heeft Íslandsbanki een stresstest uitgevoerd naar de liquiditeitsratio van de bank. Hierbij is Íslandsbanki uitgegaan van een basis-stressscenario (68) en een ernstiger stressscenario, waarbij de verschillende bronnen van in- en uitgaande kasstromen aan een uiteenlopende mate van stress zijn blootgesteld. Gebleken is dat de bank goed gepositioneerd is om onverwachte onderbrekingen in de stroom van liquide middelen te ondervangen.

3.4.9.   Exitstrategie/terugbetaling aan de staat

| (141) | Zoals hierboven beschreven loopt de Tier II-kapitaalinbreng tien jaar vanaf december 2009. Wat de rentevergoeding betreft is er een clausule in de betreffende overeenkomst opgenomen voor een rentestijging na vijf jaar (d.w.z. 2014), van 400 naar 500 basispunten boven Euribor. Volgens de IJslandse autoriteiten moet deze stijging als stimulans voor de bank werken om dit kapitaal vanaf dat moment terug te betalen. |
| --- | --- |

(141)

Zoals hierboven beschreven loopt de Tier II-kapitaalinbreng tien jaar vanaf december 2009. Wat de rentevergoeding betreft is er een clausule in de betreffende overeenkomst opgenomen voor een rentestijging na vijf jaar (d.w.z. 2014), van 400 naar 500 basispunten boven Euribor. Volgens de IJslandse autoriteiten moet deze stijging als stimulans voor de bank werken om dit kapitaal vanaf dat moment terug te betalen.

| (142) | Evenals andere staatsdeelnemingen in financiële ondernemingen wordt het belang van 5 % dat de staat aanhoudt in Íslandsbanki, beheerd door het orgaan voor de financiële investeringen van de IJslandse staat (ISFI) (69). Op grond van de staatsbegroting voor 2012 is de regering gemachtigd de belangen die zij momenteel heeft in spaarbanken te verkopen, maar er is nog geen besluit genomen over de verkoop van de staatsdeelnemingen in de drie grote commerciële banken. Door de verantwoordelijke ministers is een werkgroep ingesteld, die moet nagaan hoe het aandelenbezit in de commerciële banken van de hand kan worden gedaan. De regering heeft aangegeven dat het niet haar bedoeling is de deelneming in Landsbankinn terug te brengen tot minder dan twee derde van het aandelenkapitaal van de bank, maar dat de belangen in Íslandsbanki en Arion Bank spoedig te koop zouden kunnen worden aangeboden of integraal, mét de banken, verkocht zouden kunnen worden, mochten hun meerderheidseigenaren besluiten tot verkoop, mits er een oplossing wordt gevonden voor bepaalde problemen (70). |
| --- | --- |

(142)

Evenals andere staatsdeelnemingen in financiële ondernemingen wordt het belang van 5 % dat de staat aanhoudt in Íslandsbanki, beheerd door het orgaan voor de financiële investeringen van de IJslandse staat (ISFI) (69). Op grond van de staatsbegroting voor 2012 is de regering gemachtigd de belangen die zij momenteel heeft in spaarbanken te verkopen, maar er is nog geen besluit genomen over de verkoop van de staatsdeelnemingen in de drie grote commerciële banken. Door de verantwoordelijke ministers is een werkgroep ingesteld, die moet nagaan hoe het aandelenbezit in de commerciële banken van de hand kan worden gedaan. De regering heeft aangegeven dat het niet haar bedoeling is de deelneming in Landsbankinn terug te brengen tot minder dan twee derde van het aandelenkapitaal van de bank, maar dat de belangen in Íslandsbanki en Arion Bank spoedig te koop zouden kunnen worden aangeboden of integraal, mét de banken, verkocht zouden kunnen worden, mochten hun meerderheidseigenaren besluiten tot verkoop, mits er een oplossing wordt gevonden voor bepaalde problemen (70).

| (143) | Er is nog geen beroep gedaan op de speciale liquiditeitsfaciliteit, die slechts tot september 2012 beschikbaar is. De IJslandse autoriteiten zijn voornemens de regeringsverklaring over de allesomvattende depositogarantie in de nabije toekomst in te trekken, vóór de afschaffing van de kapitaalcontroles. |
| --- | --- |

(143)

Er is nog geen beroep gedaan op de speciale liquiditeitsfaciliteit, die slechts tot september 2012 beschikbaar is. De IJslandse autoriteiten zijn voornemens de regeringsverklaring over de allesomvattende depositogarantie in de nabije toekomst in te trekken, vóór de afschaffing van de kapitaalcontroles.

| (144) | De obligatie in het kader van de Straumur-overeenkomst, die eind maart 2013 zou vervallen, werd begin 2012 volledig door Straumur afbetaald. Op dat moment kwam een einde aan de overname, door de staat, van het risico betreffende de toereikendheid van de onderliggende activa. |
| --- | --- |

(144)

De obligatie in het kader van de Straumur-overeenkomst, die eind maart 2013 zou vervallen, werd begin 2012 volledig door Straumur afbetaald. Op dat moment kwam een einde aan de overname, door de staat, van het risico betreffende de toereikendheid van de onderliggende activa.

4.   GRONDEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE EN DE MIDDELS DE BYR-BESLUITEN TIJDELIJK GOEDGEKEURDE MAATREGELEN

| (145) | In het besluit tot inleiding van de procedure kwam de Autoriteit tot de voorlopige conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om Íslandsbanki te kapitaliseren, en de liquiditeitsfaciliteit, staatssteun in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden. Voorts kon zij niet uitsluiten dat er sprake was van staatssteun bij de depositogarantie en de Straumur-overeenkomst. Het besluit tot inleiding van de procedure had geen betrekking op de steunmaatregelen in verband met de verwerving van Byr, die door de Autoriteit tijdelijk werden goedgekeurd in de Byr-besluiten. In dit besluit zal de Autoriteit een definitief standpunt innemen over die maatregelen, die hun invloed op deze beoordeling blijven doen gelden. |
| --- | --- |

(145)

In het besluit tot inleiding van de procedure kwam de Autoriteit tot de voorlopige conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om Íslandsbanki te kapitaliseren, en de liquiditeitsfaciliteit, staatssteun in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden. Voorts kon zij niet uitsluiten dat er sprake was van staatssteun bij de depositogarantie en de Straumur-overeenkomst. Het besluit tot inleiding van de procedure had geen betrekking op de steunmaatregelen in verband met de verwerving van Byr, die door de Autoriteit tijdelijk werden goedgekeurd in de Byr-besluiten. In dit besluit zal de Autoriteit een definitief standpunt innemen over die maatregelen, die hun invloed op deze beoordeling blijven doen gelden.

| (146) | Ten aanzien van de verenigbaarheid van de in het besluit tot inleiding van de procedure beoordeelde maatregelen oordeelde de Autoriteit dat slechts een definitief standpunt kon worden ingenomen op basis van een herstructureringsplan, dat nog niet was ingediend toen de Autoriteit de formele onderzoekprocedure op 15 december 2010 inleidde. Met name vanwege het feit dat er meer dan een jaar na de oprichting van Íslandsbanki nog altijd geen herstructureringsplan lag, had de Autoriteit twijfels over de verenigbaarheid van de steun. |
| --- | --- |

(146)

Ten aanzien van de verenigbaarheid van de in het besluit tot inleiding van de procedure beoordeelde maatregelen oordeelde de Autoriteit dat slechts een definitief standpunt kon worden ingenomen op basis van een herstructureringsplan, dat nog niet was ingediend toen de Autoriteit de formele onderzoekprocedure op 15 december 2010 inleidde. Met name vanwege het feit dat er meer dan een jaar na de oprichting van Íslandsbanki nog altijd geen herstructureringsplan lag, had de Autoriteit twijfels over de verenigbaarheid van de steun.

4.1.   Opmerkingen van de belanghebbenden

| (147) | De Autoriteit ontving een verklaring namens de schuldeisers van de vroegere bank, waarin zij onderstreepten dat zij beschouwd moesten worden als belanghebbenden en kenbaar maakten dat zij in een later stadium eventueel verdere opmerkingen zouden maken. |
| --- | --- |

(147)

De Autoriteit ontving een verklaring namens de schuldeisers van de vroegere bank, waarin zij onderstreepten dat zij beschouwd moesten worden als belanghebbenden en kenbaar maakten dat zij in een later stadium eventueel verdere opmerkingen zouden maken.

4.2.   Opmerkingen van de IJslandse autoriteiten

| (148) | De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen die zijn getroffen bij de oprichting van New Glitnir Bank, thans Íslandsbanki genaamd, staatssteun vormen. Naar hun mening zijn deze maatregelen evenwel verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst, aangezien zij noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. De IJslandse autoriteiten zijn van oordeel dat de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming zijn met de beginselen zoals uiteengezet in de richtsnoeren van de Autoriteit inzake staatssteun, waarbij zij aanvoeren dat de steun noodzakelijk is en niet hoger dan het minimaal benodigde bedrag. |
| --- | --- |

(148)

De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen die zijn getroffen bij de oprichting van New Glitnir Bank, thans Íslandsbanki genaamd, staatssteun vormen. Naar hun mening zijn deze maatregelen evenwel verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst, aangezien zij noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. De IJslandse autoriteiten zijn van oordeel dat de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming zijn met de beginselen zoals uiteengezet in de richtsnoeren van de Autoriteit inzake staatssteun, waarbij zij aanvoeren dat de steun noodzakelijk is en niet hoger dan het minimaal benodigde bedrag.

| (149) | Voorts benadrukken de IJslandse autoriteiten dat de voormalige aandeelhouders van Glitnir Bank al hun aandelen hebben verloren en geen compensatie van de staat hebben ontvangen, dat de steun zodanig is opgezet dat de nadelige gevolgen ervan voor concurrenten zo klein mogelijk zijn en dat de voorwaarden van de leningen (het Tier II-kapitaal) vergelijkbaar zijn met de markttarieven. |
| --- | --- |

(149)

Voorts benadrukken de IJslandse autoriteiten dat de voormalige aandeelhouders van Glitnir Bank al hun aandelen hebben verloren en geen compensatie van de staat hebben ontvangen, dat de steun zodanig is opgezet dat de nadelige gevolgen ervan voor concurrenten zo klein mogelijk zijn en dat de voorwaarden van de leningen (het Tier II-kapitaal) vergelijkbaar zijn met de markttarieven.

| (150) | De IJslandse autoriteiten bestrijden dat de depositogarantie staatssteun inhoudt. |
| --- | --- |

(150)

De IJslandse autoriteiten bestrijden dat de depositogarantie staatssteun inhoudt.

4.3.   Verbintenissen van de IJslandse autoriteiten

| (151) | De IJslandse autoriteiten zijn een aantal verbintenissen aangegaan, waarvan het merendeel betrekking heeft op de vervalsing van de mededinging als gevolg van de te beoordelen steun. Deze verbintenissen staan beschreven in de bijlage. |
| --- | --- |

(151)

De IJslandse autoriteiten zijn een aantal verbintenissen aangegaan, waarvan het merendeel betrekking heeft op de vervalsing van de mededinging als gevolg van de te beoordelen steun. Deze verbintenissen staan beschreven in de bijlage.

II.   BEOORDELING

1.   DE AANWEZIGHEID VAN STAATSSTEUN

| (152) | Artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst luidt als volgt:
  „Behoudens de afwijkingen waarin deze Overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze Overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”. |
| --- | --- |

(152)

Artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst luidt als volgt:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze Overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze Overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”.

| (153) | Hieronder zal de Autoriteit de volgende maatregelen (71) beoordelen:






  — | Het door de IJslandse staat aan de nieuwe bank ter beschikking gestelde aanvangskapitaal; |
| --- | --- | --- |

(153)

Hieronder zal de Autoriteit de volgende maatregelen (71) beoordelen:

—

Het door de IJslandse staat aan de nieuwe bank ter beschikking gestelde aanvangskapitaal;

| — | De (tijdelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de staat; |
| --- | --- |

—

De (tijdelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de staat;

| — | Het door de staat aanhouden van de resterende 5 % van het aandelenkapitaal na de overdracht van 95 % van het aandelenkapitaal in de nieuwe bank aan de schuldeisers van Glitnir; en |
| --- | --- |

—

Het door de staat aanhouden van de resterende 5 % van het aandelenkapitaal na de overdracht van 95 % van het aandelenkapitaal in de nieuwe bank aan de schuldeisers van Glitnir; en

| — | Het door de staat verstrekken van Tier II-kapitaal aan de nieuwe bank in de vorm van een achtergestelde schuld. |
| --- | --- |

—

Het door de staat verstrekken van Tier II-kapitaal aan de nieuwe bank in de vorm van een achtergestelde schuld.

Bovengenoemde maatregelen worden hieronder gezamenlijk aangeduid als „de kapitalisatiemaatregelen”. Daarnaast zal de Autoriteit het volgende beoordelen:

| — | De overeenkomst betreffende de speciale liquiditeitsfaciliteit; |
| --- | --- |

—

De overeenkomst betreffende de speciale liquiditeitsfaciliteit;

| — | De verklaring van de IJslandse regering volgens welke zij binnenlandse deposito's bij alle IJslandse banken volledig garandeert; en |
| --- | --- |

—

De verklaring van de IJslandse regering volgens welke zij binnenlandse deposito's bij alle IJslandse banken volledig garandeert; en

| — | De Straumur-overeenkomst. |
| --- | --- |

—

De Straumur-overeenkomst.

| (154) | De Autoriteit wijst erop dat zij Íslandsbanki heeft aangemerkt als potentiële begunstigde van de staatssteun die in het tweede Byr-besluit aan Byr is verleend, en met name van de achtergestelde lening die beschikbaar werd gehouden totdat Byr met Íslandsbanki kon samengaan. Voorts herhaalt de Autoriteit dat de tijdelijk goedgekeurde reddingsmaatregelen voor Byr, die inmiddels is gefuseerd met Íslandsbanki, staatssteun vormen waarvan de verenigbaarheid uiteindelijk afhangt van het herstructureringsplan voor de fusieonderneming. |
| --- | --- |

(154)

De Autoriteit wijst erop dat zij Íslandsbanki heeft aangemerkt als potentiële begunstigde van de staatssteun die in het tweede Byr-besluit aan Byr is verleend, en met name van de achtergestelde lening die beschikbaar werd gehouden totdat Byr met Íslandsbanki kon samengaan. Voorts herhaalt de Autoriteit dat de tijdelijk goedgekeurde reddingsmaatregelen voor Byr, die inmiddels is gefuseerd met Íslandsbanki, staatssteun vormen waarvan de verenigbaarheid uiteindelijk afhangt van het herstructureringsplan voor de fusieonderneming.

1.1.   Aanwezigheid van staatsmiddelen

| (155) | Zoals de voorlopige conclusie van de Autoriteit in het besluit tot inleiding van de procedure al luidde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen worden bekostigd met staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist. Er is eveneens duidelijk sprake van staatsmiddelen in de aan Íslandsbanki ter beschikking staande liquiditeitsfaciliteit. Wat de Straumur-overeenkomst aangaat heeft de staat het risico op zich genomen dat gelegen was in het feit dat de activa van Straumur mogelijk ontoereikend waren om de overgedragen passiva (deposito's) van de Straumur-bank te dekken. In wezen garandeerde de staat eventuele tekorten te dekken, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen met zich brengt. |
| --- | --- |

(155)

Zoals de voorlopige conclusie van de Autoriteit in het besluit tot inleiding van de procedure al luidde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen worden bekostigd met staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist. Er is eveneens duidelijk sprake van staatsmiddelen in de aan Íslandsbanki ter beschikking staande liquiditeitsfaciliteit. Wat de Straumur-overeenkomst aangaat heeft de staat het risico op zich genomen dat gelegen was in het feit dat de activa van Straumur mogelijk ontoereikend waren om de overgedragen passiva (deposito's) van de Straumur-bank te dekken. In wezen garandeerde de staat eventuele tekorten te dekken, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen met zich brengt.

| (156) | Ten aanzien van de depositogarantie onderstreept de Autoriteit a priori dat de beoordeling daarvan zich beperkt tot de hierboven beschreven aanvullende depositogarantie, die in essentie bestaat in de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledig zullen worden gedekt. |
| --- | --- |

(156)

Ten aanzien van de depositogarantie onderstreept de Autoriteit a priori dat de beoordeling daarvan zich beperkt tot de hierboven beschreven aanvullende depositogarantie, die in essentie bestaat in de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken en filialen daarvan in IJsland volledig zullen worden gedekt.

| (157) | Deze beoordeling doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van wet nr. 98/1999 en de maatregelen van de IJslandse regering en het waarborgfonds voor depositohouders en beleggers tijdens de financiële crisis met EER-wetgeving, met name Richtlijn 94/19/EG. Inzake de tenuitvoerlegging van de Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun vormen, een gebruik van staatsmiddelen om te voldoen aan de verplichtingen krachtens EER-recht in de regel geen probleem is wat artikel 61 van de EER-overeenkomst betreft. Dit besluit heeft dan ook geen betrekking op die maatregelen. |
| --- | --- |

(157)

Deze beoordeling doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van wet nr. 98/1999 en de maatregelen van de IJslandse regering en het waarborgfonds voor depositohouders en beleggers tijdens de financiële crisis met EER-wetgeving, met name Richtlijn 94/19/EG. Inzake de tenuitvoerlegging van de Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun vormen, een gebruik van staatsmiddelen om te voldoen aan de verplichtingen krachtens EER-recht in de regel geen probleem is wat artikel 61 van de EER-overeenkomst betreft. Dit besluit heeft dan ook geen betrekking op die maatregelen.

| (158) | De Autoriteit stelde in het besluit tot inleiding van de procedure dat zij nader zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse staat nauwkeurig, stellig en onvoorwaardelijk genoeg en voldoende juridisch verbindend zijn om een toezegging om staatsmiddelen ter beschikking te stellen, in te houden (72). Bij de beoordeling of aan deze criteria is voldaan, stelt de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van openbare middelen inhielden, zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat al het mogelijke heeft gedaan om depositohouders te beschermen: de staat heeft niet alleen wijzigingen aangebracht in de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat op zich geen gebruik van staatsmiddelen zou inhouden), maar heeft ook duidelijk gemaakt dat hij niet zou toestaan dat depositohouders enig verlies zouden lijden. De algemene overheidsgarantie voor alle deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken staat bovendien los van welk depositogarantiestelsel ook op basis van EER-wetgeving, daar de bescherming qua hoogte onbeperkt is en er geen financiële bijdrage wordt geleverd door de banken die van de maatregel profiteren. |
| --- | --- |

(158)

De Autoriteit stelde in het besluit tot inleiding van de procedure dat zij nader zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse staat nauwkeurig, stellig en onvoorwaardelijk genoeg en voldoende juridisch verbindend zijn om een toezegging om staatsmiddelen ter beschikking te stellen, in te houden (72). Bij de beoordeling of aan deze criteria is voldaan, stelt de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van openbare middelen inhielden, zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat al het mogelijke heeft gedaan om depositohouders te beschermen: de staat heeft niet alleen wijzigingen aangebracht in de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat op zich geen gebruik van staatsmiddelen zou inhouden), maar heeft ook duidelijk gemaakt dat hij niet zou toestaan dat depositohouders enig verlies zouden lijden. De algemene overheidsgarantie voor alle deposito's bij binnenlandse zaken- en spaarbanken staat bovendien los van welk depositogarantiestelsel ook op basis van EER-wetgeving, daar de bescherming qua hoogte onbeperkt is en er geen financiële bijdrage wordt geleverd door de banken die van de maatregel profiteren.

| (159) | De draagwijdte die de IJslandse regering geeft aan haar verklaring wordt geïllustreerd door de tussenkomst van de staat in de financiële sector sinds oktober 2008, die is ingegeven door de intentie om recht te doen aan deze verklaring. Deze tussenkomst hield maatregelen in om deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's aan Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's aan Íslandsbanki, de overname door de IJslandse Centrale Bank van de deposito's van vijf spaarbanken bij Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's bij Byr Savings Bank aan Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Savings Bank aan SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's bij SpKef na de gedwongen fusie met Landsbankinn. |
| --- | --- |

(159)

De draagwijdte die de IJslandse regering geeft aan haar verklaring wordt geïllustreerd door de tussenkomst van de staat in de financiële sector sinds oktober 2008, die is ingegeven door de intentie om recht te doen aan deze verklaring. Deze tussenkomst hield maatregelen in om deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's aan Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's aan Íslandsbanki, de overname door de IJslandse Centrale Bank van de deposito's van vijf spaarbanken bij Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's bij Byr Savings Bank aan Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Savings Bank aan SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's bij SpKef na de gedwongen fusie met Landsbankinn.

| (160) | In feite hebben de IJslandse autoriteiten in diverse staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt, en waarvan sommige hierboven zijn genoemd, aangevoerd dat de ter zake gekozen maatregel financieel gezien de minst bezwaarlijke optie was voor de IJslandse staat om zijn belofte van volledige bescherming van depositohouders na te komen. |
| --- | --- |

(160)

In feite hebben de IJslandse autoriteiten in diverse staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt, en waarvan sommige hierboven zijn genoemd, aangevoerd dat de ter zake gekozen maatregel financieel gezien de minst bezwaarlijke optie was voor de IJslandse staat om zijn belofte van volledige bescherming van depositohouders na te komen.

| (161) | Gelet op hetgeen voorafgaat is de Autoriteit van oordeel dat er sprake is van een juridisch verbindende, nauwkeurige, onvoorwaardelijke en stellige maatregel. De Autoriteit concludeert dan ook dat de verklaringen van de IJslandse staat volgens welke deposito's volledig worden gegarandeerd, een toezegging inhouden om staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst ter beschikking te stellen. |
| --- | --- |

(161)

Gelet op hetgeen voorafgaat is de Autoriteit van oordeel dat er sprake is van een juridisch verbindende, nauwkeurige, onvoorwaardelijke en stellige maatregel. De Autoriteit concludeert dan ook dat de verklaringen van de IJslandse staat volgens welke deposito's volledig worden gegarandeerd, een toezegging inhouden om staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst ter beschikking te stellen.

1.2.   Begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties

1.2.1.   Voordeel

| (162) | Ten eerste moeten de steunmaatregelen de nieuwe bank voordelen verlenen die haar verlossen van lasten die zij normaliter uit haar eigen begroting bekostigt. Overeenkomstig haar voorlopige conclusie in het besluit tot inleiding van de procedure blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elk van de kapitalisatiemaatregelen de nieuwe bank een voordeel verleent, daar het verstrekte kapitaal zonder tussenkomst van de staat niet beschikbaar zou zijn geweest voor de bank. |
| --- | --- |

(162)

Ten eerste moeten de steunmaatregelen de nieuwe bank voordelen verlenen die haar verlossen van lasten die zij normaliter uit haar eigen begroting bekostigt. Overeenkomstig haar voorlopige conclusie in het besluit tot inleiding van de procedure blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elk van de kapitalisatiemaatregelen de nieuwe bank een voordeel verleent, daar het verstrekte kapitaal zonder tussenkomst van de staat niet beschikbaar zou zijn geweest voor de bank.

| (163) | Om vast te stellen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel met zich brengt, past de Autoriteit het beginsel van de investeerder in een markteconomie toe en beoordeelt zij of een onder normale marktvoorwaarden handelende particuliere investeerder die qua omvang vergelijkbaar is met het overheidsorgaan, een dergelijke investering zou hebben gedaan (73). Ten aanzien van kapitalisatiemaatregelen ten gunste van banken in moeilijkheden hebben de Europese Commissie (in tal van zaken sinds het begin van de financiële crisis (74)) en de Autoriteit (75) sinds het uitbreken van de financiële crisis in de regel het standpunt gehuldigd dat herkapitalisaties van banken door de staat neerkomen op staatssteun, gegeven de onrust en de onzekerheid die sinds het najaar van 2008 kenmerkend zijn geweest voor de financiële markten. Deze algemene opmerking is in het bijzonder van toepassing op de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem ineenstortte. De Autoriteit is derhalve van oordeel dat de kapitalisatiemaatregelen een voordeel verlenen aan Íslandsbanki, ondanks de uiteindelijke overdracht van 95 % van het kapitaal van de nieuwe bank aan de (overwegend particuliere) schuldeisers. De betrokkenheid van de particuliere sector bij de kapitalisatie van Íslandsbanki bestaat volledig uit de betrokkenheid van schuldeisers van de vroegere bank, die uitsluitend trachten hun verliezen zoveel mogelijk te beperken (76). |
| --- | --- |

(163)

Om vast te stellen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel met zich brengt, past de Autoriteit het beginsel van de investeerder in een markteconomie toe en beoordeelt zij of een onder normale marktvoorwaarden handelende particuliere investeerder die qua omvang vergelijkbaar is met het overheidsorgaan, een dergelijke investering zou hebben gedaan (73). Ten aanzien van kapitalisatiemaatregelen ten gunste van banken in moeilijkheden hebben de Europese Commissie (in tal van zaken sinds het begin van de financiële crisis (74)) en de Autoriteit (75) sinds het uitbreken van de financiële crisis in de regel het standpunt gehuldigd dat herkapitalisaties van banken door de staat neerkomen op staatssteun, gegeven de onrust en de onzekerheid die sinds het najaar van 2008 kenmerkend zijn geweest voor de financiële markten. Deze algemene opmerking is in het bijzonder van toepassing op de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem ineenstortte. De Autoriteit is derhalve van oordeel dat de kapitalisatiemaatregelen een voordeel verlenen aan Íslandsbanki, ondanks de uiteindelijke overdracht van 95 % van het kapitaal van de nieuwe bank aan de (overwegend particuliere) schuldeisers. De betrokkenheid van de particuliere sector bij de kapitalisatie van Íslandsbanki bestaat volledig uit de betrokkenheid van schuldeisers van de vroegere bank, die uitsluitend trachten hun verliezen zoveel mogelijk te beperken (76).

| (164) | Hetzelfde gaat op voor de speciale liquiditeitsfaciliteit, die tot stand kwam als onderdeel van een pakket van bijstandsmaatregelen van de staat gericht op herstel van de activiteiten van een omgevallen bank binnen een nieuwe bank en stimulering van kapitaaldeelneming in de nieuwe bank door de schuldeisers van de omgevallen bank. Het is evident dat de staat hier in stapte omdat niet duidelijk was of Íslandsbanki voldoende liquide middelen zou kunnen verkrijgen op de markt. De staat handelde dus niet zozeer als een particuliere investeerder maar nam juist de rol van particuliere marktdeelnemers over, die ervoor terugschrokken krediet te verstrekken aan financiële ondernemingen. De Autoriteit bevestigt derhalve haar voorlopige conclusie in het besluit tot inleiding van de procedure en beschouwt de speciale liquiditeitsfaciliteit als een voorziening die een voordeel verleent aan Íslandsbanki. |
| --- | --- |

(164)

Hetzelfde gaat op voor de speciale liquiditeitsfaciliteit, die tot stand kwam als onderdeel van een pakket van bijstandsmaatregelen van de staat gericht op herstel van de activiteiten van een omgevallen bank binnen een nieuwe bank en stimulering van kapitaaldeelneming in de nieuwe bank door de schuldeisers van de omgevallen bank. Het is evident dat de staat hier in stapte omdat niet duidelijk was of Íslandsbanki voldoende liquide middelen zou kunnen verkrijgen op de markt. De staat handelde dus niet zozeer als een particuliere investeerder maar nam juist de rol van particuliere marktdeelnemers over, die ervoor terugschrokken krediet te verstrekken aan financiële ondernemingen. De Autoriteit bevestigt derhalve haar voorlopige conclusie in het besluit tot inleiding van de procedure en beschouwt de speciale liquiditeitsfaciliteit als een voorziening die een voordeel verleent aan Íslandsbanki.

| (165) | Met betrekking tot de overdracht van activa en passiva van Straumur Bank (de Straumur-overeenkomst) plaatst de Autoriteit als positieve kanttekening dat de transactie als geheel beoogt Íslandsbanki slechts te compenseren voor de overgedragen passiva. Daar staat tegenover dat het risico dat de activa van Straumur minder waard zijn dan de overgedragen deposito's, en daarmee de verplichting om eventuele tekorten aan te vullen, volledig op de schouders van de staat rusten. Het heeft er dan ook alle schijn van dat Íslandsbanki, naast het ontvangen van bepaalde inkomsten (via rentebetalingen op de obligatie), op deze manier goodwill en extra marktaandeel kan verwerven zonder zelf enig risico te lopen. De Autoriteit concludeert dat dit een voordeel oplevert. |
| --- | --- |

(165)

Met betrekking tot de overdracht van activa en passiva van Straumur Bank (de Straumur-overeenkomst) plaatst de Autoriteit als positieve kanttekening dat de transactie als geheel beoogt Íslandsbanki slechts te compenseren voor de overgedragen passiva. Daar staat tegenover dat het risico dat de activa van Straumur minder waard zijn dan de overgedragen deposito's, en daarmee de verplichting om eventuele tekorten aan te vullen, volledig op de schouders van de staat rusten. Het heeft er dan ook alle schijn van dat Íslandsbanki, naast het ontvangen van bepaalde inkomsten (via rentebetalingen op de obligatie), op deze manier goodwill en extra marktaandeel kan verwerven zonder zelf enig risico te lopen. De Autoriteit concludeert dat dit een voordeel oplevert.

| (166) | Tot slot dient de Autoriteit ook te beoordelen of de aanvullende depositogarantie voordeel oplevert voor Íslandsbanki en de IJslandse banken in het algemeen. De Autoriteit merkt in dit verband op dat, op het moment dat de verklaring met betrekking tot de depositogarantie voor het eerst werd afgelegd door de IJslandse autoriteiten, nog niet geheel duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou uitpakken, en met name welk effect een dergelijke ingreep zou hebben op een bank die haar financiële verplichtingen jegens haar depositohouders niet langer kon nakomen. Intussen is gebleken dat een dergelijke bank zou mogen omvallen, maar dat de IJslandse staat — bijvoorbeeld door deposito's aan een andere bank over te dragen en eventuele activatekorten aan te vullen — zou waarborgen dat die deposito's volledig zouden kunnen worden uitbetaald en dat de depositohouders altijd toegang zouden blijven houden tot het volledige bedrag van hun deposito's. |
| --- | --- |

(166)

Tot slot dient de Autoriteit ook te beoordelen of de aanvullende depositogarantie voordeel oplevert voor Íslandsbanki en de IJslandse banken in het algemeen. De Autoriteit merkt in dit verband op dat, op het moment dat de verklaring met betrekking tot de depositogarantie voor het eerst werd afgelegd door de IJslandse autoriteiten, nog niet geheel duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou uitpakken, en met name welk effect een dergelijke ingreep zou hebben op een bank die haar financiële verplichtingen jegens haar depositohouders niet langer kon nakomen. Intussen is gebleken dat een dergelijke bank zou mogen omvallen, maar dat de IJslandse staat — bijvoorbeeld door deposito's aan een andere bank over te dragen en eventuele activatekorten aan te vullen — zou waarborgen dat die deposito's volledig zouden kunnen worden uitbetaald en dat de depositohouders altijd toegang zouden blijven houden tot het volledige bedrag van hun deposito's.

| (167) | In de ogen van de Autoriteit is het van ondergeschikt belang hoe die onbeperkte garantie voor binnenlandse deposito's er in de praktijk precies uit zou gaan zien. Wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt in te stappen, mocht een bank niet langer in staat zijn deposito's uit te betalen. |
| --- | --- |

(167)

In de ogen van de Autoriteit is het van ondergeschikt belang hoe die onbeperkte garantie voor binnenlandse deposito's er in de praktijk precies uit zou gaan zien. Wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt in te stappen, mocht een bank niet langer in staat zijn deposito's uit te betalen.

| (168) | Naar de mening van de Autoriteit heeft deze onbeperkte garantie Íslandsbanki bevoordeeld: ten eerste omdat zij een duidelijk concurrentievoordeel oplevert — een onbeperkte staatsgarantie en daarmee een significant veiligheidsnet — afgezet tegen andere investeringsopties en verstrekkers. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een recent verslag van de minister van Economische Zaken, waarin onder meer het volgende is te lezen: „IJslandse financiële ondernemingen opereren momenteel in een beschermde omgeving, met kapitaalcontroles en een allesomvattende depositogarantie. Onder dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's vrijwel de enige veilige optie voor IJslandse spaarders” (77). |
| --- | --- |

(168)

Naar de mening van de Autoriteit heeft deze onbeperkte garantie Íslandsbanki bevoordeeld: ten eerste omdat zij een duidelijk concurrentievoordeel oplevert — een onbeperkte staatsgarantie en daarmee een significant veiligheidsnet — afgezet tegen andere investeringsopties en verstrekkers. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een recent verslag van de minister van Economische Zaken, waarin onder meer het volgende is te lezen: „IJslandse financiële ondernemingen opereren momenteel in een beschermde omgeving, met kapitaalcontroles en een allesomvattende depositogarantie. Onder dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's vrijwel de enige veilige optie voor IJslandse spaarders” (77).

| (169) | Ten tweede lijkt het duidelijk dat Íslandsbanki net als haar voorganger gemakkelijker te maken had kunnen krijgen met een stormloop op haar deposito's, als er geen garantie zou zijn geweest (78). De bank had dus waarschijnlijk hogere rentes moeten betalen (als compensatie voor het risico) om hetzelfde bedrag aan deposito's aan te trekken of zelfs te behouden, indien de IJslandse staat niet de aanvullende, onbeperkte depositogarantie op zich had genomen. De Autoriteit concludeert dan ook dat de depositogarantie een voordeel oplevert voor de bank. |
| --- | --- |

(169)

Ten tweede lijkt het duidelijk dat Íslandsbanki net als haar voorganger gemakkelijker te maken had kunnen krijgen met een stormloop op haar deposito's, als er geen garantie zou zijn geweest (78). De bank had dus waarschijnlijk hogere rentes moeten betalen (als compensatie voor het risico) om hetzelfde bedrag aan deposito's aan te trekken of zelfs te behouden, indien de IJslandse staat niet de aanvullende, onbeperkte depositogarantie op zich had genomen. De Autoriteit concludeert dan ook dat de depositogarantie een voordeel oplevert voor de bank.

1.2.2.   Selectiviteit

| (170) | Ten tweede moet de steunmaatregel selectief zijn in de zin dat de maatregel „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen, de liquiditeitsfaciliteit en de Straumur-overeenkomst zijn selectief, daar ze alleen ten goede komen aan Íslandsbanki. |
| --- | --- |

(170)

Ten tweede moet de steunmaatregel selectief zijn in de zin dat de maatregel „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen, de liquiditeitsfaciliteit en de Straumur-overeenkomst zijn selectief, daar ze alleen ten goede komen aan Íslandsbanki.

| (171) | Aangezien er ook sprake kan zijn van selectieve staatssteun in situaties waarin een of meer sectoren van de economie profiteren en andere niet, beschouwt de Autoriteit ook de staatsgarantie voor deposito's, die immers ten goede komt aan de IJslandse banksector als geheel, als selectief. Deze conclusie volgt eveneens uit bovenstaande overwegingen volgens welke banken worden bevoordeeld boven andere ondernemingen die spaar- en beleggingsmogelijkheden bieden. |
| --- | --- |

(171)

Aangezien er ook sprake kan zijn van selectieve staatssteun in situaties waarin een of meer sectoren van de economie profiteren en andere niet, beschouwt de Autoriteit ook de staatsgarantie voor deposito's, die immers ten goede komt aan de IJslandse banksector als geheel, als selectief. Deze conclusie volgt eveneens uit bovenstaande overwegingen volgens welke banken worden bevoordeeld boven andere ondernemingen die spaar- en beleggingsmogelijkheden bieden.

1.3.   Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van de handel tussen de overeenkomstsluitende partijen

| (172) | De maatregelen versterken de positie van Íslandsbanki ten opzichte van (mogelijke) concurrenten in IJsland en andere EER-staten. Íslandsbanki is een onderneming die, zoals hierboven beschreven, actief is op financiële markten waar sprake is van open, internationale concurrentie in de EER. Hoewel de IJslandse financiële markten met name als gevolg van de kapitaalcontroles tamelijk geïsoleerd zijn op dit moment, is er nog steeds (potentieel voor) grensoverschrijdende handel, die zal toenemen als de kapitaalcontroles eenmaal zijn afgeschaft. Alle te beoordelen maatregelen moeten daarom worden beschouwd als maatregelen die de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de partijen bij de EER-overeenkomst ongunstig beïnvloeden (79). |
| --- | --- |

(172)

De maatregelen versterken de positie van Íslandsbanki ten opzichte van (mogelijke) concurrenten in IJsland en andere EER-staten. Íslandsbanki is een onderneming die, zoals hierboven beschreven, actief is op financiële markten waar sprake is van open, internationale concurrentie in de EER. Hoewel de IJslandse financiële markten met name als gevolg van de kapitaalcontroles tamelijk geïsoleerd zijn op dit moment, is er nog steeds (potentieel voor) grensoverschrijdende handel, die zal toenemen als de kapitaalcontroles eenmaal zijn afgeschaft. Alle te beoordelen maatregelen moeten daarom worden beschouwd als maatregelen die de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de partijen bij de EER-overeenkomst ongunstig beïnvloeden (79).

1.4.   Conclusie

| (173) | De Autoriteit komt derhalve tot de slotsom dat de maatregelen van de IJslandse staat om de nieuwe bank te kapitaliseren, evenals de liquiditeitsfaciliteit, de depositogarantie en de Straumur-overeenkomst staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De Autoriteit wijst erop dat zij dezelfde conclusie trok ten aanzien van de kapitalisatiemaatregelen die in de Byr-besluiten aan Byr zijn toegekend. |
| --- | --- |

(173)

De Autoriteit komt derhalve tot de slotsom dat de maatregelen van de IJslandse staat om de nieuwe bank te kapitaliseren, evenals de liquiditeitsfaciliteit, de depositogarantie en de Straumur-overeenkomst staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De Autoriteit wijst erop dat zij dezelfde conclusie trok ten aanzien van de kapitalisatiemaatregelen die in de Byr-besluiten aan Byr zijn toegekend.

2.   PROCEDURELE EISEN

| (174) | Krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst, wordt „de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar opmerkingen te kunnen maken. [...] De betrokken lidstaat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”. |
| --- | --- |

(174)

Krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst, wordt „de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar opmerkingen te kunnen maken. [...] De betrokken lidstaat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”.

| (175) | De IJslandse autoriteiten hebben de steunmaatregelen die worden bestreken door het besluit tot inleiding van de procedure, niet bij de Autoriteit aangemeld vóór de tenuitvoerlegging ervan. De Autoriteit concludeert dan ook dat de IJslandse autoriteiten niet aan hun verplichtingen krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 hebben voldaan. Het verlenen van de met die maatregelen gemoeide steun was derhalve onrechtmatig. |
| --- | --- |

(175)

De IJslandse autoriteiten hebben de steunmaatregelen die worden bestreken door het besluit tot inleiding van de procedure, niet bij de Autoriteit aangemeld vóór de tenuitvoerlegging ervan. De Autoriteit concludeert dan ook dat de IJslandse autoriteiten niet aan hun verplichtingen krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 hebben voldaan. Het verlenen van de met die maatregelen gemoeide steun was derhalve onrechtmatig.

3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (176) | Als opmerking vooraf stelt de Autoriteit dat Íslandsbanki weliswaar een nieuwe, in 2008 opgerichte rechtspersoon is, maar wat de binnenlandse activiteiten betreft duidelijk de economische opvolger is van Glitnir, in die zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen beide entiteiten. Aangezien die economische activiteiten, die vanaf het najaar van 2008 werden verricht door Íslandsbanki, zonder de steun niet voortgezet hadden kunnen worden, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(176)

Als opmerking vooraf stelt de Autoriteit dat Íslandsbanki weliswaar een nieuwe, in 2008 opgerichte rechtspersoon is, maar wat de binnenlandse activiteiten betreft duidelijk de economische opvolger is van Glitnir, in die zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen beide entiteiten. Aangezien die economische activiteiten, die vanaf het najaar van 2008 werden verricht door Íslandsbanki, zonder de steun niet voortgezet hadden kunnen worden, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden.

| (177) | Bovendien zijn de te beoordelen maatregelen zowel reddingsmaatregelen als herstructureringsmaatregelen. Zoals aangegeven in het besluit tot inleiding van de procedure zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk hebben goedgekeurd als verenigbare reddingssteun indien zij vóór de tenuitvoerlegging ervan zouden zijn aangemeld, voordat vervolgens een definitief standpunt hierover zou worden ingenomen op basis van een herstructureringsplan. Daar deze tijdige aanmelding evenwel niet heeft plaatsgevonden, leidde de Autoriteit de formele onderzoekprocedure in en verzocht zij om de indiening van een herstructureringsplan. Zoals hierboven aangegeven hangt het wel of niet verenigbaar zijn van deze maatregelen uiteindelijk af van het antwoord op de vraag of het herstructureringsplan voldoet aan de criteria van de toepasselijke staatssteunrichtsnoeren van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(177)

Bovendien zijn de te beoordelen maatregelen zowel reddingsmaatregelen als herstructureringsmaatregelen. Zoals aangegeven in het besluit tot inleiding van de procedure zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk hebben goedgekeurd als verenigbare reddingssteun indien zij vóór de tenuitvoerlegging ervan zouden zijn aangemeld, voordat vervolgens een definitief standpunt hierover zou worden ingenomen op basis van een herstructureringsplan. Daar deze tijdige aanmelding evenwel niet heeft plaatsgevonden, leidde de Autoriteit de formele onderzoekprocedure in en verzocht zij om de indiening van een herstructureringsplan. Zoals hierboven aangegeven hangt het wel of niet verenigbaar zijn van deze maatregelen uiteindelijk af van het antwoord op de vraag of het herstructureringsplan voldoet aan de criteria van de toepasselijke staatssteunrichtsnoeren van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden.

3.1.   Rechtsgrondslag voor de beoordeling van de verenigbaarheid: artikel 61, lid 3, van de EER-overeenkomst en de herstructureringsrichtsnoeren van de Autoriteit

| (178) | Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, zoals Íslandsbanki, normaliter wordt beoordeeld aan de hand van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst, kan de Autoriteit uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst staatssteun toestaan „om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of een EVA-staat op te heffen”. Zoals gesteld in paragraaf 8 van de richtsnoeren voor het bankwezen (80) herhaalt de Autoriteit dat, in overeenstemming met de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst restrictief moet worden uitgelegd ten aanzien van de vraag wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(178)

Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, zoals Íslandsbanki, normaliter wordt beoordeeld aan de hand van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst, kan de Autoriteit uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst staatssteun toestaan „om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of een EVA-staat op te heffen”. Zoals gesteld in paragraaf 8 van de richtsnoeren voor het bankwezen (80) herhaalt de Autoriteit dat, in overeenstemming met de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst restrictief moet worden uitgelegd ten aanzien van de vraag wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd.

| (179) | Zoals hierboven uitvoerig beschreven hebben de IJslandse autoriteiten uitgelegd dat het IJslandse financiële systeem in oktober 2008 een fase inging die gekenschetst kan worden als een systeemcrisis, die binnen enkele dagen leidde tot de ineenstorting van de grootste banken en de belangrijkste spaarbanken. Het gezamenlijke marktaandeel van de omgevallen financiële instellingen was in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. Deze problemen gingen gepaard met een sterke daling van het vertrouwen in de munteenheid van het land. De reële economie van IJsland werd zwaar getroffen door de financiële crisis. Hoewel er inmiddels meer dan drie jaar verstreken zijn sinds het uitbreken van de crisis, bevindt het IJslandse financiële systeem zich nog steeds in zwaar weer. Ook al is de situatie sinds 2008 al in veel rustiger vaarwater gekomen, het is evident dat de maatregelen op het moment dat zij genomen werden, bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie te verhelpen. |
| --- | --- |

(179)

Zoals hierboven uitvoerig beschreven hebben de IJslandse autoriteiten uitgelegd dat het IJslandse financiële systeem in oktober 2008 een fase inging die gekenschetst kan worden als een systeemcrisis, die binnen enkele dagen leidde tot de ineenstorting van de grootste banken en de belangrijkste spaarbanken. Het gezamenlijke marktaandeel van de omgevallen financiële instellingen was in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. Deze problemen gingen gepaard met een sterke daling van het vertrouwen in de munteenheid van het land. De reële economie van IJsland werd zwaar getroffen door de financiële crisis. Hoewel er inmiddels meer dan drie jaar verstreken zijn sinds het uitbreken van de crisis, bevindt het IJslandse financiële systeem zich nog steeds in zwaar weer. Ook al is de situatie sinds 2008 al in veel rustiger vaarwater gekomen, het is evident dat de maatregelen op het moment dat zij genomen werden, bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie te verhelpen.

| (180) | Artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst wordt dan ook beschouwd als zijnde van toepassing in dit geval. |
| --- | --- |

(180)

Artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst wordt dan ook beschouwd als zijnde van toepassing in dit geval.

De toepassing van de herstructureringsmededeling

| (181) | In de staatssteunrichtsnoeren van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (81) („de herstructureringsrichtsnoeren”) worden de staatssteunregels genoemd die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren moet de herstructurering van een financiële instelling in het kader van de huidige financiële crisis, wil zij verenigbaar zijn met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst:






  i) | leiden tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank; |
| --- | --- | --- |

(181)

In de staatssteunrichtsnoeren van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (81) („de herstructureringsrichtsnoeren”) worden de staatssteunregels genoemd die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren moet de herstructurering van een financiële instelling in het kader van de huidige financiële crisis, wil zij verenigbaar zijn met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst:

i)

leiden tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank;

| ii) | een toereikende eigen bijdrage van de begunstigde omvatten (lastenverdeling); |
| --- | --- |

ii)

een toereikende eigen bijdrage van de begunstigde omvatten (lastenverdeling);

| iii) | toereikende maatregelen bevatten ter beperking van de vervalsing van de mededinging. |
| --- | --- |

iii)

toereikende maatregelen bevatten ter beperking van de vervalsing van de mededinging.

| (182) | Op basis van het voor Íslandsbanki ingediende herstructureringsplan, waarin ook de verwerving van Byr is meegenomen, zal de Autoriteit hieronder dus toetsen of aan deze criteria is voldaan, en of de hierboven beschreven steunmaatregelen en de maatregelen die door de Autoriteit in het Byr-besluit zijn genoemd, derhalve verenigbare herstructureringssteun vormen. |
| --- | --- |

(182)

Op basis van het voor Íslandsbanki ingediende herstructureringsplan, waarin ook de verwerving van Byr is meegenomen, zal de Autoriteit hieronder dus toetsen of aan deze criteria is voldaan, en of de hierboven beschreven steunmaatregelen en de maatregelen die door de Autoriteit in het Byr-besluit zijn genoemd, derhalve verenigbare herstructureringssteun vormen.

3.2.   Herstel van de levensvatbaarheid

| (183) | Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van een begunstigde van herstructureringssteun is het hoofddoel van dergelijke steun, en nagaan of dat doel met die steun bereikt wordt, is een belangrijk aspect bij de vaststelling van de verenigbaarheid ervan. |
| --- | --- |

(183)

Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van een begunstigde van herstructureringssteun is het hoofddoel van dergelijke steun, en nagaan of dat doel met die steun bereikt wordt, is een belangrijk aspect bij de vaststelling van de verenigbaarheid ervan.

| (184) | Zoals hierboven aangegeven zijn de onrust in de IJslandse economie als rechtstreeks gevolg van de ontwikkelingen in het najaar van 2008, de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, een in ontwikkeling zijnde regelgevingsomgeving en de macro-economische vooruitzichten, die een zekere recente mate van stabilisatie ten spijt toch wat onzeker blijven, met name gezien de zich voortslepende economische rampspoed in de eurozone, er debet aan dat het winstgevend maken van een bank en het zeker stellen van de levensvatbaarheid ervan op lange termijn, gerust een uitdaging genoemd kunnen worden. De Autoriteit benadrukt a priori dat dit soort overwegingen meegenomen moeten worden in de onderstaande beoordeling. |
| --- | --- |

(184)

Zoals hierboven aangegeven zijn de onrust in de IJslandse economie als rechtstreeks gevolg van de ontwikkelingen in het najaar van 2008, de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, een in ontwikkeling zijnde regelgevingsomgeving en de macro-economische vooruitzichten, die een zekere recente mate van stabilisatie ten spijt toch wat onzeker blijven, met name gezien de zich voortslepende economische rampspoed in de eurozone, er debet aan dat het winstgevend maken van een bank en het zeker stellen van de levensvatbaarheid ervan op lange termijn, gerust een uitdaging genoemd kunnen worden. De Autoriteit benadrukt a priori dat dit soort overwegingen meegenomen moeten worden in de onderstaande beoordeling.

| (185) | In onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt gesteld dat de EER-staat een alomvattend en gedetailleerd herstructureringsplan met volledige informatie over het bedrijfsmodel moet overleggen, dat de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn herstelt. Op grond van paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren dient het herstructureringsplan te vermelden wat de oorzaken van problemen van de bank zijn en wat de eigen zwakke punten van de bank zijn, en dient het aan te geven hoe de voorgenomen herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank kunnen oplossen. |
| --- | --- |

(185)

In onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt gesteld dat de EER-staat een alomvattend en gedetailleerd herstructureringsplan met volledige informatie over het bedrijfsmodel moet overleggen, dat de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn herstelt. Op grond van paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren dient het herstructureringsplan te vermelden wat de oorzaken van problemen van de bank zijn en wat de eigen zwakke punten van de bank zijn, en dient het aan te geven hoe de voorgenomen herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank kunnen oplossen.

| (186) | De oorzaken van de moeilijkheden van Íslandsbanki zijn zowel in het herstructureringsplan als in het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie uitvoerig belicht. Als hoofdoorzaken op het niveau van de bank werden in dit verslag onder meer genoemd de buitensporige en onhoudbare expansie, de hefboomfinanciering door de bankeigenaren, het gebrek aan risicospreiding, het zwakke eigen vermogen en de omvang van de banken afgezet tegen de IJslandse economie. Bovendien had de expansie van Glitnir gestalte gekregen via met veel vreemd vermogen gefinancierde overnames (82) en zakelijk-vastgoedmarkten buiten IJsland. Ook leunde de bank in grote mate op kortlopende wholesale funding, nam zij grote risico's door leningen aan haar eigenaren en had zij grote enkelvoudige posities. |
| --- | --- |

(186)

De oorzaken van de moeilijkheden van Íslandsbanki zijn zowel in het herstructureringsplan als in het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie uitvoerig belicht. Als hoofdoorzaken op het niveau van de bank werden in dit verslag onder meer genoemd de buitensporige en onhoudbare expansie, de hefboomfinanciering door de bankeigenaren, het gebrek aan risicospreiding, het zwakke eigen vermogen en de omvang van de banken afgezet tegen de IJslandse economie. Bovendien had de expansie van Glitnir gestalte gekregen via met veel vreemd vermogen gefinancierde overnames (82) en zakelijk-vastgoedmarkten buiten IJsland. Ook leunde de bank in grote mate op kortlopende wholesale funding, nam zij grote risico's door leningen aan haar eigenaren en had zij grote enkelvoudige posities.

Regelgevingsmaatregelen betreffende de levensvatbaarheid

| (187) | Hoewel in het herstructureringsplan voor Íslandsbanki wordt ingegaan op vele van de bovengenoemde zwakke punten van de bank, is de Autoriteit van mening dat het omvallen van Glitnir, en de ineenstorting van de IJslandse financiële sector, tevens te wijten was aan een aantal specifiek IJslandse factoren, die verband houden met de geringe omvang van het land en de tekortkomingen op regelgevings- en toezichtsgebied, waar op gewezen is door de bijzondere onderzoekscommissie. De levensvatbaarheid op lange termijn van Íslandsbanki, net zoals die van elke andere IJslandse bank, hangt dan ook niet alleen af van de maatregelen die getroffen worden op het niveau van de bank zelf, maar ook van de mate waarin die tekortkomingen zijn verholpen. |
| --- | --- |

(187)

Hoewel in het herstructureringsplan voor Íslandsbanki wordt ingegaan op vele van de bovengenoemde zwakke punten van de bank, is de Autoriteit van mening dat het omvallen van Glitnir, en de ineenstorting van de IJslandse financiële sector, tevens te wijten was aan een aantal specifiek IJslandse factoren, die verband houden met de geringe omvang van het land en de tekortkomingen op regelgevings- en toezichtsgebied, waar op gewezen is door de bijzondere onderzoekscommissie. De levensvatbaarheid op lange termijn van Íslandsbanki, net zoals die van elke andere IJslandse bank, hangt dan ook niet alleen af van de maatregelen die getroffen worden op het niveau van de bank zelf, maar ook van de mate waarin die tekortkomingen zijn verholpen.

| (188) | Wat dit betreft, benoemt de Autoriteit de in de bijlage toegelichte wijzigingen in het regelgevings- en toezichtskader die door de IJslandse autoriteiten zijn doorgevoerd, als positief. |
| --- | --- |

(188)

Wat dit betreft, benoemt de Autoriteit de in de bijlage toegelichte wijzigingen in het regelgevings- en toezichtskader die door de IJslandse autoriteiten zijn doorgevoerd, als positief.

| (189) | Ten eerste zijn de bevoegdheden van de IJslandse financiële toezichthouder versterkt, onder meer in de vorm van nieuwe verantwoordelijkheden betreffende grote enkelvoudige posities en de daaraan verbonden risico's, waarmee naar het oordeel van de Autoriteit een van de factoren wordt aangepakt die hebben geleid tot de financiële ineenstorting. |
| --- | --- |

(189)

Ten eerste zijn de bevoegdheden van de IJslandse financiële toezichthouder versterkt, onder meer in de vorm van nieuwe verantwoordelijkheden betreffende grote enkelvoudige posities en de daaraan verbonden risico's, waarmee naar het oordeel van de Autoriteit een van de factoren wordt aangepakt die hebben geleid tot de financiële ineenstorting.

| (190) | Ten tweede wil men met de tijdelijke strenge eisen inzake de kapitaaltoereikendheidsratio en een aantal onderpandbepalingen, met name het verbod op ruimere kredietverstrekking met eigen aandelen als onderpand, bewerkstelligen dat IJslandse banken niet opnieuw een zwakke kapitaalpositie kunnen opbouwen. De Autoriteit denkt dat deze maatregelen de veerkracht van de IJslandse banken zullen vergroten. |
| --- | --- |

(190)

Ten tweede wil men met de tijdelijke strenge eisen inzake de kapitaaltoereikendheidsratio en een aantal onderpandbepalingen, met name het verbod op ruimere kredietverstrekking met eigen aandelen als onderpand, bewerkstelligen dat IJslandse banken niet opnieuw een zwakke kapitaalpositie kunnen opbouwen. De Autoriteit denkt dat deze maatregelen de veerkracht van de IJslandse banken zullen vergroten.

| (191) | Ten derde is een reeks maatregelen doorgevoerd inzake de aanstelling van directeuren en leden van de raad van bestuur en hun beloning. Daarnaast zijn er strengere regels opgesteld voor de kredietverstrekking aan gelieerde partijen (zoals eigenaren), en kan de IJslandse financiële toezichthouder een bank voortaan verbieden zich bezig te houden met bepaalde activiteiten, als de IJslandse financiële toezichthouder daar aanleiding toe ziet. De externe en interne boekhoudregels zijn ook gewijzigd; zo is bijvoorbeeld de periode gedurende welke een externe accountant voor een en dezelfde bank kan werken, verkort. De Autoriteit stelt met tevredenheid vast dat deze maatregelen bedoeld zijn om een herhaling van bepaalde gebeurtenissen te voorkomen waar het gaat om de eigenaren en hoogste leidinggevenden. De maatregelen betekenen tevens een versterking van de externe risicocontrole, hetgeen eveneens leidt tot verhoogde levensvatbaarheidskansen voor de bank. |
| --- | --- |

(191)

Ten derde is een reeks maatregelen doorgevoerd inzake de aanstelling van directeuren en leden van de raad van bestuur en hun beloning. Daarnaast zijn er strengere regels opgesteld voor de kredietverstrekking aan gelieerde partijen (zoals eigenaren), en kan de IJslandse financiële toezichthouder een bank voortaan verbieden zich bezig te houden met bepaalde activiteiten, als de IJslandse financiële toezichthouder daar aanleiding toe ziet. De externe en interne boekhoudregels zijn ook gewijzigd; zo is bijvoorbeeld de periode gedurende welke een externe accountant voor een en dezelfde bank kan werken, verkort. De Autoriteit stelt met tevredenheid vast dat deze maatregelen bedoeld zijn om een herhaling van bepaalde gebeurtenissen te voorkomen waar het gaat om de eigenaren en hoogste leidinggevenden. De maatregelen betekenen tevens een versterking van de externe risicocontrole, hetgeen eveneens leidt tot verhoogde levensvatbaarheidskansen voor de bank.

| (192) | Ten vierde wordt volgens de IJslandse autoriteiten de reeds genoemde mogelijkheid voor de IJslandse financiële toezichthouder om beperkingen op te leggen aan de activiteiten van een bank, ook ingegeven door de grootschalige deposito-opname door IJslandse zakenbanken vóór de crisis, die hun ondergang op zijn minst versneld lijkt te hebben. Voorts lijken de nieuwe regels voor liquiditeit en deviezenposities (83) naar de opvatting van de Autoriteit ook zekere restricties met zich mee te brengen waar het gaat om de mogelijkheid voor de bank om disproportionele hoeveelheden deposito's in buitenlandse valuta's aan te trekken, voor zover dat de bedrijfsvoering van de bank kwetsbaarder maakt voor wisselkoers- en liquiditeitsrisico's. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten deze leemte in de regelgeving hebben opgevuld. |
| --- | --- |

(192)

Ten vierde wordt volgens de IJslandse autoriteiten de reeds genoemde mogelijkheid voor de IJslandse financiële toezichthouder om beperkingen op te leggen aan de activiteiten van een bank, ook ingegeven door de grootschalige deposito-opname door IJslandse zakenbanken vóór de crisis, die hun ondergang op zijn minst versneld lijkt te hebben. Voorts lijken de nieuwe regels voor liquiditeit en deviezenposities (83) naar de opvatting van de Autoriteit ook zekere restricties met zich mee te brengen waar het gaat om de mogelijkheid voor de bank om disproportionele hoeveelheden deposito's in buitenlandse valuta's aan te trekken, voor zover dat de bedrijfsvoering van de bank kwetsbaarder maakt voor wisselkoers- en liquiditeitsrisico's. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten deze leemte in de regelgeving hebben opgevuld.

Het herstructureringsplan van Íslandsbanki

| (193) | Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op het niveau van de bank heeft Íslandsbanki in wezen teruggegrepen op een wat traditioneler bankiersmodel, waarbij het accent veeleer ligt op de kernsectoren waar de bank vooral sterk in is (binnenlands bankieren, zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en geothermische energie), die hoofdzakelijk zullen worden gefinancierd uit klantendeposito's. |
| --- | --- |

(193)

Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op het niveau van de bank heeft Íslandsbanki in wezen teruggegrepen op een wat traditioneler bankiersmodel, waarbij het accent veeleer ligt op de kernsectoren waar de bank vooral sterk in is (binnenlands bankieren, zeevis, week-, schaal- en schelpdieren en geothermische energie), die hoofdzakelijk zullen worden gefinancierd uit klantendeposito's.

| (194) | De deposito-leningratio zal verder dalen van circa 80 % naar [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode [...]. |
| --- | --- |

(194)

De deposito-leningratio zal verder dalen van circa 80 % naar [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode [...].

| (195) | Zoals hierboven aangegeven leunde Íslandsbanki — vergeleken met Glitnir — vanaf de oprichting veel en veel minder op vreemd vermogen, en daar het grootste deel van de wholesale schuld in de boedel van Glitnir bleef, zal de bank volgens het herstructureringsplan voor de ongedekte schuld slechts in zeer beperkte mate een beroep hoeven te doen op herfinanciering op de internationale markten. |
| --- | --- |

(195)

Zoals hierboven aangegeven leunde Íslandsbanki — vergeleken met Glitnir — vanaf de oprichting veel en veel minder op vreemd vermogen, en daar het grootste deel van de wholesale schuld in de boedel van Glitnir bleef, zal de bank volgens het herstructureringsplan voor de ongedekte schuld slechts in zeer beperkte mate een beroep hoeven te doen op herfinanciering op de internationale markten.

| (196) | In feite is het beroep op wholesale markten voor herfinanciering een van de voornaamste redenen voor de ondergang van Glitnir gebleken. Tot nu toe was Íslandsbanki's financiering hoofdzakelijk gebaseerd op deposito's en eigen vermogen, maar het herstructureringsplan voorziet een lichte vermindering van het aandeel van deposito's, van 80 % naar [...] % van de totale passiva, [...]. Íslandsbanki wil dit compenseren door middel van de uitgifte van gedekte obligaties op de binnenlandse markt. De bank heeft al een geslaagde emissie van gedekte obligaties ter waarde van 4 miljard ISK gedaan in december 2011, en [...]. |
| --- | --- |

(196)

In feite is het beroep op wholesale markten voor herfinanciering een van de voornaamste redenen voor de ondergang van Glitnir gebleken. Tot nu toe was Íslandsbanki's financiering hoofdzakelijk gebaseerd op deposito's en eigen vermogen, maar het herstructureringsplan voorziet een lichte vermindering van het aandeel van deposito's, van 80 % naar [...] % van de totale passiva, [...]. Íslandsbanki wil dit compenseren door middel van de uitgifte van gedekte obligaties op de binnenlandse markt. De bank heeft al een geslaagde emissie van gedekte obligaties ter waarde van 4 miljard ISK gedaan in december 2011, en [...].

| (197) | [...]. Íslandsbanki denkt dat de momenteel beperkte belangstelling van beleggers voor ongedekt IJslands waardepapier kan toenemen zodra de onbeperkte depositogarantie is opgeheven. Op basis van de door de IJslandse autoriteiten meegedeelde feiten stelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank gezond lijkt tot het einde van de herstructureringsperiode. Gelet op de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en de onduidelijke toekomstige ontwikkelingen op de (staats)schuldmarkten, kan zij geen definitieve conclusie trekken ten aanzien van de vraag of de financieringsstrategie van Íslandsbanki op de lange termijn inderdaad zo zal uitpakken zoals nu wordt voorzien. Gezien het niet onbelangrijke beroep dat tijdens de herstructureringsperiode op deposito's en gedekte obligaties wordt gedaan, en de prominente plaats die deze schuldsoorten op de balans innemen, geeft de Autoriteit toe dat lichte aanpassingen van de financieringsstrategie die gaandeweg nodig mochten blijken, geen bedreiging vormen voor de levensvatbaarheid van de bank. |
| --- | --- |

(197)

[...]. Íslandsbanki denkt dat de momenteel beperkte belangstelling van beleggers voor ongedekt IJslands waardepapier kan toenemen zodra de onbeperkte depositogarantie is opgeheven. Op basis van de door de IJslandse autoriteiten meegedeelde feiten stelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank gezond lijkt tot het einde van de herstructureringsperiode. Gelet op de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en de onduidelijke toekomstige ontwikkelingen op de (staats)schuldmarkten, kan zij geen definitieve conclusie trekken ten aanzien van de vraag of de financieringsstrategie van Íslandsbanki op de lange termijn inderdaad zo zal uitpakken zoals nu wordt voorzien. Gezien het niet onbelangrijke beroep dat tijdens de herstructureringsperiode op deposito's en gedekte obligaties wordt gedaan, en de prominente plaats die deze schuldsoorten op de balans innemen, geeft de Autoriteit toe dat lichte aanpassingen van de financieringsstrategie die gaandeweg nodig mochten blijken, geen bedreiging vormen voor de levensvatbaarheid van de bank.

| (198) | Wat de activazijde van de balans aangaat bleven de meest riskante, internationale activa — zoals de zakelijk-vastgoedeffecten in het buitenland — ook in de boedel van Glitnir. Daardoor kromp de balans met 85 %. Een zeer zwakke plek in het bedrijfsmodel van Glitnir — vertrouwen op riskante internationale activa zonder dat de risico's goed in kaart waren gebracht, in combinatie met een beperkte kennis van de markt — is daarmee verholpen. De Autoriteit juicht het toe dat de bank zich in de toekomst, mits het herstructureringsplan wordt gevolgd, niet meer zal inlaten met soortgelijke activiteiten en zich veeleer zal richten op haar traditionele kernactiviteiten. |
| --- | --- |

(198)

Wat de activazijde van de balans aangaat bleven de meest riskante, internationale activa — zoals de zakelijk-vastgoedeffecten in het buitenland — ook in de boedel van Glitnir. Daardoor kromp de balans met 85 %. Een zeer zwakke plek in het bedrijfsmodel van Glitnir — vertrouwen op riskante internationale activa zonder dat de risico's goed in kaart waren gebracht, in combinatie met een beperkte kennis van de markt — is daarmee verholpen. De Autoriteit juicht het toe dat de bank zich in de toekomst, mits het herstructureringsplan wordt gevolgd, niet meer zal inlaten met soortgelijke activiteiten en zich veeleer zal richten op haar traditionele kernactiviteiten.

| (199) | Het is duidelijk dat de bank sinds de oprichting is gegroeid, met name via de verwerving van Byr. Volgens het herstructureringsplan heeft dit echter geen grote impact op het bedrijfsmodel van Íslandsbanki, aangezien Byr hoofdzakelijk beschikte over binnenlandse activa van dezelfde aard als die in Íslandsbanki's portefeuille. De Autoriteit is hoe dan ook van mening dat de toegezegde afstoting, waar hieronder nader op zal worden ingegaan, ertoe zal bijdragen dat Íslandsbanki zich beter zal kunnen concentreren op haar kernactiviteiten. |
| --- | --- |

(199)

Het is duidelijk dat de bank sinds de oprichting is gegroeid, met name via de verwerving van Byr. Volgens het herstructureringsplan heeft dit echter geen grote impact op het bedrijfsmodel van Íslandsbanki, aangezien Byr hoofdzakelijk beschikte over binnenlandse activa van dezelfde aard als die in Íslandsbanki's portefeuille. De Autoriteit is hoe dan ook van mening dat de toegezegde afstoting, waar hieronder nader op zal worden ingegaan, ertoe zal bijdragen dat Íslandsbanki zich beter zal kunnen concentreren op haar kernactiviteiten.

| (200) | Wat de activaportefeuille betreft lag en ligt er voor de bank een stevige uitdaging in de herstructurering van de leningen die vanuit Glitnir zijn overgedragen. In dit verband stelt de Autoriteit met tevredenheid vast dat dit herstructureringsproces een prioriteit is voor de bank, zoals blijkt uit de vele algemene en op de specifieke situaties toegesneden voorstellen die de bank heeft gedaan aan haar diep in de schulden zittende klanten. Hoewel het proces minder snel verloopt dan aanvankelijk in de bedoeling lag, is er al veel bereikt. Op 8 februari 2012 hadden 2 680 bedrijven bijvoorbeeld al een of andere vorm van herstructurering ondergaan, en volgens de IJslandse autoriteiten waren verreweg de meeste bedrijven daarna in staat hun schuld af te lossen. |
| --- | --- |

(200)

Wat de activaportefeuille betreft lag en ligt er voor de bank een stevige uitdaging in de herstructurering van de leningen die vanuit Glitnir zijn overgedragen. In dit verband stelt de Autoriteit met tevredenheid vast dat dit herstructureringsproces een prioriteit is voor de bank, zoals blijkt uit de vele algemene en op de specifieke situaties toegesneden voorstellen die de bank heeft gedaan aan haar diep in de schulden zittende klanten. Hoewel het proces minder snel verloopt dan aanvankelijk in de bedoeling lag, is er al veel bereikt. Op 8 februari 2012 hadden 2 680 bedrijven bijvoorbeeld al een of andere vorm van herstructurering ondergaan, en volgens de IJslandse autoriteiten waren verreweg de meeste bedrijven daarna in staat hun schuld af te lossen.

| (201) | Volgens de Autoriteit blijkt hieruit dat de herstructureringsmethoden van Íslandsbanki effectief zijn. Voorts is het op basis van de gegevens in het „Restructuring Dashboard” van de bank een realistische aanname dat de bank haar doelstelling zal halen, namelijk de voltooiing van de herstructurering van de bedrijfsschuld tegen eind 2012 en van de retailschuld in 2013. Behoudens onverwachte ontwikkelingen in de macro-economische omgeving in IJsland of daarbuiten, zou dit volgens de Autoriteit over het geheel genomen betekenen dat Íslandsbanki uiterlijk aan het eind van de herstructureringsperiode een relatief gezonde balans en goed presterende leningportefeuilles zal hebben. |
| --- | --- |

(201)

Volgens de Autoriteit blijkt hieruit dat de herstructureringsmethoden van Íslandsbanki effectief zijn. Voorts is het op basis van de gegevens in het „Restructuring Dashboard” van de bank een realistische aanname dat de bank haar doelstelling zal halen, namelijk de voltooiing van de herstructurering van de bedrijfsschuld tegen eind 2012 en van de retailschuld in 2013. Behoudens onverwachte ontwikkelingen in de macro-economische omgeving in IJsland of daarbuiten, zou dit volgens de Autoriteit over het geheel genomen betekenen dat Íslandsbanki uiterlijk aan het eind van de herstructureringsperiode een relatief gezonde balans en goed presterende leningportefeuilles zal hebben.

| (202) | Zoals gezegd was de zwakke kapitalisatie van Glitnir een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Volgens de prognose in Íslandsbanki's herstructureringsplan zal de bank gedurende de gehele herstructureringsperiode ruim boven de minimale kapitaaltoereikendheidsratio van 16 % blijven die de IJslandse financiële toezichthouder verplicht heeft gesteld. Deze ratio ligt ruim boven het toekomstige Basel III-minimum van 10,5 %. Zelfs in de stresssituatie die Íslandsbanki heeft geschetst in samenhang met het aan het herstructureringsplan gehechte ICAAP-verslag van dit jaar, zou de kapitaaltoereikendheidsratio niet onder deze hoge benchmark uitkomen. Volgens het herstructureringsplan zal Íslandsbanki haar kapitaalratio geleidelijk terugbrengen om de winstgevendheid te verhogen en een begin te maken met het uitkeren van dividend (84). De Autoriteit acht het prudent en geruststellend dat er zelfs in de stresssituatie zoals geschetst door Íslandsbanki, die op redelijke parameters lijkt te steunen, een kapitaaloverschot van meer dan [...] miljard ISK overblijft, waarmee Íslandsbanki in een operationele omgeving zoals hierboven beschreven over een significante capaciteit beschikt om onverwachte tegenvallers op te vangen. |
| --- | --- |

(202)

Zoals gezegd was de zwakke kapitalisatie van Glitnir een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Volgens de prognose in Íslandsbanki's herstructureringsplan zal de bank gedurende de gehele herstructureringsperiode ruim boven de minimale kapitaaltoereikendheidsratio van 16 % blijven die de IJslandse financiële toezichthouder verplicht heeft gesteld. Deze ratio ligt ruim boven het toekomstige Basel III-minimum van 10,5 %. Zelfs in de stresssituatie die Íslandsbanki heeft geschetst in samenhang met het aan het herstructureringsplan gehechte ICAAP-verslag van dit jaar, zou de kapitaaltoereikendheidsratio niet onder deze hoge benchmark uitkomen. Volgens het herstructureringsplan zal Íslandsbanki haar kapitaalratio geleidelijk terugbrengen om de winstgevendheid te verhogen en een begin te maken met het uitkeren van dividend (84). De Autoriteit acht het prudent en geruststellend dat er zelfs in de stresssituatie zoals geschetst door Íslandsbanki, die op redelijke parameters lijkt te steunen, een kapitaaloverschot van meer dan [...] miljard ISK overblijft, waarmee Íslandsbanki in een operationele omgeving zoals hierboven beschreven over een significante capaciteit beschikt om onverwachte tegenvallers op te vangen.

| (203) | Ten aanzien van de liquiditeitspositie van de bank stelt de Autoriteit vast dat de huidige situatie, uitgaande van het herstructureringsplan, voldoende robuust lijkt en dat niets erop wijst dat die tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zou kunnen verslechteren. Voorts is de Autoriteit de mening toegedaan dat de stresstest betreffende de liquiditeitsratio van de bank in de context van het ICAAP-verslag, volgens welke de bank terdege is voorbereid op tegenvallers, erop lijkt te wijzen dat Íslandsbanki's liquiditeitssituatie gezond is. |
| --- | --- |

(203)

Ten aanzien van de liquiditeitspositie van de bank stelt de Autoriteit vast dat de huidige situatie, uitgaande van het herstructureringsplan, voldoende robuust lijkt en dat niets erop wijst dat die tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zou kunnen verslechteren. Voorts is de Autoriteit de mening toegedaan dat de stresstest betreffende de liquiditeitsratio van de bank in de context van het ICAAP-verslag, volgens welke de bank terdege is voorbereid op tegenvallers, erop lijkt te wijzen dat Íslandsbanki's liquiditeitssituatie gezond is.

| (204) | De Autoriteit staat ook positief tegenover de veranderingen in het ondernemingsbestuur en risicobeheer van Íslandsbanki zoals hierboven beschreven, omdat daarmee een zwak punt in de bedrijfsvoering van Glitnir wordt aangepakt en een bijdrage wordt geleverd aan een objectievere en professionelere risicobeoordeling binnen de bank. |
| --- | --- |

(204)

De Autoriteit staat ook positief tegenover de veranderingen in het ondernemingsbestuur en risicobeheer van Íslandsbanki zoals hierboven beschreven, omdat daarmee een zwak punt in de bedrijfsvoering van Glitnir wordt aangepakt en een bijdrage wordt geleverd aan een objectievere en professionelere risicobeoordeling binnen de bank.

| (205) | Op het vlak van de winstgevendheid bepalen de herstructureringsrichtsnoeren tevens dat uit het herstructureringsplan moet blijken hoe de bank zo snel mogelijk opnieuw levensvatbaar zal worden zonder staatssteun. De bank moet met name een passend rendement op eigen vermogen kunnen genereren en tegelijkertijd alle kosten van de normale bedrijfsvoering kunnen dekken en voldoen aan de toepasselijke wettelijke voorschriften. Inzonderheid in paragraaf 13 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt aangegeven dat levensvatbaarheid op lange termijn wordt bereikt wanneer een bank in staat is al haar kosten te dekken, daaronder begrepen afschrijvingen en financiële lasten, en een passend rendement op eigen vermogen te bieden, rekening houdende met het risicoprofiel van de bank. |
| --- | --- |

(205)

Op het vlak van de winstgevendheid bepalen de herstructureringsrichtsnoeren tevens dat uit het herstructureringsplan moet blijken hoe de bank zo snel mogelijk opnieuw levensvatbaar zal worden zonder staatssteun. De bank moet met name een passend rendement op eigen vermogen kunnen genereren en tegelijkertijd alle kosten van de normale bedrijfsvoering kunnen dekken en voldoen aan de toepasselijke wettelijke voorschriften. Inzonderheid in paragraaf 13 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt aangegeven dat levensvatbaarheid op lange termijn wordt bereikt wanneer een bank in staat is al haar kosten te dekken, daaronder begrepen afschrijvingen en financiële lasten, en een passend rendement op eigen vermogen te bieden, rekening houdende met het risicoprofiel van de bank.

| (206) | Hier aangekomen brengt de Autoriteit nog eens in herinnering wat hierboven al is besproken, namelijk dat de economische omgeving waarin Íslandsbanki opereert voor elke bank een uitdaging zou zijn. Daarom spreekt de Autoriteit haar tevredenheid uit over de winstprognose in het herstructureringsplan, omdat die winst ondanks de hoge kapitaalratio adequaat is en meestentijds boven Íslandsbanki's eigen streefcijfers ligt gedurende het grootste deel van de herstructureringsperiode en daarna. Tussen 2009 en 2014 fluctueert het rendement op eigen vermogen tussen [...] % en [...] %. Zoals hierboven beschreven is de [...]fluctuatie voornamelijk terug te voeren op niet-standaardsituaties en -gebeurtenissen, zoals de winsten voortvloeiende uit de waardering van de activa die vanuit Glitnir zijn overgedragen enerzijds en de afschrijvingen in verband met het recente arrest van het Hooggerechtshof over FX-leningen en de verwerving van Byr anderzijds. Volgens het herstructureringsplan zullen dergelijke gebeurtenissen zich, naar het zich nu laat aanzien, niet voordoen na 2013, en van 2014 tot en met 2016 zal het rendement op eigen vermogen naar verwachting stijgen van [...] % naar [...] %. De door de IJslandse autoriteiten overgelegde berekening, waarin de winst- en verliesrekening is gezuiverd van die niet-standaardposten, geeft aan dat de bank in de periode 2008-2016 al relatief stabiele winsten heeft gemaakt en dat zal blijven doen. Het hierboven genoemde verslag van het orgaan voor de financiële investeringen van de IJslandse staat (ISFI) lijkt deze conclusie te ondersteunen. Hoewel niet duidelijk is of in deze berekeningen ook de winsten uit het „groot disagio” volledig zijn meegenomen, merkt de Autoriteit op dat de bank na 2013, het jaar waarin het disagio naar verwachting volledig zal zijn geabsorbeerd, volgens het herstructureringsplan jaarlijks een winst zal maken tussen [...] en [...] miljard ISK. |
| --- | --- |

(206)

Hier aangekomen brengt de Autoriteit nog eens in herinnering wat hierboven al is besproken, namelijk dat de economische omgeving waarin Íslandsbanki opereert voor elke bank een uitdaging zou zijn. Daarom spreekt de Autoriteit haar tevredenheid uit over de winstprognose in het herstructureringsplan, omdat die winst ondanks de hoge kapitaalratio adequaat is en meestentijds boven Íslandsbanki's eigen streefcijfers ligt gedurende het grootste deel van de herstructureringsperiode en daarna. Tussen 2009 en 2014 fluctueert het rendement op eigen vermogen tussen [...] % en [...] %. Zoals hierboven beschreven is de [...]fluctuatie voornamelijk terug te voeren op niet-standaardsituaties en -gebeurtenissen, zoals de winsten voortvloeiende uit de waardering van de activa die vanuit Glitnir zijn overgedragen enerzijds en de afschrijvingen in verband met het recente arrest van het Hooggerechtshof over FX-leningen en de verwerving van Byr anderzijds. Volgens het herstructureringsplan zullen dergelijke gebeurtenissen zich, naar het zich nu laat aanzien, niet voordoen na 2013, en van 2014 tot en met 2016 zal het rendement op eigen vermogen naar verwachting stijgen van [...] % naar [...] %. De door de IJslandse autoriteiten overgelegde berekening, waarin de winst- en verliesrekening is gezuiverd van die niet-standaardposten, geeft aan dat de bank in de periode 2008-2016 al relatief stabiele winsten heeft gemaakt en dat zal blijven doen. Het hierboven genoemde verslag van het orgaan voor de financiële investeringen van de IJslandse staat (ISFI) lijkt deze conclusie te ondersteunen. Hoewel niet duidelijk is of in deze berekeningen ook de winsten uit het „groot disagio” volledig zijn meegenomen, merkt de Autoriteit op dat de bank na 2013, het jaar waarin het disagio naar verwachting volledig zal zijn geabsorbeerd, volgens het herstructureringsplan jaarlijks een winst zal maken tussen [...] en [...] miljard ISK.

| (207) | Enkele van de meest relevante en meer gedetailleerde aspecten van de financiële planning waarop het herstructureringsplan is gebaseerd zijn hierboven al besproken, zoals de dalende inkomsten uit de kernsegmenten zakelijk bankieren en retailbankieren in de herstructureringsperiode. Het schijnt de Autoriteit toe dat dit voornamelijk een gevolg is van de absorptie van het disagio, en een afspiegeling vormt van de stijgende financieringskosten (voortvloeiend uit een grotere diversificatie aan de passivazijde, met een groter aandeel van de schuld met langere looptijd) en een daling van de netto-interestmarge van de huidige 4,4 % naar [...] %. De Autoriteit is van mening dat het prudent is niet uit te gaan van stijgende inkomsten in deze segmenten. Het lijkt inderdaad waarschijnlijk dat de financieringskosten licht zullen stijgen (volgens het herstructureringsplan met maximaal [...] basispunten). Ten aanzien van de interestmarge merkt de Autoriteit op dat die zelfs na de verwachte daling naar [...] %, tamelijk hoog is in vergelijking met het buitenland (85). Volgens de IJslandse autoriteiten bevond de marge zich in de afgelopen decennia ongeveer op dat peil of hoger, en is die marge onder meer toe te schrijven aan het hoge-rentevoetklimaat in IJsland, het lagere aandeel van hypotheken in de leningportefeuille en de geringere omvang van de banken. Omdat de Autoriteit deze uitleg redelijk vindt, is dit aspect van de financiële planning in haar ogen voldoende plausibel. |
| --- | --- |

(207)

Enkele van de meest relevante en meer gedetailleerde aspecten van de financiële planning waarop het herstructureringsplan is gebaseerd zijn hierboven al besproken, zoals de dalende inkomsten uit de kernsegmenten zakelijk bankieren en retailbankieren in de herstructureringsperiode. Het schijnt de Autoriteit toe dat dit voornamelijk een gevolg is van de absorptie van het disagio, en een afspiegeling vormt van de stijgende financieringskosten (voortvloeiend uit een grotere diversificatie aan de passivazijde, met een groter aandeel van de schuld met langere looptijd) en een daling van de netto-interestmarge van de huidige 4,4 % naar [...] %. De Autoriteit is van mening dat het prudent is niet uit te gaan van stijgende inkomsten in deze segmenten. Het lijkt inderdaad waarschijnlijk dat de financieringskosten licht zullen stijgen (volgens het herstructureringsplan met maximaal [...] basispunten). Ten aanzien van de interestmarge merkt de Autoriteit op dat die zelfs na de verwachte daling naar [...] %, tamelijk hoog is in vergelijking met het buitenland (85). Volgens de IJslandse autoriteiten bevond de marge zich in de afgelopen decennia ongeveer op dat peil of hoger, en is die marge onder meer toe te schrijven aan het hoge-rentevoetklimaat in IJsland, het lagere aandeel van hypotheken in de leningportefeuille en de geringere omvang van de banken. Omdat de Autoriteit deze uitleg redelijk vindt, is dit aspect van de financiële planning in haar ogen voldoende plausibel.

| (208) | Een andere belangrijke factor voor de toekomstige winstgevendheid zijn volgens het herstructureringsplan hogere provisie- en commissie-inkomsten, die volgens de prognoses met [...] zullen stijgen in de planningsperiode [...]. Deze stijging zou dan moeten resulteren in een winst van [...] ISK in 2016. De IJslandse autoriteiten voeren aan dat deze prognoses plausibel zijn, daar activiteiten die dergelijke inkomsten opleveren, zoals aandelenmarkttransacties en handel in vreemde valuta's, vrijwel tot stilstand zijn gekomen na de ineenstorting en als gevolg van de kapitaalcontroles. Aangezien het volgens de IJslandse autoriteiten realistisch is om uit te gaan van een substantiële toename van de beursactiviteit en de kapitaalcontroles naar verwachting eind 2013 zullen worden afgeschaft, stelt de Autoriteit de aannemelijkheid van deze cijfers niet ter discussie. |
| --- | --- |

(208)

Een andere belangrijke factor voor de toekomstige winstgevendheid zijn volgens het herstructureringsplan hogere provisie- en commissie-inkomsten, die volgens de prognoses met [...] zullen stijgen in de planningsperiode [...]. Deze stijging zou dan moeten resulteren in een winst van [...] ISK in 2016. De IJslandse autoriteiten voeren aan dat deze prognoses plausibel zijn, daar activiteiten die dergelijke inkomsten opleveren, zoals aandelenmarkttransacties en handel in vreemde valuta's, vrijwel tot stilstand zijn gekomen na de ineenstorting en als gevolg van de kapitaalcontroles. Aangezien het volgens de IJslandse autoriteiten realistisch is om uit te gaan van een substantiële toename van de beursactiviteit en de kapitaalcontroles naar verwachting eind 2013 zullen worden afgeschaft, stelt de Autoriteit de aannemelijkheid van deze cijfers niet ter discussie.

| (209) | Los van de inkomstenzijde van de winst- en verliesrekeningprognose heeft de bank een aantal hierboven beschreven initiatieven genomen ter verhoging van de efficiency en verlaging van de kosten, onder meer via een inkrimping van het personeelsbestand met bijna 10 %, wat al met al zou moeten leiden tot een daling van de kosten-inkomstenratio van 75 % naar [...] % in 2014. De Autoriteit juicht deze inspanningen toe, daar de huidige ratio internationaal gezien behoorlijk hoog is. Ook is zij van mening dat deze doelstelling op basis van het herstructureringsplan zeker haalbaar is, aangezien de afronding van de herstructurering van de portefeuille die is geërfd van Glitnir en de verwachte vermindering van toezichthoudende werkzaamheden het inderdaad mogelijk zouden moeten maken om het aantal medewerkers van de bank terug te brengen, terwijl de bedrijfsvoering van de bank ook nog steeds ruimte biedt voor efficiencywinst. |
| --- | --- |

(209)

Los van de inkomstenzijde van de winst- en verliesrekeningprognose heeft de bank een aantal hierboven beschreven initiatieven genomen ter verhoging van de efficiency en verlaging van de kosten, onder meer via een inkrimping van het personeelsbestand met bijna 10 %, wat al met al zou moeten leiden tot een daling van de kosten-inkomstenratio van 75 % naar [...] % in 2014. De Autoriteit juicht deze inspanningen toe, daar de huidige ratio internationaal gezien behoorlijk hoog is. Ook is zij van mening dat deze doelstelling op basis van het herstructureringsplan zeker haalbaar is, aangezien de afronding van de herstructurering van de portefeuille die is geërfd van Glitnir en de verwachte vermindering van toezichthoudende werkzaamheden het inderdaad mogelijk zouden moeten maken om het aantal medewerkers van de bank terug te brengen, terwijl de bedrijfsvoering van de bank ook nog steeds ruimte biedt voor efficiencywinst.

| (210) | Daarnaast is het evident dat het herstructureringsplan steunt op talrijke andere aannamen. De Autoriteit heeft zorgvuldig de aannamen beoordeeld die het meest relevant lijken en de grootste invloed lijken uit te oefenen op de toekomstige levensvatbaarheid van Íslandsbanki. De macro-economische aannamen voor bijvoorbeeld de werkloosheid en de groei van het bbp sluiten grotendeels aan bij de prognoses van het IMF en het IJslandse bureau voor de statistiek. Over het geheel genomen lijken de aannamen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd, dermate prudent dat, mede gelet op bovenstaande overwegingen van de Autoriteit, de conclusie gewettigd is dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan voor haar levensvatbaarheid op lange termijn, behoudens onverwachte tegenvallers van onvoorziene omvang en impact. |
| --- | --- |

(210)

Daarnaast is het evident dat het herstructureringsplan steunt op talrijke andere aannamen. De Autoriteit heeft zorgvuldig de aannamen beoordeeld die het meest relevant lijken en de grootste invloed lijken uit te oefenen op de toekomstige levensvatbaarheid van Íslandsbanki. De macro-economische aannamen voor bijvoorbeeld de werkloosheid en de groei van het bbp sluiten grotendeels aan bij de prognoses van het IMF en het IJslandse bureau voor de statistiek. Over het geheel genomen lijken de aannamen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd, dermate prudent dat, mede gelet op bovenstaande overwegingen van de Autoriteit, de conclusie gewettigd is dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan voor haar levensvatbaarheid op lange termijn, behoudens onverwachte tegenvallers van onvoorziene omvang en impact.

| (211) | Bovenstaande elementen in aanmerking genomen is de Autoriteit dan ook van mening dat het herstructureringsplan zoveel onderdelen bevat die bijdragen tot het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de bank, dat geconcludeerd kan worden dat is voldaan aan de bepalingen van onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(211)

Bovenstaande elementen in aanmerking genomen is de Autoriteit dan ook van mening dat het herstructureringsplan zoveel onderdelen bevat die bijdragen tot het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de bank, dat geconcludeerd kan worden dat is voldaan aan de bepalingen van onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren.

3.3.   Eigen bijdrage/lastenverdeling

| (212) | Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst”. |
| --- | --- |

(212)

Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst”.

| (213) | De Autoriteit wijst in dit verband op een doorslaggevend aspect van deze zaak. Toen Íslandsbanki werd opgericht op het fundament van de binnenlandse activiteiten van Glitnir, werden de aandeelhouders van Glitnir Bank volledig buitenspel gezet, waarmee zij dus maximaal hebben bijgedragen aan de herstructurering van Íslandsbanki. Bovendien moesten de schuldeisers van Glitnir aanzienlijke verliezen nemen (86), of op zijn minst het volle risico nemen ten aanzien van hun investering, daar een en ander afhankelijk was van de winstgevendheid van Íslandsbanki. Voor zover het de eigenaren en schuldeisers van Glitnir betreft is dan ook geheel en al voldaan aan het lastenverdelingscriterium, en is de kwestie van het morele risico opgelost. |
| --- | --- |

(213)

De Autoriteit wijst in dit verband op een doorslaggevend aspect van deze zaak. Toen Íslandsbanki werd opgericht op het fundament van de binnenlandse activiteiten van Glitnir, werden de aandeelhouders van Glitnir Bank volledig buitenspel gezet, waarmee zij dus maximaal hebben bijgedragen aan de herstructurering van Íslandsbanki. Bovendien moesten de schuldeisers van Glitnir aanzienlijke verliezen nemen (86), of op zijn minst het volle risico nemen ten aanzien van hun investering, daar een en ander afhankelijk was van de winstgevendheid van Íslandsbanki. Voor zover het de eigenaren en schuldeisers van Glitnir betreft is dan ook geheel en al voldaan aan het lastenverdelingscriterium, en is de kwestie van het morele risico opgelost.

| (214) | Voorts moet de Autoriteit beoordelen of de door Íslandsbanki ontvangen staatssteun tot het noodzakelijke minimum beperkt is gebleven. |
| --- | --- |

(214)

Voorts moet de Autoriteit beoordelen of de door Íslandsbanki ontvangen staatssteun tot het noodzakelijke minimum beperkt is gebleven.

| (215) | Wat de kapitalisatiemaatregelen aangaat was de aanvangskapitalisatie van Íslandsbanki, totdat het belang van de staat terugviel tot 5 % in het kader van het akkoord met de schuldeisers van Glitnir, net voldoende om aan de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder te voldoen. Na het bereiken van het akkoord over de verwerving van Glitnir door Íslandsbanki en het verstrekken van het Tier II-kapitaal aan Íslandsbanki bedroeg de kapitaaltoereikendheidsratio in 2009 ongeveer 19 %, 3 procentpunt meer dan de door de IJslandse financiële toezichthouder verplicht gestelde minimumratio. In dit verband merkt de Autoriteit op dat de mate van nauwkeurigheid bij de waardebepaling van de activa die van Glitnir aan Íslandsbanki waren overgedragen, doorslaggevend was voor het antwoord op de vraag hoe exact die kapitaalratio was. Verder moet in gedachten worden gehouden dat de economische vooruitzichten voor IJsland op dat moment met tal van onzekerheden omgeven waren. Gezien hetgeen voorafgaat is de Autoriteit van mening dat de hoeveelheid kapitaal die door de IJslandse staat aan Íslandsbanki werd verstrekt, beperkt bleef tot het noodzakelijke minimum, aangezien die niet hoger was dan het wettelijke minimum plus een redelijke buffer. |
| --- | --- |

(215)

Wat de kapitalisatiemaatregelen aangaat was de aanvangskapitalisatie van Íslandsbanki, totdat het belang van de staat terugviel tot 5 % in het kader van het akkoord met de schuldeisers van Glitnir, net voldoende om aan de kapitaalvereisten van de IJslandse financiële toezichthouder te voldoen. Na het bereiken van het akkoord over de verwerving van Glitnir door Íslandsbanki en het verstrekken van het Tier II-kapitaal aan Íslandsbanki bedroeg de kapitaaltoereikendheidsratio in 2009 ongeveer 19 %, 3 procentpunt meer dan de door de IJslandse financiële toezichthouder verplicht gestelde minimumratio. In dit verband merkt de Autoriteit op dat de mate van nauwkeurigheid bij de waardebepaling van de activa die van Glitnir aan Íslandsbanki waren overgedragen, doorslaggevend was voor het antwoord op de vraag hoe exact die kapitaalratio was. Verder moet in gedachten worden gehouden dat de economische vooruitzichten voor IJsland op dat moment met tal van onzekerheden omgeven waren. Gezien hetgeen voorafgaat is de Autoriteit van mening dat de hoeveelheid kapitaal die door de IJslandse staat aan Íslandsbanki werd verstrekt, beperkt bleef tot het noodzakelijke minimum, aangezien die niet hoger was dan het wettelijke minimum plus een redelijke buffer.

| (216) | Het feit dat Íslandsbanki's kapitaaltoereikendheidsratio vervolgens sterk genoeg steeg om de overname van een met ernstige onderkapitalisatie kampende bank — Byr — in 2011 mogelijk te maken, laat deze conclusie onverlet. De stijging van de kapitaaltoereikendheidsratio was vrijwel uitsluitend toe te schrijven aan de te hoge inschatting van de boekwaarde van de activa die van Glitnir aan Íslandsbanki waren overgedragen. Dat dit zou gebeuren was absoluut niet te voorzien, en het feit dat de kapitaaltoereikendheidsratio zich later zo sterk ontwikkelde is naar het oordeel van de Autoriteit geen reden om te stellen dat Íslandsbanki al meteen in het begin door de staat werd overgekapitaliseerd (87). |
| --- | --- |

(216)

Het feit dat Íslandsbanki's kapitaaltoereikendheidsratio vervolgens sterk genoeg steeg om de overname van een met ernstige onderkapitalisatie kampende bank — Byr — in 2011 mogelijk te maken, laat deze conclusie onverlet. De stijging van de kapitaaltoereikendheidsratio was vrijwel uitsluitend toe te schrijven aan de te hoge inschatting van de boekwaarde van de activa die van Glitnir aan Íslandsbanki waren overgedragen. Dat dit zou gebeuren was absoluut niet te voorzien, en het feit dat de kapitaaltoereikendheidsratio zich later zo sterk ontwikkelde is naar het oordeel van de Autoriteit geen reden om te stellen dat Íslandsbanki al meteen in het begin door de staat werd overgekapitaliseerd (87).

| (217) | In paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren is bepaald dat banken die herstructureringssteun ontvangen „[...] voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”. |
| --- | --- |

(217)

In paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren is bepaald dat banken die herstructureringssteun ontvangen „[...] voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”.

| (218) | Het is in dit verband goed er nog eens op te wijzen dat de staat op jaarbasis een rendement van bijna 14 % realiseerde op het kapitaal, dat al in het najaar van 2009 werd afgelost. Een bevredigend rendement voor het belang van 5 % dat de staat behield is eveneens allerminst onwaarschijnlijk gezien de, over het geheel genomen, goede resultaten van Íslandsbanki sinds de oprichting. |
| --- | --- |

(218)

Het is in dit verband goed er nog eens op te wijzen dat de staat op jaarbasis een rendement van bijna 14 % realiseerde op het kapitaal, dat al in het najaar van 2009 werd afgelost. Een bevredigend rendement voor het belang van 5 % dat de staat behield is eveneens allerminst onwaarschijnlijk gezien de, over het geheel genomen, goede resultaten van Íslandsbanki sinds de oprichting.

| (219) | Wel moet ook worden benadrukt dat de vergoeding voor het Tier II-kapitaal afwijkt van de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit (88). Zoals correct aangevoerd door de IJslandse autoriteiten beloopt de vereiste vergoeding ingevolge de herkapitalisatierichtsnoeren zo'n 15,7 % (opgebouwd uit de financieringskosten van de overheid (8 %), Glitnirs CDS-spread van vóór de crisis (5,7 %) en een extra vergoeding (2 %)). De door Íslandsbanki betaalde vergoeding, Euribor plus 4 %, blijft ruim achter bij dit criterium. Overeenkomstig paragraaf 25 van de herstructureringsrichtsnoeren kan een dergelijke vooraf verleende afwijking van een passende lastenverdeling (d.w.z. een passende vergoeding) onder meer worden gerechtvaardigd door een ingrijpendere herstructurering, met maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. Zoals verderop zal worden aangetoond, is de Autoriteit van mening dat de herstructurering van Íslandsbanki ingrijpend genoeg is om aan deze voorwaarde te voldoen. |
| --- | --- |

(219)

Wel moet ook worden benadrukt dat de vergoeding voor het Tier II-kapitaal afwijkt van de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit (88). Zoals correct aangevoerd door de IJslandse autoriteiten beloopt de vereiste vergoeding ingevolge de herkapitalisatierichtsnoeren zo'n 15,7 % (opgebouwd uit de financieringskosten van de overheid (8 %), Glitnirs CDS-spread van vóór de crisis (5,7 %) en een extra vergoeding (2 %)). De door Íslandsbanki betaalde vergoeding, Euribor plus 4 %, blijft ruim achter bij dit criterium. Overeenkomstig paragraaf 25 van de herstructureringsrichtsnoeren kan een dergelijke vooraf verleende afwijking van een passende lastenverdeling (d.w.z. een passende vergoeding) onder meer worden gerechtvaardigd door een ingrijpendere herstructurering, met maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. Zoals verderop zal worden aangetoond, is de Autoriteit van mening dat de herstructurering van Íslandsbanki ingrijpend genoeg is om aan deze voorwaarde te voldoen.

| (220) | Hoewel de Straumur-overeenkomst, zoals hierboven beschreven, elementen van staatssteun inhoudt, is die overeenkomst volgens de Autoriteit zodanig van opzet dat zij een rechtstreeks financieel voordeel voor Íslandsbanki beperkt, zo niet uitsluit. De overeenkomst vormt in wezen een uit onderhandelingen voortvloeiende compensatie voor Íslandsbanki in verband met het overnemen van de depositoverplichtingen van Straumur, en waarschijnlijk verkrijgt Íslandsbanki overeenkomstige activa voor deze overgedragen passiva. De Autoriteit acht deze steun niet van groot belang in het kader van haar lastenverdelingsbeoordeling. |
| --- | --- |

(220)

Hoewel de Straumur-overeenkomst, zoals hierboven beschreven, elementen van staatssteun inhoudt, is die overeenkomst volgens de Autoriteit zodanig van opzet dat zij een rechtstreeks financieel voordeel voor Íslandsbanki beperkt, zo niet uitsluit. De overeenkomst vormt in wezen een uit onderhandelingen voortvloeiende compensatie voor Íslandsbanki in verband met het overnemen van de depositoverplichtingen van Straumur, en waarschijnlijk verkrijgt Íslandsbanki overeenkomstige activa voor deze overgedragen passiva. De Autoriteit acht deze steun niet van groot belang in het kader van haar lastenverdelingsbeoordeling.

| (221) | Ten aanzien van de depositogarantie tot slot heeft de Autoriteit al in het besluit tot inleiding van de procedure aangegeven dat die — gezien de buitengewone omstandigheden waarvan destijds sprake was — mogelijk aangemerkt kan worden als een evenredig instrument voor het veiligstellen van de financiële stabiliteit in IJsland. Het behoeft evenwel geen betoog dat dergelijke steun niet onbeperkt kan worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(221)

Ten aanzien van de depositogarantie tot slot heeft de Autoriteit al in het besluit tot inleiding van de procedure aangegeven dat die — gezien de buitengewone omstandigheden waarvan destijds sprake was — mogelijk aangemerkt kan worden als een evenredig instrument voor het veiligstellen van de financiële stabiliteit in IJsland. Het behoeft evenwel geen betoog dat dergelijke steun niet onbeperkt kan worden goedgekeurd.

| (222) | Wil deze staatssteun dus worden aangemerkt als steun die beperkt is gebleven tot het noodzakelijke minimum, dan moet deze naar het oordeel van de Autoriteit zo spoedig mogelijk worden beëindigd. De Autoriteit staat dan ook positief tegenover het voornemen van de IJslandse autoriteiten om de depositogarantie af te schaffen vóór de opheffing van de kapitaalcontroles, wat volgens de huidige planning neerkomt op uiterlijk eind 2013. |
| --- | --- |

(222)

Wil deze staatssteun dus worden aangemerkt als steun die beperkt is gebleven tot het noodzakelijke minimum, dan moet deze naar het oordeel van de Autoriteit zo spoedig mogelijk worden beëindigd. De Autoriteit staat dan ook positief tegenover het voornemen van de IJslandse autoriteiten om de depositogarantie af te schaffen vóór de opheffing van de kapitaalcontroles, wat volgens de huidige planning neerkomt op uiterlijk eind 2013.

| (223) | Om rekening te houden met eventueel uitstel van de opheffing van de kapitaalcontroles en recht te doen aan haar standpunt dat een levensvatbare bank marktconcurrentie moet kunnen aangaan zonder de bescherming van een dergelijke allesomvattende depositogarantie, zal de Autoriteit de depositogarantie dan ook toestaan tot eind 2014 (89). Daarna valt de bescherming van deposito's enkel nog onder de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties. |
| --- | --- |

(223)

Om rekening te houden met eventueel uitstel van de opheffing van de kapitaalcontroles en recht te doen aan haar standpunt dat een levensvatbare bank marktconcurrentie moet kunnen aangaan zonder de bescherming van een dergelijke allesomvattende depositogarantie, zal de Autoriteit de depositogarantie dan ook toestaan tot eind 2014 (89). Daarna valt de bescherming van deposito's enkel nog onder de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties.

| (224) | Op basis van hetgeen voorafgaat concludeert de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Íslandsbanki voldoende waarborgen inhoudt opdat de steun beperkt blijft tot het noodzakelijke minimum, en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de obligatiehouders van de voorganger van Íslandsbanki een substantieel aandeel hebben geleverd wat betreft de lastenverdeling. De herstructureringssteun voldoet dan ook aan onderdeel 3 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(224)

Op basis van hetgeen voorafgaat concludeert de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Íslandsbanki voldoende waarborgen inhoudt opdat de steun beperkt blijft tot het noodzakelijke minimum, en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de obligatiehouders van de voorganger van Íslandsbanki een substantieel aandeel hebben geleverd wat betreft de lastenverdeling. De herstructureringssteun voldoet dan ook aan onderdeel 3 van de herstructureringsrichtsnoeren.

3.4.   Beperking van de vervalsing van de mededinging

| (225) | In onderdeel 4, paragrafen 29-32, van de herstructureringsrichtsnoeren is het volgende bepaald:
  „De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfder tijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De Autoriteit neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in onderdeel 2, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.
  Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.
  Wat het tweede criterium betreft: de Autoriteit zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.” |
| --- | --- |

(225)

In onderdeel 4, paragrafen 29-32, van de herstructureringsrichtsnoeren is het volgende bepaald:

„De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfder tijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De Autoriteit neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in onderdeel 2, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.

Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.

Wat het tweede criterium betreft: de Autoriteit zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.”

| (226) | Uit het bovenstaande volgt dat de omvang van de steun, met name relatief gezien, en de kenmerken van de markt van doorslaggevend belang zijn wanneer de Autoriteit nagaat of maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsing passend zijn. Tegelijkertijd is het duidelijk dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen, en dat mededingingskwesties in de huidige crisis benaderd moeten worden vanuit de invalshoek van het hoofddoel, namelijk financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(226)

Uit het bovenstaande volgt dat de omvang van de steun, met name relatief gezien, en de kenmerken van de markt van doorslaggevend belang zijn wanneer de Autoriteit nagaat of maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsing passend zijn. Tegelijkertijd is het duidelijk dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen, en dat mededingingskwesties in de huidige crisis benaderd moeten worden vanuit de invalshoek van het hoofddoel, namelijk financiële stabiliteit.

| (227) | Tegen de achtergrond van het hierboven beschreven wettelijk kader licht de Autoriteit hierna de overwegingen toe die zij essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(227)

Tegen de achtergrond van het hierboven beschreven wettelijk kader licht de Autoriteit hierna de overwegingen toe die zij essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsing.

| (228) | De Autoriteit is vóór alles van mening dat de marktomstandigheden en de mededingingsomgeving zorgvuldig moeten worden beoordeeld gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten en de economische situatie, zoals beschreven in de bovenstaande hoofdstukken. De maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing moeten recht doen aan de huidige, moeilijke omstandigheden en er tegelijkertijd voor zorgen dat de mededingingsvervalsing op korte en lange termijn tot een minimum beperkt blijft. |
| --- | --- |

(228)

De Autoriteit is vóór alles van mening dat de marktomstandigheden en de mededingingsomgeving zorgvuldig moeten worden beoordeeld gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten en de economische situatie, zoals beschreven in de bovenstaande hoofdstukken. De maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing moeten recht doen aan de huidige, moeilijke omstandigheden en er tegelijkertijd voor zorgen dat de mededingingsvervalsing op korte en lange termijn tot een minimum beperkt blijft.

| (229) | Ten tweede is al de grootst mogelijke bijdrage geleverd door de voormalige eigenaren van Glitnir en, tot op zekere hoogte, de schuldeisers van Glitnir, zoals hierboven uiteengezet in de paragraaf over de lastenverdeling. Daarmee is ook de noodzaak van aanvullende mededingingsmaatregelen kleiner geworden. |
| --- | --- |

(229)

Ten tweede is al de grootst mogelijke bijdrage geleverd door de voormalige eigenaren van Glitnir en, tot op zekere hoogte, de schuldeisers van Glitnir, zoals hierboven uiteengezet in de paragraaf over de lastenverdeling. Daarmee is ook de noodzaak van aanvullende mededingingsmaatregelen kleiner geworden.

| (230) | Ten derde is ten aanzien van de kenmerken van de desbetreffende markt al gesteld dat de ineenstorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door de tussenkomst van de IJslandse autoriteiten, die onder meer gestalte kreeg via de oprichting van Íslandsbanki op het fundament van de binnenlandse activiteiten van Glitnir, heeft geleid tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en een substantieel groter marktaandeel van de drie grootste banken — Íslandsbanki, Arion Bank en Landsbankinn. Daarbuiten resteren nog slechts enkele kleine marktspelers en de kans dat er een nieuwe marktpartij bij komt is uiterst klein vanwege de reeds genoemde toetredingsdrempels en de geringe marktomvang, maar ook, en vooral, wegens de kapitaalcontroles. Íslandsbanki neemt een zeer belangrijke positie in op deze geconcentreerde markt, met een marktaandeel van ruim [...] % in de relevantste en economisch belangrijkste segmenten. |
| --- | --- |

(230)

Ten derde is ten aanzien van de kenmerken van de desbetreffende markt al gesteld dat de ineenstorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door de tussenkomst van de IJslandse autoriteiten, die onder meer gestalte kreeg via de oprichting van Íslandsbanki op het fundament van de binnenlandse activiteiten van Glitnir, heeft geleid tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en een substantieel groter marktaandeel van de drie grootste banken — Íslandsbanki, Arion Bank en Landsbankinn. Daarbuiten resteren nog slechts enkele kleine marktspelers en de kans dat er een nieuwe marktpartij bij komt is uiterst klein vanwege de reeds genoemde toetredingsdrempels en de geringe marktomvang, maar ook, en vooral, wegens de kapitaalcontroles. Íslandsbanki neemt een zeer belangrijke positie in op deze geconcentreerde markt, met een marktaandeel van ruim [...] % in de relevantste en economisch belangrijkste segmenten.

| (231) | Ten vierde bracht de crisis een aantal zeer specifieke problemen met zich mee, zoals de extreem hoge mate van directe en indirecte eigendom van de grote banken in de reële economie en het de facto bestaan van een monopolie voor IT-diensten voor banken (RB), waarvan de drie grote banken meerderheidseigenaar zijn. |
| --- | --- |

(231)

Ten vierde bracht de crisis een aantal zeer specifieke problemen met zich mee, zoals de extreem hoge mate van directe en indirecte eigendom van de grote banken in de reële economie en het de facto bestaan van een monopolie voor IT-diensten voor banken (RB), waarvan de drie grote banken meerderheidseigenaar zijn.

| (232) | Ten vijfde is de omvang van de steun die Íslandsbanki heeft ontvangen, relatief gezien significant. De Autoriteit merkt in dit verband op dat aanvankelijk het gehele kapitaal van de bank werd verschaft door de staat. Daarnaast heeft de bank geprofiteerd van diverse andere steunmaatregelen, namelijk de Straumur-overeenkomst, de speciale liquiditeitsfaciliteit en de depositogarantie. Naar internationale maatstaven gerekend is Íslandsbanki echter nog steeds een kleine bank. |
| --- | --- |

(232)

Ten vijfde is de omvang van de steun die Íslandsbanki heeft ontvangen, relatief gezien significant. De Autoriteit merkt in dit verband op dat aanvankelijk het gehele kapitaal van de bank werd verschaft door de staat. Daarnaast heeft de bank geprofiteerd van diverse andere steunmaatregelen, namelijk de Straumur-overeenkomst, de speciale liquiditeitsfaciliteit en de depositogarantie. Naar internationale maatstaven gerekend is Íslandsbanki echter nog steeds een kleine bank.

| (233) | Ten zesde vraagt de verwerving van Byr door de bank om aanvullende mededingingsmaatregelen. Om haar bezorgdheid over de mededingingssituatie op de IJslandse financiële markt weg te nemen, eiste de Autoriteit in het tweede Byr-besluit dat het op stapel staande herstructureringsplan maatregelen zou omvatten die zouden bewerkstelligen dat er in de toekomst sprake is van daadwerkelijke mededinging op die markt. |
| --- | --- |

(233)

Ten zesde vraagt de verwerving van Byr door de bank om aanvullende mededingingsmaatregelen. Om haar bezorgdheid over de mededingingssituatie op de IJslandse financiële markt weg te nemen, eiste de Autoriteit in het tweede Byr-besluit dat het op stapel staande herstructureringsplan maatregelen zou omvatten die zouden bewerkstelligen dat er in de toekomst sprake is van daadwerkelijke mededinging op die markt.

| (234) | Gelet op hetgeen voorafgaat stelt de Autoriteit vast dat een aantal maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing die voortvloeit uit de aan Íslandsbanki verleende staatssteun, is of zal worden genomen. |
| --- | --- |

(234)

Gelet op hetgeen voorafgaat stelt de Autoriteit vast dat een aantal maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing die voortvloeit uit de aan Íslandsbanki verleende staatssteun, is of zal worden genomen.

i)   Maatregelen en regelgevingsontwikkelingen die door de IJslandse autoriteiten zijn genomen respectievelijk in gang zijn gezet, of waartoe deze autoriteiten zich hebben verbonden

| (235) | De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie de bijlage) die naar mening van de Autoriteit kunnen bijdragen tot het scheppen van een regelgevingskader dat bevorderlijk is voor de mededinging op de financiële markten: |
| --- | --- |

(235)

De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie de bijlage) die naar mening van de Autoriteit kunnen bijdragen tot het scheppen van een regelgevingskader dat bevorderlijk is voor de mededinging op de financiële markten:

| (236) | De eerste behelst het instellen van een werkgroep die zich zal buigen over wet nr. 36/1978 inzake het zegelrecht, waarbij met name nagegaan zal worden of de zegelrechten voor door particulieren aangegane verplichtingen bij overdracht tussen schuldeisers (bv. wanneer particulieren hun leningen overdragen van de ene naar de andere leninginstelling) kunnen/moeten worden afgeschaft. De Autoriteit is van mening dat de wet — die klanten onder meer verplicht tot het betalen van zegelrecht over het bedrag van de respectieve verplichting (90) bij een overstap naar een andere kredietverstrekker — in haar huidige vorm een belemmering voor de mededinging kan opleveren, aangezien het zo voor klanten onaantrekkelijk wordt gemaakt om te switchen naar andere contracten voor langlopende leningen. De Autoriteit is dan ook verheugd over het voornemen deze wet aan te passen. |
| --- | --- |

(236)

De eerste behelst het instellen van een werkgroep die zich zal buigen over wet nr. 36/1978 inzake het zegelrecht, waarbij met name nagegaan zal worden of de zegelrechten voor door particulieren aangegane verplichtingen bij overdracht tussen schuldeisers (bv. wanneer particulieren hun leningen overdragen van de ene naar de andere leninginstelling) kunnen/moeten worden afgeschaft. De Autoriteit is van mening dat de wet — die klanten onder meer verplicht tot het betalen van zegelrecht over het bedrag van de respectieve verplichting (90) bij een overstap naar een andere kredietverstrekker — in haar huidige vorm een belemmering voor de mededinging kan opleveren, aangezien het zo voor klanten onaantrekkelijk wordt gemaakt om te switchen naar andere contracten voor langlopende leningen. De Autoriteit is dan ook verheugd over het voornemen deze wet aan te passen.

| (237) | Ten tweede neemt de Autoriteit nota van het feit dat ingevolge een resolutie die op 21 maart 2012 door het IJslandse parlement is aangenomen, door de regering een commissie zal worden ingesteld die de bescherming van de consument op de financiële markt aan een kritisch onderzoek zal onderwerpen. In nauwe samenwerking met de IJslandse mededingingsautoriteit zal de aandacht van de commissie vooral uitgaan naar het eenvoudiger maken van overstappen en het verlagen van overstapkosten. Het is de bedoeling dat de commissie uiterlijk op 15 januari 2013 met haar verslag komt. De Autoriteit is van mening dat een nadere beoordeling goed zou kunnen zijn voor de mededinging op langere termijn. Ook de verderop besproken specifieke verbintenis van Íslandsbanki zou overstappen gemakkelijker moeten maken en dus de mededinging moeten versterken. |
| --- | --- |

(237)

Ten tweede neemt de Autoriteit nota van het feit dat ingevolge een resolutie die op 21 maart 2012 door het IJslandse parlement is aangenomen, door de regering een commissie zal worden ingesteld die de bescherming van de consument op de financiële markt aan een kritisch onderzoek zal onderwerpen. In nauwe samenwerking met de IJslandse mededingingsautoriteit zal de aandacht van de commissie vooral uitgaan naar het eenvoudiger maken van overstappen en het verlagen van overstapkosten. Het is de bedoeling dat de commissie uiterlijk op 15 januari 2013 met haar verslag komt. De Autoriteit is van mening dat een nadere beoordeling goed zou kunnen zijn voor de mededinging op langere termijn. Ook de verderop besproken specifieke verbintenis van Íslandsbanki zou overstappen gemakkelijker moeten maken en dus de mededinging moeten versterken.

| (238) | Voor wat betreft de zorgen die de Autoriteit op mededingingsvlak kenbaar heeft gemaakt ten aanzien van RB, staat zij positief tegenover het akkoord dat de IJslandse mededingingsautoriteit en de eigenaren van RB, waaronder de drie grote banken, op dit punt hebben bereikt. Het akkoord beoogt kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers zonder onderscheid en tegen redelijke kosten toegang te verschaffen tot essentiële IT-infrastructuur. Aangezien de bezorgdheid van de Autoriteit, die zij onder meer verwoordde in het tweede Byr-besluit, door dit akkoord is weggenomen, kan dit onderwerp verder buiten beschouwing blijven in dit besluit. |
| --- | --- |

(238)

Voor wat betreft de zorgen die de Autoriteit op mededingingsvlak kenbaar heeft gemaakt ten aanzien van RB, staat zij positief tegenover het akkoord dat de IJslandse mededingingsautoriteit en de eigenaren van RB, waaronder de drie grote banken, op dit punt hebben bereikt. Het akkoord beoogt kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers zonder onderscheid en tegen redelijke kosten toegang te verschaffen tot essentiële IT-infrastructuur. Aangezien de bezorgdheid van de Autoriteit, die zij onder meer verwoordde in het tweede Byr-besluit, door dit akkoord is weggenomen, kan dit onderwerp verder buiten beschouwing blijven in dit besluit.

| (239) | Ten slotte neemt de Autoriteit nota van de wijzigingen in de regelgeving die sinds 2008 zijn doorgevoerd en in de bijlage worden besproken. De invoering van artikel 22 in wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen is van bijzonder belang op het vlak van mededingingskwesties. Het bevat bepalingen ter beperking van de deelneming van financiële ondernemingen in activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunningen vallen. Volgens dit nieuwe voorschrift mogen dergelijke activiteiten alleen tijdelijk worden verricht, en alleen met het doel transacties te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede aanmelding aan de IJslandse financiële toezichthouder worden gezonden, en er zijn voor financiële ondernemingen uiterste termijnen ingevoerd om de reorganisatie van hun klanten af te ronden en toegeëigende activa over te dragen. |
| --- | --- |

(239)

Ten slotte neemt de Autoriteit nota van de wijzigingen in de regelgeving die sinds 2008 zijn doorgevoerd en in de bijlage worden besproken. De invoering van artikel 22 in wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen is van bijzonder belang op het vlak van mededingingskwesties. Het bevat bepalingen ter beperking van de deelneming van financiële ondernemingen in activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunningen vallen. Volgens dit nieuwe voorschrift mogen dergelijke activiteiten alleen tijdelijk worden verricht, en alleen met het doel transacties te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede aanmelding aan de IJslandse financiële toezichthouder worden gezonden, en er zijn voor financiële ondernemingen uiterste termijnen ingevoerd om de reorganisatie van hun klanten af te ronden en toegeëigende activa over te dragen.

| (240) | De Autoriteit beschouwt deze verandering als een passend regelgevingsantwoord op het probleem van de disproportioneel grote eigendom van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt er in elk geval voor te zorgen dat deze situatie — die het rechtstreekse gevolg is van schuldconversie (en soortgelijke transacties) waarbij diep in de schulden zittende bedrijven betrokken zijn na de crisis — niet structureel van aard wordt. Daar deze bepaling een van de meest dringende mededingingskwesties in verband met de staatssteun aan de drie banken aanpakt, neemt de Autoriteit haar nadrukkelijk mee in haar beoordeling. |
| --- | --- |

(240)

De Autoriteit beschouwt deze verandering als een passend regelgevingsantwoord op het probleem van de disproportioneel grote eigendom van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt er in elk geval voor te zorgen dat deze situatie — die het rechtstreekse gevolg is van schuldconversie (en soortgelijke transacties) waarbij diep in de schulden zittende bedrijven betrokken zijn na de crisis — niet structureel van aard wordt. Daar deze bepaling een van de meest dringende mededingingskwesties in verband met de staatssteun aan de drie banken aanpakt, neemt de Autoriteit haar nadrukkelijk mee in haar beoordeling.

ii)   Specifiek voor Íslandsbanki geldende maatregelen

| (241) | De Autoriteit benadrukt dat Íslandsbanki's aanwezigheid op de markt en omvang slechts een fractie is van die van Glitnir, aangezien de totale activa met 84 % zijn teruggebracht, zoals hierboven beschreven, en anders dan Glitnir is Íslandsbanki alleen actief op de IJslandse markt. Ook al is deze verlaging dan voor het grootste deel toe te schrijven aan de ontbinding van de internationale activiteiten van Glitnir, de Autoriteit is van mening dat dit proces van bijzonder belang is waar het gaat om mededingingsvervalsing, aangezien het vóór alles Glitnirs riskante buitenlandse strategie was die leidde tot haar ineenstorting en die in het verleden ten grondslag lag aan verstoringen op de financiële markten van de EER (91). |
| --- | --- |

(241)

De Autoriteit benadrukt dat Íslandsbanki's aanwezigheid op de markt en omvang slechts een fractie is van die van Glitnir, aangezien de totale activa met 84 % zijn teruggebracht, zoals hierboven beschreven, en anders dan Glitnir is Íslandsbanki alleen actief op de IJslandse markt. Ook al is deze verlaging dan voor het grootste deel toe te schrijven aan de ontbinding van de internationale activiteiten van Glitnir, de Autoriteit is van mening dat dit proces van bijzonder belang is waar het gaat om mededingingsvervalsing, aangezien het vóór alles Glitnirs riskante buitenlandse strategie was die leidde tot haar ineenstorting en die in het verleden ten grondslag lag aan verstoringen op de financiële markten van de EER (91).

| (242) | Voorts verwelkomt de Autoriteit de verbintenissen van Íslandsbanki (zie de bijlage) om haar aanwezigheid op de binnenlandse markt verder terug te dringen door middel van [...] afstotingen met betrekking tot [...]. Gelet op het definitieve herstructureringsplan en het feit dat Íslandsbanki naar EER-maatstaven een kleine bank is, is de Autoriteit het met Íslandsbanki eens dat verdere structurele maatregelen de vooruitzichten van de bank op herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zouden kunnen brengen (92). |
| --- | --- |

(242)

Voorts verwelkomt de Autoriteit de verbintenissen van Íslandsbanki (zie de bijlage) om haar aanwezigheid op de binnenlandse markt verder terug te dringen door middel van [...] afstotingen met betrekking tot [...]. Gelet op het definitieve herstructureringsplan en het feit dat Íslandsbanki naar EER-maatstaven een kleine bank is, is de Autoriteit het met Íslandsbanki eens dat verdere structurele maatregelen de vooruitzichten van de bank op herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zouden kunnen brengen (92).

| (243) | De Autoriteit neemt kennis van de verbintenis dat Íslandsbanki tot 15 oktober 2014 geen financiële instellingen zal verwerven, behoudens de voorafgaande goedkeuring daarvoor van de Autoriteit. Tenzij verdere fusies noodzakelijk zijn om redenen van financiële stabiliteit, betekent dit dat een verdere concentratie op de IJslandse financiële markt via verwervingen door Íslandsbanki voorkomen kan worden. Deze verbintenis waarborgt ook dat de aan Íslandsbanki verleende steun wordt gebruikt voor het herstel van haar levensvatbaarheid in plaats van voor de consolidatie en verdere uitbreiding van haar aanwezigheid op de IJslandse markt. Hetzelfde geldt voor Íslandsbanki's verbintenis krachtens welke de bank tot 15 oktober 2014 geen contractuele bepalingen zal handhaven, noch nieuwe contractuele bepalingen zal invoeren, op grond waarvan een speciale rente wordt geboden mits een minimumaantal activiteiten bij de bank wordt aangehouden, evenals voor de verbintenis om bij marketing- en reclameactiviteiten de betrokkenheid van de staat niet op te voeren als factor die concurrentievoordeel oplevert. |
| --- | --- |

(243)

De Autoriteit neemt kennis van de verbintenis dat Íslandsbanki tot 15 oktober 2014 geen financiële instellingen zal verwerven, behoudens de voorafgaande goedkeuring daarvoor van de Autoriteit. Tenzij verdere fusies noodzakelijk zijn om redenen van financiële stabiliteit, betekent dit dat een verdere concentratie op de IJslandse financiële markt via verwervingen door Íslandsbanki voorkomen kan worden. Deze verbintenis waarborgt ook dat de aan Íslandsbanki verleende steun wordt gebruikt voor het herstel van haar levensvatbaarheid in plaats van voor de consolidatie en verdere uitbreiding van haar aanwezigheid op de IJslandse markt. Hetzelfde geldt voor Íslandsbanki's verbintenis krachtens welke de bank tot 15 oktober 2014 geen contractuele bepalingen zal handhaven, noch nieuwe contractuele bepalingen zal invoeren, op grond waarvan een speciale rente wordt geboden mits een minimumaantal activiteiten bij de bank wordt aangehouden, evenals voor de verbintenis om bij marketing- en reclameactiviteiten de betrokkenheid van de staat niet op te voeren als factor die concurrentievoordeel oplevert.

| (244) | Zoals eerder beschreven vormt de IJslandse financiële markt momenteel een uitdagende bedrijfsomgeving voor welke bank dan ook, wat ook tot uiting komt in het vrijwel volledig ontbreken van buitenlandse belangstelling om nu tot deze markt toe te treden. De Autoriteit staat dan ook positief tegenover de verbintenissen van Íslandsbanki met betrekking tot het eenvoudiger maken van overstappen naar een andere bank en het beschikbaar stellen van basisdiensten voor betalingsverwerking en gelddistributiediensten. De Autoriteit is van mening dat die maatregelen, in samenhang met bovengenoemd akkoord tussen de drie grote banken en de IJslandse mededingingsautoriteit over RB, ervoor zorgen dat kleinere marktdeelnemers tegen redelijke prijzen toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten, zonder dat de grotere spelers die toegang kunnen blokkeren. Naar haar oordeel zal dit niet alleen de toegangsbarrières voor toekomstige (potentiële) marktdeelnemers verminderen, maar er ook voor zorgen dat bestaande kleinere spelers hun marktaandeel kunnen uitbreiden als zij betere diensten weten te leveren dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen de maatregelen die overstappen eenvoudiger moeten maken ertoe bijdragen dat de concurrentie tussen de bestaande grote spelers heviger wordt, en kunnen ze er eventueel toe bijdragen dat een situatie van potentieel collectieve overheersing wordt voorkomen of verholpen. |
| --- | --- |

(244)

Zoals eerder beschreven vormt de IJslandse financiële markt momenteel een uitdagende bedrijfsomgeving voor welke bank dan ook, wat ook tot uiting komt in het vrijwel volledig ontbreken van buitenlandse belangstelling om nu tot deze markt toe te treden. De Autoriteit staat dan ook positief tegenover de verbintenissen van Íslandsbanki met betrekking tot het eenvoudiger maken van overstappen naar een andere bank en het beschikbaar stellen van basisdiensten voor betalingsverwerking en gelddistributiediensten. De Autoriteit is van mening dat die maatregelen, in samenhang met bovengenoemd akkoord tussen de drie grote banken en de IJslandse mededingingsautoriteit over RB, ervoor zorgen dat kleinere marktdeelnemers tegen redelijke prijzen toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten, zonder dat de grotere spelers die toegang kunnen blokkeren. Naar haar oordeel zal dit niet alleen de toegangsbarrières voor toekomstige (potentiële) marktdeelnemers verminderen, maar er ook voor zorgen dat bestaande kleinere spelers hun marktaandeel kunnen uitbreiden als zij betere diensten weten te leveren dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen de maatregelen die overstappen eenvoudiger moeten maken ertoe bijdragen dat de concurrentie tussen de bestaande grote spelers heviger wordt, en kunnen ze er eventueel toe bijdragen dat een situatie van potentieel collectieve overheersing wordt voorkomen of verholpen.

| (245) | Tot slot verbindt Íslandsbanki zich er overeenkomstig artikel 22 van wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen toe zo snel mogelijk over te gaan tot de verkoop van aandelenbezit in werkmaatschappijen dat is overgenomen in verband met herstructurering, verbindt de bank zich ertoe zich te houden aan de in dat artikel vastgestelde procedure en termijnen en zal zij op haar website of die van een dochteronderneming actuele informatie geven over dochterondernemingen en aandelenbezit die respectievelijk dat te koop word(t)(en) aangeboden. De Autoriteit is verheugd over Íslandsbanki's toezegging om zo snel mogelijk alle bedrijven en deelnemingen die niet behoren tot haar kernactiviteiten af te stoten, niet in de laatste plaats omwille van haar levensvatbaarheid. Hoewel de Autoriteit van mening is dat het vanzelf spreekt dat de bank zich moet houden aan binnenlandse wettelijke verplichtingen zoals artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen, neemt zij nota van deze verbintenis en brengt zij bij de IJslandse autoriteiten en begunstigden onder de aandacht dat een schending van een nationale rechtsbepaling in dit verband ook misbruik van steun kan inhouden. Voorts denkt de Autoriteit dat de verplichting om informatie over geplande afstotingen en verkopen op haar website op te nemen, meer inzicht zal verschaffen in de huidige eigendomssituatie in de IJslandse economie. Dit ondervangt in elk geval tot op zekere hoogte dit bijzondere punt van zorg over de mededinging dat momenteel zo kenmerkend is voor de IJslandse markten. |
| --- | --- |

(245)

Tot slot verbindt Íslandsbanki zich er overeenkomstig artikel 22 van wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen toe zo snel mogelijk over te gaan tot de verkoop van aandelenbezit in werkmaatschappijen dat is overgenomen in verband met herstructurering, verbindt de bank zich ertoe zich te houden aan de in dat artikel vastgestelde procedure en termijnen en zal zij op haar website of die van een dochteronderneming actuele informatie geven over dochterondernemingen en aandelenbezit die respectievelijk dat te koop word(t)(en) aangeboden. De Autoriteit is verheugd over Íslandsbanki's toezegging om zo snel mogelijk alle bedrijven en deelnemingen die niet behoren tot haar kernactiviteiten af te stoten, niet in de laatste plaats omwille van haar levensvatbaarheid. Hoewel de Autoriteit van mening is dat het vanzelf spreekt dat de bank zich moet houden aan binnenlandse wettelijke verplichtingen zoals artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen, neemt zij nota van deze verbintenis en brengt zij bij de IJslandse autoriteiten en begunstigden onder de aandacht dat een schending van een nationale rechtsbepaling in dit verband ook misbruik van steun kan inhouden. Voorts denkt de Autoriteit dat de verplichting om informatie over geplande afstotingen en verkopen op haar website op te nemen, meer inzicht zal verschaffen in de huidige eigendomssituatie in de IJslandse economie. Dit ondervangt in elk geval tot op zekere hoogte dit bijzondere punt van zorg over de mededinging dat momenteel zo kenmerkend is voor de IJslandse markten.

| (246) | Gelet op alle voorgaande overwegingen, en in het bijzonder op de specifieke situatie in IJsland en het feit dat de Autoriteit van mening is dat de bovengenoemde maatregelen afdoende zijn voor de voornaamste mededingingskwesties die de Autoriteit samen met de IJslandse mededingingsautoriteit heeft vastgesteld, en rekening houdende met het hoofddoel van financiële stabiliteit, concludeert de Autoriteit dat de aangegane verbintenissen de vervalsing van de mededinging in voldoende mate beperken. De herstructureringssteun voldoet dan ook aan onderdeel 4 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(246)

Gelet op alle voorgaande overwegingen, en in het bijzonder op de specifieke situatie in IJsland en het feit dat de Autoriteit van mening is dat de bovengenoemde maatregelen afdoende zijn voor de voornaamste mededingingskwesties die de Autoriteit samen met de IJslandse mededingingsautoriteit heeft vastgesteld, en rekening houdende met het hoofddoel van financiële stabiliteit, concludeert de Autoriteit dat de aangegane verbintenissen de vervalsing van de mededinging in voldoende mate beperken. De herstructureringssteun voldoet dan ook aan onderdeel 4 van de herstructureringsrichtsnoeren.

4.   CONCLUSIE

| (247) | Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten voor Íslandsbanki ingediende herstructureringsplan stelt de Autoriteit dat haar twijfels ten aanzien van de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Íslandsbanki, zoals verwoord in het besluit tot inleiding van de procedure, goeddeels zijn weggenomen. Uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst keurt de Autoriteit de steunmaatregelen dan ook goed als zijnde herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst, mits IJsland en Íslandsbanki hun verbintenissen zoals uiteengezet in de bijlage, nakomen, |
| --- | --- |

(247)

Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten voor Íslandsbanki ingediende herstructureringsplan stelt de Autoriteit dat haar twijfels ten aanzien van de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Íslandsbanki, zoals verwoord in het besluit tot inleiding van de procedure, goeddeels zijn weggenomen. Uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst keurt de Autoriteit de steunmaatregelen dan ook goed als zijnde herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst, mits IJsland en Íslandsbanki hun verbintenissen zoals uiteengezet in de bijlage, nakomen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het aanvangskapitaal, de (tijdelijke) volledige kapitalisatie door de staat, het door de staat aanhouden van 5 % van het aandelenkapitaal, het aan Íslandsbanki verstrekte Tier II-kapitaal, de speciale liquiditeitsfaciliteit, de onbeperkte depositogarantie en de Straumur-overeenkomst vormen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

De in artikel 1 genoemde maatregelen vormen onrechtmatige staatssteun vanaf de data van hun invoering tot aan de datum van dit besluit gezien het verzuim van de IJslandse autoriteiten om te voldoen aan de vereiste de steun vóór de tenuitvoerlegging ervan aan te melden bij de Autoriteit overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3.

Artikel 3

De in artikel 1 genoemde maatregelen en de Byr-maatregelen zoals beschreven in Besluit nr. 126/11/COL, zijn verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst, mits de verbintenissen zoals uiteengezet in de bijlage worden nagekomen. De goedkeuring voor de onbeperkte depositogarantie verstrijkt aan het einde van 2014.

Artikel 4

Dit besluit is gericht tot de Republiek IJsland.

Artikel 5

Slechts de tekst van dit besluit in de Engelse taal is authentiek.

Gedaan te Brussel, 27 juni 2012.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Oda Helen SLETNES

Voorzitter

Sabine MONAUNI-TÖMÖRDY

Lid van het College

---

(1)  Dit document wordt uitsluitend ter informatie beschikbaar gesteld. Om redenen van geheimhouding is bepaalde informatie in deze openbare versie weggelaten. Deze weglatingen worden weergegeven door middel van [...] of een reeks tussen vierkante haken die een niet-vertrouwelijke benadering van het betreffende cijfer geeft.

1

(2)  Zie voor een nadere beschrijving van de procedure het in voetnoot 3 genoemde besluit tot inleiding van de procedure.

2

(3)  Besluit nr. 494/10/COL van de Autoriteit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure naar staatssteun die werd verleend bij het herstel van bepaalde activiteiten van (het vroegere) Glitnir Bank hf en de oprichting en kapitalisatie van New Glitnir Bank hf (het huidige Íslandsbanki), PB C 41 van 10.2.2011, blz. 51 en EER-supplement nr. 7 bij het Publicatieblad van de Europese Unie van 10.2.2011, blz. 50.

3

Publicatieblad van de Europese Unie

(4)  Zie het deel over de procedure in het besluit voor verdere informatie over de procedure in de aanloop naar Besluit nr. 494/10/COL van de Autoriteit.

4

(5)  Door de belanghebbenden gecorrigeerd op 25 mei 2012.

5

(6)  Zie Besluit nr. 325/11/COL van de Autoriteit betreffende de verwerving van Byr hf door Íslandsbanki en de verlenging van de voorlopige goedkeuring van de achtergestelde lening (SLF) aan Byr hf, PB C 16 van 19.1.2012, blz. 10 en EER-supplement nr. 3 bij het Publicatieblad van de Europese Unie van 19.1.2012, blz. 1.

6

Publicatieblad van de Europese Unie

(7)  Ten aanzien van de concurrentiesituatie in de IJslandse banksector en mogelijkheden om eventuele problemen op mededingingsgebied te verhelpen heeft de Autoriteit samengewerkt met de IJslandse mededingingsautoriteit (ICA, Icelandic Competition Authority).

7

(8)  Zie het verslag van de bijzondere onderzoekscommissie van het IJslandse parlement, hoofdstuk 2: Samenvatting van de voornaamste conclusies van de commissie, bladzijde 13 van het verslag, beschikbaar op http://sic.althingi.is/pdf/RNAvef-Kafli2Enska.pdf

8

(9)  Landsbanki werd dezelfde dag eveneens onder beheer van de toezichthouder geplaatst, Kaupthing Bank volgde twee dagen later op 9 oktober 2008).

9

(10)  De commissie bestond uit de volgende leden: de heer Páll Hreinsson, raadsheer bij het Hooggerechtshof; de heer Tryggvi Gunnarsson, de parlementaire ombudsman van IJsland; mevrouw Sigríður Benediktsdóttir Ph.D., docent en vice-decaan aan Yale University, VS. Het volledige verslag is beschikbaar in het IJslands op: http://rna.althingi.is/; in het Engels vertaalde delen ervan (waaronder de samenvatting en het hoofdstuk over de oorzaken van de ineenstorting van de banken) zijn beschikbaar op: http://sic.althingi.is/

10

(11)  IJslandse króna (kroon).

11

króna

(12)  De leningen aan buitenlandse partijen stegen in zes maanden met 12,4 miljard euro, van 9,3 miljard euro naar 20,7 miljard euro.

12

(13)  Punt 21.2.1.2 (bladzijde 6) van het verslag.

13

(14)  Deze situatie verergerde door het feit dat buitenlandse schuldeisers van de grootste IJslandse beleggingsmaatschappijen opriepen tot margestortingen als gevolg van lagere onderpandwaarden, wat ertoe leidde dat de drie grootste banken de financiering overnamen om de buitenlandse banken te kunnen terugbetalen.

14

(15)  Punt 21.2.1.4 van het verslag.

15

(16)  Het verklaarde beleid van de toenmalige coalitieregering was juist om de groei te stimuleren en de banken door middel van prikkels aan te moedigen hun hoofdkantoor in IJsland te houden.

16

(17)  Hoofdstuk 2, bladzijde 5 van het verslag.

17

(18)  Zie voor verdere, algemene details van de maatregelen van de IJslandse autoriteiten het in mei 2001 door de minister van financiën bij het parlement ingediende verslag over de wederopstanding van de commerciële banken (Skýrsla fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna), beschikbaar op http://www.althingi.is/altext/-139/s/pdf/1213.pdf

18

(19)  Wet nr. 125/2008 houdende machtiging voor de beschikbaarstelling van publieke middelen in verband met ongebruikelijke omstandigheden op de financiële markten enz.

19

(20)  Zie ook het jaarverslag 2009 van de IJslandse financiële toezichthouder (juli 2008 — juni 2009), beschikbaar op http://en.fme.is/media/utgefid-efni/FME-Annual-Report-2009.pdf

20

(21)  Er zouden nog meer overnames van financiële ondernemingen volgen. In maart 2009 bracht de IJslandse financiële toezichthouder de activiteiten van drie financiële ondernemingen onder haar zeggenschap, te weten Straumur-Burdaras, Reykjavik Savings Bank (SPRON) en Sparisjodabanki Íslands (Icebank), en besloot over de vervreemding van de activa en passiva van die ondernemingen. SPRON en Sparisjodabanki werden onderworpen aan een liquidatieprocedure, het gerechtelijk akkoord met de crediteuren van Straumur daarentegen werd later goedgekeurd. Andere financiële ondernemingen werden eveneens zwaar getroffen door de ineenstorting van de drie grootste commerciële banken en de onzekerheid op de financiële markten; weer andere financiële ondernemingen werden in 2010 onder overheidsbeheer geplaatst. In maart 2010 benoemde de IJslandse financiële toezichthouder een voorlopige raad van bestuur voor VBS Investment Bank. In april 2010 plaatste de IJslandse financiële toezichthouder Keflavík Savings Bank en Byr Savings Bank onder haar zeggenschap, waarbij werd bepaald dat hun activiteiten zouden worden overgenomen door nieuwe financiële ondernemingen, SpKef Savings Bank respectievelijk Byr hf. Daar de financiële situatie van deze nieuwe ondernemingen slechter bleek te zijn dan aanvankelijk voorzien, fuseerde SpKef daarna met Landsbankinn, bij besluit van de IJslandse financiële toezichthouder, en fuseerde Byr hf. met Íslandsbanki na een aanbesteding betreffende de aandelen in Byr. In 2009 werd bovendien een beroep gedaan op de IJslandse autoriteiten om een oplossing te vinden voor de financiële problemen van Saga Capital Investment Bank en, in 2011, het financieringsfonds voor volkshuisvesting.

21

(22)  Hoe scherp die daling was, valt af te lezen aan de gemiddelde maandelijkse wisselkoers tussen de euro en de IJslandse kroon: deze steeg van 90,71 ISK in december 2007 naar 184,64 ISK in november 2009.

22

(23)  In de jaren 2009-2011 was het aandeel van de investeringen in het bbp slechts 13-14 %.

23

(24)  Het saldo op de handelsbalans wordt gevormd door het verschil tussen inkomsten uit export en uitgaven voor import van goederen en diensten. Het saldo betreffende het primair inkomen vanuit het buitenland, dat in de voorgaande jaren en met name sinds 2008 negatief was, valt hierbuiten. Ondanks het overschot op de handelsbalans was IJslands totale lopende rekening daarom negatief in de afgelopen jaren, zij het dat dit negatieve saldo sinds 2009 scherp is gedaald.

24

(25)  Zie bijvoorbeeld het verslag van de minister van economische zaken aan het IJslandse Parlement van maart 2012, The Future Structure of the Icelandic Financial System. Volgens het ministerie moet dit verslag meer worden gezien als aanjager van een op informatie gebaseerde discussie over dit belangrijke thema, aangezien het geen volledig uitgewerkte voorstellen bevat, maar veeleer de belangrijkste onderwerpen op een rij zet en een toekomstbeeld schetst vanuit de invalshoek van internationale ontwikkelingen. Het verslag is beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf.

25

The Future Structure of the Icelandic Financial System

(26)  Het normaliseren van de depositogaranties betreft niet alleen het afschaffen van de ondersteuning van die garanties door de overheid, maar ook het bijstellen van de bepalingen van de noodwet op basis waarvan deposito's waarvoor van rechtswege garanties gelden, prioriteit genieten in geval van liquidatie van een financiële onderneming. Dit houdt een aanzienlijke waarborg in voor depositohouders, niet in de laatste plaats omdat de ineenstorting van de banken in 2008 nog vers in het geheugen ligt. Anderzijds zal deze bepaling waarschijnlijk een hinderpaal vormen voor de banken om hun financiering te diversifiëren.

26

(27)  Zie hoofdstuk 9 van het in voetnoot 25 genoemde verslag van de minister van economische zaken. Bij de presentatie van dat verslag wees de minister ook een groep van deskundigen in het bankwezen aan, die samen met buitenlandse experts voorstellen moeten gaan doen voor een alomvattend wettelijk en regelgevend kader voor de financiële markt in IJsland als geheel. Volgens dit verslag willen de IJslandse autoriteiten zich ook gaan buigen over andere toekomstige opties, waaronder de mogelijke scheiding van beleggings- en zakenbankactiviteiten, de invoering van wetgeving betreffende financiële stabiliteit en mogelijke wijzigingen in de verdeling van taken en verantwoordelijkheden over de regelgevingsorganen voor financiële diensten. Uit de verklaringen van de IJslandse autoriteiten komt ook duidelijk naar voren dat de beoordeling van het monetaire-beleidskader op de agenda blijft staan, of IJsland nu wel of niet lid wordt van de Europese Unie, evenals andere mogelijke instrumenten om het economisch beheer te verbeteren en ervoor te zorgen dat regelgevers „door de bomen het bos wél weer zien” en daadwerkelijk de meest geschikte macroprudentiële instrumenten toepassen.

27

(28)  Zie hoofdstuk 6 van het verslag van de minister van economische zaken aan het IJslandse parlement, The Future Structure of the Icelandic Financial System, beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/publications/news/nr/3559

28

The Future Structure of the Icelandic Financial System

(29)  Sinds het najaar van 2008 zijn diverse financiële ondernemingen van de markt verdwenen (naast de „vroegere” grote commerciële banken, Glitnir, Kaupthing en Landsbanki): Sparisjóðabanki Íslands (voorheen Icebank), Reykjavik Savings Bank (SPRON), Sparisjóður Mýrasýslu (Myrasysla Savings Bank, SPM), VBS Investment Bank en Askar Capital Investment Bank. De activiteiten van Straumur-Burdaras Investment Bank en Saga Capital Investment Bank zijn eveneens sterk afgenomen.

29

(30)  Op 11 april 2011 keurde de aandeelhoudersvergadering van de bank een overeenkomst betreffende de verkoop van activiteiten van de (vroegere) MP Bank in IJsland en Litouwen goed, waarbij ruim 40 nieuwe aandeelhouders 5,5 miljard ISK belegden in nieuwe aandelen in de bank. Andere activiteiten van de vroegere bank bleven in handen van de vorige eigenaren en werden vervolgens ondergebracht in een nieuwe rechtspersoon, EA fjárfestingarfélag hf. Zie voor nadere bijzonderheden de persberichten van MP Bank van 11 april 2011, beschikbaar op https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1511 en https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1510

30

(31)  Volgens de regeling zijn RB en zijn eigenaren een aantal verbintenissen aangegaan ter voorkoming van concurrentievervalsing als gevolg van de activiteiten van RB en de samenwerking van zijn eigenaren. Deze houden onder meer in dat RB moet worden geëxploiteerd onder algemene commerciële voorwaarden, onafhankelijk van zijn eigenaren, dat de meerderheid van het bestuur van RB moet bestaan uit specialisten die onafhankelijk zijn van de eigenaren, dat de door RB geleverde systemen en diensten op niet-discriminerende wijze toegankelijk moeten zijn en dat de voorwaarden van de dienstverlening door RB identiek moeten zijn voor alle klanten, of zij nu wel of niet aandeelhouder zijn van RB. De bestaande eigenaren van RB hebben toegezegd delen van hun deelnemingen in RB regelmatig te koop aan te bieden om het voor niet-financiële ondernemingen gemakkelijker te maken een eigendomsaandeel in RB te verwerven. Dergelijke aanbiedingen zullen ten minste om de twee jaar plaatsvinden, totdat minstens een derde van het totale aandelenbezit in RB is verkocht aan andere partijen dan de huidige aandeelhouders of in een verkoopaanbieding te koop is aangeboden.

31

(32)  De IJslandse mededingingsautoriteit gebruikt de term „werkmaatschappijen” voor de deelnemingen van banken in normaal gesproken niet-financiële bedrijven welke de banken in verband met de herstructurering van hun leningportefeuilles hebben verworven door middel van schuldconversie of anderszins. Naar analogie hiervan gebruikt de Autoriteit de term „werkmaatschappij” voor een onderneming in de reële economie, die geen deel uitmaakt van de kernactiviteiten van de bank op de financiële markten.

32

(33)  Onder „indirecte eigendom” van de banken verstaat de Autoriteit in dit verband hun mogelijke invloed op en zeggenschap over bedrijven vanwege de hoge schulden van die bedrijven bij de bank.

33

(34)  Jaarverslag 2007 van Glitnir, blz. 40. Het verslag is beschikbaar op http://tools.euroland.com/arinhtml/is-isb/2007/ar_eng_2007/. De geconsolideerde financiële overzichten van Glitnir voor 2007 zijn beschikbaar op http://en.sff.is/media/auglysingar/Glitnir_-Annual_Report_2007.pdf.

34

(35)  Volgens de omzetcijfers over 2011 heeft Íslandsbanki het op een na hoogste marktaandeel op de NASDAQ OMX ICE vast-inkomenmarkt.

35

(36)  Aangezien de meeste transacties die bepalend zijn voor het marktaandeel van de bank in dit segment niet openbaar worden gemaakt, betreft het hier slechts een zo nauwkeurig mogelijke schatting van de IJslandse autoriteiten.

36

(37)  Aangezien de meeste transacties die bepalend zijn voor het marktaandeel van de bank in dit segment niet openbaar worden gemaakt, betreft het hier slechts een zo nauwkeurig mogelijke schatting van de IJslandse autoriteiten.

37

(38)  Voor Glitnir geven de grafieken de cijfers in het eerste semester van 2008 weer, voor Íslandsbanki de cijfers in het eerste semester van 2009.

38

(39)  Deze overeenkomst werd licht aangepast op 31 juli 2009, 14 augustus 2009 en 4 september 2009, waarna de definitieve overeenkomst werd ondertekend op 13 september 2009.

39

(40)  Euro interbank offered rate.

40

(41)  PB L 84 van 26.3.1997, blz. 22.

41

(42)  PB L 135 van 31.5.1994, blz. 5.

42

(43)  De Engelse vertaling van de verklaring is beschikbaar op: http://eng.forsaetisraduneyti.is/news-and-articles/nr/3033

43

(44)  http://www.efnahagsraduneyti.is/frettir/frettatilkynningar/nr/2842

44

http://www.efnahagsraduneyti.is/frettir/frettatilkynningar/nr/3001. Onlangs heeft de minister van economische zaken hier ook aan gerefereerd in een interview met Viðskiptablaðið op 2 oktober 2010, bladzijde 8: „[De verklaring] zal te zijner tijd worden ingetrokken. Wij zijn niet van plan deposito's voor onbepaalde tijd onbeperkt te garanderen. De verklaring zal echter pas worden ingetrokken als er een alternatief en effectief depositostelsel in werking treedt en alle kwesties in verband met het financieel stelsel volledig zijn opgelost” (vertaling van de Autoriteit).

[De verklaring] zal te zijner tijd worden ingetrokken. Wij zijn niet van plan deposito's voor onbepaalde tijd onbeperkt te garanderen. De verklaring zal echter pas worden ingetrokken als er een alternatief en effectief depositostelsel in werking treedt en alle kwesties in verband met het financieel stelsel volledig zijn opgelost

(45)  De passage in kwestie staat in punt 16 (bladzijde 6) van de brief: http://www.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Letter_of_Intent_2nd_review_-_o.pdf

45

(46)  http://hamar.stjr.is/Fjarlagavefur-Hluti-II/GreinargerdirogRaedur/Fjarlagafrumvarp/2011/Seinni_hluti/Kafli_8.htm [Mbl, 10 juni 2012].

46

(47)  Niet-officiële vertaling, door de Autoriteit, van een op 10 juni 2012 in Morgunblaðið (www.mbl.is) gepubliceerde verklaring.

47

(48)  Na het ondertekenen van een addendum op 13 januari 2010 werd op 19 juli 2010 een nieuwe overeenkomst gesloten naar aanleiding van bepaalde opmerkingen van de IJslandse financiële toezichthouder.

48

(49)  Zoals hierboven vermeld was een van de voorwaarden van de IJslandse financiële toezichthouder dat de contanten of geldwaarden 5 % van de direct opeisbare deposito's moesten bedragen en dat de banken bestand moesten zijn tegen het onmiddellijk wegstromen van 20 % van de deposito's.

49

(50)  Het besluit is in het Engels beschikbaar op: http://fme.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6055

50

(51)  Het besluit is in het Engels beschikbaar op: http://fme.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6077

51

(52)  REIBOR staat voor Reykjavik Interbank Offered Rate, de marktrente tussen banken voor kortlopende leningen bij IJslandse zaken- en spaarbanken. Deze methodiek lijkt sterk op de manier waarop tal van landen LIBOR toepassen als basisrente voor leningen tegen variabele rentevoet, met dit verschil dat IJslandse banken REIBOR (plus een toeslag) gebruiken als grondslag voor de verstrekking van leningen tegen variabele rentevoet in de IJslandse munteenheid, de króna.

52

króna

(53)  Het vijfjarig bedrijfsplan werd op zijn beurt aangevuld door een presentatie van de belangrijkste veranderingen in dat plan, die plaatsvond tijdens de vergadering van de raad van bestuur van 27 maart 2012 en terugkomt in het ICAAP-verslag.

53

(54)  Met FX-leningen worden leningen in buitenlandse valuta's bedoeld. Dit heeft normaliter betrekking op leningen die luiden in een andere munteenheid dan die van het thuisland van de lener.

54

(55)  De economische aannamen waarop de prognoses zijn gebaseerd, zijn opgesteld door de afdeling Onderzoek van de bank. De algemene aannamen zijn opgesteld door de desbetreffende afdelingshoofden en leidinggevenden en voor akkoord ondertekend door de raad van bestuur van de bank.

55

(56)  Vanaf 16 mei 2012 was de rente van zevendaagse leningen van de IJslandse Centrale Bank waarvoor zekerheid is gesteld, 5,5 %.

56

(57)  Op het moment van indiening van het herstructureringsplan was de financiële verslaglegging voor 2011 nog niet afgerond; de gegevens vanaf 30 september 2011 werden gebruikt in het definitieve herstructureringsplan. Na de publicatie van de financiële balans van Íslandsbanki voor 2011 werkte de Autoriteit de cijfers bij.

57

(58)  De verklaring die voor de daling van het ROE in 2011 werd gegeven, was het arrest van het Hooggerechtshof over FX-leningen van 15.2.2012 en de afschrijving van goodwill na de fusie met Byr.

58

(59)  Volgens de IJslandse autoriteiten was het „groot disagio” tweeledig: die bestond in een vermindering en een disagio. De vermindering staat voor het verschil tussen de waarde van vorderingen en de geraamde terugvordering van leningactiva. Bovendien was de verworven leningportefeuille niet tegen markttarieven gewaardeerd; het disagio is een afspiegeling van het verschil tussen de contractuele rentevoeten en de rentetarieven op de markt.

59

(60)  Het verslag 2011 betreffende de financiële investeringen van de IJslandse staat (ISFI, Icelandic State Financial Investments), dat meer bepaald betrekking heeft op de activiteiten van de bank in 2010) trekt dezelfde conclusie; volgens dit verslag is de „kernwinstgevendheid” van Íslandsbanki zelfs nog hoger. Zie http://www.bankasysla.is/files/SkyrslaBR_2011_net_74617143.pdf.

60

(61)  Zie de liquiditeitsratioregels van de IJslandse Centrale Bank nr. 317 van 25 april 2006, beschikbaar op http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=4713.

61

(62)  De grootste IJslandse banken kwamen overeen om alle onder te hoge schulden gebukt gaande klanten een hypotheekaanpassing van 110 % aan te bieden, d.w.z. de hoofdsom van de hypotheek wordt op 110 % van de registerwaarde van de onroerende zaak gesteld.

62

(63)  Íslandsbanki heeft benadrukt dat de depositoprioriteit in IJsland de uitgifte van ongedekte schuld beperkt [...]

63

(64)  Consumentenprijsindex (CPI, Consumer Price Index).

64

(65)  Het Risk Book is beschikbaar op de website van de bank: www.Íslandsbanki.is/riskbook.

65

(66)  De eerste stap bij de beoordeling van de kapitaalvereisten is gebaseerd op de pijler 1-berekeningen.

66

(67)  Volgens het ICAAP-verslag worden de aanvullende kapitaalvereisten onder pijler 2 (pijler 2a en 2b) als volgt ingeschat:

67

| a) | Andere risicotypen en risico dat niet volledig is afgedekt onder pijler 1: Naast het krachtens pijler 1 vereiste minimumkapitaal is krachtens pijler 2a mogelijk nog meer kapitaal vereist wegens andere risicofactoren of als gevolg van de te lage inschatting van de pijler 1-risicofactoren. De kapitaalvereisten onder pijler 1 en pijler 2a vormen de uitgangskapitaalvereiste voor de bank. |
| --- | --- |

a)

Andere risicotypen en risico dat niet volledig is afgedekt onder pijler 1: Naast het krachtens pijler 1 vereiste minimumkapitaal is krachtens pijler 2a mogelijk nog meer kapitaal vereist wegens andere risicofactoren of als gevolg van de te lage inschatting van de pijler 1-risicofactoren. De kapitaalvereisten onder pijler 1 en pijler 2a vormen de uitgangskapitaalvereiste voor de bank.

| b) | Vermindering van beschikbaar kapitaal in verband met stresstest en voor strategische doelen: Bij de schatting van de uitgangskapitaalvereiste wordt uitgegaan van „normale bedrijfsomstandigheden”. De bank dient er echter voor te zorgen dat haar kapitaal toereikend is om de continuïteit van de bedrijfsvoering te garanderen in een stresssituatie op de markt en haar bedrijfsstrategie voor de komende jaren veilig te stellen. Daarom zou de bank mogelijk een kapitaalbuffer moeten aanhouden om het hoofd te bieden aan een stresssituatie op de markt en om de beoogde groei te kunnen realiseren. Met het oog op een juiste inschatting van de omvang van deze kapitaalbuffer gaat het bedrijfsplan van de bank uit van een stressscenario dat gebaseerd is op diverse aannamen betreffende het risicoprofiel en de bedrijfsstrategie van de bank. |
| --- | --- |

b)

Vermindering van beschikbaar kapitaal in verband met stresstest en voor strategische doelen: Bij de schatting van de uitgangskapitaalvereiste wordt uitgegaan van „normale bedrijfsomstandigheden”. De bank dient er echter voor te zorgen dat haar kapitaal toereikend is om de continuïteit van de bedrijfsvoering te garanderen in een stresssituatie op de markt en haar bedrijfsstrategie voor de komende jaren veilig te stellen. Daarom zou de bank mogelijk een kapitaalbuffer moeten aanhouden om het hoofd te bieden aan een stresssituatie op de markt en om de beoogde groei te kunnen realiseren. Met het oog op een juiste inschatting van de omvang van deze kapitaalbuffer gaat het bedrijfsplan van de bank uit van een stressscenario dat gebaseerd is op diverse aannamen betreffende het risicoprofiel en de bedrijfsstrategie van de bank.

(68)  De interne liquiditeitsratio van de bank staat eerder voor een stresssituatie dan voor normale bedrijfsomstandigheden.

68

(69)  Het ISFI is een overheidsorgaan met een onafhankelijke raad van bestuur, dat rapporteert aan de minister van financiën, is opgericht in het kader van wet nr. 88/2009 en in augustus 2009 officieel met zijn werkzaamheden is gestart. Het ISFI moet zijn taken uiterlijk vijf jaar na zijn oprichting hebben voltooid. Het orgaan beheert de deelnemingen overeenkomstig de wet, de goede governance- en bedrijfspraktijken en het beleid inzake staatseigendom. Het richt zich op het herstel en de wederopbouw van de binnenlandse financiële markt zodat deze zijn dynamiek hervindt, bevordert daadwerkelijke marktconcurrentie en waarborgt de doorzichtigheid van de besluitvorming over staatsdeelneming in financiële activiteiten.

69

(70)  Daarbij moet met name gedacht worden aan de onzekerheden als gevolg van recente arresten van het Hooggerechtshof over in buitenlandse valuta's luidende leningen, en aan de omstandigheid dat de activa van de failliete boedels van de vroegere banken naar tevredenheid worden afgewikkeld. Zie paragraaf 9.7 van het verslag The Future Structure of the Icelandic Financial System, beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf

70

The Future Structure of the Icelandic Financial System

(71)  Uitvoerig beschreven in hoofdstuk 3 van dit besluit.

71

(72)  Zie in dit verband het arrest van het Gerecht in de gevoegde zaken T-425/04, T-444/04, T-450/04 en T-456/04, Franse Republiek e.a./Commissie, Jurispr. 2010, blz. II-2099, punt 283 (hoger beroep ingesteld).

72

Franse Republiek e.a./Commissie

(73)  Zie bijvoorbeeld T-228/99, Westdeutsche Landesbank, Jurispr. 2003, blz. II-435.

73

(74)  Zie bijvoorbeeld het besluit van de Commissie van 10 oktober 2008 in zaak NN 51/08, Garantieregeling voor banken in Denemarken, paragraaf 32, en de beschikking van de Commissie van 21 oktober 2008 betreffende steunmaatregel C 10/08, IKB, paragraaf 74.

74

Garantieregeling voor banken in Denemarken

IKB,

(75)  Zie het besluit van de Autoriteit van 8 mei 2009 betreffende de regeling voor tijdelijke herkapitalisatie van fundamenteel gezonde banken om de financiële stabiliteit en de kredietverschaffing aan de reële economie te stimuleren (Noorwegen) (205/09/COL), beschikbaar op: http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16694&1=1

75

(76)  Zie in dit verband, ten aanzien van investeringen door leveranciers van een onderneming in moeilijkheden, de identieke redenering van de Europese Commissie in het besluit van de Commissie betreffende de mogelijke steun ten behoeve van Trèves nr. C 4/10 (ex NN 64/09) ten uitvoer gelegd door de Franse Republiek.

76

(77)  Verslag van de minister van Economische Zaken aan het IJslandse parlement (maart 2012), The Future Structure of the Icelandic Financial System, punt 9.6, beschikbaar op http://eng.atvinnuvegaraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf

77

The Future Structure of the Icelandic Financial System

(78)  De Autoriteit wijst in dit verband op opmerkingen van de president van de IJslandse Centrale Bank, die in het voorwoord van het financiële-stabiliteitsverslag van de bank voor het tweede semester van 2010 stelt dat de „kapitalisatie van de financiële instellingen momenteel wordt beschermd door de kapitaalcontroles en de regeringsverklaring over de depositogarantie”. Zie http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=8260, blz. 5. Zie ook de besluiten van de Commissie NN 48/08, Garantieregeling voor banken in Ierland, paragrafen 46 en 47: http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn048-08.pdf; en NN 51/08, Garantieregeling voor banken in Denemarken: http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn051-08.pdf

78

kapitalisatie van de financiële instellingen momenteel wordt beschermd door de kapitaalcontroles en de regeringsverklaring over de depositogarantie

(79)  Zie in dit verband zaak 730/79, Phillip Morris/Commissie, Jurispr. 1980, blz. 2671.

79

Phillip Morris/Commissie,

(80)  Zie deel VIII van de richtsnoeren van de Autoriteit inzake staatssteun. Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis. De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen, beschikbaar op http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16604&1=1.

80

(81)  Het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels, op 25 november 2009 vastgesteld door de Autoriteit onder hoofdstuk VIII: Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis, zoals uitgebreid door de richtsnoeren financiële crisis 2012. Beschikbaar op de website van de Autoriteit, op: http://www.eftasurv.int/media/state-aid-guidelines/Part-VIII---Return-to-viability-and-the-assessment-of-restructuring-measures-in-the-financial-sector.pdf

81

(82)  LBO, leveraged buyouts.

82

(83)  De door de IJslandse Centrale Bank vastgestelde nieuwe regels voor deviezenposities traden op 1 januari 2011 in werking. De regels beogen het wisselkoersrisico te beperken door te voorkomen dat deviezenposities bepaalde limieten overschrijden. Een van de belangrijkste verschillen met eerdere versies van deze regels is dat de toegestane ongedekte valutapositie in afzonderlijke munteenheden is teruggebracht van 20 % naar 15 % van het vermogen, en dat de toegestane totale deviezenpositie is verlaagd van 30 % naar 15 %. De deviezenpositieverslaglegging is ook gedetailleerder dan vroeger, daar de in buitenlandse valuta's luidende activa en passiva zijn ingedeeld naar type: leningen, obligaties, gewone aandelen, aandelen in gemeenschappelijke beleggingsfondsen, deposito's, rentedragende akkoorden, schulden aan de Centrale Bank enz. Mocht de deviezenpositie afwijken van de in de regels gestelde grenzen, dan moet de betrokken financiële onderneming binnen drie werkdagen maatregelen treffen om dit verschil weg te werken. Indien die maatregelen tekortschieten, kan de IJslandse Centrale Bank periodieke boeten opleggen. De IJslandse Centrale Bank heeft nog meer maatregelen genomen om onevenwichtigheden in deviezenposities te beperken, zoals het sluiten van een valutaruilovereenkomst met een van de zakenbanken en het aankopen van vreemde valuta's. Volgens de IJslandse Centrale Bank zijn deze maatregelen bevorderlijk voor de financiële stabiliteit en krikken zij de niet-geleende deviezenreserves van de IJslandse Centrale Bank op.

83

(84)  In het ICAAP-verslag onderstreept Íslandsbanki evenwel dat de besluitvorming over jaarlijkse dividenduitkeringen moet steunen op een actuele analyse van de kapitaaltoereikendheid en dat daarin ook de liquiditeitspositie van de bank moet worden meegenomen.

84

(85)  Zie bijvoorbeeld het financiële-stabiliteitsverslag van de IJslandse Centrale Bank voor het tweede semester van 2011, volgens welk de interestmarge in IJsland ongeveer 2-3 keer hoger ligt dan in andere Scandinavische landen.

85

(86)  Volgens huidige ramingen zouden de verliezen kunnen oplopen tot 70-75 % van de leningen die zij aan Glitnir hadden verstrekt; zie bijvoorbeeld http://glitnirbank.com/press-room/tilkynningar-a-islensku/448-athugasemdfraslidastjorn.html

86

(87)  De kapitalisatie van Íslandsbanki door de staat was rechtstreeks gebaseerd op het verschil tussen de aanvankelijke waardering van de overgedragen activa en passiva en de kapitaalvereiste van de IJslandse financiële toezichthouder.

87

(88)  De herkapitalisatie van financiële instellingen in de huidige financiële crisis: beperking van steun tot het noodzakelijke minimum en bescherming tegen buitensporige mededingingverstoringen („de herkapitalisatierichtsnoeren”), PB L 17 van 20.1.2011 en EER-supplement nr. 3. De richtsnoeren zijn ook te vinden op de website van de Autoriteit: http://www.eftasurv.int/state-aid/legal-framework/state-aid-guidelines

88

(89)  Eind 2014 zullen de herstructureringsperioden van alle IJslandse banken waarvoor een formele onderzoekprocedure is ingeleid, beëindigd zijn.

89

(90)  Het zegelrecht verschilt per soort juridisch document, maar bedraagt normaal gesproken 15 ISK per 1 000 ISK (oftewel circa 1,5 %) aan rentedragende financiële verplichtingen waarvoor hypothecaire of andere zekerheid is gesteld.

90

(91)  Zie bijvoorbeeld het besluit van de Commissie in zaak SA.28264 betreffende herstructureringssteun voor Hypo Real Estate, waarin de Commissie de opsplitsing van een groot deel van de buitenlandse activiteiten van Hypo Real Estate aanvaardde als maatregel ter beperking van vervalsing van de mededinging voor de opvolger van de bank, PBB.

91

(92)  Om dezelfde redenen aanvaardt de Autoriteit dat aan de afstotingen de voorwaarde is verbonden dat [...].

92

---

BIJLAGE

VERBINTENISSEN EN RELEVANTE WIJZIGINGEN IN HET WETTELIJK KADER VOOR HET BANKWEZEN

1.   VERBINTENISSEN VAN DE IJSLANDSE AUTORITEITEN

De IJslandse autoriteiten zijn de twee volgende verbintenissen aangegaan.

Wijziging betreffende het zegelrecht om staatssteun uit te sluiten en overstapkosten te verlagen

Het ministerie van Financiën zal een werkgroep instellen die zich gaat buigen over wet nr. 36/1978 inzake het zegelrecht. In oktober 2012 moet deze werkgroep een verslag en een concept voor een wetsvoorstel indienen bij de minister van Financiën. De werkgroep zal met name nagaan of de zegelrechten voor door particulieren aangegane verplichtingen bij overdracht tussen schuldeisers (d.w.z. wanneer particulieren hun leningen overdragen van de ene naar de andere leninginstelling) kunnen/moeten worden afgeschaft. Verder zal de groep nagaan hoe de zegelrechtbepaling kan worden gewijzigd om procedures te vereenvoudigen en mededinging te bevorderen.

Maatregelen om overstappen eenvoudiger te maken en overstapkosten te verlagen

Ingevolge een resolutie die op 21 maart 2012 door het IJslandse parlement is aangenomen, zal door de regering een commissie worden ingesteld die de bescherming van de consument op de financiële markt aan een kritisch onderzoek zal onderwerpen en met voorstellen zal komen over hoe de positie van individuele personen en huishoudens ten opzichte van leninginstellingen kan worden versterkt. In nauwe samenwerking met de IJslandse mededingingsautoriteit zal de aandacht van de commissie vooral uitgaan naar het eenvoudiger maken van overstappen en het verlagen van overstapkosten. Het is de bedoeling dat de commissie uiterlijk op 15 januari 2013 met haar verslag komt.

Voorts hebben de IJslandse autoriteiten de volgende verbintenissen van Íslandsbanki bekrachtigd, op de nakoming waarvan zij zullen toezien:

Beperking van verwervingen

Íslandsbanki verbindt zich ertoe tot 15 oktober 2014 geen financiële instellingen te verwerven.

Niettegenstaande deze verbintenis mag Íslandsbanki, mits daartoe de goedkeuring van de Autoriteit is verkregen, bedrijven overnemen, met name wanneer dat nodig is om de financiële stabiliteit veilig te stellen.

Afstoting van [...]

Íslandsbanki verbindt zich ertoe haar aandelenbezit in [...] per [datum] af te stoten en het hieronder beschreven aandelenbezit algemeen te koop aan te bieden [...].

[...]e [...]

[...].

Afstoting van aandelen in ondernemingen die in een herstructureringsproces verwikkeld zijn

Íslandsbanki verbindt zich ertoe zo snel mogelijk over te gaan tot de verkoop van aandelenbezit in werkmaatschappijen dat is overgenomen in verband met herstructurering, zie artikel 22 van wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen. Ook verbindt de bank zich ertoe zich te houden aan de procedure en de termijnen zoals genoemd in deze wettelijke bepaling. Tot slot zal de bank op haar website (of die van een relevante dochteronderneming, bv. Midengi ehf.) actuele informatie geven over aandelenbezit dat te koop wordt aangeboden.

Maatregelen die ten goede komen aan nieuwe en kleine concurrenten

Íslandsbanki verbindt zich ertoe de volgende maatregelen te treffen ten gunste van nieuwe en kleine concurrenten:

| a) | Tot 15 oktober 2014 zal Íslandsbanki geen contractuele bepalingen handhaven, noch nieuwe contractuele bepalingen invoeren, op grond waarvan een speciale rente wordt geboden mits een minimumaantal activiteiten bij de bank wordt aangehouden. |
| --- | --- |

a)

Tot 15 oktober 2014 zal Íslandsbanki geen contractuele bepalingen handhaven, noch nieuwe contractuele bepalingen invoeren, op grond waarvan een speciale rente wordt geboden mits een minimumaantal activiteiten bij de bank wordt aangehouden.

| b) | Íslandsbanki zal op haar website eenvoudig toegankelijke informatie geven over het overbrengen van bankdiensten naar een andere financiële instelling. Ook de documenten die voor een dergelijke overstap nodig zijn, zullen eenvoudig toegankelijk gemaakt worden op die website. Dezelfde informatie en overdrachtsformulieren zullen ook beschikbaar zijn bij de filialen van de bank. |
| --- | --- |

b)

Íslandsbanki zal op haar website eenvoudig toegankelijke informatie geven over het overbrengen van bankdiensten naar een andere financiële instelling. Ook de documenten die voor een dergelijke overstap nodig zijn, zullen eenvoudig toegankelijk gemaakt worden op die website. Dezelfde informatie en overdrachtsformulieren zullen ook beschikbaar zijn bij de filialen van de bank.

| c) | Íslandsbanki zal alle aanvragen voor de overdracht van bankdiensten snel afhandelen. |
| --- | --- |

c)

Íslandsbanki zal alle aanvragen voor de overdracht van bankdiensten snel afhandelen.

| d) | Íslandsbanki zal bij marketing- en reclameactiviteiten de betrokkenheid van de staat niet opvoeren als factor die concurrentievoordeel oplevert. |
| --- | --- |

d)

Íslandsbanki zal bij marketing- en reclameactiviteiten de betrokkenheid van de staat niet opvoeren als factor die concurrentievoordeel oplevert.

| e) | Íslandsbanki is bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge, als een concurrerend aanbod op dit vlak ontbreekt: |
| --- | --- |

e)

Íslandsbanki is bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge, als een concurrerend aanbod op dit vlak ontbreekt:

| f) | Betalingsverwerkingsdiensten voor ISK.






  i) | Betalingsverwerkingsdiensten voor buitenlandse valuta's. |
| --- | --- | --- |

f)

Betalingsverwerkingsdiensten voor ISK.

i)

Betalingsverwerkingsdiensten voor buitenlandse valuta's.

| ii) | Distributie van bankbiljetten en munten.






  I. | Verkoop en aflevering van bankbiljetten en munten ten kantore/huize van de ontvanger van de dienst. |
| --- | --- | --- |

ii)

Distributie van bankbiljetten en munten.

I.

Verkoop en aflevering van bankbiljetten en munten ten kantore/huize van de ontvanger van de dienst.

| II. | Het aanhouden van een voorraad speciale bankbiljettencassettes voor geldautomaten. Het plaatsen hiervan in de geldautomaten zou echter moeten gebeuren door een beveiligingsfirma die werkt in opdracht van de nieuwe/kleine marktpartij. |
| --- | --- |

II.

Het aanhouden van een voorraad speciale bankbiljettencassettes voor geldautomaten. Het plaatsen hiervan in de geldautomaten zou echter moeten gebeuren door een beveiligingsfirma die werkt in opdracht van de nieuwe/kleine marktpartij.

2.   RELEVANTE AANPASSINGEN EN WIJZIGINGEN IN HET REGELGEVINGS- EN TOEZICHTSKADER VOOR FINANCIËLE MARKTEN IN IJSLAND ZOALS DOORGEVOERD NA DE CRISIS

De IJslandse autoriteiten hebben het volgende overzicht ingediend van wijzigingen in de wetgeving die van kracht was in het najaar van 2008:

| — | De bevoegdheden van de IJslandse financiële toezichthouder om tussenbeide te komen (om de bevoegdheden van aandeelhoudersvergaderingen over te nemen en te beschikken over activa, zie de noodwetgeving) zijn verruimd; de IJslandse financiële toezichthouder heeft uitgebreidere toezichthoudende bevoegdheden gekregen; er zijn aanvullende bepalingen aangenomen op grond waarvan de IJslandse financiële toezichthouder de activiteiten of gedragingen van afzonderlijke, onder toezicht staande partijen kan evalueren. Het gaat hierbij zowel om beslissingsbevoegdheid, bijvoorbeeld met betrekking tot het sluiten van ondernemingen of het beëindigen van specifieke activiteiten zonder feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, als om een uitvoeriger omschrijving van concepten waarvan de uitleg is betwist door de IJslandse financiële toezichthouder en onder toezicht staande entiteiten of beroepsinstanties. |
| --- | --- |

—

De bevoegdheden van de IJslandse financiële toezichthouder om tussenbeide te komen (om de bevoegdheden van aandeelhoudersvergaderingen over te nemen en te beschikken over activa, zie de noodwetgeving) zijn verruimd; de IJslandse financiële toezichthouder heeft uitgebreidere toezichthoudende bevoegdheden gekregen; er zijn aanvullende bepalingen aangenomen op grond waarvan de IJslandse financiële toezichthouder de activiteiten of gedragingen van afzonderlijke, onder toezicht staande partijen kan evalueren. Het gaat hierbij zowel om beslissingsbevoegdheid, bijvoorbeeld met betrekking tot het sluiten van ondernemingen of het beëindigen van specifieke activiteiten zonder feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, als om een uitvoeriger omschrijving van concepten waarvan de uitleg is betwist door de IJslandse financiële toezichthouder en onder toezicht staande entiteiten of beroepsinstanties.

| — | De regels voor afzonderlijke grote risicoposities zijn verduidelijkt en specifieker gemaakt; de rol en verantwoordelijkheid van het risicobeheer is versterkt en de IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd verklaard om risicobeheer een hogere status toe te kennen binnen de organisatie van financiële ondernemingen; de bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn strenger geworden. |
| --- | --- |

—

De regels voor afzonderlijke grote risicoposities zijn verduidelijkt en specifieker gemaakt; de rol en verantwoordelijkheid van het risicobeheer is versterkt en de IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd verklaard om risicobeheer een hogere status toe te kennen binnen de organisatie van financiële ondernemingen; de bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn strenger geworden.

| — | Het speciale register van grote(re) leners is in een officiële, wettelijke vorm gegoten teneinde een beter overzicht te krijgen van grote, afzonderlijke risicoposities van twee of meer financiële ondernemingen. Het register is van belang om verbanden tussen die posities te leggen en hun systeeminvloed in kaart te brengen wanneer zich problemen voordoen bij deze leners. Entiteiten die niet onder toezicht van de IJslandse financiële toezichthouder staan maar wel zijn opgenomen in de registers van financiële ondernemingen, moeten de IJslandse financiële toezichthouder informatie verstrekken over al hun verplichtingen. De IJslandse financiële toezichthouder kan de dienstverlening aan dergelijke partijen verbieden als zij weigeren de verlangde informatie te verschaffen. |
| --- | --- |

—

Het speciale register van grote(re) leners is in een officiële, wettelijke vorm gegoten teneinde een beter overzicht te krijgen van grote, afzonderlijke risicoposities van twee of meer financiële ondernemingen. Het register is van belang om verbanden tussen die posities te leggen en hun systeeminvloed in kaart te brengen wanneer zich problemen voordoen bij deze leners. Entiteiten die niet onder toezicht van de IJslandse financiële toezichthouder staan maar wel zijn opgenomen in de registers van financiële ondernemingen, moeten de IJslandse financiële toezichthouder informatie verstrekken over al hun verplichtingen. De IJslandse financiële toezichthouder kan de dienstverlening aan dergelijke partijen verbieden als zij weigeren de verlangde informatie te verschaffen.

| — | De bepalingen op het gebied van goede bedrijfspraktijken is meer kracht bijgezet en het bestaan van een klachtencommissie voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk verankerd; er moet gedetailleerde informatie worden gegeven over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen. |
| --- | --- |

—

De bepalingen op het gebied van goede bedrijfspraktijken is meer kracht bijgezet en het bestaan van een klachtencommissie voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk verankerd; er moet gedetailleerde informatie worden gegeven over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen.

| — | De termijnen waarbinnen financiële ondernemingen toegeëigende activa moeten overdragen, zijn verkort. |
| --- | --- |

—

De termijnen waarbinnen financiële ondernemingen toegeëigende activa moeten overdragen, zijn verkort.

| — | De bepalingen over deelnemingen van financiële ondernemingen in eigen aandelen zijn aangescherpt en nader omschreven. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan beschouwd als eigen aandelen, evenals buiten de balans vallende contracten betreffende eigen aandelen. |
| --- | --- |

—

De bepalingen over deelnemingen van financiële ondernemingen in eigen aandelen zijn aangescherpt en nader omschreven. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan beschouwd als eigen aandelen, evenals buiten de balans vallende contracten betreffende eigen aandelen.

| — | Het is financiële ondernemingen niet langer toegestaan om krediet te verstrekken tegen onderpand dat bestaat uit eigen aandelen of garantiekapitaalcertificaten. |
| --- | --- |

—

Het is financiële ondernemingen niet langer toegestaan om krediet te verstrekken tegen onderpand dat bestaat uit eigen aandelen of garantiekapitaalcertificaten.

| — | De IJslandse financiële toezichthouder kan voortaan regels stellen aan de manier waarop leningen met aandelen van andere financiële ondernemingen als onderpand moeten worden ingecalculeerd in de risicobasis en de kapitaalbasis. |
| --- | --- |

—

De IJslandse financiële toezichthouder kan voortaan regels stellen aan de manier waarop leningen met aandelen van andere financiële ondernemingen als onderpand moeten worden ingecalculeerd in de risicobasis en de kapitaalbasis.

| — | De verantwoordelijkheid en de rol van de afdeling interne controle hebben meer gewicht gekregen. Er zijn gedetailleerde voorschriften voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betrokken financiële onderneming en de reikwijdte van het werkveld van haar afdeling interne controle. |
| --- | --- |

—

De verantwoordelijkheid en de rol van de afdeling interne controle hebben meer gewicht gekregen. Er zijn gedetailleerde voorschriften voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betrokken financiële onderneming en de reikwijdte van het werkveld van haar afdeling interne controle.

| — | Accountantskantoren mogen niet langer dan vijf jaar audits uitvoeren voor een en dezelfde financiële onderneming; de mogelijkheid die financiële ondernemingen hebben om een „lastige” controleur weg te sturen, wordt ingeperkt. |
| --- | --- |

—

Accountantskantoren mogen niet langer dan vijf jaar audits uitvoeren voor een en dezelfde financiële onderneming; de mogelijkheid die financiële ondernemingen hebben om een „lastige” controleur weg te sturen, wordt ingeperkt.

| — | Alle bepalingen inzake de berekening van eigen vermogen en diverse andere technische aspecten zijn herzien. |
| --- | --- |

—

Alle bepalingen inzake de berekening van eigen vermogen en diverse andere technische aspecten zijn herzien.

| — | De regels voor het uitoefenen van gekwalificeerde deelnemingen, d.w.z. deelnemingen die 10 % of meer van de stemrechten opleveren, zijn aangepast. De IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd tot omkering van de bewijslast bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen verwerven of uitbreiden, bv. wanneer het onzeker is wie de uiteindelijk gerechtigde(n) is(zijn) van een participatiemaatschappij met een gekwalificeerde deelneming. |
| --- | --- |

—

De regels voor het uitoefenen van gekwalificeerde deelnemingen, d.w.z. deelnemingen die 10 % of meer van de stemrechten opleveren, zijn aangepast. De IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd tot omkering van de bewijslast bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen verwerven of uitbreiden, bv. wanneer het onzeker is wie de uiteindelijk gerechtigde(n) is(zijn) van een participatiemaatschappij met een gekwalificeerde deelneming.

| — | Er worden voortaan aanvullende eisen gesteld met betrekking tot de aanstelling van directeuren, zij krijgen meer verantwoordelijkheid voor toezicht of bedrijfsvoering en voorzitters van raden van bestuur mogen niet langer uitvoerende taken uitoefenen; de rol van de IJslandse financiële toezichthouder als toezichthouder op raden van bestuur is versterkt; er moet informatie over de beloning van het hoger management openbaar worden gemaakt die herleidbaar is tot individuele personen. |
| --- | --- |

—

Er worden voortaan aanvullende eisen gesteld met betrekking tot de aanstelling van directeuren, zij krijgen meer verantwoordelijkheid voor toezicht of bedrijfsvoering en voorzitters van raden van bestuur mogen niet langer uitvoerende taken uitoefenen; de rol van de IJslandse financiële toezichthouder als toezichthouder op raden van bestuur is versterkt; er moet informatie over de beloning van het hoger management openbaar worden gemaakt die herleidbaar is tot individuele personen.

| — | Er zijn regels vastgesteld voor krediettransacties van financiële ondernemingen met directeuren, medewerkers op belangrijke posten en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betreffende financiële onderneming. Voor partijen die nauwe connecties hebben met deze (rechts)personen, gelden soortgelijke regels. Voorts heeft de IJslandse financiële toezichthouder regels vastgesteld voor wat beschouwd wordt als toereikend onderpand voor dergelijke transacties. |
| --- | --- |

—

Er zijn regels vastgesteld voor krediettransacties van financiële ondernemingen met directeuren, medewerkers op belangrijke posten en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betreffende financiële onderneming. Voor partijen die nauwe connecties hebben met deze (rechts)personen, gelden soortgelijke regels. Voorts heeft de IJslandse financiële toezichthouder regels vastgesteld voor wat beschouwd wordt als toereikend onderpand voor dergelijke transacties.

| — | Er zijn voorschriften ingevoerd betreffende bonusregelingen en dergelijke voor management en medewerkers en vertrekregelingen. |
| --- | --- |

—

Er zijn voorschriften ingevoerd betreffende bonusregelingen en dergelijke voor management en medewerkers en vertrekregelingen.

| — | De bepalingen inzake de reorganisatie en liquidatie van financiële ondernemingen zijn aangescherpt. |
| --- | --- |

—

De bepalingen inzake de reorganisatie en liquidatie van financiële ondernemingen zijn aangescherpt.

| — | De bijzondere voorschriften voor spaarbanken zijn volledig herzien. De status en rechten van garantiekapitaaleigenaren van spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn restricties ten aanzien van dividend vastgesteld, evenals duidelijke regels voor garantiekapitaaltransacties, er zijn voorschriften ingevoerd voor afschrijvingen van garantiekapitaal en de regels betreffende vergunningen van spaarbanken voor formele samenwerking zijn verduidelijkt. Het is spaarbanken voortaan verboden hun rechtsvorm te wijzigen. |
| --- | --- |

—

De bijzondere voorschriften voor spaarbanken zijn volledig herzien. De status en rechten van garantiekapitaaleigenaren van spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn restricties ten aanzien van dividend vastgesteld, evenals duidelijke regels voor garantiekapitaaltransacties, er zijn voorschriften ingevoerd voor afschrijvingen van garantiekapitaal en de regels betreffende vergunningen van spaarbanken voor formele samenwerking zijn verduidelijkt. Het is spaarbanken voortaan verboden hun rechtsvorm te wijzigen.

Volgens de IJslandse autoriteiten gaan de IJslandse voorschriften in bepaalde opzichten verder dan het pan-Europese kader. De belangrijkste afwijkingen van de EU-voorschriften die in de EER-overeenkomst zijn overgenomen, zijn:

| — | De IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd de activiteiten van afzonderlijke vestigingen van financiële ondernemingen te beperken, als de IJslandse financiële toezichthouder daar aanleiding toe ziet. Ook kan de toezichthouder bijzondere eisen stellen aan afzonderlijke vestigingen van financiële ondernemingen, waar zij aan moeten voldoen voordat zij hun activiteiten mogen voortzetten. Verder kan de IJslandse financiële toezichthouder voorlopige beperkingen opleggen aan de activiteiten waarmee een financiële onderneming zich deels of geheel, en al dan niet aan een vergunning gebonden, mag bezighouden, als de Autoriteit daar aanleiding toe ziet. Dit is uiteraard niet in de laatste plaats in de hand gewerkt door de activiteiten van filialen en de tot 2008 door hen in andere Europese landen geopende depositorekeningen (Icesave, Edge en Saveand-Save). |
| --- | --- |

—

De IJslandse financiële toezichthouder is bevoegd de activiteiten van afzonderlijke vestigingen van financiële ondernemingen te beperken, als de IJslandse financiële toezichthouder daar aanleiding toe ziet. Ook kan de toezichthouder bijzondere eisen stellen aan afzonderlijke vestigingen van financiële ondernemingen, waar zij aan moeten voldoen voordat zij hun activiteiten mogen voortzetten. Verder kan de IJslandse financiële toezichthouder voorlopige beperkingen opleggen aan de activiteiten waarmee een financiële onderneming zich deels of geheel, en al dan niet aan een vergunning gebonden, mag bezighouden, als de Autoriteit daar aanleiding toe ziet. Dit is uiteraard niet in de laatste plaats in de hand gewerkt door de activiteiten van filialen en de tot 2008 door hen in andere Europese landen geopende depositorekeningen (Icesave, Edge en Saveand-Save).

| — | Ten aanzien van interne controle en audits bevat de IJslandse wetgeving veel gedetailleerdere bepalingen dan de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

Ten aanzien van interne controle en audits bevat de IJslandse wetgeving veel gedetailleerdere bepalingen dan de EU-richtlijnen.

| — | Hetzelfde geldt voor de uitvoering van stresstests. |
| --- | --- |

—

Hetzelfde geldt voor de uitvoering van stresstests.

| — | Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan zij krediet verstrekken en maandelijks, aan het eind van de maand, een bijgewerkte lijst overleggen aan de IJslandse financiële toezichthouder. Eenzelfde lijst zal ook worden toegezonden aan partijen die nauwe connecties hebben met financiële ondernemingen, de raden van bestuur en managers daarvan en groepen klanten, voor zover deze partijen niet op bovengenoemde lijst staan. Met deze lijst worden eventuele dwarsverbanden tussen financiële ondernemingen, hun directeuren en het management inzichtelijker. |
| --- | --- |

—

Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan zij krediet verstrekken en maandelijks, aan het eind van de maand, een bijgewerkte lijst overleggen aan de IJslandse financiële toezichthouder. Eenzelfde lijst zal ook worden toegezonden aan partijen die nauwe connecties hebben met financiële ondernemingen, de raden van bestuur en managers daarvan en groepen klanten, voor zover deze partijen niet op bovengenoemde lijst staan. Met deze lijst worden eventuele dwarsverbanden tussen financiële ondernemingen, hun directeuren en het management inzichtelijker.

| — | Als de IJslandse financiële toezichthouder van mening is dat het lenen door een bepaalde partij in het kredietregister, die niet onderworpen is aan officieel toezicht op haar financiële activiteiten, een systeemeffect kan sorteren, kan de toezichthouder bij deze partij informatie opvragen over haar verplichtingen. |
| --- | --- |

—

Als de IJslandse financiële toezichthouder van mening is dat het lenen door een bepaalde partij in het kredietregister, die niet onderworpen is aan officieel toezicht op haar financiële activiteiten, een systeemeffect kan sorteren, kan de toezichthouder bij deze partij informatie opvragen over haar verplichtingen.

| — | Mocht een niet aan officieel toezicht onderworpen partij die in het kredietregister is opgenomen, weigeren die informatie aan de IJslandse financiële toezichthouder door te geven, dan kan de Autoriteit entiteiten die wél onder toezicht staan, gelasten geen diensten meer te verlenen aan deze partij. Hetzelfde geldt als de openbaarmaking van informatie door die partij ontoereikend wordt geacht. De bepalingen inzake het kredietregister en de uitgebreide bevoegdheden van toezichthouders ten aanzien van partijen die niet onder officieel toezicht staan, maken geen deel uit van de EU/EER-voorschriften. |
| --- | --- |

—

Mocht een niet aan officieel toezicht onderworpen partij die in het kredietregister is opgenomen, weigeren die informatie aan de IJslandse financiële toezichthouder door te geven, dan kan de Autoriteit entiteiten die wél onder toezicht staan, gelasten geen diensten meer te verlenen aan deze partij. Hetzelfde geldt als de openbaarmaking van informatie door die partij ontoereikend wordt geacht. De bepalingen inzake het kredietregister en de uitgebreide bevoegdheden van toezichthouders ten aanzien van partijen die niet onder officieel toezicht staan, maken geen deel uit van de EU/EER-voorschriften.

| — | De bepalingen inzake kredietverstrekking aan gelieerde partijen en onderpand zijn veel gedetailleerder en strenger dan de desbetreffende EU/EER-voorschriften. |
| --- | --- |

—

De bepalingen inzake kredietverstrekking aan gelieerde partijen en onderpand zijn veel gedetailleerder en strenger dan de desbetreffende EU/EER-voorschriften.

| — | De IJslandse financiële toezichthouder moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming weigeren gebruik te maken van zijn/haar recht tot uitoefening van de deelneming als er twijfel bestaat over de (toekomstige) uiteindelijk gerechtigde daarvan. |
| --- | --- |

—

De IJslandse financiële toezichthouder moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming weigeren gebruik te maken van zijn/haar recht tot uitoefening van de deelneming als er twijfel bestaat over de (toekomstige) uiteindelijk gerechtigde daarvan.

| — | De maximale periode gedurende welke externe accountants voor een en dezelfde financiële onderneming mogen werken, is korter dan volgens de EU/EER-voorschriften. |
| --- | --- |

—

De maximale periode gedurende welke externe accountants voor een en dezelfde financiële onderneming mogen werken, is korter dan volgens de EU/EER-voorschriften.

| — | De bepalingen betreffende de aanstelling van directeuren in financiële ondernemingen zijn veel gedetailleerder dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

De bepalingen betreffende de aanstelling van directeuren in financiële ondernemingen zijn veel gedetailleerder dan in de EU-richtlijnen.

| — | Er zijn bepalingen ingevoerd voor bonus- en vertrekregelingen. |
| --- | --- |

—

Er zijn bepalingen ingevoerd voor bonus- en vertrekregelingen.

| — | Onlangs zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd voor het beloningsbeleid, maar dit forum kent nog geen voorschriften over vertrekregelingen. |
| --- | --- |

—

Onlangs zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd voor het beloningsbeleid, maar dit forum kent nog geen voorschriften over vertrekregelingen.

Op 23 maart 2012 presenteerde de minister van Economische Zaken een verslag over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem en de regelgeving daarvan en het toezicht daarop. De minister heeft bovendien een werkgroep van deskundigen ingesteld die het wet- en regelgevingskader voor alle financiële activiteiten in IJsland moet herzien.

---

| 15.5.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 144/121 |
| --- | --- | --- | --- |

15.5.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 144/121

---

Publieke versie (1)

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 290/12/COL

van 11 juli 2012

betreffende herstructureringssteun aan Landsbankinn (IJsland)

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd)

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name artikel 61, lid 3, onder b), en Protocol 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 3 van deel I, artikel 7, lid 3 van deel II en artikel 13 van deel II,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   FEITEN

1.   PROCEDURE

| (1) | Na informele briefwisseling in oktober 2008 en na aanneming op 6 oktober door het IJslandse parlement (de Althingi) van Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om op te treden in de banksector, schreef de voorzitter van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA („Autoriteit”) op 10 oktober 2008 aan de IJslandse autoriteiten om hen te verzoeken alle onder de noodwet genomen staatssteunmaatregelen bij de Autoriteit aan te melden. |
| --- | --- |

(1)

Na informele briefwisseling in oktober 2008 en na aanneming op 6 oktober door het IJslandse parlement (de Althingi) van Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om op te treden in de banksector, schreef de voorzitter van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA („Autoriteit”) op 10 oktober 2008 aan de IJslandse autoriteiten om hen te verzoeken alle onder de noodwet genomen staatssteunmaatregelen bij de Autoriteit aan te melden.

| (2) | Nadien volgde er geregeld contact en geregelde briefwisseling waaronder een brief van 18 juni 2009 waarin de Autoriteit de IJslandse autoriteiten herinnert aan de noodzaak om alle staatssteunmaatregelen aan te melden, evenals aan de standstill-clausule in artikel 3 van Protocol 3. De IJslandse autoriteiten hebben op 15 september 2010 eindelijk met terugwerkende kracht staatssteun aangemeld voor het herstel van bepaalde activiteiten van Landsbanki en de oprichting en kapitalisatie van een nieuwe Landsbanki Bank („NBI”, het huidige Landsbankinn) (2). |
| --- | --- |

(2)

Nadien volgde er geregeld contact en geregelde briefwisseling waaronder een brief van 18 juni 2009 waarin de Autoriteit de IJslandse autoriteiten herinnert aan de noodzaak om alle staatssteunmaatregelen aan te melden, evenals aan de standstill-clausule in artikel 3 van Protocol 3. De IJslandse autoriteiten hebben op 15 september 2010 eindelijk met terugwerkende kracht staatssteun aangemeld voor het herstel van bepaalde activiteiten van Landsbanki en de oprichting en kapitalisatie van een nieuwe Landsbanki Bank („NBI”, het huidige Landsbankinn) (2).

| (3) | Bij brief van 15 december 2010 (3) heeft de Autoriteit de IJslandse autoriteiten haar beslissing meegedeeld om de in artikel 1, lid 2 van deel I van Protocol 3 vastgelegde procedure in te leiden ten aanzien van de door de IJslandse staat genomen maatregelen om bepaalde activiteiten van (het vroegere) Landsbanki Islands hf te herstellen en New Landsbanki Islands (NBI hf) op te richten en van kapitaal te voorzien (het inleidingsbesluit). De Autoriteit vroeg ook om uiterlijk op 31 maart 2011 een gedetailleerd herstructureringsplan voor Landsbankinn in te dienen. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief van 15 december 2010 (3) heeft de Autoriteit de IJslandse autoriteiten haar beslissing meegedeeld om de in artikel 1, lid 2 van deel I van Protocol 3 vastgelegde procedure in te leiden ten aanzien van de door de IJslandse staat genomen maatregelen om bepaalde activiteiten van (het vroegere) Landsbanki Islands hf te herstellen en New Landsbanki Islands (NBI hf) op te richten en van kapitaal te voorzien (het inleidingsbesluit). De Autoriteit vroeg ook om uiterlijk op 31 maart 2011 een gedetailleerd herstructureringsplan voor Landsbankinn in te dienen.

| (4) | Bij e-mail van 24 maart 2011 heeft de Autoriteit één opmerking van belanghebbenden ontvangen die ze op 25 mei 2011 aan de IJslandse autoriteiten heeft doorgestuurd. De IJslandse autoriteiten hebben niet op deze opmerking gereageerd. |
| --- | --- |

(4)

Bij e-mail van 24 maart 2011 heeft de Autoriteit één opmerking van belanghebbenden ontvangen die ze op 25 mei 2011 aan de IJslandse autoriteiten heeft doorgestuurd. De IJslandse autoriteiten hebben niet op deze opmerking gereageerd.

| (5) | Bij brief van 31 maart 2011 hebben de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Landsbankinn ingediend. Een herzien herstructureringsplan, waarin onder andere melding werd gemaakt van de niet-aangemelde overdracht van deposito's en activa van Spkef Spaarbank (SpKef) die op 22 april 2010 had plaatsgevonden, en waarin rekening werd gehouden met de verwerving van Sparisjodur Svarfdaela („SpSv”), werd op 23 mei 2012 per brief ingediend. |
| --- | --- |

(5)

Bij brief van 31 maart 2011 hebben de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Landsbankinn ingediend. Een herzien herstructureringsplan, waarin onder andere melding werd gemaakt van de niet-aangemelde overdracht van deposito's en activa van Spkef Spaarbank (SpKef) die op 22 april 2010 had plaatsgevonden, en waarin rekening werd gehouden met de verwerving van Sparisjodur Svarfdaela („SpSv”), werd op 23 mei 2012 per brief ingediend.

| (6) | De Autoriteit heeft op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om verdere informatie over het herstructureringsplan verzocht. Het verzoek om informatie werd op 17 oktober 2011 en 13 maart 2012 door de IJslandse autoriteiten beantwoord. De definitieve versies van de verbintenissen zijn op 6 juni 2012 en 13 juni 2012 ingediend. |
| --- | --- |

(6)

De Autoriteit heeft op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om verdere informatie over het herstructureringsplan verzocht. Het verzoek om informatie werd op 17 oktober 2011 en 13 maart 2012 door de IJslandse autoriteiten beantwoord. De definitieve versies van de verbintenissen zijn op 6 juni 2012 en 13 juni 2012 ingediend.

| (7) | Op 20 juni 2012 keurde de Autoriteit bij Besluit nr. 212/12/COL („het SpSv-besluit”) het mogelijke gebruik van aan Landsbankinn toegekende staatssteun voor de verwerving van SpSv goed. De Autoriteit had bij Besluit nr. 253/10/COL van 21 juni 2011 tijdelijk een reddingssteunmaatregel goedgekeurd voor de vereffening van vorderingen van de Centrale Bank van IJsland („CBI”) op spaarbanken, waaronder SpSv. Bij Besluit 127/11/COL van 13 april 2011 had de Autoriteit wijzigingen op de reddingssteunmaatregel goedgekeurd („de besluiten ten aanzien van spaarbanken”). |
| --- | --- |

(7)

Op 20 juni 2012 keurde de Autoriteit bij Besluit nr. 212/12/COL („het SpSv-besluit”) het mogelijke gebruik van aan Landsbankinn toegekende staatssteun voor de verwerving van SpSv goed. De Autoriteit had bij Besluit nr. 253/10/COL van 21 juni 2011 tijdelijk een reddingssteunmaatregel goedgekeurd voor de vereffening van vorderingen van de Centrale Bank van IJsland („CBI”) op spaarbanken, waaronder SpSv. Bij Besluit 127/11/COL van 13 april 2011 had de Autoriteit wijzigingen op de reddingssteunmaatregel goedgekeurd („de besluiten ten aanzien van spaarbanken”).

| (8) | Daarenboven heeft de Autoriteit op 7 juni 2011 en op 27-28 februari 2012 de IJslandse autoriteiten ontmoet. |
| --- | --- |

(8)

Daarenboven heeft de Autoriteit op 7 juni 2011 en op 27-28 februari 2012 de IJslandse autoriteiten ontmoet.

2.   ACHTERGROND

| (9) | De Autoriteit zal in dit deel de gebeurtenissen, feiten en economische, politieke en regelgevingsontwikkelingen beschrijven die verband houden met de instorting en het herstel van het IJslandse financiële stelsel sinds 2008 tot op heden en die noodzakelijk lijken om de context te schetsen waarin de onderhavige steunmaatregelen worden beoordeeld. Maar eerst zal zij het chronologische verloop van de instorting van Landsbanki reconstrueren. |
| --- | --- |

(9)

De Autoriteit zal in dit deel de gebeurtenissen, feiten en economische, politieke en regelgevingsontwikkelingen beschrijven die verband houden met de instorting en het herstel van het IJslandse financiële stelsel sinds 2008 tot op heden en die noodzakelijk lijken om de context te schetsen waarin de onderhavige steunmaatregelen worden beoordeeld. Maar eerst zal zij het chronologische verloop van de instorting van Landsbanki reconstrueren.

2.1.   De instorting van Landsbanki

| (10) | In het najaar van 2008 kregen de IJslandse banken niet alleen in het buitenland maar ook in IJsland zelf te maken met een massale stormloop op deposito's. Op zeker ogenblik werd er in het binnenland zoveel geld opgenomen dat bij de IJslandse banken en de CBI een kastekort dreigde te ontstaan. |
| --- | --- |

(10)

In het najaar van 2008 kregen de IJslandse banken niet alleen in het buitenland maar ook in IJsland zelf te maken met een massale stormloop op deposito's. Op zeker ogenblik werd er in het binnenland zoveel geld opgenomen dat bij de IJslandse banken en de CBI een kastekort dreigde te ontstaan.

| (11) | De toegang tot buitenlandse markten voor schuldbewijzen was met name tussen 2003 en 2006 de belangrijkste oorzaak van de groei van de IJslandse banken. Deze financieringsbron begon echter terug te lopen en buitenlandse ratingbureaus toonden zich ook ongerust over de lage ratio kredieten/deposito's van de banken in vergelijking met die van andere (buitenlandse) banken. |
| --- | --- |

(11)

De toegang tot buitenlandse markten voor schuldbewijzen was met name tussen 2003 en 2006 de belangrijkste oorzaak van de groei van de IJslandse banken. Deze financieringsbron begon echter terug te lopen en buitenlandse ratingbureaus toonden zich ook ongerust over de lage ratio kredieten/deposito's van de banken in vergelijking met die van andere (buitenlandse) banken.

| (12) | De IJslandse commerciële banken (met name Landsbanki) reageerden hierop door in het buitenland deposito's aan te trekken. Tussen het einde van het derde kwartaal van 2006 en midden 2007 verdrievoudigde de waarde van de klantendeposito's van Landsbanki, oftewel een toename van bijna 10 miljard EUR. Het ging hierbij grotendeels om rekeningen die in het Britse kantoor van Landsbanki werden geopend, waar de deposito's van particulieren van nul tot 6,6 miljard EUR toenamen, terwijl de wholesaledeposito's (in de bankfilialen in het Verenigd Koninkrijk en Nederland) tot 2,5 miljard EUR stegen. |
| --- | --- |

(12)

De IJslandse commerciële banken (met name Landsbanki) reageerden hierop door in het buitenland deposito's aan te trekken. Tussen het einde van het derde kwartaal van 2006 en midden 2007 verdrievoudigde de waarde van de klantendeposito's van Landsbanki, oftewel een toename van bijna 10 miljard EUR. Het ging hierbij grotendeels om rekeningen die in het Britse kantoor van Landsbanki werden geopend, waar de deposito's van particulieren van nul tot 6,6 miljard EUR toenamen, terwijl de wholesaledeposito's (in de bankfilialen in het Verenigd Koninkrijk en Nederland) tot 2,5 miljard EUR stegen.

| (13) | Op 3 oktober 2008 verzocht de Europese Centrale Bank Landsbanki om extra zekerheden ten belope van 400 miljoen EUR te storten. Hoewel dat verzoek later weer werd ingetrokken, was er in het Britse kantoor van de bank een stormloop op de deposito's begonnen waardoor het grote bedragen in pond sterling beschikbaar moest maken. Landsbanki verzocht de CBI om bijstand, maar dit verzoek werd op 6 oktober afgewezen. Toen de bank er niet in slaagde het door de Financial Services Authority van het Verenigd Koninkrijk vereiste geld beschikbaar te maken, sloten de Britse autoriteiten het filiaal. De volgende dag vroeg de Nederlandse centrale bank van Nederland om een curator voor het Amsterdamse filiaal van Landsbanki aan te duiden. Diezelfde dag stelde de financiële toezichthouder van IJsland (FME), krachtens zijn bevoegdheden onder de noodwet, de raad van bestuur van Landsbanki op non-actief, nam hij de bevoegdheid van de aandeelhoudersvergadering over en benoemde hij in plaats daarvan een ontbindingscomité (4). |
| --- | --- |

(13)

Op 3 oktober 2008 verzocht de Europese Centrale Bank Landsbanki om extra zekerheden ten belope van 400 miljoen EUR te storten. Hoewel dat verzoek later weer werd ingetrokken, was er in het Britse kantoor van de bank een stormloop op de deposito's begonnen waardoor het grote bedragen in pond sterling beschikbaar moest maken. Landsbanki verzocht de CBI om bijstand, maar dit verzoek werd op 6 oktober afgewezen. Toen de bank er niet in slaagde het door de Financial Services Authority van het Verenigd Koninkrijk vereiste geld beschikbaar te maken, sloten de Britse autoriteiten het filiaal. De volgende dag vroeg de Nederlandse centrale bank van Nederland om een curator voor het Amsterdamse filiaal van Landsbanki aan te duiden. Diezelfde dag stelde de financiële toezichthouder van IJsland (FME), krachtens zijn bevoegdheden onder de noodwet, de raad van bestuur van Landsbanki op non-actief, nam hij de bevoegdheid van de aandeelhoudersvergadering over en benoemde hij in plaats daarvan een ontbindingscomité (4).

2.2.   De financiële crisis en de voornaamste oorzaken voor de ondergang van de IJslandse banken

| (14) | De IJslandse autoriteiten hebben in hun mededeling toegelicht dat de redenen voor de instorting van de IJslandse banksector en voor hun tussenkomst uitgebreid zijn beschreven in een rapport van een door het IJslands parlement opgerichte speciale onderzoekscommissie („SIC”) (5). Deze onderzoekscommissie had de opdracht de processen die tot de instorting van de drie grootste banken hebben geleid, te onderzoeken en te analyseren. De Autoriteit vat hieronder de conclusies van de SIC betreffende de belangrijkste oorzaken voor het faillissement van Landsbanki samen. De informatie komt uit hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de instorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het SIC-rapport. |
| --- | --- |

(14)

De IJslandse autoriteiten hebben in hun mededeling toegelicht dat de redenen voor de instorting van de IJslandse banksector en voor hun tussenkomst uitgebreid zijn beschreven in een rapport van een door het IJslands parlement opgerichte speciale onderzoekscommissie („SIC”) (5). Deze onderzoekscommissie had de opdracht de processen die tot de instorting van de drie grootste banken hebben geleid, te onderzoeken en te analyseren. De Autoriteit vat hieronder de conclusies van de SIC betreffende de belangrijkste oorzaken voor het faillissement van Landsbanki samen. De informatie komt uit hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de instorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het SIC-rapport.

| (15) | De wereldwijde afname van de liquiditeit op de financiële markten sinds 2007 heeft uiteindelijk geleid tot de instorting van de drie grootste IJslandse banken, waarvan de activiteiten steeds sterker afhankelijk werden van financiering via de internationale markten. De redenen voor de ondergang van de IJslandse banken zijn echter complex en legio. De SIC onderzocht de redenen die tot de instorting van de grootste banken hebben geleid en het valt op dat de meeste conclusies voor de drie banken gelden en vaak nauw met elkaar samenhangen. Hieronder worden de oorzaken voor de ondergang met betrekking tot de activiteiten van de banken kort samengevat. |
| --- | --- |

(15)

De wereldwijde afname van de liquiditeit op de financiële markten sinds 2007 heeft uiteindelijk geleid tot de instorting van de drie grootste IJslandse banken, waarvan de activiteiten steeds sterker afhankelijk werden van financiering via de internationale markten. De redenen voor de ondergang van de IJslandse banken zijn echter complex en legio. De SIC onderzocht de redenen die tot de instorting van de grootste banken hebben geleid en het valt op dat de meeste conclusies voor de drie banken gelden en vaak nauw met elkaar samenhangen. Hieronder worden de oorzaken voor de ondergang met betrekking tot de activiteiten van de banken kort samengevat.

Buitensporige en onhoudbare uitbreiding

| (16) | De SIC kwam tot het besluit dat de banken in de jaren vóór de instorting hun balans en kredietportefeuille dermate hadden uitgebreid dat deze hun eigen operationele en bestuurlijke capaciteit te boven gingen. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (6) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het einde van het tweede kwartaal van 2008. Opvallend is dat de groei van de drie banken grotendeels voortvloeide uit aan buitenlandse partijen verstrekte leningen, die in 2007 (7) en met name na het begin van de internationale liquiditeitscrisis aanzienlijk toenamen. Op grond hiervan concludeerde de SIC dat deze stijging voornamelijk het resultaat was van leningen aan ondernemingen waaraan elders krediet geweigerd werd. Het rapport kwam voorts tot de conclusie dat de banken zich steeds meer op inherent risicovolle activiteiten op het gebied van investment banking hadden toegespitst en dat hun groei tot de problemen had bijgedragen. |
| --- | --- |

(16)

De SIC kwam tot het besluit dat de banken in de jaren vóór de instorting hun balans en kredietportefeuille dermate hadden uitgebreid dat deze hun eigen operationele en bestuurlijke capaciteit te boven gingen. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (6) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het einde van het tweede kwartaal van 2008. Opvallend is dat de groei van de drie banken grotendeels voortvloeide uit aan buitenlandse partijen verstrekte leningen, die in 2007 (7) en met name na het begin van de internationale liquiditeitscrisis aanzienlijk toenamen. Op grond hiervan concludeerde de SIC dat deze stijging voornamelijk het resultaat was van leningen aan ondernemingen waaraan elders krediet geweigerd werd. Het rapport kwam voorts tot de conclusie dat de banken zich steeds meer op inherent risicovolle activiteiten op het gebied van investment banking hadden toegespitst en dat hun groei tot de problemen had bijgedragen.

Daling van de op de internationale markten beschikbare financiën

| (17) | De groei van de banken werd grotendeels in de hand gewerkt door toegang tot de internationale financiële markten, benutting van een goede kredietwaardigheid en toegang tot de Europese markten dankzij de EER-overeenkomst. De IJslandse banken leenden in 2005 14 miljard EUR op buitenlandse markten voor schuldbewijzen tegen relatief gunstige voorwaarden. Toen de toegang tot de Europese markten voor schuldbewijzen verder beperkt werd, financierden de banken hun activiteiten op de Amerikaanse markten waarbij ze IJslandse schuldbewijzen tot „collateralised debt obligations” (= door zakelijke zekerheden gedekte schuldobligaties (cdo's)) verpakten. In de periode vóór de instorting werden de banken steeds meer afhankelijk van kortlopende leningen, die tot grote, en volgens de SIC voorspelbare, herfinancieringsrisico's zouden leiden. |
| --- | --- |

(17)

De groei van de banken werd grotendeels in de hand gewerkt door toegang tot de internationale financiële markten, benutting van een goede kredietwaardigheid en toegang tot de Europese markten dankzij de EER-overeenkomst. De IJslandse banken leenden in 2005 14 miljard EUR op buitenlandse markten voor schuldbewijzen tegen relatief gunstige voorwaarden. Toen de toegang tot de Europese markten voor schuldbewijzen verder beperkt werd, financierden de banken hun activiteiten op de Amerikaanse markten waarbij ze IJslandse schuldbewijzen tot „collateralised debt obligations” (= door zakelijke zekerheden gedekte schuldobligaties (cdo's)) verpakten. In de periode vóór de instorting werden de banken steeds meer afhankelijk van kortlopende leningen, die tot grote, en volgens de SIC voorspelbare, herfinancieringsrisico's zouden leiden.

De betrokkenheid van de bankeigenaren

| (18) | De belangrijkste eigenaren van elke grote IJslandse bank waren tevens de grootste schuldenaars ervan (8). Sinds de privatisering van Landsbanki was Samson Holding Company („Samson”) de grootste aandeelhouder van de bank. Toen Landsbanki instortte waren de mede-eigenaar van Samson, Björgólfur Thor Björgólfsson, en met hem verbonden bedrijven de grootste schuldenaars van de bank, terwijl zijn vader en mede-eigenaar van Samson, Björgólfur Guðmundsson, de derde grootste schuldenaar van de bank was. Hun verplichtingen ten aanzien van de bank bedroegen in totaal meer dan 200 miljard ISK, oftewel meer dan het eigen vermogen van de bank. De SIC was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaar buitengewoon gemakkelijk geld konden lenen van de banken. In het geval van Landsbanki bleek dit uit het feit dat de bank nog op 30 september 2008, toen al duidelijk was dat Landsbanki over onvoldoende vreemde valuta beschikte om haar buitenlandse verplichtingen na te komen, een lening van 153 miljoen EUR aan een bedrijf van Björgólfur Thor Björgólfsson verstrekte. De commissie stelde tevens vast dat er sterke aanwijzingen waren dat bij elke bank de grenzen tussen de belangen van de grootste aandeelhouders en het belang van de bank vervaagd waren. De focus op de grote aandeelhouders ging bijgevolg ten koste van andere aandeelhouders en schuldeisers. |
| --- | --- |

(18)

De belangrijkste eigenaren van elke grote IJslandse bank waren tevens de grootste schuldenaars ervan (8). Sinds de privatisering van Landsbanki was Samson Holding Company („Samson”) de grootste aandeelhouder van de bank. Toen Landsbanki instortte waren de mede-eigenaar van Samson, Björgólfur Thor Björgólfsson, en met hem verbonden bedrijven de grootste schuldenaars van de bank, terwijl zijn vader en mede-eigenaar van Samson, Björgólfur Guðmundsson, de derde grootste schuldenaar van de bank was. Hun verplichtingen ten aanzien van de bank bedroegen in totaal meer dan 200 miljard ISK, oftewel meer dan het eigen vermogen van de bank. De SIC was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaar buitengewoon gemakkelijk geld konden lenen van de banken. In het geval van Landsbanki bleek dit uit het feit dat de bank nog op 30 september 2008, toen al duidelijk was dat Landsbanki over onvoldoende vreemde valuta beschikte om haar buitenlandse verplichtingen na te komen, een lening van 153 miljoen EUR aan een bedrijf van Björgólfur Thor Björgólfsson verstrekte. De commissie stelde tevens vast dat er sterke aanwijzingen waren dat bij elke bank de grenzen tussen de belangen van de grootste aandeelhouders en het belang van de bank vervaagd waren. De focus op de grote aandeelhouders ging bijgevolg ten koste van andere aandeelhouders en schuldeisers.

Concentratie van risico

| (19) | De SIC kwam in verband met deze abnormale blootstelling aan grote aandeelhouders ook tot de conclusie dat de activaportefeuille van de banken onvoldoende gespreid was. De SIC was van mening dat de Europese regels inzake grote risicoposities te strikt geïnterpreteerd werden, met name in het geval van de aandeelhouders, en dat de banken hadden getracht om de regels te omzeilen. |
| --- | --- |

(19)

De SIC kwam in verband met deze abnormale blootstelling aan grote aandeelhouders ook tot de conclusie dat de activaportefeuille van de banken onvoldoende gespreid was. De SIC was van mening dat de Europese regels inzake grote risicoposities te strikt geïnterpreteerd werden, met name in het geval van de aandeelhouders, en dat de banken hadden getracht om de regels te omzeilen.

Zwak eigen vermogen

| (20) | Hoewel de kapitaalratio van Landsbanki (en de andere twee grote banken) volgens de verslaglegging steeds enigszins boven het wettelijk vereiste minimum lag, concludeerde de SIC dat de kapitaalratio's de financiële soliditeit van de banken niet accuraat weerspiegelden. De eigen aandelen van de bank stonden immers bloot aan risico's via primaire zekerheden en termijncontracten op de aandelen. Het door de bank zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de SIC „zwak eigen vermogen” wordt genoemd, vertegenwoordigde meer dan 25 % van het kapitaal van de bank (of meer dan 50 % indien het wordt afgewogen tegen de kerncomponent van het kapitaal, namelijk het eigen vermogen van de aandeelhouders na aftrek van immateriële activa). Daarbij kwamen nog problemen veroorzaakt door het risico waaraan de banken blootstonden omdat ze in het bezit waren van elkaars aandelen. Tegen midden 2008 liep de rechtstreekse financiering door de banken van de eigen aandelen, evenals de kruisfinanciering van de aandelen van de andere twee banken, tot ongeveer 400 miljard ISK op, oftewel ongeveer 70 % van de kerncomponent van het kapitaal. De SIC was van mening dat de financiering van het aandeelhouderskapitaal met kredieten vanuit het systeem zelf een dermate hoge vlucht had genomen dat de stabiliteit van het systeem gevaar liep. De banken hielden een aanzienlijke hoeveelheid eigen aandelen aan als zakelijke zekerheid voor hun kredieten, zodat de kwaliteit van hun kredietportefeuille achteruitging naarmate de aandelenkoers zakte. Dit beïnvloedde de werking van de banken en zette nog meer druk op hun aandelenkoers; als reactie hierop probeerden de banken (aldus de informatie in het bezit van de SIC) op artificiële wijze een abnormaal hoge vraag naar hun eigen aandelen te creëren. |
| --- | --- |

(20)

Hoewel de kapitaalratio van Landsbanki (en de andere twee grote banken) volgens de verslaglegging steeds enigszins boven het wettelijk vereiste minimum lag, concludeerde de SIC dat de kapitaalratio's de financiële soliditeit van de banken niet accuraat weerspiegelden. De eigen aandelen van de bank stonden immers bloot aan risico's via primaire zekerheden en termijncontracten op de aandelen. Het door de bank zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de SIC „zwak eigen vermogen” wordt genoemd, vertegenwoordigde meer dan 25 % van het kapitaal van de bank (of meer dan 50 % indien het wordt afgewogen tegen de kerncomponent van het kapitaal, namelijk het eigen vermogen van de aandeelhouders na aftrek van immateriële activa). Daarbij kwamen nog problemen veroorzaakt door het risico waaraan de banken blootstonden omdat ze in het bezit waren van elkaars aandelen. Tegen midden 2008 liep de rechtstreekse financiering door de banken van de eigen aandelen, evenals de kruisfinanciering van de aandelen van de andere twee banken, tot ongeveer 400 miljard ISK op, oftewel ongeveer 70 % van de kerncomponent van het kapitaal. De SIC was van mening dat de financiering van het aandeelhouderskapitaal met kredieten vanuit het systeem zelf een dermate hoge vlucht had genomen dat de stabiliteit van het systeem gevaar liep. De banken hielden een aanzienlijke hoeveelheid eigen aandelen aan als zakelijke zekerheid voor hun kredieten, zodat de kwaliteit van hun kredietportefeuille achteruitging naarmate de aandelenkoers zakte. Dit beïnvloedde de werking van de banken en zette nog meer druk op hun aandelenkoers; als reactie hierop probeerden de banken (aldus de informatie in het bezit van de SIC) op artificiële wijze een abnormaal hoge vraag naar hun eigen aandelen te creëren.

De omvang van de banken

| (21) | In 2001 bedroeg de balans van de drie grootste banken (samen) iets meer dan het jaarlijkse bruto binnenlands product („bbp”) van IJsland. Tegen eind 2007 waren de banken ook internationaal actief en bedroeg de waarde van hun activa negen keer het IJslands bbp. Volgens het rapport van de SIC stelden verschillende waarnemers in 2006 al vast dat het bankwezen de capaciteit van de Centrale Bank van IJsland („CBI”) te boven was gegaan en betwijfelden zij of de CBI haar rol als laatste en hoogste kredietinstantie („lender of last resort”) wel kon vervullen. Tegen eind 2007 was de kortlopende schuld van IJsland (voornamelijk ten gevolge van de financiering van de banken) 15 keer zo groot als de deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's in de drie banken acht keer zo groot waren als deze reserves. De middelen in het garantiefonds voor depositohouders en beleggers waren beperkt in vergelijking met de bankdeposito's waarvoor het garant moest staan. Volgens de SIC maakten al die factoren IJsland vatbaar voor een stormloop op de banken. |
| --- | --- |

(21)

In 2001 bedroeg de balans van de drie grootste banken (samen) iets meer dan het jaarlijkse bruto binnenlands product („bbp”) van IJsland. Tegen eind 2007 waren de banken ook internationaal actief en bedroeg de waarde van hun activa negen keer het IJslands bbp. Volgens het rapport van de SIC stelden verschillende waarnemers in 2006 al vast dat het bankwezen de capaciteit van de Centrale Bank van IJsland („CBI”) te boven was gegaan en betwijfelden zij of de CBI haar rol als laatste en hoogste kredietinstantie („lender of last resort”) wel kon vervullen. Tegen eind 2007 was de kortlopende schuld van IJsland (voornamelijk ten gevolge van de financiering van de banken) 15 keer zo groot als de deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's in de drie banken acht keer zo groot waren als deze reserves. De middelen in het garantiefonds voor depositohouders en beleggers waren beperkt in vergelijking met de bankdeposito's waarvoor het garant moest staan. Volgens de SIC maakten al die factoren IJsland vatbaar voor een stormloop op de banken.

De plotse groei van de banken in vergelijking met de regelgevings- en financiële infrastructuur

| (22) | De SIC concludeerde dat de desbetreffende toezichthoudende instanties in IJsland niet de geloofwaardigheid bezaten die nodig was gezien het ontbreken van een voldoende vermogende laatste en hoogste kredietinstantie. Het rapport stelt vast dat het de IJslandse toezichthouder financiële markten en de CBI aan expertise en ervaring ontbrak om de banken in moeilijke economische tijden te reguleren, maar dat ze wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico waaraan de banken blootstonden te beperken. Zo groeide de financiële toezichthouder niet in dezelfde mate als de banken en hielden de praktijken van de toezichthouder geen gelijke tred met de snelle ontwikkelingen in de bankactiviteiten. Het rapport levert ook kritiek op de regering en concludeert dat de autoriteiten stappen hadden moeten nemen om de potentiële impact van de banken op de economie te beperken door de banken kleiner te maken of door van een of meer banken te eisen dat zij hun hoofdkantoor naar het buitenland verplaatsen (9). |
| --- | --- |

(22)

De SIC concludeerde dat de desbetreffende toezichthoudende instanties in IJsland niet de geloofwaardigheid bezaten die nodig was gezien het ontbreken van een voldoende vermogende laatste en hoogste kredietinstantie. Het rapport stelt vast dat het de IJslandse toezichthouder financiële markten en de CBI aan expertise en ervaring ontbrak om de banken in moeilijke economische tijden te reguleren, maar dat ze wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico waaraan de banken blootstonden te beperken. Zo groeide de financiële toezichthouder niet in dezelfde mate als de banken en hielden de praktijken van de toezichthouder geen gelijke tred met de snelle ontwikkelingen in de bankactiviteiten. Het rapport levert ook kritiek op de regering en concludeert dat de autoriteiten stappen hadden moeten nemen om de potentiële impact van de banken op de economie te beperken door de banken kleiner te maken of door van een of meer banken te eisen dat zij hun hoofdkantoor naar het buitenland verplaatsen (9).

Onevenwichtigheid en overexpansie van de gehele IJslandse economie

| (23) | Het rapport van de SIC verwijst naar gebeurtenissen in de bredere economie die ook van invloed waren op de snelle groei van de banken en die bijdroegen tot het gebrek aan evenwicht, in omvang en in invloed, tussen de financiëledienstensector en de rest van de economie. Het rapport concludeerde dat het overheidsbeleid (met name het begrotingsbeleid) hoogstwaarschijnlijk tot de overexpansie en de onevenwichtigheid heeft bijgedragen en dat het monetaire beleid van de CBI onvoldoende restrictief was. Het rapport noemt de versoepeling van de kredietverstrekkingsregels door het IJslandse woningfinancieringsfonds ook een van de grootste fouten op het gebied van monetair en budgettair beheer die in de periode vóór de instorting van de bank zijn gemaakt (10). Het rapport laat zich eveneens kritisch uit over het gemak waarmee banken bij de CBI konden lenen, waardoor de uitstaande door zekerheden gedekte kortlopende leningen van de CBI toenamen van 30 miljard ISK in het najaar van 2005 tot 500 miljard ISK begin oktober 2008. |
| --- | --- |

(23)

Het rapport van de SIC verwijst naar gebeurtenissen in de bredere economie die ook van invloed waren op de snelle groei van de banken en die bijdroegen tot het gebrek aan evenwicht, in omvang en in invloed, tussen de financiëledienstensector en de rest van de economie. Het rapport concludeerde dat het overheidsbeleid (met name het begrotingsbeleid) hoogstwaarschijnlijk tot de overexpansie en de onevenwichtigheid heeft bijgedragen en dat het monetaire beleid van de CBI onvoldoende restrictief was. Het rapport noemt de versoepeling van de kredietverstrekkingsregels door het IJslandse woningfinancieringsfonds ook een van de grootste fouten op het gebied van monetair en budgettair beheer die in de periode vóór de instorting van de bank zijn gemaakt (10). Het rapport laat zich eveneens kritisch uit over het gemak waarmee banken bij de CBI konden lenen, waardoor de uitstaande door zekerheden gedekte kortlopende leningen van de CBI toenamen van 30 miljard ISK in het najaar van 2005 tot 500 miljard ISK begin oktober 2008.

De IJslandse kroon (króna), externe onevenwichtigheden en CDS-spreads

| (24) | Het rapport merkt op dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, dat het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en dat de passiva in vreemde valuta's het totale jaarlijkse bbp benaderden. Kortom, het recept voor een financiële crisis was aanwezig. Tegen eind 2007 daalde de króna in waarde en namen de spreads op kredietverzuimswaps ('credit default swaps') op IJsland en de banken exponentieel toe. |
| --- | --- |

(24)

Het rapport merkt op dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, dat het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en dat de passiva in vreemde valuta's het totale jaarlijkse bbp benaderden. Kortom, het recept voor een financiële crisis was aanwezig. Tegen eind 2007 daalde de króna in waarde en namen de spreads op kredietverzuimswaps ('credit default swaps') op IJsland en de banken exponentieel toe.

2.3.   Genomen maatregelen voor herstructurering van de banksector

| (25) | Na de instorting van de drie grootste commerciële banken in oktober 2008 (waaronder Landsbanki) stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van de bankactiviteiten in IJsland te vrijwaren (11). Het door de IJslandse regering gehanteerde beleid is grotendeels vastgelegd in de noodwet (12) die op 6 oktober 2008 door het IJslands parlement is aangenomen. De wet kent buitengewone bevoegdheden toe aan de financiële toezichthouder, zodat deze de controle van financiële ondernemingen kan overnemen en desgewenst over de activa en passiva ervan kan beschikken. De minister van Financiën werd gemachtigd om, namens de nationale schatkist, middelen uit te keren teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's in faillissementsprocedures van financiële ondernemingen voorrang krijgen op andere vorderingen. De regering verklaarde dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en hun kantoren in IJsland volledig beschermd zouden worden. |
| --- | --- |

(25)

Na de instorting van de drie grootste commerciële banken in oktober 2008 (waaronder Landsbanki) stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van de bankactiviteiten in IJsland te vrijwaren (11). Het door de IJslandse regering gehanteerde beleid is grotendeels vastgelegd in de noodwet (12) die op 6 oktober 2008 door het IJslands parlement is aangenomen. De wet kent buitengewone bevoegdheden toe aan de financiële toezichthouder, zodat deze de controle van financiële ondernemingen kan overnemen en desgewenst over de activa en passiva ervan kan beschikken. De minister van Financiën werd gemachtigd om, namens de nationale schatkist, middelen uit te keren teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's in faillissementsprocedures van financiële ondernemingen voorrang krijgen op andere vorderingen. De regering verklaarde dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en hun kantoren in IJsland volledig beschermd zouden worden.

| (26) | De beleidsprioriteiten lagen aanvankelijk bij het waarborgen van de algemene werking van de binnenlandse bank-, betalings- en afwikkelingssystemen. In de eerste weken na de crash bereidde de IJslandse regering in samenwerking met het Internationaal Monetair Fonds (het IMF) een economisch programma voor, waarna op 20 november 2008 het verzoek van IJsland om een stand-by-overeenkomst van twee jaar van het Fonds werd goedgekeurd. Deze overeenkomst omvatte een lening van 2,1 miljard USD van het IMF voor de versterking van de IJslandse valutareserves. Bijkomende leningen tot 3 miljard USD werden van andere Noord-Europese landen en andere handelspartners verkregen. Van de IMF-lening werd 827 miljoen USD onmiddellijk ter beschikking gesteld, terwijl het resterende bedrag in acht gelijke delen werd uitbetaald, afhankelijk van de kwartaalrapporten voor het programma. |
| --- | --- |

(26)

De beleidsprioriteiten lagen aanvankelijk bij het waarborgen van de algemene werking van de binnenlandse bank-, betalings- en afwikkelingssystemen. In de eerste weken na de crash bereidde de IJslandse regering in samenwerking met het Internationaal Monetair Fonds (het IMF) een economisch programma voor, waarna op 20 november 2008 het verzoek van IJsland om een stand-by-overeenkomst van twee jaar van het Fonds werd goedgekeurd. Deze overeenkomst omvatte een lening van 2,1 miljard USD van het IMF voor de versterking van de IJslandse valutareserves. Bijkomende leningen tot 3 miljard USD werden van andere Noord-Europese landen en andere handelspartners verkregen. Van de IMF-lening werd 827 miljoen USD onmiddellijk ter beschikking gesteld, terwijl het resterende bedrag in acht gelijke delen werd uitbetaald, afhankelijk van de kwartaalrapporten voor het programma.

| (27) | Het IMF-programma was een alomvattend stabilisatieprogramma met drie kerndoelstellingen. Ten eerste, het vertrouwen in de króna stabiliseren en herstellen zodat de negatieve impact van de crisis op de economie kon worden bedwongen. Een van de maatregelen was de invoering van kapitaalcontroles om kapitaalvlucht tegen te gaan. Ten tweede omvatte het programma een uitvoerige bankherstructureringsstrategie die er uiteindelijk op gericht was in IJsland weer een levensvatbaar financieel stelsel op te bouwen en de internationale financiële betrekkingen van het land te vrijwaren. Enkele van de bijkomende doelstellingen waren een correcte waardering van de activa van de banken, een maximale recuperatie van activa en strengere toezichtpraktijken. Ten derde was het programma erop gericht houdbare overheidsfinanciën tot stand te brengen door de afwenteling van verliezen van de failliete banken op de samenleving te beperken en een begrotingsconsolidatieprogramma voor de middellange termijn in te voeren. |
| --- | --- |

(27)

Het IMF-programma was een alomvattend stabilisatieprogramma met drie kerndoelstellingen. Ten eerste, het vertrouwen in de króna stabiliseren en herstellen zodat de negatieve impact van de crisis op de economie kon worden bedwongen. Een van de maatregelen was de invoering van kapitaalcontroles om kapitaalvlucht tegen te gaan. Ten tweede omvatte het programma een uitvoerige bankherstructureringsstrategie die er uiteindelijk op gericht was in IJsland weer een levensvatbaar financieel stelsel op te bouwen en de internationale financiële betrekkingen van het land te vrijwaren. Enkele van de bijkomende doelstellingen waren een correcte waardering van de activa van de banken, een maximale recuperatie van activa en strengere toezichtpraktijken. Ten derde was het programma erop gericht houdbare overheidsfinanciën tot stand te brengen door de afwenteling van verliezen van de failliete banken op de samenleving te beperken en een begrotingsconsolidatieprogramma voor de middellange termijn in te voeren.

| (28) | De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat zij, gezien de uitzonderlijke omstandigheden in verband met de grote omvang van het bankwezen in verhouding tot de financiële capaciteit van de nationale schatkist, slechts een beperkt aantal beleidsopties hadden. De gekozen oplossingen verschilden bijgevolg in talrijke opzichten van de maatregelen die werden genomen door de regeringen van andere landen waarvan de financiële stabiliteit in gevaar was. |
| --- | --- |

(28)

De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat zij, gezien de uitzonderlijke omstandigheden in verband met de grote omvang van het bankwezen in verhouding tot de financiële capaciteit van de nationale schatkist, slechts een beperkt aantal beleidsopties hadden. De gekozen oplossingen verschilden bijgevolg in talrijke opzichten van de maatregelen die werden genomen door de regeringen van andere landen waarvan de financiële stabiliteit in gevaar was.

| (29) | Op basis van de noodwet werden de drie grootste commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, in „oude” en „nieuwe” banken opgesplitst. De minister van Financiën richtte drie naamloze vennootschappen op die de binnenlandse activiteiten van de oude banken moesten overnemen, en benoemde zelf de raden van bestuur van deze banken. De financiële toezichthouder nam de controle over de oude banken over. Daarbij werden in de eerste plaats de binnenlandse activa en passiva (deposito's) bij de nieuwe banken ondergebracht die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten. De oude banken werden onder het toezicht van hun respectieve ontbindingscomité geplaatst (13). Buitenlandse activa en passiva werden overwegend bij de oude banken gelaten, die vervolgens aan liquidatieprocedures werden onderworpen en uiteindelijk alle buitenlandse activiteiten beëindigden (14). |
| --- | --- |

(29)

Op basis van de noodwet werden de drie grootste commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, in „oude” en „nieuwe” banken opgesplitst. De minister van Financiën richtte drie naamloze vennootschappen op die de binnenlandse activiteiten van de oude banken moesten overnemen, en benoemde zelf de raden van bestuur van deze banken. De financiële toezichthouder nam de controle over de oude banken over. Daarbij werden in de eerste plaats de binnenlandse activa en passiva (deposito's) bij de nieuwe banken ondergebracht die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten. De oude banken werden onder het toezicht van hun respectieve ontbindingscomité geplaatst (13). Buitenlandse activa en passiva werden overwegend bij de oude banken gelaten, die vervolgens aan liquidatieprocedures werden onderworpen en uiteindelijk alle buitenlandse activiteiten beëindigden (14).

| (30) | In de voorlopige openingsbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 werden de gecombineerde totale activa van de banken op 2 886 miljard ISK geraamd, waarbij de staat eigen vermogen ten belope van 385 miljard ISK zou verstrekken. Het totale bedrag aan obligaties die door de nieuwe banken ten gunste van de oude banken werden uitgegeven als betaling voor de overgedragen activa minus de passiva, werd op 1 153 miljard ISK geraamd. De financiële toezichthouder stelde Deloitte LLP aan om de waarde van de overgedragen activa en passiva te taxeren. In het kader daarvan kwam aan het licht dat uit die onafhankelijke beoordeling geen vaste waarde voor de netto overgedragen activa maar een variabele waarde binnen bepaalde grenzen zou voortvloeien. Daarnaast bleken de schuldeisers van de banken het niet eens te zijn met het waarderingsproces, dat volgens hen niet onpartijdig was, en klaagden ze dat zij hun belangen niet konden beschermen. Door deze onvoorziene moeilijkheden werd het beleid om de rekeningen tussen de oude en de nieuwe banken te vereffenen gewijzigd. Zo lieten de partijen de waarde niet langer door een onafhankelijke deskundige bepalen maar probeerden ze aan de hand van onderhandelingen zelf tot een overeenkomst over de waarde van de netto overgedragen activa te komen. |
| --- | --- |

(30)

In de voorlopige openingsbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 werden de gecombineerde totale activa van de banken op 2 886 miljard ISK geraamd, waarbij de staat eigen vermogen ten belope van 385 miljard ISK zou verstrekken. Het totale bedrag aan obligaties die door de nieuwe banken ten gunste van de oude banken werden uitgegeven als betaling voor de overgedragen activa minus de passiva, werd op 1 153 miljard ISK geraamd. De financiële toezichthouder stelde Deloitte LLP aan om de waarde van de overgedragen activa en passiva te taxeren. In het kader daarvan kwam aan het licht dat uit die onafhankelijke beoordeling geen vaste waarde voor de netto overgedragen activa maar een variabele waarde binnen bepaalde grenzen zou voortvloeien. Daarnaast bleken de schuldeisers van de banken het niet eens te zijn met het waarderingsproces, dat volgens hen niet onpartijdig was, en klaagden ze dat zij hun belangen niet konden beschermen. Door deze onvoorziene moeilijkheden werd het beleid om de rekeningen tussen de oude en de nieuwe banken te vereffenen gewijzigd. Zo lieten de partijen de waarde niet langer door een onafhankelijke deskundige bepalen maar probeerden ze aan de hand van onderhandelingen zelf tot een overeenkomst over de waarde van de netto overgedragen activa te komen.

| (31) | Het was al gauw duidelijk dat de partijen moeilijk tot een overeenkomst over de waardering zouden komen aangezien ze het wellicht oneens zouden zijn over de verschillende veronderstellingen waarop deze waardering gebaseerd was. De staat trachtte een overeenkomst over basisevaluaties te bereiken met het oog op een stevig fundament voor de aanvankelijke kapitalisatie van de nieuwe banken. Boven op de basisevaluatie zou er aan de schuldeisers een prijsontwikkeling van activa kunnen worden toegekend in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de banken. Uit de onderhandelingen bleek immers dat de ontbindingscomités van Glitnir en Kaupthing, evenals een meerderheid van hun schuldeisers, geïnteresseerd zouden zijn in een deelneming in de nieuwe banken. Op die manier zouden ze voordeel kunnen halen uit mogelijke stijgingen in de waarde van de overgedragen activa. |
| --- | --- |

(31)

Het was al gauw duidelijk dat de partijen moeilijk tot een overeenkomst over de waardering zouden komen aangezien ze het wellicht oneens zouden zijn over de verschillende veronderstellingen waarop deze waardering gebaseerd was. De staat trachtte een overeenkomst over basisevaluaties te bereiken met het oog op een stevig fundament voor de aanvankelijke kapitalisatie van de nieuwe banken. Boven op de basisevaluatie zou er aan de schuldeisers een prijsontwikkeling van activa kunnen worden toegekend in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de banken. Uit de onderhandelingen bleek immers dat de ontbindingscomités van Glitnir en Kaupthing, evenals een meerderheid van hun schuldeisers, geïnteresseerd zouden zijn in een deelneming in de nieuwe banken. Op die manier zouden ze voordeel kunnen halen uit mogelijke stijgingen in de waarde van de overgedragen activa.

| (32) | Op 20 juli 2009 werd de volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken aangekondigd, evenals de principeovereenkomsten met de schuldeisers van de oude banken waarin werd vastgelegd hoe de vergoeding voor de overdracht van de nettoactiva naar de nieuwe banken zou worden betaald. Voor twee van de nieuwe banken, New Glitnir (het huidige Íslandsbanki) en New Kaupthing (het huidige Arion Bank), ging het daarbij om voorwaardelijke overeenkomsten die stelden dat de oude banken een meerderheidsparticipatie in de nieuwe banken moesten verwerven. |
| --- | --- |

(32)

Op 20 juli 2009 werd de volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken aangekondigd, evenals de principeovereenkomsten met de schuldeisers van de oude banken waarin werd vastgelegd hoe de vergoeding voor de overdracht van de nettoactiva naar de nieuwe banken zou worden betaald. Voor twee van de nieuwe banken, New Glitnir (het huidige Íslandsbanki) en New Kaupthing (het huidige Arion Bank), ging het daarbij om voorwaardelijke overeenkomsten die stelden dat de oude banken een meerderheidsparticipatie in de nieuwe banken moesten verwerven.

| (33) | Op basis van de principeovereenkomsten besloten de ontbindingscomités van de oude banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om op aandelen in de nieuwe banken in te schrijven. Op 18 december 2009 kondigde de regering aan dat het herstel van de banken voltooid was, dat er overeenkomsten waren bereikt tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de ontbindingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens hun schuldeisers anderzijds. In de overeenkomsten werd de overdracht van activa van de oude naar de nieuwe banken geregeld, en werd aangekondigd dat de nieuwe banken op dat ogenblik volledig gefinancierd waren. |
| --- | --- |

(33)

Op basis van de principeovereenkomsten besloten de ontbindingscomités van de oude banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om op aandelen in de nieuwe banken in te schrijven. Op 18 december 2009 kondigde de regering aan dat het herstel van de banken voltooid was, dat er overeenkomsten waren bereikt tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de ontbindingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens hun schuldeisers anderzijds. In de overeenkomsten werd de overdracht van activa van de oude naar de nieuwe banken geregeld, en werd aangekondigd dat de nieuwe banken op dat ogenblik volledig gefinancierd waren.

| (34) | De bijdrage van de nationale schatkist in het eigen vermogen van de nieuwe banken was aanzienlijk gedaald van de oorspronkelijk overwogen 385 miljard ISK tot 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal. In het geval van twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ging het om ongeveer 55 miljard ISK aan tier 2-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen of een totaal van 190 miljard ISK. Daarbovenop verschafte de nationale schatkist Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het aandelenkapitaal waarvan de oude banken de nieuwe voorzagen bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. De totale kapitalisatie van de nieuwe banken bedroeg bijgevolg ongeveer 346 miljard ISK. Uit de overeenkomsten bleek aldus dat de overheid de volle eigendom van de drie banken niet zou behouden, maar haar deelnemingen zou zien afnemen tot ongeveer 5 % in het geval van Íslandsbanki, 13 % in het geval van Arion Bank en 81 % in het geval van Landsbankinn. |
| --- | --- |

(34)

De bijdrage van de nationale schatkist in het eigen vermogen van de nieuwe banken was aanzienlijk gedaald van de oorspronkelijk overwogen 385 miljard ISK tot 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal. In het geval van twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ging het om ongeveer 55 miljard ISK aan tier 2-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen of een totaal van 190 miljard ISK. Daarbovenop verschafte de nationale schatkist Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het aandelenkapitaal waarvan de oude banken de nieuwe voorzagen bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. De totale kapitalisatie van de nieuwe banken bedroeg bijgevolg ongeveer 346 miljard ISK. Uit de overeenkomsten bleek aldus dat de overheid de volle eigendom van de drie banken niet zou behouden, maar haar deelnemingen zou zien afnemen tot ongeveer 5 % in het geval van Íslandsbanki, 13 % in het geval van Arion Bank en 81 % in het geval van Landsbankinn.

| (35) | Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de oude banken een oplossing bood voor enkele grote problemen in de heropbouw van de financiële sector en tegelijkertijd voor een stevigere kapitaalbasis voor de nieuwe banken zorgde, bleven er heel wat zwakke punten bestaan die aangepakt dienden te worden. Sinds het najaar van 2009 hebben de banken hun inspanningen grotendeels op interne problemen toegespitst door de globale strategie voor hun activiteiten te bepalen en in het bijzonder hun kredietportefeuilles te herstructureren, aangezien die laatste de grootste risicofactor voor hun activiteiten en langdurige levensvatbaarheid vormen. Het herstructureringsproces was erg complex door verschillende complicerende factoren, waaronder de uitspraak van het hooggerechtshof inzake de onwettelijkheid van kredieten die in ISK werden verstrekt maar in buitenlandse valuta werden geïndexeerd. Voor Landsbankinn worden deze kwesties hieronder verder besproken voor zover ze relevant zijn voor de herstructurering van de bank. |
| --- | --- |

(35)

Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de oude banken een oplossing bood voor enkele grote problemen in de heropbouw van de financiële sector en tegelijkertijd voor een stevigere kapitaalbasis voor de nieuwe banken zorgde, bleven er heel wat zwakke punten bestaan die aangepakt dienden te worden. Sinds het najaar van 2009 hebben de banken hun inspanningen grotendeels op interne problemen toegespitst door de globale strategie voor hun activiteiten te bepalen en in het bijzonder hun kredietportefeuilles te herstructureren, aangezien die laatste de grootste risicofactor voor hun activiteiten en langdurige levensvatbaarheid vormen. Het herstructureringsproces was erg complex door verschillende complicerende factoren, waaronder de uitspraak van het hooggerechtshof inzake de onwettelijkheid van kredieten die in ISK werden verstrekt maar in buitenlandse valuta werden geïndexeerd. Voor Landsbankinn worden deze kwesties hieronder verder besproken voor zover ze relevant zijn voor de herstructurering van de bank.

2.4.   Macro-economisch klimaat

| (36) | De instorting van het bankwezen in oktober 2008 werd gevolgd door grote economische onrust. De moeilijkheden in het financiële stelsel van IJsland gingen gepaard met een vertrouwensbreuk in de munt. De króna daalde scherp in waarde in het eerste kwartaal van 2008 en nogmaals in het najaar, m.a.w. vóór en na het faillissement van de drie commerciële banken. Ondanks de in het najaar van 2008 opgelegde kapitaalcontroles werd 2009 grotendeels gekenmerkt door een hoge wisselkoersvolatiliteit (15). Deze onrust leidde tot een ernstige recessie in de IJslandse economie die een inkrimping van het bruto binnenlands product (bbp) met 6,8 % in 2009 en met 4 % in 2010 veroorzaakte. |
| --- | --- |

(36)

De instorting van het bankwezen in oktober 2008 werd gevolgd door grote economische onrust. De moeilijkheden in het financiële stelsel van IJsland gingen gepaard met een vertrouwensbreuk in de munt. De króna daalde scherp in waarde in het eerste kwartaal van 2008 en nogmaals in het najaar, m.a.w. vóór en na het faillissement van de drie commerciële banken. Ondanks de in het najaar van 2008 opgelegde kapitaalcontroles werd 2009 grotendeels gekenmerkt door een hoge wisselkoersvolatiliteit (15). Deze onrust leidde tot een ernstige recessie in de IJslandse economie die een inkrimping van het bruto binnenlands product (bbp) met 6,8 % in 2009 en met 4 % in 2010 veroorzaakte.

| (37) | De gevolgen van de economische crisis waren onder andere een plotse toename van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 tot 8 % in 2009, een stijging van de inflatie en een daling van de reële lonen. Bovendien kenden de bedrijfs- en huishoudelijke schulden een sterke stijging, nam het aandeel noodlijdende kredieten in de kredietportefeuilles van de banken fors toe en steeg ook het aantal grootschalige overnames van bedrijven in financiële nood door de nieuwe banken. Tegelijkertijd veroorzaakten de hoge budgettaire kosten voor de herstructurering van het bankwezen een sterke toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld. |
| --- | --- |

(37)

De gevolgen van de economische crisis waren onder andere een plotse toename van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 tot 8 % in 2009, een stijging van de inflatie en een daling van de reële lonen. Bovendien kenden de bedrijfs- en huishoudelijke schulden een sterke stijging, nam het aandeel noodlijdende kredieten in de kredietportefeuilles van de banken fors toe en steeg ook het aantal grootschalige overnames van bedrijven in financiële nood door de nieuwe banken. Tegelijkertijd veroorzaakten de hoge budgettaire kosten voor de herstructurering van het bankwezen een sterke toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld.

| (38) | Na de diepe recessie wijzen voorlopige gegevens van Statistics Iceland op een ommekeer in de tweede helft van 2011 en op een jaarlijkse groei van het bbp met 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar. |
| --- | --- |

(38)

Na de diepe recessie wijzen voorlopige gegevens van Statistics Iceland op een ommekeer in de tweede helft van 2011 en op een jaarlijkse groei van het bbp met 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar.

| (39) | De economische groei van vorig jaar was grotendeels te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, met name een stijging van de consumptie van de huishoudens met 4 %. De groei werd ondersteund door de stijging van lonen en sociale voordelen, evenals door bepaalde beleidsinitiatieven om de betalingsverplichting voor de schuldenlast van huishoudens te verlichten, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, de bevriezing van betalingen op leningen en de vroegtijdige uitbetaling van particulier pensioenspaargeld. Voorlopige gegevens voor 2011 duiden ook op een traag herstel van investeringen, die echter van een zeer laag niveau komen (16), terwijl de overheidsconsumptie de voorbije drie jaar op een laag niveau is gebleven. |
| --- | --- |

(39)

De economische groei van vorig jaar was grotendeels te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, met name een stijging van de consumptie van de huishoudens met 4 %. De groei werd ondersteund door de stijging van lonen en sociale voordelen, evenals door bepaalde beleidsinitiatieven om de betalingsverplichting voor de schuldenlast van huishoudens te verlichten, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, de bevriezing van betalingen op leningen en de vroegtijdige uitbetaling van particulier pensioenspaargeld. Voorlopige gegevens voor 2011 duiden ook op een traag herstel van investeringen, die echter van een zeer laag niveau komen (16), terwijl de overheidsconsumptie de voorbije drie jaar op een laag niveau is gebleven.

| (40) | Achter de algemene macro-economische gegevens gaan meer opvallende sectorale verschillen schuil. Boven op de instorting van de financiële sector heeft er zich in de bouwsector en in vele andere binnenlandse productie- en dienstverleningsactiviteiten een grote inkrimping voorgedaan. Bepaalde exportsectoren kenden daarentegen een groei. Door de lage wisselkoers van de króna en de relatief stabiele prijzen in vreemde valuta voor zowel mariene als aluminiumproducten stegen de inkomsten uit export na aanvang van de economische crisis, net als de inkomsten uit toerisme en de export van andere diensten. Tegelijkertijd viel de import sterk terug, waardoor de handelsbalans (17) in 2010 tijdelijk op een overschot van ongeveer 10 % van het bbp uitdraaide. Door de stijgende binnenlandse vraag is de import in 2011 echter weer toegenomen en bedraagt de totale handelsbalans nu 8,2 % van het bbp. |
| --- | --- |

(40)

Achter de algemene macro-economische gegevens gaan meer opvallende sectorale verschillen schuil. Boven op de instorting van de financiële sector heeft er zich in de bouwsector en in vele andere binnenlandse productie- en dienstverleningsactiviteiten een grote inkrimping voorgedaan. Bepaalde exportsectoren kenden daarentegen een groei. Door de lage wisselkoers van de króna en de relatief stabiele prijzen in vreemde valuta voor zowel mariene als aluminiumproducten stegen de inkomsten uit export na aanvang van de economische crisis, net als de inkomsten uit toerisme en de export van andere diensten. Tegelijkertijd viel de import sterk terug, waardoor de handelsbalans (17) in 2010 tijdelijk op een overschot van ongeveer 10 % van het bbp uitdraaide. Door de stijgende binnenlandse vraag is de import in 2011 echter weer toegenomen en bedraagt de totale handelsbalans nu 8,2 % van het bbp.

| (41) | Statistics Iceland voorspelt dat het gestage economische herstel zich in 2012-2017 zal voortzetten met een groei van 2,6 % in 2012. Tijdens de hele voorspelde periode wordt een vergelijkbaar groeipercentage verwacht. Deze voorspelling wordt echter gekenmerkt door een aantal onzekerheden. Geplande grootschalige industriële investeringen kunnen verdere vertraging oplopen. De ruilvoet van IJsland zou te lijden hebben onder een langdurige recessie in de belangrijkste handelslanden, wat in IJsland een lager groeipercentage tot gevolg zou hebben. Een trager dan verwachte vooruitgang in de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zou de binnenlandse vraag en economische groeivooruitzichten verder beteugelen. De groei zou ook bedreigd kunnen worden door een aanhoudende prijsinstabiliteit ten gevolge van de wisselkoersvolatiliteit na de opheffing van kapitaalcontroles. |
| --- | --- |

(41)

Statistics Iceland voorspelt dat het gestage economische herstel zich in 2012-2017 zal voortzetten met een groei van 2,6 % in 2012. Tijdens de hele voorspelde periode wordt een vergelijkbaar groeipercentage verwacht. Deze voorspelling wordt echter gekenmerkt door een aantal onzekerheden. Geplande grootschalige industriële investeringen kunnen verdere vertraging oplopen. De ruilvoet van IJsland zou te lijden hebben onder een langdurige recessie in de belangrijkste handelslanden, wat in IJsland een lager groeipercentage tot gevolg zou hebben. Een trager dan verwachte vooruitgang in de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zou de binnenlandse vraag en economische groeivooruitzichten verder beteugelen. De groei zou ook bedreigd kunnen worden door een aanhoudende prijsinstabiliteit ten gevolge van de wisselkoersvolatiliteit na de opheffing van kapitaalcontroles.

2.5.   Financieel toezicht en verbeteringen in het regelgevingskader

| (42) | Nadat de financiële toezichthouder in eerste instantie de nieuwe banken had opgericht en de waarde van de uit de oude banken overgedragen nettoactiva had beoordeeld, voerde de toezichthouder in de lente van 2009 een controle op de nieuwe banken uit, evenals op hun bedrijfsplannen, financiële vermogen en kapitaalvereisten in een zogenaamd „sign-off project”. Dit gebeurde met de hulp van het internationale organisatieadviesbureau Oliver Wyman. |
| --- | --- |

(42)

Nadat de financiële toezichthouder in eerste instantie de nieuwe banken had opgericht en de waarde van de uit de oude banken overgedragen nettoactiva had beoordeeld, voerde de toezichthouder in de lente van 2009 een controle op de nieuwe banken uit, evenals op hun bedrijfsplannen, financiële vermogen en kapitaalvereisten in een zogenaamd „sign-off project”. Dit gebeurde met de hulp van het internationale organisatieadviesbureau Oliver Wyman.

| (43) | Na bovenstaand proces te hebben beëindigd, verleende de financiële toezichthouder de banken een exploitatievergunning onder verschillende voorwaarden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuille en de verwachte economische onzekerheid werden voor de drie banken hogere kapitaalvereisten nodig geacht dan het wettelijke minimum. Daarom legde de financiële toezichthouder de minimale kapitaalratio voor de drie banken op 16 %, waarvan minimaal 12 % voor het tier 1-kapitaal. De vereisten gelden voor ten minste 3 jaar tenzij ze door de financiële toezichthouder worden herzien. Er werden ook liquiditeitsvoorwaarden vastgelegd. Zo moeten de beschikbare liquide middelen te allen tijde minstens 20 % van de deposito's bedragen. De geldmiddelen of kasequivalenten moeten minstens 5 % van de deposito's bedragen. Voorts werden er eisen gesteld in verband met onder andere de herstructurering van kredietportefeuilles, risicobeoordeling, corporate governance en eigenaarschap. De financiële toezichthouder voerde vergelijkbare kapitaalvereisten voor andere financiële ondernemingen in. |
| --- | --- |

(43)

Na bovenstaand proces te hebben beëindigd, verleende de financiële toezichthouder de banken een exploitatievergunning onder verschillende voorwaarden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuille en de verwachte economische onzekerheid werden voor de drie banken hogere kapitaalvereisten nodig geacht dan het wettelijke minimum. Daarom legde de financiële toezichthouder de minimale kapitaalratio voor de drie banken op 16 %, waarvan minimaal 12 % voor het tier 1-kapitaal. De vereisten gelden voor ten minste 3 jaar tenzij ze door de financiële toezichthouder worden herzien. Er werden ook liquiditeitsvoorwaarden vastgelegd. Zo moeten de beschikbare liquide middelen te allen tijde minstens 20 % van de deposito's bedragen. De geldmiddelen of kasequivalenten moeten minstens 5 % van de deposito's bedragen. Voorts werden er eisen gesteld in verband met onder andere de herstructurering van kredietportefeuilles, risicobeoordeling, corporate governance en eigenaarschap. De financiële toezichthouder voerde vergelijkbare kapitaalvereisten voor andere financiële ondernemingen in.

| (44) | Het economische stabilisatieprogramma dat in samenspraak met het IMF werd vastgelegd, voorzag in een herziening van het hele regelgevingskader voor financiële diensten en van het toezicht om de bescherming tegen toekomstige financiële crises op te voeren. De regering verzocht de voormalige directeur-generaal van de Finse Toezichthouder financiële markten, de heer Kaarlo Jännäri, om een beoordeling van het bestaande regelgevingskader en de huidige toezichtspraktijken uit te voeren. Een van de door de heer Jännäri voorgestelde verbeteringen was de oprichting van een nationale kredietcentrale binnen de financiële toezichthouder om kredietrisico's in het systeem in te perken. In zijn rapport stelde hij ook voor strengere regels en een striktere toepassing op grote blootstellingen en verbonden leenovereenkomsten te bepalen, evenals meer onderzoeken ter plaatse uit te voeren om het toezicht op afstand en de rapporten inzake met name kredietrisico, liquiditeitsrisico en valutarisico te controleren. Er werd ook aangeraden om het depositogarantiestelsel te herzien en te verbeteren in lijn met de ontwikkelingen binnen de EU. |
| --- | --- |

(44)

Het economische stabilisatieprogramma dat in samenspraak met het IMF werd vastgelegd, voorzag in een herziening van het hele regelgevingskader voor financiële diensten en van het toezicht om de bescherming tegen toekomstige financiële crises op te voeren. De regering verzocht de voormalige directeur-generaal van de Finse Toezichthouder financiële markten, de heer Kaarlo Jännäri, om een beoordeling van het bestaande regelgevingskader en de huidige toezichtspraktijken uit te voeren. Een van de door de heer Jännäri voorgestelde verbeteringen was de oprichting van een nationale kredietcentrale binnen de financiële toezichthouder om kredietrisico's in het systeem in te perken. In zijn rapport stelde hij ook voor strengere regels en een striktere toepassing op grote blootstellingen en verbonden leenovereenkomsten te bepalen, evenals meer onderzoeken ter plaatse uit te voeren om het toezicht op afstand en de rapporten inzake met name kredietrisico, liquiditeitsrisico en valutarisico te controleren. Er werd ook aangeraden om het depositogarantiestelsel te herzien en te verbeteren in lijn met de ontwikkelingen binnen de EU.

| (45) | De regering diende bijgevolg een wetsvoorstel bij de Althingi in dat als wet nr. 75/2010 werd aangenomen en op 1 juli 2010 van kracht werd. Op grond van de nieuwe wet werden er uitvoerige wijzigingen aangebracht aan de wet inzake financiële ondernemingen. Later werden er nog verschillende andere wijzigingen doorgevoerd aan de wet inzake financiële ondernemingen en inzake de regeling van en het toezicht op financiële diensten. Deze wetswijzigingen worden in de bijlage uitvoerig behandeld. |
| --- | --- |

(45)

De regering diende bijgevolg een wetsvoorstel bij de Althingi in dat als wet nr. 75/2010 werd aangenomen en op 1 juli 2010 van kracht werd. Op grond van de nieuwe wet werden er uitvoerige wijzigingen aangebracht aan de wet inzake financiële ondernemingen. Later werden er nog verschillende andere wijzigingen doorgevoerd aan de wet inzake financiële ondernemingen en inzake de regeling van en het toezicht op financiële diensten. Deze wetswijzigingen worden in de bijlage uitvoerig behandeld.

2.6.   Voornaamste uitdagingen in de toekomst (18)

| (46) | Ondanks de vele verwezenlijkingen in de heropbouw van de financiële sector blijft IJsland kampen met de gevolgen van de financiële en valutacrisis in het najaar van 2008. De financiële crisis bracht heel wat gebreken en onvolkomenheden in het financiële systeem aan de oppervlakte die moeten worden aangepakt om het vertrouwen van het publiek te herstellen. Het is duidelijk dat IJsland — zoals vele andere landen die zwaar door de financiële crisis getroffen zijn — voor heel wat uitdagingen staat als het de juridische en bedrijfsomgeving voor financiële diensten wil aanpassen om in de toekomst een levensvatbaar en efficiënt financieel stelsel te ondersteunen en het risico van verdere systeemschokken zo veel mogelijk in te perken. |
| --- | --- |

(46)

Ondanks de vele verwezenlijkingen in de heropbouw van de financiële sector blijft IJsland kampen met de gevolgen van de financiële en valutacrisis in het najaar van 2008. De financiële crisis bracht heel wat gebreken en onvolkomenheden in het financiële systeem aan de oppervlakte die moeten worden aangepakt om het vertrouwen van het publiek te herstellen. Het is duidelijk dat IJsland — zoals vele andere landen die zwaar door de financiële crisis getroffen zijn — voor heel wat uitdagingen staat als het de juridische en bedrijfsomgeving voor financiële diensten wil aanpassen om in de toekomst een levensvatbaar en efficiënt financieel stelsel te ondersteunen en het risico van verdere systeemschokken zo veel mogelijk in te perken.

| (47) | De uitdagingen waarmee IJslandse financiële ondernemingen momenteel worden geconfronteerd, houden verband met het feit dat de banken nu in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie werken. De banken dienen zich stilaan op een meer blootgestelde omgeving voor te bereiden waar de kapitaalcontroles wegvallen en de depositogaranties terugkeren tot de in de desbetreffende EU-/EER-richtlijnen gemaakte afspraken (19). De IJslandse autoriteiten hebben al laten verstaan dat er zeer omzichtig te werk moet worden gegaan bij de invoering van nieuwe regels in dit opzicht. |
| --- | --- |

(47)

De uitdagingen waarmee IJslandse financiële ondernemingen momenteel worden geconfronteerd, houden verband met het feit dat de banken nu in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie werken. De banken dienen zich stilaan op een meer blootgestelde omgeving voor te bereiden waar de kapitaalcontroles wegvallen en de depositogaranties terugkeren tot de in de desbetreffende EU-/EER-richtlijnen gemaakte afspraken (19). De IJslandse autoriteiten hebben al laten verstaan dat er zeer omzichtig te werk moet worden gegaan bij de invoering van nieuwe regels in dit opzicht.

| (48) | Een andere grote uitdaging bestaat in de noodzaak om het juridische en regelgevende kader verder aan te passen om een solide en efficiënt financieel stelsel te ondersteunen dat tevens strookt met de ontwikkelingen in de EER- en internationale wetgeving (20). |
| --- | --- |

(48)

Een andere grote uitdaging bestaat in de noodzaak om het juridische en regelgevende kader verder aan te passen om een solide en efficiënt financieel stelsel te ondersteunen dat tevens strookt met de ontwikkelingen in de EER- en internationale wetgeving (20).

2.7.   De concurrentie in de IJslandse financiële sector

| (49) | Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (21) is de concurrentie op de financiële markt sinds de instorting van de banksector drastisch veranderd. Het aantal financiële ondernemingen is afgenomen aangezien verscheidene spaarbanken, commerciële banken en gespecialiseerde kredietbedrijven geliquideerd werden of met andere ondernemingen zijn gefuseerd (22). Het aantal financiële ondernemingen neemt bovendien nog altijd af gezien de recente fusies van Landsbanki en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbanki en Svarfdaelir Spaarbank die op 20 juni 2012 in het SpSv-besluit door de Autoriteit is goedgekeurd. Nu er minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken de deposito's van de opgeheven banken hebben overgenomen, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. De nieuwe banken zijn anderzijds veel minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers aangezien de internationale bankactiviteiten stopgezet zijn. |
| --- | --- |

(49)

Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (21) is de concurrentie op de financiële markt sinds de instorting van de banksector drastisch veranderd. Het aantal financiële ondernemingen is afgenomen aangezien verscheidene spaarbanken, commerciële banken en gespecialiseerde kredietbedrijven geliquideerd werden of met andere ondernemingen zijn gefuseerd (22). Het aantal financiële ondernemingen neemt bovendien nog altijd af gezien de recente fusies van Landsbanki en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbanki en Svarfdaelir Spaarbank die op 20 juni 2012 in het SpSv-besluit door de Autoriteit is goedgekeurd. Nu er minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken de deposito's van de opgeheven banken hebben overgenomen, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. De nieuwe banken zijn anderzijds veel minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers aangezien de internationale bankactiviteiten stopgezet zijn.

| (50) | Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen omdat bepaalde submarkten verdwenen zijn of grotendeels beknot worden. De vrijwel volledige verdwijning van de effectenbeurs en de invoering van kapitaalcontroles hebben de activiteiten op de effectenbeurs en valutamarkt doen afnemen en hebben tot beperkte beleggingsmogelijkheden geleid. Nu het niveau van investeringen in de economie historisch laag staat en de huishoudens en bedrijven doorgaans een hoge schuldenlast hebben, is de vraag naar krediet klein. Sinds de instorting hebben de banken hun inspanningen toegespitst op interne problemen, de herstructurering van hun kredietportefeuilles en de herstructurering van sommige van hun belangrijkste bedrijfsklanten. |
| --- | --- |

(50)

Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen omdat bepaalde submarkten verdwenen zijn of grotendeels beknot worden. De vrijwel volledige verdwijning van de effectenbeurs en de invoering van kapitaalcontroles hebben de activiteiten op de effectenbeurs en valutamarkt doen afnemen en hebben tot beperkte beleggingsmogelijkheden geleid. Nu het niveau van investeringen in de economie historisch laag staat en de huishoudens en bedrijven doorgaans een hoge schuldenlast hebben, is de vraag naar krediet klein. Sinds de instorting hebben de banken hun inspanningen toegespitst op interne problemen, de herstructurering van hun kredietportefeuilles en de herstructurering van sommige van hun belangrijkste bedrijfsklanten.

| (51) | Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken samen goed voor een marktaandeel van ongeveer 20 tot 25 % in deposito's. Nu is dit tot ongeveer 2 tot 4 % teruggelopen. De marktaandelen die verloren zijn door de van de markt verdwenen spaar- en commerciële banken zijn binnengehaald door de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn. Samen vertegenwoordigen de drie grote banken nu ongeveer 90 tot 95 % van de markt in plaats van 60 tot 75 % enkele jaren geleden; het marktaandeel van Landsbankinn is daarbij net het grootste. Naast de 10 regionale spaarbanken die momenteel goed zijn voor ongeveer 2 tot 4 % van de markt, is de enige andere marktspeler de geherstructureerde MP Bank (23) met een marktaandeel van ongeveer 1 tot 5 %. |
| --- | --- |

(51)

Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken samen goed voor een marktaandeel van ongeveer 20 tot 25 % in deposito's. Nu is dit tot ongeveer 2 tot 4 % teruggelopen. De marktaandelen die verloren zijn door de van de markt verdwenen spaar- en commerciële banken zijn binnengehaald door de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn. Samen vertegenwoordigen de drie grote banken nu ongeveer 90 tot 95 % van de markt in plaats van 60 tot 75 % enkele jaren geleden; het marktaandeel van Landsbankinn is daarbij net het grootste. Naast de 10 regionale spaarbanken die momenteel goed zijn voor ongeveer 2 tot 4 % van de markt, is de enige andere marktspeler de geherstructureerde MP Bank (23) met een marktaandeel van ongeveer 1 tot 5 %.

| (52) | De IJslandse financiële markt is bijgevolg duidelijk oligopolide en de drie grootste bedrijven zouden samen een dominante marktpositie kunnen verwerven. Volgens de IJslandse Mededingingsautoriteit („ICA”) zijn er grote struikelblokken voor toetreding tot de IJslandse bancaire markt. Dit heeft een nadelig effect op de concurrentie. Daarnaast ervaren consumenten ook bepaalde belemmeringen om van bank te wisselen. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien erkend dat de wisselkoersrisico's in verband met de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de concurrentie verder hebben beknot en buitenlandse banken en bedrijven hebben belet om de IJslandse markt te betreden. |
| --- | --- |

(52)

De IJslandse financiële markt is bijgevolg duidelijk oligopolide en de drie grootste bedrijven zouden samen een dominante marktpositie kunnen verwerven. Volgens de IJslandse Mededingingsautoriteit („ICA”) zijn er grote struikelblokken voor toetreding tot de IJslandse bancaire markt. Dit heeft een nadelig effect op de concurrentie. Daarnaast ervaren consumenten ook bepaalde belemmeringen om van bank te wisselen. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien erkend dat de wisselkoersrisico's in verband met de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de concurrentie verder hebben beknot en buitenlandse banken en bedrijven hebben belet om de IJslandse markt te betreden.

| (53) | Recent richt de ICA zich specifiek op de IT-infrastructuur voor de activiteiten van de banken en hun onderlinge samenwerking in dit verband. Het gaat hierbij om de IT-dienstverlener, Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken; RB) die gezamenlijk door de financiële instellingen wordt beheerd. Deze kwestie is van belang voor de beoordeling van deze zaak en werd onder andere door de Autoriteit met de IJslandse autoriteiten en de banken besproken. |
| --- | --- |

(53)

Recent richt de ICA zich specifiek op de IT-infrastructuur voor de activiteiten van de banken en hun onderlinge samenwerking in dit verband. Het gaat hierbij om de IT-dienstverlener, Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken; RB) die gezamenlijk door de financiële instellingen wordt beheerd. Deze kwestie is van belang voor de beoordeling van deze zaak en werd onder andere door de Autoriteit met de IJslandse autoriteiten en de banken besproken.

| (54) | RB is in handen van de drie grootste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie grootste verwerkers van betaalkaarten in IJsland. Landsbankinn bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki heeft 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen bezitten de drie commerciële banken bijgevolg 85,02 % van de aandelen in RB. De klanten van RB zijn de eigenaren, de Centrale Bank van IJsland en andere financiële instellingen, evenals de overheid en openbare instanties. De banken werken in dit verband extensief samen aangezien RB het clearing- en afwikkelingssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Het verstrekt ook een aantal core-bankingoplossingen (multi-tenantoplossingen) die door de meeste IJslandse banken worden gebruikt. RB beheert voorts een e-facturatie- en e-betalingssysteem voor bedrijven en consumenten. |
| --- | --- |

(54)

RB is in handen van de drie grootste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie grootste verwerkers van betaalkaarten in IJsland. Landsbankinn bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki heeft 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen bezitten de drie commerciële banken bijgevolg 85,02 % van de aandelen in RB. De klanten van RB zijn de eigenaren, de Centrale Bank van IJsland en andere financiële instellingen, evenals de overheid en openbare instanties. De banken werken in dit verband extensief samen aangezien RB het clearing- en afwikkelingssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Het verstrekt ook een aantal core-bankingoplossingen (multi-tenantoplossingen) die door de meeste IJslandse banken worden gebruikt. RB beheert voorts een e-facturatie- en e-betalingssysteem voor bedrijven en consumenten.

| (55) | Volgens de ICA heeft de instorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang omdat ze door nieuwe marktdeelnemers als een van de struikelblokken voor toetreding tot de markt kunnen worden beschouwd. Het platform voor IT-diensten is bij de grotere financiële ondernemingen in grote mate door RB verzorgd, terwijl bij de spaarbanken en kleinere marktspelers Teris hiervoor verantwoordelijk is. Door de sluiting van vele kleinere financiële ondernemingen in de voorbije jaren heeft Teris een groot deel van zijn inkomen verloren en moest het in januari 2012 enkele IT-oplossingen aan RB verkopen. Volgens RB en Teris was deze transactie er onder meer op gericht een continue IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te verzekeren. |
| --- | --- |

(55)

Volgens de ICA heeft de instorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang omdat ze door nieuwe marktdeelnemers als een van de struikelblokken voor toetreding tot de markt kunnen worden beschouwd. Het platform voor IT-diensten is bij de grotere financiële ondernemingen in grote mate door RB verzorgd, terwijl bij de spaarbanken en kleinere marktspelers Teris hiervoor verantwoordelijk is. Door de sluiting van vele kleinere financiële ondernemingen in de voorbije jaren heeft Teris een groot deel van zijn inkomen verloren en moest het in januari 2012 enkele IT-oplossingen aan RB verkopen. Volgens RB en Teris was deze transactie er onder meer op gericht een continue IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te verzekeren.

| (56) | De ICA heeft twee zaken betreffende RB onderzocht. Ten eerste onderzocht ze of de gemeenschappelijke eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moet worden beschouwd als een inbreuk op het kartelverbod dat in artikel 10 van de IJslandse mededingingswet is bepaald. Ten tweede werd nagegaan of de verwerving van de belangrijkste activa van Teris door RB strookt met de bepalingen inzake fusies van dezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken echter afgesloten met een schikking tussen RB en de eigenaren enerzijds en de ICA anderzijds (24). |
| --- | --- |

(56)

De ICA heeft twee zaken betreffende RB onderzocht. Ten eerste onderzocht ze of de gemeenschappelijke eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moet worden beschouwd als een inbreuk op het kartelverbod dat in artikel 10 van de IJslandse mededingingswet is bepaald. Ten tweede werd nagegaan of de verwerving van de belangrijkste activa van Teris door RB strookt met de bepalingen inzake fusies van dezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken echter afgesloten met een schikking tussen RB en de eigenaren enerzijds en de ICA anderzijds (24).

| (57) | Afgezien van de bovenstaande kwesties die rechtstreeks met de IJslandse financiële markt verband houden, heeft de ICA in het bijzonder gewezen op de noodzaak om werkmaatschappijen (25) onverwijld te verkopen en te herstructureren. Heel wat werkmaatschappijen zijn door de banken (als schuldeisers van deze maatschappijen) overgenomen gezien hun overmatige schuldenlast na de economische krach in 2008. Volgens de ICA kan er een belangenconflict ontstaan wanneer banken financiële diensten aan bedrijven verlenen die ze zelf in handen hebben. De ICA is van mening dat het rechtstreekse en onrechtstreekse eigenaarschap (26) van de banken het meest wijdverspreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem is in de nasleep van de financiële crisis omdat het gevolgen heeft voor bijna alle bedrijven en sectoren in IJsland. Volgens de ICA zou een snellere herstructurering van bedrijven de mededinging op de financiële markt verbeteren. Telkens wanneer de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun bedrijfsklanten onderworpen was aan de kennisgevingsvereisten in het kader van de nationale controle op de concentratie, heeft de ICA in dit opzicht vaak voorwaarden gesteld met betrekking tot het eigenaarschap van de banken. Een allesomvattende oplossing voor het probleem lijkt echter moeilijk omdat het hoofdzakelijk verband houdt met de grote schuldenlast van de IJslandse bedrijvensector. |
| --- | --- |

(57)

Afgezien van de bovenstaande kwesties die rechtstreeks met de IJslandse financiële markt verband houden, heeft de ICA in het bijzonder gewezen op de noodzaak om werkmaatschappijen (25) onverwijld te verkopen en te herstructureren. Heel wat werkmaatschappijen zijn door de banken (als schuldeisers van deze maatschappijen) overgenomen gezien hun overmatige schuldenlast na de economische krach in 2008. Volgens de ICA kan er een belangenconflict ontstaan wanneer banken financiële diensten aan bedrijven verlenen die ze zelf in handen hebben. De ICA is van mening dat het rechtstreekse en onrechtstreekse eigenaarschap (26) van de banken het meest wijdverspreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem is in de nasleep van de financiële crisis omdat het gevolgen heeft voor bijna alle bedrijven en sectoren in IJsland. Volgens de ICA zou een snellere herstructurering van bedrijven de mededinging op de financiële markt verbeteren. Telkens wanneer de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun bedrijfsklanten onderworpen was aan de kennisgevingsvereisten in het kader van de nationale controle op de concentratie, heeft de ICA in dit opzicht vaak voorwaarden gesteld met betrekking tot het eigenaarschap van de banken. Een allesomvattende oplossing voor het probleem lijkt echter moeilijk omdat het hoofdzakelijk verband houdt met de grote schuldenlast van de IJslandse bedrijvensector.

| (58) | In hun mededeling aan de Autoriteit hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn, allemaal meegedeeld dat de mededingingsvoorwaarden op de IJslandse financiële markt volgens hen niet drastisch zijn veranderd sinds het najaar van 2008, zodat er geen reden tot bezorgdheid is. Er heerst een effectieve mededinging op de markt aangezien er geen bewijs is van heimelijk gedrag van de drie grootste spelers. Bij beoordeling van de mededingingsvoorwaarden op de markt heeft de ICA enkele belangrijke factoren over het hoofd gezien, zoals het feit dat buitenlandse banken al lang en nog steeds met IJslandse banken concurreren voor de verstrekking van bedrijfsleningen en andere financiële diensten aan de grootste klanten, zoals ondernemingen in op export gebaseerde activiteiten (visserij, energie-intensieve industrie enz.), evenals in overheids- en gemeenteactiviteiten. |
| --- | --- |

(58)

In hun mededeling aan de Autoriteit hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbankinn, allemaal meegedeeld dat de mededingingsvoorwaarden op de IJslandse financiële markt volgens hen niet drastisch zijn veranderd sinds het najaar van 2008, zodat er geen reden tot bezorgdheid is. Er heerst een effectieve mededinging op de markt aangezien er geen bewijs is van heimelijk gedrag van de drie grootste spelers. Bij beoordeling van de mededingingsvoorwaarden op de markt heeft de ICA enkele belangrijke factoren over het hoofd gezien, zoals het feit dat buitenlandse banken al lang en nog steeds met IJslandse banken concurreren voor de verstrekking van bedrijfsleningen en andere financiële diensten aan de grootste klanten, zoals ondernemingen in op export gebaseerde activiteiten (visserij, energie-intensieve industrie enz.), evenals in overheids- en gemeenteactiviteiten.

| (59) | Dit standpunt is echter in strijd met het standpunt in de mededeling van de IJslandse autoriteiten, zoals uiteengezet in het bovengenoemde rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi, en met de standpunten van de ICA. Zoals verder zal worden toegelicht, heeft Landsbankinn ondanks enkele bedenkingen bij de analyse van de mededingingsvoorwaarden besloten om bepaalde verbintenissen aan te gaan die erop gericht zijn de mededingingsvervalsing in verband met de desbetreffende steunmaatregelen te beperken. Die verbintenissen worden in de bijlage vermeld. |
| --- | --- |

(59)

Dit standpunt is echter in strijd met het standpunt in de mededeling van de IJslandse autoriteiten, zoals uiteengezet in het bovengenoemde rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi, en met de standpunten van de ICA. Zoals verder zal worden toegelicht, heeft Landsbankinn ondanks enkele bedenkingen bij de analyse van de mededingingsvoorwaarden besloten om bepaalde verbintenissen aan te gaan die erop gericht zijn de mededingingsvervalsing in verband met de desbetreffende steunmaatregelen te beperken. Die verbintenissen worden in de bijlage vermeld.

3.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

3.1.   De begunstigde

| (60) | Zoals hierboven is beschreven, stortte Landsbanki in 2008 in, net als de twee andere grote IJslandse commerciële banken, Glitnir en Kaupthing. Teneinde de continuïteit van de binnenlandse banksector te verzekeren, namen de IJslandse autoriteiten een aantal maatregelen en om bepaalde activiteiten van (het vroegere) Landsbanki te herstellen, richtten ze New Landsbanki (het huidige Landsbankinn) op en kapitaliseerden ze de bank, zoals hieronder meer in detail is beschreven. |
| --- | --- |

(60)

Zoals hierboven is beschreven, stortte Landsbanki in 2008 in, net als de twee andere grote IJslandse commerciële banken, Glitnir en Kaupthing. Teneinde de continuïteit van de binnenlandse banksector te verzekeren, namen de IJslandse autoriteiten een aantal maatregelen en om bepaalde activiteiten van (het vroegere) Landsbanki te herstellen, richtten ze New Landsbanki (het huidige Landsbankinn) op en kapitaliseerden ze de bank, zoals hieronder meer in detail is beschreven.

3.1.1.   Landsbanki

| (61) | Vóór de financiële crisis in 2008 was Landsbanki de tweede grootste bank in IJsland. Aan het einde van het tweede kwartaal van 2008 bedroeg de balans van de bank 3 970 miljard ISK en tijdens de eerste helft van dat jaar maakte zij een winst vóór belastingheffing van 31 miljard ISK. Uit de gepubliceerde bedrijfsstrategie (27) van de bank blijkt dat het de bedoeling was om de bank van een lokale commerciële bank met uitsluitend kantoren in IJsland om te vormen tot „een uiterst rendabele bank met bankdiensten ten behoeve van ondernemingen en activiteiten op het gebied van investment banking die zich vanuit het oosten van IJsland over Europa en vanuit het westen over de Atlantische Oceaan uitstrekt”. In 2000 startte Landsbanki met haar activiteiten in het buitenland door een deelneming van 70 % in de Heritable Bank in Londen te verwerven. De jaren nadien groeide de bank aanzienlijk door enerzijds deelnemingen te verwerven en anderzijds buitenlandse kantoren op te richten. Vóór de instorting bezat de bank zeven grote dochterondernemingen in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Luxemburg, Frankrijk/Duitsland en IJsland zelf. De bank had ook kantoren in het Verenigd Koninkrijk (met op hun beurt vestigingen in Nederland, Duitsland en de Verenigde Staten), Canada, Noorwegen en Finland, en een verkoopkantoor in Hongkong. |
| --- | --- |

(61)

Vóór de financiële crisis in 2008 was Landsbanki de tweede grootste bank in IJsland. Aan het einde van het tweede kwartaal van 2008 bedroeg de balans van de bank 3 970 miljard ISK en tijdens de eerste helft van dat jaar maakte zij een winst vóór belastingheffing van 31 miljard ISK. Uit de gepubliceerde bedrijfsstrategie (27) van de bank blijkt dat het de bedoeling was om de bank van een lokale commerciële bank met uitsluitend kantoren in IJsland om te vormen tot „een uiterst rendabele bank met bankdiensten ten behoeve van ondernemingen en activiteiten op het gebied van investment banking die zich vanuit het oosten van IJsland over Europa en vanuit het westen over de Atlantische Oceaan uitstrekt”. In 2000 startte Landsbanki met haar activiteiten in het buitenland door een deelneming van 70 % in de Heritable Bank in Londen te verwerven. De jaren nadien groeide de bank aanzienlijk door enerzijds deelnemingen te verwerven en anderzijds buitenlandse kantoren op te richten. Vóór de instorting bezat de bank zeven grote dochterondernemingen in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Luxemburg, Frankrijk/Duitsland en IJsland zelf. De bank had ook kantoren in het Verenigd Koninkrijk (met op hun beurt vestigingen in Nederland, Duitsland en de Verenigde Staten), Canada, Noorwegen en Finland, en een verkoopkantoor in Hongkong.

3.1.2.   Landsbankinn

| (62) | De opvolger van Landsbanki, Landsbankinn, is een universele bank die complete financiële diensten verleent aan particulieren, huishoudens, ondernemingen en professionele beleggers in IJsland. Landsbankinn is de grootste bank van IJsland. Eind 2011 bedroegen de totale activa 1 135 miljard ISK en de bank telt 1 142 werknemers. Volgens het herstructureringsplan is Landsbankinn hoofdzakelijk actief in de volgende domeinen: |
| --- | --- |

(62)

De opvolger van Landsbanki, Landsbankinn, is een universele bank die complete financiële diensten verleent aan particulieren, huishoudens, ondernemingen en professionele beleggers in IJsland. Landsbankinn is de grootste bank van IJsland. Eind 2011 bedroegen de totale activa 1 135 miljard ISK en de bank telt 1 142 werknemers. Volgens het herstructureringsplan is Landsbankinn hoofdzakelijk actief in de volgende domeinen:

3.1.2.1.   Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van particulieren)

| (63) | De divisie Retail Banking verleent alle algemene diensten aan particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen. Met 520 werknemers, waarvan er 410 vanuit de verschillende kantoren werken, is dit de grootste divisie van de bank. Volgens de informatie van de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn een marktaandeel van [> 25] % in de retailsector. |
| --- | --- |

(63)

De divisie Retail Banking verleent alle algemene diensten aan particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen. Met 520 werknemers, waarvan er 410 vanuit de verschillende kantoren werken, is dit de grootste divisie van de bank. Volgens de informatie van de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn een marktaandeel van [> 25] % in de retailsector.

3.1.2.2.   Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen)

| (64) | Corporate Banking houdt zich bezig met grote bedrijven en gemeenten, evenals grote financieringsprojecten. Drie departementen binnen de divisie Corporate Banking zijn actief op het vlak van kredietverlening: Industry, Trade & Services (industrie, handel en dienstverlening), Fisheries & Seafood (visserij en zeevruchten) en Construction & General Credit Management (bouw en algemeen kredietbeheer). De divisie telt 40 werknemers. Volgens de informatie van de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn een marktaandeel van [> 30] % in dit marktsegment. |
| --- | --- |

(64)

Corporate Banking houdt zich bezig met grote bedrijven en gemeenten, evenals grote financieringsprojecten. Drie departementen binnen de divisie Corporate Banking zijn actief op het vlak van kredietverlening: Industry, Trade & Services (industrie, handel en dienstverlening), Fisheries & Seafood (visserij en zeevruchten) en Construction & General Credit Management (bouw en algemeen kredietbeheer). De divisie telt 40 werknemers. Volgens de informatie van de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn een marktaandeel van [> 30] % in dit marktsegment.

3.1.2.3.   Markets, Treasury and Asset Management (markten, beheer van kasmiddelen en vermogensbeheer)

| (65) | De divisie Treasury is verantwoordelijk voor de liquiditeit en financiering van de bank, beheert het marktrisico, en treedt op als marktmaker op de buitenlandse deviezenmarkt („FX”), de geldmarkt en voor beursgenoteerde effecten. De divisie Markets houdt zich bezig met de verkoop van vreemde valuta en met beursmakelaardij in obligaties, aandelen en afgeleide financiële instrumenten ten behoeve van professionele cliënten. |
| --- | --- |

(65)

De divisie Treasury is verantwoordelijk voor de liquiditeit en financiering van de bank, beheert het marktrisico, en treedt op als marktmaker op de buitenlandse deviezenmarkt („FX”), de geldmarkt en voor beursgenoteerde effecten. De divisie Markets houdt zich bezig met de verkoop van vreemde valuta en met beursmakelaardij in obligaties, aandelen en afgeleide financiële instrumenten ten behoeve van professionele cliënten.

| (66) | De divisie Asset Management bestaat uit drie onderafdelingen die zich respectievelijk bezighouden met vermogensbeheer voor derde partijen, bankdiensten ten behoeve van particulieren en financiële adviesdiensten. |
| --- | --- |

(66)

De divisie Asset Management bestaat uit drie onderafdelingen die zich respectievelijk bezighouden met vermogensbeheer voor derde partijen, bankdiensten ten behoeve van particulieren en financiële adviesdiensten.

3.2.   Vergelijking tussen de oude en de nieuwe bank

| (67) | De IJslandse autoriteiten hebben een overzicht verstrekt van reeds doorgevoerde fundamentele veranderingen die de Autoriteit relevant acht met het oog op deze beoordeling. |
| --- | --- |

(67)

De IJslandse autoriteiten hebben een overzicht verstrekt van reeds doorgevoerde fundamentele veranderingen die de Autoriteit relevant acht met het oog op deze beoordeling.

| (68) | Zoals hierboven al is aangehaald, betrof de bedrijfsstrategie van Landsbanki een internationale uitbreiding van de activiteiten en vanaf 2004 hield de bank zich voornamelijk bezig met de groei op de internationale beleggingsmarkt en de markt voor zakelijke dienstverlening waarbij in hoofdzaak diensten aan kleine tot middelgrote ondernemingen werden aangeboden. In 2005 werd in Londen een kantoor geopend dat zich in eerste instantie met hefboomfinanciering en kredietverlening op onderpand van activa bezighield. Later werden er nog kantoren in Canada, Finland en Noorwegen, en een verkoopkantoor in Hongkong geopend die zich aanvankelijk op kredietverlening op onderpand van activa en handelsfinanciering toelegden. Deze strategie (28) had tot doel de kredietportefeuille over de landen en sectoren heen te diversifiëren. Door deze strategie vertegenwoordigde de kredietverlening aan niet-IJslandse bedrijven een steeds groter wordend aandeel van de bankactiviteiten. Bijna de helft van de 2 644 mensen die in september 2008 bij Landsbanki en haar dochterondernemingen in dienst waren, was buiten IJsland gevestigd.

  Grafiek 1


  Verdeling van de activa per regio — Q1 en Q2 2008 |
| --- | --- |

(68)

Zoals hierboven al is aangehaald, betrof de bedrijfsstrategie van Landsbanki een internationale uitbreiding van de activiteiten en vanaf 2004 hield de bank zich voornamelijk bezig met de groei op de internationale beleggingsmarkt en de markt voor zakelijke dienstverlening waarbij in hoofdzaak diensten aan kleine tot middelgrote ondernemingen werden aangeboden. In 2005 werd in Londen een kantoor geopend dat zich in eerste instantie met hefboomfinanciering en kredietverlening op onderpand van activa bezighield. Later werden er nog kantoren in Canada, Finland en Noorwegen, en een verkoopkantoor in Hongkong geopend die zich aanvankelijk op kredietverlening op onderpand van activa en handelsfinanciering toelegden. Deze strategie (28) had tot doel de kredietportefeuille over de landen en sectoren heen te diversifiëren. Door deze strategie vertegenwoordigde de kredietverlening aan niet-IJslandse bedrijven een steeds groter wordend aandeel van de bankactiviteiten. Bijna de helft van de 2 644 mensen die in september 2008 bij Landsbanki en haar dochterondernemingen in dienst waren, was buiten IJsland gevestigd.

Grafiek 1

Verdeling van de activa per regio — Q1 en Q2 2008

| (69) | Wat de geografische verdeling van de activa betrft, bevond 54 % van de totale activa (ten belope van 3 970 miljard ISK voor Q1-Q2 2008) zich buiten IJsland (zie bovenstaande grafiek). Bovendien was 41 % van de inkomsten in de eerste helft van 2008 uit IJsland afkomstig, 34 % uit het Verenigd Koninkrijk en Ierland, 6 % uit Luxemburg en 15 % uit andere regio's. |
| --- | --- |

(69)

Wat de geografische verdeling van de activa betrft, bevond 54 % van de totale activa (ten belope van 3 970 miljard ISK voor Q1-Q2 2008) zich buiten IJsland (zie bovenstaande grafiek). Bovendien was 41 % van de inkomsten in de eerste helft van 2008 uit IJsland afkomstig, 34 % uit het Verenigd Koninkrijk en Ierland, 6 % uit Luxemburg en 15 % uit andere regio's.

| (70) | Uit onderstaande grafiek blijkt dat in de eerste helft van 2008 (de laatste beschikbare cijfers voor de bank) de winst vóór belastingheffing van Landsbanki van 31 miljard ISK hoofdzakelijk afkomstig was uit activiteiten op het gebied van investment banking en bankdiensten ten behoeve van ondernemingen. In de jaren na de privatisering van de bank (in 2002) was het aandeel van bankdiensten ten behoeve van particulieren in de winst vóór belastingheffing geleidelijk aan afgenomen.

  Grafiek 2


  Verdeling van de winst per bedrijfssegment — Q1 en Q2 2008 |
| --- | --- |

(70)

Uit onderstaande grafiek blijkt dat in de eerste helft van 2008 (de laatste beschikbare cijfers voor de bank) de winst vóór belastingheffing van Landsbanki van 31 miljard ISK hoofdzakelijk afkomstig was uit activiteiten op het gebied van investment banking en bankdiensten ten behoeve van ondernemingen. In de jaren na de privatisering van de bank (in 2002) was het aandeel van bankdiensten ten behoeve van particulieren in de winst vóór belastingheffing geleidelijk aan afgenomen.

Grafiek 2

Verdeling van de winst per bedrijfssegment — Q1 en Q2 2008

| (71) | De nieuwe bank, Landsbankinn, richt zich uitsluitend op activiteiten in IJsland. Dit is geen internationaal gerichte bank zoals haar voorganger en in tegenstelling tot Landsbanki, die haar groei op een diverse financieringsmix baseerde en sterk steunde op wereldwijd verkochte ongedekte obligaties, steunt Landsbankinn hoofdzakelijk op deposito's als financieringsbasis. Dit beperkt het groeipotentieel van Landsbankinn. |
| --- | --- |

(71)

De nieuwe bank, Landsbankinn, richt zich uitsluitend op activiteiten in IJsland. Dit is geen internationaal gerichte bank zoals haar voorganger en in tegenstelling tot Landsbanki, die haar groei op een diverse financieringsmix baseerde en sterk steunde op wereldwijd verkochte ongedekte obligaties, steunt Landsbankinn hoofdzakelijk op deposito's als financieringsbasis. Dit beperkt het groeipotentieel van Landsbankinn.

| (72) | Bovendien kwam de uitsplitsing tussen buitenlandse en binnenlandse activa neer op een serieuze vermindering van de omvang van de balans van Landsbankinn in vergelijking met die van Landsbanki:

  Tabel 1


  Balans van Landsbanki (LBI) en Landsbankinn








  Vergelijking balans LBI en Landsbankinn (miljoen ISK) | 30.6.2008 | 9.10.2008 |
| --- | --- | --- | --- |
| Vorderingen op cliënten | 2 571 470 | 655 725 |
| Vorderingen op financiële instellingen | 337 003 | 5 291 |

(72)

Bovendien kwam de uitsplitsing tussen buitenlandse en binnenlandse activa neer op een serieuze vermindering van de omvang van de balans van Landsbankinn in vergelijking met die van Landsbanki:

Tabel 1

Balans van Landsbanki (LBI) en Landsbankinn

Vergelijking balans LBI en Landsbankinn (miljoen ISK)

30.6.2008

9.10.2008

Vorderingen op cliënten

2 571 470

655 725

Vorderingen op financiële instellingen

337 003

5 291

| (73) | Zoals hierboven aan de hand van de twee belangrijkste posten aan activazijde is aangetoond, bedroeg de openingsbalans van Landsbankinn slechts ongeveer 25 % van de balans van Landsbanki op 30.6.2008. Eind 2011 bedroegen de totale activa van Landsbankinn 1 135 miljard ISK. |
| --- | --- |

(73)

Zoals hierboven aan de hand van de twee belangrijkste posten aan activazijde is aangetoond, bedroeg de openingsbalans van Landsbankinn slechts ongeveer 25 % van de balans van Landsbanki op 30.6.2008. Eind 2011 bedroegen de totale activa van Landsbankinn 1 135 miljard ISK.

| (74) | Het personeelsbestand daalde met meer dan 55 % (van 2 644 tot 1 142). |
| --- | --- |

(74)

Het personeelsbestand daalde met meer dan 55 % (van 2 644 tot 1 142).

3.3.   Nationale rechtsgrondslag voor de steunmaatregel

| — | Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz., gewoonlijk de noodwet genoemd |
| --- | --- |

—

Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz., gewoonlijk de noodwet genoemd

| (75) | De noodwet gaf de financiële toezichthouder de bevoegdheid om „in extreme omstandigheden” op te treden, de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering en het bestuur van de financiële instellingen op zich te nemen, en te beslissen over de afstoting van activa en passiva. Aan de financiële toezichthouder werd verder de bevoegdheid toegekend om voor de overgenomen financiële ondernemingen ontbindingscomités te benoemen en te belasten met de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering. De wet verleent bij de opheffing van de instellingen prioriteit aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Zij kent aan het IJslandse ministerie van Financiën ook de bevoegdheid toe om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat wijzigingen aan de wet inzake financiële ondernemingen, nr. 161/2002, de wet inzake officieel toezicht op financiële activiteiten, nr. 87/1998, de wet inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels, nr. 98/1999, en de wet betreffende huisvestingszaken, nr. 44/1998. |
| --- | --- |

(75)

De noodwet gaf de financiële toezichthouder de bevoegdheid om „in extreme omstandigheden” op te treden, de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering en het bestuur van de financiële instellingen op zich te nemen, en te beslissen over de afstoting van activa en passiva. Aan de financiële toezichthouder werd verder de bevoegdheid toegekend om voor de overgenomen financiële ondernemingen ontbindingscomités te benoemen en te belasten met de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering. De wet verleent bij de opheffing van de instellingen prioriteit aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Zij kent aan het IJslandse ministerie van Financiën ook de bevoegdheid toe om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat wijzigingen aan de wet inzake financiële ondernemingen, nr. 161/2002, de wet inzake officieel toezicht op financiële activiteiten, nr. 87/1998, de wet inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels, nr. 98/1999, en de wet betreffende huisvestingszaken, nr. 44/1998.

3.4.   De steunmaatregelen

| (76) | De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het faillissement van Landsbanki is hierboven beschreven en is in het inleidingsbesluit in groter detail uiteengezet. De essentie van de tussenkomst kan als volgt worden samengevat. |
| --- | --- |

(76)

De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het faillissement van Landsbanki is hierboven beschreven en is in het inleidingsbesluit in groter detail uiteengezet. De essentie van de tussenkomst kan als volgt worden samengevat.

| (77) | De financiële toezichthouder nam op 7 oktober 2008 de controle op Landsbanki over en de binnenlandse passiva en de (meeste) binnenlandse activa werden op 9 oktober 2008 naar New Landsbanki overgedragen. De oude bank en haar schuldeisers werden voor die overdracht vergoed en ontvingen het bedrag van het verschil tussen de activa en passiva. De berekening van dit verschil bleek echter moeilijk en tijdrovend, zodat de staat enig aanvangskapitaal verstrekte en zich ertoe verbond zo nodig extra kapitaal bij te dragen. Op 15 december 2009 werd er een overeenkomst bereikt tussen de staat en de schuldeisers van de oude bank waarbij de staat een belang van 81,33 % in de bank nam (door 121 225 miljard ISK te injecteren), terwijl de schuldeisers van Landsbanki 18,67 % van de nieuwe aandelen verwierven. De vergoeding van de schuldeisers voor de overgedragen activa hangt krachtens de overeenkomst tussen de staat en de schuldeisers hoofdzakelijk af van een voorwaardelijke obligatie die hieronder wordt beschreven. De Autoriteit beschouwt de datum waarop de overeenkomst werd bereikt — 15 december 2009 — als het begin van de 5-jarige herstructureringsperiode die bijgevolg tot 15 december 2014 loopt. |
| --- | --- |

(77)

De financiële toezichthouder nam op 7 oktober 2008 de controle op Landsbanki over en de binnenlandse passiva en de (meeste) binnenlandse activa werden op 9 oktober 2008 naar New Landsbanki overgedragen. De oude bank en haar schuldeisers werden voor die overdracht vergoed en ontvingen het bedrag van het verschil tussen de activa en passiva. De berekening van dit verschil bleek echter moeilijk en tijdrovend, zodat de staat enig aanvangskapitaal verstrekte en zich ertoe verbond zo nodig extra kapitaal bij te dragen. Op 15 december 2009 werd er een overeenkomst bereikt tussen de staat en de schuldeisers van de oude bank waarbij de staat een belang van 81,33 % in de bank nam (door 121 225 miljard ISK te injecteren), terwijl de schuldeisers van Landsbanki 18,67 % van de nieuwe aandelen verwierven. De vergoeding van de schuldeisers voor de overgedragen activa hangt krachtens de overeenkomst tussen de staat en de schuldeisers hoofdzakelijk af van een voorwaardelijke obligatie die hieronder wordt beschreven. De Autoriteit beschouwt de datum waarop de overeenkomst werd bereikt — 15 december 2009 — als het begin van de 5-jarige herstructureringsperiode die bijgevolg tot 15 december 2014 loopt.

| (78) | Het volgende deel is beperkt tot een beschrijving van die steunmaatregelen in de tussenkomst van de staat die voor evaluatie onder artikel 61 van de EER-overeenkomst in aanmerking komen. |
| --- | --- |

(78)

Het volgende deel is beperkt tot een beschrijving van die steunmaatregelen in de tussenkomst van de staat die voor evaluatie onder artikel 61 van de EER-overeenkomst in aanmerking komen.

3.4.1.   Tier 1-kapitaal

| (79) | De staat verstrekte tweemaal tier 1-kapitaal; de eerste keer toen New Landsbanki in 2008 werd opgericht en daarna nogmaals toen de bank in 2009 volledig van kapitaal werd voorzien na een overeenkomst met de schuldeisers van de oude bank. |
| --- | --- |

(79)

De staat verstrekte tweemaal tier 1-kapitaal; de eerste keer toen New Landsbanki in 2008 werd opgericht en daarna nogmaals toen de bank in 2009 volledig van kapitaal werd voorzien na een overeenkomst met de schuldeisers van de oude bank.

3.4.1.1.   Aanvangskapitaal

| (80) | De staat verstrekte 775 miljoen ISK (29) (5 miljoen EUR) in contanten als aanvangskapitaal aan de nieuwe bank. Daarnaast deed de staat de toezegging om maximaal 200 miljard ISK aan de nieuwe bank bij te dragen in ruil voor het totale eigen vermogen van de bank. Dit cijfer werd berekend als 10 % van een eerste raming van het waarschijnlijke volume van de totale risicogewogen activa van de bank en werd formeel in de overheidsbegroting voor 2009 opgenomen als een toewijzing van overheidsmiddelen om buitengewone omstandigheden op de financiële markten aan te pakken. Deze toewijzing van kapitaal was bedoeld om de operabiliteit van de bank te garanderen totdat de problemen in verband met haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van de openingsbalans op basis van een schatting van de aan de oude bank te betalen vergoeding voor de van deze bank overgedragen activa. |
| --- | --- |

(80)

De staat verstrekte 775 miljoen ISK (29) (5 miljoen EUR) in contanten als aanvangskapitaal aan de nieuwe bank. Daarnaast deed de staat de toezegging om maximaal 200 miljard ISK aan de nieuwe bank bij te dragen in ruil voor het totale eigen vermogen van de bank. Dit cijfer werd berekend als 10 % van een eerste raming van het waarschijnlijke volume van de totale risicogewogen activa van de bank en werd formeel in de overheidsbegroting voor 2009 opgenomen als een toewijzing van overheidsmiddelen om buitengewone omstandigheden op de financiële markten aan te pakken. Deze toewijzing van kapitaal was bedoeld om de operabiliteit van de bank te garanderen totdat de problemen in verband met haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van de openingsbalans op basis van een schatting van de aan de oude bank te betalen vergoeding voor de van deze bank overgedragen activa.

3.4.1.2.   De definitieve kapitalisatie van Landsbankinn

| (81) | Op 20 juli 2009 kondigde de IJslandse regering aan de basis te hebben gelegd voor de kapitalisatie van Landsbankinn en een overeenkomst te hebben bereikt over de manier waarop de oude banken voor de overdracht van nettoactiva zouden worden vergoed. Ze kondigde ook aan dat de staat de nieuwe bank van kapitaal zou voorzien. Op 15 december 2009 werd een definitieve overeenkomst over de kapitalisatie bereikt (uiteindelijk voor een totaalbedrag van 150 miljard ISK, waarvan de staat 121,225 miljard ISK zou verstrekken), met onder andere een akkoord over de vergoeding van de schuldeisers voor de nettowaarde van de aan Landsbankinn overgedragen activa en passiva. Zoals hierboven is beschreven, bepaalden de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder dat Landsbankinn minstens 12 % tier 1-kernkapitaal (30) en een extra 4 % tier 2-kapitaal als ratio van risicogewogen activa moest aanhouden. Toen Landsbankinn op 20 januari 2010 formeel werd gekapitaliseerd, bedroeg de tier 1-kernkapitaalratio van de bank ongeveer 15 %. De financiële toezichthouder hief de vereiste van een (totaal van) 16 % tijdelijk op, op voorwaarde dat er een aanvaardbaar plan werd ingediend waaruit bleek hoe het volledige bedrag zou worden bereikt. In juni 2010 liet de bank weten dat haar tier 1-kernkapitaalratio meer dan 16 % bedroeg en op basis daarvan stelde de financiële toezichthouder Landsbankinn permanent vrij van de vereiste om tier 2-kapitaal aan te houden zolang de tier 1-kernkapitaalratio boven 16 % blijft. |
| --- | --- |

(81)

Op 20 juli 2009 kondigde de IJslandse regering aan de basis te hebben gelegd voor de kapitalisatie van Landsbankinn en een overeenkomst te hebben bereikt over de manier waarop de oude banken voor de overdracht van nettoactiva zouden worden vergoed. Ze kondigde ook aan dat de staat de nieuwe bank van kapitaal zou voorzien. Op 15 december 2009 werd een definitieve overeenkomst over de kapitalisatie bereikt (uiteindelijk voor een totaalbedrag van 150 miljard ISK, waarvan de staat 121,225 miljard ISK zou verstrekken), met onder andere een akkoord over de vergoeding van de schuldeisers voor de nettowaarde van de aan Landsbankinn overgedragen activa en passiva. Zoals hierboven is beschreven, bepaalden de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder dat Landsbankinn minstens 12 % tier 1-kernkapitaal (30) en een extra 4 % tier 2-kapitaal als ratio van risicogewogen activa moest aanhouden. Toen Landsbankinn op 20 januari 2010 formeel werd gekapitaliseerd, bedroeg de tier 1-kernkapitaalratio van de bank ongeveer 15 %. De financiële toezichthouder hief de vereiste van een (totaal van) 16 % tijdelijk op, op voorwaarde dat er een aanvaardbaar plan werd ingediend waaruit bleek hoe het volledige bedrag zou worden bereikt. In juni 2010 liet de bank weten dat haar tier 1-kernkapitaalratio meer dan 16 % bedroeg en op basis daarvan stelde de financiële toezichthouder Landsbankinn permanent vrij van de vereiste om tier 2-kapitaal aan te houden zolang de tier 1-kernkapitaalratio boven 16 % blijft.

| (82) | Deze overeenkomst vloeide voort uit een langdurig en complex onderhandelingsproces dat uiteindelijk op 10 oktober 2009 uitmondde in een principeakkoord tussen de partijen en op 20 november 2009 in meer gedetailleerde beginselakkoorden over de schuldinstrumenten. Er volgde nog een aantal vergaderingen en besprekingen tussen de partijen waarin de uiteengezette voorwaarden werden gewijzigd en in documentatie vastgelegd. De daaruit volgende overeenkomst omvat de uitgifte van drie obligaties, respectievelijk luidend in euro, pond sterling en Amerikaanse dollar, voor een totaalbedrag van 260 miljard ISK en houdt daarnaast in dat Landsbanki (of eigenlijk de schuldeisers van de oude bank) een aanvankelijk (en mogelijk tijdelijk) aandeel van 18,67 % in de eigendom van Landsbankinn neemt (31). |
| --- | --- |

(82)

Deze overeenkomst vloeide voort uit een langdurig en complex onderhandelingsproces dat uiteindelijk op 10 oktober 2009 uitmondde in een principeakkoord tussen de partijen en op 20 november 2009 in meer gedetailleerde beginselakkoorden over de schuldinstrumenten. Er volgde nog een aantal vergaderingen en besprekingen tussen de partijen waarin de uiteengezette voorwaarden werden gewijzigd en in documentatie vastgelegd. De daaruit volgende overeenkomst omvat de uitgifte van drie obligaties, respectievelijk luidend in euro, pond sterling en Amerikaanse dollar, voor een totaalbedrag van 260 miljard ISK en houdt daarnaast in dat Landsbanki (of eigenlijk de schuldeisers van de oude bank) een aanvankelijk (en mogelijk tijdelijk) aandeel van 18,67 % in de eigendom van Landsbankinn neemt (31).

| (83) | Gezien de behoorlijke onzekerheid over de waarde van de overgedragen activa stemde Landsbankinn er daarenboven mee in om aan Landsbanki een voorwaardelijke obligatie uit te geven (in verhouding tot haar aandelenparticipatie), waarvan de hoofdsom pas op of na 31 maart 2013 zal worden bepaald. Zodra de hoofdsom van de voorwaardelijke obligatie is bepaald, kan de deelneming van Landsbanki geheel of gedeeltelijk aan de IJslandse regering worden afgestaan (32). |
| --- | --- |

(83)

Gezien de behoorlijke onzekerheid over de waarde van de overgedragen activa stemde Landsbankinn er daarenboven mee in om aan Landsbanki een voorwaardelijke obligatie uit te geven (in verhouding tot haar aandelenparticipatie), waarvan de hoofdsom pas op of na 31 maart 2013 zal worden bepaald. Zodra de hoofdsom van de voorwaardelijke obligatie is bepaald, kan de deelneming van Landsbanki geheel of gedeeltelijk aan de IJslandse regering worden afgestaan (32).

3.4.2.   Depositogarantie

| (84) | Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (33) en aan Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (34) nam IJsland Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels aan en richtte het land daarbij het zogenaamde Garantiefonds voor inleggers en beleggers („TIF”) op. Het fonds werd gefinancierd door jaarlijkse bijdragen van de banken, berekend op de totale deposito's van de betreffende bank. |
| --- | --- |

(84)

Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (33) en aan Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (34) nam IJsland Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels aan en richtte het land daarbij het zogenaamde Garantiefonds voor inleggers en beleggers („TIF”) op. Het fonds werd gefinancierd door jaarlijkse bijdragen van de banken, berekend op de totale deposito's van de betreffende bank.

| (85) | Naast de reddingsmaatregelen voor de banken die de IJslandse regering in het najaar van 2008 trof, wilden de IJslandse autoriteiten naar eigen zeggen het grote publiek bij het uitbreken van de crisis verder bijstaan en geruststellen dat hun deposito's veilig waren. Bijgevolg voorzagen ze in een extra staatsinterventie ten aanzien van de deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken die buiten de werkingssfeer van Wet nr. 98/1999 ter invoering van Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels en van Richtlijn 97/9/EG inzake de beleggerscompensatiestelsels viel. |
| --- | --- |

(85)

Naast de reddingsmaatregelen voor de banken die de IJslandse regering in het najaar van 2008 trof, wilden de IJslandse autoriteiten naar eigen zeggen het grote publiek bij het uitbreken van de crisis verder bijstaan en geruststellen dat hun deposito's veilig waren. Bijgevolg voorzagen ze in een extra staatsinterventie ten aanzien van de deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken die buiten de werkingssfeer van Wet nr. 98/1999 ter invoering van Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels en van Richtlijn 97/9/EG inzake de beleggerscompensatiestelsels viel.

| (86) | In een mededeling van het kabinet van de eerste minister van 6 oktober 2008 benadrukte de regering van IJsland dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en in hun kantoren in IJsland volledig gedekt zouden zijn (35). Deze mededeling is sindsdien in februari en december 2009 herhaald door het kabinet van de huidige eerste minister (36). Bovendien werd ernaar verwezen in een intentieverklaring die de IJslandse regering op 7 april 2010 aan het Internationaal Monetair Fonds stuurde (en die op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF werd gepubliceerd). De mededeling werd later nogmaals herhaald in een intentieverklaring van 13 september 2010. De verklaring (die door de IJslandse eerste minister, minister van Financiën, minister van Economische Zaken en directeur van de CBI was ondertekend) stelt: „Op dit ogenblik blijven we de depositohouders ten volle beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit verzekerd is zullen we deze algemene garantie geleidelijk aan opheffen.” (37). Bovendien wordt in het deel over staatsgaranties van het voorstel voor de begrotingswet 2011 in een voetnoot verwezen naar de verklaring van de IJslandse regering dat de deposito's in IJslandse banken een staatsgarantie genieten (38). |
| --- | --- |

(86)

In een mededeling van het kabinet van de eerste minister van 6 oktober 2008 benadrukte de regering van IJsland dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en in hun kantoren in IJsland volledig gedekt zouden zijn (35). Deze mededeling is sindsdien in februari en december 2009 herhaald door het kabinet van de huidige eerste minister (36). Bovendien werd ernaar verwezen in een intentieverklaring die de IJslandse regering op 7 april 2010 aan het Internationaal Monetair Fonds stuurde (en die op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF werd gepubliceerd). De mededeling werd later nogmaals herhaald in een intentieverklaring van 13 september 2010. De verklaring (die door de IJslandse eerste minister, minister van Financiën, minister van Economische Zaken en directeur van de CBI was ondertekend) stelt: „Op dit ogenblik blijven we de depositohouders ten volle beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit verzekerd is zullen we deze algemene garantie geleidelijk aan opheffen.” (37). Bovendien wordt in het deel over staatsgaranties van het voorstel voor de begrotingswet 2011 in een voetnoot verwezen naar de verklaring van de IJslandse regering dat de deposito's in IJslandse banken een staatsgarantie genieten (38).

| (87) | Een recente verklaring van de huidige minister van Economische Zaken en voormalige minister van Financiën (2009-2011), Steingrímur Sigfússon, in een debat in het IJslands parlement over de kosten van de regering voor de overname van SpKef door Landsbankinn illustreert dit eens te meer. Volgens de minister moet er in deze zaak rekening worden gehouden met de regeringsmededeling uit het najaar van 2012 dat alle deposito's in spaarbanken en commerciële banken veilig en beschermd zouden zijn. „Sindsdien zijn onze werkzaamheden hierop (i.e. de verklaring) gebaseerd en het is jammer genoeg correct dat dit (i.e. betalingen verschuldigd aan SpKef) een van de grootste rekeningen zal zijn die ooit rechtstreeks door de staat betaald zijn als kosten voor het veiligstellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en van alle cliënten van SpKef in Vestfirðir (Westfjorden) en het hele noordwestelijke gebied ... Ik denk niet dat iemand ooit gedacht heeft dat depositohouders in deze gebieden anders zouden worden behandeld dan andere inwoners, zodat de staat hierin weinig keuze had” (39). |
| --- | --- |

(87)

Een recente verklaring van de huidige minister van Economische Zaken en voormalige minister van Financiën (2009-2011), Steingrímur Sigfússon, in een debat in het IJslands parlement over de kosten van de regering voor de overname van SpKef door Landsbankinn illustreert dit eens te meer. Volgens de minister moet er in deze zaak rekening worden gehouden met de regeringsmededeling uit het najaar van 2012 dat alle deposito's in spaarbanken en commerciële banken veilig en beschermd zouden zijn. „Sindsdien zijn onze werkzaamheden hierop (i.e. de verklaring) gebaseerd en het is jammer genoeg correct dat dit (i.e. betalingen verschuldigd aan SpKef) een van de grootste rekeningen zal zijn die ooit rechtstreeks door de staat betaald zijn als kosten voor het veiligstellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en van alle cliënten van SpKef in Vestfirðir (Westfjorden) en het hele noordwestelijke gebied ... Ik denk niet dat iemand ooit gedacht heeft dat depositohouders in deze gebieden anders zouden worden behandeld dan andere inwoners, zodat de staat hierin weinig keuze had” (39).

| (88) | Volgens de IJslandse regering zal de extra depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles volledig worden afgeschaft, wat de IJslandse autoriteiten momenteel voor eind 2013 hebben gepland. |
| --- | --- |

(88)

Volgens de IJslandse regering zal de extra depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles volledig worden afgeschaft, wat de IJslandse autoriteiten momenteel voor eind 2013 hebben gepland.

3.4.3.   De redding en overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn

| (89) | In maart 2009 voldeed de kapitaalpositie van Keflavík Spaarbank niet langer aan het wettelijk vereiste minimum. Volgens de IJslandse autoriteiten was dit deels het gevolg van het domino-effect van de hierboven beschreven financiële onrust en ook van de bijzonder sterke impact van de economische crisis op de gebieden waar de bank actief was. |
| --- | --- |

(89)

In maart 2009 voldeed de kapitaalpositie van Keflavík Spaarbank niet langer aan het wettelijk vereiste minimum. Volgens de IJslandse autoriteiten was dit deels het gevolg van het domino-effect van de hierboven beschreven financiële onrust en ook van de bijzonder sterke impact van de economische crisis op de gebieden waar de bank actief was.

| (90) | Deze bank verstrekte spaarrekeningen en leningen aan particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen. Naast de traditionele financiële diensten zoals betaaldiensten, invorderingsdiensten, bankdiensten voor woningbouwverenigingen, bankdiensten voor vermogende cliënten, onlinediensten en geldautomaten, bood de bank ook vermogensbeheer en beursmakelaardij aan. De hoofdzetel van de bank was gevestigd in Keflavík en de bank had zestien kantoren in de regio Suðurnes, de Westfjorden, Hvammstangi en Ólafsvik. De bank had een marktaandeel van ongeveer 3 %, gemeten in totaal aantal deposito's in financiële instellingen in IJsland. |
| --- | --- |

(90)

Deze bank verstrekte spaarrekeningen en leningen aan particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen. Naast de traditionele financiële diensten zoals betaaldiensten, invorderingsdiensten, bankdiensten voor woningbouwverenigingen, bankdiensten voor vermogende cliënten, onlinediensten en geldautomaten, bood de bank ook vermogensbeheer en beursmakelaardij aan. De hoofdzetel van de bank was gevestigd in Keflavík en de bank had zestien kantoren in de regio Suðurnes, de Westfjorden, Hvammstangi en Ólafsvik. De bank had een marktaandeel van ongeveer 3 %, gemeten in totaal aantal deposito's in financiële instellingen in IJsland.

| (91) | Nadat de kapitaalratio onder het vereiste minimum was gezakt, kende de financiële toezichthouder de bank herhaaldelijk uitstelperiodes toe om samen met de schuldeisers de financiën van de bank te reorganiseren en de kapitaalbasis op een minimum van 16 % te brengen. De uiterste termijn voor een verhoging van de kapitaalbasis van Keflavík Spaarbank verstreek op 21 april 2010. In een brief van 22 april 2010 liet Keflavík Spaarbank de financiële toezichthouder weten dat een deel van de schuldeisers van de spaarbank voorstellen voor een financiële reorganisatie hadden afgewezen en vroeg de spaarbank de financiële toezichthouder om, gezien de situatie van de bank op dat ogenblik, de bankactiviteiten over te nemen. |
| --- | --- |

(91)

Nadat de kapitaalratio onder het vereiste minimum was gezakt, kende de financiële toezichthouder de bank herhaaldelijk uitstelperiodes toe om samen met de schuldeisers de financiën van de bank te reorganiseren en de kapitaalbasis op een minimum van 16 % te brengen. De uiterste termijn voor een verhoging van de kapitaalbasis van Keflavík Spaarbank verstreek op 21 april 2010. In een brief van 22 april 2010 liet Keflavík Spaarbank de financiële toezichthouder weten dat een deel van de schuldeisers van de spaarbank voorstellen voor een financiële reorganisatie hadden afgewezen en vroeg de spaarbank de financiële toezichthouder om, gezien de situatie van de bank op dat ogenblik, de bankactiviteiten over te nemen.

| (92) | De volgende dag richtte de minister van Financiën een nieuwe financiële onderneming (Spkef) op die de activiteiten van Keflavík Spaarbank overeenkomstig een besluit van de financiële toezichthouder overnam. De deposito's, een deel van de andere passiva en de meeste activa van de spaarbank werden overgedragen aan de nieuwe onderneming die onmiddellijk van start ging. |
| --- | --- |

(92)

De volgende dag richtte de minister van Financiën een nieuwe financiële onderneming (Spkef) op die de activiteiten van Keflavík Spaarbank overeenkomstig een besluit van de financiële toezichthouder overnam. De deposito's, een deel van de andere passiva en de meeste activa van de spaarbank werden overgedragen aan de nieuwe onderneming die onmiddellijk van start ging.

| (93) | Volgens de IJslandse autoriteiten was het aanvankelijk de bedoeling om de levensvatbaarheid van Spkef te herstellen door kapitaal te injecteren en de bank op zelfstandige basis levensvatbaar te maken. Na een verdere achteruitgang van de economische situatie in de gebieden waar Spkef actief was, raamden het management en de raad van bestuur van Spkef het financiële verschil tussen de respectieve deposito- en activawaarde in februari 2011 echter op 11,2 miljard ISK, wat inhield dat er 19,4 miljard ISK nodig was om aan de vereisten van de financiële toezichthouder inzake de kapitaalratio tegemoet te komen. Volgens de IJslandse autoriteiten viel deze raming veel slechter uit dan uit eerdere beoordelingen was gebleken en daarom werden er andere minder dure middelen overwogen om de situatie te verhelpen. |
| --- | --- |

(93)

Volgens de IJslandse autoriteiten was het aanvankelijk de bedoeling om de levensvatbaarheid van Spkef te herstellen door kapitaal te injecteren en de bank op zelfstandige basis levensvatbaar te maken. Na een verdere achteruitgang van de economische situatie in de gebieden waar Spkef actief was, raamden het management en de raad van bestuur van Spkef het financiële verschil tussen de respectieve deposito- en activawaarde in februari 2011 echter op 11,2 miljard ISK, wat inhield dat er 19,4 miljard ISK nodig was om aan de vereisten van de financiële toezichthouder inzake de kapitaalratio tegemoet te komen. Volgens de IJslandse autoriteiten viel deze raming veel slechter uit dan uit eerdere beoordelingen was gebleken en daarom werden er andere minder dure middelen overwogen om de situatie te verhelpen.

| (94) | Op 5 maart 2011 werd er een overeenkomst bereikt tussen Landsbankinn en de IJslandse autoriteiten waarbij de activiteiten, activa en passiva van Spkef met die van Landsbankinn zouden worden samengevoegd. Dit was volgens de IJslandse autoriteiten de beste handelwijze om de financiële stabiliteit en het belang van de klanten, de schuldeisers en de IJslandse staat te vrijwaren, aangezien de kapitaalratio van Landsbankinn stilaan volstond om Spkef over te nemen zonder extra bijdrage van de staat. De IJslandse autoriteiten menen dat de negatieve vermogenspositie (ten opzichte van verplichtingen in deposito's) van Spkef vanwege de depositogarantie in ieder geval moest worden ondervangen. Bijgevolg omvatte de overnameovereenkomst tussen Landsbankinn en de IJslandse staat een verbintenis van de staat om de negatieve vermogenspositie van Spkef te ondervangen. Er werd hierin een speciaal mechanisme vastgelegd om dit verschil — en bijgevolg de reikwijdte van de verplichting van de staat — te bepalen. Daarenboven zou bij gebrek aan een wederzijds overeengekomen resultaat van de waarderingsoefening het geschil voor een geschillencommissie moeten worden gebracht. |
| --- | --- |

(94)

Op 5 maart 2011 werd er een overeenkomst bereikt tussen Landsbankinn en de IJslandse autoriteiten waarbij de activiteiten, activa en passiva van Spkef met die van Landsbankinn zouden worden samengevoegd. Dit was volgens de IJslandse autoriteiten de beste handelwijze om de financiële stabiliteit en het belang van de klanten, de schuldeisers en de IJslandse staat te vrijwaren, aangezien de kapitaalratio van Landsbankinn stilaan volstond om Spkef over te nemen zonder extra bijdrage van de staat. De IJslandse autoriteiten menen dat de negatieve vermogenspositie (ten opzichte van verplichtingen in deposito's) van Spkef vanwege de depositogarantie in ieder geval moest worden ondervangen. Bijgevolg omvatte de overnameovereenkomst tussen Landsbankinn en de IJslandse staat een verbintenis van de staat om de negatieve vermogenspositie van Spkef te ondervangen. Er werd hierin een speciaal mechanisme vastgelegd om dit verschil — en bijgevolg de reikwijdte van de verplichting van de staat — te bepalen. Daarenboven zou bij gebrek aan een wederzijds overeengekomen resultaat van de waarderingsoefening het geschil voor een geschillencommissie moeten worden gebracht.

| (95) | Aangezien de partijen bij de overeenkomst het niet eens werden over het verschil tussen de overgedragen activa en passiva, werd de bovengenoemde geschillencommissie met deze taak belast. Deze commissie rondde haar werk op 8 juni 2012 af en besloot dat de vergoeding aan Landsbankinn naar aanleiding van de overname van de deposito's en activa van Spkef 19,2 miljard ISK zou bedragen (40). Volgens de IJslandse autoriteiten zal dit in de vorm van schatkistobligaties worden geregeld. |
| --- | --- |

(95)

Aangezien de partijen bij de overeenkomst het niet eens werden over het verschil tussen de overgedragen activa en passiva, werd de bovengenoemde geschillencommissie met deze taak belast. Deze commissie rondde haar werk op 8 juni 2012 af en besloot dat de vergoeding aan Landsbankinn naar aanleiding van de overname van de deposito's en activa van Spkef 19,2 miljard ISK zou bedragen (40). Volgens de IJslandse autoriteiten zal dit in de vorm van schatkistobligaties worden geregeld.

3.4.4.   De redding en overname van Sparisjodur Svarfdaela

| (96) | De gebeurtenissen vóór april 2011 die de financiële moeilijkheden van Sparisjodur Svarfdaela en het optreden van de IJslandse staat verklaren, worden in de bovengenoemde besluiten ten aanzien van spaarbanken uiteengezet. De daaropvolgende overname door Landsbankinn werd door de Autoriteit in het bovengenoemde SpSv-besluit beschreven en goedgekeurd. |
| --- | --- |

(96)

De gebeurtenissen vóór april 2011 die de financiële moeilijkheden van Sparisjodur Svarfdaela en het optreden van de IJslandse staat verklaren, worden in de bovengenoemde besluiten ten aanzien van spaarbanken uiteengezet. De daaropvolgende overname door Landsbankinn werd door de Autoriteit in het bovengenoemde SpSv-besluit beschreven en goedgekeurd.

| (97) | De IJslandse regering kende SpSv staatssteun toe door in april 2011 een achtergestelde lening te verstrekken en door vorderingen van de CBI ten aanzien van SpSv af te handelen. Deze vorderingen zijn omgezet in garantiekapitaal dat aan Icelandic State Financial Investments (ISFI, financiële investeringen van de IJslandse staat) is overgedragen. Deze reddingsmaatregelen werden beschouwd als tijdelijk verenigbaar met de EER-overeenkomst op basis van de besluiten ten aanzien van spaarbanken op voorwaarde dat er voor SpSv een herstructureringsplan werd ingediend. Aangezien Landsbankinn alle activa en activiteiten van SpSv, ten belope van ongeveer 0,311 % van de activa van Landsbankinn op dezelfde datum, heeft overgenomen, beschouwt de Autoriteit het herstructureringsplan van Landsbankinn als het herstructureringsplan voor de samengevoegde entiteit. |
| --- | --- |

(97)

De IJslandse regering kende SpSv staatssteun toe door in april 2011 een achtergestelde lening te verstrekken en door vorderingen van de CBI ten aanzien van SpSv af te handelen. Deze vorderingen zijn omgezet in garantiekapitaal dat aan Icelandic State Financial Investments (ISFI, financiële investeringen van de IJslandse staat) is overgedragen. Deze reddingsmaatregelen werden beschouwd als tijdelijk verenigbaar met de EER-overeenkomst op basis van de besluiten ten aanzien van spaarbanken op voorwaarde dat er voor SpSv een herstructureringsplan werd ingediend. Aangezien Landsbankinn alle activa en activiteiten van SpSv, ten belope van ongeveer 0,311 % van de activa van Landsbankinn op dezelfde datum, heeft overgenomen, beschouwt de Autoriteit het herstructureringsplan van Landsbankinn als het herstructureringsplan voor de samengevoegde entiteit.

3.5.   Het herstructureringsplan

| (98) | De IJslandse autoriteiten dienden op 31 maart 2011 een herstructureringsplan voor Landsbankinn in. Het plan werd gewijzigd, bijgewerkt en op 23 mei 2012 opnieuw door de IJslandse autoriteiten ingediend (hierna het „herstructureringsplan”). |
| --- | --- |

(98)

De IJslandse autoriteiten dienden op 31 maart 2011 een herstructureringsplan voor Landsbankinn in. Het plan werd gewijzigd, bijgewerkt en op 23 mei 2012 opnieuw door de IJslandse autoriteiten ingediend (hierna het „herstructureringsplan”).

| (99) | Het herstructureringsplan behandelt belangrijke kwesties als levensvatbaarheid, lastenverdeling en inperking van mededingingsvervalsing. Volgens het herstructureringsplan zal Landsbankinn zich op haar kernactviteiten richten en de kredietportefeuilles van huishoudens en ondernemingen herstructureren. |
| --- | --- |

(99)

Het herstructureringsplan behandelt belangrijke kwesties als levensvatbaarheid, lastenverdeling en inperking van mededingingsvervalsing. Volgens het herstructureringsplan zal Landsbankinn zich op haar kernactviteiten richten en de kredietportefeuilles van huishoudens en ondernemingen herstructureren.

| (100) | Zoals hierboven is vermeld, loopt de herstructureringsperiode volgens de Autoriteit tot 15 december 2014. |
| --- | --- |

(100)

Zoals hierboven is vermeld, loopt de herstructureringsperiode volgens de Autoriteit tot 15 december 2014.

3.5.1.   Beschrijving van het herstructureringsplan

| (101) | De IJslandse autoriteiten en Landsbankinn zijn van mening dat de bank door de herstructurering opnieuw een solide, degelijk gefinancierde bank met gezonde kapitaalratio's zal worden, zodat deze haar rol als kredietverlener aan de reële economie kan handhaven. Op basis van de informatie in het herstructureringsplan en de schriftelijke antwoorden op vragen van de Autoriteit zal dit in het bijzonder worden verwezenlijkt door:






  i) | de schuldhefboom in de balans af te bouwen door opheffing van de oude bank en oprichting van een nieuwe bank; |
| --- | --- | --- |

(101)

De IJslandse autoriteiten en Landsbankinn zijn van mening dat de bank door de herstructurering opnieuw een solide, degelijk gefinancierde bank met gezonde kapitaalratio's zal worden, zodat deze haar rol als kredietverlener aan de reële economie kan handhaven. Op basis van de informatie in het herstructureringsplan en de schriftelijke antwoorden op vragen van de Autoriteit zal dit in het bijzonder worden verwezenlijkt door:

i)

de schuldhefboom in de balans af te bouwen door opheffing van de oude bank en oprichting van een nieuwe bank;

| ii) | een sterke kapitaalpositie en gezonde balans tot stand te brengen en te handhaven; |
| --- | --- |

ii)

een sterke kapitaalpositie en gezonde balans tot stand te brengen en te handhaven;

| iii) | een bevredigende rentabiliteit te verwerven; |
| --- | --- |

iii)

een bevredigende rentabiliteit te verwerven;

| iv) | een sterke liquiditeitspositie tot stand te brengen en te handhaven; |
| --- | --- |

iv)

een sterke liquiditeitspositie tot stand te brengen en te handhaven;

| v) | de herstructurering van de kredietportefeuille voor zowel huishoudens als ondernemingen te voltooien; |
| --- | --- |

v)

de herstructurering van de kredietportefeuille voor zowel huishoudens als ondernemingen te voltooien;

| vi) | de financieringsstrategie te verbeteren; |
| --- | --- |

vi)

de financieringsstrategie te verbeteren;

| vii) | de kostenefficiëntie te verbeteren; |
| --- | --- |

vii)

de kostenefficiëntie te verbeteren;

| viii) | het risicobeheer te verbeteren. |
| --- | --- |

viii)

het risicobeheer te verbeteren.

| (102) | Vooraleer we elk van de bovenstaande punten meer in detail beschrijven, wordt hieronder kort geschetst hoe de zwakheden die bijdroegen tot de ondergang van Landsbanki volgens de bank in het herstructureringsplan worden aangepakt. De bank stelt dat Landsbankinn wel degelijk een andere bank is hoewel ze op de binnenlandse activiteiten van Landsbanki is gegrondvest. |
| --- | --- |

(102)

Vooraleer we elk van de bovenstaande punten meer in detail beschrijven, wordt hieronder kort geschetst hoe de zwakheden die bijdroegen tot de ondergang van Landsbanki volgens de bank in het herstructureringsplan worden aangepakt. De bank stelt dat Landsbankinn wel degelijk een andere bank is hoewel ze op de binnenlandse activiteiten van Landsbanki is gegrondvest.

| (103) | De IJslandse autoriteiten zijn van mening dat de zwakheden die Landsbanki vóór de instorting van het bankwezen kenmerkten, in detail worden besproken in het bovengenoemde rapport van de speciale onderzoekscommissie. Daarenboven benadrukt de bank dat in het bijzonder een slecht risicobeheer, overdreven risicobereidheid, de ongewoon nauwe band tussen de eigenaren en de grootste leners, een te sterke groei op te korte tijd, het gebrek aan ervaring op de internationale markten, soepele regels voor kredietverstrekking, het gebrek aan interne inspecties en controles, en een gebrekkige bedrijfscultuur en -strategie factoren waren die tot de instorting hebben geleid. De bank is ook van mening dat er sinds de oprichting van Landsbankinn in het najaar van 2008 belangrijke veranderingen in het bedrijfsmodel zijn aangebracht en dat de bovengenoemde factoren dienst deden als richtsnoer voor de uitvoering van de nieuwe strategie en governance van de bank. |
| --- | --- |

(103)

De IJslandse autoriteiten zijn van mening dat de zwakheden die Landsbanki vóór de instorting van het bankwezen kenmerkten, in detail worden besproken in het bovengenoemde rapport van de speciale onderzoekscommissie. Daarenboven benadrukt de bank dat in het bijzonder een slecht risicobeheer, overdreven risicobereidheid, de ongewoon nauwe band tussen de eigenaren en de grootste leners, een te sterke groei op te korte tijd, het gebrek aan ervaring op de internationale markten, soepele regels voor kredietverstrekking, het gebrek aan interne inspecties en controles, en een gebrekkige bedrijfscultuur en -strategie factoren waren die tot de instorting hebben geleid. De bank is ook van mening dat er sinds de oprichting van Landsbankinn in het najaar van 2008 belangrijke veranderingen in het bedrijfsmodel zijn aangebracht en dat de bovengenoemde factoren dienst deden als richtsnoer voor de uitvoering van de nieuwe strategie en governance van de bank.

| (104) | Behalve een lange lijst van maatregelen om interne werkprocessen te reorganiseren en kaderpersoneel te vervangen, zijn de meest relevante veranderingen onder andere meer aandacht voor binnenlandse activiteiten, in het bijzonder bankdiensten ten behoeve van particulieren en het kantorennetwerk, sterk afgeslankte investeringsactiviteiten, klemtoon op herstructurering van de kredietportefeuille, een herzien risicobeheer, een groter belang van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en naleving van hoge ethische normen. |
| --- | --- |

(104)

Behalve een lange lijst van maatregelen om interne werkprocessen te reorganiseren en kaderpersoneel te vervangen, zijn de meest relevante veranderingen onder andere meer aandacht voor binnenlandse activiteiten, in het bijzonder bankdiensten ten behoeve van particulieren en het kantorennetwerk, sterk afgeslankte investeringsactiviteiten, klemtoon op herstructurering van de kredietportefeuille, een herzien risicobeheer, een groter belang van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en naleving van hoge ethische normen.

| (105) | Terwijl Landsbankinn dus net als haar voorganger een ruime waaier aan financiële diensten op de IJslandse markt verleent, is het verschil tussen de bankdiensten van Landsbankinn van vóór en na de crisis eerder zichtbaar in de manier waarop de bank zaken doet (processen, procedures, documentatie, regels en regelgeving) dan in de diensten en producten die de bank in IJsland aanbiedt. |
| --- | --- |

(105)

Terwijl Landsbankinn dus net als haar voorganger een ruime waaier aan financiële diensten op de IJslandse markt verleent, is het verschil tussen de bankdiensten van Landsbankinn van vóór en na de crisis eerder zichtbaar in de manier waarop de bank zaken doet (processen, procedures, documentatie, regels en regelgeving) dan in de diensten en producten die de bank in IJsland aanbiedt.

i)   De schuldhefboom in de balans afbouwen door opheffing van de oude bank en oprichting van een nieuwe bank

| (106) | Zoals hierboven is vermeld, werden de meeste binnenlandse activa en passiva van Landsbanki in de loop van oktober 2008 aan Landsbankinn overgedragen. Als resultaat van dit proces bleven de meeste wholesaleschulden de eigendom van Landsbanki zodat Landsbankinn nooit dezelfde schuldhefboom als Landsbanki heeft gehad. Dit betekent overeenkomstig het herstructureringsplan ook dat de schuldhefboom in de balans al in oktober 2008 was afgebouwd. |
| --- | --- |

(106)

Zoals hierboven is vermeld, werden de meeste binnenlandse activa en passiva van Landsbanki in de loop van oktober 2008 aan Landsbankinn overgedragen. Als resultaat van dit proces bleven de meeste wholesaleschulden de eigendom van Landsbanki zodat Landsbankinn nooit dezelfde schuldhefboom als Landsbanki heeft gehad. Dit betekent overeenkomstig het herstructureringsplan ook dat de schuldhefboom in de balans al in oktober 2008 was afgebouwd.

ii)   Een sterke kapitaalpositie en een gezonde balans uitbouwen en handhaven

| (107) | Als resultaat van de bovengenoemde kapitalisatiemaatregelen en de ontwikkelingen sinds de oprichting van de bank, in het bijzonder de herwaardering van activa (zie hieronder), heeft Landsbankinn een kapitaalratio die de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder ver overtreft. De kapitaalratio steeg van 13,0 % eind 2008 tot 15,0 % eind 2009, 19,5 % eind 2010 en 21,4 % eind 2011. |
| --- | --- |

(107)

Als resultaat van de bovengenoemde kapitalisatiemaatregelen en de ontwikkelingen sinds de oprichting van de bank, in het bijzonder de herwaardering van activa (zie hieronder), heeft Landsbankinn een kapitaalratio die de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder ver overtreft. De kapitaalratio steeg van 13,0 % eind 2008 tot 15,0 % eind 2009, 19,5 % eind 2010 en 21,4 % eind 2011.

| (108) | Het herstructureringsplan stelt dat deze ratio in de loop van de herstructureringsperiode naar verwachting verder zal toenemen en eind 2014 [> 20] % zal bereiken. Bijgevolg gaat Landsbankinn ervan uit tijdens de herstructureringsperiode en nadien ver boven de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder te zullen blijven. [...]. |
| --- | --- |

(108)

Het herstructureringsplan stelt dat deze ratio in de loop van de herstructureringsperiode naar verwachting verder zal toenemen en eind 2014 [> 20] % zal bereiken. Bijgevolg gaat Landsbankinn ervan uit tijdens de herstructureringsperiode en nadien ver boven de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder te zullen blijven. [...].

| (109) | Tijdens deze periode zal de balans allicht enigszins dalen, van ongeveer 1 135 miljard ISK tot [...] miljard ISK. Aan de actiefzijde van de balans zullen het eigen vermogen en de eigenvermogensinstrumenten sterk aan belang inboeten, waarschijnlijk door de geplande verkoop van werkmaatschappijen. Evenzo zal het bedrag van kredieten aan financiële instellingen tot 2014 naar verwachting met ongeveer [...] % afnemen. Anderzijds zullen de kredieten aan klanten volgens het herstructureringsplan met ruwweg [...] % toenemen tot ongeveer [...] miljard ISK. |
| --- | --- |

(109)

Tijdens deze periode zal de balans allicht enigszins dalen, van ongeveer 1 135 miljard ISK tot [...] miljard ISK. Aan de actiefzijde van de balans zullen het eigen vermogen en de eigenvermogensinstrumenten sterk aan belang inboeten, waarschijnlijk door de geplande verkoop van werkmaatschappijen. Evenzo zal het bedrag van kredieten aan financiële instellingen tot 2014 naar verwachting met ongeveer [...] % afnemen. Anderzijds zullen de kredieten aan klanten volgens het herstructureringsplan met ruwweg [...] % toenemen tot ongeveer [...] miljard ISK.

| (110) | Aan de passiefzijde zal het belang van deposito's toenemen (van momenteel ongeveer 444 miljard ISK tot [...] miljard ISK), terwijl het aandeel gedekte obligaties en verplichtingen die aan financiële instellingen en de CBI verschuldigd zijn, zal afnemen. |
| --- | --- |

(110)

Aan de passiefzijde zal het belang van deposito's toenemen (van momenteel ongeveer 444 miljard ISK tot [...] miljard ISK), terwijl het aandeel gedekte obligaties en verplichtingen die aan financiële instellingen en de CBI verschuldigd zijn, zal afnemen.

iii)   Een bevredigende rentabiliteit verwerven

| (111) | Zoals hieronder te zien is in tabel 2, is het rendement op eigen vermogen van Landsbankinn overeenkomstig het herstructureringsplan gezond sinds 2009.

  Tabel 2


  ROE in het verleden









  (%) |
| --- | --- |
| | 2009 | 2010 | 2011 |
| Rendement op eigen vermogen (ROE) (41) | 9,5 | 15,9 | 8,8 |

(111)

Zoals hieronder te zien is in tabel 2, is het rendement op eigen vermogen van Landsbankinn overeenkomstig het herstructureringsplan gezond sinds 2009.

Tabel 2

ROE in het verleden

(%)

2009

2010

2011

Rendement op eigen vermogen (ROE) (41)

9,5

15,9

8,8

Bovendien voorspelt het herstructureringsplan het volgende rendement op eigen vermogen voor de resterende herstructureringsperiode (tabel 3).

Tabel 3

Prognose van ROE

| (%) |
| --- |
| | 2012 | 2013 | 2014 |
| Rendement op eigen vermogen (ROE) | [5-15] | [5-15] | [5-15] |

(%)

2012

2013

2014

Rendement op eigen vermogen (ROE)

[5-15]

[5-15]

[5-15]

| (112) | Deze prognose is het resultaat van een meer gedetailleerde financiële planning die in het herstructureringsplan vervat zit:






  — | de exploitatieontvangsten zullen van ongeveer 30 miljard ISK tot [...] miljard ISK toenemen, terwijl de winst relatief stabiel zal blijven en rond [...] miljard ISK per jaar zal bedragen; |
| --- | --- | --- |

(112)

Deze prognose is het resultaat van een meer gedetailleerde financiële planning die in het herstructureringsplan vervat zit:

—

de exploitatieontvangsten zullen van ongeveer 30 miljard ISK tot [...] miljard ISK toenemen, terwijl de winst relatief stabiel zal blijven en rond [...] miljard ISK per jaar zal bedragen;

| — | de nettorentebaten zullen tussen [...] en [...] miljard ISK bedragen; |
| --- | --- |

—

de nettorentebaten zullen tussen [...] en [...] miljard ISK bedragen;

| — | de baten uit honoraria en commissies zullen naar verwachting met ongeveer [...] % toenemen, oftewel van ongeveer 4 miljard ISK tot [...] miljard ISK; |
| --- | --- |

—

de baten uit honoraria en commissies zullen naar verwachting met ongeveer [...] % toenemen, oftewel van ongeveer 4 miljard ISK tot [...] miljard ISK;

| — | de nettorentemarge zal naar verwachting van [...] % in 2012 tot [...] % in 2014 afnemen; |
| --- | --- |

—

de nettorentemarge zal naar verwachting van [...] % in 2012 tot [...] % in 2014 afnemen;

| — | het aantal werknemers zal allicht met ongeveer [...] inkrimpen, van 1 158 tot [...] in 2016; |
| --- | --- |

—

het aantal werknemers zal allicht met ongeveer [...] inkrimpen, van 1 158 tot [...] in 2016;

| — | de exploitatiecoëfficiënt zal naar verwachting van 57,2 % in 2011 dalen tot [...] % in 2014. |
| --- | --- |

—

de exploitatiecoëfficiënt zal naar verwachting van 57,2 % in 2011 dalen tot [...] % in 2014.

| (113) | Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de goede prestaties van Landsbankinn sinds haar oprichting tot op zekere hoogte te danken aan het feit dat activa in de door de bank van Landsbanki verworven kredietportefeuille sindsdien aanzienlijk opgewaardeerd zijn. Hoewel deze waarderingswinsten enigszins door de voorwaardelijke obligatie worden geneutraliseerd, is het „disagio” een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de bank en zal dat ook blijven terwijl de kredietportefeuille wordt geherstructureerd. |
| --- | --- |

(113)

Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de goede prestaties van Landsbankinn sinds haar oprichting tot op zekere hoogte te danken aan het feit dat activa in de door de bank van Landsbanki verworven kredietportefeuille sindsdien aanzienlijk opgewaardeerd zijn. Hoewel deze waarderingswinsten enigszins door de voorwaardelijke obligatie worden geneutraliseerd, is het „disagio” een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de bank en zal dat ook blijven terwijl de kredietportefeuille wordt geherstructureerd.

| (114) | Ter ondersteuning van dit standpunt hebben de IJslandse autoriteiten een berekening voorgelegd (tabel 4) waaruit blijkt wat de jaarlijkse resultaten geweest zouden zijn zonder het disagio en andere „onregelmatige posten”.

  Tabel 4


  Winst zonder onregelmatige posten | 7.10.2008 - 31.12.2008 | 2009 | 2010 | 2011 | Begroting

  2012 | Begroting

  2013 | Begroting

  2014 | Begroting

  2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Winst voor het jaar | – 6 936 | 14 332 | 27 231 | 16 957 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Aanpassingen van rentabiliteit: | | | | | | | | |
| Herevaluatie van overgedragen activa | | – 23 772 | – 49 702 | – 58 489 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Wijzigingen van reële waarde van voorwaardelijke obligatie | | 10 241 | 16 269 | 34 316 | | | | |
| Uitspraken inzake FX | | 0 | 18 158 | 40 726 | | | | |
| Eigen vermogen en obligaties | | – 7 983 | – 7 318 | – 18 017 | | | | |
| Winst / verlies FX | | 3 000 | – 14 623 | 759 | | | | |
| Beëindigde bedrijfsactiviteiten | | – 693 | – 2 769 | – 6 255 | | | | |
| Financieringskosten van eigenvermogenposities | | 2 804 | 1 019 | 1 223 | | | | |
| Aangepaste rentabiliteit | | – 2 072 | – 11 735 | 11 221 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Aangepast ROE | | – 1,4 % | – 6,9 % | 5,8 % | [5-10]% | [5-10]% | [5-10]% | [5-10]% |

(114)

Ter ondersteuning van dit standpunt hebben de IJslandse autoriteiten een berekening voorgelegd (tabel 4) waaruit blijkt wat de jaarlijkse resultaten geweest zouden zijn zonder het disagio en andere „onregelmatige posten”.

Tabel 4

Winst zonder onregelmatige posten

7.10.2008 - 31.12.2008

2009

2010

2011

Begroting

2012

Begroting

2013

Begroting

2014

Begroting

2015

Winst voor het jaar

– 6 936

14 332

27 231

16 957

[...]

[...]

[...]

[...]

Aanpassingen van rentabiliteit:

Herevaluatie van overgedragen activa

– 23 772

– 49 702

– 58 489

[...]

[...]

[...]

[...]

Wijzigingen van reële waarde van voorwaardelijke obligatie

10 241

16 269

34 316

Uitspraken inzake FX

0

18 158

40 726

Eigen vermogen en obligaties

– 7 983

– 7 318

– 18 017

Winst / verlies FX

3 000

– 14 623

759

Beëindigde bedrijfsactiviteiten

– 693

– 2 769

– 6 255

Financieringskosten van eigenvermogenposities

2 804

1 019

1 223

Aangepaste rentabiliteit

– 2 072

– 11 735

11 221

[...]

[...]

[...]

[...]

Aangepast ROE

– 1,4 %

– 6,9 %

5,8 %

[5-10]%

[5-10]%

[5-10]%

[5-10]%

| (115) | Volgens deze gegevens zou de bank vanaf 2010 nog steeds winst hebben gemaakt en zou zij tijdens de resterende herstructureringsperiode zelfs zonder het disagio winst hebben gemaakt (42). |
| --- | --- |

(115)

Volgens deze gegevens zou de bank vanaf 2010 nog steeds winst hebben gemaakt en zou zij tijdens de resterende herstructureringsperiode zelfs zonder het disagio winst hebben gemaakt (42).

iv)   Een sterke liquiditeitspositie tot stand brengen en handhaven

| (116) | Op het vlak van liquiditeit eist de financiële toezichthouder dat de geldmiddelen of kasequivalenten 5 % van de direct opvraagbare deposito's bedragen en dat de banken een plotse uitstroom van 20 % van deposito's kunnen opvangen. Daarnaast legt de Centrale Bank van IJsland kredietinstellingen liquiditeitsregels op (43) die bepalen dat de liquide activa en passiva van kredietinstellingen naar type en looptijd worden ingedeeld en op basis van het risico een gewicht toegekend krijgen. Kredietinstellingen moeten meer liquide activa hebben dan de passiva voor de komende drie maanden. De regels omvatten ook een zekere stresstest waarbij op verscheidene eigenvermogenposten een korting wordt toegepast. Daarbij wordt er wel van uitgegaan dat enerzijds alle schuldbewijzen na het verstrijken van de looptijd moeten worden betaald en dat anderzijds andere schuldbewijzen, zoals deposito's, gedeeltelijk op korte termijn of meteen moeten worden betaald. Volgens de IJslandse autoriteiten voldoet Landsbankinn aan de bovenstaande regels. Volgens het herstructureringsplan beschikt de bank immers over 42,5 % liquide activa tegenover de totale deposito's. |
| --- | --- |

(116)

Op het vlak van liquiditeit eist de financiële toezichthouder dat de geldmiddelen of kasequivalenten 5 % van de direct opvraagbare deposito's bedragen en dat de banken een plotse uitstroom van 20 % van deposito's kunnen opvangen. Daarnaast legt de Centrale Bank van IJsland kredietinstellingen liquiditeitsregels op (43) die bepalen dat de liquide activa en passiva van kredietinstellingen naar type en looptijd worden ingedeeld en op basis van het risico een gewicht toegekend krijgen. Kredietinstellingen moeten meer liquide activa hebben dan de passiva voor de komende drie maanden. De regels omvatten ook een zekere stresstest waarbij op verscheidene eigenvermogenposten een korting wordt toegepast. Daarbij wordt er wel van uitgegaan dat enerzijds alle schuldbewijzen na het verstrijken van de looptijd moeten worden betaald en dat anderzijds andere schuldbewijzen, zoals deposito's, gedeeltelijk op korte termijn of meteen moeten worden betaald. Volgens de IJslandse autoriteiten voldoet Landsbankinn aan de bovenstaande regels. Volgens het herstructureringsplan beschikt de bank immers over 42,5 % liquide activa tegenover de totale deposito's.

| (117) | Bovendien heeft Landsbankinn volgens de IJslandse regering onlangs haar liquiditeitsbeleid gewijzigd om te kunnen controleren en verzekeren dat de vereisten van Basel III worden nageleefd. Momenteel bedraagt de liquiditeitsdekkingsvereiste (LCR) [...] %. |
| --- | --- |

(117)

Bovendien heeft Landsbankinn volgens de IJslandse regering onlangs haar liquiditeitsbeleid gewijzigd om te kunnen controleren en verzekeren dat de vereisten van Basel III worden nageleefd. Momenteel bedraagt de liquiditeitsdekkingsvereiste (LCR) [...] %.

| (118) | De impact van een stresssituatie, zoals een onmiddellijke opheffing van kapitaalcontroles, op de liquiditeitspositie van de bank wordt verderop beschreven. |
| --- | --- |

(118)

De impact van een stresssituatie, zoals een onmiddellijke opheffing van kapitaalcontroles, op de liquiditeitspositie van de bank wordt verderop beschreven.

v)   De herstructurering van de kredietportefeuille voor zowel huishoudens als ondernemingen voltooien

| (119) | Vóór de financiële crises in 2008 namen zowel de particuliere als commerciële klanten van de bank een hoog schuldniveau aan. Toen de economie en, in het bijzonder, de vastgoedprijzen in de nasleep van de crisis kelderden, konden de klanten met een plots te hoge schuldenlast hun schulden niet langer afbetalen en zaten ze met een negatief eigen vermogen. De plotse achteruitgang van de kredietportefeuille van de bank vormde niet alleen een algemene bedreiging voor het economische welzijn van IJsland, maar ook een enorm risico voor de toekomstige levensvatbaarheid van de bank. Daarom is de herstructurering van de particuliere en commerciële kredietportefeuilles (schuldhefboom afbouwen), zoals weergegeven in het herstructureringsplan, voortaan een prioriteit voor Landsbankinn. |
| --- | --- |

(119)

Vóór de financiële crises in 2008 namen zowel de particuliere als commerciële klanten van de bank een hoog schuldniveau aan. Toen de economie en, in het bijzonder, de vastgoedprijzen in de nasleep van de crisis kelderden, konden de klanten met een plots te hoge schuldenlast hun schulden niet langer afbetalen en zaten ze met een negatief eigen vermogen. De plotse achteruitgang van de kredietportefeuille van de bank vormde niet alleen een algemene bedreiging voor het economische welzijn van IJsland, maar ook een enorm risico voor de toekomstige levensvatbaarheid van de bank. Daarom is de herstructurering van de particuliere en commerciële kredietportefeuilles (schuldhefboom afbouwen), zoals weergegeven in het herstructureringsplan, voortaan een prioriteit voor Landsbankinn.

| (120) | Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn specifieke programma's voor schuldenverlichting ontwikkeld en heeft ze samen met de staat en andere banken aan algemene maatregelen voor schuldenverlichting gewerkt (bv. de hypotheekwijziging van 110 %) (44). |
| --- | --- |

(120)

Volgens de IJslandse autoriteiten heeft Landsbankinn specifieke programma's voor schuldenverlichting ontwikkeld en heeft ze samen met de staat en andere banken aan algemene maatregelen voor schuldenverlichting gewerkt (bv. de hypotheekwijziging van 110 %) (44).

| (121) | Tegen 30 maart 2012 was meer dan 75 % van de bedrijven met hoge schulden die verplichtingen van meer dan 100 miljoen ISK ten aanzien van de bank hadden, geherstructureerd; hetzelfde gold voor meer dan 75 % van de totale schuld. Het herstructureringsplan gaat ervan uit dat dit cijfer tegen eind 2012 tot 92 % zal zijn gestegen. Bovendien presteren reeds geherstructureerde leningen tot op zekere hoogte goed. Zo heeft slechts 2,6 % van de totale waarde van de leningen van al geherstructureerde bedrijven de aflossingstermijn met meer dan 30 dagen overschreden. |
| --- | --- |

(121)

Tegen 30 maart 2012 was meer dan 75 % van de bedrijven met hoge schulden die verplichtingen van meer dan 100 miljoen ISK ten aanzien van de bank hadden, geherstructureerd; hetzelfde gold voor meer dan 75 % van de totale schuld. Het herstructureringsplan gaat ervan uit dat dit cijfer tegen eind 2012 tot 92 % zal zijn gestegen. Bovendien presteren reeds geherstructureerde leningen tot op zekere hoogte goed. Zo heeft slechts 2,6 % van de totale waarde van de leningen van al geherstructureerde bedrijven de aflossingstermijn met meer dan 30 dagen overschreden.

vi)   De financieringsstrategie verbeteren

| (122) | Volgens de IJslandse autoriteiten is het financieringsprofiel van Landsbankinn voldoende gediversifieerd en is er op korte of middellange termijn waarschijnlijk geen behoefte aan herfinanciering. De huidige financiering is ongeveer als volgt samengesteld: 10 % deposito's van financiële instellingen, 40 % deposito's van klanten (waarvan 80 % direct opvraagbaar en 20 % termijndeposito's van maximaal 5 jaar), 30 % gedekte kredieten die tussen 2014 en 2018 vervallen en 20 % eigen vermogen. |
| --- | --- |

(122)

Volgens de IJslandse autoriteiten is het financieringsprofiel van Landsbankinn voldoende gediversifieerd en is er op korte of middellange termijn waarschijnlijk geen behoefte aan herfinanciering. De huidige financiering is ongeveer als volgt samengesteld: 10 % deposito's van financiële instellingen, 40 % deposito's van klanten (waarvan 80 % direct opvraagbaar en 20 % termijndeposito's van maximaal 5 jaar), 30 % gedekte kredieten die tussen 2014 en 2018 vervallen en 20 % eigen vermogen.

| (123) | Zoals hierboven is vermeld, vormen deposito's de belangrijkste financieringsbron van Landsbankinn. Volgens het herstructureringsplan zullen deposito's tijdens de herstructureringsperiode zelfs nog aan belang winnen. Tegelijkertijd wil Landsbankinn het aandeel termijndeposito's doen toenemen omdat deze langer worden vastgezet. |
| --- | --- |

(123)

Zoals hierboven is vermeld, vormen deposito's de belangrijkste financieringsbron van Landsbankinn. Volgens het herstructureringsplan zullen deposito's tijdens de herstructureringsperiode zelfs nog aan belang winnen. Tegelijkertijd wil Landsbankinn het aandeel termijndeposito's doen toenemen omdat deze langer worden vastgezet.

| (124) | Gedekte kredieten zullen een belangrijke financieringsbron blijven. Zij vormen ook de meest voor de hand liggende herfinancieringsmogelijkheid wanneer de huidige gedekte kredieten vervallen, terwijl de uitgifte van ongedekte obligaties op korte of middellange termijn voor Landsbankinn geen aannemelijke financieringsoptie is. De bank wil langetermijnactiva zoals hypotheken in de toekomst met gedekte obligaties financieren en dit zou in de toekomst tot 5 % van de totale financiering van de bank kunnen uitmaken. Waarschijnlijk zal dit echter nog niet het geval zijn in de periode die het bij de Autoriteit ingediende herstructureringsplan bestrijkt. |
| --- | --- |

(124)

Gedekte kredieten zullen een belangrijke financieringsbron blijven. Zij vormen ook de meest voor de hand liggende herfinancieringsmogelijkheid wanneer de huidige gedekte kredieten vervallen, terwijl de uitgifte van ongedekte obligaties op korte of middellange termijn voor Landsbankinn geen aannemelijke financieringsoptie is. De bank wil langetermijnactiva zoals hypotheken in de toekomst met gedekte obligaties financieren en dit zou in de toekomst tot 5 % van de totale financiering van de bank kunnen uitmaken. Waarschijnlijk zal dit echter nog niet het geval zijn in de periode die het bij de Autoriteit ingediende herstructureringsplan bestrijkt.

vii)   De kostenefficiëntie verbeteren

| (125) | Volgens het herstructureringsplan blijft Landsbankinn zich richten op efficiënte en gestroomlijnde activiteiten als tegenwicht tegen de toegenomen infrastructuurkosten naar aanleiding van striktere controles door de toezichthouder, de hogere belasting en de onkosten in verband met de herstructurering. |
| --- | --- |

(125)

Volgens het herstructureringsplan blijft Landsbankinn zich richten op efficiënte en gestroomlijnde activiteiten als tegenwicht tegen de toegenomen infrastructuurkosten naar aanleiding van striktere controles door de toezichthouder, de hogere belasting en de onkosten in verband met de herstructurering.

| (126) | Het herstructureringsplan gaat ervan uit dat de algemene bedrijfskosten met [...] % zullen afnemen (rekening houdend met de inflatie), hoofdzakelijk dankzij de mogelijkheid om Spkef en andere dochterondernemingen met de bank samen te voegen. Volgens Landsbankinn betekent dit een opportuniteit om op kosten te besparen, in het bijzonder door het personeel in te krimpen ([...] % voltijdse medewerkers over de volgende 3 jaar). Bovendien bevestigt de bank dat er een groot project is gelanceerd om de dienstverleningsketen van Landsbankinn te stroomlijnen. Tot slot heeft de bank zich ertoe verbonden om in de loop van de herstructureringsperiode [...] kantoren te sluiten. Door deze maatregelen en een personeelsinkrimping zou de exploitatiecoëfficiënt van 57,2 % in 2011 tot [...] % in 2014 moeten dalen. |
| --- | --- |

(126)

Het herstructureringsplan gaat ervan uit dat de algemene bedrijfskosten met [...] % zullen afnemen (rekening houdend met de inflatie), hoofdzakelijk dankzij de mogelijkheid om Spkef en andere dochterondernemingen met de bank samen te voegen. Volgens Landsbankinn betekent dit een opportuniteit om op kosten te besparen, in het bijzonder door het personeel in te krimpen ([...] % voltijdse medewerkers over de volgende 3 jaar). Bovendien bevestigt de bank dat er een groot project is gelanceerd om de dienstverleningsketen van Landsbankinn te stroomlijnen. Tot slot heeft de bank zich ertoe verbonden om in de loop van de herstructureringsperiode [...] kantoren te sluiten. Door deze maatregelen en een personeelsinkrimping zou de exploitatiecoëfficiënt van 57,2 % in 2011 tot [...] % in 2014 moeten dalen.

viii)   Het risicobeheer verbeteren

| (127) | Landsbankinn heeft de Autoriteit laten weten dat een verbetering van de risicobeheerpraktijken een van haar prioriteiten is. In dit opzicht heeft Landsbankinn een divisie Risicomanagement opgericht. Deze divisie is verantwoordelijk voor het hele traditionele risicobeheer, zoals het meten en beoordelen van het marktrisico, liquiditeitsrisico, operationeel risico en kredietrisico. Volgens Landsbankinn is het risicobeheer dankzij de nieuwe organisatiestructuur van de bank enorm verbeterd. De divisie telt 44 werknemers. |
| --- | --- |

(127)

Landsbankinn heeft de Autoriteit laten weten dat een verbetering van de risicobeheerpraktijken een van haar prioriteiten is. In dit opzicht heeft Landsbankinn een divisie Risicomanagement opgericht. Deze divisie is verantwoordelijk voor het hele traditionele risicobeheer, zoals het meten en beoordelen van het marktrisico, liquiditeitsrisico, operationeel risico en kredietrisico. Volgens Landsbankinn is het risicobeheer dankzij de nieuwe organisatiestructuur van de bank enorm verbeterd. De divisie telt 44 werknemers.

3.5.2.   Vermogen om in een basis- en stressscenario levensvatbaarheid te bereiken

| (128) | In het herstructureringsplan hebben de IJslandse autoriteiten een basisscenario en drie stressscenario's voor Landsbankinn opgenomen om aan te tonen dat Landsbankinn duurzaam levensvatbaar kan zijn en bestand is tegen ongunstige macro-economische ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(128)

In het herstructureringsplan hebben de IJslandse autoriteiten een basisscenario en drie stressscenario's voor Landsbankinn opgenomen om aan te tonen dat Landsbankinn duurzaam levensvatbaar kan zijn en bestand is tegen ongunstige macro-economische ontwikkelingen.

3.5.2.1.   Het basisscenario

| (129) | Het hierboven beschreven herstructureringsplan vormt het basisscenario. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de onderliggende macro-economische indicatoren vergelijkbaar met die van de basisprognose van de CBI voor de komende jaren; ze worden hieronder in tabel 5 weergegeven:

  Tabel 5


  Macro-economische prognose, basisscenario |
| --- | --- |

(129)

Het hierboven beschreven herstructureringsplan vormt het basisscenario. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de onderliggende macro-economische indicatoren vergelijkbaar met die van de basisprognose van de CBI voor de komende jaren; ze worden hieronder in tabel 5 weergegeven:

Tabel 5

Macro-economische prognose, basisscenario

3.5.2.2.   De stressscenario's

| (130) | Het herstructureringsplan omvat drie stressscenario's — milde recessie, internationale economische depressie en devaluatie van de króna -, de gehanteerde methodologie om deze scenario's uit te werken, en de impact ervan op de kapitaalpositie van de bank. De scenario's zijn uitgewerkt tegen de achtergrond van onwaarschijnlijke maar mogelijke ernstige veranderingen in het economische klimaat waarin de bank actief is. Bijvoorbeeld, het scenario van de internationale economische depressie is gebaseerd op een mogelijk uiteenvallen van de eurozone en de daaruit volgende effecten op de Europese economie. De bijbehorende macro-economische variabelen voor dit scenario zouden de volgende zijn:

  Tabel 6


  Macro-economische indicatoren in het scenario van de internationale economische depressie |
| --- | --- |

(130)

Het herstructureringsplan omvat drie stressscenario's — milde recessie, internationale economische depressie en devaluatie van de króna -, de gehanteerde methodologie om deze scenario's uit te werken, en de impact ervan op de kapitaalpositie van de bank. De scenario's zijn uitgewerkt tegen de achtergrond van onwaarschijnlijke maar mogelijke ernstige veranderingen in het economische klimaat waarin de bank actief is. Bijvoorbeeld, het scenario van de internationale economische depressie is gebaseerd op een mogelijk uiteenvallen van de eurozone en de daaruit volgende effecten op de Europese economie. De bijbehorende macro-economische variabelen voor dit scenario zouden de volgende zijn:

Tabel 6

Macro-economische indicatoren in het scenario van de internationale economische depressie

| (131) | In de door Landsbankinn ingediende stresstestoefening werden verschillende methoden gebruikt om deze drie scenario's om te zetten in een effectbeoordeling van de jaarrekening, kredietverliezen en het economisch kapitaal van de bank. Bij wijze van voorbeeld toont de onderstaande grafiek 3 het verband tussen het verlies bij wanbetaling (LGD, loss given default) en het bbp.

  Grafiek 3


  Verband bbp-LDG


  [Grafiek over het verband tussen het verlies bij wanbetaling en het bbp

  Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding] |
| --- | --- |

(131)

In de door Landsbankinn ingediende stresstestoefening werden verschillende methoden gebruikt om deze drie scenario's om te zetten in een effectbeoordeling van de jaarrekening, kredietverliezen en het economisch kapitaal van de bank. Bij wijze van voorbeeld toont de onderstaande grafiek 3 het verband tussen het verlies bij wanbetaling (LGD, loss given default) en het bbp.

Grafiek 3

Verband bbp-LDG

[Grafiek over het verband tussen het verlies bij wanbetaling en het bbp

Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding]

| (132) | De belangrijkste conclusie van de stresstests is dat de kapitalisatie van Landsbankinn in alle scenario's boven de interne en externe minimumvereisten inzake de kapitaalratio blijft en dat Landsbankinn volgens het herstructureringsplan [...] % extra kapitaal heeft. |
| --- | --- |

(132)

De belangrijkste conclusie van de stresstests is dat de kapitalisatie van Landsbankinn in alle scenario's boven de interne en externe minimumvereisten inzake de kapitaalratio blijft en dat Landsbankinn volgens het herstructureringsplan [...] % extra kapitaal heeft.

| (133) | Daarnaast omvat het herstructureringsplan van Landsbankinn een bijna-stresstest van de liquiditeitsratio van de bank. In dit geval gaat de bank ervan uit dat alle deposito's bij financiële instellingen onmiddellijk zullen worden opgenomen na bijvoorbeeld de opheffing van de kapitaalcontroles. Volgens de aan de IJslandse autoriteiten verstrekte informatie zou de liquiditeitspositie van Landsbankinn zelfs in dit geval sterk blijven, met name omdat ze bijkomende activa relatief snel en zonder al te nadelige impact op de balans kan verkopen, zoals bijvoorbeeld de in ISK luidende hypothecaire kredieten (aan de hand van leningen bij de CBI). Onderstaande grafiek 4 illustreert dit scenario:

  Grafiek 4


  Liquiditeitspositie na opneming van alle institutionele deposito's en diverse opnemingen van klanten


  [Grafiek over liquiditeitspositie van Landsbankinn

  Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding] |
| --- | --- |

(133)

Daarnaast omvat het herstructureringsplan van Landsbankinn een bijna-stresstest van de liquiditeitsratio van de bank. In dit geval gaat de bank ervan uit dat alle deposito's bij financiële instellingen onmiddellijk zullen worden opgenomen na bijvoorbeeld de opheffing van de kapitaalcontroles. Volgens de aan de IJslandse autoriteiten verstrekte informatie zou de liquiditeitspositie van Landsbankinn zelfs in dit geval sterk blijven, met name omdat ze bijkomende activa relatief snel en zonder al te nadelige impact op de balans kan verkopen, zoals bijvoorbeeld de in ISK luidende hypothecaire kredieten (aan de hand van leningen bij de CBI). Onderstaande grafiek 4 illustreert dit scenario:

Grafiek 4

Liquiditeitspositie na opneming van alle institutionele deposito's en diverse opnemingen van klanten

[Grafiek over liquiditeitspositie van Landsbankinn

Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding]

| (134) | Volgens deze berekening is de bank opgewassen tegen een extra opneming van [...] % van de klantendeposito's zonder dat ze daarvoor activa moet beginnen te verkopen. Dit resultaat toont aan dat de bank in een goede positie verkeert om onverwachte liquiditeitsverstoringen op te vangen. |
| --- | --- |

(134)

Volgens deze berekening is de bank opgewassen tegen een extra opneming van [...] % van de klantendeposito's zonder dat ze daarvoor activa moet beginnen te verkopen. Dit resultaat toont aan dat de bank in een goede positie verkeert om onverwachte liquiditeitsverstoringen op te vangen.

4.   REDENEN VOOR INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE, DE SPKEF-TRANSACTIE EN DE TIJDELIJK IN DE BESLUITEN TEN AANZIEN VAN SPAARBANKEN GOEDGEKEURDE MAATREGELEN

| (135) | In het inleidingsbesluit luidde de voorlopige conclusie van de Autoriteit dat de maatregelen van de IJslandse staat om Landsbankinn van kapitaal te voorzien staatssteun inhouden in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Bovendien kon ze niet uitsluiten dat er in de onbeperkte depositogarantie ook sprake was van staatssteun. Het inleidingsbesluit ging niet in op de steunmaatregelen met betrekking tot de verwerving van SpSv die de Autoriteit in de besluiten ten aanzien van spaarbanken tijdelijk goedkeurde. De Autoriteit zal in dit besluit een definitief standpunt innemen over deze maatregelen, die op de op handen zijnde evaluatie blijven wegen. Tot slot kwamen ook de maatregelen betreffende de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn niet aan bod in het inleidingsbesluit, zodat de Autoriteit ze hieronder zal beoordelen. |
| --- | --- |

(135)

In het inleidingsbesluit luidde de voorlopige conclusie van de Autoriteit dat de maatregelen van de IJslandse staat om Landsbankinn van kapitaal te voorzien staatssteun inhouden in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Bovendien kon ze niet uitsluiten dat er in de onbeperkte depositogarantie ook sprake was van staatssteun. Het inleidingsbesluit ging niet in op de steunmaatregelen met betrekking tot de verwerving van SpSv die de Autoriteit in de besluiten ten aanzien van spaarbanken tijdelijk goedkeurde. De Autoriteit zal in dit besluit een definitief standpunt innemen over deze maatregelen, die op de op handen zijnde evaluatie blijven wegen. Tot slot kwamen ook de maatregelen betreffende de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn niet aan bod in het inleidingsbesluit, zodat de Autoriteit ze hieronder zal beoordelen.

| (136) | Daarnaast is de Autoriteit van oordeel dat er enkel op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt kon worden ingenomen over de verenigbaarheid van de in het inleidingsbesluit beoordeelde maatregelen. Dat plan was echter nog niet ingediend toen de Autoriteit op 15 december 2010 de formele onderzoeksprocedure inleidde. Het was met name door het ontbreken van een herstructureringsplan meer dan twee jaar na de oprichting van Landsbankinn en één jaar na de overeenkomst met de schuldeisers van Landsbanki dat de Autoriteit twijfels had over de verenigbaarheid van de steun. |
| --- | --- |

(136)

Daarnaast is de Autoriteit van oordeel dat er enkel op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt kon worden ingenomen over de verenigbaarheid van de in het inleidingsbesluit beoordeelde maatregelen. Dat plan was echter nog niet ingediend toen de Autoriteit op 15 december 2010 de formele onderzoeksprocedure inleidde. Het was met name door het ontbreken van een herstructureringsplan meer dan twee jaar na de oprichting van Landsbankinn en één jaar na de overeenkomst met de schuldeisers van Landsbanki dat de Autoriteit twijfels had over de verenigbaarheid van de steun.

4.1.   Opmerkingen van belanghebbenden

| (137) | De Autoriteit ontving een verklaring van de schuldeisers van de oude bank waarin ze benadrukten dat ze als belanghebbenden willen worden beschouwd en waarin ze aangaven dat ze in een later stadium mogelijk nog opmerkingen zullen indienen. |
| --- | --- |

(137)

De Autoriteit ontving een verklaring van de schuldeisers van de oude bank waarin ze benadrukten dat ze als belanghebbenden willen worden beschouwd en waarin ze aangaven dat ze in een later stadium mogelijk nog opmerkingen zullen indienen.

4.2.   Opmerkingen van de IJslandse autoriteiten

| (138) | De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen om NBI (nu Landsbankinn) op te richten staatssteun inhouden. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de maatregelen echter verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van die overeenkomst aangezien ze noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming met de beginselen in de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende staatssteun en ze menen ook dat de steun noodzakelijk is en beperkt is tot het minimaal noodzakelijke bedrag. |
| --- | --- |

(138)

De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen om NBI (nu Landsbankinn) op te richten staatssteun inhouden. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de maatregelen echter verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van die overeenkomst aangezien ze noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming met de beginselen in de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende staatssteun en ze menen ook dat de steun noodzakelijk is en beperkt is tot het minimaal noodzakelijke bedrag.

| (139) | Bovendien benadrukken de IJslandse autoriteiten dat de voormalige aandeelhouders van Landsbanki al hun aandelen hebben verloren en daarvoor geen vergoeding van de staat ontvingen, en dat de steunmaatregel zodanig is opgezet dat een negatief overloopeffect op concurrenten tot een minimum wordt beperkt. |
| --- | --- |

(139)

Bovendien benadrukken de IJslandse autoriteiten dat de voormalige aandeelhouders van Landsbanki al hun aandelen hebben verloren en daarvoor geen vergoeding van de staat ontvingen, en dat de steunmaatregel zodanig is opgezet dat een negatief overloopeffect op concurrenten tot een minimum wordt beperkt.

| (140) | Wat de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn betreft, erkennen de IJslandse autoriteiten dat de verplichting van de staat om een tekort aan overgedragen activa (in vergelijking met het bedrag van overgedragen passiva) te compenseren, staatssteun inhoudt in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, hoewel ze van mening zijn dat de aard van de overeenkomst uitsluit dat dit Landsbankinn een rechtstreeks financieel voordeel oplevert. Ze geven echter toe dat de maatregel de positie van Landsbankinn zou kunnen versterken naarmate het klantenbestand uitbreidt en kansen zou kunnen bieden om de activiteiten te stroomlijnen. |
| --- | --- |

(140)

Wat de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn betreft, erkennen de IJslandse autoriteiten dat de verplichting van de staat om een tekort aan overgedragen activa (in vergelijking met het bedrag van overgedragen passiva) te compenseren, staatssteun inhoudt in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, hoewel ze van mening zijn dat de aard van de overeenkomst uitsluit dat dit Landsbankinn een rechtstreeks financieel voordeel oplevert. Ze geven echter toe dat de maatregel de positie van Landsbankinn zou kunnen versterken naarmate het klantenbestand uitbreidt en kansen zou kunnen bieden om de activiteiten te stroomlijnen.

| (141) | De IJslandse autoriteiten houden in elk geval vol dat de steun verenigbaar is met artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst. Aangezien de bijdrage van de staat enkel het verschil tussen activa en passiva dekt, dat door een onafhankelijk comité is bepaald, menen ze dat de steun beperkt is tot het noodzakelijke minimum. Daarnaast zijn ze ook van oordeel dat de steun evenredig was, aangezien Landsbankinn destijds als enige bank de activiteiten van Spkef kon overnemen en aangezien alternatieven, zoals een gedwongen fusie door de financiële toezichthouder, meer verstorend en mogelijk duurder voor de staat zouden zijn geweest. |
| --- | --- |

(141)

De IJslandse autoriteiten houden in elk geval vol dat de steun verenigbaar is met artikel 61, lid 3, onder b), van de Overeenkomst. Aangezien de bijdrage van de staat enkel het verschil tussen activa en passiva dekt, dat door een onafhankelijk comité is bepaald, menen ze dat de steun beperkt is tot het noodzakelijke minimum. Daarnaast zijn ze ook van oordeel dat de steun evenredig was, aangezien Landsbankinn destijds als enige bank de activiteiten van Spkef kon overnemen en aangezien alternatieven, zoals een gedwongen fusie door de financiële toezichthouder, meer verstorend en mogelijk duurder voor de staat zouden zijn geweest.

| (142) | De IJslandse autoriteiten zijn van mening dat de depositogarantie geen staatssteun inhoudt. |
| --- | --- |

(142)

De IJslandse autoriteiten zijn van mening dat de depositogarantie geen staatssteun inhoudt.

4.3.   Verbintenissen van de IJslandse autoriteiten

| (143) | De IJslandse autoriteiten hebben een aantal verbintenissen ingediend die nagenoeg allemaal verband houden met de mededingingsvervalsing die wordt veroorzaakt door de hier onderzochte steunmaatregelen. Deze verbintenissen zijn in de bijlage uiteengezet. |
| --- | --- |

(143)

De IJslandse autoriteiten hebben een aantal verbintenissen ingediend die nagenoeg allemaal verband houden met de mededingingsvervalsing die wordt veroorzaakt door de hier onderzochte steunmaatregelen. Deze verbintenissen zijn in de bijlage uiteengezet.

II.   BEOORDELING

1.   IS ER SPRAKE VAN STAATSSTEUN?

| (144) | In artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst is het volgende bepaald:
  „Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”. |
| --- | --- |

(144)

In artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst is het volgende bepaald:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”.

| (145) | De Autoriteit zal de volgende maatregelen (45) hieronder beoordelen:






  — | het oprichtingskapitaal dat door de IJslandse staat aan de nieuwe bank is verstrekt; |
| --- | --- | --- |

(145)

De Autoriteit zal de volgende maatregelen (45) hieronder beoordelen:

—

het oprichtingskapitaal dat door de IJslandse staat aan de nieuwe bank is verstrekt;

| — | de (aanvankelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de overheid; en het behoud van een meerderheidsdeelneming door de staat. |
| --- | --- |

—

de (aanvankelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de overheid; en het behoud van een meerderheidsdeelneming door de staat.

Naar de bovengenoemde maatregelen wordt hieronder collectief verwezen als „de kapitalisatiemaatregelen”. Daarnaast zal de Autoriteit het volgende beoordelen:

| — | de vrijwaring door de IJslandse regering van binnenlandse deposito's in alle IJslandse banken en |
| --- | --- |

—

de vrijwaring door de IJslandse regering van binnenlandse deposito's in alle IJslandse banken en

| — | de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn („de Spkef-transactie”). |
| --- | --- |

—

de overdracht van activiteiten van Spkef naar Landsbankinn („de Spkef-transactie”).

| (146) | De Autoriteit herinnert er ook aan dat de tijdelijk goedgekeurde reddingsmaatregelen voor SpSv, dat nu met Landsbankinn zal worden samengevoegd, staatssteun inhouden; de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen hangt af van het herstructureringsplan voor de samengevoegde entiteit. |
| --- | --- |

(146)

De Autoriteit herinnert er ook aan dat de tijdelijk goedgekeurde reddingsmaatregelen voor SpSv, dat nu met Landsbankinn zal worden samengevoegd, staatssteun inhouden; de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen hangt af van het herstructureringsplan voor de samengevoegde entiteit.

1.1.   Gebruik van staatsmiddelen

| (147) | Zoals de Autoriteit voorlopig al in het inleidingsbesluit concludeerde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen aan de hand van staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist zijn gefinancierd. In het geval van de Spkef-transactie nam de staat het risico op zich dat de activa van Spkef niet zouden volstaan om de overgedragen passiva (deposito's) van Spkef Spaarbank te dekken. In wezen garandeerde de staat op die manier dat hij het tekort zou opvangen, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen inhield. Zoals hierboven is vermeld, besloot de geschillencommissie onlangs dat de staat Landsbankinn 19,2 miljard ISK moest betalen. Het is derhalve duidelijk dat bij deze maatregel staatsmiddelen worden overgedragen. |
| --- | --- |

(147)

Zoals de Autoriteit voorlopig al in het inleidingsbesluit concludeerde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen aan de hand van staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist zijn gefinancierd. In het geval van de Spkef-transactie nam de staat het risico op zich dat de activa van Spkef niet zouden volstaan om de overgedragen passiva (deposito's) van Spkef Spaarbank te dekken. In wezen garandeerde de staat op die manier dat hij het tekort zou opvangen, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen inhield. Zoals hierboven is vermeld, besloot de geschillencommissie onlangs dat de staat Landsbankinn 19,2 miljard ISK moest betalen. Het is derhalve duidelijk dat bij deze maatregel staatsmiddelen worden overgedragen.

| (148) | In het geval van de depositogarantie benadrukt de Autoriteit meteen al dat haar beoordeling beperkt is tot de hierboven beschreven extra depositogarantie, die in wezen bestaat uit de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en in hun kantoren in IJsland volledig gedekt zullen zijn. |
| --- | --- |

(148)

In het geval van de depositogarantie benadrukt de Autoriteit meteen al dat haar beoordeling beperkt is tot de hierboven beschreven extra depositogarantie, die in wezen bestaat uit de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken en in hun kantoren in IJsland volledig gedekt zullen zijn.

| (149) | Deze beoordeling doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van wet nr. 98/1999 en het optreden van de IJslandse regering en het TIF tijdens de financiële crisis met de EER-wetgeving, in het bijzonder Richtlijn 94/19/EG. Over de tenuitvoerlegging van Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun inhouden, het gebruik van staatsmiddelen om aan verplichtingen onder de EER-wetgeving te voldoen doorgaans geen problemen oplevert in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Het onderhavige besluit laat deze maatregelen dan ook buiten beschouwing. |
| --- | --- |

(149)

Deze beoordeling doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van wet nr. 98/1999 en het optreden van de IJslandse regering en het TIF tijdens de financiële crisis met de EER-wetgeving, in het bijzonder Richtlijn 94/19/EG. Over de tenuitvoerlegging van Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun inhouden, het gebruik van staatsmiddelen om aan verplichtingen onder de EER-wetgeving te voldoen doorgaans geen problemen oplevert in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Het onderhavige besluit laat deze maatregelen dan ook buiten beschouwing.

| (150) | De Autoriteit stelde in het inleidingsbesluit dat ze verder zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse regering voldoende precies, definitief, onvoorwaardelijk en juridisch bindend zijn om een toezegging van staatsmiddelen in te houden (46). Terwijl ze naging of aan deze criteria was voldaan, stelde de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van overheidsmiddelen inhielden zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat zijn uiterste best heeft gedaan om de deposanten te beschermen: zo veranderde de staat niet alleen de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat niet tot het gebruik van staatsmiddelen zou leiden), maar maakte de regering ook duidelijk niet te zullen toelaten dat de deposanten verliezen zouden lijden. De algemene garantie van de regering voor alle deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken onderscheidt zich bovendien van elk ander depositogarantiestelsel op basis van besluiten van de EER, aangezien de bescherming onbeperkt is qua bedrag en de banken die van de maatregel profiteren geen enkele financiële vergoeding geven. |
| --- | --- |

(150)

De Autoriteit stelde in het inleidingsbesluit dat ze verder zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse regering voldoende precies, definitief, onvoorwaardelijk en juridisch bindend zijn om een toezegging van staatsmiddelen in te houden (46). Terwijl ze naging of aan deze criteria was voldaan, stelde de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van overheidsmiddelen inhielden zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat zijn uiterste best heeft gedaan om de deposanten te beschermen: zo veranderde de staat niet alleen de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat niet tot het gebruik van staatsmiddelen zou leiden), maar maakte de regering ook duidelijk niet te zullen toelaten dat de deposanten verliezen zouden lijden. De algemene garantie van de regering voor alle deposito's in binnenlandse commerciële en spaarbanken onderscheidt zich bovendien van elk ander depositogarantiestelsel op basis van besluiten van de EER, aangezien de bescherming onbeperkt is qua bedrag en de banken die van de maatregel profiteren geen enkele financiële vergoeding geven.

| (151) | De manier waarop de IJslandse regering haar eigen verklaring interpreteert, blijkt duidelijk uit de overheidsmaatregelen die sinds oktober 2008 in de financiële sector zijn toegepast en die werden verantwoord door de intentie deze verklaring te respecteren. Deze overheidsmaatregelen behelsden onder andere maatregelen om de deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's naar Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's naar Íslandsbanki, de overname door de CBI van de deposito's van 5 spaarbanken van Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's in Byr Spaarbank naar Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Spaarbank naar SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's in SpKef na de fusie met Landsbankinn. |
| --- | --- |

(151)

De manier waarop de IJslandse regering haar eigen verklaring interpreteert, blijkt duidelijk uit de overheidsmaatregelen die sinds oktober 2008 in de financiële sector zijn toegepast en die werden verantwoord door de intentie deze verklaring te respecteren. Deze overheidsmaatregelen behelsden onder andere maatregelen om de deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's naar Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's naar Íslandsbanki, de overname door de CBI van de deposito's van 5 spaarbanken van Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's in Byr Spaarbank naar Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Spaarbank naar SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's in SpKef na de fusie met Landsbankinn.

| (152) | De IJslandse autoriteiten hebben immers in verscheidene staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt en waarvan er enkele hierboven zijn vermeld, aangevoerd dat de respectievelijk gekozen maatregel steeds de financieel minst zware optie voor de IJslandse staat was om zijn belofte te kunnen nakomen dat de deposanten volledig zouden worden beschermd. |
| --- | --- |

(152)

De IJslandse autoriteiten hebben immers in verscheidene staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt en waarvan er enkele hierboven zijn vermeld, aangevoerd dat de respectievelijk gekozen maatregel steeds de financieel minst zware optie voor de IJslandse staat was om zijn belofte te kunnen nakomen dat de deposanten volledig zouden worden beschermd.

| (153) | In het licht van het bovenstaande meent de Autoriteit dat er een juridisch bindende, precieze, onvoorwaardelijke en definitieve maatregel is ingevoerd. Op basis daarvan concludeert de Autoriteit bijgevolg dat de verklaringen van de IJslandse staat, volgens welke deposito's volledig gegarandeerd zijn, een toezegging van staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden. |
| --- | --- |

(153)

In het licht van het bovenstaande meent de Autoriteit dat er een juridisch bindende, precieze, onvoorwaardelijke en definitieve maatregel is ingevoerd. Op basis daarvan concludeert de Autoriteit bijgevolg dat de verklaringen van de IJslandse staat, volgens welke deposito's volledig gegarandeerd zijn, een toezegging van staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden.

1.2.   Begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties

1.2.1.   Voordeel

| (154) | In de eerste plaats moeten de steunmaatregelen aan de nieuwe bank voordelen toekennen die deze vrijstellen van belastingen die de bank anders met de eigen middelen moet betalen. In overeenstemming met de voorlopige conclusie uit het inleidingsbesluit blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elke kapitalisatiemaatregel aan Landsbankinn een voordeel toekent aangezien de bank zonder overheidsmaatregel niet over het verstrekte kapitaal had beschikt. |
| --- | --- |

(154)

In de eerste plaats moeten de steunmaatregelen aan de nieuwe bank voordelen toekennen die deze vrijstellen van belastingen die de bank anders met de eigen middelen moet betalen. In overeenstemming met de voorlopige conclusie uit het inleidingsbesluit blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elke kapitalisatiemaatregel aan Landsbankinn een voordeel toekent aangezien de bank zonder overheidsmaatregel niet over het verstrekte kapitaal had beschikt.

| (155) | Om te bepalen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel inhoudt, past de Autoriteit het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie toe en gaat daarbij na of een particuliere investeerder van vergelijkbare omvang als het overheidsorgaan die in normale marktomstandigheden opereert een dergelijke investering zou hebben gedaan (47). Sinds het begin van de financiële crisis is de aanpak van zowel de Europese Commissie (in tal van zaken sinds de financiële crisis begon (48)) als de Autoriteit (49) dat herkapitalisaties van banken door de staat gelijkstaan met staatssteun, gezien de onrust en onzekerheid die de financiële markten sinds het najaar van 2008 hebben gekenmerkt. Deze algemene beschouwing geldt in het bijzonder voor de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem instortte. Bijgevolg is de Autoriteit van mening dat de kapitalisatiemaatregelen aan Landsbankinn een voordeel toekennen ondanks de eventuele overdracht van een minderheidsdeelneming naar de (grotendeels particuliere) schuldeisers. De betrokkenheid van de particuliere sector bij de kapitalisatie van Landsbankinn bestond volledig uit schuldeisers van de oude banken die daarmee uitsluitend hun verliezen trachtten te beperken (50). Gezien het hierboven beschreven mechanisme van de voorwaardelijke obligatie kan er bovendien van worden uitgegaan dat zij niet tegen dezelfde voorwaarden als de staat hebben geïnvesteerd. |
| --- | --- |

(155)

Om te bepalen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel inhoudt, past de Autoriteit het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie toe en gaat daarbij na of een particuliere investeerder van vergelijkbare omvang als het overheidsorgaan die in normale marktomstandigheden opereert een dergelijke investering zou hebben gedaan (47). Sinds het begin van de financiële crisis is de aanpak van zowel de Europese Commissie (in tal van zaken sinds de financiële crisis begon (48)) als de Autoriteit (49) dat herkapitalisaties van banken door de staat gelijkstaan met staatssteun, gezien de onrust en onzekerheid die de financiële markten sinds het najaar van 2008 hebben gekenmerkt. Deze algemene beschouwing geldt in het bijzonder voor de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem instortte. Bijgevolg is de Autoriteit van mening dat de kapitalisatiemaatregelen aan Landsbankinn een voordeel toekennen ondanks de eventuele overdracht van een minderheidsdeelneming naar de (grotendeels particuliere) schuldeisers. De betrokkenheid van de particuliere sector bij de kapitalisatie van Landsbankinn bestond volledig uit schuldeisers van de oude banken die daarmee uitsluitend hun verliezen trachtten te beperken (50). Gezien het hierboven beschreven mechanisme van de voorwaardelijke obligatie kan er bovendien van worden uitgegaan dat zij niet tegen dezelfde voorwaarden als de staat hebben geïnvesteerd.

| (156) | In verband met de Spkef-transactie merkt de Autoriteit op dat deze erop gericht was Landsbankinn uitsluitend te vergoeden ten belope van het verschil tussen de overgedragen activa en passiva. Het mechanisme om dit verschil te bepalen, waarbij een onafhankelijke geschillencommissie optrad als scheidsrechter in laatste instantie, verzekerde bovendien een hoge mate van objectiviteit in dit proces. Desondanks is het volledige risico van de activa van Spkef minder waard dan de overgedragen deposito's en kwam de verplichting om mogelijke tekorten op te vangen de staat toe. Hieruit volgt dat Landsbankinn goodwill en extra marktaandelen kon verwerven zonder enig risico te nemen. De Autoriteit besluit dat dit een voordeel inhoudt. |
| --- | --- |

(156)

In verband met de Spkef-transactie merkt de Autoriteit op dat deze erop gericht was Landsbankinn uitsluitend te vergoeden ten belope van het verschil tussen de overgedragen activa en passiva. Het mechanisme om dit verschil te bepalen, waarbij een onafhankelijke geschillencommissie optrad als scheidsrechter in laatste instantie, verzekerde bovendien een hoge mate van objectiviteit in dit proces. Desondanks is het volledige risico van de activa van Spkef minder waard dan de overgedragen deposito's en kwam de verplichting om mogelijke tekorten op te vangen de staat toe. Hieruit volgt dat Landsbankinn goodwill en extra marktaandelen kon verwerven zonder enig risico te nemen. De Autoriteit besluit dat dit een voordeel inhoudt.

| (157) | Tot slot moet de Autoriteit ook beoordelen of de extra depositogarantie een voordeel toekent aan Landsbankinn en de IJslandse banken in het algemeen. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat toen de IJslandse autoriteiten voor het eerst verklaarden dat deposito's gegarandeerd zouden worden, het niet helemaal duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou werken, met name welk effect zulke maatregel zou hebben op een failliet gaande bank. Vandaag blijkt dat zo'n bank failliet zou mogen gaan, maar dat de IJslandse staat ervoor zou zorgen — door bijvoorbeeld deposito's naar een andere bank over te dragen en het tekort aan activa te compenseren — dat deposito's volledig zouden kunnen worden betaald en dat deposanten altijd over het volledige bedrag van hun deposito's zouden kunnen beschikken. |
| --- | --- |

(157)

Tot slot moet de Autoriteit ook beoordelen of de extra depositogarantie een voordeel toekent aan Landsbankinn en de IJslandse banken in het algemeen. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat toen de IJslandse autoriteiten voor het eerst verklaarden dat deposito's gegarandeerd zouden worden, het niet helemaal duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou werken, met name welk effect zulke maatregel zou hebben op een failliet gaande bank. Vandaag blijkt dat zo'n bank failliet zou mogen gaan, maar dat de IJslandse staat ervoor zou zorgen — door bijvoorbeeld deposito's naar een andere bank over te dragen en het tekort aan activa te compenseren — dat deposito's volledig zouden kunnen worden betaald en dat deposanten altijd over het volledige bedrag van hun deposito's zouden kunnen beschikken.

| (158) | De Autoriteit beschouwt het van ondergeschikt belang op welke manier de staat aan die onbeperkte garantie op binnenlandse deposito's zou voldoen. Het enige wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt tussenbeide te komen wanneer een bank niet langer deposito's kan uitbetalen. |
| --- | --- |

(158)

De Autoriteit beschouwt het van ondergeschikt belang op welke manier de staat aan die onbeperkte garantie op binnenlandse deposito's zou voldoen. Het enige wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt tussenbeide te komen wanneer een bank niet langer deposito's kan uitbetalen.

| (159) | Volgens de Autoriteit heeft die onbeperkte garantie Landsbankinn bevoorrecht. Ten eerste omdat ze een waardevol concurrentievoordeel — een onbeperkte staatsgarantie en bijgevolg een belangrijk vangnet — inhoudt ten opzichte van andere beleggingsmogelijkheden en beleggingsondernemingen. Dit wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door een recent rapport van de minister van Economische Zaken waarin wordt gesteld: „IJslandse financiële ondernemingen werken momenteel in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie. In dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's praktisch de enige veilige optie voor IJslandse spaarders.” (51). |
| --- | --- |

(159)

Volgens de Autoriteit heeft die onbeperkte garantie Landsbankinn bevoorrecht. Ten eerste omdat ze een waardevol concurrentievoordeel — een onbeperkte staatsgarantie en bijgevolg een belangrijk vangnet — inhoudt ten opzichte van andere beleggingsmogelijkheden en beleggingsondernemingen. Dit wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door een recent rapport van de minister van Economische Zaken waarin wordt gesteld: „IJslandse financiële ondernemingen werken momenteel in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie. In dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's praktisch de enige veilige optie voor IJslandse spaarders.” (51).

| (160) | Ten tweede lijkt het duidelijk dat zich zonder de garantie gemakkelijker een stormloop op de deposito's van Landsbankinn zou hebben voorgedaan zoals bij haar voorganger gebeurd is (52). Daarom zou de bank waarschijnlijk hogere rentetarieven hebben moeten betalen (ter compensatie van het risico) om deposito's aan te trekken of gewoonweg hetzelfde volume aan deposito's te behouden. Dienovereenkomstig concludeert de Autoriteit dat de depositogarantie een voordeel voor de bank inhoudt. |
| --- | --- |

(160)

Ten tweede lijkt het duidelijk dat zich zonder de garantie gemakkelijker een stormloop op de deposito's van Landsbankinn zou hebben voorgedaan zoals bij haar voorganger gebeurd is (52). Daarom zou de bank waarschijnlijk hogere rentetarieven hebben moeten betalen (ter compensatie van het risico) om deposito's aan te trekken of gewoonweg hetzelfde volume aan deposito's te behouden. Dienovereenkomstig concludeert de Autoriteit dat de depositogarantie een voordeel voor de bank inhoudt.

1.2.2.   Selectiviteit

| (161) | Daarnaast moet de staatssteun selectief zijn in die zin dat hij „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen en de Spkef-transactie zijn selectief want ze begunstigen enkel Landsbankinn. |
| --- | --- |

(161)

Daarnaast moet de staatssteun selectief zijn in die zin dat hij „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen en de Spkef-transactie zijn selectief want ze begunstigen enkel Landsbankinn.

| (162) | Aangezien staatssteun zelfs selectief kan zijn in situaties waarbij een of meer sectoren van de economie wel en andere niet worden begunstigd, beschouwt de Autoriteit de staatsgarantie op deposito's die de hele IJslandse banksector begunstigt bovendien in haar geheel als selectief. Deze conclusie vloeit ook voort uit de bovenstaande beschouwingen dat banken bevoordeeld worden ten opzichte van andere ondernemingen die spaar- en beleggingsdiensten aanbieden. |
| --- | --- |

(162)

Aangezien staatssteun zelfs selectief kan zijn in situaties waarbij een of meer sectoren van de economie wel en andere niet worden begunstigd, beschouwt de Autoriteit de staatsgarantie op deposito's die de hele IJslandse banksector begunstigt bovendien in haar geheel als selectief. Deze conclusie vloeit ook voort uit de bovenstaande beschouwingen dat banken bevoordeeld worden ten opzichte van andere ondernemingen die spaar- en beleggingsdiensten aanbieden.

1.3.   Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de partijen

| (163) | De maatregelen versterken de positie van Landsbankinn ten opzichte van concurrenten (of mogelijke concurrenten) in IJsland en andere EER-staten. Landsbankinn is een onderneming die, zoals hierboven is beschreven, actief is op financiële markten die in de EER voor internationale concurrentie opengesteld zijn. Hoewel de IJslandse financiële markten momenteel, met name door de kapitaalcontroles, tamelijk geïsoleerd staan, komt grensoverschrijdende handel nog steeds voor of is dit nog steeds mogelijk. Bovendien zal de handel waarschijnlijk weer toenemen zodra de kapitaalcontroles zijn opgeheven. Alle aan beoordeling onderworpen maatregelen moeten bijgevolg worden beschouwd als een verstoring van de mededinging en een beïnvloeding van de handel tussen de partijen van de EER-overeenkomst (53). |
| --- | --- |

(163)

De maatregelen versterken de positie van Landsbankinn ten opzichte van concurrenten (of mogelijke concurrenten) in IJsland en andere EER-staten. Landsbankinn is een onderneming die, zoals hierboven is beschreven, actief is op financiële markten die in de EER voor internationale concurrentie opengesteld zijn. Hoewel de IJslandse financiële markten momenteel, met name door de kapitaalcontroles, tamelijk geïsoleerd staan, komt grensoverschrijdende handel nog steeds voor of is dit nog steeds mogelijk. Bovendien zal de handel waarschijnlijk weer toenemen zodra de kapitaalcontroles zijn opgeheven. Alle aan beoordeling onderworpen maatregelen moeten bijgevolg worden beschouwd als een verstoring van de mededinging en een beïnvloeding van de handel tussen de partijen van de EER-overeenkomst (53).

1.4.   Conclusie

| (164) | De Autoriteit komt derhalve tot de conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om kapitaal te verschaffen aan de nieuwe bank, evenals de depositogarantie en de Spkef-transactie staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De Autoriteit wijst erop dat ze tot dezelfde conclusie kwam in geval van de kapitalisatiemaatregelen die in de besluiten ten aanzien van spaarbanken aan SpSv werden toegekend. |
| --- | --- |

(164)

De Autoriteit komt derhalve tot de conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om kapitaal te verschaffen aan de nieuwe bank, evenals de depositogarantie en de Spkef-transactie staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De Autoriteit wijst erop dat ze tot dezelfde conclusie kwam in geval van de kapitalisatiemaatregelen die in de besluiten ten aanzien van spaarbanken aan SpSv werden toegekend.

2.   PROCEDURELE VEREISTEN

| (165) | Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 van de Toezichtovereenkomst „wordt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht om haar opmerkingen te kunnen maken [...]. De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat de procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”. |
| --- | --- |

(165)

Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3 van de Toezichtovereenkomst „wordt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht om haar opmerkingen te kunnen maken [...]. De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat de procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”.

| (166) | De IJslandse autoriteiten hebben de in het inleidingsbesluit vermelde steunmaatregelen niet vóór hun tenuitvoerlegging bij de Autoriteit aangemeld. Hetzelfde geldt voor de Spkef-transactie. De Autoriteit besluit bijgevolg dat de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan hun verplichtingen overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3. De toekenning van die steunmaatregelen was dus onwettig. |
| --- | --- |

(166)

De IJslandse autoriteiten hebben de in het inleidingsbesluit vermelde steunmaatregelen niet vóór hun tenuitvoerlegging bij de Autoriteit aangemeld. Hetzelfde geldt voor de Spkef-transactie. De Autoriteit besluit bijgevolg dat de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan hun verplichtingen overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3. De toekenning van die steunmaatregelen was dus onwettig.

3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (167) | Vooraf wijst de Autoriteit erop dat hoewel Landsbankinn een nieuwe juridische entiteit is die in 2008 werd opgericht, ze op het vlak van binnenlandse activiteiten uiteraard de economische opvolger van Landsbanki is, in de zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen de twee entiteiten. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien verklaard dat de gelijkenissen tussen de naam van de oude en de nieuwe bank bedoeld zijn om Landsbankinn te laten profiteren van de goodwill die in IJsland nog steeds met de naam „Landsbanki” wordt geassocieerd. Aangezien Landsbankinn die economische activiteiten vanaf het najaar van 2008 niet zonder steun had kunnen voortzetten, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(167)

Vooraf wijst de Autoriteit erop dat hoewel Landsbankinn een nieuwe juridische entiteit is die in 2008 werd opgericht, ze op het vlak van binnenlandse activiteiten uiteraard de economische opvolger van Landsbanki is, in de zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen de twee entiteiten. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien verklaard dat de gelijkenissen tussen de naam van de oude en de nieuwe bank bedoeld zijn om Landsbankinn te laten profiteren van de goodwill die in IJsland nog steeds met de naam „Landsbanki” wordt geassocieerd. Aangezien Landsbankinn die economische activiteiten vanaf het najaar van 2008 niet zonder steun had kunnen voortzetten, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden.

| (168) | Bovendien zijn de onderzochte maatregelen zowel reddings- als herstructureringsmaatregelen. Zoals al in het inleidingsbesluit is vermeld, zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk als verenigbare reddingssteun hebben goedgekeurd indien deze vóór hun tenuitvoerlegging waren aangemeld. Nadien zou de Autoriteit dan op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt hebben ingenomen. Aangezien zij echter niet tijdig werden aangemeld, leidde de Autoriteit de formele onderzoeksprocedure in en verzocht zij de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in te dienen. Zoals hierboven is aangegeven, hangt de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen af van het feit of het herstructureringsplan beantwoordt aan de criteria van de toepasselijke richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(168)

Bovendien zijn de onderzochte maatregelen zowel reddings- als herstructureringsmaatregelen. Zoals al in het inleidingsbesluit is vermeld, zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk als verenigbare reddingssteun hebben goedgekeurd indien deze vóór hun tenuitvoerlegging waren aangemeld. Nadien zou de Autoriteit dan op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt hebben ingenomen. Aangezien zij echter niet tijdig werden aangemeld, leidde de Autoriteit de formele onderzoeksprocedure in en verzocht zij de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in te dienen. Zoals hierboven is aangegeven, hangt de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen af van het feit of het herstructureringsplan beantwoordt aan de criteria van de toepasselijke richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden.

3.1.   Rechtsgrondslag voor de beoordeling van de verenigbaarheid: artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst en de herstructureringsrichtsnoeren van de Autoriteit

| (169) | Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden zoals Landsbankinn doorgaans in het kader van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst wordt beoordeeld, is staatssteun krachtens artikel 61, lid 3, onder b), toegestaan om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of van een EVA-staat op te heffen”. Zoals paragraaf 8 van de bancaire richtsnoeren (54) bepaalt, herbevestigt de Autoriteit dat, overeenkomstig de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst een restrictieve interpretatie vergt van wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(169)

Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden zoals Landsbankinn doorgaans in het kader van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst wordt beoordeeld, is staatssteun krachtens artikel 61, lid 3, onder b), toegestaan om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of van een EVA-staat op te heffen”. Zoals paragraaf 8 van de bancaire richtsnoeren (54) bepaalt, herbevestigt de Autoriteit dat, overeenkomstig de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst een restrictieve interpretatie vergt van wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd.

| (170) | Zoals hierboven in detail is beschreven, hebben de IJslandse autoriteiten verklaard dat het financiële stelsel van IJsland in oktober 2008 in een systeemcrisis belandde die binnen een tijdspanne van enkele dagen tot de instorting van de grote banken en spaarbanken leidde. Het gecombineerde marktaandeel van de ingestorte financiële instellingen bedroeg in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. De moeilijkheden gingen gepaard met een breuk in het vertrouwen in de nationale munt. De reële economie van IJsland leed zwaar onder de financiële crisis. Hoewel er sinds het begin van de crisis meer dan drie jaar zijn voorbijgegaan, is het financiële stelsel van IJsland nog steeds kwetsbaar. Ook al is de situatie sinds 2008 aanzienlijk verbeterd, toch is het duidelijk dat de maatregelen destijds bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. |
| --- | --- |

(170)

Zoals hierboven in detail is beschreven, hebben de IJslandse autoriteiten verklaard dat het financiële stelsel van IJsland in oktober 2008 in een systeemcrisis belandde die binnen een tijdspanne van enkele dagen tot de instorting van de grote banken en spaarbanken leidde. Het gecombineerde marktaandeel van de ingestorte financiële instellingen bedroeg in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. De moeilijkheden gingen gepaard met een breuk in het vertrouwen in de nationale munt. De reële economie van IJsland leed zwaar onder de financiële crisis. Hoewel er sinds het begin van de crisis meer dan drie jaar zijn voorbijgegaan, is het financiële stelsel van IJsland nog steeds kwetsbaar. Ook al is de situatie sinds 2008 aanzienlijk verbeterd, toch is het duidelijk dat de maatregelen destijds bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen.

| (171) | Bijgevolg wordt in dit geval artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst van toepassing geacht. |
| --- | --- |

(171)

Bijgevolg wordt in dit geval artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst van toepassing geacht.

Toepassing van de herstructureringsmededeling

| (172) | De richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (55) („de herstructureringsrichtsnoeren”) bepalen de staatssteunregels die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren dient de herstructurering van een financiële instelling, wil deze met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst verenigbaar zijn, in het kader van de huidige financiële crisis:






  i) | tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank te leiden; |
| --- | --- | --- |

(172)

De richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (55) („de herstructureringsrichtsnoeren”) bepalen de staatssteunregels die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren dient de herstructurering van een financiële instelling, wil deze met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst verenigbaar zijn, in het kader van de huidige financiële crisis:

i)

tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank te leiden;

| ii) | een eigen bijdrage van de begunstigde onderneming te omvatten (lastenverdeling); |
| --- | --- |

ii)

een eigen bijdrage van de begunstigde onderneming te omvatten (lastenverdeling);

| iii) | voldoende maatregelen ter beperking van de verstoring van de mededinging te bevatten. |
| --- | --- |

iii)

voldoende maatregelen ter beperking van de verstoring van de mededinging te bevatten.

| (173) | De Autoriteit zal hieronder bijgevolg op basis van het voor Landsbankinn ingediende herstructureringsplan beoordelen of aan deze criteria is beantwoord en of de bovengenoemde steunmaatregelen verenigbare herstructureringssteun uitmaken. |
| --- | --- |

(173)

De Autoriteit zal hieronder bijgevolg op basis van het voor Landsbankinn ingediende herstructureringsplan beoordelen of aan deze criteria is beantwoord en of de bovengenoemde steunmaatregelen verenigbare herstructureringssteun uitmaken.

3.2.   Herstel van de levensvatbaarheid

| (174) | Het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de begunstigde van herstructureringssteun is het belangrijkste doel van dergelijke steun. De beoordeling of de herstructureringssteun dit zal bereiken, is bijgevolg een belangrijk aspect om de verenigbaarheid ervan te bepalen. |
| --- | --- |

(174)

Het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de begunstigde van herstructureringssteun is het belangrijkste doel van dergelijke steun. De beoordeling of de herstructureringssteun dit zal bereiken, is bijgevolg een belangrijk aspect om de verenigbaarheid ervan te bepalen.

| (175) | Zoals hierboven is aangegeven, is het door de onrust in de IJslandse economie in de nasleep van het najaar van 2008, door de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, door de ontwikkeling van de regelgeving en macro-economische vooruitzichten die enigszins onzeker blijven, een grote uitdaging om een bank rendabel te laten werken en de levensvatbaarheid ervan te verzekeren. De Autoriteit benadrukt meteen dat deze beschouwing in de onderstaande beoordeling in aanmerking moet worden genomen. |
| --- | --- |

(175)

Zoals hierboven is aangegeven, is het door de onrust in de IJslandse economie in de nasleep van het najaar van 2008, door de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, door de ontwikkeling van de regelgeving en macro-economische vooruitzichten die enigszins onzeker blijven, een grote uitdaging om een bank rendabel te laten werken en de levensvatbaarheid ervan te verzekeren. De Autoriteit benadrukt meteen dat deze beschouwing in de onderstaande beoordeling in aanmerking moet worden genomen.

| (176) | Onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat de EER-staat een uitvoerig en gedetailleerd herstructureringsplan moet verstrekken dat alle informatie over het bedrijfsmodel bevat en dat de langdurige levensvatbaarheid van de bank herstelt. Paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren vereist dat het herstructureringsplan de oorzaken voor de moeilijkheden van de bank en de eigen zwaktes van de bank vermeldt en toelicht hoe de voorgestelde herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank verhelpen. |
| --- | --- |

(176)

Onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat de EER-staat een uitvoerig en gedetailleerd herstructureringsplan moet verstrekken dat alle informatie over het bedrijfsmodel bevat en dat de langdurige levensvatbaarheid van de bank herstelt. Paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren vereist dat het herstructureringsplan de oorzaken voor de moeilijkheden van de bank en de eigen zwaktes van de bank vermeldt en toelicht hoe de voorgestelde herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank verhelpen.

| (177) | Zoals hierboven is beschreven zijn de oorzaken voor de moeilijkheden van Landsbanki zowel in het herstructureringsplan als in het rapport van de speciale onderzoekscommissie uiteengezet. Enkele van de belangrijkste door de bank aangewezen oorzaken hiervoor zijn een slecht risicobeheer, overdreven risicobereidheid, de ongewoon nauwe band tussen eigenaren en de grootste leners, een te grote groei op te korte tijd, het gebrek aan ervaring op internationale markten, soepele regels voor kredietverstrekking, het gebrek aan interne inspecties en controles, en een gebrekkige bedrijfscultuur en -strategie. De bank was ook grotendeels afhankelijk van kortlopende wholesalefinanciering en moest daarom een groot aantal deposito's in het buitenland verwerven om haar activiteiten te kunnen financieren. Dit verergerde alleen maar de reeds bestaande onevenwichtigheden tussen valuta's. |
| --- | --- |

(177)

Zoals hierboven is beschreven zijn de oorzaken voor de moeilijkheden van Landsbanki zowel in het herstructureringsplan als in het rapport van de speciale onderzoekscommissie uiteengezet. Enkele van de belangrijkste door de bank aangewezen oorzaken hiervoor zijn een slecht risicobeheer, overdreven risicobereidheid, de ongewoon nauwe band tussen eigenaren en de grootste leners, een te grote groei op te korte tijd, het gebrek aan ervaring op internationale markten, soepele regels voor kredietverstrekking, het gebrek aan interne inspecties en controles, en een gebrekkige bedrijfscultuur en -strategie. De bank was ook grotendeels afhankelijk van kortlopende wholesalefinanciering en moest daarom een groot aantal deposito's in het buitenland verwerven om haar activiteiten te kunnen financieren. Dit verergerde alleen maar de reeds bestaande onevenwichtigheden tussen valuta's.

Regelgevende maatregelen tot levensvatbaarheid

| (178) | De Autoriteit is van mening dat het faillissement van Landsbanki, en de instorting van de IJslandse financiële sector, ook werd veroorzaakt door een aantal voor IJsland specifieke factoren die verband houden met de kleine omvang van het land en de tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht die door de speciale onderzoekscommissie zijn aangehaald. Bijgevolg hangt de langdurige levensvatbaarheid van Landsbankinn, net als die van elke andere IJslandse bank, ook af van het feit of die tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht zullen zijn verholpen. |
| --- | --- |

(178)

De Autoriteit is van mening dat het faillissement van Landsbanki, en de instorting van de IJslandse financiële sector, ook werd veroorzaakt door een aantal voor IJsland specifieke factoren die verband houden met de kleine omvang van het land en de tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht die door de speciale onderzoekscommissie zijn aangehaald. Bijgevolg hangt de langdurige levensvatbaarheid van Landsbankinn, net als die van elke andere IJslandse bank, ook af van het feit of die tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht zullen zijn verholpen.

| (179) | In dit opzicht vindt de Autoriteit het een positief element dat de IJslandse autoriteiten wijzigingen in het toezicht- en regelgevingskader hebben aangebracht (zie bijlage). |
| --- | --- |

(179)

In dit opzicht vindt de Autoriteit het een positief element dat de IJslandse autoriteiten wijzigingen in het toezicht- en regelgevingskader hebben aangebracht (zie bijlage).

| (180) | Ten eerste zijn de bevoegdheden van de financiële toezichthouder uitgebreid, onder meer met nieuwe verantwoordelijkheden ten aanzien van grote eenmalige blootstellingen en de daarmee verbonden risico's. Op die manier wordt volgens de Autoriteit een van de factoren aangepakt die tot de financiële instorting hebben geleid. |
| --- | --- |

(180)

Ten eerste zijn de bevoegdheden van de financiële toezichthouder uitgebreid, onder meer met nieuwe verantwoordelijkheden ten aanzien van grote eenmalige blootstellingen en de daarmee verbonden risico's. Op die manier wordt volgens de Autoriteit een van de factoren aangepakt die tot de financiële instorting hebben geleid.

| (181) | Ten tweede zijn de tijdelijk hoge eisen inzake de kapitaalratio en een aantal bepalingen inzake zekerheidstelling, in het bijzonder het verbod op kredietverlening met eigen aandelen als onderpand, erop gericht te voorkomen dat IJslandse banken opnieuw op basis van een zwakke kapitaalpositie opereren. De Autoriteit meent dat deze maatregelen zullen bijdragen tot de schokbestendigheid van de IJslandse banken. |
| --- | --- |

(181)

Ten tweede zijn de tijdelijk hoge eisen inzake de kapitaalratio en een aantal bepalingen inzake zekerheidstelling, in het bijzonder het verbod op kredietverlening met eigen aandelen als onderpand, erop gericht te voorkomen dat IJslandse banken opnieuw op basis van een zwakke kapitaalpositie opereren. De Autoriteit meent dat deze maatregelen zullen bijdragen tot de schokbestendigheid van de IJslandse banken.

| (182) | Ten derde is een aantal maatregelen ingevoerd met betrekking tot de bekwaamheid en bezoldiging van directeurs en bestuurders. Bovendien is de kredietverlening aan verbonden partijen (zoals eigenaren) aan striktere regels onderworpen en kan de financiële toezichthouder een bank voortaan verbieden om bepaalde activiteiten uit te oefenen. Daarnaast zijn de externe en interne boekhoudregels aangepast; zo is de duur waarin een externe boekhouder voor eenzelfde bank kan werken ingekort. De Autoriteit vindt het positief dat deze maatregelen erop gericht zijn een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen wat eigenaren en leidinggevenden van de bank betreft. Bovendien breiden de maatregelen ook de externe risicomonitoring uit, waardoor de bedreiging van de levensvatbaarheid van de banken wordt verminderd. |
| --- | --- |

(182)

Ten derde is een aantal maatregelen ingevoerd met betrekking tot de bekwaamheid en bezoldiging van directeurs en bestuurders. Bovendien is de kredietverlening aan verbonden partijen (zoals eigenaren) aan striktere regels onderworpen en kan de financiële toezichthouder een bank voortaan verbieden om bepaalde activiteiten uit te oefenen. Daarnaast zijn de externe en interne boekhoudregels aangepast; zo is de duur waarin een externe boekhouder voor eenzelfde bank kan werken ingekort. De Autoriteit vindt het positief dat deze maatregelen erop gericht zijn een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen wat eigenaren en leidinggevenden van de bank betreft. Bovendien breiden de maatregelen ook de externe risicomonitoring uit, waardoor de bedreiging van de levensvatbaarheid van de banken wordt verminderd.

| (183) | Ten vierde is, volgens de IJslandse autoriteiten, de reeds genoemde mogelijkheid voor de financiële toezichthouder om de activiteiten van een bank te beperken ook ingegeven door het op grote schaal aanvaarden van deposito's door de IJslandse commerciële banken vóór de crisis. Daarnaast lijken volgens de Autoriteit de nieuwe regels inzake liquiditeit en valuta-evenwicht (56) de mogelijkheid van de banken om onevenredig grote volumes aan vreemde valuta's aan te trekken enigszins te beperken, aangezien hierdoor de activiteiten van de bank nog kwetsbaarder en gevoeliger voor risico's op het vlak van valutatransacties en liquiditeit zouden worden. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten dit aspect van een gebrekkige regelgeving hebben aangepakt. |
| --- | --- |

(183)

Ten vierde is, volgens de IJslandse autoriteiten, de reeds genoemde mogelijkheid voor de financiële toezichthouder om de activiteiten van een bank te beperken ook ingegeven door het op grote schaal aanvaarden van deposito's door de IJslandse commerciële banken vóór de crisis. Daarnaast lijken volgens de Autoriteit de nieuwe regels inzake liquiditeit en valuta-evenwicht (56) de mogelijkheid van de banken om onevenredig grote volumes aan vreemde valuta's aan te trekken enigszins te beperken, aangezien hierdoor de activiteiten van de bank nog kwetsbaarder en gevoeliger voor risico's op het vlak van valutatransacties en liquiditeit zouden worden. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten dit aspect van een gebrekkige regelgeving hebben aangepakt.

Herstructureringsplan van Landsbankinn

| (184) | Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op bankniveau is Landsbankinn in wezen teruggekeerd naar een traditioneler bankmodel dat zich vooral op haar belangrijkste sterke punt richt, namelijk binnenlandse bankdiensten ten aanzien van particulieren en ondernemingen, die voornamelijk door binnenlandse klantendeposito's zullen worden gefinancierd. |
| --- | --- |

(184)

Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op bankniveau is Landsbankinn in wezen teruggekeerd naar een traditioneler bankmodel dat zich vooral op haar belangrijkste sterke punt richt, namelijk binnenlandse bankdiensten ten aanzien van particulieren en ondernemingen, die voornamelijk door binnenlandse klantendeposito's zullen worden gefinancierd.

| (185) | Zoals hierboven is aangehaald, heeft Landsbankinn sinds haar oprichting een beduidend lagere schuldhefboom dan haar voorganger. Aangezien de meeste wholesaleschulden tot de boedel van Landsbanki zijn blijven behoren, zal de bank volgens het herstructureringsplan geen beroep hoeven te doen op herfinanciering door de uitgifte van ongedekte obligaties op internationale markten, hetgeen in het huidige klimaat allicht een probleem zou zijn geweest. |
| --- | --- |

(185)

Zoals hierboven is aangehaald, heeft Landsbankinn sinds haar oprichting een beduidend lagere schuldhefboom dan haar voorganger. Aangezien de meeste wholesaleschulden tot de boedel van Landsbanki zijn blijven behoren, zal de bank volgens het herstructureringsplan geen beroep hoeven te doen op herfinanciering door de uitgifte van ongedekte obligaties op internationale markten, hetgeen in het huidige klimaat allicht een probleem zou zijn geweest.

| (186) | Een van de belangrijkste redenen voor de ondergang van Landsbanki was immers dat de bank zich voor herfinanciering op wholesalemarkten en later op buitenlandse deposito's verliet. Anderzijds is de financiering van Landsbankinn tot dusver grotendeels op deposito's en eigen middelen gebaseerd (meer dan 70 %). Het herstructureringsplan voorziet bovendien in een lichte stijging van het belang van deposito's in de totale passiva. Uit het herstructureringsplan blijkt dat er in de loop van de herstructureringsperiode geen behoefte zal zijn aan een omvangrijke herfinanciering [...], en de Autoriteit vindt het positief dat een succesvolle terugkeer op de internationale markten voor ongedekte schulden en de minder riskante uitgifte van gedekte obligaties geen deel uitmaken van de veronderstellingen waarop de financieringsprognose is gebaseerd. |
| --- | --- |

(186)

Een van de belangrijkste redenen voor de ondergang van Landsbanki was immers dat de bank zich voor herfinanciering op wholesalemarkten en later op buitenlandse deposito's verliet. Anderzijds is de financiering van Landsbankinn tot dusver grotendeels op deposito's en eigen middelen gebaseerd (meer dan 70 %). Het herstructureringsplan voorziet bovendien in een lichte stijging van het belang van deposito's in de totale passiva. Uit het herstructureringsplan blijkt dat er in de loop van de herstructureringsperiode geen behoefte zal zijn aan een omvangrijke herfinanciering [...], en de Autoriteit vindt het positief dat een succesvolle terugkeer op de internationale markten voor ongedekte schulden en de minder riskante uitgifte van gedekte obligaties geen deel uitmaken van de veronderstellingen waarop de financieringsprognose is gebaseerd.

| (187) | Wat de bovengenoemde mogelijke succesvolle uitgifte van ongedekte obligaties betreft, meent de bank dat de momenteel beperkte aantrekkingskracht van dergelijke schulden op beleggers kan toenemen zodra de onbeperkte depositogarantie, en met name de aan deposito's gegeven prioriteit, wordt opgeheven, aangezien deze momenteel de aantrekkingskracht van andere schuldinstrumenten doet afnemen. |
| --- | --- |

(187)

Wat de bovengenoemde mogelijke succesvolle uitgifte van ongedekte obligaties betreft, meent de bank dat de momenteel beperkte aantrekkingskracht van dergelijke schulden op beleggers kan toenemen zodra de onbeperkte depositogarantie, en met name de aan deposito's gegeven prioriteit, wordt opgeheven, aangezien deze momenteel de aantrekkingskracht van andere schuldinstrumenten doet afnemen.

| (188) | Op basis van de door de IJslandse autoriteiten gepresenteerde feiten oordeelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank tot het einde van de herstructureringsperiode gezond lijkt. Gezien de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en gezien de onzekere toekomstige ontwikkeling van de markten voor (overheids)obligaties kan de Autoriteit echter niet concluderen dat de financieringsstrategie van Landsbankinn op lange termijn de verwachte resultaten zal opleveren. De stabiliteit van de financieringsvooruitzichten, in het bijzonder de grote afhankelijkheid van deposito's en eigen vermogen tijdens de herstructureringsperiode, en het grote aandeel van dit soort schuld op de balans in aanmerking genomen, erkent de Autoriteit wel dat lichte wijzigingen in de financieringsstrategie de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen. |
| --- | --- |

(188)

Op basis van de door de IJslandse autoriteiten gepresenteerde feiten oordeelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank tot het einde van de herstructureringsperiode gezond lijkt. Gezien de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en gezien de onzekere toekomstige ontwikkeling van de markten voor (overheids)obligaties kan de Autoriteit echter niet concluderen dat de financieringsstrategie van Landsbankinn op lange termijn de verwachte resultaten zal opleveren. De stabiliteit van de financieringsvooruitzichten, in het bijzonder de grote afhankelijkheid van deposito's en eigen vermogen tijdens de herstructureringsperiode, en het grote aandeel van dit soort schuld op de balans in aanmerking genomen, erkent de Autoriteit wel dat lichte wijzigingen in de financieringsstrategie de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.

| (189) | Wat de actiefzijde van de balans betreft, bleven de meeste riskante internationale activa ook eigendom van Landsbanki. Bijgevolg is de balans met 75 % geslonken. Een belangrijke zwakte van het bedrijfsmodel van Landsbanki — het vertrouwen in riskante internationale activa, en in het bijzonder de grote afhankelijkheid van winst uit activiteiten op het gebied van investment banking (43 % van de winst vóór de crisis) zonder gepaste risicobeoordeling en met beperkte marktkennis — is op die manier verholpen. De Autoriteit stelt het op prijs dat de bank zich overeenkomstig het herstructureringsplan in de toekomst niet meer met gelijkaardige activiteiten zal inlaten, maar zich eerder op de traditionele kernactiviteiten zal richten. |
| --- | --- |

(189)

Wat de actiefzijde van de balans betreft, bleven de meeste riskante internationale activa ook eigendom van Landsbanki. Bijgevolg is de balans met 75 % geslonken. Een belangrijke zwakte van het bedrijfsmodel van Landsbanki — het vertrouwen in riskante internationale activa, en in het bijzonder de grote afhankelijkheid van winst uit activiteiten op het gebied van investment banking (43 % van de winst vóór de crisis) zonder gepaste risicobeoordeling en met beperkte marktkennis — is op die manier verholpen. De Autoriteit stelt het op prijs dat de bank zich overeenkomstig het herstructureringsplan in de toekomst niet meer met gelijkaardige activiteiten zal inlaten, maar zich eerder op de traditionele kernactiviteiten zal richten.

| (190) | Uiteraard is de bank sinds haar oprichting gegroeid, met name door de hierboven beschreven verwerving van Spkef en SpSv. Dit heeft volgens het herstructureringsplan echter geen grote impact op het bedrijfsmodel van Landsbankinn, aangezien SpKef en SpSv hoofdzakelijk over binnenlandse activa beschikten met vergelijkbare kenmerken als die in de portefeuille van Landsbankinn. De Autoriteit is in ieder geval van mening dat de geplande afstotingen (zie hieronder) ertoe zullen bijdragen dat Landsbankinn zich op haar kernactiviteiten kan toespitsen. De geplande sluiting van [...] kantoren tijdens de herstructureringsperiode zal Landsbankinn in staat stellen een grotere efficiëntie te bereiken. |
| --- | --- |

(190)

Uiteraard is de bank sinds haar oprichting gegroeid, met name door de hierboven beschreven verwerving van Spkef en SpSv. Dit heeft volgens het herstructureringsplan echter geen grote impact op het bedrijfsmodel van Landsbankinn, aangezien SpKef en SpSv hoofdzakelijk over binnenlandse activa beschikten met vergelijkbare kenmerken als die in de portefeuille van Landsbankinn. De Autoriteit is in ieder geval van mening dat de geplande afstotingen (zie hieronder) ertoe zullen bijdragen dat Landsbankinn zich op haar kernactiviteiten kan toespitsen. De geplande sluiting van [...] kantoren tijdens de herstructureringsperiode zal Landsbankinn in staat stellen een grotere efficiëntie te bereiken.

| (191) | Een belangrijke uitdaging voor de bank blijft de herstructurering van de leningen die van Landsbanki werden overgedragen. In dit opzicht vindt de Autoriteit het positief dat dit herstructureringsproces voor de bank een prioriteit is, wat blijkt uit de vele algemene en klantspecifieke voorstellen die de bank intussen aan klanten met te hoge schulden heeft gedaan. De bank richtte ook een herstructureringsdivisie met voldoende personeel op. Hoewel het proces niet zo snel vordert als aanvankelijk gepland, is er toch al veel verwezenlijkt. Zo had tegen 30 maart 2012 75 % van de totale te herstructureren schuld een of andere vorm van schuldaanpassing ondergaan. Bovendien blijkt uit de cijfers van de IJslandse autoriteiten dat de grote meerderheid van die klanten na de herstructurering haar schulden kon aflossen. |
| --- | --- |

(191)

Een belangrijke uitdaging voor de bank blijft de herstructurering van de leningen die van Landsbanki werden overgedragen. In dit opzicht vindt de Autoriteit het positief dat dit herstructureringsproces voor de bank een prioriteit is, wat blijkt uit de vele algemene en klantspecifieke voorstellen die de bank intussen aan klanten met te hoge schulden heeft gedaan. De bank richtte ook een herstructureringsdivisie met voldoende personeel op. Hoewel het proces niet zo snel vordert als aanvankelijk gepland, is er toch al veel verwezenlijkt. Zo had tegen 30 maart 2012 75 % van de totale te herstructureren schuld een of andere vorm van schuldaanpassing ondergaan. Bovendien blijkt uit de cijfers van de IJslandse autoriteiten dat de grote meerderheid van die klanten na de herstructurering haar schulden kon aflossen.

| (192) | Volgens de Autoriteit bewijst dit dat de herstructureringsmethoden van Landsbankinn solide zijn en dat de herstructurering van de kredietportefeuille wel degelijk een prioriteit is voor de bank. Op basis van de vooruitgang tot dusver lijkt het bovendien realistisch dat de bank tegen eind 2012 92 % van de herstructurering (uitgaande van het totale kredietvolume) zoals vooropgesteld zal voltooien. |
| --- | --- |

(192)

Volgens de Autoriteit bewijst dit dat de herstructureringsmethoden van Landsbankinn solide zijn en dat de herstructurering van de kredietportefeuille wel degelijk een prioriteit is voor de bank. Op basis van de vooruitgang tot dusver lijkt het bovendien realistisch dat de bank tegen eind 2012 92 % van de herstructurering (uitgaande van het totale kredietvolume) zoals vooropgesteld zal voltooien.

| (193) | De Autoriteit vindt het ook positief dat het herstructureringsplan enkel een toename met [...] % van het aantal kredieten aan klanten in de herstructureringsperiode voorspelt. Dit lijkt haalbaar in het huidige economische klimaat. Zij is ook van mening dat het afgenomen belang van eigen vermogen en eigenvermogensinstrumenten, en in het bijzonder de geplande verkoop van [...] (zie bijlage), het risico van de activaportefeuille van Landsbankinn verder zal verkleinen. |
| --- | --- |

(193)

De Autoriteit vindt het ook positief dat het herstructureringsplan enkel een toename met [...] % van het aantal kredieten aan klanten in de herstructureringsperiode voorspelt. Dit lijkt haalbaar in het huidige economische klimaat. Zij is ook van mening dat het afgenomen belang van eigen vermogen en eigenvermogensinstrumenten, en in het bijzonder de geplande verkoop van [...] (zie bijlage), het risico van de activaportefeuille van Landsbankinn verder zal verkleinen.

| (194) | Tenzij er zich in de macro-economische omgeving in IJsland of elders onverwachte ontwikkelingen zouden voordoen, lijkt dit erop te wijzen dat Landsbankinn uiterlijk op het einde van de herstructureringsperiode over een relatief gezonde balans en goed presterende kredietportefeuilles zal beschikken. |
| --- | --- |

(194)

Tenzij er zich in de macro-economische omgeving in IJsland of elders onverwachte ontwikkelingen zouden voordoen, lijkt dit erop te wijzen dat Landsbankinn uiterlijk op het einde van de herstructureringsperiode over een relatief gezonde balans en goed presterende kredietportefeuilles zal beschikken.

| (195) | Zoals hierboven is aangehaald, was de zwakke kapitalisatie van Landsbanki een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Het herstructureringsplan van Landsbankinn voorspelt dat de bank tijdens de herstructureringsperiode ver boven de minimale kapitaalratio van 16 % zal blijven. Deze ratio ligt ook ver boven de toekomstige Basel III-minimumvereiste van 10,5 %. Zelfs in de voldoende zware stresstests die Landsbankinn uitvoerde en die in de lijn liggen van de door de herstructureringsrichtsnoeren vereiste „samenloop van stress-events en een aanhoudende wereldwijde recessie” (zie paragraaf 13), zou de kapitaalratio niet onder deze hoge referentiewaarde zakken. De Autoriteit vindt het verstandig en geruststellend dat Landsbankinn zelfs in de stresssituatie met de grootste impact op de kapitaalbasis van de bank — in wezen een uiteenvallen van de eurozone — over [...] % extra kapitaal zou beschikken, waardoor de bank in een bedrijfsomgeving zoals hierboven is beschreven een voldoende grote buffer heeft om onverwachte tegenslagen te verwerken. |
| --- | --- |

(195)

Zoals hierboven is aangehaald, was de zwakke kapitalisatie van Landsbanki een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Het herstructureringsplan van Landsbankinn voorspelt dat de bank tijdens de herstructureringsperiode ver boven de minimale kapitaalratio van 16 % zal blijven. Deze ratio ligt ook ver boven de toekomstige Basel III-minimumvereiste van 10,5 %. Zelfs in de voldoende zware stresstests die Landsbankinn uitvoerde en die in de lijn liggen van de door de herstructureringsrichtsnoeren vereiste „samenloop van stress-events en een aanhoudende wereldwijde recessie” (zie paragraaf 13), zou de kapitaalratio niet onder deze hoge referentiewaarde zakken. De Autoriteit vindt het verstandig en geruststellend dat Landsbankinn zelfs in de stresssituatie met de grootste impact op de kapitaalbasis van de bank — in wezen een uiteenvallen van de eurozone — over [...] % extra kapitaal zou beschikken, waardoor de bank in een bedrijfsomgeving zoals hierboven is beschreven een voldoende grote buffer heeft om onverwachte tegenslagen te verwerken.

| (196) | Bovendien zal de kapitaalratio van Landsbankinn tijdens de herstructureringsperiode geleidelijk blijven toenemen. Op basis daarvan oordeelt de Autoriteit dat de kapitalisatie van Landsbankinn de bank voldoende schokbestendig maakt. |
| --- | --- |

(196)

Bovendien zal de kapitaalratio van Landsbankinn tijdens de herstructureringsperiode geleidelijk blijven toenemen. Op basis daarvan oordeelt de Autoriteit dat de kapitalisatie van Landsbankinn de bank voldoende schokbestendig maakt.

| (197) | Over de liquiditeitspositie van de bank merkt de Autoriteit op dat zij momenteel voldoende gezond lijkt en dat er geen aanwijzingen zijn dat de situatie tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zal verergeren. De Autoriteit vindt het positief dat de bank al begonnen is om haar liquiditeitspositie zo aan te passen dat zij aan de toekomstige Basel III-vereiste voldoet. Zij meent dat de huidige LCR van [...] % van de bank een geruststellend teken is, in het bijzonder in vergelijking met het gemiddelde van 83 % dat bepaald is in een studie bij meer dan 200 banken door de Bank for International Settlements (57). Bovendien oordeelt de Autoriteit op basis van de stresstests op de liquiditeitsratio van de bank dat de liquiditeitssituatie van Landsbankinn gezond is. |
| --- | --- |

(197)

Over de liquiditeitspositie van de bank merkt de Autoriteit op dat zij momenteel voldoende gezond lijkt en dat er geen aanwijzingen zijn dat de situatie tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zal verergeren. De Autoriteit vindt het positief dat de bank al begonnen is om haar liquiditeitspositie zo aan te passen dat zij aan de toekomstige Basel III-vereiste voldoet. Zij meent dat de huidige LCR van [...] % van de bank een geruststellend teken is, in het bijzonder in vergelijking met het gemiddelde van 83 % dat bepaald is in een studie bij meer dan 200 banken door de Bank for International Settlements (57). Bovendien oordeelt de Autoriteit op basis van de stresstests op de liquiditeitsratio van de bank dat de liquiditeitssituatie van Landsbankinn gezond is.

| (198) | De Autoriteit is ook tevreden met de veranderingen aan de corporate governance van Landsbankinn en met de vervanging van kaderpersoneel. In dezelfde geest wordt, zoals hierboven beschreven, een grotere rol toebedeeld aan het risicobeheer zodat volgens de Autoriteit een zwakte in het bedrijfsmodel van Landsbankinn wordt weggewerkt en er wordt bijgedragen tot een meer objectieve en professionele risicobeoordeling bij de activiteiten van de bank. |
| --- | --- |

(198)

De Autoriteit is ook tevreden met de veranderingen aan de corporate governance van Landsbankinn en met de vervanging van kaderpersoneel. In dezelfde geest wordt, zoals hierboven beschreven, een grotere rol toebedeeld aan het risicobeheer zodat volgens de Autoriteit een zwakte in het bedrijfsmodel van Landsbankinn wordt weggewerkt en er wordt bijgedragen tot een meer objectieve en professionele risicobeoordeling bij de activiteiten van de bank.

| (199) | De herstructureringsrichtsnoeren bepalen bovendien dat het herstructureringsplan moet aantonen hoe de bank haar levensvatbaarheid op lange termijn zo snel mogelijk zonder staatssteun zal herstellen. Zo moet de bank in het bijzonder een redelijk rendement op eigen vermogen kunnen genereren, terwijl zij tegelijkertijd alle normale bedrijfskosten dekt en aan de relevante regelgevingsvereisten voldoet. In het bijzonder wijst punt 13 van de herstructureringsrichtsnoeren erop dat langdurige levensvatbaarheid wordt bereikt wanneer een bank, rekening houdend met haar risicoprofiel, in staat is alle kosten met inbegrip van afschrijvingen en financiële lasten zelf te dekken en een geschikt rendement op eigen vermogen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(199)

De herstructureringsrichtsnoeren bepalen bovendien dat het herstructureringsplan moet aantonen hoe de bank haar levensvatbaarheid op lange termijn zo snel mogelijk zonder staatssteun zal herstellen. Zo moet de bank in het bijzonder een redelijk rendement op eigen vermogen kunnen genereren, terwijl zij tegelijkertijd alle normale bedrijfskosten dekt en aan de relevante regelgevingsvereisten voldoet. In het bijzonder wijst punt 13 van de herstructureringsrichtsnoeren erop dat langdurige levensvatbaarheid wordt bereikt wanneer een bank, rekening houdend met haar risicoprofiel, in staat is alle kosten met inbegrip van afschrijvingen en financiële lasten zelf te dekken en een geschikt rendement op eigen vermogen te verwezenlijken.

| (200) | Op dit punt gekomen herinnert de Autoriteit eraan dat het economische klimaat waarin Landsbankinn actief is elke bank voor uitdagingen zou stellen. Bovendien meent de Autoriteit dat elke bank in IJsland op dit ogenblik een moeilijk evenwicht moet vinden tussen het verwezenlijken van een grotere rentabiliteit en het handhaven van een veilige (m.a.w. hoge) kapitaalbalans. In dit licht is de Autoriteit tevreden met de in het herstructureringsplan verwachte rentabiliteit die, ondanks de hoge kapitaalratio, gedurende de hele herstructureringsperiode zal volstaan. Tussen 2009 en 2014 varieert het rendement op eigen vermogen tussen [> 5] % en [> 15] %. |
| --- | --- |

(200)

Op dit punt gekomen herinnert de Autoriteit eraan dat het economische klimaat waarin Landsbankinn actief is elke bank voor uitdagingen zou stellen. Bovendien meent de Autoriteit dat elke bank in IJsland op dit ogenblik een moeilijk evenwicht moet vinden tussen het verwezenlijken van een grotere rentabiliteit en het handhaven van een veilige (m.a.w. hoge) kapitaalbalans. In dit licht is de Autoriteit tevreden met de in het herstructureringsplan verwachte rentabiliteit die, ondanks de hoge kapitaalratio, gedurende de hele herstructureringsperiode zal volstaan. Tussen 2009 en 2014 varieert het rendement op eigen vermogen tussen [> 5] % en [> 15] %.

| (201) | Zoals hierboven beschreven, is deze schommeling echter ook te wijten aan abnormale situaties en gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld de waarderingswinsten uit de van Landsbanki overgedragen activa. Eenmalige gebeurtenissen zoals de onverwacht succesvolle verkoop van dochterondernemingen enerzijds en de waardeverminderingen ten gevolge van de recente uitspraak van het hooggerechtshof inzake FX-kredieten anderzijds kunnen hierop ook een impact hebben. De door de IJslandse autoriteiten ingediende berekening waarbij de winst-en-verliesrekening van deze onregelmatige posten gezuiverd is, toont aan dat de bank sinds 2011 een relatief stabiele winst heeft geboekt en zal blijven boeken. Het hierboven vermelde rapport van Icelandic State Financial Investments (ISFI) lijkt deze conclusie te ondersteunen. Het is niet duidelijk of deze berekeningen uitsluitend de „kernrentabiliteit” van de bank weergeven. De Autoriteit merkt echter op dat het disagio in de loop van de herstructureringsperiode snel aan belang inboet en de bank verwacht om overeenkomstig het herstructureringsplan tussen 2012 en 2014 jaarlijks een kernwinst tussen ongeveer [...] en [...] miljard ISK te kunnen rapporteren. |
| --- | --- |

(201)

Zoals hierboven beschreven, is deze schommeling echter ook te wijten aan abnormale situaties en gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld de waarderingswinsten uit de van Landsbanki overgedragen activa. Eenmalige gebeurtenissen zoals de onverwacht succesvolle verkoop van dochterondernemingen enerzijds en de waardeverminderingen ten gevolge van de recente uitspraak van het hooggerechtshof inzake FX-kredieten anderzijds kunnen hierop ook een impact hebben. De door de IJslandse autoriteiten ingediende berekening waarbij de winst-en-verliesrekening van deze onregelmatige posten gezuiverd is, toont aan dat de bank sinds 2011 een relatief stabiele winst heeft geboekt en zal blijven boeken. Het hierboven vermelde rapport van Icelandic State Financial Investments (ISFI) lijkt deze conclusie te ondersteunen. Het is niet duidelijk of deze berekeningen uitsluitend de „kernrentabiliteit” van de bank weergeven. De Autoriteit merkt echter op dat het disagio in de loop van de herstructureringsperiode snel aan belang inboet en de bank verwacht om overeenkomstig het herstructureringsplan tussen 2012 en 2014 jaarlijks een kernwinst tussen ongeveer [...] en [...] miljard ISK te kunnen rapporteren.

| (202) | Enkele van de meest relevante en meer gedetailleerde aspecten van de financiële planning werden hierboven vermeld. De Autoriteit is van mening dat deze veronderstellingen, gezien de uitdagende bedrijfsomgeving, over het algemeen voldoende omzichtig gekozen zijn. Volgens de Autoriteit zou de rentemarge zelfs na de verwachte daling tot [...] % internationaal vergeleken nog vrij hoog zijn (58). De IJslandse autoriteiten stellen dat de marge de voorbije decennia altijd op ongeveer dit niveau of zelfs hoger heeft gelegen. Dit is onder andere het gevolg van het kenmerkende hoge renteniveau in IJsland, het kleinere aandeel hypotheken in de kredietportefeuille en de geringere omvang van de banken. De Autoriteit vindt deze uitleg aanvaardbaar en oordeelt bijgevolg dat dit aspect van de financiële planning voldoende aannemelijk is. |
| --- | --- |

(202)

Enkele van de meest relevante en meer gedetailleerde aspecten van de financiële planning werden hierboven vermeld. De Autoriteit is van mening dat deze veronderstellingen, gezien de uitdagende bedrijfsomgeving, over het algemeen voldoende omzichtig gekozen zijn. Volgens de Autoriteit zou de rentemarge zelfs na de verwachte daling tot [...] % internationaal vergeleken nog vrij hoog zijn (58). De IJslandse autoriteiten stellen dat de marge de voorbije decennia altijd op ongeveer dit niveau of zelfs hoger heeft gelegen. Dit is onder andere het gevolg van het kenmerkende hoge renteniveau in IJsland, het kleinere aandeel hypotheken in de kredietportefeuille en de geringere omvang van de banken. De Autoriteit vindt deze uitleg aanvaardbaar en oordeelt bijgevolg dat dit aspect van de financiële planning voldoende aannemelijk is.

| (203) | Een andere belangrijke stuwende kracht voor de toekomstige rentabiliteit zijn hogere baten uit honoraria en provisies die naar schatting met ongeveer [...] % zullen toenemen. Een dergelijke toename zou vervolgens in 2014 een winst van meer dan [...] miljard ISK opleveren. De IJslandse autoriteiten menen dat deze ramingen aannemelijk zijn aangezien activiteiten zoals transacties op de effectenbeurs en de handel in vreemde valuta na de instorting van de banksector en de invoering van de kapitaalcontroles nagenoeg tot stilstand zijn gekomen. |
| --- | --- |

(203)

Een andere belangrijke stuwende kracht voor de toekomstige rentabiliteit zijn hogere baten uit honoraria en provisies die naar schatting met ongeveer [...] % zullen toenemen. Een dergelijke toename zou vervolgens in 2014 een winst van meer dan [...] miljard ISK opleveren. De IJslandse autoriteiten menen dat deze ramingen aannemelijk zijn aangezien activiteiten zoals transacties op de effectenbeurs en de handel in vreemde valuta na de instorting van de banksector en de invoering van de kapitaalcontroles nagenoeg tot stilstand zijn gekomen.

| (204) | Zoals hierboven al is beschreven, heeft de bank een aantal initiatieven genomen om de efficiëntie te vergroten en de kosten te verlagen, onder andere de hierboven beschreven geplande personeelsinkrimping, de vastgelegde sluiting van [...] kantoren en een algemene stroomlijning van de activiteiten. Deze maatregelen zouden de exploitatiecoëfficiënt in 2014 doorgaans moeten verlagen van 57,2 % tot [...] %. De Autoriteit is blij met deze inspanningen aangezien de huidige coëfficiënt internationaal vergeleken vrij hoog is. Volgens de Autoriteit is het ook aannemelijk dat dit doel wordt bereikt. |
| --- | --- |

(204)

Zoals hierboven al is beschreven, heeft de bank een aantal initiatieven genomen om de efficiëntie te vergroten en de kosten te verlagen, onder andere de hierboven beschreven geplande personeelsinkrimping, de vastgelegde sluiting van [...] kantoren en een algemene stroomlijning van de activiteiten. Deze maatregelen zouden de exploitatiecoëfficiënt in 2014 doorgaans moeten verlagen van 57,2 % tot [...] %. De Autoriteit is blij met deze inspanningen aangezien de huidige coëfficiënt internationaal vergeleken vrij hoog is. Volgens de Autoriteit is het ook aannemelijk dat dit doel wordt bereikt.

| (205) | Daarnaast is het duidelijk dat het herstructureringsplan op een groot aantal andere veronderstellingen is gebaseerd. De Autoriteit heeft getracht die hypothesen nauwkeurig te bekijken die het meest relevant lijken te zijn voor en de grootste invloed lijken te hebben op de toekomstige levensvatbaarheid van Landsbankinn. De macro-economische veronderstellingen lijken in de lijn te liggen van de prognoses van de CBI. Over het algemeen lijken de veronderstellingen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd voldoende omzichtig gekozen om tot de conclusie te komen dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan om de levensvatbaarheid op lange termijn te verzekeren, tenzij er zich onverwachte ongunstige gebeurtenissen van onvoorziene omvang en met onvoorziene gevolgen voordoen. |
| --- | --- |

(205)

Daarnaast is het duidelijk dat het herstructureringsplan op een groot aantal andere veronderstellingen is gebaseerd. De Autoriteit heeft getracht die hypothesen nauwkeurig te bekijken die het meest relevant lijken te zijn voor en de grootste invloed lijken te hebben op de toekomstige levensvatbaarheid van Landsbankinn. De macro-economische veronderstellingen lijken in de lijn te liggen van de prognoses van de CBI. Over het algemeen lijken de veronderstellingen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd voldoende omzichtig gekozen om tot de conclusie te komen dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan om de levensvatbaarheid op lange termijn te verzekeren, tenzij er zich onverwachte ongunstige gebeurtenissen van onvoorziene omvang en met onvoorziene gevolgen voordoen.

| (206) | Rekening houdend met bovengenoemde elementen is de Autoriteit van mening dat het herstructureringsplan het herstel van de langdurige levensvatbaarheid van de bank bewijst. De Autoriteit besluit bijgevolg dat aan de bepalingen in onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt voldaan. |
| --- | --- |

(206)

Rekening houdend met bovengenoemde elementen is de Autoriteit van mening dat het herstructureringsplan het herstel van de langdurige levensvatbaarheid van de bank bewijst. De Autoriteit besluit bijgevolg dat aan de bepalingen in onderdeel 2 van de herstructureringsrichtsnoeren wordt voldaan.

3.3.   Eigen bijdrage/lastenverdeling

| (207) | Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst”. |
| --- | --- |

(207)

Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst”.

| (208) | De Autoriteit wijst in dit opzicht nogmaals op een beslissend aspect van onderhavige zaak. Toen Landsbankinn op basis van de binnenlandse activiteiten van Landsbanki werd opgericht, werden de investeringen van de aandeelhouders in Landsbanki volledig geneutraliseerd waardoor zij bijgevolg maximaal aan de herstructurering van Landsbankinn hebben bijgedragen. Bovendien leden de schuldeisers van Landsbanki grote verliezen (59) of moesten zij ten minste het risico nemen dat hun investering afhing van de prestaties van de aan Landsbankinn (via de voorwaardelijke obligatie) overgedragen activa. Wat de eigenaren en schuldeisers van Landsbanki betreft, is het criterium van lastenverdeling nagekomen en de kwestie van moreel risico naar behoren aangepakt. |
| --- | --- |

(208)

De Autoriteit wijst in dit opzicht nogmaals op een beslissend aspect van onderhavige zaak. Toen Landsbankinn op basis van de binnenlandse activiteiten van Landsbanki werd opgericht, werden de investeringen van de aandeelhouders in Landsbanki volledig geneutraliseerd waardoor zij bijgevolg maximaal aan de herstructurering van Landsbankinn hebben bijgedragen. Bovendien leden de schuldeisers van Landsbanki grote verliezen (59) of moesten zij ten minste het risico nemen dat hun investering afhing van de prestaties van de aan Landsbankinn (via de voorwaardelijke obligatie) overgedragen activa. Wat de eigenaren en schuldeisers van Landsbanki betreft, is het criterium van lastenverdeling nagekomen en de kwestie van moreel risico naar behoren aangepakt.

| (209) | Daarnaast moet de Autoriteit nagaan of de staatssteun die Landsbankinn ontving tot het noodzakelijke minimum was beperkt. |
| --- | --- |

(209)

Daarnaast moet de Autoriteit nagaan of de staatssteun die Landsbankinn ontving tot het noodzakelijke minimum was beperkt.

| (210) | Op het vlak van de kapitalisatiemaatregelen lag de aanvankelijke kapitalisatie van Landsbankinn bij haar oprichting onder de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder (13 % in plaats van 16 %). Nadat er in 2009 een overeenkomst met Landsbanki was bereikt, bereikte de kapitaalratio 15 %, oftewel 1 procentpunt minder dan de door de financiële toezichthouder vooropgestelde minimumratio; de financiële toezichthouder verleende daarop een tijdelijke vrijstelling. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat de (toekomstige) kapitaalratio hoofdzakelijk afhing van een correct uitgevoerde waardering van de activa die van Landsbanki naar Landsbankinn waren overgedragen. Het feit dat de kapitaalratio van Landsbankinn vervolgens sterk genoeg groeide om de activiteiten van Spkef, en later van SpSv, over te nemen, kan worden verklaard door de opwaardering van de boekwaarde van de overgedragen activa. Dat de kapitaalratio later zo gunstig evolueerde, is volgens de Autoriteit geen reden om aan te nemen dat Landsbankinn van meet af aan door de staat werd overgekapitaliseerd. |
| --- | --- |

(210)

Op het vlak van de kapitalisatiemaatregelen lag de aanvankelijke kapitalisatie van Landsbankinn bij haar oprichting onder de kapitaalvereisten van de financiële toezichthouder (13 % in plaats van 16 %). Nadat er in 2009 een overeenkomst met Landsbanki was bereikt, bereikte de kapitaalratio 15 %, oftewel 1 procentpunt minder dan de door de financiële toezichthouder vooropgestelde minimumratio; de financiële toezichthouder verleende daarop een tijdelijke vrijstelling. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat de (toekomstige) kapitaalratio hoofdzakelijk afhing van een correct uitgevoerde waardering van de activa die van Landsbanki naar Landsbankinn waren overgedragen. Het feit dat de kapitaalratio van Landsbankinn vervolgens sterk genoeg groeide om de activiteiten van Spkef, en later van SpSv, over te nemen, kan worden verklaard door de opwaardering van de boekwaarde van de overgedragen activa. Dat de kapitaalratio later zo gunstig evolueerde, is volgens de Autoriteit geen reden om aan te nemen dat Landsbankinn van meet af aan door de staat werd overgekapitaliseerd.

| (211) | Paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat banken die herstructureringssteun ontvangen „voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”. |
| --- | --- |

(211)

Paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat banken die herstructureringssteun ontvangen „voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”.

| (212) | De Autoriteit verduidelijkte haar richtsnoeren inzake staatssteun met betrekking tot de kapitaalinjecties die in 2012 via aandelen werden gedaan. Paragrafen 7 en 8 van de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012 luiden als volgt: „Gezien de wijzigingen op regelgevingsgebied en de veranderende marktomstandigheden verwacht de [Autoriteit] dat in de toekomst kapitaalinjecties door de staat wellicht steeds vaker verlopen via aandelen met een variabele vergoeding. Duidelijkheid over de regels inzake de vergoeding voor kapitaalinjecties is gewenst, omdat het, doordat voor dit soort aandelen de vergoeding geschiedt in de vorm van (onzekere) dividenden en kapitaalwinsten, moeilijk is om voor dit soort instrumenten de vergoeding vooraf rechtstreeks te beoordelen. De [Autoriteit] zal daarom de vergoedingen voor dit soort kapitaalinjecties beoordelen op basis van de uitgifteprijs van de aandelen. Op kapitaalinjecties dient te worden ingeschreven met een voldoende korting ten opzichte van de aandelenprijs (na correctie wegens het „verwateringseffect”) onmiddellijk vóór de aankondiging van de kapitaalinjectie, zodat er een redelijke zekerheid is dat de staat een passende vergoeding ontvangt. (60)”. |
| --- | --- |

(212)

De Autoriteit verduidelijkte haar richtsnoeren inzake staatssteun met betrekking tot de kapitaalinjecties die in 2012 via aandelen werden gedaan. Paragrafen 7 en 8 van de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012 luiden als volgt: „Gezien de wijzigingen op regelgevingsgebied en de veranderende marktomstandigheden verwacht de [Autoriteit] dat in de toekomst kapitaalinjecties door de staat wellicht steeds vaker verlopen via aandelen met een variabele vergoeding. Duidelijkheid over de regels inzake de vergoeding voor kapitaalinjecties is gewenst, omdat het, doordat voor dit soort aandelen de vergoeding geschiedt in de vorm van (onzekere) dividenden en kapitaalwinsten, moeilijk is om voor dit soort instrumenten de vergoeding vooraf rechtstreeks te beoordelen. De [Autoriteit] zal daarom de vergoedingen voor dit soort kapitaalinjecties beoordelen op basis van de uitgifteprijs van de aandelen. Op kapitaalinjecties dient te worden ingeschreven met een voldoende korting ten opzichte van de aandelenprijs (na correctie wegens het „verwateringseffect”) onmiddellijk vóór de aankondiging van de kapitaalinjectie, zodat er een redelijke zekerheid is dat de staat een passende vergoeding ontvangt. (60)”.

| (213) | Volgens de Autoriteit is deze bepaling niet rechtstreeks van toepassing op deze zaak aangezien de staat technisch gezien een nieuwe bank van kapitaal voorzag. Bijgevolg konden de bestaande aandeelhouders niet worden verwaterd in de precieze betekenis van het woord. De beweegreden achter deze bepaling is echter dat voldoende verwaterd eigendom en toekomstige winsten zouden worden toegewezen aan de staat die risico's moest nemen door kapitaal te injecteren in een bedrijf in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(213)

Volgens de Autoriteit is deze bepaling niet rechtstreeks van toepassing op deze zaak aangezien de staat technisch gezien een nieuwe bank van kapitaal voorzag. Bijgevolg konden de bestaande aandeelhouders niet worden verwaterd in de precieze betekenis van het woord. De beweegreden achter deze bepaling is echter dat voldoende verwaterd eigendom en toekomstige winsten zouden worden toegewezen aan de staat die risico's moest nemen door kapitaal te injecteren in een bedrijf in moeilijkheden.

| (214) | In dit geval spreekt het voor zich dat de staat de meeste eigendom van Landsbankinn verwierf (81,33 %) en bijgevolg hetzelfde aandeel toekomstige winsten zal ontvangen, terwijl de voormalige aandeelhouders niets ontvangen. De huidige minderheidsaandeelhouders (voormalige schuldeisers) zullen tot op zekere hoogte in de toekomstige winsten delen. Zoals hierboven is uiteengezet, zullen zij echter naar alle waarschijnlijkheid nog wel grote verliezen lijden. |
| --- | --- |

(214)

In dit geval spreekt het voor zich dat de staat de meeste eigendom van Landsbankinn verwierf (81,33 %) en bijgevolg hetzelfde aandeel toekomstige winsten zal ontvangen, terwijl de voormalige aandeelhouders niets ontvangen. De huidige minderheidsaandeelhouders (voormalige schuldeisers) zullen tot op zekere hoogte in de toekomstige winsten delen. Zoals hierboven is uiteengezet, zullen zij echter naar alle waarschijnlijkheid nog wel grote verliezen lijden.

| (215) | Daarenboven heeft Landsbankinn sinds haar oprichting goed gepresteerd en voorspelt het herstructureringsplan een stabiele winst voor de komende jaren. Daarom meent de Autoriteit dat er aan de vereiste in paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren en aan paragraaf 8 van de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012 is voldaan. |
| --- | --- |

(215)

Daarenboven heeft Landsbankinn sinds haar oprichting goed gepresteerd en voorspelt het herstructureringsplan een stabiele winst voor de komende jaren. Daarom meent de Autoriteit dat er aan de vereiste in paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren en aan paragraaf 8 van de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012 is voldaan.

| (216) | Hoewel de Spkef-transactie, zoals hierboven is beschreven, elementen van staatssteun omvat, is zij volgens de Autoriteit zo opgezet dat een direct financieel voordeel voor Landsbankinn is uigesloten. In dit opzicht wijst de Autoriteit er nogmaals op dat de uiteindelijke vergoeding voor de overname van de deposito's van Spkef door een onafhankelijke geschillencommissie was bepaald. Bijgevolg is de overeenkomst in wezen een onderhandelde vergoeding voor Landsbankinn in ruil voor het op zich nemen van de depositoverplichtingen van Spkef. De Autoriteit is van mening dat deze steun van weinig belang is voor de beoordeling van de lastenverdeling. De extra goodwill en het extra marktaandeel dat Landsbankinn via de transactie verwierf, hebben echter een grotere invloed op de onderstaande beoordeling van de mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(216)

Hoewel de Spkef-transactie, zoals hierboven is beschreven, elementen van staatssteun omvat, is zij volgens de Autoriteit zo opgezet dat een direct financieel voordeel voor Landsbankinn is uigesloten. In dit opzicht wijst de Autoriteit er nogmaals op dat de uiteindelijke vergoeding voor de overname van de deposito's van Spkef door een onafhankelijke geschillencommissie was bepaald. Bijgevolg is de overeenkomst in wezen een onderhandelde vergoeding voor Landsbankinn in ruil voor het op zich nemen van de depositoverplichtingen van Spkef. De Autoriteit is van mening dat deze steun van weinig belang is voor de beoordeling van de lastenverdeling. De extra goodwill en het extra marktaandeel dat Landsbankinn via de transactie verwierf, hebben echter een grotere invloed op de onderstaande beoordeling van de mededingingsvervalsing.

| (217) | Tot slot heeft de Autoriteit al in haar inleidingsbesluit aangehaald dat de depositogarantie — in het licht van de buitengewone omstandigheden van dat ogenblik — een evenredig middel was om de financiële stabiliteit in IJsland te vrijwaren. Het spreekt echter voor zich dat dergelijke steun niet voor onbeperkte tijd kan worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(217)

Tot slot heeft de Autoriteit al in haar inleidingsbesluit aangehaald dat de depositogarantie — in het licht van de buitengewone omstandigheden van dat ogenblik — een evenredig middel was om de financiële stabiliteit in IJsland te vrijwaren. Het spreekt echter voor zich dat dergelijke steun niet voor onbeperkte tijd kan worden goedgekeurd.

| (218) | Bijgevolg moet er volgens de Autoriteit zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan deze staatssteun, wil deze als beperkt tot het noodzakelijke minimum worden beschouwd. De Autoriteit is daarom verheugd over de huidige plannen van de IJslandse autoriteiten om de depositogarantie af te schaffen voordat de kapitaalcontroles volledig zijn opgeheven en bijgevolg, overeenkomstig de huidige planning, niet later dan eind 2013. |
| --- | --- |

(218)

Bijgevolg moet er volgens de Autoriteit zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan deze staatssteun, wil deze als beperkt tot het noodzakelijke minimum worden beschouwd. De Autoriteit is daarom verheugd over de huidige plannen van de IJslandse autoriteiten om de depositogarantie af te schaffen voordat de kapitaalcontroles volledig zijn opgeheven en bijgevolg, overeenkomstig de huidige planning, niet later dan eind 2013.

| (219) | Teneinde in te spelen op de vertragingen in de opheffing van de kapitaalcontroles en de mening van de Autoriteit weer te geven dat een levensvatbare bank op de markt moet kunnen concurreren zonder de bescherming van een dergelijke algemene depositogarantie, zal zij de depositogarantie tot eind 2014 toelaten (61). Nadien mag de bescherming van deposito's slechts worden geregeld door de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties. |
| --- | --- |

(219)

Teneinde in te spelen op de vertragingen in de opheffing van de kapitaalcontroles en de mening van de Autoriteit weer te geven dat een levensvatbare bank op de markt moet kunnen concurreren zonder de bescherming van een dergelijke algemene depositogarantie, zal zij de depositogarantie tot eind 2014 toelaten (61). Nadien mag de bescherming van deposito's slechts worden geregeld door de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties.

| (220) | De Autoriteit concludeert dat het herstructureringsplan van Landsbankinn verzekert dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de debiteurs van de voorganger van de bank aanzienlijk tot de lastenverdeling hebben bijgedragen. De herstructureringssteun voldoet bijgevolg aan onderdeel 3 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(220)

De Autoriteit concludeert dat het herstructureringsplan van Landsbankinn verzekert dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de debiteurs van de voorganger van de bank aanzienlijk tot de lastenverdeling hebben bijgedragen. De herstructureringssteun voldoet bijgevolg aan onderdeel 3 van de herstructureringsrichtsnoeren.

3.4.   Mededingingsvervalsing beperken

| (221) | De herstructureringsrichtsnoeren vermelden in onderdeel 4, paragrafen 29 tot 32, het volgende:
  „De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfdertijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De [Autoriteit] neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in onderdeel 2 van dit hoofdstuk, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.
  Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.
  Wat het tweede criterium betreft: de [Autoriteit] zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen, dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.”. |
| --- | --- |

(221)

De herstructureringsrichtsnoeren vermelden in onderdeel 4, paragrafen 29 tot 32, het volgende:

„De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfdertijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De [Autoriteit] neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in onderdeel 2 van dit hoofdstuk, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.

Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.

Wat het tweede criterium betreft: de [Autoriteit] zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen, dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.”.

| (222) | Uit het voorgaande volgt dat de omvang van de steun, met name in relatieve zin, en de kenmerken van de markt zeer belangrijk zijn in de beoordeling door de Autoriteit van de geschiktheid van de maatregelen om mededingingsvervalsing te beperken. Tegelijkertijd spreekt het voor zich dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van de herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen en dat mededingingsproblemen moeten worden aangepakt met het oog op het overkoepelende doel van financiële stabiliteit in de huidige crisis. |
| --- | --- |

(222)

Uit het voorgaande volgt dat de omvang van de steun, met name in relatieve zin, en de kenmerken van de markt zeer belangrijk zijn in de beoordeling door de Autoriteit van de geschiktheid van de maatregelen om mededingingsvervalsing te beperken. Tegelijkertijd spreekt het voor zich dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van de herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen en dat mededingingsproblemen moeten worden aangepakt met het oog op het overkoepelende doel van financiële stabiliteit in de huidige crisis.

| (223) | Hieronder zal de Autoriteit tegen de achtergrond van bovengenoemd rechtskader de overwegingen uiteenzetten die zij essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(223)

Hieronder zal de Autoriteit tegen de achtergrond van bovengenoemd rechtskader de overwegingen uiteenzetten die zij essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken.

| (224) | Eerst en vooral is de Autoriteit van mening dat de marktomstandigheden en het door concurrentie gekenmerkte klimaat zorgvuldig beoordeeld moeten worden gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten. De maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten de huidige moeilijke omstandigheden weerspiegelen en tegelijkertijd garanderen dat de gevallen van mededingingsvervalsing zowel op korte als lange termijn tot een minimum beperkt blijven. |
| --- | --- |

(224)

Eerst en vooral is de Autoriteit van mening dat de marktomstandigheden en het door concurrentie gekenmerkte klimaat zorgvuldig beoordeeld moeten worden gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten. De maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten de huidige moeilijke omstandigheden weerspiegelen en tegelijkertijd garanderen dat de gevallen van mededingingsvervalsing zowel op korte als lange termijn tot een minimum beperkt blijven.

| (225) | Ten tweede is de grootst mogelijke bijdrage van de voormalige eigenaren van Landsbanki en, tot op zekere hoogte, van de schuldeisers van Landsbanki behandeld, zoals in het onderdeel over lastenverdeling is aangehaald. Bijgevolg is er weinig behoefte aan verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(225)

Ten tweede is de grootst mogelijke bijdrage van de voormalige eigenaren van Landsbanki en, tot op zekere hoogte, van de schuldeisers van Landsbanki behandeld, zoals in het onderdeel over lastenverdeling is aangehaald. Bijgevolg is er weinig behoefte aan verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken.

| (226) | Ten derde, wat de kenmerken van de betrokken markt betreft, leidde de instorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door het optreden van de IJslandse autoriteiten, tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en vergrootte dit het marktaandeel van de drie grootste banken, Íslandsbanki, Arion Bank en Landsbankinn. Er zijn nog slechts enkele andere kleine marktspelers, en het is onwaarschijnlijk dat een nieuwkomer binnenkort de markt zal betreden door de eerder genoemde struikelblokken voor toetreding en de beperkte omvang van de markt, en vooral door de kapitaalcontroles. Landsbankinn neemt een zeer belangrijke positie op deze geconcentreerde markt in, met een marktaandeel van meer dan 30 % in de meeste segmenten. Het is qua balans de grootste IJslandse bank. |
| --- | --- |

(226)

Ten derde, wat de kenmerken van de betrokken markt betreft, leidde de instorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door het optreden van de IJslandse autoriteiten, tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en vergrootte dit het marktaandeel van de drie grootste banken, Íslandsbanki, Arion Bank en Landsbankinn. Er zijn nog slechts enkele andere kleine marktspelers, en het is onwaarschijnlijk dat een nieuwkomer binnenkort de markt zal betreden door de eerder genoemde struikelblokken voor toetreding en de beperkte omvang van de markt, en vooral door de kapitaalcontroles. Landsbankinn neemt een zeer belangrijke positie op deze geconcentreerde markt in, met een marktaandeel van meer dan 30 % in de meeste segmenten. Het is qua balans de grootste IJslandse bank.

| (227) | Ten vierde leidde de crisis tot een aantal zeer specifieke problemen, zoals de extreem hoge mate van rechtstreeks en onrechtstreeks eigenaarschap van de grote banken in de reële economie, en de opkomst van een feitelijk monopolie op het vlak van IT-diensten (RB), die grotendeels in handen zijn van de drie banken. |
| --- | --- |

(227)

Ten vierde leidde de crisis tot een aantal zeer specifieke problemen, zoals de extreem hoge mate van rechtstreeks en onrechtstreeks eigenaarschap van de grote banken in de reële economie, en de opkomst van een feitelijk monopolie op het vlak van IT-diensten (RB), die grotendeels in handen zijn van de drie banken.

| (228) | Ten vijfde is de relatieve omvang van de steun aan Landsbankinn belangrijk. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat van bij het begin het volledige kapitaal door de staat werd verstrekt. Daarnaast heeft de bank andere steunmaatregelen — de Spkef-transactie en de depositogarantie — genoten. Bovendien ontving SpSv steun voordat het door Landsbankinn werd overgenomen. Tegelijkertijd blijft Landsbankinn een kleine bank, althans naar internationale normen. |
| --- | --- |

(228)

Ten vijfde is de relatieve omvang van de steun aan Landsbankinn belangrijk. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat van bij het begin het volledige kapitaal door de staat werd verstrekt. Daarnaast heeft de bank andere steunmaatregelen — de Spkef-transactie en de depositogarantie — genoten. Bovendien ontving SpSv steun voordat het door Landsbankinn werd overgenomen. Tegelijkertijd blijft Landsbankinn een kleine bank, althans naar internationale normen.

| (229) | Ten zesde maken de overnames van Spkef en SpSv door de bank extra mededingingsmaatregelen nodig. In het SpSv-besluit benadrukte de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Landsbankinn dergelijke maatregelen moet omvatten. |
| --- | --- |

(229)

Ten zesde maken de overnames van Spkef en SpSv door de bank extra mededingingsmaatregelen nodig. In het SpSv-besluit benadrukte de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Landsbankinn dergelijke maatregelen moet omvatten.

| (230) | De Autoriteit merkt tegen deze achtergrond op dat er een aantal maatregelen is genomen of zal worden genomen om de mededingingsvervalsing ten gevolge van de aan Landsbankinn toegekende staatssteun te beperken. |
| --- | --- |

(230)

De Autoriteit merkt tegen deze achtergrond op dat er een aantal maatregelen is genomen of zal worden genomen om de mededingingsvervalsing ten gevolge van de aan Landsbankinn toegekende staatssteun te beperken.

i)   Maatregelen en regelgevingsontwikkelingen die door de IJslandse autoriteiten zijn genomen of toegezegd

| (231) | De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie bijlage) die volgens de Autoriteit kunnen bijdragen tot een regelgeving die mededinging op de financiële markten bevordert. |
| --- | --- |

(231)

De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie bijlage) die volgens de Autoriteit kunnen bijdragen tot een regelgeving die mededinging op de financiële markten bevordert.

| (232) | Ten eerste heeft zij een werkgroep opgericht die wet nr. 36/1978 betreffende zegelrecht zal herzien en onderzoekt zij in het bijzonder of het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties kan worden afgeschaft wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling naar de andere overdragen). De Autoriteit meent dat de huidige wetgeving — die klanten onder meer dwingt om zegelrecht te betalen op het bedrag van de respectieve obligatie (62) wanneer zij naar een ander kredietbedrijf overstappen — een belemmering van de mededinging kan vormen aangezien zij klanten vastpint op bestaande contracten inzake langetermijnleningen. De Autoriteit verheugt zich er bijgevolg over dat deze wet zal worden herzien. |
| --- | --- |

(232)

Ten eerste heeft zij een werkgroep opgericht die wet nr. 36/1978 betreffende zegelrecht zal herzien en onderzoekt zij in het bijzonder of het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties kan worden afgeschaft wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling naar de andere overdragen). De Autoriteit meent dat de huidige wetgeving — die klanten onder meer dwingt om zegelrecht te betalen op het bedrag van de respectieve obligatie (62) wanneer zij naar een ander kredietbedrijf overstappen — een belemmering van de mededinging kan vormen aangezien zij klanten vastpint op bestaande contracten inzake langetermijnleningen. De Autoriteit verheugt zich er bijgevolg over dat deze wet zal worden herzien.

| (233) | Ten tweede neemt de Autoriteit er kennis van dat de regering, overeenkomstig een door het IJslands parlement op 21 maart 2012 goedgekeurd besluit, een comité zal benoemen dat wordt belast met de beoordeling van de klantenbescherming op de financiële markt. Dit omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te herbekijken en ter zake nauw samen te werken met de ICA. Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen. Een dergelijke grondiger beoordeling kan de mededinging op de lange termijn ten goede komen. Intussen zou de hieronder beschreven bankspecifieke verbintenis van Landsbankinn een overstap moeten vereenvoudigen en daardoor de mededinging moeten verruimen. |
| --- | --- |

(233)

Ten tweede neemt de Autoriteit er kennis van dat de regering, overeenkomstig een door het IJslands parlement op 21 maart 2012 goedgekeurd besluit, een comité zal benoemen dat wordt belast met de beoordeling van de klantenbescherming op de financiële markt. Dit omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te herbekijken en ter zake nauw samen te werken met de ICA. Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen. Een dergelijke grondiger beoordeling kan de mededinging op de lange termijn ten goede komen. Intussen zou de hieronder beschreven bankspecifieke verbintenis van Landsbankinn een overstap moeten vereenvoudigen en daardoor de mededinging moeten verruimen.

| (234) | De Autoriteit is blij met de regeling tussen de ICA en de eigenaren van RB, inclusief de drie grote banken, over deze kwestie aangezien deze oplossing erop gericht is kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers op niet-discriminerende wijze en tegen een redelijke kostprijs toegang te verlenen tot essentiële IT-infrastructuur. De Autoriteit is van oordeel dat haar bezorgdheid, zoals onder andere geuit in het tweede Byr-besluit (63), door deze oplossing op passende wijze is weggenomen. Bijgevolg hoeft de Autoriteit deze kwestie niet verder te behandelen in dit besluit. |
| --- | --- |

(234)

De Autoriteit is blij met de regeling tussen de ICA en de eigenaren van RB, inclusief de drie grote banken, over deze kwestie aangezien deze oplossing erop gericht is kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers op niet-discriminerende wijze en tegen een redelijke kostprijs toegang te verlenen tot essentiële IT-infrastructuur. De Autoriteit is van oordeel dat haar bezorgdheid, zoals onder andere geuit in het tweede Byr-besluit (63), door deze oplossing op passende wijze is weggenomen. Bijgevolg hoeft de Autoriteit deze kwestie niet verder te behandelen in dit besluit.

| (235) | Tot slot neemt de Autoriteit kennis van de wetswijzigingen die sinds 2008 zijn ingevoerd en in de bijlage worden besproken. De invoering van artikel 22 in de wet inzake financiële ondernemingen nr. 161/2002 is van bijzonder belang. Deze bepaling beperkt de deelname van financiële ondernemingen aan activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunning vallen. Volgens deze nieuwe regel mogen zulke activiteiten enkel op tijdelijke basis worden beoefend en enkel met het doel transacties af te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede kennisgeving aan de financiële toezichthouder worden bezorgd en zijn er tijdslimieten ingevoerd waarbinnen financiële ondernemingen hun klanten moeten reorganiseren en bestemde activa van de hand moeten doen. |
| --- | --- |

(235)

Tot slot neemt de Autoriteit kennis van de wetswijzigingen die sinds 2008 zijn ingevoerd en in de bijlage worden besproken. De invoering van artikel 22 in de wet inzake financiële ondernemingen nr. 161/2002 is van bijzonder belang. Deze bepaling beperkt de deelname van financiële ondernemingen aan activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunning vallen. Volgens deze nieuwe regel mogen zulke activiteiten enkel op tijdelijke basis worden beoefend en enkel met het doel transacties af te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede kennisgeving aan de financiële toezichthouder worden bezorgd en zijn er tijdslimieten ingevoerd waarbinnen financiële ondernemingen hun klanten moeten reorganiseren en bestemde activa van de hand moeten doen.

| (236) | De Autoriteit acht deze wijziging een passende regelgevende oplossing voor het probleem van het onevenredig grote eigenaarschap van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt te voorkomen dat deze situatie, die een direct gevolg is van schulden/aandelenruilen, permanent wordt. |
| --- | --- |

(236)

De Autoriteit acht deze wijziging een passende regelgevende oplossing voor het probleem van het onevenredig grote eigenaarschap van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt te voorkomen dat deze situatie, die een direct gevolg is van schulden/aandelenruilen, permanent wordt.

ii)   Specifieke maatregelen voor Landsbankinn

| (237) | De Autoriteit benadrukt dat de marktaanwezigheid en omvang van Landsbankinn slechts een fractie zijn van die van Landsbanki, aangezien de totale activa — zoals hierboven beschreven is — met 75 % zijn teruggebracht. Bovendien is Landsbankinn, in tegenstelling tot Landsbanki, uitsluitend op de IJslandse markt actief. Hoewel deze inkrimping grotendeels het gevolg is van de opheffing van de internationale activiteiten van Landsbanki, is de Autoriteit van mening dat dit proces van bijzonder belang is in verband met de mededingingsvervalsing. Het was immers de riskante overzeese strategie van Landsbanki die tot de instorting van de bank leidde en in het verleden verstoringen op de financiële EER-markten veroorzaakte (64). |
| --- | --- |

(237)

De Autoriteit benadrukt dat de marktaanwezigheid en omvang van Landsbankinn slechts een fractie zijn van die van Landsbanki, aangezien de totale activa — zoals hierboven beschreven is — met 75 % zijn teruggebracht. Bovendien is Landsbankinn, in tegenstelling tot Landsbanki, uitsluitend op de IJslandse markt actief. Hoewel deze inkrimping grotendeels het gevolg is van de opheffing van de internationale activiteiten van Landsbanki, is de Autoriteit van mening dat dit proces van bijzonder belang is in verband met de mededingingsvervalsing. Het was immers de riskante overzeese strategie van Landsbanki die tot de instorting van de bank leidde en in het verleden verstoringen op de financiële EER-markten veroorzaakte (64).

| (238) | Daarenboven verheugt de Autoriteit zich over de verbintenissen van Landsbankinn (zie bijlage) om haar aanwezigheid op de binnenlandse markt verder te verkleinen door [...] afstoting in verband met [...]. Bovendien vindt de Autoriteit het positief dat Landsbankinn zich ertoe verbonden heeft om tijdens de herstructureringsperiode [...] kantoren te sluiten. Op basis van het definitieve herstructureringsplan, en eraan herinnerend dat Landsbankinn naar EER-normen een kleine bank is, is de Autoriteit het met Landsbankinn eens dat verdere structurele maatregelen het verwachte herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zouden kunnen brengen (65). |
| --- | --- |

(238)

Daarenboven verheugt de Autoriteit zich over de verbintenissen van Landsbankinn (zie bijlage) om haar aanwezigheid op de binnenlandse markt verder te verkleinen door [...] afstoting in verband met [...]. Bovendien vindt de Autoriteit het positief dat Landsbankinn zich ertoe verbonden heeft om tijdens de herstructureringsperiode [...] kantoren te sluiten. Op basis van het definitieve herstructureringsplan, en eraan herinnerend dat Landsbankinn naar EER-normen een kleine bank is, is de Autoriteit het met Landsbankinn eens dat verdere structurele maatregelen het verwachte herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zouden kunnen brengen (65).

| (239) | De Autoriteit neemt kennis van de verbintenis dat Landsbankinn tot 15 december 2014 geen financiële instellingen zal verwerven tenzij de bank daartoe op voorhand de goedkeuring van de Autoriteit heeft verkregen. Dit betekent dat een verdere concentratie van de IJslandse financiële markt aan de hand van overnames door Landsbankinn kan worden voorkomen. Deze verbintenis garandeert ook dat de aan Landsbankinn toegekende steun wordt gebruikt om de levensvatbaarheid van de bank te herstellen en niet om haar marktaanwezigheid in IJsland te consolideren en verder uit te breiden. Hetzelfde geldt voor de verbintenis van Landsbankinn om tot 15 oktober 2014 geen contractbepalingen af te dwingen en geen nieuwe contractbepalingen in te voeren die speciale voorwaarden op rentetarieven afhankelijk maken van het behoud van een minimumpakket aan activiteiten bij de bank en voor de verbintenis om zich in haar marketing niet te beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel. |
| --- | --- |

(239)

De Autoriteit neemt kennis van de verbintenis dat Landsbankinn tot 15 december 2014 geen financiële instellingen zal verwerven tenzij de bank daartoe op voorhand de goedkeuring van de Autoriteit heeft verkregen. Dit betekent dat een verdere concentratie van de IJslandse financiële markt aan de hand van overnames door Landsbankinn kan worden voorkomen. Deze verbintenis garandeert ook dat de aan Landsbankinn toegekende steun wordt gebruikt om de levensvatbaarheid van de bank te herstellen en niet om haar marktaanwezigheid in IJsland te consolideren en verder uit te breiden. Hetzelfde geldt voor de verbintenis van Landsbankinn om tot 15 oktober 2014 geen contractbepalingen af te dwingen en geen nieuwe contractbepalingen in te voeren die speciale voorwaarden op rentetarieven afhankelijk maken van het behoud van een minimumpakket aan activiteiten bij de bank en voor de verbintenis om zich in haar marketing niet te beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel.

| (240) | Zoals hierboven is beschreven, is de IJslandse financiële markt momenteel een uitdagende bedrijfsomgeving voor elke bank. Bijgevolg stelt de Autoriteit de verbintenissen van Landsbankinn op prijs om de overstap tussen banken te vereenvoudigen en basisdiensten voor de verwerking van betalingen, evenals voor de uitgifte van geld te verlenen. De Autoriteit is van mening dat deze maatregelen, in combinatie met de bovengenoemde overeenkomst tussen de drie grote banken en de ICA over RB, garanderen dat kleinere marktdeelnemers tegen een redelijke kostprijs toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten zonder dat grotere spelers hun de toegang daartoe kunnen ontzeggen. De Autoriteit meent dat dit de struikelblokken voor toetreding van toekomstige (potentiële) marktdeelnemers zal verkleinen. De maatregelen zouden bestaande kleinere spelers ook in staat kunnen stellen om hun marktaandelen te vergroten indien zij betere diensten kunnen aanbieden dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen de maatregelen om de overstap te vereenvoudigen niet alleen bijdragen tot een fellere concurrentie tussen de bestaande grote spelers, maar ook kunnen helpen om een mogelijke collectieve machtspositie te voorkomen of teniet te doen. |
| --- | --- |

(240)

Zoals hierboven is beschreven, is de IJslandse financiële markt momenteel een uitdagende bedrijfsomgeving voor elke bank. Bijgevolg stelt de Autoriteit de verbintenissen van Landsbankinn op prijs om de overstap tussen banken te vereenvoudigen en basisdiensten voor de verwerking van betalingen, evenals voor de uitgifte van geld te verlenen. De Autoriteit is van mening dat deze maatregelen, in combinatie met de bovengenoemde overeenkomst tussen de drie grote banken en de ICA over RB, garanderen dat kleinere marktdeelnemers tegen een redelijke kostprijs toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten zonder dat grotere spelers hun de toegang daartoe kunnen ontzeggen. De Autoriteit meent dat dit de struikelblokken voor toetreding van toekomstige (potentiële) marktdeelnemers zal verkleinen. De maatregelen zouden bestaande kleinere spelers ook in staat kunnen stellen om hun marktaandelen te vergroten indien zij betere diensten kunnen aanbieden dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen de maatregelen om de overstap te vereenvoudigen niet alleen bijdragen tot een fellere concurrentie tussen de bestaande grote spelers, maar ook kunnen helpen om een mogelijke collectieve machtspositie te voorkomen of teniet te doen.

| (241) | Tot slot verbindt Landsbankinn zich ertoe om deelnemingen in werkmaatschappijen, die na herstructurering krachtens artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen nr. 161/2002 zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen. De bank verbindt zich ertoe om de procedure en tijdslimieten die in deze bepaling zijn uiteengezet, te respecteren en zal de informatie over te koop aangeboden dochterondernemingen en deelnemingen op de eigen website of die van een dochteronderneming up-to-date houden. Daarenboven heeft Landsbankinn zich ertoe verbonden om tegen bepaalde uiterste termijnen binnen de herstructureringsperiode [...] te verkopen. |
| --- | --- |

(241)

Tot slot verbindt Landsbankinn zich ertoe om deelnemingen in werkmaatschappijen, die na herstructurering krachtens artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen nr. 161/2002 zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen. De bank verbindt zich ertoe om de procedure en tijdslimieten die in deze bepaling zijn uiteengezet, te respecteren en zal de informatie over te koop aangeboden dochterondernemingen en deelnemingen op de eigen website of die van een dochteronderneming up-to-date houden. Daarenboven heeft Landsbankinn zich ertoe verbonden om tegen bepaalde uiterste termijnen binnen de herstructureringsperiode [...] te verkopen.

| (242) | De Autoriteit is verheugd dat Landsbankinn zich zo snel mogelijk wil ontdoen van alle bedrijven en deelnemingen die geen verband houden met haar kernactiviteit. Op die manier wordt niet alleen het mogelijke mededingingsprobleem verholpen dat zou kunnen voortvloeien uit de dominantie van de bank in de IJslandse reële economie, maar wordt ook de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar gebracht. |
| --- | --- |

(242)

De Autoriteit is verheugd dat Landsbankinn zich zo snel mogelijk wil ontdoen van alle bedrijven en deelnemingen die geen verband houden met haar kernactiviteit. Op die manier wordt niet alleen het mogelijke mededingingsprobleem verholpen dat zou kunnen voortvloeien uit de dominantie van de bank in de IJslandse reële economie, maar wordt ook de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar gebracht.

| (243) | Dit vestigt de aandacht van de IJslandse autoriteiten en Landsbankinn op het feit dat ten gevolge van de verbintenissen een schending van de nationale wetgeving ook misbruik van staatssteun kan inhouden. De Autoriteit meent bovendien dat de verplichting om informatie over verwachte afstotingen en verkopen op de website te vermelden tot een grotere transparantie van de eigendomssituatie in de IJslandse economie leidt. Dit verhelpt in zekere mate dit specifieke mededingingsprobleem waardoor de IJslandse markten momenteel worden gekenmerkt. |
| --- | --- |

(243)

Dit vestigt de aandacht van de IJslandse autoriteiten en Landsbankinn op het feit dat ten gevolge van de verbintenissen een schending van de nationale wetgeving ook misbruik van staatssteun kan inhouden. De Autoriteit meent bovendien dat de verplichting om informatie over verwachte afstotingen en verkopen op de website te vermelden tot een grotere transparantie van de eigendomssituatie in de IJslandse economie leidt. Dit verhelpt in zekere mate dit specifieke mededingingsprobleem waardoor de IJslandse markten momenteel worden gekenmerkt.

| (244) | Op basis van het bovenstaande meent de Autoriteit dat de bovengenoemde maatregelen de belangrijkste mededingingsproblemen aanpakken die de Autoriteit in samenwerking met de ICA heeft vastgesteld. Rekening houdend met het overkoepelende doel van financiële stabiliteit, komt de Autoriteit tot de conclusie dat de verbintenissen de mededingingsvervalsing naar behoren beperken. Bijgevolg voldoet de herstructureringssteun aan onderdeel 4 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(244)

Op basis van het bovenstaande meent de Autoriteit dat de bovengenoemde maatregelen de belangrijkste mededingingsproblemen aanpakken die de Autoriteit in samenwerking met de ICA heeft vastgesteld. Rekening houdend met het overkoepelende doel van financiële stabiliteit, komt de Autoriteit tot de conclusie dat de verbintenissen de mededingingsvervalsing naar behoren beperken. Bijgevolg voldoet de herstructureringssteun aan onderdeel 4 van de herstructureringsrichtsnoeren.

III.   CONCLUSIE

| (245) | Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten ingediende herstructureringsplan voor Landsbankinn, zijn de twijfels aangaande de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Landsbankinn die de Autoriteit in het inleidingsbesluit naar voren bracht, weggenomen. Bovendien heeft de Autoriteit geen bezwaren bij de Spkef-transactie en keurt zij de door SpSv ontvangen steun goed. Bijgevolg keurt de Autoriteit de steunmaatregelen goed als herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst, op voorwaarde dat IJsland en Landsbankinn zich houden aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen, |
| --- | --- |

(245)

Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten ingediende herstructureringsplan voor Landsbankinn, zijn de twijfels aangaande de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Landsbankinn die de Autoriteit in het inleidingsbesluit naar voren bracht, weggenomen. Bovendien heeft de Autoriteit geen bezwaren bij de Spkef-transactie en keurt zij de door SpSv ontvangen steun goed. Bijgevolg keurt de Autoriteit de steunmaatregelen goed als herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst, op voorwaarde dat IJsland en Landsbankinn zich houden aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het oprichtingskapitaal en de definitieve kapitalisatie van Landsbankinn, evenals de Spkef-transactie en de depositogarantie vormen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

De in artikel 1 opgesomde maatregelen houden onwettige staatssteun in vanaf de datum van hun tenuitvoerlegging tot de datum van dit besluit aangezien de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan de vereiste om de Autoriteit op de hoogte te brengen voor de uitvoering van de steun in overeenstemming met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol 3.

Artikel 3

De in artikel 1 opgesomde maatregelen, evenals de in de besluiten ten aanzien van spaarbanken beschreven maatregelen voor SpSv zijn verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst krachtens artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst op voorwaarde dat er aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen wordt voldaan. De toestemming voor de depositogarantie is beperkt tot eind 2014.

Artikel 4

Dit besluit is gericht tot de Republiek IJsland.

Artikel 5

Slechts de Engelse versie van dit besluit is authentiek.

Gedaan te Brussel, 11 juli 2012.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Oda Helen SLETNES

Voorzitter

Sverrir Haukur GUNNLAUGSSON

Lid van het College

---

(1)  Dit document wordt uitsluitend ter informatie gepubliceerd. In deze publieke versie zijn bepaalde gegevens weggelaten om geen vertrouwelijke informatie vrij te geven. Dit wordt aangeduid door [...] of een reeks cijfers tussen vierkante haakjes die een niet-vertrouwelijke benadering van de werkelijke cijfers zijn.

1

(2)  Een meer uitgebreide beschrijving vindt u in het inleidingsbesluit, waarnaar in voetnoot 3 wordt verwezen.

2

(3)  Het Besluit nr. 493/10/COL van de Autoriteit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure naar staatssteun die werd verleend bij het herstel van bepaalde activiteiten van (het vroegere) Landsbanki Islands hf en de oprichting en kapitalisatie van New Landsbanki Islands (NBI hf) (het huidige Landsbankinn), PB C 41 van 10.2.2011, blz. 31 en het EER-supplement bij het Publicatieblad nr. 7 van 10.2.2011, blz. 26.

3

(4)  Glitnir Bank werd op dezelfde dag ook onder het beheer van een curator geplaatst en Kaupthing Bank volgde twee dagen later op 9.10.2008. Het SIC-rapport (zie paragraaf 14 en voetnoot 4 van dit besluit) concludeerde (op blz. 86 van hoofdstuk 21) dat Landsbanki ondanks haar liquiditeit in ISK over onvoldoende vreemde valuta beschikte om aan haar buitenlandse verplichtingen te voldoen. Het rapport vond het ook vermeldenswaardig dat er slechts enkele dagen eerder nog een krediet van 153 miljoen euro aan de hoofdeigenaar van de bank (zie hierboven) was verleend. Hieruit blijkt bijgevolg „duidelijk dat de hoofdeigenaren van Landsbanki het niet belangrijk vonden of niet in staat waren de moeilijke situatie waarin de bank terecht was gekomen, te verhelpen”.

4

duidelijk dat de hoofdeigenaren van Landsbanki het niet belangrijk vonden of niet in staat waren de moeilijke situatie waarin de bank terecht was gekomen, te verhelpen

(5)  De leden van de SIC waren de heer Páll Hreinsson, rechter bij het hooggerechtshof, de heer Tryggvi Gunnarsson, parlementair ombudsman van IJsland, en mevrouw Sigríður Benediktsdóttir Ph.D., docent en assistent-hoogleraar aan de universiteit van Yale, VS. Het volledige rapport in het IJslands is te vinden op: http://rna.althingi.is/ en in het Engels vertaalde delen (inclusief de samenvatting en het hoofdstuk over de oorzaken van de instorting van de banken) zijn beschikbaar op: http://sic.althingi.is/

5

(6)  IJslandse króna.

6

króna

(7)  De kredietverlening aan buitenlandse partijen nam in zes maanden met 11,4 miljard EUR toe van 9,3 miljard EUR tot 20,7 miljard EUR.

7

(8)  Hoofdstuk 21.2.1.2 (blz. 6) van het rapport.

8

(9)  Het was namelijk het beleid van de toenmalige coalitieregering om meer groei aan te moedigen en de banken te stimuleren hun hoofdkantoor in IJsland te houden.

9

(10)  Hoofdstuk 2, blz. 5 van het rapport.

10

(11)  Zie voor meer algemene bijzonderheden over de door de IJslandse autoriteiten genomen maatregelen het rapport van de minister van Financiën aan het parlement over het herstel van de commerciële banken in mei 2011 (Skýrsla fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna), beschikbaar op http://www.althingi.is/altext/139/s/-pdf/1213.pdf

11

(12)  Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz.

12

(13)  Zie ook het jaarverslag 2009 van de financiële toezichthouder (juli 2008 — juni 2009), beschikbaar op http://en.fme.is/media/utgefid-efni/FME-Annual-Report-2009.pdf

13

(14)  Er zouden nog meer overnames van financiële ondernemingen volgen. In maart 2009 nam de financiële toezichthouder de controle over de activiteiten van drie financiële ondernemingen (Straumur-Burdaras, de Spaarbank van Reykjavik (SPRON) en Sparisjodabanki Íslands (Icebank)) over en besloot de activa en passiva van deze ondernemingen af te stoten. Later werd er met de schuldeisers van Straumur een crediteurenakkoord gesloten, terwijl voor SPRON en Sparisjodabanki een opheffingsprocedure werd opgestart. Andere financiële ondernemingen hadden ook zwaar te lijden onder de instorting van de drie grote commerciële banken en de aanhoudende onzekerheden op de financiële markten, en er werden in 2010 nog meer financiële ondernemingen onder controle van de overheid gebracht. Zo benoemde de financiële toezichthouder in maart 2010 een voorlopige raad van bestuur voor de zakenbank VBS. In april 2010 kreeg de financiële toezichthouder zeggenschap over Keflavík Spaarbank en Byr Spaarbank, en bepaalde dat hun activiteiten door nieuwe financiële ondernemingen, respectievelijk SpKef Spaarbank en Byr hf, zouden worden overgenomen. Aangezien de financiële situatie van deze nieuwe ondernemingen ongunstiger bleek dan aanvankelijk gedacht, werd SpKef later met Landsbanki gefuseerd en werd Byr hf na een openbaar aanbod op de aandelen van Byr met Íslandsbanki gefuseerd. Verder werd nogmaals de hulp ingeroepen van de IJslandse autoriteiten om in 2009 de financiële moeilijkheden van de zakenbank Saga Capital en in 2011 die van het woningfinancieringsfonds aan te pakken.

14

(15)  Bij wijze van voorbeeld van de omvang van de sterke waardevermindering kan worden vermeld dat de gemiddelde maandelijkse wisselkoers van de euro naar de IJslandse króna van 90,71 ISK in december 2007 naar 184,64 ISK in november 2009 omhoogschoot.

15

(16)  Tijdens de jaren 2009 tot 2011 bedroeg het aandeel investeringen in het bbp amper 13-14 %.

16

(17)  Handelsbalans verwijst naar het verschil in inkomsten uit de export en import van goederen en diensten. Deze omvat niet de balans van de primaire inkomens uit het buitenland die de voorbije jaren, voornamelijk sinds 2008, negatief was. Dit betekent dat de totale lopende rekening van IJsland, ondanks het overschot op de handelsbalans, de voorbije jaren negatief was, hoewel ze sinds 2009 sterk afneemt.

17

(18)  Zie hierover bijvoorbeeld het rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi van maart 2012, Toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem. Volgens het ministerie wordt dit rapport beschouwd als een katalysator voor een met kennis van zaken gevoerde discussie over dit belangrijke onderwerp, aangezien het geen volledig uitgewerkte voorstellen bevat maar de belangrijkste kwesties en visie uiteenzet met verwijzing naar internationale ontwikkelingen. Het rapport is beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf.

18

Toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem

(19)  Het normaliseren van de depositogaranties houdt niet alleen in dat de staatsinterventie voor zulke garanties wordt afgeschaft, maar ook dat de bepalingen in de noodwet volgens welke bij de opheffing van een financiële onderneming prioriteit wordt verleend aan deposito's met wettelijke depositogaranties, worden herzien. Dit houdt een aanzienlijk voordeel voor deposanten in, niet het minst nu de instorting van de banksector van 2008 nog vers in het geheugen van de mensen ligt. Deze bepaling houdt anderzijds waarschijnlijk een handicap voor de banken in om hun financieringsregeling te diversifiëren.

19

(20)  Zie hoofdstuk 9 van het rapport van de minister van Economische Zaken waarnaar in voetnoot 18 wordt verwezen. Tijdens de presentatie van het rapport benoemde de minister van Economische Zaken ook een groep van deskundigen uit de banksector, samen met enkele buitenlandse deskundigen, die voorstellen moest voorbereiden voor een uitgebreid juridisch en regelgevend kader voor de gehele financiële markt in IJsland. Volgens datzelfde rapport zijn de IJslandse autoriteiten ook van plan om andere toekomstige opties te bestuderen, zoals de mogelijke scheiding van activiteiten van investerings- en commerciële banken, de aanneming van een wetgeving inzake financiële stabiliteit en een mogelijke wijziging van de bevoegdheidsverdeling voor regelgevende instanties inzake financiële diensten. Uit de verklaringen van de IJslandse autoriteiten blijkt ook duidelijk dat een herziening van het monetaire-beleidskader op de agenda blijft, met of zonder de mogelijkheid dat IJsland lid wordt van de Europese Unie, evenals de andere mogelijke middelen om het economische beheer te verbeteren en te verzekeren dat regelgevende instanties „door de bomen het bos zien” en de meest passende macroprudentiële instrumenten effectief toepassen.

20

(21)  Zie hoofdstuk 6 van het rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi, Toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem, beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/publications/news/nr/3559

21

Toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem

(22)  Sinds het najaar van 2008 zijn verschillende financiële ondernemingen van de markt verdwenen (naast de „oude” grote commerciële banken, Glitnir, Kaupthing en Landsbanki): Sparisjóðabanki Íslands (het vroegere Icebank), de Spaarbank van Reykjavik (SPRON), Sparisjóður Spaarbank (SPM), de zakenbank VBS en de zakenbank Askar Capital. De activiteiten van de zakenbank Straumur-Burdaras en de zakenbank Saga Capital zijn ook fors afgenomen.

22

(23)  Op 11.4.2011 werd tijdens de aandeelhoudersvergadering van (het vroegere) MP Bank een overeenkomst goedgekeurd voor de verkoop van de activiteiten van de bank in IJsland en Litouwen, waarbij meer dan 40 nieuwe aandeelhouders 5,5 miljard ISK in nieuwe aandelen in de bank investeerden. Andere activiteiten van de oude bank bleven bij de vorige eigenaren en werden naar een nieuwe juridische entiteit, EA fjárfestingarfélag hf, overgedragen. Zie voor meer bijzonderheden de persberichten van MP Bank van 11.4.2011, beschikbaar op https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1511 en https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1510

23

(24)  Volgens de schikking zijn RB en de eigenaren het eens over een aantal verbintenissen die erop gericht zijn mededingingsvervalsing ten gevolge van de activiteiten van RB en de samenwerkingsverbanden van de eigenaren te voorkomen. De verbintenissen vereisen onder meer dat RB op algemene commerciële voorwaarden onafhankelijk van de eigenaren wordt bestuurd en dat de meerderheid van de raad van bestuur van RB zal bestaan uit specialisten onafhankelijk van de eigenaren, dat de toegang tot de door RB verleende systemen en diensten op een niet-discriminerende basis wordt aangeboden en dat de voorwaarden voor de door RB verleende diensten dezelfde zijn ongeacht of de cliënt al dan niet een aandeelhouder van RB is. Bestaande eigenaren van RB hebben zich ertoe verbonden om regelmatig een deel van hun deelnemingen in RB te koop aan te bieden, teneinde het voor niet-financiële ondernemingen eenvoudiger te maken om eigendom in RB te verwerven. Zulke uitnodigingen worden minstens om de twee jaar uitgeschreven, totdat minstens een derde van de totale deelnemingen in RB aan andere partijen dan de huidige aandeelhouders is verkocht of in een aandelenaanbod te koop is aangeboden.

24

onder meer

(25)  De ICA gebruikt de term „werkmaatschappijen” voor de deelnemingen van banken in doorgaans niet-financiële bedrijven die de banken in het kader van de herstructurering van hun kredietportefeuilles door middel van schulden/aandelenruilen of anderszins hebben verworven. Evenzo gebruikt de Autoriteit de term „werkmaatschappij” voor ondernemingen in de reële economie die niet tot de kernactiviteit van de bank op de financiële markten behoren.

25

(26)  In deze context gaat de Autoriteit ervan uit dat onrechtstreeks eigenaarschap verwijst naar de mogelijke invloed en controle van banken over bedrijven wegens hun hoge schuldenlast ten aanzien van de bank.

26

(27)  Jaarverslag 2007, blz. 10. Beschikbaar op: http://www.lbi.is/library/Opin-gogn/pdf/landsbanki_annual_report_2007.pdf?bcsi_scan_A7E1E556D7B2F94D=aB9LkrKRu+y0xx3fim/JyUDnRB0bAAAANp6SAg==&bcsi_scan_filename=landsbanki_annual_report_2007.pdf

27

(28)  Jaarverslag 2007, blz. 61.

28

(29)  Naar monetaire cijfers wordt in dit deel eerst verwezen in de munteenheid waarin het kapitaal is verstrekt, gevolgd door een verwijzing tussen haakjes naar het overeenkomstige bedrag in (respectievelijk) ISK of EUR, indien dit door de IJslandse autoriteiten is verstrekt.

29

(30)  De definitie van tier 1-kernkapitaal omvat enkel eigen vermogen, m.a.w. aandelenkapitaal en ingehouden winsten, maar omvat geen achtergestelde leningen of andere soorten hybride kapitaalinstrumenten.

30

(31)  Op 15.6.2012 kondigde Landsbankinn aan dat ze (delen van) deze obligaties sneller dan verwacht aan Landsbanki zou beginnen terug te betalen. Zie http://www.landsbankinn.com/news-and-notifications/2012/06/15/Landsbankinn-starts-to-repay-bond-before-schedule/.

31

(32)  De voorwaardelijke obligatie houdt verband met de waardering en prestatie van bepaalde referentieactiva. Indien de waarde van deze activa op 31.12.2012 hoger is dan geraamd op het ogenblik dat de overeenkomst werd afgesloten, zal de oude bank door middel van de voorwaardelijke obligatie voor dit verschil worden vergoed. Als het verschil tussen de waardering op die twee data nul of negatief is, zal de nieuwe hoofdbalans nul zijn en zal de voorwaardelijke obligatie worden geannuleerd. Als de waarde echter positief is, zal de voorwaardelijke obligatie tegen deze waarde worden uitgegeven en zal Landsbanki haar deelneming aan Landsbankinn afstaan, of althans een gedeelte ervan voor zover de positieve waarde minder bedraagt dan de waarde van de deelneming.

32

(33)  PB L 84 van 26.3.1997, blz. 22.

33

(34)  PB L 135 van 31.5.1994, blz. 5.

34

(35)  De Engelse vertaling van de mededeling is beschikbaar op: http://eng.forsaetisraduneyti.is/news-and-articles/nr/3033.

35

(36)  http://www.efnahagsraduneyti.is/frettir/frettatilkynningar/nr/2842

36

http://www.efnahagsraduneyti.is/frettir/frettatilkynningar/nr/3001. De minister van Economische Zaken verwees er ook onlangs naar in een interview met Viðskiptablaðið op 2.12.2010, blz. 8: „[De verklaring] zal te gepasten tijde worden ingetrokken. We zijn niet van plan om de onbeperkte depositogarantie voor onbepaalde tijd in stand te houden. Wanneer deze zal worden ingetrokken, hangt echter af van wanneer een alternatief en effectief depositosysteem van kracht zal zijn, evenals een financieel stelsel waaruit alle problemen volledig zijn weggewerkt” (vertaling op basis van Engelse vertaling door de Autoriteit).

[De verklaring] zal te gepasten tijde worden ingetrokken. We zijn niet van plan om de onbeperkte depositogarantie voor onbepaalde tijd in stand te houden. Wanneer deze zal worden ingetrokken, hangt echter af van wanneer een alternatief en effectief depositosysteem van kracht zal zijn, evenals een financieel stelsel waaruit alle problemen volledig zijn weggewerkt

(37)  De betreffende paragraaf kan in deel 16 (blz. 6) van de brief worden gevonden: http://www.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Letter_of_Intent_2nd_review_-_o.pdf

37

(38)  http://hamar.stjr.is/Fjarlagavefur-Hluti-II/GreinargerdirogRaedur/Fjarlagafrumvarp/2011/Seinni_hluti/Kafli_8.htm [Mbl 10.6.2012].

38

(39)  Nederlandse vertaling op basis van een onofficiële Engelse vertaling door de Autoriteit van een verklaring die op 10.6.2012 in Morgunblaðið (www.mbl.is) werd gepubliceerd.

39

(40)  Zie http://www.fjarmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/15527.

40

(41)  Wanneer er naar „rendement op eigen vermogen/ROE” wordt verwezen, wordt de ROE na belastingen bedoeld.

41

(42)  Het rapport van ISFI voor 2011 (over de bankactiviteiten in 2010) komt tot een gelijkaardige conclusie; de „kernrentabiliteit” van Landsbankinn is zelfs hoger volgens dit rapport. Zie http://www.banka-sysla.is/files/SkyrslaBR_2011_net_74617143.pdf

42

(43)  Zie de regels inzake liquiditeitsratio's van de CBI nr. 317 van 25.4.2006, beschikbaar op http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=4713

43

(44)  De belangrijkste IJslandse banken kwamen overeen om alle klanten met te hoge schulden een hypotheekwijziging van 110 % aan te bieden, waarbij de hoofdsom van hypotheken op 110 % van de geregistreerde waarde van het eigendom wordt vastgelegd.

44

(45)  In detail beschreven in hoofdstuk 3 van dit besluit.

45

(46)  Zie in dit opzicht het arrest van het Gerecht in de gevoegde zaken T-425/04, T-444/04, T-450/04 en T-456/04, Frankrijk e.a./Commissie, arrest van 21.5.2010, Jurispr. 2010, blz. II-02099, punt 283 (tweede aanleg), evenals de conclusie van AG Mengozzi in de hogere voorziening, i.e. zaak C-399/10, Bouygues, punt 47, waarin deze voorwaarden als te restrictief worden beschouwd om tot de conclusie van staatssteun te komen.

46

Frankrijk e.a./Commissie

Bouygues

(47)  Zie bijvoorbeeld T-228/99 WestLB, Jurispr. 2003, blz. 435.

47

WestLB

(48)  Zie bijvoorbeeld het besluit van de Commissie van 10.10.2008 in zaak NN 51/2008 Garantieregeling voor banken in Denemarken, punt 32, en de beschikking van de Commissie van 21.10.2008 in zaak C 10/2008, IKB, punt 74.

48

Garantieregeling voor banken in Denemarken

IKB,

(49)  Zie het besluit van de Autoriteit van 8.5.2009 betreffende de regeling voor tijdelijke herkapitalisatie van in feite gezonde banken om de financiële stabiliteit en leningen aan de reële economie in Noorwegen aan te moedigen (205/09/COL), beschikbaar op: http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16694&1=1

49

(50)  Zie in deze context een soortgelijke redenering van de Europese Commissie ten aanzien van investeringen door leveranciers van een firma in moeilijkheden in het besluit van de Commissie C 4/10 (ex NN 64/09) — Steun ten behoeve van Trèves (Frankrijk).

50

(51)  Rapport van de minister van Economische zaken aan de Althingi (maart 2012), „Toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem”, hfst. 9.6, beschikbaar op: http://eng.atvinnuvegaraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf

51

(52)  De Autoriteit verwijst in dit opzicht naar de commentaar van de directeur van de CBI in het voorwoord van het rapport van de bank inzake financiële stabiliteit voor de tweede helft van 2010 dat de „kapitalisatie van de financiële instellingen momenteel door de kapitaalcontroles en de verklaring van de regering in verband met een depositogarantie wordt beschermd”. Zie http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=8260, blz. 5. Zie ook de beschikkingen van de Commissie NN 48/2008, Garantieregeling voor banken in Ierland, punten 46 en 47: http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn048-08.pdf; en NN 51/2008 Garantieregeling voor banken in Denemarken: http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn051-08.pdf

52

kapitalisatie van de financiële instellingen momenteel door de kapitaalcontroles en de verklaring van de regering in verband met een depositogarantie wordt beschermd

(53)  Zie in dit opzicht zaak 730/79, Phillip Morris/Commissie, Jurispr. 1980, blz. 2671.

53

Phillip Morris/Commissie

(54)  Zie onderdeel VIII van de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit. Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis. De toepassing van staatssteunregels op maatregelen die in het kader van de huidige internationale financiële crisis ten aanzien van financiële instellingen worden getroffen, beschikbaar op http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16604&1=1

54

(55)  Herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels, aangenomen door de Autoriteit op 25.11.2009, in hoofdstuk VII: Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis, zoals uitgebreid door de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012. Beschikbaar op de website van de Autoriteit op: http://www.eftasurv.int/media/state-aid-guidelines/Part-VIII---Return-to-viability-and-the-assessment-of-restructuring-measures-in-the-financial-sector.pdf.

55

(56)  Nieuwe door de CBI aangenomen regels inzake valuta-evenwicht werden van kracht op 1 januari 2011. Deze regels zijn bedoeld om het valutarisico te beperken door te vermijden dat het valuta-evenwicht vooropgestelde limieten overschrijdt. Een van de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de vorige versies van de regels is dat de toegelaten openstaande valutapositie in individuele valuta van 20 % tot 15 % van het eigen vermogen is verlaagd en dat het toegelaten totale valuta-evenwicht van 30 % tot 15 % is teruggedrongen. De rapportering van het valuta-evenwicht is ook meer gedetailleerd dan vroeger, aangezien in vreemde valuta luidende activa en passiva per type worden ingedeeld: leningen, obligaties, effecten met een aandelenkarakter, aandelen in onderlinge fondsen, deposito's, rentedragende overeenkomsten, schulden aan de Centrale Bank enz. Als het valuta-evenwicht afwijkt van de in de regels vastgestelde limieten, moeten de betreffende financiële ondernemingen maatregelen treffen om het verschil binnen maximaal drie werkdagen weg te werken. Slagen de maatregelen van de financiële onderneming hier niet in, dan kan de CBI periodieke boeten berekenen. De CBI heeft ook andere stappen gezet om de onevenwichtigheden tussen vreemde valuta's te beperken, bijvoorbeeld door met een van de commerciële banken een valutaswapovereenkomst te sluiten of door vreemde valuta te kopen. Volgens de CBI bevorderen deze maatregelen een grotere financiële stabiliteit en vullen ze de niet-geleende buitenlandse deviezenreserves van de CBI aan.

56

(57)  Cfr. http://www.bis.org/press/p120412a.htm.

57

(58)  Cfr. bijvoorbeeld het rapport inzake financiële stabiliteit 2011:2 van de CBI, volgens hetwelk de rentemarge in IJsland ongeveer 2 tot 3 keer hoger is dan in andere Noord-Europese landen.

58

(59)  De precieze omvang van de verliezen is nog onzeker en varieert naargelang de ranking. Een aanwijzing van de verliezen, overeenkomstig de huidige ramingen, kan worden opgemaakt uit http://www.lbi.is/library/Opin-gogn/skyrslan/Opna%20netið%20-%20CreditorsMeeting_31Mai2012%20-%20íslenskaME.pdf, volgens dewelke de passiva ongeveer drie keer groter zijn dan de activa in de boedel.

59

(60)  Richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012, aangenomen door de Autoriteit op 14.12.2011 in hoofdstuk VII: Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis. Beschikbaar op de website van de Autoriteit op: { %526 %} http://www.eftasurv.int/media/state-aid-guidelines/Part-VIII---Financial-Crisis-Guidelines-2012.pdf. Cursivering toegevoegd.

60

(61)  Eind 2014 zal er een einde komen aan de herstructureringsperiodes van alle IJslandse banken waarvoor een formeel onderzoek werd ingeleid.

61

(62)  Het zegelrecht verschilt naargelang het betreffende type juridisch document, maar bedraagt normaal gezien 15 ISK voor elke begonnen duizend ISK (m.a.w. ongeveer 1,5 %) op het bedrag van de rentegevende obligaties die door een hypotheek of andere zekerheid worden gedekt.

62

(63)  Besluit nr. 325/11/COL van 19.10.2011.

63

(64)  Cfr. bijvoorbeeld het besluit van de Commissie in zaak SA.28264, Herstructureringssteun voor Hypo Real Estate, waarin de Commissie de afscheiding van een groot deel van de overzeese activiteiten van Hypo Real Estate aanvaardde als maatregel om mededingingsvervalsing voor de opvolger van de bank, PBB, in te perken.

64

(65)  Om dezelfde redenen aanvaardt de Autoriteit dat de afstotingen moeten voldoen aan de voorwaarde dat [...].

65

---

BIJLAGE

VERBINTENISSEN EN BIJBEHORENDE WIJZIGINGEN AAN HET RECHTSKADER VOOR DE BANKSECTOR

1.   VERBINTENISSEN VAN DE IJSLANDSE AUTORITEITEN

De IJslandse autoriteiten zijn twee verbintenissen aangegaan die hieronder worden vermeld.

Wijziging van zegelrecht om staatssteun uit te sluiten en overstapkosten te verlagen

Het ministerie van Financiën zal een werkgroep aanduiden die belast wordt met de herziening van wet nr. 36/1978 betreffende zegelrecht. De werkgroep moet uiterlijk in oktober 2012 een rapport en een wetsvoorstel aan de minister van Financiën voorleggen. De opdracht van de werkgroep zal er in het bijzonder uit bestaan de afschaffing te onderzoeken van het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling naar de andere overdragen). De groep zal verder bestuderen hoe de bepaling inzake zegelrecht kan worden gewijzigd om procedures te vereenvoudigen en mededinging te bevorderen.

Maatregelen om de overstap te vereenvoudigen en overstapkosten te verlagen

De regering zal, overeenkomstig een door het IJslands parlement op 21 maart 2012 goedgekeurd besluit, een comité benoemen dat als opdracht heeft de klantenbescherming op de financiële markt te beoordelen, evenals de huidige voorstellen om de positie van particulieren en huishoudens ten aanzien van kredietinstellingen te versterken. De benoeming van het comité omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te herbekijken en ter zake nauw samen te werken met de ICA. Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen.

Bovendien hebben de IJslandse autoriteiten de volgende verbintenissen van Landsbankinn onderschreven:

Beperking op overnames

Landsbankinn verbindt zich ertoe om tot 15 december 2014 geen financiële instellingen te verwerven. Ondanks deze verbintenis kan Landsbankinn, mits voorafgaande goedkeuring van de Autoriteit, financiële instellingen toch verwerven, met name om de financiële stabiliteit te vrijwaren.

Afstoting van [...] en sluiting van kantoren

Landsbankinn verbindt zich ertoe haar deelneming in [...] vóór [datum] af te stoten. [...]

Daarnaast verbindt Landsbankinn zich ertoe [...] van haar kantoren te sluiten [datum].

Afstoting van aandelen in bedrijven die een herstructurering ondergaan

Landsbankinn verbindt zich er over het algemeen toe om deelnemingen in werkmaatschappijen, die na herstructurering krachtens artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen nr. 161/2002 zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen. Voorts verbindt de bank zich ertoe om de procedure en tijdslimieten te respecteren die in de bovengenoemde wetsbepaling zijn uiteengezet. Tot slot zal de bank de informatie over zulke te koop aangeboden deelnemingen op de eigen website (of die van een betrokken dochteronderneming) up-to-date houden.

Landsbankinn verbindt zich er in het bijzonder toe haar deelnemingen in de volgende bedrijven te koop aan te bieden op voorwaarde dat de bedrijven, inclusief hun financiële positie, activiteiten en toekomstverwachtingen, geen aanleiding geven tot een ernstig juridisch risico/risico op geschillen of vergelijkbare onzekerheden:

[...]

Maatregelen ten bate van nieuwe en kleine concurrenten

Landsbankinn verbindt zich ertoe de volgende maatregelen ten bate van nieuwe en kleine concurrenten te treffen:

| a) | Landsbankinn zal tot eind 2014 geen contractbepalingen afdwingen en geen nieuwe contractbepalingen opstellen die speciale voorwaarden op rentetarieven afhankelijk maken van het behoud van een minimumpakket aan activiteiten bij de bank. |
| --- | --- |

a)

Landsbankinn zal tot eind 2014 geen contractbepalingen afdwingen en geen nieuwe contractbepalingen opstellen die speciale voorwaarden op rentetarieven afhankelijk maken van het behoud van een minimumpakket aan activiteiten bij de bank.

| b) | Landsbankinn zal op de eigen website gemakkelijk toegankelijke informatie verschaffen over het proces om voor bepaalde bankdiensten naar een andere financiële instelling over te stappen. Bovendien zullen de noodzakelijke documenten om tussen financiële instellingen over te stappen op de website gemakkelijk beschikbaar zijn. Dezelfde informatie en overstapformulieren zullen in de bankkantoren beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

b)

Landsbankinn zal op de eigen website gemakkelijk toegankelijke informatie verschaffen over het proces om voor bepaalde bankdiensten naar een andere financiële instelling over te stappen. Bovendien zullen de noodzakelijke documenten om tussen financiële instellingen over te stappen op de website gemakkelijk beschikbaar zijn. Dezelfde informatie en overstapformulieren zullen in de bankkantoren beschikbaar zijn.

| c) | Landsbankinn zal alle verzoeken tot overdracht van bankdiensten op een vlotte manier behandelen. |
| --- | --- |

c)

Landsbankinn zal alle verzoeken tot overdracht van bankdiensten op een vlotte manier behandelen.

| d) | Landsbankinn zal zich in haar marketing niet beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel. |
| --- | --- |

d)

Landsbankinn zal zich in haar marketing niet beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel.

| e) | Indien er geen concurrerend dienstenaanbod beschikbaar is, is Landsbankinn bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge:






  i) | Diensten voor de verwerking van betalingen in ISK. |
| --- | --- | --- |

e)

Indien er geen concurrerend dienstenaanbod beschikbaar is, is Landsbankinn bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge:

i)

Diensten voor de verwerking van betalingen in ISK.

| ii) | Diensten voor de verwerking van betalingen in FX. |
| --- | --- |

ii)

Diensten voor de verwerking van betalingen in FX.

| iii) | Uitgifte van bankbiljetten en munten. |
| --- | --- |

iii)

Uitgifte van bankbiljetten en munten.

2.   RELEVANTE AANPASSINGEN EN VERANDERINGEN AAN HET TOEZICHT- EN REGELGEVINGSKADER VOOR FINANCIËLE MARKTEN IN IJSLAND DIE NA DE CRISIS ZIJN AANGENOMEN

De IJslandse autoriteiten hebben het volgende overzicht verstrekt van wijzigingen die zijn aangebracht op de in het najaar van 2008 geldende wetgeving:

| — | de volmacht van de financiële toezichthouder (de IJslandse toezichthouder financiële markten) om op te treden (om de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering over te nemen en over de activa te beschikken, cfr. noodwetgeving) is uitgebreid; financiële toezichthouder heeft uitgebreide toezichtsbevoegdheden gekregen; er zijn extra bepalingen aangenomen die de financiële toezichthouder in staat stellen de activiteiten of het gedrag van afzonderlijke gecontroleerde partijen te evalueren. Deze bepalingen omvatten enerzijds beslissingsbevoegdheden, met name om vestigingen te sluiten of specifieke activiteiten stop te zetten zonder een feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, en anderzijds een meer gedetailleerde definitie van concepten waarvan de interpretatie tot geschillen tussen de financiële toezichthouder en gecontroleerde entiteiten of beroepsinstanties heeft geleid. |
| --- | --- |

—

de volmacht van de financiële toezichthouder (de IJslandse toezichthouder financiële markten) om op te treden (om de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering over te nemen en over de activa te beschikken, cfr. noodwetgeving) is uitgebreid; financiële toezichthouder heeft uitgebreide toezichtsbevoegdheden gekregen; er zijn extra bepalingen aangenomen die de financiële toezichthouder in staat stellen de activiteiten of het gedrag van afzonderlijke gecontroleerde partijen te evalueren. Deze bepalingen omvatten enerzijds beslissingsbevoegdheden, met name om vestigingen te sluiten of specifieke activiteiten stop te zetten zonder een feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, en anderzijds een meer gedetailleerde definitie van concepten waarvan de interpretatie tot geschillen tussen de financiële toezichthouder en gecontroleerde entiteiten of beroepsinstanties heeft geleid.

| — | Regels inzake individuele grote blootstellingen zijn verduidelijkt en gespecificeerd; zowel de rol als de verantwoordelijkheid van het risicomanagement zijn uitgebreid en de financiële toezichthouder stemde ermee in om het risicomanagement een hogere status toe te kennen in de organisatie van financiële ondernemingen; bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn verscherpt. |
| --- | --- |

—

Regels inzake individuele grote blootstellingen zijn verduidelijkt en gespecificeerd; zowel de rol als de verantwoordelijkheid van het risicomanagement zijn uitgebreid en de financiële toezichthouder stemde ermee in om het risicomanagement een hogere status toe te kennen in de organisatie van financiële ondernemingen; bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn verscherpt.

| — | Bepalingen voor een speciaal register van grotere leners zijn wettelijk bekrachtigd, teneinde een beter overzicht te verschaffen van grote individuele blootstellingen aan twee of meer financiële ondernemingen. Het register is belangrijk om blootstellingen met elkaar in verband te brengen en om hun systeemimpact te beoordelen indien er in de activiteiten van de leners problemen zouden opduiken. Entiteiten die niet onder toezicht van de financiële toezichthouder staan maar wel in de registers van financiële ondernemingen zijn opgenomen, moeten de financiële toezichthouder informatie over al hun verplichtingen verstrekken. De financiële toezichthouder kan de dienstverlening aan zulke partijen verbieden indien zij weigeren om de vereiste informatie te verstrekken. |
| --- | --- |

—

Bepalingen voor een speciaal register van grotere leners zijn wettelijk bekrachtigd, teneinde een beter overzicht te verschaffen van grote individuele blootstellingen aan twee of meer financiële ondernemingen. Het register is belangrijk om blootstellingen met elkaar in verband te brengen en om hun systeemimpact te beoordelen indien er in de activiteiten van de leners problemen zouden opduiken. Entiteiten die niet onder toezicht van de financiële toezichthouder staan maar wel in de registers van financiële ondernemingen zijn opgenomen, moeten de financiële toezichthouder informatie over al hun verplichtingen verstrekken. De financiële toezichthouder kan de dienstverlening aan zulke partijen verbieden indien zij weigeren om de vereiste informatie te verstrekken.

| — | Bepalingen inzake een gezonde bedrijfsvoering zijn versterkt en het klachtencomité voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk vastgelegd; gedetailleerde informatie over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen moet worden bekendgemaakt. |
| --- | --- |

—

Bepalingen inzake een gezonde bedrijfsvoering zijn versterkt en het klachtencomité voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk vastgelegd; gedetailleerde informatie over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen moet worden bekendgemaakt.

| — | De tijdslimieten waarbinnen financiële ondernemingen bestemde activa van de hand moeten doen zijn ingekort. |
| --- | --- |

—

De tijdslimieten waarbinnen financiële ondernemingen bestemde activa van de hand moeten doen zijn ingekort.

| — | Bepalingen inzake de deelnemingen van financiële ondernemingen in eigen aandelen zijn verscherpt en meer in detail vastgelegd. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan als eigen aandelen beschouwd, net als op eigen aandelen gebaseerde contracten buiten de balansstelling. |
| --- | --- |

—

Bepalingen inzake de deelnemingen van financiële ondernemingen in eigen aandelen zijn verscherpt en meer in detail vastgelegd. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan als eigen aandelen beschouwd, net als op eigen aandelen gebaseerde contracten buiten de balansstelling.

| — | Financiële ondernemingen mogen geen krediet meer verlenen met eigen aandelen of aandelencertificaten als onderpand. |
| --- | --- |

—

Financiële ondernemingen mogen geen krediet meer verlenen met eigen aandelen of aandelencertificaten als onderpand.

| — | De financiële toezichthouder moet nu regels bepalen over de manier waarop leningen die worden gewaarborgd door een hypotheek op de aandelen van andere financiële ondernemingen in de risicobasis en kapitaalbasis moeten worden berekend. |
| --- | --- |

—

De financiële toezichthouder moet nu regels bepalen over de manier waarop leningen die worden gewaarborgd door een hypotheek op de aandelen van andere financiële ondernemingen in de risicobasis en kapitaalbasis moeten worden berekend.

| — | Zowel de rol als de verantwoordelijkheid van de interne auditdienst zijn uitgebreid. Er gelden gedetailleerde regels voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betreffende financiële onderneming en de reikwijdte van haar interne auditdienst. |
| --- | --- |

—

Zowel de rol als de verantwoordelijkheid van de interne auditdienst zijn uitgebreid. Er gelden gedetailleerde regels voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betreffende financiële onderneming en de reikwijdte van haar interne auditdienst.

| — | De periode waarin een auditkantoor steeds dezelfde financiële onderneming mag controleren, is voortaan tot vijf jaar beperkt; de bevoegdheid van financiële ondernemingen om een „moeilijke” auditeur te ontslaan is ingeperkt. |
| --- | --- |

—

De periode waarin een auditkantoor steeds dezelfde financiële onderneming mag controleren, is voortaan tot vijf jaar beperkt; de bevoegdheid van financiële ondernemingen om een „moeilijke” auditeur te ontslaan is ingeperkt.

| — | Alle bepalingen inzake de berekening van het eigen vermogen en verscheidene andere technische aspecten zijn herzien. |
| --- | --- |

—

Alle bepalingen inzake de berekening van het eigen vermogen en verscheidene andere technische aspecten zijn herzien.

| — | Regels inzake de uitoefening van gekwalificeerde deelnemingen, m.a.w. 10 % of meer van de stemrechten, zijn herzien. De financiële toezichthouder is gemachtigd de bewijslast om te keren bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen kopen of uitbreiden, bv. wanneer het niet zeker is wie de begunstigde eigena(a)r(en) is/zijn van een houdstermaatschappij met een gekwalificeerde deelneming. |
| --- | --- |

—

Regels inzake de uitoefening van gekwalificeerde deelnemingen, m.a.w. 10 % of meer van de stemrechten, zijn herzien. De financiële toezichthouder is gemachtigd de bewijslast om te keren bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen kopen of uitbreiden, bv. wanneer het niet zeker is wie de begunstigde eigena(a)r(en) is/zijn van een houdstermaatschappij met een gekwalificeerde deelneming.

| — | Er worden extra eisen gesteld aan de bekwaamheid van directeurs, hun verantwoordelijkheid voor toezicht of activiteiten is uitgebreid en uitvoerende voorzitters van de raad van bestuur zijn niet toegelaten; de financiële toezichthouder heeft een grotere toezichthoudende rol voor de raad van bestuur toebedeeld gekregen; persoonlijk identificeerbare informatie over de vergoeding van senior managers moet worden vrijgegeven. |
| --- | --- |

—

Er worden extra eisen gesteld aan de bekwaamheid van directeurs, hun verantwoordelijkheid voor toezicht of activiteiten is uitgebreid en uitvoerende voorzitters van de raad van bestuur zijn niet toegelaten; de financiële toezichthouder heeft een grotere toezichthoudende rol voor de raad van bestuur toebedeeld gekregen; persoonlijk identificeerbare informatie over de vergoeding van senior managers moet worden vrijgegeven.

| — | Er zijn regels bepaald voor krediettransacties van financiële ondernemingen met bestuurders, gedelegeerd bestuurders, hooggeplaatste werknemers en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betreffende financiële onderneming. Gelijkaardige regels gelden voor partijen die nauw verbonden zijn met bovengenoemde personen. De financiële toezichthouder heeft regels aangenomen over wat als passende zekerheid voor zulke transacties wordt beschouwd. |
| --- | --- |

—

Er zijn regels bepaald voor krediettransacties van financiële ondernemingen met bestuurders, gedelegeerd bestuurders, hooggeplaatste werknemers en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betreffende financiële onderneming. Gelijkaardige regels gelden voor partijen die nauw verbonden zijn met bovengenoemde personen. De financiële toezichthouder heeft regels aangenomen over wat als passende zekerheid voor zulke transacties wordt beschouwd.

| — | Er zijn regels aangenomen over regelingen in verband met premiestelsels en bonussen voor managers en werknemers, evenals in verband met opzeggingsclausules. |
| --- | --- |

—

Er zijn regels aangenomen over regelingen in verband met premiestelsels en bonussen voor managers en werknemers, evenals in verband met opzeggingsclausules.

| — | Bepalingen inzake de reorganisatie en opheffing van financiële ondernemingen zijn verscherpt. |
| --- | --- |

—

Bepalingen inzake de reorganisatie en opheffing van financiële ondernemingen zijn verscherpt.

| — | Er heeft een algemene herziening van speciale regels voor spaarbanken plaatsgevonden. De status en rechten van eigenaren van garantiekapitaal bij spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn beperkingen op dividenden opgelegd, er zijn duidelijke regels inzake transacties met garantiekapitaal aangenomen, er zijn regels bepaald voor waardeverminderingen op garantiekapitaal en de regels inzake de volmacht van spaarbanken om formeel samen te werken zijn verduidelijkt. Spaarbanken mogen hun rechtsvorm niet veranderen. |
| --- | --- |

—

Er heeft een algemene herziening van speciale regels voor spaarbanken plaatsgevonden. De status en rechten van eigenaren van garantiekapitaal bij spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn beperkingen op dividenden opgelegd, er zijn duidelijke regels inzake transacties met garantiekapitaal aangenomen, er zijn regels bepaald voor waardeverminderingen op garantiekapitaal en de regels inzake de volmacht van spaarbanken om formeel samen te werken zijn verduidelijkt. Spaarbanken mogen hun rechtsvorm niet veranderen.

Volgens de IJslandse autoriteiten gaan de IJslandse regels in sommige opzichten verder dan het pan-Europese kader. Hieronder volgen de belangrijkste afwijkingen van regels die door de EU zijn aangenomen en in de EER-overeenkomst zijn opgenomen:

| — | de financiële toezichthouder heeft de bevoegdheid om de activiteiten van individuele vestigingen van financiële ondernemingen in te perken indien hij daartoe reden ziet. Voorts heeft hij de bevoegdheid speciale vereisten op te leggen aan individuele vestigingen van financiële ondernemingen om hun activiteiten voort te zetten. De financiële toezichthouder kan de activiteiten met of zonder vergunning die een financiële onderneming nastreeft tijdelijk geheel of gedeeltelijk inperken, indien de Autoriteit daartoe reden ziet. Uiteraard is hiertoe niet het minst bijgedragen door de activiteiten van kantoren en de door hen geopende depositorekeningen in andere Europese staten vóór 2008 (Icesave, Edge en Saveand-Save). |
| --- | --- |

—

de financiële toezichthouder heeft de bevoegdheid om de activiteiten van individuele vestigingen van financiële ondernemingen in te perken indien hij daartoe reden ziet. Voorts heeft hij de bevoegdheid speciale vereisten op te leggen aan individuele vestigingen van financiële ondernemingen om hun activiteiten voort te zetten. De financiële toezichthouder kan de activiteiten met of zonder vergunning die een financiële onderneming nastreeft tijdelijk geheel of gedeeltelijk inperken, indien de Autoriteit daartoe reden ziet. Uiteraard is hiertoe niet het minst bijgedragen door de activiteiten van kantoren en de door hen geopende depositorekeningen in andere Europese staten vóór 2008 (Icesave, Edge en Saveand-Save).

| — | In de IJslandse wetgeving zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de rol van interne audits dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

In de IJslandse wetgeving zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de rol van interne audits dan in de EU-richtlijnen.

| — | Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de manier waarop stresstests moeten worden uitgevoerd dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de manier waarop stresstests moeten worden uitgevoerd dan in de EU-richtlijnen.

| — | Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan krediet wordt verleend en moeten aan het eind van elke maand een actuele lijst aan de financiële toezichthouder bezorgen. Voorts zal er een vergelijkbare lijst worden verstuurd met daarin partijen die nauw verbonden zijn met financiële ondernemingen, hun raden van bestuur en managers, en groepen van verbonden cliënten, voor zover deze partijen niet op de bovengenoemde lijst voorkomen. Dankzij deze lijst kunnen de onderlinge verbanden tussen financiële ondernemingen, hun bestuurders en management beter worden gecontroleerd. |
| --- | --- |

—

Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan krediet wordt verleend en moeten aan het eind van elke maand een actuele lijst aan de financiële toezichthouder bezorgen. Voorts zal er een vergelijkbare lijst worden verstuurd met daarin partijen die nauw verbonden zijn met financiële ondernemingen, hun raden van bestuur en managers, en groepen van verbonden cliënten, voor zover deze partijen niet op de bovengenoemde lijst voorkomen. Dankzij deze lijst kunnen de onderlinge verbanden tussen financiële ondernemingen, hun bestuurders en management beter worden gecontroleerd.

| — | Indien de financiële toezichthouder van mening is dat het aangaan van krediet bij een enkele partij in het kredietregister, waarvan de financiële activiteiten niet onder officieel toezicht staan, een systeemimpact zou kunnen hebben, kan hij aan de betreffende partij informatie over haar verplichtingen vragen. |
| --- | --- |

—

Indien de financiële toezichthouder van mening is dat het aangaan van krediet bij een enkele partij in het kredietregister, waarvan de financiële activiteiten niet onder officieel toezicht staan, een systeemimpact zou kunnen hebben, kan hij aan de betreffende partij informatie over haar verplichtingen vragen.

| — | Indien een partij die niet onder officieel toezicht staat maar wel in het kredietregister voorkomt, weigert om aan de financiële toezichthouder informatie bekend te maken, kan de Autoriteit gecontroleerde entiteiten gelasten om de voornoemde partij niet langer diensten te verlenen. Hetzelfde geldt indien de door de partij bekendgemaakte informatie onbevredigend is. De bepalingen inzake een kredietregister en uitgebreide bevoegdheden voor toezichthoudende instanties in verband met partijen die niet onder officieel toezicht staan, komen niet terug in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

Indien een partij die niet onder officieel toezicht staat maar wel in het kredietregister voorkomt, weigert om aan de financiële toezichthouder informatie bekend te maken, kan de Autoriteit gecontroleerde entiteiten gelasten om de voornoemde partij niet langer diensten te verlenen. Hetzelfde geldt indien de door de partij bekendgemaakte informatie onbevredigend is. De bepalingen inzake een kredietregister en uitgebreide bevoegdheden voor toezichthoudende instanties in verband met partijen die niet onder officieel toezicht staan, komen niet terug in de EU-/EER-regels.

| — | Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde en beperkende bepalingen inzake kredietverlening aan verbonden partijen en zekerheid dan in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde en beperkende bepalingen inzake kredietverlening aan verbonden partijen en zekerheid dan in de EU-/EER-regels.

| — | De financiële toezichthouder moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming het recht op de uitoefening van de deelneming ontzeggen indien er twijfel bestaat over wie de begunstigde eigenaar is of zal zijn. |
| --- | --- |

—

De financiële toezichthouder moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming het recht op de uitoefening van de deelneming ontzeggen indien er twijfel bestaat over wie de begunstigde eigenaar is of zal zijn.

| — | Het maximale tijdsbestek waarin externe auditeurs voor dezelfde financiële onderneming mogen werken is korter dan in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

Het maximale tijdsbestek waarin externe auditeurs voor dezelfde financiële onderneming mogen werken is korter dan in de EU-/EER-regels.

| — | Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen inzake de bekwaamheid van bestuurders in financiële ondernemingen dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen inzake de bekwaamheid van bestuurders in financiële ondernemingen dan in de EU-richtlijnen.

| — | Er zijn bepalingen aangenomen inzake regelingen voor bonussystemen en opzeggingsclausules. |
| --- | --- |

—

Er zijn bepalingen aangenomen inzake regelingen voor bonussystemen en opzeggingsclausules.

| — | Recent zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd in verband met het beloningsbeleid, maar regels inzake opzeggingsclausules zijn hierin nog niet opgenomen. |
| --- | --- |

—

Recent zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd in verband met het beloningsbeleid, maar regels inzake opzeggingsclausules zijn hierin nog niet opgenomen.

Op 23 maart 2012 diende de minister van Economische Zaken een rapport in over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële stelsel. De minister heeft verder een deskundigengroep aangesteld om een rechtskader voor te bereiden voor alle financiële activiteiten in IJsland.

---

| 15.5.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 144/169 |
| --- | --- | --- | --- |

15.5.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 144/169

---

Publieke versie (1)

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 291/12/COL

van 11 juli 2012

betreffende herstructureringssteun aan Arion Bank (IJsland)

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd)

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name artikel 61, lid 3, onder b), en Protocol 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 3, van deel I, artikel 7, lid 3, van deel II en artikel 13 van deel II,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   FEITEN

1.   PROCEDURE

| (1) | Na informele briefwisseling in oktober 2008 en na aanneming op 6 oktober door het IJslandse parlement (de Althingi) van Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om op te treden in de banksector, schreef de voorzitter van de Autoriteit op 10 oktober 2008 aan de IJslandse autoriteiten om hen te verzoeken alle onder de noodwet genomen staatssteunmaatregelen bij de Autoriteit aan te melden. Nadien volgde er geregeld contact en geregelde briefwisseling waaronder een brief van 18 juni 2009 waarin de Autoriteit de IJslandse autoriteiten herinnert aan de noodzaak om alle staatssteunmaatregelen aan te melden, evenals aan de standstill-clausule in artikel 3 van Protocol 3. Na verdere briefwisseling en bijeenkomsten hebben de IJslandse autoriteiten op 20 september 2010 uiteindelijk met terugwerkende kracht staatssteun aangemeld voor het herstel van bepaalde activiteiten van (de oude) Kaupthing Bank en de oprichting en kapitalisatie van New Kaupthing Bank (op 21 november 2009 omgedoopt tot Arion Bank). |
| --- | --- |

(1)

Na informele briefwisseling in oktober 2008 en na aanneming op 6 oktober door het IJslandse parlement (de Althingi) van Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz. (hierna de „noodwet” genoemd), die de IJslandse staat verregaande bevoegdheden toekende om op te treden in de banksector, schreef de voorzitter van de Autoriteit op 10 oktober 2008 aan de IJslandse autoriteiten om hen te verzoeken alle onder de noodwet genomen staatssteunmaatregelen bij de Autoriteit aan te melden. Nadien volgde er geregeld contact en geregelde briefwisseling waaronder een brief van 18 juni 2009 waarin de Autoriteit de IJslandse autoriteiten herinnert aan de noodzaak om alle staatssteunmaatregelen aan te melden, evenals aan de standstill-clausule in artikel 3 van Protocol 3. Na verdere briefwisseling en bijeenkomsten hebben de IJslandse autoriteiten op 20 september 2010 uiteindelijk met terugwerkende kracht staatssteun aangemeld voor het herstel van bepaalde activiteiten van (de oude) Kaupthing Bank en de oprichting en kapitalisatie van New Kaupthing Bank (op 21 november 2009 omgedoopt tot Arion Bank).

| (2) | Bij brief van 15 december 2010 (2) heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) de IJslandse autoriteiten haar beslissing meegedeeld om de in artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 vastgelegde procedure in te leiden ten aanzien van de door de IJslandse staat genomen maatregelen om bepaalde activiteiten van (de oude) Kaupthing Bank hf te herstellen en New Kaupthing Bank hf (de huidige Arion Bank) op te richten en van kapitaal te voorzien (het besluit tot inleiding van de procedure) (3). De Autoriteit vroeg ook om binnen de zes maanden een gedetailleerd herstructureringsplan voor Arion Bank in te dienen. |
| --- | --- |

(2)

Bij brief van 15 december 2010 (2) heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) de IJslandse autoriteiten haar beslissing meegedeeld om de in artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 vastgelegde procedure in te leiden ten aanzien van de door de IJslandse staat genomen maatregelen om bepaalde activiteiten van (de oude) Kaupthing Bank hf te herstellen en New Kaupthing Bank hf (de huidige Arion Bank) op te richten en van kapitaal te voorzien (het besluit tot inleiding van de procedure) (3). De Autoriteit vroeg ook om binnen de zes maanden een gedetailleerd herstructureringsplan voor Arion Bank in te dienen.

| (3) | Bij brief van 24 maart 2011 (4) heeft de Autoriteit een enkele opmerking van belanghebbenden ontvangen, die ze op 25 mei 2011 aan de IJslandse autoriteiten heeft doorgestuurd. De IJslandse autoriteiten hebben niet op deze opmerking gereageerd. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief van 24 maart 2011 (4) heeft de Autoriteit een enkele opmerking van belanghebbenden ontvangen, die ze op 25 mei 2011 aan de IJslandse autoriteiten heeft doorgestuurd. De IJslandse autoriteiten hebben niet op deze opmerking gereageerd.

| (4) | Bij brief van 31 maart 2011 hebben de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Arion Bank ingediend. Een bijgewerkt herstructureringsplan is op 30 april 2012 per e-mail ingediend. |
| --- | --- |

(4)

Bij brief van 31 maart 2011 hebben de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan voor Arion Bank ingediend. Een bijgewerkt herstructureringsplan is op 30 april 2012 per e-mail ingediend.

| (5) | De Autoriteit heeft op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om verdere informatie over het herstructureringsplan verzocht. Antwoorden op deze verzoeken om informatie werden op 26 oktober 2011, 16 april 2012, 30 april 2012, 21 mei 2012 en 6 juli 2012 van de IJslandse autoriteiten ontvangen. De definitieve versies van de verbintenissen die door de IJslandse autoriteiten en Arion Bank werden aangegaan, zijn op 3 juli 2012 ingediend (5). |
| --- | --- |

(5)

De Autoriteit heeft op 11 juli 2011 en 13 februari 2012 om verdere informatie over het herstructureringsplan verzocht. Antwoorden op deze verzoeken om informatie werden op 26 oktober 2011, 16 april 2012, 30 april 2012, 21 mei 2012 en 6 juli 2012 van de IJslandse autoriteiten ontvangen. De definitieve versies van de verbintenissen die door de IJslandse autoriteiten en Arion Bank werden aangegaan, zijn op 3 juli 2012 ingediend (5).

| (6) | Daarenboven hebben vertegenwoordigers van de Autoriteit op 7 juni 2011 en op 27-28 februari 2012 de IJslandse autoriteiten en vertegenwoordigers van Arion Bank ontmoet. |
| --- | --- |

(6)

Daarenboven hebben vertegenwoordigers van de Autoriteit op 7 juni 2011 en op 27-28 februari 2012 de IJslandse autoriteiten en vertegenwoordigers van Arion Bank ontmoet.

2.   ACHTERGROND

| (7) | De Autoriteit zal in dit deel de gebeurtenissen, feiten en economische, politieke en toezichtontwikkelingen beschrijven die verband houden met de instorting en de heropbouw van het IJslands financieel systeem sinds oktober 2008 tot op heden en die noodzakelijk lijken om de context te schetsen waarin de onderhavige steunmaatregelen worden beoordeeld. Maar eerst zal ze het chronologische verloop van de instorting van Kaupthing Bank reconstrueren. |
| --- | --- |

(7)

De Autoriteit zal in dit deel de gebeurtenissen, feiten en economische, politieke en toezichtontwikkelingen beschrijven die verband houden met de instorting en de heropbouw van het IJslands financieel systeem sinds oktober 2008 tot op heden en die noodzakelijk lijken om de context te schetsen waarin de onderhavige steunmaatregelen worden beoordeeld. Maar eerst zal ze het chronologische verloop van de instorting van Kaupthing Bank reconstrueren.

2.1.   De instorting van Kaupthing Bank

| (8) | In september 2008 begon een aantal grote internationale financiële instellingen ernstige problemen te ondervinden. Te midden van de onrust op de internationale financiële markten hadden de drie grootste commerciële banken van IJsland, die de voorgaande jaren een enorme groei hadden gekend, moeilijkheden om hun kortlopende schuld te herfinancieren en werden zij met een stormloop op hun deposito's geconfronteerd. Op 15 september vroeg Lehman Brothers bescherming tegen faillissement aan en op diezelfde dag werd aangekondigd dat de Bank of America Merrill Lynch zou overnemen. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan moest een van de grootste banken van het Verenigd Koninkrijk, HBOS, door Lloyds TSB worden overgenomen. |
| --- | --- |

(8)

In september 2008 begon een aantal grote internationale financiële instellingen ernstige problemen te ondervinden. Te midden van de onrust op de internationale financiële markten hadden de drie grootste commerciële banken van IJsland, die de voorgaande jaren een enorme groei hadden gekend, moeilijkheden om hun kortlopende schuld te herfinancieren en werden zij met een stormloop op hun deposito's geconfronteerd. Op 15 september vroeg Lehman Brothers bescherming tegen faillissement aan en op diezelfde dag werd aangekondigd dat de Bank of America Merrill Lynch zou overnemen. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan moest een van de grootste banken van het Verenigd Koninkrijk, HBOS, door Lloyds TSB worden overgenomen.

| (9) | De problemen in de IJslandse financiële sector werden ten volle duidelijk op 29 september 2008, toen de IJslandse regering aankondigde een overeenkomst met Glitnir Bank te hebben bereikt waarbij ze in ruil voor 75 % van de deelnemingen 600 miljoen EUR in de bank zou injecteren. De geplande overname van Glitnir Bank door de regering kon de markten echter niet geruststellen en ging uiteindelijk niet door. De aandelenkoers van de drie commerciële banken kelderde en de kredietratings werden verlaagd. |
| --- | --- |

(9)

De problemen in de IJslandse financiële sector werden ten volle duidelijk op 29 september 2008, toen de IJslandse regering aankondigde een overeenkomst met Glitnir Bank te hebben bereikt waarbij ze in ruil voor 75 % van de deelnemingen 600 miljoen EUR in de bank zou injecteren. De geplande overname van Glitnir Bank door de regering kon de markten echter niet geruststellen en ging uiteindelijk niet door. De aandelenkoers van de drie commerciële banken kelderde en de kredietratings werden verlaagd.

| (10) | De buitenlandse filialen van Landsbanki en Kaupthing kenden een dramatische stormloop op deposito's en ook in de binnenlandse filialen werd er massaal geld opgenomen. In het eerste weekend van oktober werd duidelijk dat een andere van de drie grote banken, Landsbanki, in grote moeilijkheden verkeerde. Op 7 oktober 2008 werden Glitnir Bank en Landsbanki door de financiële toezichthouder (FME) overgenomen. Enige tijd werd gehoopt dat Kaupthing Bank van hetzelfde lot gespaard kon blijven en op 6 oktober 2008 kende de Centrale Bank van IJsland (CBI) Kaupthing een lening van 500 miljoen EUR tegen zakelijke zekerheden toe in FIH Erhvervsbanken, de Deense dochteronderneming van Kaupthing. De leningsovereenkomsten en schuldbewijzen van Kaupthing Bank bevatten echter doorgaans een clausule die stelt dat wanbetaling door een van de grote dochterondernemingen van de bank wordt beschouwd als een wanbetaling door Kaupthing Bank, waardoor de kredieten van de bank zouden komen te vervallen. Op 8 oktober 2008 kenden de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk een opschorting van betaling toe voor Kaupthing Singer & Friedlander (KSF), de Britse dochteronderneming van Kaupthing. De volgende dag nam de FME de zeggenschap over de bank over krachtens bevoegdheden die hem door de noodwet waren verleend. |
| --- | --- |

(10)

De buitenlandse filialen van Landsbanki en Kaupthing kenden een dramatische stormloop op deposito's en ook in de binnenlandse filialen werd er massaal geld opgenomen. In het eerste weekend van oktober werd duidelijk dat een andere van de drie grote banken, Landsbanki, in grote moeilijkheden verkeerde. Op 7 oktober 2008 werden Glitnir Bank en Landsbanki door de financiële toezichthouder (FME) overgenomen. Enige tijd werd gehoopt dat Kaupthing Bank van hetzelfde lot gespaard kon blijven en op 6 oktober 2008 kende de Centrale Bank van IJsland (CBI) Kaupthing een lening van 500 miljoen EUR tegen zakelijke zekerheden toe in FIH Erhvervsbanken, de Deense dochteronderneming van Kaupthing. De leningsovereenkomsten en schuldbewijzen van Kaupthing Bank bevatten echter doorgaans een clausule die stelt dat wanbetaling door een van de grote dochterondernemingen van de bank wordt beschouwd als een wanbetaling door Kaupthing Bank, waardoor de kredieten van de bank zouden komen te vervallen. Op 8 oktober 2008 kenden de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk een opschorting van betaling toe voor Kaupthing Singer & Friedlander (KSF), de Britse dochteronderneming van Kaupthing. De volgende dag nam de FME de zeggenschap over de bank over krachtens bevoegdheden die hem door de noodwet waren verleend.

2.2.   De financiële crisis en de voornaamste oorzaken voor de ondergang van de IJslandse banken

| (11) | In de aanmelding van de aan Arion Bank toegekende steun hebben de IJslandse autoriteiten toegelicht dat de redenen voor de instorting van de IJslandse banksector en voor hun tussenkomst uitgebreid zijn beschreven in een rapport van een door het IJslands parlement opgerichte speciale onderzoekscommissie („SIC”) (6). Deze onderzoekscommissie had tot opdracht de processen die tot de instorting van de drie grootste banken hebben geleid, te onderzoeken en te analyseren. De Autoriteit vat hieronder de conclusies van de commissie betreffende de belangrijkste oorzaken voor het faillissement van Kaupthing Bank samen. De informatie komt uit hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de instorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het SIC-rapport. |
| --- | --- |

(11)

In de aanmelding van de aan Arion Bank toegekende steun hebben de IJslandse autoriteiten toegelicht dat de redenen voor de instorting van de IJslandse banksector en voor hun tussenkomst uitgebreid zijn beschreven in een rapport van een door het IJslands parlement opgerichte speciale onderzoekscommissie („SIC”) (6). Deze onderzoekscommissie had tot opdracht de processen die tot de instorting van de drie grootste banken hebben geleid, te onderzoeken en te analyseren. De Autoriteit vat hieronder de conclusies van de commissie betreffende de belangrijkste oorzaken voor het faillissement van Kaupthing Bank samen. De informatie komt uit hoofdstuk 2 (Samenvatting) en hoofdstuk 21 (Oorzaken van de instorting van de IJslandse banken — Verantwoordelijkheid, fouten en nalatigheid) van het SIC-rapport.

| (12) | De wereldwijde daling van de liquiditeit op de financiële markten sinds 2007 heeft uiteindelijk geleid tot de instorting van de drie grootste IJslandse banken, waarvan de activiteiten steeds sterker afhankelijk werden van financiering via de internationale markten. De redenen voor de ondergang van de IJslandse banken zijn echter complex en legio. De SIC onderzocht de redenen die tot de instorting van de grootste banken hebben geleid en het valt op dat de meeste conclusies voor de drie banken gelden en vaak nauw met elkaar samenhangen. Hieronder worden de met de activiteiten samenhangende oorzaken voor de ondergang van de banken kort samengevat. |
| --- | --- |

(12)

De wereldwijde daling van de liquiditeit op de financiële markten sinds 2007 heeft uiteindelijk geleid tot de instorting van de drie grootste IJslandse banken, waarvan de activiteiten steeds sterker afhankelijk werden van financiering via de internationale markten. De redenen voor de ondergang van de IJslandse banken zijn echter complex en legio. De SIC onderzocht de redenen die tot de instorting van de grootste banken hebben geleid en het valt op dat de meeste conclusies voor de drie banken gelden en vaak nauw met elkaar samenhangen. Hieronder worden de met de activiteiten samenhangende oorzaken voor de ondergang van de banken kort samengevat.

Buitensporige en onhoudbare uitbreiding

| (13) | De SIC kwam tot het besluit dat de uitbreiding van de balans en kredietportefeuilles door de banken in de jaren vóór de instorting hun eigen operationele en bestuurlijke capaciteit te boven ging. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (7) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het einde van het tweede kwartaal van 2008. Opvallend is dat de groei van de drie banken grotendeels verband hield met kredieten aan buitenlandse partijen, die in 2007 (8) en met name na het begin van de internationale liquiditeitscrisis aanzienlijk toenamen. Dit deed de SIC besluiten dat deze stijging voornamelijk het resultaat was van leningen aan ondernemingen waaraan elders krediet geweigerd werd. Het rapport kwam ook tot de conclusie dat de banken zich steeds meer op het inherent door risico's gekenmerkte zakenbankieren hadden toegespitst en dat hun groei tot de problemen had bijgedragen. |
| --- | --- |

(13)

De SIC kwam tot het besluit dat de uitbreiding van de balans en kredietportefeuilles door de banken in de jaren vóór de instorting hun eigen operationele en bestuurlijke capaciteit te boven ging. De gecombineerde activa van de drie banken waren exponentieel toegenomen van 1,4 biljoen ISK (7) in 2003 tot 14,4 biljoen ISK aan het einde van het tweede kwartaal van 2008. Opvallend is dat de groei van de drie banken grotendeels verband hield met kredieten aan buitenlandse partijen, die in 2007 (8) en met name na het begin van de internationale liquiditeitscrisis aanzienlijk toenamen. Dit deed de SIC besluiten dat deze stijging voornamelijk het resultaat was van leningen aan ondernemingen waaraan elders krediet geweigerd werd. Het rapport kwam ook tot de conclusie dat de banken zich steeds meer op het inherent door risico's gekenmerkte zakenbankieren hadden toegespitst en dat hun groei tot de problemen had bijgedragen.

Daling van de op de internationale markten beschikbare financiële middelen

| (14) | De groei van de banken werd grotendeels in de hand gewerkt door toegang tot de internationale financiële markten, benutting van een goede kredietwaardigheid en toegang tot de Europese markten dankzij de EER-overeenkomst. De IJslandse banken leenden in 2005 14 miljard EUR op buitenlandse markten voor schuldbewijzen tegen relatief gunstige voorwaarden. Toen de toegang tot de Europese markten voor schuldbewijzen verder beperkt werd, financierden de banken hun activiteiten op de Amerikaanse markten waarbij ze IJslandse schuldbewijzen tot „collateralised debt obligations” (= effecten die door een kredietportefeuille gedekt zijn) verpakten. In de periode vóór de instorting vertrouwden de banken steeds meer op kortetermijnleningen die tot grote en volgens de SIC voorspelbare herfinancieringsrisico's zouden leiden. |
| --- | --- |

(14)

De groei van de banken werd grotendeels in de hand gewerkt door toegang tot de internationale financiële markten, benutting van een goede kredietwaardigheid en toegang tot de Europese markten dankzij de EER-overeenkomst. De IJslandse banken leenden in 2005 14 miljard EUR op buitenlandse markten voor schuldbewijzen tegen relatief gunstige voorwaarden. Toen de toegang tot de Europese markten voor schuldbewijzen verder beperkt werd, financierden de banken hun activiteiten op de Amerikaanse markten waarbij ze IJslandse schuldbewijzen tot „collateralised debt obligations” (= effecten die door een kredietportefeuille gedekt zijn) verpakten. In de periode vóór de instorting vertrouwden de banken steeds meer op kortetermijnleningen die tot grote en volgens de SIC voorspelbare herfinancieringsrisico's zouden leiden.

De betrokkenheid van de bankeigenaren

| (15) | De belangrijkste eigenaren van elke grote IJslandse bank waren tevens de grootste schuldenaars ervan (9). De SIC was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaar buitengewoon gemakkelijk geld konden lenen van de banken. De grootste aandeelhouder in Kaupthing Bank was Exista hf., dat een aandeel van ruim 20 % in de bank bezat. Exista was ook een van de grootste schuldenaars van de bank. In de periode van 2005 tot 2008 nam het totale leenbedrag van Kaupthing aan Exista en verbonden partijen (10) gestaag toe van 400-500 miljoen EUR tot 1 400-1 700 miljoen EUR. In 2007 en 2008 was dat bedrag bijna even groot als het kapitaal van de bank. Het aantal leningen aan grote aandeelhouders steeg ondanks het feit dat Kaupthing stilaan met liquiditeits- en herfinancieringsproblemen werd geconfronteerd. Bovendien werden kredieten aan verbonden partijen vaak toegekend zonder enige specifieke zekerheid (11). Het geldmarktfonds van Kaupthing was het grootste fonds van de Kaupthing Bank Asset Management Company, de vermogensbeheerder van Kaupthing Bank, en in 2007 belegde het fonds fors in obligaties van Exista. Aan het einde van dat jaar bezat het effecten ter waarde van ongeveer 14 miljard ISK. Dat bedrag was destijds goed voor ongeveer 20 % van de totale activa van het fonds. Robert Tchenguiz had aandelen in Kaupthing Bank en Exista, en zat ook in de raad van bestuur van Exista. Hij ontving tevens grote leningsfaciliteiten van Kaupthing Bank in IJsland, Kaupthing Bank Luxembourg en Kaupthing Singer & Friedlander (KSF). In totaal hadden Robert Tchenguiz en verbonden partijen op het ogenblik van de instorting van de bank ongeveer 2 miljard EUR aan leningsfaciliteiten van het moederbedrijf van Kaupthing Bank ontvangen (12). |
| --- | --- |

(15)

De belangrijkste eigenaren van elke grote IJslandse bank waren tevens de grootste schuldenaars ervan (9). De SIC was van mening dat bepaalde aandeelhouders in hun hoedanigheid van eigenaar buitengewoon gemakkelijk geld konden lenen van de banken. De grootste aandeelhouder in Kaupthing Bank was Exista hf., dat een aandeel van ruim 20 % in de bank bezat. Exista was ook een van de grootste schuldenaars van de bank. In de periode van 2005 tot 2008 nam het totale leenbedrag van Kaupthing aan Exista en verbonden partijen (10) gestaag toe van 400-500 miljoen EUR tot 1 400-1 700 miljoen EUR. In 2007 en 2008 was dat bedrag bijna even groot als het kapitaal van de bank. Het aantal leningen aan grote aandeelhouders steeg ondanks het feit dat Kaupthing stilaan met liquiditeits- en herfinancieringsproblemen werd geconfronteerd. Bovendien werden kredieten aan verbonden partijen vaak toegekend zonder enige specifieke zekerheid (11). Het geldmarktfonds van Kaupthing was het grootste fonds van de Kaupthing Bank Asset Management Company, de vermogensbeheerder van Kaupthing Bank, en in 2007 belegde het fonds fors in obligaties van Exista. Aan het einde van dat jaar bezat het effecten ter waarde van ongeveer 14 miljard ISK. Dat bedrag was destijds goed voor ongeveer 20 % van de totale activa van het fonds. Robert Tchenguiz had aandelen in Kaupthing Bank en Exista, en zat ook in de raad van bestuur van Exista. Hij ontving tevens grote leningsfaciliteiten van Kaupthing Bank in IJsland, Kaupthing Bank Luxembourg en Kaupthing Singer & Friedlander (KSF). In totaal hadden Robert Tchenguiz en verbonden partijen op het ogenblik van de instorting van de bank ongeveer 2 miljard EUR aan leningsfaciliteiten van het moederbedrijf van Kaupthing Bank ontvangen (12).

Concentratie van risico

| (16) | De SIC kwam in verband met deze abnormale blootstelling aan grote aandeelhouders ook tot de conclusie dat de activaportefeuille van de banken onvoldoende gespreid was. De SIC was van mening dat de Europese regels inzake grote blootstelling te strikt geïnterpreteerd werden, met name in het geval van de aandeelhouders, en dat de banken hadden getracht om de regels te omzeilen. |
| --- | --- |

(16)

De SIC kwam in verband met deze abnormale blootstelling aan grote aandeelhouders ook tot de conclusie dat de activaportefeuille van de banken onvoldoende gespreid was. De SIC was van mening dat de Europese regels inzake grote blootstelling te strikt geïnterpreteerd werden, met name in het geval van de aandeelhouders, en dat de banken hadden getracht om de regels te omzeilen.

Zwak eigen vermogen

| (17) | Hoewel de kapitaalratio van Kaupthing en de andere twee grote IJslandse banken altijd enigszins boven het wettelijk vereiste minimum heeft gelegen, concludeerde de SIC dat de kapitaalratio's de financiële kracht van de banken niet accuraat weerspiegelden. De eigen aandelen van de banken stonden immers bloot aan risico's via primaire zekerheden en termijncontracten op de aandelen. Het door de bedrijven zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de SIC „zwak eigen vermogen” wordt genoemd (13), vertegenwoordigde meer dan 25 % van het kapitaal van de banken (of meer dan 50 % van het belangrijkste kapitaalbestanddeel, namelijk het eigen vermogen van de aandeelhouders na aftrek van immateriële activa). Daarbij kwamen nog problemen veroorzaakt door het risico waaraan de banken blootstonden omdat ze in het bezit waren van elkaars aandelen. Tegen midden 2008 liep de rechtstreekse financiering door de banken van de eigen aandelen, evenals de kruisfinanciering van de aandelen van de andere twee banken, op tot ongeveer 400 miljard ISK, of ongeveer 70 % van het belangrijkste kapitaalbestanddeel. De SIC was van mening dat de aandeelhouders hun eigen vermogen zodanig door kredieten vanuit het systeem zelf financierden dat de stabiliteit van het systeem bedreigd was. De banken hielden een aanzienlijke hoeveelheid eigen aandelen als zekerheid voor hun kredieten vast, zodat de kwaliteit van hun kredietportefeuilles achteruitging naarmate de aandelenkoers zakte. Dit beïnvloedde de werking van de banken en zette nog meer druk op hun aandelenkoers; als reactie hierop probeerden de banken (aldus de informatie in het bezit van de SIC) op artificiële wijze een abnormaal hoge vraag naar hun eigen aandelen te creëren. |
| --- | --- |

(17)

Hoewel de kapitaalratio van Kaupthing en de andere twee grote IJslandse banken altijd enigszins boven het wettelijk vereiste minimum heeft gelegen, concludeerde de SIC dat de kapitaalratio's de financiële kracht van de banken niet accuraat weerspiegelden. De eigen aandelen van de banken stonden immers bloot aan risico's via primaire zekerheden en termijncontracten op de aandelen. Het door de bedrijven zelf gefinancierde aandelenkapitaal, dat door de SIC „zwak eigen vermogen” wordt genoemd (13), vertegenwoordigde meer dan 25 % van het kapitaal van de banken (of meer dan 50 % van het belangrijkste kapitaalbestanddeel, namelijk het eigen vermogen van de aandeelhouders na aftrek van immateriële activa). Daarbij kwamen nog problemen veroorzaakt door het risico waaraan de banken blootstonden omdat ze in het bezit waren van elkaars aandelen. Tegen midden 2008 liep de rechtstreekse financiering door de banken van de eigen aandelen, evenals de kruisfinanciering van de aandelen van de andere twee banken, op tot ongeveer 400 miljard ISK, of ongeveer 70 % van het belangrijkste kapitaalbestanddeel. De SIC was van mening dat de aandeelhouders hun eigen vermogen zodanig door kredieten vanuit het systeem zelf financierden dat de stabiliteit van het systeem bedreigd was. De banken hielden een aanzienlijke hoeveelheid eigen aandelen als zekerheid voor hun kredieten vast, zodat de kwaliteit van hun kredietportefeuilles achteruitging naarmate de aandelenkoers zakte. Dit beïnvloedde de werking van de banken en zette nog meer druk op hun aandelenkoers; als reactie hierop probeerden de banken (aldus de informatie in het bezit van de SIC) op artificiële wijze een abnormaal hoge vraag naar hun eigen aandelen te creëren.

De omvang van de banken

| (18) | In 2001 bedroeg de balans van de drie grootste banken (samen) iets meer dan het jaarlijkse bruto binnenlands product (bbp) van IJsland. Tegen eind 2007 waren de banken ook internationaal actief en waren hun activa negen keer het IJslands bbp waard. Volgens het rapport van de SIC stelden verschillende waarnemers in 2006 al vast dat het bankwezen sneller groeide dan de CBI aankon en trokken ze in twijfel of de CBI haar rol als kredietverlener in laatste instantie wel kon vervullen. Tegen eind 2007 was de kortlopende schuld van IJsland (voornamelijk ten gevolge van de financiering van de banken) 15 keer zo groot als de buitenlandse deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's bij de drie banken 8 keer zo groot waren als deze reserves. De middelen in het Garantiefonds voor inleggers en beleggers waren beperkt in vergelijking met de bankdeposito's waarvoor het garant moest staan. Volgens de SIC maakten al die factoren IJsland vatbaar voor een stormloop op de banken. |
| --- | --- |

(18)

In 2001 bedroeg de balans van de drie grootste banken (samen) iets meer dan het jaarlijkse bruto binnenlands product (bbp) van IJsland. Tegen eind 2007 waren de banken ook internationaal actief en waren hun activa negen keer het IJslands bbp waard. Volgens het rapport van de SIC stelden verschillende waarnemers in 2006 al vast dat het bankwezen sneller groeide dan de CBI aankon en trokken ze in twijfel of de CBI haar rol als kredietverlener in laatste instantie wel kon vervullen. Tegen eind 2007 was de kortlopende schuld van IJsland (voornamelijk ten gevolge van de financiering van de banken) 15 keer zo groot als de buitenlandse deviezenreserves, terwijl de buitenlandse deposito's bij de drie banken 8 keer zo groot waren als deze reserves. De middelen in het Garantiefonds voor inleggers en beleggers waren beperkt in vergelijking met de bankdeposito's waarvoor het garant moest staan. Volgens de SIC maakten al die factoren IJsland vatbaar voor een stormloop op de banken.

De plotse groei van de banken in vergelijking met de regelgevings- en financiële infrastructuur

| (19) | De SIC concludeerde dat de desbetreffende toezichthoudende instanties in IJsland de geloofwaardigheid ontbeerden die nodig was bij gebrek aan een voldoende vermogende kredietverlener in laatste instantie. Het rapport komt tot het besluit dat het de FME en CBI aan expertise en ervaring ontbrak om de banken in moeilijke economische tijden te reguleren, maar dat ze wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico waaraan de banken blootstonden te verkleinen. Zo groeide de FME niet in dezelfde mate als de banken en hielden de praktijken van de toezichthouder geen gelijke tred met de snelle ontwikkelingen in de bankactiviteiten. Het rapport is ook streng voor de regering waar het concludeert dat de autoriteiten stappen hadden moeten ondernemen om de potentiële impact van de banken op de economie te beperken door de banken kleiner te maken of een of meer banken te vragen hun hoofdkantoor naar het buitenland te verhuizen (14). |
| --- | --- |

(19)

De SIC concludeerde dat de desbetreffende toezichthoudende instanties in IJsland de geloofwaardigheid ontbeerden die nodig was bij gebrek aan een voldoende vermogende kredietverlener in laatste instantie. Het rapport komt tot het besluit dat het de FME en CBI aan expertise en ervaring ontbrak om de banken in moeilijke economische tijden te reguleren, maar dat ze wel maatregelen hadden kunnen treffen om het risico waaraan de banken blootstonden te verkleinen. Zo groeide de FME niet in dezelfde mate als de banken en hielden de praktijken van de toezichthouder geen gelijke tred met de snelle ontwikkelingen in de bankactiviteiten. Het rapport is ook streng voor de regering waar het concludeert dat de autoriteiten stappen hadden moeten ondernemen om de potentiële impact van de banken op de economie te beperken door de banken kleiner te maken of een of meer banken te vragen hun hoofdkantoor naar het buitenland te verhuizen (14).

Onevenwichtigheid en overexpansie in de gehele IJslandse economie

| (20) | Het rapport van de SIC verwijst naar gebeurtenissen in de bredere economie die ook van invloed waren op de snelle groei van de banken en die het gebrek aan evenwicht in omvang en in invloed tussen de financiële dienstensector en de rest van de economie in de hand werkten. Het rapport concludeerde dat het overheidsbeleid (met name het begrotingsbeleid) hoogstwaarschijnlijk tot de overexpansie en de onevenwichtigheid heeft bijgedragen en dat het monetaire beleid van de CBI onvoldoende restrictief was. Het rapport noemt de versoepeling van de leenregels door het IJslandse huisvestingsfonds ook een van de grootste fouten in het monetaire en begrotingsbeleid die in de periode vóór de instorting van de bank zijn gemaakt (15). Het rapport laat zich eveneens kritisch uit over het gemak waarmee banken bij de CBI konden lenen, waardoor de voorraad kortetermijnleningen met zekerheden van de CBI toenam van 30 miljard ISK in de herfst van 2005 tot 500 miljard ISK begin oktober 2008. |
| --- | --- |

(20)

Het rapport van de SIC verwijst naar gebeurtenissen in de bredere economie die ook van invloed waren op de snelle groei van de banken en die het gebrek aan evenwicht in omvang en in invloed tussen de financiële dienstensector en de rest van de economie in de hand werkten. Het rapport concludeerde dat het overheidsbeleid (met name het begrotingsbeleid) hoogstwaarschijnlijk tot de overexpansie en de onevenwichtigheid heeft bijgedragen en dat het monetaire beleid van de CBI onvoldoende restrictief was. Het rapport noemt de versoepeling van de leenregels door het IJslandse huisvestingsfonds ook een van de grootste fouten in het monetaire en begrotingsbeleid die in de periode vóór de instorting van de bank zijn gemaakt (15). Het rapport laat zich eveneens kritisch uit over het gemak waarmee banken bij de CBI konden lenen, waardoor de voorraad kortetermijnleningen met zekerheden van de CBI toenam van 30 miljard ISK in de herfst van 2005 tot 500 miljard ISK begin oktober 2008.

De IJslandse kroon (króna), externe onevenwichtigheden en CDS-spreads

| (21) | Het rapport merkt op dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, dat het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en dat de passiva in vreemde valuta's het totale jaarlijkse bbp benaderden. Kortom, het recept voor een financiële crisis. Tegen eind 2007 daalde de króna in waarde en namen de „credit default swap spreads” (CDS-spreads) op IJsland en de banken exponentieel toe. |
| --- | --- |

(21)

Het rapport merkt op dat de waarde van de IJslandse kroon in 2006 onhoudbaar hoog was, dat het IJslandse tekort op de lopende rekening meer dan 16 % van het bbp bedroeg en dat de passiva in vreemde valuta's het totale jaarlijkse bbp benaderden. Kortom, het recept voor een financiële crisis. Tegen eind 2007 daalde de króna in waarde en namen de „credit default swap spreads” (CDS-spreads) op IJsland en de banken exponentieel toe.

2.3.   Genomen maatregelen ter herstructurering van de banksector

| (22) | Na de instorting van de drie grootste commerciële banken in oktober 2008 (waaronder Kaupthing) stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van de bankactiviteiten in IJsland te vrijwaren (16). Het door de IJslandse regering gevoerde beleid is grotendeels vastgelegd in de noodwet (17) die op 6 oktober 2008 door het IJslandse parlement is aangenomen. De wet kent buitengewone bevoegdheden toe aan de FME zodat deze de zeggenschap over financiële ondernemingen kan overnemen en desgewenst over de activa en passiva ervan kan beschikken. De minister van Financiën werd door de nationale schatkist gemachtigd om fondsen uit te geven teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's bij faillissementsprocedures van financiële ondernemingen voorrang krijgen op andere vorderingen. De regering verklaarde dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en hun kantoren in IJsland volledig beschermd zouden worden. |
| --- | --- |

(22)

Na de instorting van de drie grootste commerciële banken in oktober 2008 (waaronder Kaupthing) stonden de IJslandse autoriteiten voor de ongekende uitdaging om de continuïteit van de bankactiviteiten in IJsland te vrijwaren (16). Het door de IJslandse regering gevoerde beleid is grotendeels vastgelegd in de noodwet (17) die op 6 oktober 2008 door het IJslandse parlement is aangenomen. De wet kent buitengewone bevoegdheden toe aan de FME zodat deze de zeggenschap over financiële ondernemingen kan overnemen en desgewenst over de activa en passiva ervan kan beschikken. De minister van Financiën werd door de nationale schatkist gemachtigd om fondsen uit te geven teneinde nieuwe financiële ondernemingen op te richten. Bovendien zouden deposito's bij faillissementsprocedures van financiële ondernemingen voorrang krijgen op andere vorderingen. De regering verklaarde dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en hun kantoren in IJsland volledig beschermd zouden worden.

| (23) | De beleidsprioriteiten lagen aanvankelijk bij het waarborgen van de basiswerking van de binnenlandse bank-, betalings- en afwikkelingssystemen. In de eerste weken na de crash bereidde de IJslandse regering in samenwerking met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een economisch programma voor, waarna op 20 november 2008 het verzoek van IJsland om een stand-by-overeenkomst van twee jaar van het Fonds werd goedgekeurd. Deze overeenkomst omvatte een lening van 2,1 miljard USD van het IMF teneinde IJslands deviezenreserves uit te breiden. Additionele leningen tot 3 miljard USD werden van andere Noord-Europese landen en andere handelspartners verkregen. Van de IMF-lening werd 827 miljoen USD onmiddellijk ter beschikking gesteld, terwijl het resterende bedrag in acht gelijke delen werd uitbetaald, afhankelijk van de kwartaalrapporten over de uitvoering van het programma. |
| --- | --- |

(23)

De beleidsprioriteiten lagen aanvankelijk bij het waarborgen van de basiswerking van de binnenlandse bank-, betalings- en afwikkelingssystemen. In de eerste weken na de crash bereidde de IJslandse regering in samenwerking met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een economisch programma voor, waarna op 20 november 2008 het verzoek van IJsland om een stand-by-overeenkomst van twee jaar van het Fonds werd goedgekeurd. Deze overeenkomst omvatte een lening van 2,1 miljard USD van het IMF teneinde IJslands deviezenreserves uit te breiden. Additionele leningen tot 3 miljard USD werden van andere Noord-Europese landen en andere handelspartners verkregen. Van de IMF-lening werd 827 miljoen USD onmiddellijk ter beschikking gesteld, terwijl het resterende bedrag in acht gelijke delen werd uitbetaald, afhankelijk van de kwartaalrapporten over de uitvoering van het programma.

| (24) | Het IMF-programma was een alomvattend stabilisatieprogramma met drie kerndoelstellingen. Ten eerste, het vertrouwen in de króna stabiliseren en herstellen zodat de negatieve impact van de crisis op de economie kon worden bedwongen. Een van de maatregelen was de invoering van kapitaalcontroles om een kapitaalvlucht tegen te houden. Ten tweede omvatte het programma een uitvoerige bankherstructureringsstrategie die er uiteindelijk op gericht was in IJsland een levensvatbaar financieel systeem herop te bouwen en de internationale financiële betrekkingen van het land te vrijwaren. Enkele van de extra doelstellingen waren een eerlijke waardering van de activa van de banken, een maximaal terughalen van activa en strengere toezichtpraktijken. Ten derde was het programma erop gericht duurzame overheidsfinanciën tot stand te brengen door de afwenteling van verliezen van de failliete banken op de samenleving te beperken en een begrotingsconsolidatieprogramma voor de middellange termijn uit te voeren. |
| --- | --- |

(24)

Het IMF-programma was een alomvattend stabilisatieprogramma met drie kerndoelstellingen. Ten eerste, het vertrouwen in de króna stabiliseren en herstellen zodat de negatieve impact van de crisis op de economie kon worden bedwongen. Een van de maatregelen was de invoering van kapitaalcontroles om een kapitaalvlucht tegen te houden. Ten tweede omvatte het programma een uitvoerige bankherstructureringsstrategie die er uiteindelijk op gericht was in IJsland een levensvatbaar financieel systeem herop te bouwen en de internationale financiële betrekkingen van het land te vrijwaren. Enkele van de extra doelstellingen waren een eerlijke waardering van de activa van de banken, een maximaal terughalen van activa en strengere toezichtpraktijken. Ten derde was het programma erop gericht duurzame overheidsfinanciën tot stand te brengen door de afwenteling van verliezen van de failliete banken op de samenleving te beperken en een begrotingsconsolidatieprogramma voor de middellange termijn uit te voeren.

| (25) | De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat ze gezien de uitzonderlijke omstandigheden ten gevolge van de grote omvang van het bankwezen in verhouding tot de financiële capaciteit van de nationale schatkist slechts een beperkt aantal beleidsopties ter beschikking hadden. De gekozen oplossingen verschilden bijgevolg op heel wat punten van de maatregelen die door de regeringen van andere landen met dreigende financiële problemen werden genomen. |
| --- | --- |

(25)

De IJslandse autoriteiten hebben benadrukt dat ze gezien de uitzonderlijke omstandigheden ten gevolge van de grote omvang van het bankwezen in verhouding tot de financiële capaciteit van de nationale schatkist slechts een beperkt aantal beleidsopties ter beschikking hadden. De gekozen oplossingen verschilden bijgevolg op heel wat punten van de maatregelen die door de regeringen van andere landen met dreigende financiële problemen werden genomen.

| (26) | Op basis van de noodwet werden de drie grootste commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, in „oude” en „nieuwe” banken opgesplitst. De minister van Financiën richtte drie naamloze vennootschappen op die de binnenlandse activiteiten van de oude banken moesten overnemen en benoemde zelf de raden van bestuur van deze banken. De FME nam de zeggenschap over de oude banken over. Daarbij werden in de eerste plaats de binnenlandse activa en passiva (deposito's) ondergebracht bij de nieuwe banken die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten, terwijl de oude banken onder het toezicht van hun respectieve afwikkelingscomité werden geplaatst (18). Buitenlandse activa en passiva werden overwegend achtergelaten bij de oude banken, waarvoor later liquidatieprocedures en de eventuele beëindiging van alle buitenlandse activiteiten volgden (19). |
| --- | --- |

(26)

Op basis van de noodwet werden de drie grootste commerciële banken, Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank, in „oude” en „nieuwe” banken opgesplitst. De minister van Financiën richtte drie naamloze vennootschappen op die de binnenlandse activiteiten van de oude banken moesten overnemen en benoemde zelf de raden van bestuur van deze banken. De FME nam de zeggenschap over de oude banken over. Daarbij werden in de eerste plaats de binnenlandse activa en passiva (deposito's) ondergebracht bij de nieuwe banken die de bankactiviteiten in IJsland voortzetten, terwijl de oude banken onder het toezicht van hun respectieve afwikkelingscomité werden geplaatst (18). Buitenlandse activa en passiva werden overwegend achtergelaten bij de oude banken, waarvoor later liquidatieprocedures en de eventuele beëindiging van alle buitenlandse activiteiten volgden (19).

| (27) | In de voorlopige openingsbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 werden de gecombineerde totale activa van de banken op 2 886 miljard ISK geraamd, waaronder staatssteun ten belope van 385 miljard ISK. Het totale bedrag aan obligaties die door de nieuwe banken aan de oude banken werden uitgegeven als betaling voor de overgedragen activa boven op de verplichtingen werd op 1 153 miljard ISK geraamd. De FME stelde Deloitte LLP aan om de waarde van de overgedragen activa en verplichtingen te beoordelen. In het kader daarvan kwam aan het licht dat uit die onafhankelijke beoordeling geen vaste waarde voor de netto overgedragen activa maar een variabele waarde binnen bepaalde grenzen zou voortvloeien. Daarnaast bleken de schuldeisers van de banken het niet eens te zijn met het waarderingsproces dat volgens hen niet onpartijdig was en klaagden ze aan hun belangen niet te kunnen beschermen. Door deze onvoorziene moeilijkheden werd het beleid om de rekeningen tussen de oude en de nieuwe banken te vereffenen gewijzigd, zodat de partijen de waarde niet langer door een onafhankelijke deskundige lieten bepalen maar aan de hand van onderhandelingen zelf tot een overeenkomst over de waarde van de netto overgedragen activa probeerden te komen. |
| --- | --- |

(27)

In de voorlopige openingsbalans van de drie nieuwe banken van 14 november 2008 werden de gecombineerde totale activa van de banken op 2 886 miljard ISK geraamd, waaronder staatssteun ten belope van 385 miljard ISK. Het totale bedrag aan obligaties die door de nieuwe banken aan de oude banken werden uitgegeven als betaling voor de overgedragen activa boven op de verplichtingen werd op 1 153 miljard ISK geraamd. De FME stelde Deloitte LLP aan om de waarde van de overgedragen activa en verplichtingen te beoordelen. In het kader daarvan kwam aan het licht dat uit die onafhankelijke beoordeling geen vaste waarde voor de netto overgedragen activa maar een variabele waarde binnen bepaalde grenzen zou voortvloeien. Daarnaast bleken de schuldeisers van de banken het niet eens te zijn met het waarderingsproces dat volgens hen niet onpartijdig was en klaagden ze aan hun belangen niet te kunnen beschermen. Door deze onvoorziene moeilijkheden werd het beleid om de rekeningen tussen de oude en de nieuwe banken te vereffenen gewijzigd, zodat de partijen de waarde niet langer door een onafhankelijke deskundige lieten bepalen maar aan de hand van onderhandelingen zelf tot een overeenkomst over de waarde van de netto overgedragen activa probeerden te komen.

| (28) | Het was al gauw duidelijk dat de partijen moeilijk tot een overeenkomst over de waardering zouden komen aangezien ze het wellicht oneens zouden zijn over de verschillende veronderstellingen waarop deze waardering gebaseerd was. De staat trachtte een overeenkomst over basisevaluaties te bereiken met het oog op een stevig fundament voor de aanvankelijke kapitalisatie van de nieuwe banken. Voor de betere prijsontwikkeling van de activa in vergelijking met de basisevaluatie zou er aan de schuldeisers een compensatie kunnen worden toegekend in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de banken. Uit de onderhandelingen bleek immers dat de afwikkelingscomités van Glitnir en Kaupthing, evenals een meerderheid van hun schuldeisers, geïnteresseerd zouden zijn in een deelneming in de nieuwe banken. Op die manier zouden ze voordeel kunnen halen uit mogelijke stijgingen in de waarde van de overgedragen activa. |
| --- | --- |

(28)

Het was al gauw duidelijk dat de partijen moeilijk tot een overeenkomst over de waardering zouden komen aangezien ze het wellicht oneens zouden zijn over de verschillende veronderstellingen waarop deze waardering gebaseerd was. De staat trachtte een overeenkomst over basisevaluaties te bereiken met het oog op een stevig fundament voor de aanvankelijke kapitalisatie van de nieuwe banken. Voor de betere prijsontwikkeling van de activa in vergelijking met de basisevaluatie zou er aan de schuldeisers een compensatie kunnen worden toegekend in de vorm van voorwaardelijke obligaties of stijgingen in de waarde van het aandelenkapitaal van de banken. Uit de onderhandelingen bleek immers dat de afwikkelingscomités van Glitnir en Kaupthing, evenals een meerderheid van hun schuldeisers, geïnteresseerd zouden zijn in een deelneming in de nieuwe banken. Op die manier zouden ze voordeel kunnen halen uit mogelijke stijgingen in de waarde van de overgedragen activa.

| (29) | Op 20 juli 2009 werden de volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken en de basis voor overeenkomsten met de schuldeisers van de oude banken aangekondigd. Als enige eigenaar van de drie nieuwe banken bereikte de regering een principeovereenkomst met de afwikkelingscomités van de oude banken waarin werd vastgelegd hoe de vergoeding voor de overdracht van de nettoactiva naar de nieuwe banken zou worden verwezenlijkt en betaald. Voor twee van de nieuwe banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ging het daarbij om voorwaardelijke overeenkomsten die stelden dat de oude banken een meerderheidsparticipatie in de nieuwe banken moesten verwerven. |
| --- | --- |

(29)

Op 20 juli 2009 werden de volledige kapitalisatie van de drie nieuwe banken en de basis voor overeenkomsten met de schuldeisers van de oude banken aangekondigd. Als enige eigenaar van de drie nieuwe banken bereikte de regering een principeovereenkomst met de afwikkelingscomités van de oude banken waarin werd vastgelegd hoe de vergoeding voor de overdracht van de nettoactiva naar de nieuwe banken zou worden verwezenlijkt en betaald. Voor twee van de nieuwe banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ging het daarbij om voorwaardelijke overeenkomsten die stelden dat de oude banken een meerderheidsparticipatie in de nieuwe banken moesten verwerven.

| (30) | Op basis van de bovengenoemde voorlopige overeenkomsten besloten de afwikkelingscomités van de oude banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om de onderhandelde opties te benutten en op aandelen in de nieuwe banken in te schrijven. Op 18 december 2009 kondigde de regering aan dat het herstel van de banken voltooid was, dat er overeenkomsten waren bereikt tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de afwikkelingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens hun schuldeisers anderzijds, waarin de overdracht van activa van de oude naar de nieuwe banken werd geregeld, en dat de nieuwe banken op dat ogenblik volledig gefinancierd waren. |
| --- | --- |

(30)

Op basis van de bovengenoemde voorlopige overeenkomsten besloten de afwikkelingscomités van de oude banken in oktober 2009 (Glitnir) en december 2009 (Kaupthing Bank en Landsbanki Islands) om de onderhandelde opties te benutten en op aandelen in de nieuwe banken in te schrijven. Op 18 december 2009 kondigde de regering aan dat het herstel van de banken voltooid was, dat er overeenkomsten waren bereikt tussen de IJslandse autoriteiten en de nieuwe banken enerzijds en de afwikkelingscomités van Glitnir Bank, Landsbanki Íslands en Kaupthing Bank namens hun schuldeisers anderzijds, waarin de overdracht van activa van de oude naar de nieuwe banken werd geregeld, en dat de nieuwe banken op dat ogenblik volledig gefinancierd waren.

| (31) | Uiteindelijk bleek dat de bijdrage van de nationale schatkist in het eigen vermogen van de nieuwe banken aanzienlijk gedaald was van de oorspronkelijk geplande 385 miljard ISK tot 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal, en, in het geval van twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ongeveer 55 miljard ISK aan tier 2-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen, of een totaalbedrag van 190 miljard ISK. Daarbovenop verschafte de nationale schatkist Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het aandelenkapitaal waarvan de oude banken de nieuwe voorzagen bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. De totale kapitalisatie van de nieuwe banken bedroeg bijgevolg ongeveer 346 miljard ISK. Uit de overeenkomsten bleek aldus dat de overheid de volle eigendom van de drie banken niet zou behouden, maar haar deelnemingen zou zien afnemen tot ongeveer 5 % in het geval van Íslandsbanki, 13 % in het geval van Arion Bank en 81 % in het geval van Landsbanki. |
| --- | --- |

(31)

Uiteindelijk bleek dat de bijdrage van de nationale schatkist in het eigen vermogen van de nieuwe banken aanzienlijk gedaald was van de oorspronkelijk geplande 385 miljard ISK tot 135 miljard ISK in de vorm van aandelenkapitaal, en, in het geval van twee van de drie banken, Íslandsbanki en Arion Bank, ongeveer 55 miljard ISK aan tier 2-kapitaal in de vorm van achtergestelde leningen, of een totaalbedrag van 190 miljard ISK. Daarbovenop verschafte de nationale schatkist Íslandsbanki en Arion Bank bepaalde liquiditeitsfaciliteiten. Het aandelenkapitaal waarvan de oude banken de nieuwe voorzagen bedroeg in totaal ongeveer 156 miljard ISK. De totale kapitalisatie van de nieuwe banken bedroeg bijgevolg ongeveer 346 miljard ISK. Uit de overeenkomsten bleek aldus dat de overheid de volle eigendom van de drie banken niet zou behouden, maar haar deelnemingen zou zien afnemen tot ongeveer 5 % in het geval van Íslandsbanki, 13 % in het geval van Arion Bank en 81 % in het geval van Landsbanki.

| (32) | Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de oude banken een oplossing bood voor enkele grote problemen in de heropbouw van de financiële sector en tegelijkertijd voor een stevigere kapitaalbasis voor de nieuwe banken zorgde, bleven er heel wat zwakke punten bestaan die aangepakt dienden te worden. Sinds de herfst van 2009 hebben de banken hun inspanningen grotendeels op interne problemen toegespitst door de globale strategie voor hun activiteiten te bepalen en in het bijzonder hun kredietportefeuilles te herstructureren, aangezien die laatste de grootste risicofactor voor hun activiteiten en langdurige levensvatbaarheid vormen. Het herstructureringsproces was erg ingewikkeld als gevolg van verschillende complicerende factoren, zoals onder meer de uitspraak van het hooggerechtshof inzake de onwettelijkheid van kredieten die in ISK werden verstrekt maar ten opzichte van buitenlandse valuta werden geïndexeerd. Voor Arion Bank worden deze kwesties hieronder verder besproken voor zover ze relevant zijn voor de herstructurering van de bank. |
| --- | --- |

(32)

Hoewel deze overname van twee van de drie banken door de schuldeisers van de oude banken een oplossing bood voor enkele grote problemen in de heropbouw van de financiële sector en tegelijkertijd voor een stevigere kapitaalbasis voor de nieuwe banken zorgde, bleven er heel wat zwakke punten bestaan die aangepakt dienden te worden. Sinds de herfst van 2009 hebben de banken hun inspanningen grotendeels op interne problemen toegespitst door de globale strategie voor hun activiteiten te bepalen en in het bijzonder hun kredietportefeuilles te herstructureren, aangezien die laatste de grootste risicofactor voor hun activiteiten en langdurige levensvatbaarheid vormen. Het herstructureringsproces was erg ingewikkeld als gevolg van verschillende complicerende factoren, zoals onder meer de uitspraak van het hooggerechtshof inzake de onwettelijkheid van kredieten die in ISK werden verstrekt maar ten opzichte van buitenlandse valuta werden geïndexeerd. Voor Arion Bank worden deze kwesties hieronder verder besproken voor zover ze relevant zijn voor de herstructurering van de bank.

2.4.   Macro-economisch klimaat

| (33) | De instorting van het bankwezen in oktober 2008 werd gevolgd door grote economische onrust. De moeilijkheden in het financieel systeem van IJsland gingen gepaard met een vertrouwensbreuk in de munt. De króna daalde scherp in waarde in het eerste kwartaal van 2008 en nogmaals in de herfst, m.a.w. vóór en na het faillissement van de drie commerciële banken. Ondanks de in de herfst van 2008 opgelegde kapitaalcontroles werd 2009 grotendeels gekenmerkt door een hoge wisselkoersvolatiliteit (20). Deze onrust leidde tot een ernstige recessie in de IJslandse economie die een inkrimping van het bbp met 6,8 % in 2009 en met 4 % in 2010 veroorzaakte. |
| --- | --- |

(33)

De instorting van het bankwezen in oktober 2008 werd gevolgd door grote economische onrust. De moeilijkheden in het financieel systeem van IJsland gingen gepaard met een vertrouwensbreuk in de munt. De króna daalde scherp in waarde in het eerste kwartaal van 2008 en nogmaals in de herfst, m.a.w. vóór en na het faillissement van de drie commerciële banken. Ondanks de in de herfst van 2008 opgelegde kapitaalcontroles werd 2009 grotendeels gekenmerkt door een hoge wisselkoersvolatiliteit (20). Deze onrust leidde tot een ernstige recessie in de IJslandse economie die een inkrimping van het bbp met 6,8 % in 2009 en met 4 % in 2010 veroorzaakte.

| (34) | De gevolgen van de economische crisis waren onder andere een plotse toename van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 tot 8 % in 2009, een stijging van de inflatie en een daling van de reële lonen. Bovendien kenden de bedrijfs- en huishoudelijke schulden een sterke stijging, nam het percentage oninbare leningen in de kredietportefeuilles van de banken fors toe en steeg ook het aantal grootschalige overnames van bedrijven in financiële nood door de nieuwe banken. Tegelijkertijd veroorzaakten de hoge budgettaire kosten voor de herstructurering van het bankwezen een sterke toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld. |
| --- | --- |

(34)

De gevolgen van de economische crisis waren onder andere een plotse toename van de werkloosheid van 1,6 % in 2008 tot 8 % in 2009, een stijging van de inflatie en een daling van de reële lonen. Bovendien kenden de bedrijfs- en huishoudelijke schulden een sterke stijging, nam het percentage oninbare leningen in de kredietportefeuilles van de banken fors toe en steeg ook het aantal grootschalige overnames van bedrijven in financiële nood door de nieuwe banken. Tegelijkertijd veroorzaakten de hoge budgettaire kosten voor de herstructurering van het bankwezen een sterke toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld.

| (35) | Na de diepe recessie wijzen voorlopige gegevens van het IJslandse bureau voor de statistiek op een ommekeer in de tweede helft van 2011 en op een jaarlijkse groei van het bbp met 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar. |
| --- | --- |

(35)

Na de diepe recessie wijzen voorlopige gegevens van het IJslandse bureau voor de statistiek op een ommekeer in de tweede helft van 2011 en op een jaarlijkse groei van het bbp met 3,1 % ten opzichte van het voorgaande jaar.

| (36) | De economische groei in 2011 was grotendeels te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, met name een stijging van de consumptie van de huishoudens met 4 %. De groei werd ondersteund door de stijging van lonen en sociale uitkeringen, evenals door bepaalde beleidsinitiatieven om de betalingsverplichting voor de schuldenlast van huishoudens te verlichten, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, de bevriezing van betalingen op leningen en de vroegtijdige uitbetaling van particulier pensioenspaargeld. Voorlopige gegevens voor 2011 duiden ook op een traag herstel van de investeringen, die echter van een zeer laag niveau komen (21). De overheidsconsumptie is de voorbije drie jaar op een laag niveau gebleven. |
| --- | --- |

(36)

De economische groei in 2011 was grotendeels te danken aan een toename van de binnenlandse vraag, met name een stijging van de consumptie van de huishoudens met 4 %. De groei werd ondersteund door de stijging van lonen en sociale uitkeringen, evenals door bepaalde beleidsinitiatieven om de betalingsverplichting voor de schuldenlast van huishoudens te verlichten, waaronder een tijdelijke rentesubsidie, de bevriezing van betalingen op leningen en de vroegtijdige uitbetaling van particulier pensioenspaargeld. Voorlopige gegevens voor 2011 duiden ook op een traag herstel van de investeringen, die echter van een zeer laag niveau komen (21). De overheidsconsumptie is de voorbije drie jaar op een laag niveau gebleven.

| (37) | Achter de algemene macro-economische gegevens gaan meer opvallende sectorale verschillen schuil. Boven op de instorting van de financiële sector heeft er zich in de bouwsector en in vele andere binnenlandse productie- en dienstverleningsactiviteiten een grote inkrimping voorgedaan. Bepaalde exportsectoren kenden daarentegen een groei. Door de lage wisselkoers van de króna en de relatief stabiele prijzen in vreemde valuta voor zowel mariene als aluminiumproducten zijn de inkomsten uit export na het uitbreken van de economische crisis toegenomen, net als de inkomsten uit toerisme en de export van andere diensten. Tegelijkertijd viel de import sterk terug, waardoor de handelsbalans (22) in 2010 tijdelijk een overschot van ongeveer 10 % van het bbp liet zien. Door de stijgende binnenlandse vraag is de import in 2011 echter weer toegenomen en bedraagt het totale handelsoverschot nu 8,2 % van het bbp. |
| --- | --- |

(37)

Achter de algemene macro-economische gegevens gaan meer opvallende sectorale verschillen schuil. Boven op de instorting van de financiële sector heeft er zich in de bouwsector en in vele andere binnenlandse productie- en dienstverleningsactiviteiten een grote inkrimping voorgedaan. Bepaalde exportsectoren kenden daarentegen een groei. Door de lage wisselkoers van de króna en de relatief stabiele prijzen in vreemde valuta voor zowel mariene als aluminiumproducten zijn de inkomsten uit export na het uitbreken van de economische crisis toegenomen, net als de inkomsten uit toerisme en de export van andere diensten. Tegelijkertijd viel de import sterk terug, waardoor de handelsbalans (22) in 2010 tijdelijk een overschot van ongeveer 10 % van het bbp liet zien. Door de stijgende binnenlandse vraag is de import in 2011 echter weer toegenomen en bedraagt het totale handelsoverschot nu 8,2 % van het bbp.

| (38) | Het IJslandse bureau voor de statistiek voorspelt dat het gestage economische herstel zich in 2012-2017 zal voortzetten met een groei van 2,6 % in 2012. Tijdens de hele prognoseperiode wordt een vergelijkbaar groeipercentage verwacht. Deze voorspelling wordt echter gekenmerkt door een aantal onzekerheden. Geplande grootschalige industriële investeringen kunnen verdere vertraging oplopen. De ruilvoet van IJsland zou te lijden hebben onder een langdurige recessie bij de belangrijkste handelspartners, wat in IJsland een lager groeipercentage tot gevolg zou hebben. Trager dan verwachte vorderingen bij de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zou de binnenlandse vraag en economische groeivooruitzichten verder beteugelen. De groei zou ook bedreigd kunnen worden door een aanhoudende prijsinstabiliteit ten gevolge van de wisselkoersvolatiliteit na de opheffing van de kapitaalcontroles. |
| --- | --- |

(38)

Het IJslandse bureau voor de statistiek voorspelt dat het gestage economische herstel zich in 2012-2017 zal voortzetten met een groei van 2,6 % in 2012. Tijdens de hele prognoseperiode wordt een vergelijkbaar groeipercentage verwacht. Deze voorspelling wordt echter gekenmerkt door een aantal onzekerheden. Geplande grootschalige industriële investeringen kunnen verdere vertraging oplopen. De ruilvoet van IJsland zou te lijden hebben onder een langdurige recessie bij de belangrijkste handelspartners, wat in IJsland een lager groeipercentage tot gevolg zou hebben. Trager dan verwachte vorderingen bij de aanpak van de schuldenlast van huishoudens en bedrijven zou de binnenlandse vraag en economische groeivooruitzichten verder beteugelen. De groei zou ook bedreigd kunnen worden door een aanhoudende prijsinstabiliteit ten gevolge van de wisselkoersvolatiliteit na de opheffing van de kapitaalcontroles.

2.5.   Financieel toezicht en verbeteringen in het regelgevingskader

| (39) | Nadat de FME in eerste instantie de nieuwe banken had opgericht en de waarde van de uit de oude banken overgedragen nettoactiva had beoordeeld, voerde de toezichthouder in de lente van 2009 een controle op de nieuwe banken uit, evenals op hun bedrijfsplannen, financiële vermogen en kapitaalvereisten in het kader van een zogenaamd „sign-off project”. Dit gebeurde met de hulp van het internationale organisatieadviesbureau Oliver Wyman. |
| --- | --- |

(39)

Nadat de FME in eerste instantie de nieuwe banken had opgericht en de waarde van de uit de oude banken overgedragen nettoactiva had beoordeeld, voerde de toezichthouder in de lente van 2009 een controle op de nieuwe banken uit, evenals op hun bedrijfsplannen, financiële vermogen en kapitaalvereisten in het kader van een zogenaamd „sign-off project”. Dit gebeurde met de hulp van het internationale organisatieadviesbureau Oliver Wyman.

| (40) | Na bovengenoemd proces te hebben beëindigd, verleende de FME de banken een exploitatievergunning onder verschillende voorwaarden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuille en de verwachte economische onzekerheid werden voor de drie banken hogere kapitaalvereisten nodig geacht dan het wettelijke minimum. Daarom stelde de FME de minimale kapitaalratio voor de drie banken vast op 16 %, waarvan minimaal 12 % voor de tier 1-kapitaalratio. De vereisten gelden voor ten minste 3 jaar tenzij ze door de FME worden herzien. Er werden ook liquiditeitsvoorwaarden vastgelegd. Zo moeten de beschikbare liquide middelen te allen tijde minstens 20 % van de deposito's en de geldmiddelen of kasequivalenten minstens 5 % van de deposito's bedragen. Voorts werden er eisen gesteld in verband met onder andere de herstructurering van kredietportefeuilles, risicobeoordeling, corporate governance en eigenaarschap. De FME voerde vergelijkbare kapitaalvereisten voor andere financiële ondernemingen in. |
| --- | --- |

(40)

Na bovengenoemd proces te hebben beëindigd, verleende de FME de banken een exploitatievergunning onder verschillende voorwaarden. Gezien de kwaliteit van de activaportefeuille en de verwachte economische onzekerheid werden voor de drie banken hogere kapitaalvereisten nodig geacht dan het wettelijke minimum. Daarom stelde de FME de minimale kapitaalratio voor de drie banken vast op 16 %, waarvan minimaal 12 % voor de tier 1-kapitaalratio. De vereisten gelden voor ten minste 3 jaar tenzij ze door de FME worden herzien. Er werden ook liquiditeitsvoorwaarden vastgelegd. Zo moeten de beschikbare liquide middelen te allen tijde minstens 20 % van de deposito's en de geldmiddelen of kasequivalenten minstens 5 % van de deposito's bedragen. Voorts werden er eisen gesteld in verband met onder andere de herstructurering van kredietportefeuilles, risicobeoordeling, corporate governance en eigenaarschap. De FME voerde vergelijkbare kapitaalvereisten voor andere financiële ondernemingen in.

| (41) | Het economische stabilisatieprogramma dat in samenspraak met het IMF werd vastgelegd, voorzag in een herziening van het hele toezicht- en regelgevingskader voor financiële diensten om de bescherming tegen toekomstige financiële crisissen op te voeren. De regering verzocht de voormalige directeur-generaal van de Finse Toezichthouder financiële markten, de heer Kaarlo Jännäri, om een beoordeling van het bestaande regelgevingskader en de huidige toezichtspraktijken uit te voeren. Een van de door de heer Jännäri voorgestelde verbeteringen was de oprichting van een nationale kredietcentrale binnen de FME om kredietrisico's in het systeem in te perken. In zijn rapport stelde hij ook voor in strengere regels voor en in een striktere toepassing ervan op grote blootstellingen en daarmee samenhangende leenovereenkomsten te voorzien, evenals meer onderzoeken ter plaatse uit te voeren om het toezicht op afstand en de rapporten inzake met name kredietrisico, liquiditeitsrisico en valutarisico te controleren. Er werd ook aangeraden om het depositogarantiestelsel te herzien en te verbeteren in lijn met de ontwikkelingen binnen de EU. |
| --- | --- |

(41)

Het economische stabilisatieprogramma dat in samenspraak met het IMF werd vastgelegd, voorzag in een herziening van het hele toezicht- en regelgevingskader voor financiële diensten om de bescherming tegen toekomstige financiële crisissen op te voeren. De regering verzocht de voormalige directeur-generaal van de Finse Toezichthouder financiële markten, de heer Kaarlo Jännäri, om een beoordeling van het bestaande regelgevingskader en de huidige toezichtspraktijken uit te voeren. Een van de door de heer Jännäri voorgestelde verbeteringen was de oprichting van een nationale kredietcentrale binnen de FME om kredietrisico's in het systeem in te perken. In zijn rapport stelde hij ook voor in strengere regels voor en in een striktere toepassing ervan op grote blootstellingen en daarmee samenhangende leenovereenkomsten te voorzien, evenals meer onderzoeken ter plaatse uit te voeren om het toezicht op afstand en de rapporten inzake met name kredietrisico, liquiditeitsrisico en valutarisico te controleren. Er werd ook aangeraden om het depositogarantiestelsel te herzien en te verbeteren in lijn met de ontwikkelingen binnen de EU.

| (42) | De regering heeft vervolgens een wetsvoorstel bij de Althingi ingediend dat onder meer gebaseerd was op voorstellen van Jännäri en op de wijzigingen die vanaf 2009 in de EER-wetgeving inzake financiële activiteiten zijn aangebracht. Het wetsvoorstel werd aangenomen als Wet nr. 75/2010 en werd van kracht op 1 juli 2010. Op grond van de nieuwe wet werden er uitvoerige wijzigingen aangebracht in de wet inzake financiële ondernemingen. Later werden er nog verschillende andere wijzigingen doorgevoerd in de wet inzake financiële ondernemingen en in de wet inzake de regulering van en het toezicht op financiële diensten. Deze wetswijzigingen worden uitvoerig behandeld in de bijlage. |
| --- | --- |

(42)

De regering heeft vervolgens een wetsvoorstel bij de Althingi ingediend dat onder meer gebaseerd was op voorstellen van Jännäri en op de wijzigingen die vanaf 2009 in de EER-wetgeving inzake financiële activiteiten zijn aangebracht. Het wetsvoorstel werd aangenomen als Wet nr. 75/2010 en werd van kracht op 1 juli 2010. Op grond van de nieuwe wet werden er uitvoerige wijzigingen aangebracht in de wet inzake financiële ondernemingen. Later werden er nog verschillende andere wijzigingen doorgevoerd in de wet inzake financiële ondernemingen en in de wet inzake de regulering van en het toezicht op financiële diensten. Deze wetswijzigingen worden uitvoerig behandeld in de bijlage.

2.6.   Voornaamste uitdagingen in de toekomst (23)

| (43) | Ondanks de vele verwezenlijkingen in de heropbouw van de financiële sector blijft IJsland kampen met de gevolgen van de financiële en valutacrisis die in de herfst van 2008 is losgebarsten. De financiële crisis bracht heel wat gebreken en onvolkomenheden in het financiële systeem aan de oppervlakte die moeten worden aangepakt om het vertrouwen van het publiek te herstellen. Het is duidelijk dat IJsland — zoals vele andere landen die zwaar door de financiële crisis getroffen zijn — voor heel wat uitdagingen staat als het de juridische en bedrijfsomgeving voor financiële diensten wil aanpassen om in de toekomst een levensvatbaar en efficiënt financieel systeem te ondersteunen en het risico van verdere systeemschokken zo veel mogelijk in te perken. |
| --- | --- |

(43)

Ondanks de vele verwezenlijkingen in de heropbouw van de financiële sector blijft IJsland kampen met de gevolgen van de financiële en valutacrisis die in de herfst van 2008 is losgebarsten. De financiële crisis bracht heel wat gebreken en onvolkomenheden in het financiële systeem aan de oppervlakte die moeten worden aangepakt om het vertrouwen van het publiek te herstellen. Het is duidelijk dat IJsland — zoals vele andere landen die zwaar door de financiële crisis getroffen zijn — voor heel wat uitdagingen staat als het de juridische en bedrijfsomgeving voor financiële diensten wil aanpassen om in de toekomst een levensvatbaar en efficiënt financieel systeem te ondersteunen en het risico van verdere systeemschokken zo veel mogelijk in te perken.

| (44) | De uitdagingen waarmee IJslandse financiële ondernemingen momenteel worden geconfronteerd, houden verband met het feit dat de banken nu in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie werken. De banken dienen zich stilaan op een minder afgeschermde omgeving voor te bereiden waar de kapitaalcontroles wegvallen en de depositogaranties terugkeren tot de in de desbetreffende EU-/EER-richtlijnen gemaakte afspraken (24). De IJslandse autoriteiten hebben al laten verstaan dat er zeer omzichtig te werk moet worden gegaan bij de invoering van nieuwe regels in dit opzicht. |
| --- | --- |

(44)

De uitdagingen waarmee IJslandse financiële ondernemingen momenteel worden geconfronteerd, houden verband met het feit dat de banken nu in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie werken. De banken dienen zich stilaan op een minder afgeschermde omgeving voor te bereiden waar de kapitaalcontroles wegvallen en de depositogaranties terugkeren tot de in de desbetreffende EU-/EER-richtlijnen gemaakte afspraken (24). De IJslandse autoriteiten hebben al laten verstaan dat er zeer omzichtig te werk moet worden gegaan bij de invoering van nieuwe regels in dit opzicht.

| (45) | Een andere grote uitdaging bestaat in de noodzaak om het toezicht- en regelgevingskader verder aan te passen teneinde een solide en efficiënt financieel systeem te ondersteunen dat tevens strookt met de ontwikkelingen in de EER- en internationale wetgeving (25). |
| --- | --- |

(45)

Een andere grote uitdaging bestaat in de noodzaak om het toezicht- en regelgevingskader verder aan te passen teneinde een solide en efficiënt financieel systeem te ondersteunen dat tevens strookt met de ontwikkelingen in de EER- en internationale wetgeving (25).

2.7.   De concurrentie in de IJslandse financiële sector

| (46) | Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (26) is de concurrentie op de financiële markt sinds de instorting van de banksector drastisch veranderd. Het aantal financiële ondernemingen is afgenomen aangezien verscheidene spaarbanken, commerciële banken en gespecialiseerde kredietbedrijven geliquideerd werden of met andere ondernemingen zijn gefuseerd (27). Het aantal financiële ondernemingen neemt bovendien nog altijd af gezien de recente fusies van Landsbanki en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbanki en Svarfdaelir Spaarbank die op 20 juni 2012 door de Autoriteit is goedgekeurd. Nu er minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken de deposito's van de opgeheven banken hebben overgenomen, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. De nieuwe banken zijn anderzijds veel minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers aangezien de internationale bankactiviteiten stopgezet zijn. |
| --- | --- |

(46)

Volgens recente informatie van de IJslandse autoriteiten (26) is de concurrentie op de financiële markt sinds de instorting van de banksector drastisch veranderd. Het aantal financiële ondernemingen is afgenomen aangezien verscheidene spaarbanken, commerciële banken en gespecialiseerde kredietbedrijven geliquideerd werden of met andere ondernemingen zijn gefuseerd (27). Het aantal financiële ondernemingen neemt bovendien nog altijd af gezien de recente fusies van Landsbanki en SpKef in maart 2011, van Íslandsbanki en Byr in december 2011 en de fusie van Landsbanki en Svarfdaelir Spaarbank die op 20 juni 2012 door de Autoriteit is goedgekeurd. Nu er minder financiële ondernemingen zijn en de grotere banken de deposito's van de opgeheven banken hebben overgenomen, is de concentratie op de binnenlandse markt toegenomen. De nieuwe banken zijn anderzijds veel minder aanwezig op de financiële markten in de EER dan hun voorgangers aangezien de internationale bankactiviteiten stopgezet zijn.

| (47) | Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen omdat bepaalde submarkten verdwenen zijn of grotendeels beknot worden. De vrijwel volledige verdwijning van de effectenbeurs en de invoering van kapitaalcontroles hebben de activiteiten op de effectenbeurs en valutamarkt doen afnemen en hebben tot beperkte beleggingsmogelijkheden geleid. Nu het niveau van investeringen in de economie historisch laag staat en de huishoudens en bedrijven doorgaans een hoge schuldenlast hebben, is de vraag naar krediet klein. Sinds de instorting hebben de banken hun inspanningen toegespitst op interne problemen, de herstructurering van hun kredietportefeuilles en de herstructurering van sommige van hun belangrijkste bedrijfsklanten. |
| --- | --- |

(47)

Bovendien is de binnenlandse markt aanzienlijk gekrompen omdat bepaalde submarkten verdwenen zijn of grotendeels beknot worden. De vrijwel volledige verdwijning van de effectenbeurs en de invoering van kapitaalcontroles hebben de activiteiten op de effectenbeurs en valutamarkt doen afnemen en hebben tot beperkte beleggingsmogelijkheden geleid. Nu het niveau van investeringen in de economie historisch laag staat en de huishoudens en bedrijven doorgaans een hoge schuldenlast hebben, is de vraag naar krediet klein. Sinds de instorting hebben de banken hun inspanningen toegespitst op interne problemen, de herstructurering van hun kredietportefeuilles en de herstructurering van sommige van hun belangrijkste bedrijfsklanten.

| (48) | Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken samen goed voor een marktaandeel van ongeveer 20 tot 25 % in deposito's. Nu is dit tot ongeveer 2 tot 4 % teruggelopen. De marktaandelen die verloren zijn door de van de markt verdwenen spaar- en commerciële banken zijn binnengehaald door de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbanki. Samen vertegenwoordigen de drie grote banken nu ongeveer 90 tot 95 % van de markt in plaats van 60 tot 75 % enkele jaren geleden; het marktaandeel van Landsbanki is daarbij net het grootste. Naast de 10 regionale spaarbanken die momenteel goed zijn voor ongeveer 2 tot 4 % van de markt, is de enige andere marktspeler de geherstructureerde MP Bank (28) met een marktaandeel van ongeveer 1 tot 5 %. |
| --- | --- |

(48)

Vóór de financiële crisis waren de spaarbanken samen goed voor een marktaandeel van ongeveer 20 tot 25 % in deposito's. Nu is dit tot ongeveer 2 tot 4 % teruggelopen. De marktaandelen die verloren zijn door de van de markt verdwenen spaar- en commerciële banken zijn binnengehaald door de drie grote commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbanki. Samen vertegenwoordigen de drie grote banken nu ongeveer 90 tot 95 % van de markt in plaats van 60 tot 75 % enkele jaren geleden; het marktaandeel van Landsbanki is daarbij net het grootste. Naast de 10 regionale spaarbanken die momenteel goed zijn voor ongeveer 2 tot 4 % van de markt, is de enige andere marktspeler de geherstructureerde MP Bank (28) met een marktaandeel van ongeveer 1 tot 5 %.

| (49) | De IJslandse financiële markt is bijgevolg duidelijk oligopolide en de drie grootste bedrijven zouden samen een dominante marktpositie kunnen verwerven. Volgens de IJslandse Mededingingsautoriteit (ICA), die door de Autoriteit naar haar opvattingen over de concurrentiesituatie in IJsland en mogelijke oplossingen werd gevraagd, zijn er grote struikelblokken voor toetreding tot de IJslandse bancaire markt. Dit heeft een nadelig effect op de concurrentie. Daarnaast ervaren consumenten ook bepaalde belemmeringen om van bank te wisselen. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien erkend dat de wisselkoersrisico's in verband met de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de concurrentie verder hebben beknot en buitenlandse banken en bedrijven hebben belet om de IJslandse markt te betreden. |
| --- | --- |

(49)

De IJslandse financiële markt is bijgevolg duidelijk oligopolide en de drie grootste bedrijven zouden samen een dominante marktpositie kunnen verwerven. Volgens de IJslandse Mededingingsautoriteit (ICA), die door de Autoriteit naar haar opvattingen over de concurrentiesituatie in IJsland en mogelijke oplossingen werd gevraagd, zijn er grote struikelblokken voor toetreding tot de IJslandse bancaire markt. Dit heeft een nadelig effect op de concurrentie. Daarnaast ervaren consumenten ook bepaalde belemmeringen om van bank te wisselen. De IJslandse autoriteiten hebben bovendien erkend dat de wisselkoersrisico's in verband met de kleine en niet-verhandelbare munt van IJsland, de IJslandse kroon, de concurrentie verder hebben beknot en buitenlandse banken en bedrijven hebben belet om de IJslandse markt te betreden.

| (50) | Recent richt de ICA zich specifiek op de IT-infrastructuur voor de activiteiten van de banken en hun onderlinge samenwerking in dit verband. Het gaat hierbij om de IT-dienstverlener, Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken; RB) die gezamenlijk door de financiële instellingen wordt beheerd. Deze kwestie is van belang voor de beoordeling van deze zaak en werd onder andere door de Autoriteit met de IJslandse autoriteiten en de banken besproken. |
| --- | --- |

(50)

Recent richt de ICA zich specifiek op de IT-infrastructuur voor de activiteiten van de banken en hun onderlinge samenwerking in dit verband. Het gaat hierbij om de IT-dienstverlener, Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken; RB) die gezamenlijk door de financiële instellingen wordt beheerd. Deze kwestie is van belang voor de beoordeling van deze zaak en werd onder andere door de Autoriteit met de IJslandse autoriteiten en de banken besproken.

| (51) | RB is in handen van de drie grootste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie grootste verwerkers van betaalkaarten in IJsland. Landsbanki bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki heeft 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen bezitten de drie commerciële banken bijgevolg 85,02 % van de aandelen in RB. De klanten van RB zijn de eigenaren, de Centrale Bank van IJsland en andere financiële instellingen, evenals andere openbare instanties. De banken werken in dit verband extensief samen aangezien RB het clearing- en afwikkelingssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Het verstrekt ook een aantal core-bankingoplossingen (multi-tenantoplossingen) die door de meeste IJslandse banken worden gebruikt. RB beheert voorts een e-facturatie- en e-betalingssysteem voor bedrijven en consumenten. |
| --- | --- |

(51)

RB is in handen van de drie grootste IJslandse banken, twee spaarbanken, de IJslandse vereniging van spaarbanken en de drie grootste verwerkers van betaalkaarten in IJsland. Landsbanki bezit 36,84 % van de aandelen in RB, Íslandsbanki heeft 29,48 % en Arion Bank 18,7 %. Samen bezitten de drie commerciële banken bijgevolg 85,02 % van de aandelen in RB. De klanten van RB zijn de eigenaren, de Centrale Bank van IJsland en andere financiële instellingen, evenals andere openbare instanties. De banken werken in dit verband extensief samen aangezien RB het clearing- en afwikkelingssysteem in IJsland heeft ontwikkeld. Het verstrekt ook een aantal core-bankingoplossingen (multi-tenantoplossingen) die door de meeste IJslandse banken worden gebruikt. RB beheert voorts een e-facturatie- en e-betalingssysteem voor bedrijven en consumenten.

| (52) | Volgens de ICA heeft de instorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang omdat ze door nieuwe marktdeelnemers als een van de struikelblokken voor toetreding tot de markt kunnen worden beschouwd. Het platform voor IT-diensten wordt bij de grotere financiële ondernemingen in grote mate door RB verzorgd, terwijl bij de spaarbanken en kleinere marktspelers Teris hiervoor verantwoordelijk is. Door de sluiting van vele kleinere financiële ondernemingen in de voorbije jaren heeft Teris een groot deel van zijn inkomen verloren en moest het in januari 2012 enkele IT-oplossingen aan RB verkopen. Volgens RB en Teris was deze transactie er onder meer op gericht een continue IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te verzekeren. |
| --- | --- |

(52)

Volgens de ICA heeft de instorting in 2008 de kleinere banken en spaarbanken bijzonder kwetsbaar gemaakt. Voor de kleinere financiële ondernemingen waren de vereiste IT-diensten van cruciaal belang omdat ze door nieuwe marktdeelnemers als een van de struikelblokken voor toetreding tot de markt kunnen worden beschouwd. Het platform voor IT-diensten wordt bij de grotere financiële ondernemingen in grote mate door RB verzorgd, terwijl bij de spaarbanken en kleinere marktspelers Teris hiervoor verantwoordelijk is. Door de sluiting van vele kleinere financiële ondernemingen in de voorbije jaren heeft Teris een groot deel van zijn inkomen verloren en moest het in januari 2012 enkele IT-oplossingen aan RB verkopen. Volgens RB en Teris was deze transactie er onder meer op gericht een continue IT-dienstverlening aan kleinere financiële ondernemingen te verzekeren.

| (53) | De ICA heeft twee zaken betreffende RB onderzocht. Ten eerste onderzocht ze of de gemeenschappelijk eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moet worden beschouwd als een inbreuk op het kartelverbod dat in artikel 10 van de IJslandse mededingingswet is bepaald. Ten tweede werd nagegaan of de verwerving van de belangrijkste activa van Teris door RB strookt met de bepalingen inzake fusies van dezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken echter afgesloten met een schikking tussen RB en de eigenaren enerzijds en de ICA anderzijds (29). |
| --- | --- |

(53)

De ICA heeft twee zaken betreffende RB onderzocht. Ten eerste onderzocht ze of de gemeenschappelijk eigendom en de samenwerking van de banken en andere financiële ondernemingen in het RB-forum moet worden beschouwd als een inbreuk op het kartelverbod dat in artikel 10 van de IJslandse mededingingswet is bepaald. Ten tweede werd nagegaan of de verwerving van de belangrijkste activa van Teris door RB strookt met de bepalingen inzake fusies van dezelfde wet. In mei 2012 werden beide zaken echter afgesloten met een schikking tussen RB en de eigenaren enerzijds en de ICA anderzijds (29).

| (54) | Afgezien van de bovenstaande kwesties die rechtstreeks met de IJslandse financiële markt verband houden, heeft de ICA in het bijzonder gewezen op de noodzaak om werkmaatschappijen (30) onverwijld te verkopen en te herstructureren. Heel wat werkmaatschappijen zijn door de banken (als schuldeisers van deze maatschappijen) overgenomen gezien hun overmatige schuldenlast na de economische krach in 2008. Volgens de ICA kan er een belangenconflict ontstaan wanneer banken financiële diensten aan bedrijven verlenen die ze zelf in handen hebben. De ICA is van mening dat het rechtstreekse en onrechtstreekse eigenaarschap (31) van de banken het meest wijdverspreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem is in de nasleep van de financiële crisis omdat het gevolgen heeft voor bijna alle bedrijven en sectoren in IJsland. Volgens de ICA zou een snellere herstructurering van bedrijven de mededinging op de financiële markt verbeteren. Telkens wanneer de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun bedrijfsklanten onderworpen was aan de kennisgevingsvereisten in het kader van de nationale controle op de concentratie, heeft de ICA in dit opzicht vaak voorwaarden gesteld met betrekking tot het eigenaarschap van de banken. Een allesomvattende oplossing voor het probleem lijkt echter moeilijk omdat het hoofdzakelijk verband houdt met de grote schuldenlast van de IJslandse bedrijvensector. |
| --- | --- |

(54)

Afgezien van de bovenstaande kwesties die rechtstreeks met de IJslandse financiële markt verband houden, heeft de ICA in het bijzonder gewezen op de noodzaak om werkmaatschappijen (30) onverwijld te verkopen en te herstructureren. Heel wat werkmaatschappijen zijn door de banken (als schuldeisers van deze maatschappijen) overgenomen gezien hun overmatige schuldenlast na de economische krach in 2008. Volgens de ICA kan er een belangenconflict ontstaan wanneer banken financiële diensten aan bedrijven verlenen die ze zelf in handen hebben. De ICA is van mening dat het rechtstreekse en onrechtstreekse eigenaarschap (31) van de banken het meest wijdverspreide en gevaarlijkste mededingingsprobleem is in de nasleep van de financiële crisis omdat het gevolgen heeft voor bijna alle bedrijven en sectoren in IJsland. Volgens de ICA zou een snellere herstructurering van bedrijven de mededinging op de financiële markt verbeteren. Telkens wanneer de betrokkenheid van de banken bij de herstructurering van hun bedrijfsklanten onderworpen was aan de kennisgevingsvereisten in het kader van de nationale controle op de concentratie, heeft de ICA in dit opzicht vaak voorwaarden gesteld met betrekking tot het eigenaarschap van de banken. Een allesomvattende oplossing voor het probleem lijkt echter moeilijk omdat het hoofdzakelijk verband houdt met de grote schuldenlast van de IJslandse bedrijvensector.

| (55) | In hun mededeling aan de Autoriteit hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbanki, allemaal laten verstaan dat de mededingingsvoorwaarden op de IJslandse financiële markt volgens hen niet drastisch zijn veranderd sinds de herfst van 2008, zodat er geen reden tot bezorgdheid is. Er heerst een effectieve mededinging op de markt aangezien er geen bewijs is van onderling afgestemde gedragingen van de drie grootste spelers. Bij de beoordeling van de mededingingsvoorwaarden op de markt heeft de ICA enkele belangrijke factoren over het hoofd gezien. Hoewel er geen buitenlandse banken in IJsland aanwezig zijn, concurreren ze al lang en nog steeds met IJslandse banken voor de verstrekking van bedrijfsleningen en andere financiële diensten aan de grootste klanten, zoals ondernemingen in op export gebaseerde activiteiten (visserij, energie-intensieve industrie enz.), evenals in overheids- en gemeenteactiviteiten. |
| --- | --- |

(55)

In hun mededeling aan de Autoriteit hebben de drie commerciële banken, Arion Bank, Íslandsbanki en Landsbanki, allemaal laten verstaan dat de mededingingsvoorwaarden op de IJslandse financiële markt volgens hen niet drastisch zijn veranderd sinds de herfst van 2008, zodat er geen reden tot bezorgdheid is. Er heerst een effectieve mededinging op de markt aangezien er geen bewijs is van onderling afgestemde gedragingen van de drie grootste spelers. Bij de beoordeling van de mededingingsvoorwaarden op de markt heeft de ICA enkele belangrijke factoren over het hoofd gezien. Hoewel er geen buitenlandse banken in IJsland aanwezig zijn, concurreren ze al lang en nog steeds met IJslandse banken voor de verstrekking van bedrijfsleningen en andere financiële diensten aan de grootste klanten, zoals ondernemingen in op export gebaseerde activiteiten (visserij, energie-intensieve industrie enz.), evenals in overheids- en gemeenteactiviteiten.

| (56) | Dit standpunt is echter in strijd met het standpunt in de mededeling van de IJslandse autoriteiten, zoals uiteengezet in het bovengenoemde rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi, en met de standpunten van de ICA. Zoals verder zal worden toegelicht, heeft Arion Bank ondanks enkele bedenkingen bij de analyse van de mededingingsvoorwaarden besloten om bepaalde verbintenissen aan te gaan die erop gericht zijn de mededingingsvervalsing in verband met de desbetreffende steunmaatregelen te beperken. Die verbintenissen worden in de bijlage vermeld. |
| --- | --- |

(56)

Dit standpunt is echter in strijd met het standpunt in de mededeling van de IJslandse autoriteiten, zoals uiteengezet in het bovengenoemde rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi, en met de standpunten van de ICA. Zoals verder zal worden toegelicht, heeft Arion Bank ondanks enkele bedenkingen bij de analyse van de mededingingsvoorwaarden besloten om bepaalde verbintenissen aan te gaan die erop gericht zijn de mededingingsvervalsing in verband met de desbetreffende steunmaatregelen te beperken. Die verbintenissen worden in de bijlage vermeld.

3.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

3.1.   De begunstigde

| (57) | Zoals hierboven is beschreven, stortte Kaupthing Bank in 2008 in, net als de twee andere grote IJslandse commerciële banken. Teneinde de continuïteit van de binnenlandse banksector te verzekeren, namen de IJslandse autoriteiten bepaalde maatregelen om bepaalde activiteiten van (de vroegere) Kaupthing Bank hf te herstellen, waaronder de oprichting en kapitalisatie van New Kaupthing Bank hf (de huidige Arion Bank). |
| --- | --- |

(57)

Zoals hierboven is beschreven, stortte Kaupthing Bank in 2008 in, net als de twee andere grote IJslandse commerciële banken. Teneinde de continuïteit van de binnenlandse banksector te verzekeren, namen de IJslandse autoriteiten bepaalde maatregelen om bepaalde activiteiten van (de vroegere) Kaupthing Bank hf te herstellen, waaronder de oprichting en kapitalisatie van New Kaupthing Bank hf (de huidige Arion Bank).

3.1.1.   Kaupthing Bank

| (58) | Vóór de financiële crisis in 2008 was Kaupthing Bank de grootste bank in IJsland. Eind 2007 bedroeg haar balans 5 347 miljard ISK (58,3 miljard EUR). Kaupthing was in de eerste plaats een Noord-Europese bank die in dertien landen actief was. Kaupthing bood bedrijven, institutionele beleggers en particulieren geïntegreerde financiële diensten die in vijf bedrijfssegmenten waren onderverdeeld: Corporate and Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen en particulieren), Capital Markets (kapitaalmarkten), Treasury (thesaurie), Investment Banking (zakenbankieren) en Asset Management & Private Banking (vermogensbeheer & particuliere bankdiensten). Daarnaast bezat de bank een netwerk van retailkantoren in IJsland, waar ook haar hoofdkantoor was, en in mindere mate in Noorwegen en Zweden. Kaupthing beschikte over bankvergunningen via dochterondernemingen in Denemarken, Zweden, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk, en kantoren in Finland, Noorwegen en op het Eiland Man. De grootste dochterondernemingen van Kaupthing waren Kaupthing Singer & Friedlander (Verenigd Koninkrijk) en FIH Erhvervsbank (Denemarken), maar de bank beheerde nog zestien andere dochterondernemingen en kantoren in verschillende landen in Europa, Noord-Amerika, Azië en het Midden-Oosten. Eind 2007 had de bank 3 334 mensen in dienst. De aandelen in de bank stonden genoteerd op de OMX Nordic Exchange in Reykjavik en in Stockholm. |
| --- | --- |

(58)

Vóór de financiële crisis in 2008 was Kaupthing Bank de grootste bank in IJsland. Eind 2007 bedroeg haar balans 5 347 miljard ISK (58,3 miljard EUR). Kaupthing was in de eerste plaats een Noord-Europese bank die in dertien landen actief was. Kaupthing bood bedrijven, institutionele beleggers en particulieren geïntegreerde financiële diensten die in vijf bedrijfssegmenten waren onderverdeeld: Corporate and Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen en particulieren), Capital Markets (kapitaalmarkten), Treasury (thesaurie), Investment Banking (zakenbankieren) en Asset Management & Private Banking (vermogensbeheer & particuliere bankdiensten). Daarnaast bezat de bank een netwerk van retailkantoren in IJsland, waar ook haar hoofdkantoor was, en in mindere mate in Noorwegen en Zweden. Kaupthing beschikte over bankvergunningen via dochterondernemingen in Denemarken, Zweden, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk, en kantoren in Finland, Noorwegen en op het Eiland Man. De grootste dochterondernemingen van Kaupthing waren Kaupthing Singer & Friedlander (Verenigd Koninkrijk) en FIH Erhvervsbank (Denemarken), maar de bank beheerde nog zestien andere dochterondernemingen en kantoren in verschillende landen in Europa, Noord-Amerika, Azië en het Midden-Oosten. Eind 2007 had de bank 3 334 mensen in dienst. De aandelen in de bank stonden genoteerd op de OMX Nordic Exchange in Reykjavik en in Stockholm.

3.1.2.   Arion Bank

| (59) | De opvolger van Kaupthing, Arion Bank, is een IJslandse bank die universele financiële diensten verleent aan bedrijven, institutionele beleggers en particulieren. De bank profileert zich als een relatiebank die gespecialiseerd is in grotere bedrijven en particulieren op zoek naar uiteenlopende financiële oplossingen. |
| --- | --- |

(59)

De opvolger van Kaupthing, Arion Bank, is een IJslandse bank die universele financiële diensten verleent aan bedrijven, institutionele beleggers en particulieren. De bank profileert zich als een relatiebank die gespecialiseerd is in grotere bedrijven en particulieren op zoek naar uiteenlopende financiële oplossingen.

| (60) | De Arion Bank Group bestaat uit het moederbedrijf en acht dochterondernemingen die integraal deel uitmaken van de bankactiviteiten (32). |
| --- | --- |

(60)

De Arion Bank Group bestaat uit het moederbedrijf en acht dochterondernemingen die integraal deel uitmaken van de bankactiviteiten (32).

| (61) | Aangaande de recente en lopende herstructurering van haar leningenportefeuille heeft de bank activa overgenomen die gecategoriseerd staan als aangehouden voor verkoop of als tijdelijke bedrijfsactiviteiten indien het herstel nog niet voltooid is. De bank wil dergelijke activa naar eigen zeggen echter zo snel mogelijk verkopen (33). |
| --- | --- |

(61)

Aangaande de recente en lopende herstructurering van haar leningenportefeuille heeft de bank activa overgenomen die gecategoriseerd staan als aangehouden voor verkoop of als tijdelijke bedrijfsactiviteiten indien het herstel nog niet voltooid is. De bank wil dergelijke activa naar eigen zeggen echter zo snel mogelijk verkopen (33).

| (62) | De bank heeft andere belangrijke deelnemingen in Auðkenni (een houdstermaatschappij van beveiligingssleutels voor online bankieren; 20 %) en in Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken, RB; 18,05 %). In totaal zijn er of worden er momenteel 15 bedrijven waarin Arion Bank een aandelenbelang heeft door de bank opgeheven. Die bedrijven zijn in liquidatie of hebben geen activa of activiteiten meer. |
| --- | --- |

(62)

De bank heeft andere belangrijke deelnemingen in Auðkenni (een houdstermaatschappij van beveiligingssleutels voor online bankieren; 20 %) en in Reiknistofa bankanna (het datacentrum van de IJslandse banken, RB; 18,05 %). In totaal zijn er of worden er momenteel 15 bedrijven waarin Arion Bank een aandelenbelang heeft door de bank opgeheven. Die bedrijven zijn in liquidatie of hebben geen activa of activiteiten meer.

| (63) | De belangrijkste bankproducten kunnen in vier categorieën worden ondergebracht: Asset Management (vermogensbeheer), Investment Banking (zakenbankieren), Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen) en Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van particulieren), zoals hieronder verder wordt uiteengezet. |
| --- | --- |

(63)

De belangrijkste bankproducten kunnen in vier categorieën worden ondergebracht: Asset Management (vermogensbeheer), Investment Banking (zakenbankieren), Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen) en Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van particulieren), zoals hieronder verder wordt uiteengezet.

Asset Management (vermogensbeheer)

| (64) | Deze afdeling bestaat uit Sales and Services (verkoop en dienstverlening), Private Banking (particuliere bankdiensten) en Institutional Asset Management (institutioneel-vermogensbeheer). De dochteronderneming van de bank, Stefnir Asset Management Company, beheert de fondsen en Arion Bank Asset Management is de belangrijkste verdeler van fondsen. Asset Management is een toonaangevende speler op de IJslandse markt met activa onder beheer bij Arion Bank en dochterondernemingen die eind 2011 meer dan 659 miljard ISK waard waren. |
| --- | --- |

(64)

Deze afdeling bestaat uit Sales and Services (verkoop en dienstverlening), Private Banking (particuliere bankdiensten) en Institutional Asset Management (institutioneel-vermogensbeheer). De dochteronderneming van de bank, Stefnir Asset Management Company, beheert de fondsen en Arion Bank Asset Management is de belangrijkste verdeler van fondsen. Asset Management is een toonaangevende speler op de IJslandse markt met activa onder beheer bij Arion Bank en dochterondernemingen die eind 2011 meer dan 659 miljard ISK waard waren.

| (65) | Asset Management is verantwoordelijk voor het beheer van de activa van zijn cliënten, waaronder institutionele beleggers, ondernemingen, vermogende particulieren en kleine beleggers. Het biedt cliënten met uiteenlopende beleggingsdoelstellingen een brede waaier van diensten. Boven op een verscheidenheid aan onderlinge fondsen, alternatieve investeringsinstrumenten en pensioenregelingen biedt de afdeling toegesneden strategieën voor activatoewijzing en beheerde rekeningen aan. De afdeling biedt ook fondsen aan van andere toonaangevende internationale fondsbeheerders. |
| --- | --- |

(65)

Asset Management is verantwoordelijk voor het beheer van de activa van zijn cliënten, waaronder institutionele beleggers, ondernemingen, vermogende particulieren en kleine beleggers. Het biedt cliënten met uiteenlopende beleggingsdoelstellingen een brede waaier van diensten. Boven op een verscheidenheid aan onderlinge fondsen, alternatieve investeringsinstrumenten en pensioenregelingen biedt de afdeling toegesneden strategieën voor activatoewijzing en beheerde rekeningen aan. De afdeling biedt ook fondsen aan van andere toonaangevende internationale fondsbeheerders.

Investment Banking (zakenbankieren)

| (66) | Investment Banking verleent bedrijfsklanten verscheidene diensten via zijn vier belangrijkste productcategorieën:






  — | adviesverlening inzake fusies en overnames |
| --- | --- | --- |

(66)

Investment Banking verleent bedrijfsklanten verscheidene diensten via zijn vier belangrijkste productcategorieën:

—

adviesverlening inzake fusies en overnames

| — | verrichtingen op de kapitaalmarkt |
| --- | --- |

—

verrichtingen op de kapitaalmarkt

| — | financiering van overnames en vreemd vermogen |
| --- | --- |

—

financiering van overnames en vreemd vermogen

| — | rechtstreekse plaatsingen. |
| --- | --- |

—

rechtstreekse plaatsingen.

| (67) | De afdeling wil haar advieswerk combineren met de financieringscapaciteiten van de bank om zo in nauwe samenwerking met andere afdelingen van de bank, in het bijzonder Capital Markets (kapitaalmarkten) en Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen), een geïntegreerde oplossing voor cliënten uit te werken. |
| --- | --- |

(67)

De afdeling wil haar advieswerk combineren met de financieringscapaciteiten van de bank om zo in nauwe samenwerking met andere afdelingen van de bank, in het bijzonder Capital Markets (kapitaalmarkten) en Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen), een geïntegreerde oplossing voor cliënten uit te werken.

Corporate Banking (bankdiensten ten behoeve van ondernemingen)

| (68) | Corporate Banking is in 7 departementen georganiseerd: Corporate Lending (kredietverlening aan ondernemingen); Specialised Lending (gespecialiseerde kredietverlening); Legal & Documentation (juridische dienstverlening & documentatie); Portfolio Management (portefeuillebeheer); Corporate Services (dienstverlening aan ondernemingen); Recovery (terugvordering); en Factoring (factoring). Corporate Banking biedt bedrijfsklanten, gaande van middelgrote bedrijven tot grote vennootschappen, uiteenlopende financieringsdiensten en -producten aan. De afdeling streeft ernaar langdurige relaties met de cliënten te onderhouden en hun oplossingen op maat en gepersonaliseerde diensten aan te bieden. |
| --- | --- |

(68)

Corporate Banking is in 7 departementen georganiseerd: Corporate Lending (kredietverlening aan ondernemingen); Specialised Lending (gespecialiseerde kredietverlening); Legal & Documentation (juridische dienstverlening & documentatie); Portfolio Management (portefeuillebeheer); Corporate Services (dienstverlening aan ondernemingen); Recovery (terugvordering); en Factoring (factoring). Corporate Banking biedt bedrijfsklanten, gaande van middelgrote bedrijven tot grote vennootschappen, uiteenlopende financieringsdiensten en -producten aan. De afdeling streeft ernaar langdurige relaties met de cliënten te onderhouden en hun oplossingen op maat en gepersonaliseerde diensten aan te bieden.

| (69) | Arion Bank beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij het aanpakken van bedrijfsschulden en meent dat het aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt in de herstructurering van bedrijven. Het departement Recovery binnen Corporate Banking is verantwoordelijk voor de inning van de schuldvorderingen van de bank, m.a.w. voor de herstructurering van bedrijven die met betalingsmoeilijkheden kampen. Het werk gaat goed vooruit en is bijna beëindigd. |
| --- | --- |

(69)

Arion Bank beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij het aanpakken van bedrijfsschulden en meent dat het aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt in de herstructurering van bedrijven. Het departement Recovery binnen Corporate Banking is verantwoordelijk voor de inning van de schuldvorderingen van de bank, m.a.w. voor de herstructurering van bedrijven die met betalingsmoeilijkheden kampen. Het werk gaat goed vooruit en is bijna beëindigd.

Retail Banking (bankdiensten ten behoeve van particulieren)

| (70) | Retail Banking heeft een aandeel van 30 % in IJsland. Er zijn 24 kantoren in heel IJsland en meer dan 100 000 klanten. De kantoren verlenen uiteenlopende diensten, waaronder advies over deposito's en kredieten, betaalkaarten, pensioensparen, verzekeringen, fondsen en effecten. |
| --- | --- |

(70)

Retail Banking heeft een aandeel van 30 % in IJsland. Er zijn 24 kantoren in heel IJsland en meer dan 100 000 klanten. De kantoren verlenen uiteenlopende diensten, waaronder advies over deposito's en kredieten, betaalkaarten, pensioensparen, verzekeringen, fondsen en effecten.

| (71) | Het netwerk van kantoren is in zeven clusters onderverdeeld met elk een eigen bedrijfsmanager. Kleinere kantoren benutten de sterke punten van de grotere kantoren binnen elke cluster. De kantoren hebben meer uitvoerende taken en verantwoordelijkheid gekregen waardoor ze nu dichter bij de klanten staan. Volgens de bank bevordert deze regeling de coördinatie van de procedures en de optimale benutting van de expertise binnen de kantoren. Vier van deze bedrijfsmanagers werken in de ruime omgeving van Reykjavik en drie in grotere stedelijke gebieden. Deze structuur is ontwikkeld om de banden tussen kantoren in hetzelfde deel van het land te versterken. |
| --- | --- |

(71)

Het netwerk van kantoren is in zeven clusters onderverdeeld met elk een eigen bedrijfsmanager. Kleinere kantoren benutten de sterke punten van de grotere kantoren binnen elke cluster. De kantoren hebben meer uitvoerende taken en verantwoordelijkheid gekregen waardoor ze nu dichter bij de klanten staan. Volgens de bank bevordert deze regeling de coördinatie van de procedures en de optimale benutting van de expertise binnen de kantoren. Vier van deze bedrijfsmanagers werken in de ruime omgeving van Reykjavik en drie in grotere stedelijke gebieden. Deze structuur is ontwikkeld om de banden tussen kantoren in hetzelfde deel van het land te versterken.

Indicaties voor de marktaandelen

| (72) | Volgens de berekeningen van Arion Bank bedraagt haar marktaandeel in deposito's, op basis van de jaarverslagen van de IJslandse banken en spaarbanken, [> 30] % of ligt het enigszins lager dan de aandelen van Landsbanki ([> 30 %]) en Íslandsbanki ([> 30 %]). Andere marktspelers die van veel minder groot belang zijn, zijn MP Bank ([< 5 %]) en de spaarbanken (samen [< 5 %]). |
| --- | --- |

(72)

Volgens de berekeningen van Arion Bank bedraagt haar marktaandeel in deposito's, op basis van de jaarverslagen van de IJslandse banken en spaarbanken, [> 30] % of ligt het enigszins lager dan de aandelen van Landsbanki ([> 30 %]) en Íslandsbanki ([> 30 %]). Andere marktspelers die van veel minder groot belang zijn, zijn MP Bank ([< 5 %]) en de spaarbanken (samen [< 5 %]).

| (73) | Het aandeel van Arion Bank in leningen aan klanten bedraagt ongeveer [15 tot 25] % of is gelijk aan dat van Íslandsbanki en enigszins kleiner dan dat van Landsbanki. Het huisvestingsfonds heeft het grootste aandeel op deze markt, namelijk [> 25] %. Wanneer ze samen worden genomen, hebben pensioenfondsen ook een aanzienlijk aandeel op deze markt, namelijk [5 tot 10] %, terwijl de aandelen van andere marktspelers onbelangrijk zijn. |
| --- | --- |

(73)

Het aandeel van Arion Bank in leningen aan klanten bedraagt ongeveer [15 tot 25] % of is gelijk aan dat van Íslandsbanki en enigszins kleiner dan dat van Landsbanki. Het huisvestingsfonds heeft het grootste aandeel op deze markt, namelijk [> 25] %. Wanneer ze samen worden genomen, hebben pensioenfondsen ook een aanzienlijk aandeel op deze markt, namelijk [5 tot 10] %, terwijl de aandelen van andere marktspelers onbelangrijk zijn.

| (74) | Het marktaandeel van Arion Bank in transacties op de IJslandse beurs, gemeten naar de omzet in de eerste 14 weken van 2012, bedroeg [10 tot 20] % terwijl de aandelen van elk van de andere commerciële banken, Íslandsbanki, Landsbanki en MP, [20-25] % bedroegen. |
| --- | --- |

(74)

Het marktaandeel van Arion Bank in transacties op de IJslandse beurs, gemeten naar de omzet in de eerste 14 weken van 2012, bedroeg [10 tot 20] % terwijl de aandelen van elk van de andere commerciële banken, Íslandsbanki, Landsbanki en MP, [20-25] % bedroegen.

3.2.   Vergelijking tussen de oude en de nieuwe bank

| (75) | Een indicatieve vergelijking van de belangrijkste financiële gegevens in de balans van de oude en de nieuwe bank (tabel 1) toont aan dat er een groot verschil is in de omvang en reikwijdte van de twee activiteiten (34). De totale activa van Arion Bank bedroegen eind 2009 amper 11,5 % van de totale activa van Kaupthing Bank in het midden van 2008. De kredietportefeuille is de grootste activacategorie. De boekwaarde van de kredietportefeuille van Kaupthing Bank bedroeg eind juni 2008 4 169 miljard ISK, terwijl de kredietportefeuille van Arion Bank eind 2009 358 miljard ISK bedroeg, ofwel 8,6 % van de portefeuille van Kaupthing. Er is ook een groot verschil in aangehouden effecten tussen Arion Bank en Kaupthing Bank. Aandelen en derivaten zijn met 96 tot 100 % afgenomen. De daling is minder groot bij de obligaties, aangezien de obligaties van Arion Bank 25,7 % bedroegen van de door Kaupthing Bank aangehouden obligaties.

  Tabel 1


  Vergelijking van de balansen van Arion Bank en Kaupthing Bank, bedragen in miljard | Kaupthing
  30.6.2008 | Arion
  31.12.2009 | Arion als % van Kaupthing |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Totaal activa | 6 603 | 757 | 11,5 |
| — | Leningen aan en vorderingen op klanten |

(75)

Een indicatieve vergelijking van de belangrijkste financiële gegevens in de balans van de oude en de nieuwe bank (tabel 1) toont aan dat er een groot verschil is in de omvang en reikwijdte van de twee activiteiten (34). De totale activa van Arion Bank bedroegen eind 2009 amper 11,5 % van de totale activa van Kaupthing Bank in het midden van 2008. De kredietportefeuille is de grootste activacategorie. De boekwaarde van de kredietportefeuille van Kaupthing Bank bedroeg eind juni 2008 4 169 miljard ISK, terwijl de kredietportefeuille van Arion Bank eind 2009 358 miljard ISK bedroeg, ofwel 8,6 % van de portefeuille van Kaupthing. Er is ook een groot verschil in aangehouden effecten tussen Arion Bank en Kaupthing Bank. Aandelen en derivaten zijn met 96 tot 100 % afgenomen. De daling is minder groot bij de obligaties, aangezien de obligaties van Arion Bank 25,7 % bedroegen van de door Kaupthing Bank aangehouden obligaties.

Tabel 1

Vergelijking van de balansen van Arion Bank en Kaupthing Bank, bedragen in miljard

Kaupthing

30.6.2008

Arion

31.12.2009

Arion als % van Kaupthing

Totaal activa

6 603

757

11,5

—

Leningen aan en vorderingen op klanten

4 169

358

8,6

| — | Obligaties en schuldinstrumenten |
| --- | --- |

—

Obligaties en schuldinstrumenten

676

173

25,7

| — | Aandelen en eigenvermogensinstrumenten |
| --- | --- |

—

Aandelen en eigenvermogensinstrumenten

172

7

4,1

Totaal passiva

6 166

667

10,8

| — | Deposito's |
| --- | --- |

—

Deposito's

1 848

495

26,8

Totaal eigen vermogen

438

90

20,6

| (76) | De winst-en-verliesrekeningen van de twee entiteiten vertonen een soortgelijk verschil in omvang en reikwijdte. Wanneer Arion Bank in 2009 met Kaupthing Bank in 2007 wordt vergeleken, bedragen de nettorentebaten van Arion Bank 15,2 % van die van Kaupthing en bedragen de nettobaten uit honoraria en provisies van Arion 10,7 % van die van Kaupthing. Arion Bank had eind 2009 1 057 mensen in dienst (waaronder werknemers in dochterondernemingen) in vergelijking met de 3 334 werknemers van Kaupthing Bank eind 2007. Het totale aantal werknemers bij Arion bedroeg bijgevolg 32 % van het overeenkomstige totaal voor Kaupthing (35). Wanneer de IJslandse activiteiten van beide banken worden vergeleken, stelde Kaupthing eind juni 2008 1 133 mensen tewerk voor IJslandse activiteiten (uitgezonderd werknemers in dochterondernemingen), terwijl er bij Arion Bank eind 2009 952 werknemers in dienst waren (uitgezonderd dochterondernemingen).

  Tabel 2


  Vergelijking van de winst-en-verliesrekeningen van Arion Bank en Kaupthing Bank, bedragen in miljard ISK | Kaupthing
  2007 | Arion
  2009 | Arion als % van Kaupthing |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nettorentebaten | 80 | 12 | 15,2 |
| Nettobaten uit honoraria en provisies | 55 | 6 | 10,7 |
| Exploitatieontvangsten | 166 | 50 | 29,9 |
| Resultaat vóór winstbelastingen | 81 | 15 | 19,0 |

(76)

De winst-en-verliesrekeningen van de twee entiteiten vertonen een soortgelijk verschil in omvang en reikwijdte. Wanneer Arion Bank in 2009 met Kaupthing Bank in 2007 wordt vergeleken, bedragen de nettorentebaten van Arion Bank 15,2 % van die van Kaupthing en bedragen de nettobaten uit honoraria en provisies van Arion 10,7 % van die van Kaupthing. Arion Bank had eind 2009 1 057 mensen in dienst (waaronder werknemers in dochterondernemingen) in vergelijking met de 3 334 werknemers van Kaupthing Bank eind 2007. Het totale aantal werknemers bij Arion bedroeg bijgevolg 32 % van het overeenkomstige totaal voor Kaupthing (35). Wanneer de IJslandse activiteiten van beide banken worden vergeleken, stelde Kaupthing eind juni 2008 1 133 mensen tewerk voor IJslandse activiteiten (uitgezonderd werknemers in dochterondernemingen), terwijl er bij Arion Bank eind 2009 952 werknemers in dienst waren (uitgezonderd dochterondernemingen).

Tabel 2

Vergelijking van de winst-en-verliesrekeningen van Arion Bank en Kaupthing Bank, bedragen in miljard ISK

Kaupthing

2007

Arion

2009

Arion als % van Kaupthing

Nettorentebaten

80

12

15,2

Nettobaten uit honoraria en provisies

55

6

10,7

Exploitatieontvangsten

166

50

29,9

Resultaat vóór winstbelastingen

81

15

19,0

3.3.   Nationale rechtsgrondslag

| (77) | De nationale rechtsgrondslag voor de steunmaatregelen is als volgt:






  — | Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz., gewoonlijk de noodwet genoemd

  De noodwet gaf de FME de bevoegdheid om „in extreme omstandigheden” op te treden, de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering en het bestuur van de financiële instellingen op zich te nemen, en te beslissen over de afstoting van activa en passiva. Aan de FME werd verder de bevoegdheid toegekend om voor de overgenomen financiële ondernemingen afwikkelingscomités te benoemen en te belasten met de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering. Bij de liquidatie van de instellingen verleent de wet prioriteit aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Zij kent aan het IJslandse ministerie van Financiën ook de bevoegdheid toe om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat wijzigingen aan Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen, Wet nr. 87/1998 inzake officieel toezicht op financiële activiteiten, Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels en Wet nr. 44/1998 betreffende huisvestingszaken. |
| --- | --- | --- |

(77)

De nationale rechtsgrondslag voor de steunmaatregelen is als volgt:

—

Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz., gewoonlijk de noodwet genoemd

De noodwet gaf de FME de bevoegdheid om „in extreme omstandigheden” op te treden, de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering en het bestuur van de financiële instellingen op zich te nemen, en te beslissen over de afstoting van activa en passiva. Aan de FME werd verder de bevoegdheid toegekend om voor de overgenomen financiële ondernemingen afwikkelingscomités te benoemen en te belasten met de bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering. Bij de liquidatie van de instellingen verleent de wet prioriteit aan vorderingen van depositohouders en aan depositogarantiestelsels. Zij kent aan het IJslandse ministerie van Financiën ook de bevoegdheid toe om nieuwe banken op te richten. De noodwet omvat wijzigingen aan Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen, Wet nr. 87/1998 inzake officieel toezicht op financiële activiteiten, Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels en Wet nr. 44/1998 betreffende huisvestingszaken.

| — | Wet op de aanvullende overheidsbegroting voor 2008 (artikel 4) |
| --- | --- |

—

Wet op de aanvullende overheidsbegroting voor 2008 (artikel 4)

| — | Wet op de overheidsbegroting voor 2009 (artikel 6). |
| --- | --- |

—

Wet op de overheidsbegroting voor 2009 (artikel 6).

3.4.   De steunmaatregelen

| (78) | De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het faillissement van Kaupthing Bank is hierboven beschreven en is in het besluit tot inleiding van de procedure in groter detail uiteengezet. De essentie van de tussenkomst kan als volgt worden samengevat. De FME nam op 9 oktober 2008 de zeggenschap over Kaupthing over en de binnenlandse passiva en de (meeste) binnenlandse activa werden naar New Kaupthing overgedragen. De oude bank werd voor die overdracht vergoed en ontving het bedrag van het verschil tussen de activa en passiva. Aangezien de berekening van dit verschil moeilijk en tijdrovend bleek, verstrekte de staat enig aanvangskapitaal en verbond hij zich ertoe zo nodig extra kapitaal bij te dragen. Vervolgens verstrekte de staat de bank kapitaal, waarna er uiteindelijk op 1 december 2009 een overeenkomst werd bereikt tussen de staat en de oude bank waarbij het belang van de staat in de bank van 100 % tot 13 % werd teruggebracht (36). De Autoriteit beschouwt deze datum — 1 december 2009 — als het begin van de 5-jarige herstructureringsperiode die bijgevolg tot 1 december 2014 loopt. |
| --- | --- |

(78)

De tussenkomst van de IJslandse autoriteiten na het faillissement van Kaupthing Bank is hierboven beschreven en is in het besluit tot inleiding van de procedure in groter detail uiteengezet. De essentie van de tussenkomst kan als volgt worden samengevat. De FME nam op 9 oktober 2008 de zeggenschap over Kaupthing over en de binnenlandse passiva en de (meeste) binnenlandse activa werden naar New Kaupthing overgedragen. De oude bank werd voor die overdracht vergoed en ontving het bedrag van het verschil tussen de activa en passiva. Aangezien de berekening van dit verschil moeilijk en tijdrovend bleek, verstrekte de staat enig aanvangskapitaal en verbond hij zich ertoe zo nodig extra kapitaal bij te dragen. Vervolgens verstrekte de staat de bank kapitaal, waarna er uiteindelijk op 1 december 2009 een overeenkomst werd bereikt tussen de staat en de oude bank waarbij het belang van de staat in de bank van 100 % tot 13 % werd teruggebracht (36). De Autoriteit beschouwt deze datum — 1 december 2009 — als het begin van de 5-jarige herstructureringsperiode die bijgevolg tot 1 december 2014 loopt.

| (79) | Het volgende deel is beperkt tot een beschrijving van de maatregelen in het kader van de tussenkomst van de staat die voor evaluatie overeenkomstig artikel 61 van de EER-overeenkomst in aanmerking komen. |
| --- | --- |

(79)

Het volgende deel is beperkt tot een beschrijving van de maatregelen in het kader van de tussenkomst van de staat die voor evaluatie overeenkomstig artikel 61 van de EER-overeenkomst in aanmerking komen.

3.4.1.   Tier 1-kapitaal

| (80) | De staat verstrekte tweemaal tier 1-kapitaal; de eerste keer toen New Kaupthing werd opgericht en daarna nogmaals toen de bank volledig (en met terugwerkende kracht) van kapitaal werd voorzien. Hierna volgde een overeenkomst met de oude bank namens de schuldeisers die stelde dat de staat een belang van 13 % in de bank behield. |
| --- | --- |

(80)

De staat verstrekte tweemaal tier 1-kapitaal; de eerste keer toen New Kaupthing werd opgericht en daarna nogmaals toen de bank volledig (en met terugwerkende kracht) van kapitaal werd voorzien. Hierna volgde een overeenkomst met de oude bank namens de schuldeisers die stelde dat de staat een belang van 13 % in de bank behield.

3.4.1.1.   Aanvangskapitaal

| (81) | Na de oprichting van New Kaupthing Bank in oktober 2008 verstrekte de staat 775 miljoen ISK (37) (5 miljoen EUR) in cash als aanvangskapitaal aan de nieuwe bank en deed daarnaast de toezegging om in totaal tot 75 miljard ISK als tier 1-risicokapitaal aan de nieuwe bank bij te dragen in ruil voor het totale eigen vermogen van de bank. Het eerste bedrag komt overeen met het minimumkapitaal dat in de IJslandse wet vereist is voor de oprichting van een bank. Het laatste bedrag werd berekend als 10 % van een eerste raming van het waarschijnlijke volume van de totale risicogewogen activa van de bank. Deze som geld werd formeel in de overheidsbegroting voor 2009 opgenomen als een toewijzing van overheidsmiddelen om buitengewone omstandigheden op de financiële markten aan te pakken. Deze toewijzing van kapitaal was bedoeld om de operabiliteit van de bank te garanderen totdat de problemen in verband met haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van de openingsbalans en een schatting van de aan de oude bank te betalen vergoeding voor de overgedragen activa. |
| --- | --- |

(81)

Na de oprichting van New Kaupthing Bank in oktober 2008 verstrekte de staat 775 miljoen ISK (37) (5 miljoen EUR) in cash als aanvangskapitaal aan de nieuwe bank en deed daarnaast de toezegging om in totaal tot 75 miljard ISK als tier 1-risicokapitaal aan de nieuwe bank bij te dragen in ruil voor het totale eigen vermogen van de bank. Het eerste bedrag komt overeen met het minimumkapitaal dat in de IJslandse wet vereist is voor de oprichting van een bank. Het laatste bedrag werd berekend als 10 % van een eerste raming van het waarschijnlijke volume van de totale risicogewogen activa van de bank. Deze som geld werd formeel in de overheidsbegroting voor 2009 opgenomen als een toewijzing van overheidsmiddelen om buitengewone omstandigheden op de financiële markten aan te pakken. Deze toewijzing van kapitaal was bedoeld om de operabiliteit van de bank te garanderen totdat de problemen in verband met haar definitieve herkapitalisatie zouden zijn opgelost, waaronder de omvang van de openingsbalans en een schatting van de aan de oude bank te betalen vergoeding voor de overgedragen activa.

3.4.1.2.   Kapitaalinjectie en behoud van een belang van 13 % als onderdeel van de regeling met de schuldeisers van de oude bank

| (82) | Op 20 juli 2009 kondigde de IJslandse regering aan dat zij met het afwikkelingscomité van Kaupthing een principeovereenkomst had bereikt aangaande de aanvankelijke kapitalisatie van New Kaupthing Bank (Arion Bank sinds 21 november 2009) en de basis voor de tussen beide partijen te betalen vergoeding. De regering kwam onder bepaalde voorwaarden met het afwikkelingscomité van Kaupthing overeen dat de schuldeisers via het comité de mogelijkheid zouden krijgen om een meerderheidsdeelneming in Arion Bank te verwerven teneinde de onafhankelijke ontwikkeling van de bank te bevorderen. Dit zou in feite inhouden dat de oude bank als onderdeel van de vergoedingsovereenkomst het merendeel van het kapitaal in Arion Bank zou verschaffen. Ingeval Kaupthing Bank er niet in zou slagen de inschrijving op aandelen in Arion Bank tot een goed einde te brengen, zou de regering de volle eigendom behouden. |
| --- | --- |

(82)

Op 20 juli 2009 kondigde de IJslandse regering aan dat zij met het afwikkelingscomité van Kaupthing een principeovereenkomst had bereikt aangaande de aanvankelijke kapitalisatie van New Kaupthing Bank (Arion Bank sinds 21 november 2009) en de basis voor de tussen beide partijen te betalen vergoeding. De regering kwam onder bepaalde voorwaarden met het afwikkelingscomité van Kaupthing overeen dat de schuldeisers via het comité de mogelijkheid zouden krijgen om een meerderheidsdeelneming in Arion Bank te verwerven teneinde de onafhankelijke ontwikkeling van de bank te bevorderen. Dit zou in feite inhouden dat de oude bank als onderdeel van de vergoedingsovereenkomst het merendeel van het kapitaal in Arion Bank zou verschaffen. Ingeval Kaupthing Bank er niet in zou slagen de inschrijving op aandelen in Arion Bank tot een goed einde te brengen, zou de regering de volle eigendom behouden.

| (83) | Op 14 augustus 2009 kondigde de regering aan zich ertoe te hebben verbonden om Arion Bank met 72 miljard ISK aan tier 1-kapitaal in de vorm van staatsobligaties te kapitaliseren, waardoor de bank een tier 1-kernkapitaalratio van ongeveer 12 % kreeg. De kapitalisatie van Arion Bank door de regering werd op 9 oktober 2009 uitgevoerd met een injectie van 71 225 miljoen ISK in de bank, met terugwerkende kracht per 22 oktober 2008, boven op de aanvankelijke 775 miljoen ISK in cash. Zo bedroeg het totale aandelenkapitaal van de regering uiteindelijk 72 miljard ISK. Daarbovenop bedroeg de opgelopen rente op de staatslening 9,2 miljard ISK. |
| --- | --- |

(83)

Op 14 augustus 2009 kondigde de regering aan zich ertoe te hebben verbonden om Arion Bank met 72 miljard ISK aan tier 1-kapitaal in de vorm van staatsobligaties te kapitaliseren, waardoor de bank een tier 1-kernkapitaalratio van ongeveer 12 % kreeg. De kapitalisatie van Arion Bank door de regering werd op 9 oktober 2009 uitgevoerd met een injectie van 71 225 miljoen ISK in de bank, met terugwerkende kracht per 22 oktober 2008, boven op de aanvankelijke 775 miljoen ISK in cash. Zo bedroeg het totale aandelenkapitaal van de regering uiteindelijk 72 miljard ISK. Daarbovenop bedroeg de opgelopen rente op de staatslening 9,2 miljard ISK.

| (84) | Op 4 september 2009 kondigde de regering aan dat er definitieve overeenkomsten waren bereikt aangaande de kapitalisatie van Arion Bank en de basis voor vergoeding. In overeenstemming met de principeovereenkomst van 20 juli 2009 bevatte de overeenkomst hoofdzakelijk bepalingen voor twee alternatieve overeenkomsten: kapitalisatie onder eigendom van de oude bank (schuldeisers) (gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst) of kapitalisatie onder eigendom van de regering (alternatieve kapitalisatieovereenkomst) (38). In het kader van de eerstgenoemde overeenkomst kregen de schuldeisers van Kaupthing de kans om (via het afwikkelingscomité) zeggenschap over Arion Bank te verwerven door zich op het nieuwe aandelenkapitaal in te schrijven. Aangezien de waarde van de aan Arion Bank overgedragen passiva hoger was dan de waarde van de overgedragen activa, moest Kaupthing voor het nieuwe aandelenkapitaal betalen uit de eigen activa van de oude bank. Het bedrag van die vergoeding werd op 38 miljard ISK berekend, maar zou op gezette tijden moeten worden herbekeken op basis van de toekomstige prestatie van een bepaalde kredietportefeuille. De regering zou een minderheid van het gewone aandelenkapitaal van Arion Bank aanhouden ten belope van 13 %. Teneinde te voldoen aan het controlevereiste ('sign-off') van de FME voor een extra 4 % aan tier 2-kapitaal, zou de regering ook aan het kapitaal van Arion Bank bijdragen in de vorm van een achtergestelde lening ten belope van 24 miljard ISK. |
| --- | --- |

(84)

Op 4 september 2009 kondigde de regering aan dat er definitieve overeenkomsten waren bereikt aangaande de kapitalisatie van Arion Bank en de basis voor vergoeding. In overeenstemming met de principeovereenkomst van 20 juli 2009 bevatte de overeenkomst hoofdzakelijk bepalingen voor twee alternatieve overeenkomsten: kapitalisatie onder eigendom van de oude bank (schuldeisers) (gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst) of kapitalisatie onder eigendom van de regering (alternatieve kapitalisatieovereenkomst) (38). In het kader van de eerstgenoemde overeenkomst kregen de schuldeisers van Kaupthing de kans om (via het afwikkelingscomité) zeggenschap over Arion Bank te verwerven door zich op het nieuwe aandelenkapitaal in te schrijven. Aangezien de waarde van de aan Arion Bank overgedragen passiva hoger was dan de waarde van de overgedragen activa, moest Kaupthing voor het nieuwe aandelenkapitaal betalen uit de eigen activa van de oude bank. Het bedrag van die vergoeding werd op 38 miljard ISK berekend, maar zou op gezette tijden moeten worden herbekeken op basis van de toekomstige prestatie van een bepaalde kredietportefeuille. De regering zou een minderheid van het gewone aandelenkapitaal van Arion Bank aanhouden ten belope van 13 %. Teneinde te voldoen aan het controlevereiste ('sign-off') van de FME voor een extra 4 % aan tier 2-kapitaal, zou de regering ook aan het kapitaal van Arion Bank bijdragen in de vorm van een achtergestelde lening ten belope van 24 miljard ISK.

| (85) | Op 1 december 2009 werd er tussen de regering en Arion Bank enerzijds en het afwikkelingscomité van Kaupthing Bank anderzijds een overeenkomst bereikt over de regelingen aangaande de van Kaupthing naar de nieuwe bank overgedragen activa en passiva. Op dezelfde dag besloot het afwikkelingscomité van Kaupthing om de in de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst geboden mogelijkheid te benutten en 87 % van het aandelenkapitaal in Arion Bank over te nemen. De regering zou de resterende 13 % van het tier 1-kapitaal behouden. |
| --- | --- |

(85)

Op 1 december 2009 werd er tussen de regering en Arion Bank enerzijds en het afwikkelingscomité van Kaupthing Bank anderzijds een overeenkomst bereikt over de regelingen aangaande de van Kaupthing naar de nieuwe bank overgedragen activa en passiva. Op dezelfde dag besloot het afwikkelingscomité van Kaupthing om de in de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst geboden mogelijkheid te benutten en 87 % van het aandelenkapitaal in Arion Bank over te nemen. De regering zou de resterende 13 % van het tier 1-kapitaal behouden.

| (86) | Kaupthing betaalde voor de verwerving door uit haar boedel activa ter waarde van 66 miljard ISK aan Arion Bank over te dragen. Daartoe gebruikte Kaupthing een combinatie van cash, met IJsland gerelateerde bedrijfsleningen en een portefeuille van hypotheken en leningen aan met de IJslandse regering gerelateerde entiteiten. Vervolgens werd de kapitalisatie door de regering van 9 oktober 2009 herroepen; Arion Bank betaalde 32,6 miljard ISK aan staatsobligaties aan de regering terug en gaf een achtergestelde obligatie ten voordele van de regering ten belope van 29,5 miljard ISK uit. |
| --- | --- |

(86)

Kaupthing betaalde voor de verwerving door uit haar boedel activa ter waarde van 66 miljard ISK aan Arion Bank over te dragen. Daartoe gebruikte Kaupthing een combinatie van cash, met IJsland gerelateerde bedrijfsleningen en een portefeuille van hypotheken en leningen aan met de IJslandse regering gerelateerde entiteiten. Vervolgens werd de kapitalisatie door de regering van 9 oktober 2009 herroepen; Arion Bank betaalde 32,6 miljard ISK aan staatsobligaties aan de regering terug en gaf een achtergestelde obligatie ten voordele van de regering ten belope van 29,5 miljard ISK uit.

| (87) | Er werden vraagtekens geplaatst bij de toereikendheid van de 12 % aan tier 1-kapitaal en de extra 4 % aan tier 2-kapitaal omdat de overdracht van niet-risicovrije activa naar Arion Bank een toename van de risicogewogen activabasis van de bank inhield. Aangezien Arion Bank geherkapitaliseerd werd met een verrichting die een aanzienlijke toename van risicogewogen activa met zich meebracht, was er volgens de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst meer kapitaal nodig dan volgens de alternatieve kapitalisatieovereenkomst, die uitsluitend met staatsobligaties werd gefinancierd. Zo moest een groter deel van de aan de regering teruggegeven middelen de vorm van een tier 2-verplichting aannemen dan normaal gezien het geval zou zijn geweest. Om dezelfde reden betaalde Kaupthing 66 miljard ISK voor 87 % van de aandelen in plaats van de aanvankelijk overwogen 62,6 miljard ISK (i.e. 87 % van 72 miljard ISK). De regering betaalde 12,2 miljard ISK voor haar aandeel van 13 % in Arion. |
| --- | --- |

(87)

Er werden vraagtekens geplaatst bij de toereikendheid van de 12 % aan tier 1-kapitaal en de extra 4 % aan tier 2-kapitaal omdat de overdracht van niet-risicovrije activa naar Arion Bank een toename van de risicogewogen activabasis van de bank inhield. Aangezien Arion Bank geherkapitaliseerd werd met een verrichting die een aanzienlijke toename van risicogewogen activa met zich meebracht, was er volgens de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst meer kapitaal nodig dan volgens de alternatieve kapitalisatieovereenkomst, die uitsluitend met staatsobligaties werd gefinancierd. Zo moest een groter deel van de aan de regering teruggegeven middelen de vorm van een tier 2-verplichting aannemen dan normaal gezien het geval zou zijn geweest. Om dezelfde reden betaalde Kaupthing 66 miljard ISK voor 87 % van de aandelen in plaats van de aanvankelijk overwogen 62,6 miljard ISK (i.e. 87 % van 72 miljard ISK). De regering betaalde 12,2 miljard ISK voor haar aandeel van 13 % in Arion.

3.4.2.   Tier 2-kapitaalinjectie

| (88) | De staat verstrekte de nieuwe bank ook twee achtergestelde leningen teneinde haar vermogens- en liquiditeitspositie te versterken. Instrument A, luidend in vreemde valuta, stemde destijds overeen met een bedrag van 29,5 miljard ISK. De lening had de vorm van een kapitaalinstrument dat Arion Bank in staat stelde ongedekte achtergestelde effecten uit te geven. Instrument B bedroeg 6,5 miljard ISK en werd door Arion Bank gebruikt om ingehouden winsten (dividenden) voor de periode tot de inwerkingtreding van de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst aan de staat te betalen. De door de regering verstrekte tier 2-instrumenten waren bedoeld om tegemoet te komen aan de behoefte aan een sterke kapitaalstructuur en voldeden aan de vereisten van de FME. |
| --- | --- |

(88)

De staat verstrekte de nieuwe bank ook twee achtergestelde leningen teneinde haar vermogens- en liquiditeitspositie te versterken. Instrument A, luidend in vreemde valuta, stemde destijds overeen met een bedrag van 29,5 miljard ISK. De lening had de vorm van een kapitaalinstrument dat Arion Bank in staat stelde ongedekte achtergestelde effecten uit te geven. Instrument B bedroeg 6,5 miljard ISK en werd door Arion Bank gebruikt om ingehouden winsten (dividenden) voor de periode tot de inwerkingtreding van de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst aan de staat te betalen. De door de regering verstrekte tier 2-instrumenten waren bedoeld om tegemoet te komen aan de behoefte aan een sterke kapitaalstructuur en voldeden aan de vereisten van de FME.

| (89) | De looptijd van instrument A bedraagt tien jaar vanaf 30 december 2009. Het beschikt over ingebouwde prikkels voor uitstappen in de vorm van een oplopende rente na vijf jaar. De jaarlijkse rentevoet voor de eerste vijf jaar ligt 400 basispunten boven de Euribor, maar in de tweede periode van vijf jaar ligt de jaarlijkse rentevoet 500 basispunten boven de Euribor. De voorwaarden voor instrument B zijn dezelfde, behalve dat de rentevoet in de eerste drie jaar 300 basispunten boven de Euribor ligt. |
| --- | --- |

(89)

De looptijd van instrument A bedraagt tien jaar vanaf 30 december 2009. Het beschikt over ingebouwde prikkels voor uitstappen in de vorm van een oplopende rente na vijf jaar. De jaarlijkse rentevoet voor de eerste vijf jaar ligt 400 basispunten boven de Euribor, maar in de tweede periode van vijf jaar ligt de jaarlijkse rentevoet 500 basispunten boven de Euribor. De voorwaarden voor instrument B zijn dezelfde, behalve dat de rentevoet in de eerste drie jaar 300 basispunten boven de Euribor ligt.

3.4.3.   Depositogarantie

| (90) | Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (39) en aan Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (40) nam IJsland Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels aan en richtte het land daarbij het zogenaamde Garantiefonds voor inleggers en beleggers („TIF”) op, dat werd gefinancierd door jaarlijkse bijdragen van de banken, berekend op de totale deposito's van de betrokken bank. |
| --- | --- |

(90)

Teneinde te voldoen aan Richtlijn 97/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 maart 1997 inzake de beleggerscompensatiestelsels (39) en aan Richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels (40) nam IJsland Wet nr. 98/1999 inzake depositogarantie- en beleggerscompensatiestelsels aan en richtte het land daarbij het zogenaamde Garantiefonds voor inleggers en beleggers („TIF”) op, dat werd gefinancierd door jaarlijkse bijdragen van de banken, berekend op de totale deposito's van de betrokken bank.

| (91) | Om de burgers bij het uitbreken van de crisis te verzekeren en gerust te stellen dat hun deposito's veilig waren, hielden de reddingsmaatregelen voor de banken van de IJslandse regering in de herfst van 2008 volgens de IJslandse autoriteiten ook een extra staatsinterventie ten aanzien van de deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken in, die buiten de werkingssfeer van Wet nr. 98/1999 ter invoering van Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels en van Richtlijn 97/9/EG inzake de beleggerscompensatiestelsels viel. |
| --- | --- |

(91)

Om de burgers bij het uitbreken van de crisis te verzekeren en gerust te stellen dat hun deposito's veilig waren, hielden de reddingsmaatregelen voor de banken van de IJslandse regering in de herfst van 2008 volgens de IJslandse autoriteiten ook een extra staatsinterventie ten aanzien van de deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken in, die buiten de werkingssfeer van Wet nr. 98/1999 ter invoering van Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels en van Richtlijn 97/9/EG inzake de beleggerscompensatiestelsels viel.

| (92) | In een mededeling van het kabinet van de eerste minister van 6 oktober 2008 benadrukte de regering van IJsland dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en bij hun kantoren in IJsland volledig gedekt zouden zijn. Deze mededeling is sindsdien in februari en december 2009 herhaald door het kabinet van de huidige eerste minister. Bovendien werd ernaar verwezen in een intentieverklaring die de IJslandse regering op 7 april 2010 aan het Internationaal Monetair Fonds stuurde (en die op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF werd gepubliceerd). De mededeling werd later nogmaals herhaald in een intentieverklaring van 13 september 2010. De verklaring (die door de IJslandse eerste minister, minister van Financiën, minister van Economische Zaken en directeur van de CBI was ondertekend) stelt: „Op dit ogenblik blijven we de deposanten ten volle beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit verzekerd is zullen we deze algemene garantie geleidelijk aan opheffen.”. Bovendien wordt in het deel over staatsgaranties van het voorstel voor de begrotingswet 2011 in een voetnoot verwezen naar de verklaring van de IJslandse regering dat de deposito's bij IJslandse banken een staatsgarantie genieten (41). |
| --- | --- |

(92)

In een mededeling van het kabinet van de eerste minister van 6 oktober 2008 benadrukte de regering van IJsland dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en bij hun kantoren in IJsland volledig gedekt zouden zijn. Deze mededeling is sindsdien in februari en december 2009 herhaald door het kabinet van de huidige eerste minister. Bovendien werd ernaar verwezen in een intentieverklaring die de IJslandse regering op 7 april 2010 aan het Internationaal Monetair Fonds stuurde (en die op de website van het ministerie van Economische Zaken en van het IMF werd gepubliceerd). De mededeling werd later nogmaals herhaald in een intentieverklaring van 13 september 2010. De verklaring (die door de IJslandse eerste minister, minister van Financiën, minister van Economische Zaken en directeur van de CBI was ondertekend) stelt: „Op dit ogenblik blijven we de deposanten ten volle beschermen, maar zodra de financiële stabiliteit verzekerd is zullen we deze algemene garantie geleidelijk aan opheffen.”. Bovendien wordt in het deel over staatsgaranties van het voorstel voor de begrotingswet 2011 in een voetnoot verwezen naar de verklaring van de IJslandse regering dat de deposito's bij IJslandse banken een staatsgarantie genieten (41).

| (93) | Het bovenstaande wordt verder geïllustreerd door een recente verklaring van de huidige minister van Economische Zaken en voormalige minister van Financiën (2009-2011), Steingrímur Sigfússon, in een debat in het IJslands parlement over de kosten van de regering voor de overname van de spaarbank SpKef door Landsbanki illustreert. Volgens de minister moet er in deze zaak rekening worden gehouden met de regeringsmededeling uit de herfst van 2008 dat alle deposito's bij spaarbanken en commerciële banken veilig en beschermd zouden zijn. „Sindsdien zijn onze werkzaamheden hierop (i.e. de verklaring) gebaseerd en het is jammer genoeg correct dat dit (i.e. betalingen verschuldigd aan SpKef) een van de grootste rekeningen zal zijn die ooit rechtstreeks door de staat betaald zijn als kosten voor het veiligstellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en van alle cliënten van SpKef in Vestfirðir (Westfjorden) en het hele noordwestelijke gebied ... Ik denk niet dat iemand ooit gedacht heeft dat depositohouders in deze gebieden anders zouden worden behandeld dan andere inwoners, zodat de staat hierin weinig keuze had” (42). |
| --- | --- |

(93)

Het bovenstaande wordt verder geïllustreerd door een recente verklaring van de huidige minister van Economische Zaken en voormalige minister van Financiën (2009-2011), Steingrímur Sigfússon, in een debat in het IJslands parlement over de kosten van de regering voor de overname van de spaarbank SpKef door Landsbanki illustreert. Volgens de minister moet er in deze zaak rekening worden gehouden met de regeringsmededeling uit de herfst van 2008 dat alle deposito's bij spaarbanken en commerciële banken veilig en beschermd zouden zijn. „Sindsdien zijn onze werkzaamheden hierop (i.e. de verklaring) gebaseerd en het is jammer genoeg correct dat dit (i.e. betalingen verschuldigd aan SpKef) een van de grootste rekeningen zal zijn die ooit rechtstreeks door de staat betaald zijn als kosten voor het veiligstellen van de deposito's van alle inwoners van Suðurnes ... en van alle cliënten van SpKef in Vestfirðir (Westfjorden) en het hele noordwestelijke gebied ... Ik denk niet dat iemand ooit gedacht heeft dat depositohouders in deze gebieden anders zouden worden behandeld dan andere inwoners, zodat de staat hierin weinig keuze had” (42).

| (94) | Volgens de IJslandse regering zal de extra depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles volledig worden afgeschaft, wat de IJslandse autoriteiten momenteel voor eind 2013 hebben gepland. |
| --- | --- |

(94)

Volgens de IJslandse regering zal de extra depositogarantie worden opgeheven voordat de kapitaalcontroles volledig worden afgeschaft, wat de IJslandse autoriteiten momenteel voor eind 2013 hebben gepland.

3.4.4.   Speciale liquiditeitsfaciliteit

| (95) | De overheidsfinanciering van Arion Bank gebeurde aan de hand van een injectie van 72 miljard ISP aan terugkoopbare staatsobligaties in ruil voor het volledige eigen vermogen van de bank. Door de beslissing van Kaupthing Bank om in te gaan op de mogelijkheid om 87 % van de aandelen in de bank te verwerven, keerde het merendeel van deze staatsobligaties echter naar de regering terug. Kaupthing Bank droeg in ruil voor maatschappelijk kapitaal activa uit haar boedel over aan Arion Bank, waardoor de hoeveelheid voor repo's in aanmerking komende activa in het bezit van de bank aanzienlijk verkleinde en zij het risico liep de eisen van de toezichthouder aangaande liquiditeitsreserves niet meer te kunnen nakomen. Gezien het voorgaande en omdat Kaupthing besloot van bovengenoemde mogelijkheid gebruik te maken, ging de regering ermee akkoord om Arion Bank een extra liquiditeitsfaciliteit te verstrekken. De liquiditeitsfaciliteit werd opgevat als een uitbreiding van de hieronder beschreven SPRON-ruilovereenkomst. |
| --- | --- |

(95)

De overheidsfinanciering van Arion Bank gebeurde aan de hand van een injectie van 72 miljard ISP aan terugkoopbare staatsobligaties in ruil voor het volledige eigen vermogen van de bank. Door de beslissing van Kaupthing Bank om in te gaan op de mogelijkheid om 87 % van de aandelen in de bank te verwerven, keerde het merendeel van deze staatsobligaties echter naar de regering terug. Kaupthing Bank droeg in ruil voor maatschappelijk kapitaal activa uit haar boedel over aan Arion Bank, waardoor de hoeveelheid voor repo's in aanmerking komende activa in het bezit van de bank aanzienlijk verkleinde en zij het risico liep de eisen van de toezichthouder aangaande liquiditeitsreserves niet meer te kunnen nakomen. Gezien het voorgaande en omdat Kaupthing besloot van bovengenoemde mogelijkheid gebruik te maken, ging de regering ermee akkoord om Arion Bank een extra liquiditeitsfaciliteit te verstrekken. De liquiditeitsfaciliteit werd opgevat als een uitbreiding van de hieronder beschreven SPRON-ruilovereenkomst.

3.4.5.   De SPRON-ruilovereenkomst

| (96) | Op 21 maart 2009 nam de FME krachtens zijn bevoegdheden onder de noodwet de zeggenschap over de Spaarbank van Reykjavík (SPRON) over en droeg het merendeel van diens deposito's aan Arion Bank over. Er werd een naamloze vennootschap opgericht om onder eigendom van SPRON alle activa en rechten op zakelijke zekerheden, zoals alle hypotheken, garanties en andere met vorderingen van SPRON verwante rechten van SPRON over te nemen. De dochteronderneming, Drómi hf genaamd, nam de verplichtingen van SPRON ten aanzien van Arion Bank voor de overgedragen deposito's over en gaf op 22 juni 2009 een staatsobligatie ten belope van 96,7 miljard ISK aan Arion Bank uit. Alle activa van SPRON werden toegewezen als zekerheid voor de obligatie, waaronder de aandelen in Drómi. De partijen hebben tot dusver echter nog geen overeenkomst kunnen bereiken over de op de obligatie te betalen rente (43). |
| --- | --- |

(96)

Op 21 maart 2009 nam de FME krachtens zijn bevoegdheden onder de noodwet de zeggenschap over de Spaarbank van Reykjavík (SPRON) over en droeg het merendeel van diens deposito's aan Arion Bank over. Er werd een naamloze vennootschap opgericht om onder eigendom van SPRON alle activa en rechten op zakelijke zekerheden, zoals alle hypotheken, garanties en andere met vorderingen van SPRON verwante rechten van SPRON over te nemen. De dochteronderneming, Drómi hf genaamd, nam de verplichtingen van SPRON ten aanzien van Arion Bank voor de overgedragen deposito's over en gaf op 22 juni 2009 een staatsobligatie ten belope van 96,7 miljard ISK aan Arion Bank uit. Alle activa van SPRON werden toegewezen als zekerheid voor de obligatie, waaronder de aandelen in Drómi. De partijen hebben tot dusver echter nog geen overeenkomst kunnen bereiken over de op de obligatie te betalen rente (43).

| (97) | In een principeovereenkomst die op 17 juli 2009 werd ondertekend, ging de regering ermee akkoord om Arion Bank te vrijwaren voor de waarde van de SPRON-obligatie. De partijen waren het er verder over eens om de SPRON-obligatie in aanmerking te laten komen als zekerheid voor financiering vanwege de CBI. |
| --- | --- |

(97)

In een principeovereenkomst die op 17 juli 2009 werd ondertekend, ging de regering ermee akkoord om Arion Bank te vrijwaren voor de waarde van de SPRON-obligatie. De partijen waren het er verder over eens om de SPRON-obligatie in aanmerking te laten komen als zekerheid voor financiering vanwege de CBI.

| (98) | In een brief aan Arion Bank van 3 september 2009 breidde de regering de SPRON-ruilovereenkomst uit zodat deze niet alleen de mogelijke uitstroom van SPRON-deposito's dekte, waardoor de bank werd gevrijwaard voor het overnemen van de deposito's, maar ook de liquiditeit die nodig was om aan de voorwaarden van de FME te voldoen. In de brief beloofde de regering om tot 75 miljard ISK in staatsobligaties te verstrekken indien Kaupthing besloot in te gaan op de mogelijkheid om meerderheidseigenaar van Arion Bank te worden. De gewijzigde faciliteit bepaalt dat andere activa dan de SPRON-obligatie onder minder gunstige voorwaarden als zekerheid kunnen dienen. Deze toezegging van de regering werd later formeel bevestigd in een overeenkomst van 21 september 2010 inzake de verlening van staatsobligaties aan Arion Bank voor gebruik als zekerheid (44). Deze faciliteit eindigt op 31 december 2014, hetgeen samenvalt met de vervaldatum van de SPRON-obligatie. Elk beroep op de faciliteit zal telkens minstens één miljard ISK bedragen. De staatsobligaties zullen enkel worden gebruikt als borg voor leningen tegen zekerheid van de CBI teneinde liquiditeit voor Arion Bank te kunnen verwerven (45). |
| --- | --- |

(98)

In een brief aan Arion Bank van 3 september 2009 breidde de regering de SPRON-ruilovereenkomst uit zodat deze niet alleen de mogelijke uitstroom van SPRON-deposito's dekte, waardoor de bank werd gevrijwaard voor het overnemen van de deposito's, maar ook de liquiditeit die nodig was om aan de voorwaarden van de FME te voldoen. In de brief beloofde de regering om tot 75 miljard ISK in staatsobligaties te verstrekken indien Kaupthing besloot in te gaan op de mogelijkheid om meerderheidseigenaar van Arion Bank te worden. De gewijzigde faciliteit bepaalt dat andere activa dan de SPRON-obligatie onder minder gunstige voorwaarden als zekerheid kunnen dienen. Deze toezegging van de regering werd later formeel bevestigd in een overeenkomst van 21 september 2010 inzake de verlening van staatsobligaties aan Arion Bank voor gebruik als zekerheid (44). Deze faciliteit eindigt op 31 december 2014, hetgeen samenvalt met de vervaldatum van de SPRON-obligatie. Elk beroep op de faciliteit zal telkens minstens één miljard ISK bedragen. De staatsobligaties zullen enkel worden gebruikt als borg voor leningen tegen zekerheid van de CBI teneinde liquiditeit voor Arion Bank te kunnen verwerven (45).

3.5.   Het herstructureringsplan

| (99) | De IJslandse autoriteiten dienden op 31 maart 2011 een herstructureringsplan voor Arion Bank en op 26 oktober 2011 een amendement op dat plan in. Op 30 april 2012 werd een bijgewerkt herstructureringsplan ingediend, samen met een bedrijfsplan voor vijf jaar en een in april 2012 opgesteld verslag van de interne beoordelingsprocedure van de kapitaaltoereikendheid (ICAAP). Het ICAAP-verslag werd in april 2012 bij de FME ingediend. |
| --- | --- |

(99)

De IJslandse autoriteiten dienden op 31 maart 2011 een herstructureringsplan voor Arion Bank en op 26 oktober 2011 een amendement op dat plan in. Op 30 april 2012 werd een bijgewerkt herstructureringsplan ingediend, samen met een bedrijfsplan voor vijf jaar en een in april 2012 opgesteld verslag van de interne beoordelingsprocedure van de kapitaaltoereikendheid (ICAAP). Het ICAAP-verslag werd in april 2012 bij de FME ingediend.

| (100) | Het herstructureringsplan behandelt belangrijke kwesties als levensvatbaarheid, lastenverdeling en inperking van mededingingsvervalsing. Volgens het herstructureringsplan is Arion Bank uitsluitend in IJsland actief en wil de bank zich op traditionele universele bankdiensten toespitsen. |
| --- | --- |

(100)

Het herstructureringsplan behandelt belangrijke kwesties als levensvatbaarheid, lastenverdeling en inperking van mededingingsvervalsing. Volgens het herstructureringsplan is Arion Bank uitsluitend in IJsland actief en wil de bank zich op traditionele universele bankdiensten toespitsen.

3.5.1.   Beschrijving van het herstructureringsplan

| (101) | De IJslandse autoriteiten en Arion Bank zijn van mening dat de bank door de herstructurering opnieuw een solide, degelijk gefinancierde bank met gezonde kapitaalratio's zal worden, zodat deze haar rol als kredietverlener aan de reële economie kan blijven vervullen. Op basis van de informatie in het herstructureringsplan en de antwoorden op vragen van de Autoriteit zal dit via de volgende stappen worden verwezenlijkt:






  i) | de strategische koers voor de lange termijn bepalen, de activiteiten terugschroeven en de risicoblootstelling beperken; |
| --- | --- | --- |

(101)

De IJslandse autoriteiten en Arion Bank zijn van mening dat de bank door de herstructurering opnieuw een solide, degelijk gefinancierde bank met gezonde kapitaalratio's zal worden, zodat deze haar rol als kredietverlener aan de reële economie kan blijven vervullen. Op basis van de informatie in het herstructureringsplan en de antwoorden op vragen van de Autoriteit zal dit via de volgende stappen worden verwezenlijkt:

i)

de strategische koers voor de lange termijn bepalen, de activiteiten terugschroeven en de risicoblootstelling beperken;

| ii) | een sterke kapitaalpositie en bevredigende rentabiliteit verwerven en handhaven; |
| --- | --- |

ii)

een sterke kapitaalpositie en bevredigende rentabiliteit verwerven en handhaven;

| iii) | een solide liquiditeitspositie handhaven en de financieringsstructuur verbeteren; |
| --- | --- |

iii)

een solide liquiditeitspositie handhaven en de financieringsstructuur verbeteren;

| iv) | de kredietportefeuilles van huishoudens en ondernemingen herstructureren; |
| --- | --- |

iv)

de kredietportefeuilles van huishoudens en ondernemingen herstructureren;

| v) | onevenwichtigheden in vreemde valuta's beperken; |
| --- | --- |

v)

onevenwichtigheden in vreemde valuta's beperken;

| vi) | het kantorennetwerk rationaliseren en kosteneffectiviteit bereiken. |
| --- | --- |

vi)

het kantorennetwerk rationaliseren en kosteneffectiviteit bereiken.

| (102) | Vooraleer we het herstructureringsplan meer in detail beschrijven, is het raadzaam om kort te schetsen hoe de fouten die bijdroegen tot de ondergang van Kaupthing in het herstructureringsplan voor Arion Bank worden aangepakt. In dit opzicht moet worden benadrukt dat de activiteiten van Arion Bank dan wel op de binnenlandse activiteiten en activa van Kaupthing Bank gebaseerd zijn, maar dat het toch om een nieuwe bank gaat met andere commerciële doelstellingen en een ander eigenaarschap, een andere raad van bestuur en een ander management dan Kaupthing. Het huidige management van Arion Bank heeft zelfs al laten verstaan dat het zichzelf niet in staat acht om over de specifieke zwakheden of de instorting van Kaupthing te speculeren. Voor het overige verwijst Arion Bank in eerste instantie naar het bovengenoemde SIC-rapport betreffende de oorzaken voor de instorting van Kaupthing Bank. Daarnaast wordt er aangehaald dat na de instorting van Kaupthing acties ondernomen zijn om de infrastructuur te versterken op basis van een beoordeling van het risicobeheer en de governance door de FME. |
| --- | --- |

(102)

Vooraleer we het herstructureringsplan meer in detail beschrijven, is het raadzaam om kort te schetsen hoe de fouten die bijdroegen tot de ondergang van Kaupthing in het herstructureringsplan voor Arion Bank worden aangepakt. In dit opzicht moet worden benadrukt dat de activiteiten van Arion Bank dan wel op de binnenlandse activiteiten en activa van Kaupthing Bank gebaseerd zijn, maar dat het toch om een nieuwe bank gaat met andere commerciële doelstellingen en een ander eigenaarschap, een andere raad van bestuur en een ander management dan Kaupthing. Het huidige management van Arion Bank heeft zelfs al laten verstaan dat het zichzelf niet in staat acht om over de specifieke zwakheden of de instorting van Kaupthing te speculeren. Voor het overige verwijst Arion Bank in eerste instantie naar het bovengenoemde SIC-rapport betreffende de oorzaken voor de instorting van Kaupthing Bank. Daarnaast wordt er aangehaald dat na de instorting van Kaupthing acties ondernomen zijn om de infrastructuur te versterken op basis van een beoordeling van het risicobeheer en de governance door de FME.

| (103) | Volgens Arion Bank zijn er twee projecten bijzonder relevant als het gaat om acties die binnen de bank zijn ondernomen als reactie op bovengenoemde beoordeling. Ten eerste een project betreffende grote en verbonden blootstellingen. Er wordt beweerd dat Kaupthing er een „legalistische” visie op de behandeling van verbonden blootstellingen op na hield, waardoor de bank aan aanverwante of verbonden partijen kredieten kon verlenen boven de wettelijke limiet van 25 % van het risicokapitaal. Via dit project heeft Arion Bank de definitie van verbonden partijen uitgebreid en voortaan past zij in dit opzicht striktere processen toe; de afdeling Risicomanagement van Arion Bank heeft de uiteindelijke bevoegdheid in geval van geschillen. Grote blootstellingen worden nauwgezet opgevolgd en gerapporteerd; in het kader van een kredietverleningsproces wordt er een speciaal rapport verstrekt indien de kredietverlening tot een grote blootstelling zou leiden. Wijzigingen die na de crisis in de IJslandse wetgeving inzake financiële instellingen zijn aangebracht, hebben de banken danig beknot in hun kredietverlening aan verbonden partijen. Voortaan mogen er aan eigenaren en belangrijke werknemers niet langer kredieten van meer dan 1 % van het risicokapitaal worden verleend en deze kredietverlening is enkel mogelijk tegen zekerheid van hoge kwaliteit. |
| --- | --- |

(103)

Volgens Arion Bank zijn er twee projecten bijzonder relevant als het gaat om acties die binnen de bank zijn ondernomen als reactie op bovengenoemde beoordeling. Ten eerste een project betreffende grote en verbonden blootstellingen. Er wordt beweerd dat Kaupthing er een „legalistische” visie op de behandeling van verbonden blootstellingen op na hield, waardoor de bank aan aanverwante of verbonden partijen kredieten kon verlenen boven de wettelijke limiet van 25 % van het risicokapitaal. Via dit project heeft Arion Bank de definitie van verbonden partijen uitgebreid en voortaan past zij in dit opzicht striktere processen toe; de afdeling Risicomanagement van Arion Bank heeft de uiteindelijke bevoegdheid in geval van geschillen. Grote blootstellingen worden nauwgezet opgevolgd en gerapporteerd; in het kader van een kredietverleningsproces wordt er een speciaal rapport verstrekt indien de kredietverlening tot een grote blootstelling zou leiden. Wijzigingen die na de crisis in de IJslandse wetgeving inzake financiële instellingen zijn aangebracht, hebben de banken danig beknot in hun kredietverlening aan verbonden partijen. Voortaan mogen er aan eigenaren en belangrijke werknemers niet langer kredieten van meer dan 1 % van het risicokapitaal worden verleend en deze kredietverlening is enkel mogelijk tegen zekerheid van hoge kwaliteit.

| (104) | Ten tweede wordt er kritischer gekeken naar kruiselingse eigendom en indirecte blootstellingen. Kaupthing Bank zou naar verluidt krediet tegen de eigen aandelen hebben verleend, hetgeen hoogst riskant is, en dit eventueel zelfs boven de door de IJslandse vennootschappenwet vastgelegde limieten. Door wijzigingen in de IJslandse wetgeving is het voortaan onmogelijk om kredieten tegen eigen aandelen te verlenen of om contracten aan te gaan waarbij de eigen aandelen het onderliggende risico vormen. |
| --- | --- |

(104)

Ten tweede wordt er kritischer gekeken naar kruiselingse eigendom en indirecte blootstellingen. Kaupthing Bank zou naar verluidt krediet tegen de eigen aandelen hebben verleend, hetgeen hoogst riskant is, en dit eventueel zelfs boven de door de IJslandse vennootschappenwet vastgelegde limieten. Door wijzigingen in de IJslandse wetgeving is het voortaan onmogelijk om kredieten tegen eigen aandelen te verlenen of om contracten aan te gaan waarbij de eigen aandelen het onderliggende risico vormen.

Veronderstellingen van het herstructureringsplan

| (105) | Het herstructureringsplan is als onderdeel van het ICAAP-proces voor het moederbedrijf opgesteld, maar houdt ook rekening met de eigendommen van de dochterondernemingen. Het is gebaseerd op een reeks algemene en economische veronderstellingen die samen de economische fundering van de onderstaande basis- en stressscenario's vormen. |
| --- | --- |

(105)

Het herstructureringsplan is als onderdeel van het ICAAP-proces voor het moederbedrijf opgesteld, maar houdt ook rekening met de eigendommen van de dochterondernemingen. Het is gebaseerd op een reeks algemene en economische veronderstellingen die samen de economische fundering van de onderstaande basis- en stressscenario's vormen.

| (106) | Hierna volgt een aantal gehanteerde veronderstellingen.






  — | In de bedrijfsomgeving van de bank bestaan er nog steeds aanzienlijke onzekerheden op economisch, juridisch, politiek en toezichtgebied die de prognose voor de lange termijn beïnvloeden. Daarom wordt er verondersteld dat de bankactiviteiten geen grote veranderingen zullen ondergaan. |
| --- | --- | --- |

(106)

Hierna volgt een aantal gehanteerde veronderstellingen.

—

In de bedrijfsomgeving van de bank bestaan er nog steeds aanzienlijke onzekerheden op economisch, juridisch, politiek en toezichtgebied die de prognose voor de lange termijn beïnvloeden. Daarom wordt er verondersteld dat de bankactiviteiten geen grote veranderingen zullen ondergaan.

| — | Macro-economische veronderstellingen zijn gebaseerd op een prognose door de onderzoeksafdeling van Arion Bank en omvatten de volgende belangrijke variabelen.

  Tabel 3


  Economische prognoses van de onderzoeksafdeling van Arion Bank









  Procentuele verandering ten opzichte van het voorgaande jaar | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bbp-groei | 3,0 | 3,9 | 3,5 |
| Werkloosheid | 6,2 | 5,3 | 4,9 |
| Inflatie | 5,5 | 6,1 | 5,9 |
| Reibor (46) | 4,9 | 5,8 | 5,6 |
| Libor | 0,5 | 0,5 | 0,5 |
| Euribor | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
| Lonen | 9,2 | 9,7 | 8,4 |
| Wisselkoers ISK (handelsgewogen index (47)) | 4,9 | 5,0 | 5,0 |

—

Macro-economische veronderstellingen zijn gebaseerd op een prognose door de onderzoeksafdeling van Arion Bank en omvatten de volgende belangrijke variabelen.

Tabel 3

Economische prognoses van de onderzoeksafdeling van Arion Bank

Procentuele verandering ten opzichte van het voorgaande jaar

2012

2013

2014

Bbp-groei

3,0

3,9

3,5

Werkloosheid

6,2

5,3

4,9

Inflatie

5,5

6,1

5,9

Reibor (46)

4,9

5,8

5,6

Libor

0,5

0,5

0,5

Euribor

1,0

1,0

1,0

Lonen

9,2

9,7

8,4

Wisselkoers ISK (handelsgewogen index (47))

4,9

5,0

5,0

| — | De bank maakt ook veronderstellingen ten aanzien van bijvoorbeeld haar marktpositie, kansen en bedreigingen, interne gegevens en marktontwikkeling, inclusief de zogenaamde kernaannamen (48). |
| --- | --- |

—

De bank maakt ook veronderstellingen ten aanzien van bijvoorbeeld haar marktpositie, kansen en bedreigingen, interne gegevens en marktontwikkeling, inclusief de zogenaamde kernaannamen (48).

| — | Er wordt een ononderbroken groei verwacht die hoofdzakelijk door de consumptie wordt geschraagd (49). |
| --- | --- |

—

Er wordt een ononderbroken groei verwacht die hoofdzakelijk door de consumptie wordt geschraagd (49).

| — | De consumptie zal ondersteund blijven worden door speciale maatregelen (intrekking van pensioenen, herberekening van leningen in vreemde valuta's enz.). Daarnaast zullen de stijgende woningprijzen tot de welvaart van de huishoudens bijdragen. Een daling van de werkloosheid zal tevens de consumptie bevorderen. |
| --- | --- |

—

De consumptie zal ondersteund blijven worden door speciale maatregelen (intrekking van pensioenen, herberekening van leningen in vreemde valuta's enz.). Daarnaast zullen de stijgende woningprijzen tot de welvaart van de huishoudens bijdragen. Een daling van de werkloosheid zal tevens de consumptie bevorderen.

| — | Tijdens de financiële crisis sinds 2008 lag het investeringsvolume als percentage van het bbp lager dan het minimum van de voorbije 50 jaar, maar dit zou tijdens de resterende herstructureringsperiode gaandeweg weer aantrekken. |
| --- | --- |

—

Tijdens de financiële crisis sinds 2008 lag het investeringsvolume als percentage van het bbp lager dan het minimum van de voorbije 50 jaar, maar dit zou tijdens de resterende herstructureringsperiode gaandeweg weer aantrekken.

| — | Geheel in lijn met de voorspelde stijging van de investeringsactiviteiten verwacht de bank dat in de herstructureringsperiode de vraag naar nieuwe leningen zal toenemen en dat de leningenportefeuille zal aangroeien. |
| --- | --- |

—

Geheel in lijn met de voorspelde stijging van de investeringsactiviteiten verwacht de bank dat in de herstructureringsperiode de vraag naar nieuwe leningen zal toenemen en dat de leningenportefeuille zal aangroeien.

| — | De import zal sterker toenemen dan de export, maar tegen het einde van de prognoseperiode zal er een evenwichtig niveau zijn bereikt. |
| --- | --- |

—

De import zal sterker toenemen dan de export, maar tegen het einde van de prognoseperiode zal er een evenwichtig niveau zijn bereikt.

| — | Inflatie en rentetarieven spelen een belangrijke rol in het bedrijfs- en herstructureringsplan van de bank (50). Er wordt aangenomen dat de inflatie de hele prognoseperiode hoog zal blijven. |
| --- | --- |

—

Inflatie en rentetarieven spelen een belangrijke rol in het bedrijfs- en herstructureringsplan van de bank (50). Er wordt aangenomen dat de inflatie de hele prognoseperiode hoog zal blijven.

| — | Tijdens de prognoseperiode wordt een gemiddelde verzwakking van de króna met 5 % verwacht. |
| --- | --- |

—

Tijdens de prognoseperiode wordt een gemiddelde verzwakking van de króna met 5 % verwacht.

| — | Arion Bank heeft twijfels bij de strategie voor het opheffen van de kapitaalcontroles en gaat ervan uit dat ze tijdens de prognoseperiode van kracht zullen blijven (51). |
| --- | --- |

—

Arion Bank heeft twijfels bij de strategie voor het opheffen van de kapitaalcontroles en gaat ervan uit dat ze tijdens de prognoseperiode van kracht zullen blijven (51).

i)   De strategische koers voor de lange termijn bepalen, de activiteiten terugschroeven en de risicoblootstelling beperken

| (107) | Na een gezwinde transformatie van een Noord-Europese bank met activiteiten in dertien landen in een bank met uitsluitend activiteiten in IJsland werd Arion Bank geconfronteerd met talloze interne en externe uitdagingen die moesten worden aangegaan en overwonnen. De herwaardering van de van Kaupthing naar Arion Bank overgedragen activa was er een van. Daarnaast moest de infrastructuur van de bank worden afgebouwd en moest de bank zich aanpassen aan de nieuwe economische werkelijkheid waarbij vele ondernemingen, particulieren en huishoudens amper in staat zijn om hun schulden af te lossen. |
| --- | --- |

(107)

Na een gezwinde transformatie van een Noord-Europese bank met activiteiten in dertien landen in een bank met uitsluitend activiteiten in IJsland werd Arion Bank geconfronteerd met talloze interne en externe uitdagingen die moesten worden aangegaan en overwonnen. De herwaardering van de van Kaupthing naar Arion Bank overgedragen activa was er een van. Daarnaast moest de infrastructuur van de bank worden afgebouwd en moest de bank zich aanpassen aan de nieuwe economische werkelijkheid waarbij vele ondernemingen, particulieren en huishoudens amper in staat zijn om hun schulden af te lossen.

| (108) | Veel van de talrijke uitdagingen van de nieuwe bank hielden bijgevolg rechtstreeks verband met de omstandigheden rond de oprichting ervan. De overdracht van binnenlandse activa en passiva uit de boedel van Kaupthing naar Arion Bank bracht enkele ongunstige risicoblootstellingen voor de bank met zich mee. De uitgebreide inspanningen om de activiteiten van de bank aan een nieuwe economische werkelijkheid aan te passen, hebben er echter toe bijgedragen dat de risicoblootstelling van de bank met succes tot een beheersbaar niveau is teruggebracht. De aandacht ging hierbij vooral uit naar:






  — | de terugvordering van oninbare leningen (52); |
| --- | --- | --- |

(108)

Veel van de talrijke uitdagingen van de nieuwe bank hielden bijgevolg rechtstreeks verband met de omstandigheden rond de oprichting ervan. De overdracht van binnenlandse activa en passiva uit de boedel van Kaupthing naar Arion Bank bracht enkele ongunstige risicoblootstellingen voor de bank met zich mee. De uitgebreide inspanningen om de activiteiten van de bank aan een nieuwe economische werkelijkheid aan te passen, hebben er echter toe bijgedragen dat de risicoblootstelling van de bank met succes tot een beheersbaar niveau is teruggebracht. De aandacht ging hierbij vooral uit naar:

—

de terugvordering van oninbare leningen (52);

| — | het verkleinen van de onevenwichtigheden tussen de valuta's (53); |
| --- | --- |

—

het verkleinen van de onevenwichtigheden tussen de valuta's (53);

| — | de beperking van de concentratie van kredieten bij grote en verbonden cliënten (54); |
| --- | --- |

—

de beperking van de concentratie van kredieten bij grote en verbonden cliënten (54);

| — | de verhoging van het kapitaalniveau (55); |
| --- | --- |

—

de verhoging van het kapitaalniveau (55);

| — | de verhoging van het aantal termijndeposito's en het aanboren van alternatieve financieringsbronnen (56); |
| --- | --- |

—

de verhoging van het aantal termijndeposito's en het aanboren van alternatieve financieringsbronnen (56);

| — | de beperking van het inflatierisico ten gevolge van het verschil tussen de aan de hand van de consumentenprijzenindex (CPI) geïndexeerde financiële activa en passiva (CPI imbalance) (57). |
| --- | --- |

—

de beperking van het inflatierisico ten gevolge van het verschil tussen de aan de hand van de consumentenprijzenindex (CPI) geïndexeerde financiële activa en passiva (CPI imbalance) (57).

| (109) | In de loop van 2010 werd de strategische langetermijnkoers voor de bank uitgezet. Volgens Arion Bank blijkt nu al uit het klantenbestand dat de bank goed op weg is om een relatiebank te worden — zoals ze zich voorgenomen had — en zij is er dan ook van overtuigd dat dit soort bankmodel volledig realiseerbaar is. |
| --- | --- |

(109)

In de loop van 2010 werd de strategische langetermijnkoers voor de bank uitgezet. Volgens Arion Bank blijkt nu al uit het klantenbestand dat de bank goed op weg is om een relatiebank te worden — zoals ze zich voorgenomen had — en zij is er dan ook van overtuigd dat dit soort bankmodel volledig realiseerbaar is.

| (110) | De organisatiestructuur van de bank is sinds de oprichting vereenvoudigd (58) en er is een aantal normen voor corporate governance ingevoerd die garant staan voor het verschaffen van gegevens, transparantie en een grotere verantwoordingsplicht. De rol en functies van ondersteunende afdelingen, in het bijzonder van de afdeling Risicomanagement, werden verbeterd. De afdeling is onafhankelijk en gecentraliseerd en rapporteert rechtstreeks aan de CEO. De CEO en de raad van bestuur zijn verantwoordelijk voor de omschrijving en afbakening van de risico's die in het kader van de bankactiviteiten mogen worden gelopen. Deze bereidheid tot het nemen van risico's vertaalt zich in blootstellingslimieten en streefcijfers die door de afdeling Risicomanagement worden opgevolgd; deze afdeling brengt op gezette tijden aan de CEO en de raad van bestuur verslag uit over haar bevindingen. |
| --- | --- |

(110)

De organisatiestructuur van de bank is sinds de oprichting vereenvoudigd (58) en er is een aantal normen voor corporate governance ingevoerd die garant staan voor het verschaffen van gegevens, transparantie en een grotere verantwoordingsplicht. De rol en functies van ondersteunende afdelingen, in het bijzonder van de afdeling Risicomanagement, werden verbeterd. De afdeling is onafhankelijk en gecentraliseerd en rapporteert rechtstreeks aan de CEO. De CEO en de raad van bestuur zijn verantwoordelijk voor de omschrijving en afbakening van de risico's die in het kader van de bankactiviteiten mogen worden gelopen. Deze bereidheid tot het nemen van risico's vertaalt zich in blootstellingslimieten en streefcijfers die door de afdeling Risicomanagement worden opgevolgd; deze afdeling brengt op gezette tijden aan de CEO en de raad van bestuur verslag uit over haar bevindingen.

| (111) | De FME besliste dat Arion Bank alle depositoverplichtingen van de Spaarbank van Reykjavik (SPRON) zou overnemen. In april 2009 verwierf de bank de regionale Spaarbank van Mýrasýsla (SPM), met inbegrip van alle activa en bepaalde passiva zoals deposito's (59). Deze verrichtingen brachten 22 000 nieuwe klanten naar de bank zonder dat deze het bestaande kantorennetwerk moest uitbreiden. |
| --- | --- |

(111)

De FME besliste dat Arion Bank alle depositoverplichtingen van de Spaarbank van Reykjavik (SPRON) zou overnemen. In april 2009 verwierf de bank de regionale Spaarbank van Mýrasýsla (SPM), met inbegrip van alle activa en bepaalde passiva zoals deposito's (59). Deze verrichtingen brachten 22 000 nieuwe klanten naar de bank zonder dat deze het bestaande kantorennetwerk moest uitbreiden.

| (112) | Op 22 december 2011 verwierf Arion Bank het vroegere Kaupthing Mortgages Institutional Investor Fund, KMIFF (nu Arion Bank Mortgages Institutional Investor Fund, AMIIF, genoemd) (60). |
| --- | --- |

(112)

Op 22 december 2011 verwierf Arion Bank het vroegere Kaupthing Mortgages Institutional Investor Fund, KMIFF (nu Arion Bank Mortgages Institutional Investor Fund, AMIIF, genoemd) (60).

| (113) | In 2012 zal het effectenbewaarbedrijf Verdis, een volle dochteronderneming van de bank, met de bank fuseren. [...]. |
| --- | --- |

(113)

In 2012 zal het effectenbewaarbedrijf Verdis, een volle dochteronderneming van de bank, met de bank fuseren. [...].

ii)   Een sterke kapitaalpositie en bevredigende rentabiliteit verwerven en handhaven

| (114) | Zoals blijkt uit tabel 4 is Arion Bank sinds de oprichting rendabel, met een rendement op eigen vermogen (ROE) tussen 10,5 en 16,7 %.

  Tabel 4


  Financieel overzicht voor 2009-2011 en prognose voor 2012-2014


  (De gegevens gelden voor het moederbedrijf. De eigendommen van dochterondernemingen worden via andere inkomsten opgenomen. Bedragen uitgedrukt in miljoen ISK) | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nettorentebaten | 14 258 | 24 440 | 25 480 | [...] | [...] | [...] |
| Verandering in de waardering van leningen | 9 642 | 29 722 | 20 037 | [...] | [...] | [...] |
| Baten uit provisies | 3 914 | 3 379 | 4 454 | [...] | [...] | [...] |
| Netto financiële inkomsten | 13 460 | – 5 681 | 1 223 | [...] | [...] | [...] |
| Andere baten | 1 713 | 1 047 | 4 364 | [...] | [...] | [...] |
| Totale baten | 42 988 | 52 908 | 55 559 | [...] | [...] | [...] |
| Bedrijfsuitgaven | – 13 133 | – 14 226 | – 15 791 | [...] | [...] | [...] |
| Bijzondere waardevermindering | – 14 470 | – 23 067 | – 26 582 | [...] | [...] | [...] |
| Nettoresultaat vóór belastingen | 15 384 | 15 614 | 13 186 | [...] | [...] | [...] |
| Belastingen en bankenheffing | – 2 414 | – 2 897 | – 2 692 | [...] | [...] | [...] |
| Nettoresultaat | 12 971 | 12 717 | 10 494 | [...] | [...] | [...] |
| Rendement op eigen vermogen (ROE) | 16,7 % | 13,4 % | 10,5 % | [10-20] % | [5-15] % | [5-15] % |
| Nettorentemarge | ... | ... | 3,6 % | [...] % | [...] % | [...] % |
| Exploitatiecoëfficiënt | ... | ... | 44,8 % | [...] % | [...] % | [...] % |

(114)

Zoals blijkt uit tabel 4 is Arion Bank sinds de oprichting rendabel, met een rendement op eigen vermogen (ROE) tussen 10,5 en 16,7 %.

Tabel 4

Financieel overzicht voor 2009-2011 en prognose voor 2012-2014

(De gegevens gelden voor het moederbedrijf. De eigendommen van dochterondernemingen worden via andere inkomsten opgenomen. Bedragen uitgedrukt in miljoen ISK)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Nettorentebaten

14 258

24 440

25 480

[...]

[...]

[...]

Verandering in de waardering van leningen

9 642

29 722

20 037

[...]

[...]

[...]

Baten uit provisies

3 914

3 379

4 454

[...]

[...]

[...]

Netto financiële inkomsten

13 460

– 5 681

1 223

[...]

[...]

[...]

Andere baten

1 713

1 047

4 364

[...]

[...]

[...]

Totale baten

42 988

52 908

55 559

[...]

[...]

[...]

Bedrijfsuitgaven

– 13 133

– 14 226

– 15 791

[...]

[...]

[...]

Bijzondere waardevermindering

– 14 470

– 23 067

– 26 582

[...]

[...]

[...]

Nettoresultaat vóór belastingen

15 384

15 614

13 186

[...]

[...]

[...]

Belastingen en bankenheffing

– 2 414

– 2 897

– 2 692

[...]

[...]

[...]

Nettoresultaat

12 971

12 717

10 494

[...]

[...]

[...]

Rendement op eigen vermogen (ROE)

16,7 %

13,4 %

10,5 %

[10-20] %

[5-15] %

[5-15] %

Nettorentemarge

...

...

3,6 %

[...] %

[...] %

[...] %

Exploitatiecoëfficiënt

...

...

44,8 %

[...] %

[...] %

[...] %

| (115) | Tussen 2009 en 2011 hebben ongewone posten een grote impact gehad op de winst-en-verliesrekening, voornamelijk wat de verandering in de waardering van leningen betreft. De IJslandse autoriteiten hebben informatie verstrekt over het totale aantal van de oude bank verkregen leningen en kortingen (61). De totale nominale waarde van de overgedragen leningen bedroeg 1 230 miljard ISK en de boekwaarde bedroeg 459 miljard ISK. Het totale disagio bedroeg bijgevolg ongeveer 771 miljard ISK. Wanneer de omstandigheden het toelieten, zijn de leningen geherwaardeerd; dit leidde tot een verandering in de waardering van leningen, zoals in tabel 4 te zien is (62). In de resterende herstructureringsperiode zullen de veranderingen in de waardering van leningen naar verwachting echter onbeduidend zijn. De rentabiliteit van de bank zal bijgevolg niet langer van deze ongewone posten afhankelijk zijn. |
| --- | --- |

(115)

Tussen 2009 en 2011 hebben ongewone posten een grote impact gehad op de winst-en-verliesrekening, voornamelijk wat de verandering in de waardering van leningen betreft. De IJslandse autoriteiten hebben informatie verstrekt over het totale aantal van de oude bank verkregen leningen en kortingen (61). De totale nominale waarde van de overgedragen leningen bedroeg 1 230 miljard ISK en de boekwaarde bedroeg 459 miljard ISK. Het totale disagio bedroeg bijgevolg ongeveer 771 miljard ISK. Wanneer de omstandigheden het toelieten, zijn de leningen geherwaardeerd; dit leidde tot een verandering in de waardering van leningen, zoals in tabel 4 te zien is (62). In de resterende herstructureringsperiode zullen de veranderingen in de waardering van leningen naar verwachting echter onbeduidend zijn. De rentabiliteit van de bank zal bijgevolg niet langer van deze ongewone posten afhankelijk zijn.

| (116) | De kapitaalvereisten die door de FME zijn bepaald als voorwaarde om Arion Bank een exploitatievergunning toe te kennen, bedroegen 12 % voor het tier 1-kapitaal en 16 % voor het totale kapitaal (kapitaalratio). Het kapitaalbeleid van de bank bestaat erin een sterke kapitaalbasis te handhaven zodat zelfs in crisistijden de bedrijfsontwikkeling wordt ondersteund en aan de kapitaalvereisten voor toezichtdoeleinden wordt tegemoetgekomen. Kapitaalplanning op lange termijn is bij de bank momenteel gebaseerd op een referentieminimum van [...] % voor tier 1-kapitaal en een totale kapitaalratio van [...] %. De kapitaalpositie van de bank is tussen 2009 en 2011 geleidelijk aan versterkt en overtreft momenteel zowel de kapitaalvereisten van de FME als de interne doelstellingen van de bank. Eind 2011 bedroeg de kapitaalratio van de bank 20,5 %, met een tier 1-ratio van 15,7 %.

  Tabel 5


  Kapitaalratio's aan het einde van het jaar voor 2009-2011 en prognose voor 2012-2014


  (De gegevens gelden voor het moederbedrijf. De eigendommen van dochterondernemingen worden via andere inkomsten opgenomen. Bedragen uitgedrukt in miljoen ISK) | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tier 1-kapitaal | 88 302 | 98 715 | 106 459 | [...] | [...] | [...] |
| Tier 2-kapitaal | 29 543 | 26 257 | 32 105 | [...] | [...] | [...] |
| Totaal kapitaal | 117 845 | 124 972 | 138 564 | [...] | [...] | [...] |
| Risicogewogen activa | 685 702 | 678 563 | 675 998 | [...] | [...] | [...] |
| Tier 1-ratio | 12,9 % | 14,5 % | 15,7 % | [15-20] % | [15-20] % | [15-20] % |
| Kapitaalratio | 17,2 % | 18,4 % | 20,5 % | [20-25] % | [20-25] % | [20-25] % |

(116)

De kapitaalvereisten die door de FME zijn bepaald als voorwaarde om Arion Bank een exploitatievergunning toe te kennen, bedroegen 12 % voor het tier 1-kapitaal en 16 % voor het totale kapitaal (kapitaalratio). Het kapitaalbeleid van de bank bestaat erin een sterke kapitaalbasis te handhaven zodat zelfs in crisistijden de bedrijfsontwikkeling wordt ondersteund en aan de kapitaalvereisten voor toezichtdoeleinden wordt tegemoetgekomen. Kapitaalplanning op lange termijn is bij de bank momenteel gebaseerd op een referentieminimum van [...] % voor tier 1-kapitaal en een totale kapitaalratio van [...] %. De kapitaalpositie van de bank is tussen 2009 en 2011 geleidelijk aan versterkt en overtreft momenteel zowel de kapitaalvereisten van de FME als de interne doelstellingen van de bank. Eind 2011 bedroeg de kapitaalratio van de bank 20,5 %, met een tier 1-ratio van 15,7 %.

Tabel 5

Kapitaalratio's aan het einde van het jaar voor 2009-2011 en prognose voor 2012-2014

(De gegevens gelden voor het moederbedrijf. De eigendommen van dochterondernemingen worden via andere inkomsten opgenomen. Bedragen uitgedrukt in miljoen ISK)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Tier 1-kapitaal

88 302

98 715

106 459

[...]

[...]

[...]

Tier 2-kapitaal

29 543

26 257

32 105

[...]

[...]

[...]

Totaal kapitaal

117 845

124 972

138 564

[...]

[...]

[...]

Risicogewogen activa

685 702

678 563

675 998

[...]

[...]

[...]

Tier 1-ratio

12,9 %

14,5 %

15,7 %

[15-20] %

[15-20] %

[15-20] %

Kapitaalratio

17,2 %

18,4 %

20,5 %

[20-25] %

[20-25] %

[20-25] %

| (117) | De bank schat, aldus het ICAAP-rapport van april 2012, dat een kapitaal van [...] miljard ISK nodig is om haar risicoblootstelling te dekken. De bank heeft een kapitaalbasis van [...] miljard ISK en heeft bijgevolg een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK. Op basis van het huidige risicogewogen bedrag vertaalt dit zich in een kapitaalratio van [...] %. |
| --- | --- |

(117)

De bank schat, aldus het ICAAP-rapport van april 2012, dat een kapitaal van [...] miljard ISK nodig is om haar risicoblootstelling te dekken. De bank heeft een kapitaalbasis van [...] miljard ISK en heeft bijgevolg een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK. Op basis van het huidige risicogewogen bedrag vertaalt dit zich in een kapitaalratio van [...] %.

| (118) | Volgens het beleid van Arion Bank keert zij tot 2013 geen dividenden uit. Dit beleid zal enkel in samenwerking met de FME worden gewijzigd en enkel indien Arion Bank en de FME samen beslissen dat er zich in de IJslandse economie een duurzame ommekeer heeft voorgedaan. |
| --- | --- |

(118)

Volgens het beleid van Arion Bank keert zij tot 2013 geen dividenden uit. Dit beleid zal enkel in samenwerking met de FME worden gewijzigd en enkel indien Arion Bank en de FME samen beslissen dat er zich in de IJslandse economie een duurzame ommekeer heeft voorgedaan.

iii)   Een solide liquiditeitspositie handhaven en de financieringsstructuur verbeteren

| (119) | Op het vlak van liquiditeit eist de FME dat de bank gedekte liquiditeitsreserves ten belope van minstens 20 % van de deposito's en kasreserves ten belope van 5 % van direct opvraagbare deposito's aanhoudt. Daarnaast legt de Centrale Bank van IJsland kredietinstellingen liquiditeitsregels (63) op die bepalen dat de liquide activa en passiva van kredietinstellingen naar type en looptijd worden ingedeeld en op basis van het risico een gewicht toegekend krijgen. Kredietinstellingen moeten binnen de maand, na één maand en na maximaal drie maanden meer liquide activa dan passiva hebben. De regels omvatten ook een zekere stresstest waarbij op verscheidene eigen-vermogenposten een korting wordt toegepast. Daarbij wordt er wel van uitgegaan dat enerzijds alle schuldbewijzen na het verstrijken van de looptijd moeten worden betaald en dat anderzijds andere schuldbewijzen, zoals deposito's, gedeeltelijk op korte termijn of meteen moeten worden betaald. |
| --- | --- |

(119)

Op het vlak van liquiditeit eist de FME dat de bank gedekte liquiditeitsreserves ten belope van minstens 20 % van de deposito's en kasreserves ten belope van 5 % van direct opvraagbare deposito's aanhoudt. Daarnaast legt de Centrale Bank van IJsland kredietinstellingen liquiditeitsregels (63) op die bepalen dat de liquide activa en passiva van kredietinstellingen naar type en looptijd worden ingedeeld en op basis van het risico een gewicht toegekend krijgen. Kredietinstellingen moeten binnen de maand, na één maand en na maximaal drie maanden meer liquide activa dan passiva hebben. De regels omvatten ook een zekere stresstest waarbij op verscheidene eigen-vermogenposten een korting wordt toegepast. Daarbij wordt er wel van uitgegaan dat enerzijds alle schuldbewijzen na het verstrijken van de looptijd moeten worden betaald en dat anderzijds andere schuldbewijzen, zoals deposito's, gedeeltelijk op korte termijn of meteen moeten worden betaald.

| (120) | De liquiditeitsratio's van de bank voor 2011-2012 worden in de onderstaande grafiek weergegeven. Het is duidelijk dat de bank een solide liquiditeitspositie heeft weten te handhaven en daarbij de vereisten van de FME met betrekking tot het kaspercentage en meer algemeen tot de gedekte liquiditeit heeft overtroffen. Volgens de plannen van de bank voor 2012-2014 zal er een kaspercentage tussen [...] — [...] % en een liquiditeitsratio van [...] — [...] % worden aangehouden. De bank heeft zich tevens aan de liquiditeitsregels van de CBI gehouden aangezien de liquiditeitsratio's (op meer dan één maand en tot drie maanden) tussen 2009 en 2011 aan het einde van het jaar steeds tussen 1,5 en 2,1 lagen.

  Grafiek 1


  Liquiditeitsratio's van Arion Bank 2011-2012

  [
  Grafiek met liquiditeitsratio's van Arion Bank volgens regels van de FME


  Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding] |
| --- | --- |

(120)

De liquiditeitsratio's van de bank voor 2011-2012 worden in de onderstaande grafiek weergegeven. Het is duidelijk dat de bank een solide liquiditeitspositie heeft weten te handhaven en daarbij de vereisten van de FME met betrekking tot het kaspercentage en meer algemeen tot de gedekte liquiditeit heeft overtroffen. Volgens de plannen van de bank voor 2012-2014 zal er een kaspercentage tussen [...] — [...] % en een liquiditeitsratio van [...] — [...] % worden aangehouden. De bank heeft zich tevens aan de liquiditeitsregels van de CBI gehouden aangezien de liquiditeitsratio's (op meer dan één maand en tot drie maanden) tussen 2009 en 2011 aan het einde van het jaar steeds tussen 1,5 en 2,1 lagen.

Grafiek 1

Liquiditeitsratio's van Arion Bank 2011-2012

[
  Grafiek met liquiditeitsratio's van Arion Bank volgens regels van de FME

Waarden worden niet vermeld om redenen van geheimhouding]

| (121) | Hoewel de liquiditeitsvereisten van Basel III nog niet verplicht zijn, is Arion Bank vrijwillig gestart met de monitoring van de liquiditeitsdekkingsratio (LCR) (64) overeenkomstig deze regels en aan het einde van het jaar 2011 bedroeg de LCR [...] %. |
| --- | --- |

(121)

Hoewel de liquiditeitsvereisten van Basel III nog niet verplicht zijn, is Arion Bank vrijwillig gestart met de monitoring van de liquiditeitsdekkingsratio (LCR) (64) overeenkomstig deze regels en aan het einde van het jaar 2011 bedroeg de LCR [...] %.

| (122) | Arion Bank wordt in grote mate door deposito's gefinancierd, maar er zijn stappen ondernomen om de financiering te diversifiëren door gedekte obligaties uit te geven. In november 2011 verleende de FME Arion Bank een vergunning om wettelijk gedekte obligaties uit te geven. In februari 2012 werd een programma van gedekte obligaties ten belope van 1 miljard EUR voltooid. De middelen zullen worden gebruikt om de hypothecaire kredieten van Arion Bank te financieren. Er wordt aan herinnerd dat Arion Bank eind 2011 het hypotheekfonds KMIIF kocht en daarmee het uitstaande bedrag van 127 miljard ISK in gedekte obligaties overnam en de emittent van de gedekte obligaties werd. De bank is van oordeel dat de uitgifte van gedekte obligaties op de binnenlandse markten zal volstaan voor de herfinanciering van de bank en de financiering van nieuwe leningen in de periode 2012-2016. |
| --- | --- |

(122)

Arion Bank wordt in grote mate door deposito's gefinancierd, maar er zijn stappen ondernomen om de financiering te diversifiëren door gedekte obligaties uit te geven. In november 2011 verleende de FME Arion Bank een vergunning om wettelijk gedekte obligaties uit te geven. In februari 2012 werd een programma van gedekte obligaties ten belope van 1 miljard EUR voltooid. De middelen zullen worden gebruikt om de hypothecaire kredieten van Arion Bank te financieren. Er wordt aan herinnerd dat Arion Bank eind 2011 het hypotheekfonds KMIIF kocht en daarmee het uitstaande bedrag van 127 miljard ISK in gedekte obligaties overnam en de emittent van de gedekte obligaties werd. De bank is van oordeel dat de uitgifte van gedekte obligaties op de binnenlandse markten zal volstaan voor de herfinanciering van de bank en de financiering van nieuwe leningen in de periode 2012-2016.

iv)   De kredietportefeuilles van huishoudens en ondernemingen herstructureren

| (123) | Een van de belangrijkste taken voor de IJslandse financiële sector is de herstructurering van de schuldenlast van huishoudens en ondernemingen. Dit is een complexe en delicate kwestie waaraan een aantal financiële, economische en ethische overwegingen vasthangen. |
| --- | --- |

(123)

Een van de belangrijkste taken voor de IJslandse financiële sector is de herstructurering van de schuldenlast van huishoudens en ondernemingen. Dit is een complexe en delicate kwestie waaraan een aantal financiële, economische en ethische overwegingen vasthangen.

| (124) | In de mededeling van Arion Bank staat dat de herstructurering van de leningenportefeuille een belangrijke prioriteit is. De bank beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij het aanpakken van de bedrijfs- en huishoudschulden en meent dat zij hierin goede vorderingen heeft gemaakt. In 2009 werd er binnen de bank een cel voor het herstel van ondernemingen opgericht, en er werden ondernemingen voor vermogensbeheer opgericht voor het beheer van geëxecuteerde activa. Daarnaast heeft de bank een aantal oplossingen op maat uitgewerkt om huishoudens en individuele kredietnemers te helpen hun schulden aan te pakken. |
| --- | --- |

(124)

In de mededeling van Arion Bank staat dat de herstructurering van de leningenportefeuille een belangrijke prioriteit is. De bank beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij het aanpakken van de bedrijfs- en huishoudschulden en meent dat zij hierin goede vorderingen heeft gemaakt. In 2009 werd er binnen de bank een cel voor het herstel van ondernemingen opgericht, en er werden ondernemingen voor vermogensbeheer opgericht voor het beheer van geëxecuteerde activa. Daarnaast heeft de bank een aantal oplossingen op maat uitgewerkt om huishoudens en individuele kredietnemers te helpen hun schulden aan te pakken.

| (125) | Bedrijfsklanten die hun verplichtingen niet langer konden nakomen, zijn ingestapt in het proces van de bank voor inning van de schulden. Het is de bedoeling om van insolvente bedrijven weer solvente bedrijven met een gezonde balans te maken. Op die manier worden ze in staat gesteld toekomstige activiteiten uit te bouwen en wordt er aan de ontwikkeling van de economie bijgedragen. Eind 2011 hadden 986 bedrijven zich in de herstelprogramma's van de bank ingeschreven en in 871 gevallen werd een regeling bereikt. Volgens de bank zou de herstructurering van de bedrijfsschulden tegen eind 2012 grotendeels afgerond moeten zijn. |
| --- | --- |

(125)

Bedrijfsklanten die hun verplichtingen niet langer konden nakomen, zijn ingestapt in het proces van de bank voor inning van de schulden. Het is de bedoeling om van insolvente bedrijven weer solvente bedrijven met een gezonde balans te maken. Op die manier worden ze in staat gesteld toekomstige activiteiten uit te bouwen en wordt er aan de ontwikkeling van de economie bijgedragen. Eind 2011 hadden 986 bedrijven zich in de herstelprogramma's van de bank ingeschreven en in 871 gevallen werd een regeling bereikt. Volgens de bank zou de herstructurering van de bedrijfsschulden tegen eind 2012 grotendeels afgerond moeten zijn.

| (126) | Wat de herstructurering van de huishoudelijke schulden betreft, hebben meer dan 14 000 particuliere klanten gebruikgemaakt van de oplossingspakketten van de bank, waaronder het speciale programma voor schuldenverlichting. Eind 2010 heeft de bank tevens een specifieke schuldadviesdienst voor particuliere klanten opgericht. Volgens de bank was deze regeling van groot belang gezien het grote aantal moeilijke inningsgevallen die moeten worden afgehandeld. De bank wil de herstructurering van de huishoudelijke schulden in 2012 afronden. |
| --- | --- |

(126)

Wat de herstructurering van de huishoudelijke schulden betreft, hebben meer dan 14 000 particuliere klanten gebruikgemaakt van de oplossingspakketten van de bank, waaronder het speciale programma voor schuldenverlichting. Eind 2010 heeft de bank tevens een specifieke schuldadviesdienst voor particuliere klanten opgericht. Volgens de bank was deze regeling van groot belang gezien het grote aantal moeilijke inningsgevallen die moeten worden afgehandeld. De bank wil de herstructurering van de huishoudelijke schulden in 2012 afronden.

| (127) | De programma's voor het innen van schulden zijn bedoeld om de kwaliteit van de activa te verbeteren. Het percentage oninbare leningen is teruggevallen van 37 % eind 2010 tot 13 % eind 2011. Eind 2011 stond 56 % van de kredieten in de leningenportefeuille te boek als performant, was 18 % „onder controle”, presteerde 13 % ondermaats en was 13 % oninbaar. |
| --- | --- |

(127)

De programma's voor het innen van schulden zijn bedoeld om de kwaliteit van de activa te verbeteren. Het percentage oninbare leningen is teruggevallen van 37 % eind 2010 tot 13 % eind 2011. Eind 2011 stond 56 % van de kredieten in de leningenportefeuille te boek als performant, was 18 % „onder controle”, presteerde 13 % ondermaats en was 13 % oninbaar.

v)   Maatregelen om onevenwichtigheden in vreemde valuta's te beperken

| (128) | Kredieten in vreemde valuta's (FX) in de kredietportefeuille worden onderverdeeld in FX/FX-kredieten en FX/ISK-kredieten. FX/FX-kredieten zijn kredieten waarbij de klanten inkomen in FX genereren, terwijl FX/ISK-kredieten kredieten in FX zijn waarbij de klanten inkomen in ISK genereren. De onevenwichtigheid in vreemde valuta's bij de bank is hoofdzakelijk te wijten aan het FX/ISK-onderdeel. In de loop van 2010 en 2011 heeft de bank vooruitgang geboekt bij het verkleinen van de onevenwichtigheden in vreemde valuta. Deze zullen in de loop van 2012 blijven afnemen doordat kredieten in vreemde valuta's aan particulieren in ISK worden omgezet, en doordat maatregelen zijn genomen die bedrijven met een beperkt inkomen in vreemde valuta's aansporen om hun kredieten in ISK om te zetten. In het geval van FX-kredieten blijft er enige rechtsonzekerheid bestaan, maar de bank wil de FX/ISK-onevenwichtigheid verkleinen zodat deze tegen eind 2012 binnen de CBI-vereisten valt. |
| --- | --- |

(128)

Kredieten in vreemde valuta's (FX) in de kredietportefeuille worden onderverdeeld in FX/FX-kredieten en FX/ISK-kredieten. FX/FX-kredieten zijn kredieten waarbij de klanten inkomen in FX genereren, terwijl FX/ISK-kredieten kredieten in FX zijn waarbij de klanten inkomen in ISK genereren. De onevenwichtigheid in vreemde valuta's bij de bank is hoofdzakelijk te wijten aan het FX/ISK-onderdeel. In de loop van 2010 en 2011 heeft de bank vooruitgang geboekt bij het verkleinen van de onevenwichtigheden in vreemde valuta. Deze zullen in de loop van 2012 blijven afnemen doordat kredieten in vreemde valuta's aan particulieren in ISK worden omgezet, en doordat maatregelen zijn genomen die bedrijven met een beperkt inkomen in vreemde valuta's aansporen om hun kredieten in ISK om te zetten. In het geval van FX-kredieten blijft er enige rechtsonzekerheid bestaan, maar de bank wil de FX/ISK-onevenwichtigheid verkleinen zodat deze tegen eind 2012 binnen de CBI-vereisten valt.

vi)   Het kantorennetwerk rationaliseren en kosteneffectiviteit bereiken

| (129) | Volgens Arion Bank is de IJslandse bankenmarkt overvol in verhouding tot vergelijkbare economieën. Banken zullen worden gedwongen hun kosten te verlagen om concurrerend te blijven. Arion Bank heeft er zich op toegelegd de kostenniveaus te beheersen en beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij de hoogstnoodzakelijke rationalisering in de financiële sector. |
| --- | --- |

(129)

Volgens Arion Bank is de IJslandse bankenmarkt overvol in verhouding tot vergelijkbare economieën. Banken zullen worden gedwongen hun kosten te verlagen om concurrerend te blijven. Arion Bank heeft er zich op toegelegd de kostenniveaus te beheersen en beschouwt zichzelf als een van de voorhoedespelers bij de hoogstnoodzakelijke rationalisering in de financiële sector.

| (130) | Arion Bank heeft haar organisatie gestroomlijnd door het aantal werknemers in te krimpen en het kantorennetwerk te rationaliseren. In maart 2011 was de rationalisering van het kantorennetwerk voltooid toen de drie kantoren in en rond Reykjavik tot één kantoor werden samengevoegd. In totaal werden er 15 kantoren gesloten; het resterende netwerk van 24 kantoren is, volgens de bank, kosteneffectief en blijft tegelijkertijd veel aandacht aan de klantenbehoeften besteden. Door de bovengenoemde veranderingen is het personeelsbestand van de bank in de loop van 2011 met ongeveer 10 % gedaald. Er is strikt de hand gehouden aan de kostenniveaus en de exploitatiecoëfficiënt voor het moederbedrijf was in 2011 al tot 45 % gezakt. Dit zal in de periode 2012-2014 nog enigszins verder worden verbeterd tot [...] %. |
| --- | --- |

(130)

Arion Bank heeft haar organisatie gestroomlijnd door het aantal werknemers in te krimpen en het kantorennetwerk te rationaliseren. In maart 2011 was de rationalisering van het kantorennetwerk voltooid toen de drie kantoren in en rond Reykjavik tot één kantoor werden samengevoegd. In totaal werden er 15 kantoren gesloten; het resterende netwerk van 24 kantoren is, volgens de bank, kosteneffectief en blijft tegelijkertijd veel aandacht aan de klantenbehoeften besteden. Door de bovengenoemde veranderingen is het personeelsbestand van de bank in de loop van 2011 met ongeveer 10 % gedaald. Er is strikt de hand gehouden aan de kostenniveaus en de exploitatiecoëfficiënt voor het moederbedrijf was in 2011 al tot 45 % gezakt. Dit zal in de periode 2012-2014 nog enigszins verder worden verbeterd tot [...] %.

3.5.2.   Vermogen om in een basis- en stressscenario levensvatbaarheid te bereiken

| (131) | In het herstructureringsplan werd er, met verwijzing naar het ICAAP-verslag, een stressscenario voor Arion Bank uiteengezet waarin werd nagegaan of de bank in verschillende scenario's en bij verschillende risicoblootstellingen langdurig levensvatbaar kan zijn. |
| --- | --- |

(131)

In het herstructureringsplan werd er, met verwijzing naar het ICAAP-verslag, een stressscenario voor Arion Bank uiteengezet waarin werd nagegaan of de bank in verschillende scenario's en bij verschillende risicoblootstellingen langdurig levensvatbaar kan zijn.

3.5.2.1.   Het basisscenario

| (132) | Het hierboven beschreven herstructureringsplan met inbegrip van de veronderstellingen waarop het is gebaseerd, vormt het basisscenario. |
| --- | --- |

(132)

Het hierboven beschreven herstructureringsplan met inbegrip van de veronderstellingen waarop het is gebaseerd, vormt het basisscenario.

3.5.2.2.   Het stressscenario

| (133) | Het herstructureringsplan omvat een stressscenario waarbij het basisscenario zich volgens de op de richtsnoeren van de FME gebaseerde veronderstellingen van een langdurige en diepe recessie (LDR) afspeelt. Het doel van de stresstest is na te gaan hoe inkomsten, kredietverliezen, kapitaalvereisten, beschikbaar kapitaal/kapitaalbuffers en liquiditeitsposities van de bank in stressvolle economische omstandigheden zouden evolueren. Het verschil is dat de veronderstellingen in het LDR-scenario voor 2009 nu gelden voor het jaar 2012 en volgende jaren. De veronderstellingen worden in tabel 6 hieronder samengevat.

  Tabel 6


  Belangrijkste veronderstellingen in een scenario van langdurige en diepe recessie (65)










  (in %) |
| --- | --- |
| | 2012 | 2013 | 2014 |
| Bbp-groei | – 16,0 | – 3,9 | – 2,8 |
| Werkloosheidspercentage | 10,6 | 16,6 | 16,9 |
| Inflatie | 9,7 | 0,1 | 0,3 |
| REIBOR | 10,0 | 7,0 | 8,0 |

(133)

Het herstructureringsplan omvat een stressscenario waarbij het basisscenario zich volgens de op de richtsnoeren van de FME gebaseerde veronderstellingen van een langdurige en diepe recessie (LDR) afspeelt. Het doel van de stresstest is na te gaan hoe inkomsten, kredietverliezen, kapitaalvereisten, beschikbaar kapitaal/kapitaalbuffers en liquiditeitsposities van de bank in stressvolle economische omstandigheden zouden evolueren. Het verschil is dat de veronderstellingen in het LDR-scenario voor 2009 nu gelden voor het jaar 2012 en volgende jaren. De veronderstellingen worden in tabel 6 hieronder samengevat.

Tabel 6

Belangrijkste veronderstellingen in een scenario van langdurige en diepe recessie (65)

(in %)

2012

2013

2014

Bbp-groei

– 16,0

– 3,9

– 2,8

Werkloosheidspercentage

10,6

16,6

16,9

Inflatie

9,7

0,1

0,3

REIBOR

10,0

7,0

8,0

| (134) | Het stressscenario is uitgewerkt tegen de achtergrond van onwaarschijnlijke maar mogelijke veranderingen in het economische klimaat waarin de bank actief is. De rentabiliteit van de bank zal ongetwijfeld negatief worden beïnvloed door de zware omstandigheden in het scenario van een langdurige en diepe recessie aangezien het rendement op eigen vermogen aanzienlijk zal afnemen (66). De bank zal niettemin een beperkte winst blijven boeken en naarmate de leningenportefeuille en het volume aan risicogewogen activa gelijktijdig zullen inkrimpen, zal de kapitaalpositie van de bank geen negatieve effecten ondervinden (67). De liquiditeitspositie van de bank zal ook ver boven de minimumvereisten blijven. |
| --- | --- |

(134)

Het stressscenario is uitgewerkt tegen de achtergrond van onwaarschijnlijke maar mogelijke veranderingen in het economische klimaat waarin de bank actief is. De rentabiliteit van de bank zal ongetwijfeld negatief worden beïnvloed door de zware omstandigheden in het scenario van een langdurige en diepe recessie aangezien het rendement op eigen vermogen aanzienlijk zal afnemen (66). De bank zal niettemin een beperkte winst blijven boeken en naarmate de leningenportefeuille en het volume aan risicogewogen activa gelijktijdig zullen inkrimpen, zal de kapitaalpositie van de bank geen negatieve effecten ondervinden (67). De liquiditeitspositie van de bank zal ook ver boven de minimumvereisten blijven.

| (135) | Het ICAAP-verslag is gebaseerd op financiële cijfers van 31 december 2011. De belangrijkste conclusie hiervan is dat er volgens de bank op basis van pijler I en II een kapitaal van [...] miljard ISK nodig is om de risicoblootstelling van de bank te dekken. 16 % van de risicogewogen activa is goed voor [...] miljard ISK. De bank heeft een kapitaalbasis van [...] miljard ISK en heeft bijgevolg een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK. De beoordeling van de kapitaaltoereikendheid houdt rekening met stressgerelateerde factoren, zoals de impact op de leningenportefeuille van de bank. Volgens het ICAAP-verslag richt het risicomanagement van de bank zich op de identificatie, beoordeling en meting van alle belangrijke risico's voor de bank, waarbij de risico's in vier categorieën worden ingedeeld: kredietrisico (inclusief concentratierisico), marktrisico, operationeel risico en andere risico's (onder meer liquiditeitsrisico, bedrijfsrisico en politiek en juridisch risico). Tabel 7 bevat de verschillende risicofactoren die bij de beoordeling van de kapitaaltoereikendheid in aanmerking worden genomen:

  Tabel 7


  Resultaten van ICAAP betreffende de beoordeling van kapitaaltoereikendheid, bedragen in miljard ISK | ICAAP
  31.12.2011 |
| --- | --- | --- |
| Kapitaalvereiste (pijler I) | [...] |
| Single-nameconcentratie | [...] |
| Sectorconcentratie | [...] |
| Renterisico in de beleggingsportefeuille | [...] |
| Valutarisico klasse C, D, E | [...] |
| Belastingautoriteiten | [...] |
| Waarderingsrisico — niet-beursgenoteerde aandelen | [...] |
| Waarderingsrisico — leningenportefeuille | [...] |
| Beoordeling van de kapitaaltoereikendheid (pijler II) | [...] |
| Totale beoordeling van kapitaaltoereikendheid (pijler I + II) | [...] |
| 16 % van de risicogewogen activa | [...] |
| Totale kapitaalbasis | [...] |
| Kapitaalbuffer | [...] |

(135)

Het ICAAP-verslag is gebaseerd op financiële cijfers van 31 december 2011. De belangrijkste conclusie hiervan is dat er volgens de bank op basis van pijler I en II een kapitaal van [...] miljard ISK nodig is om de risicoblootstelling van de bank te dekken. 16 % van de risicogewogen activa is goed voor [...] miljard ISK. De bank heeft een kapitaalbasis van [...] miljard ISK en heeft bijgevolg een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK. De beoordeling van de kapitaaltoereikendheid houdt rekening met stressgerelateerde factoren, zoals de impact op de leningenportefeuille van de bank. Volgens het ICAAP-verslag richt het risicomanagement van de bank zich op de identificatie, beoordeling en meting van alle belangrijke risico's voor de bank, waarbij de risico's in vier categorieën worden ingedeeld: kredietrisico (inclusief concentratierisico), marktrisico, operationeel risico en andere risico's (onder meer liquiditeitsrisico, bedrijfsrisico en politiek en juridisch risico). Tabel 7 bevat de verschillende risicofactoren die bij de beoordeling van de kapitaaltoereikendheid in aanmerking worden genomen:

Tabel 7

Resultaten van ICAAP betreffende de beoordeling van kapitaaltoereikendheid, bedragen in miljard ISK

ICAAP

31.12.2011

Kapitaalvereiste (pijler I)

[...]

Single-nameconcentratie

[...]

Sectorconcentratie

[...]

Renterisico in de beleggingsportefeuille

[...]

Valutarisico klasse C, D, E

[...]

Belastingautoriteiten

[...]

Waarderingsrisico — niet-beursgenoteerde aandelen

[...]

Waarderingsrisico — leningenportefeuille

[...]

Beoordeling van de kapitaaltoereikendheid (pijler II)

[...]

Totale beoordeling van kapitaaltoereikendheid (pijler I + II)

[...]

16 % van de risicogewogen activa

[...]

Totale kapitaalbasis

[...]

Kapitaalbuffer

[...]

| (136) | Het ICAAP-verslag stelt dat er ondanks de geboekte vooruitgang in het inperken van het grote gebrek aan evenwicht tussen in vreemde valuta luidende kredieten aan klanten en in IJslandse kroon luidende deposito's nog heel wat inspanningen nodig zijn om de resterende onevenwichtigheden in 2012 weg te werken. Eind 2011 lagen de onevenwichtigheden nog steeds boven de wettelijke limiet en was er een vrijstelling van de CBI nodig. De strategie van de bank om de onevenwichtigheden tussen de valuta's te verkleinen bestaat erin, enerzijds, kredieten in vreemde valuta aan klanten met een inkomen in ISK systematisch in ISK om te zetten en, anderzijds, onevenwichtigheden in valuta's te dekken via overeenkomsten met de CBI en via valutaswaps met IJslandse klanten. |
| --- | --- |

(136)

Het ICAAP-verslag stelt dat er ondanks de geboekte vooruitgang in het inperken van het grote gebrek aan evenwicht tussen in vreemde valuta luidende kredieten aan klanten en in IJslandse kroon luidende deposito's nog heel wat inspanningen nodig zijn om de resterende onevenwichtigheden in 2012 weg te werken. Eind 2011 lagen de onevenwichtigheden nog steeds boven de wettelijke limiet en was er een vrijstelling van de CBI nodig. De strategie van de bank om de onevenwichtigheden tussen de valuta's te verkleinen bestaat erin, enerzijds, kredieten in vreemde valuta aan klanten met een inkomen in ISK systematisch in ISK om te zetten en, anderzijds, onevenwichtigheden in valuta's te dekken via overeenkomsten met de CBI en via valutaswaps met IJslandse klanten.

| (137) | Het liquiditeitsrisico is een van de belangrijkste risicofactoren van de bank. Dit vloeit voort uit het feit dat de looptijd van kredieten de looptijd van deposito's overtreft. De strategie van de bank bestaat erin haar liquiditeitspositie nauwgezet te monitoren en de looptijd aan de passiefzijde te verlengen door een zorgvuldige analyse van de starheid van deposito's (68) en de diversificatie van haar financiering. Volgens de interne vereisten van de bank mag de gedekte liquiditeitsratio niet onder [...] % van de deposito's dalen en moet het minimale kaspercentage [...] % of enigszins boven de vereisten van de FME blijven, namelijk 20 % voor de gedekte liquiditeitsratio en 5 % voor het kaspercentage. Zoals uit grafiek 1 hierboven kan worden afgeleid, is de bank ver boven de FME- en interne referentiewaarden gebleven. De bank heeft haar liquiditeit aan een stresstest onderworpen aan de hand van een analyse van haar depositobasis, waarbij de deposito's in zeven groepen zijn onderverdeeld naargelang van hun starheid. Indien de kapitaalcontroles onmiddellijk zouden worden opgeheven, zou de gedekte liquiditeitsratio van de bank [...]. Het kaspercentage zou [...]. De bank heeft echter een aantal noodplannen opgesteld om een mogelijke financieringscrisis aan te pakken en zou onder andere [...]. |
| --- | --- |

(137)

Het liquiditeitsrisico is een van de belangrijkste risicofactoren van de bank. Dit vloeit voort uit het feit dat de looptijd van kredieten de looptijd van deposito's overtreft. De strategie van de bank bestaat erin haar liquiditeitspositie nauwgezet te monitoren en de looptijd aan de passiefzijde te verlengen door een zorgvuldige analyse van de starheid van deposito's (68) en de diversificatie van haar financiering. Volgens de interne vereisten van de bank mag de gedekte liquiditeitsratio niet onder [...] % van de deposito's dalen en moet het minimale kaspercentage [...] % of enigszins boven de vereisten van de FME blijven, namelijk 20 % voor de gedekte liquiditeitsratio en 5 % voor het kaspercentage. Zoals uit grafiek 1 hierboven kan worden afgeleid, is de bank ver boven de FME- en interne referentiewaarden gebleven. De bank heeft haar liquiditeit aan een stresstest onderworpen aan de hand van een analyse van haar depositobasis, waarbij de deposito's in zeven groepen zijn onderverdeeld naargelang van hun starheid. Indien de kapitaalcontroles onmiddellijk zouden worden opgeheven, zou de gedekte liquiditeitsratio van de bank [...]. Het kaspercentage zou [...]. De bank heeft echter een aantal noodplannen opgesteld om een mogelijke financieringscrisis aan te pakken en zou onder andere [...].

3.5.3.   Exitstrategie/terugbetaling van de staat

| (138) | Zoals hierboven al is beschreven, heeft de tier 2-kapitaalinjectie een looptijd van 10 jaar vanaf 30 december 2009. Voor de vergoeding geldt er een step-upclausule na 5 jaar (i.e. 2014) die oploopt van 400 bp tot 500 bp boven EURIBOR. Volgens de IJslandse autoriteiten zou deze step-upclausule de bank moeten aansporen om het kapitaal vanaf dat ogenblik terug te betalen. |
| --- | --- |

(138)

Zoals hierboven al is beschreven, heeft de tier 2-kapitaalinjectie een looptijd van 10 jaar vanaf 30 december 2009. Voor de vergoeding geldt er een step-upclausule na 5 jaar (i.e. 2014) die oploopt van 400 bp tot 500 bp boven EURIBOR. Volgens de IJslandse autoriteiten zou deze step-upclausule de bank moeten aansporen om het kapitaal vanaf dat ogenblik terug te betalen.

| (139) | De participatie ten belope van 13 % van de staat in Arion Bank wordt zoals alle overheidsdeelnemingen in financiële ondernemingen door Icelandic State Financial Investments (ISFI, financiële investeringen van de IJslandse staat) (69) beheerd. Volgens de overheidsbegroting voor 2012 heeft de regering de toestemming om haar huidige participaties in spaarbanken te verkopen, maar is er nog niets beslist over de verkoop van staatsdeelnemingen in de drie grote commerciële banken. De bevoegde ministers hebben echter een werkgroep opgericht om na te gaan hoe deelnemingen in de commerciële banken van de hand kunnen worden gedaan. De regering heeft aangegeven dat ze haar deelnemingen in Landsbanki niet onder twee derde van het aandelenkapitaal van de bank wil laten zakken, maar dat de participaties in Arion Bank en Íslandsbanki binnenkort wel volledig te koop kunnen worden aangeboden of kunnen worden verkocht indien hun meerderheidseigenaren besluiten te verkopen en indien aan bepaalde noodzakelijke voorwaarden is voldaan. |
| --- | --- |

(139)

De participatie ten belope van 13 % van de staat in Arion Bank wordt zoals alle overheidsdeelnemingen in financiële ondernemingen door Icelandic State Financial Investments (ISFI, financiële investeringen van de IJslandse staat) (69) beheerd. Volgens de overheidsbegroting voor 2012 heeft de regering de toestemming om haar huidige participaties in spaarbanken te verkopen, maar is er nog niets beslist over de verkoop van staatsdeelnemingen in de drie grote commerciële banken. De bevoegde ministers hebben echter een werkgroep opgericht om na te gaan hoe deelnemingen in de commerciële banken van de hand kunnen worden gedaan. De regering heeft aangegeven dat ze haar deelnemingen in Landsbanki niet onder twee derde van het aandelenkapitaal van de bank wil laten zakken, maar dat de participaties in Arion Bank en Íslandsbanki binnenkort wel volledig te koop kunnen worden aangeboden of kunnen worden verkocht indien hun meerderheidseigenaren besluiten te verkopen en indien aan bepaalde noodzakelijke voorwaarden is voldaan.

| (140) | De speciale liquiditeitsfaciliteit is slechts beschikbaar tot 31 december 2014, wat samenvalt met de looptijd van de SPRON-obligatie. |
| --- | --- |

(140)

De speciale liquiditeitsfaciliteit is slechts beschikbaar tot 31 december 2014, wat samenvalt met de looptijd van de SPRON-obligatie.

4.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

| (141) | In het besluit tot inleiding van de procedure luidde de voorlopige conclusie van de Autoriteit dat de maatregelen van de IJslandse staat om Arion Bank van kapitaal te voorzien, evenals de liquiditeitsfaciliteit staatssteun inhouden in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Bovendien kon ze niet uitsluiten dat er ook in het kader van de depositogarantie sprake was van staatssteun. De Autoriteit zal in dit besluit een definitief standpunt innemen over deze maatregelen, die op deze evaluatie blijven wegen. |
| --- | --- |

(141)

In het besluit tot inleiding van de procedure luidde de voorlopige conclusie van de Autoriteit dat de maatregelen van de IJslandse staat om Arion Bank van kapitaal te voorzien, evenals de liquiditeitsfaciliteit staatssteun inhouden in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Bovendien kon ze niet uitsluiten dat er ook in het kader van de depositogarantie sprake was van staatssteun. De Autoriteit zal in dit besluit een definitief standpunt innemen over deze maatregelen, die op deze evaluatie blijven wegen.

| (142) | Daarnaast is de Autoriteit van oordeel dat er enkel op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt kon worden ingenomen over de verenigbaarheid van de in het besluit tot inleiding van de procedure beoordeelde maatregelen. Dat plan was echter nog niet ingediend toen de Autoriteit op 15 december 2010 de formele onderzoeksprocedure inleidde. Het was met name door het ontbreken van een herstructureringsplan meer dan een jaar na de oprichting van Arion Bank dat de Autoriteit twijfels had over de verenigbaarheid van de steun. |
| --- | --- |

(142)

Daarnaast is de Autoriteit van oordeel dat er enkel op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt kon worden ingenomen over de verenigbaarheid van de in het besluit tot inleiding van de procedure beoordeelde maatregelen. Dat plan was echter nog niet ingediend toen de Autoriteit op 15 december 2010 de formele onderzoeksprocedure inleidde. Het was met name door het ontbreken van een herstructureringsplan meer dan een jaar na de oprichting van Arion Bank dat de Autoriteit twijfels had over de verenigbaarheid van de steun.

4.1.   Opmerkingen van belanghebbenden

| (143) | De Autoriteit ontving een verklaring van de schuldeisers van de oude bank waarin ze benadrukten dat ze als belanghebbenden willen worden beschouwd en waarin ze aangaven dat ze in een later stadium mogelijk nog opmerkingen zullen indienen. |
| --- | --- |

(143)

De Autoriteit ontving een verklaring van de schuldeisers van de oude bank waarin ze benadrukten dat ze als belanghebbenden willen worden beschouwd en waarin ze aangaven dat ze in een later stadium mogelijk nog opmerkingen zullen indienen.

4.2.   Opmerkingen van de IJslandse autoriteiten

| (144) | De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen om New Kaupthing Bank (nu Arion Bank) op te richten staatssteun inhouden. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de maatregelen echter verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van die overeenkomst aangezien ze noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming met de beginselen in de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende staatssteun. Ze geven ook toe dat de steun noodzakelijk is en beperkt is tot het minimaal noodzakelijke bedrag. |
| --- | --- |

(144)

De IJslandse autoriteiten aanvaarden dat maatregelen om New Kaupthing Bank (nu Arion Bank) op te richten staatssteun inhouden. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de maatregelen echter verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van die overeenkomst aangezien ze noodzakelijk, evenredig en passend zijn om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. Volgens de IJslandse autoriteiten zijn de getroffen maatregelen in alle opzichten in overeenstemming met de beginselen in de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende staatssteun. Ze geven ook toe dat de steun noodzakelijk is en beperkt is tot het minimaal noodzakelijke bedrag.

| (145) | Meer nog, de IJslandse autoriteiten benadrukken dat de voormalige aandeelhouders van Kaupthing Bank al hun aandelen hebben verloren en daarvoor geen vergoeding van de staat ontvingen, dat de steunmaatregel goed genoeg opgezet is om een negatief overloopeffect op concurrenten tot een minimum te beperken en dat de voorwaarden van de kredieten (het tier 2-kapitaal) vergelijkbaar zijn met de gebruikelijke rentetarieven op de markt. |
| --- | --- |

(145)

Meer nog, de IJslandse autoriteiten benadrukken dat de voormalige aandeelhouders van Kaupthing Bank al hun aandelen hebben verloren en daarvoor geen vergoeding van de staat ontvingen, dat de steunmaatregel goed genoeg opgezet is om een negatief overloopeffect op concurrenten tot een minimum te beperken en dat de voorwaarden van de kredieten (het tier 2-kapitaal) vergelijkbaar zijn met de gebruikelijke rentetarieven op de markt.

| (146) | De IJslandse autoriteiten beschouwen de depositogarantie niet als staatssteun. |
| --- | --- |

(146)

De IJslandse autoriteiten beschouwen de depositogarantie niet als staatssteun.

4.3.   Verbintenissen van de IJslandse autoriteiten

| (147) | De IJslandse autoriteiten dienden een aantal verbintenissen in die nagenoeg allemaal verband hielden met de mededingingsvervalsing die wordt veroorzaakt door de aan de evaluatie onderworpen steunmaatregelen. De verbintenissen zijn in de bijlage uiteengezet. |
| --- | --- |

(147)

De IJslandse autoriteiten dienden een aantal verbintenissen in die nagenoeg allemaal verband hielden met de mededingingsvervalsing die wordt veroorzaakt door de aan de evaluatie onderworpen steunmaatregelen. De verbintenissen zijn in de bijlage uiteengezet.

II.   EVALUATIE

1.   IS ER SPRAKE VAN STAATSSTEUN?

| (148) | In artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst is het volgende bepaald:
  „Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.” |
| --- | --- |

(148)

In artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst is het volgende bepaald:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”

| (149) | De Autoriteit zal de volgende maatregelen (70) beoordelen:






  — | het oprichtingskapitaal dat door de IJslandse staat aan de nieuwe bank is verstrekt; |
| --- | --- | --- |

(149)

De Autoriteit zal de volgende maatregelen (70) beoordelen:

—

het oprichtingskapitaal dat door de IJslandse staat aan de nieuwe bank is verstrekt;

| — | de (tijdelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de overheid; |
| --- | --- |

—

de (tijdelijke) volledige kapitalisatie van de nieuwe bank door de overheid;

| — | het behoud van de resterende 13 % aan aandelenkapitaal door de staat nadat 87 % van het aandelenkapitaal in de nieuwe bank aan de schuldeisers van Kaupthing was overgedragen; en |
| --- | --- |

—

het behoud van de resterende 13 % aan aandelenkapitaal door de staat nadat 87 % van het aandelenkapitaal in de nieuwe bank aan de schuldeisers van Kaupthing was overgedragen; en

| — | de verschaffing door de staat van tier 2-kapitaal aan de nieuwe bank in de vorm van een achtergestelde lening. |
| --- | --- |

—

de verschaffing door de staat van tier 2-kapitaal aan de nieuwe bank in de vorm van een achtergestelde lening.

Naar de bovengenoemde maatregelen wordt hieronder collectief verwezen als „de kapitalisatiemaatregelen”. Daarnaast zal de Autoriteit het volgende beoordelen:

| — | de speciale liquiditeitsfaciliteitovereenkomst; |
| --- | --- |

—

de speciale liquiditeitsfaciliteitovereenkomst;

| — | de SPRON-ruilovereenkomst; |
| --- | --- |

—

de SPRON-ruilovereenkomst;

| — | de verklaring van de IJslandse regering dat ze binnenlandse deposito's bij alle IJslandse banken volledig zou vrijwaren. |
| --- | --- |

—

de verklaring van de IJslandse regering dat ze binnenlandse deposito's bij alle IJslandse banken volledig zou vrijwaren.

1.1.   Gebruik van staatsmiddelen

| (150) | Zoals de Autoriteit voorlopig al in het besluit tot inleiding van de procedure concludeerde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen aan de hand van staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist zijn gefinancierd. Daarnaast is er duidelijk sprake van staatsmiddelen in de liquiditeitsfaciliteit aan Arion Bank. In het geval van de SPRON-ruilovereenkomst nam de staat het risico op zich dat de activa van SPRON/Drómi niet zouden volstaan om de overgedragen passiva (deposito's) van SPRON te dekken. In wezen garandeerde de staat op die manier dat hij het tekort zou opvangen, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen inhoudt. |
| --- | --- |

(150)

Zoals de Autoriteit voorlopig al in het besluit tot inleiding van de procedure concludeerde, is het duidelijk dat de kapitalisatiemaatregelen aan de hand van staatsmiddelen uit de IJslandse schatkist zijn gefinancierd. Daarnaast is er duidelijk sprake van staatsmiddelen in de liquiditeitsfaciliteit aan Arion Bank. In het geval van de SPRON-ruilovereenkomst nam de staat het risico op zich dat de activa van SPRON/Drómi niet zouden volstaan om de overgedragen passiva (deposito's) van SPRON te dekken. In wezen garandeerde de staat op die manier dat hij het tekort zou opvangen, wat een (mogelijke) overdracht van staatsmiddelen inhoudt.

| (151) | In het geval van de depositogarantie benadrukt de Autoriteit meteen al dat haar beoordeling beperkt is tot de hierboven beschreven extra depositogarantie, die in wezen bestaat uit de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en bij hun kantoren in IJsland volledig gedekt zullen zijn. |
| --- | --- |

(151)

In het geval van de depositogarantie benadrukt de Autoriteit meteen al dat haar beoordeling beperkt is tot de hierboven beschreven extra depositogarantie, die in wezen bestaat uit de verklaringen van de IJslandse regering dat deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken en bij hun kantoren in IJsland volledig gedekt zullen zijn.

| (152) | Deze evaluatie doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van Wet nr. 98/1999 en het optreden van de IJslandse regering en het TIF tijdens de financiële crisis met de EER-wetgeving, in het bijzonder Richtlijn 94/19/EG. Over de tenuitvoerlegging van Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun inhouden, het gebruik van staatsmiddelen om aan verplichtingen onder de EER-wetgeving te voldoen doorgaans geen problemen oplevert in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Het onderhavige besluit houdt bijgevolg geen verband met deze maatregelen. |
| --- | --- |

(152)

Deze evaluatie doet geen afbreuk aan het standpunt van de Autoriteit over de verenigbaarheid van Wet nr. 98/1999 en het optreden van de IJslandse regering en het TIF tijdens de financiële crisis met de EER-wetgeving, in het bijzonder Richtlijn 94/19/EG. Over de tenuitvoerlegging van Richtlijnen 97/9/EG en 94/19/EG is de Autoriteit van mening dat voor zover dergelijke maatregelen staatssteun inhouden, het gebruik van staatsmiddelen om aan verplichtingen onder de EER-wetgeving te voldoen doorgaans geen problemen oplevert in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst. Het onderhavige besluit houdt bijgevolg geen verband met deze maatregelen.

| (153) | De Autoriteit stelde in het besluit tot inleiding van de procedure dat ze verder zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse staat voldoende precies, definitief, onvoorwaardelijk en juridisch bindend zijn om een toezegging van staatsmiddelen in te houden (71). Terwijl ze naging of aan deze criteria was voldaan, stelde de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van overheidsmiddelen inhielden zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat zijn uiterste best heeft gedaan om de deposanten te beschermen: zo veranderde de staat niet alleen de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat niet tot het gebruik van staatsmiddelen zou leiden), maar maakte de regering ook duidelijk niet te zullen toelaten dat de deposanten verliezen zouden lijden. De algemene garantie van de regering voor alle deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken onderscheidt zich bovendien van elk ander depositogarantiestelsel op basis van besluiten van de EER, aangezien de bescherming onbeperkt is qua bedrag en de banken die van de maatregel profiteren geen enkele financiële bijdrage betalen. |
| --- | --- |

(153)

De Autoriteit stelde in het besluit tot inleiding van de procedure dat ze verder zou onderzoeken of de hierboven beschreven verklaringen van de IJslandse staat voldoende precies, definitief, onvoorwaardelijk en juridisch bindend zijn om een toezegging van staatsmiddelen in te houden (71). Terwijl ze naging of aan deze criteria was voldaan, stelde de Autoriteit vast dat de verklaringen een onherroepelijke toezegging van overheidsmiddelen inhielden zoals blijkt uit het feit dat de IJslandse staat zijn uiterste best heeft gedaan om de deposanten te beschermen: zo veranderde de staat niet alleen de prioriteit van depositohouders in failliete boedels (wat niet tot het gebruik van staatsmiddelen zou leiden), maar maakte de regering ook duidelijk niet te zullen toelaten dat de deposanten verliezen zouden lijden. De algemene garantie van de regering voor alle deposito's bij binnenlandse commerciële en spaarbanken onderscheidt zich bovendien van elk ander depositogarantiestelsel op basis van besluiten van de EER, aangezien de bescherming onbeperkt is qua bedrag en de banken die van de maatregel profiteren geen enkele financiële bijdrage betalen.

| (154) | De manier waarop de IJslandse regering haar eigen verklaring interpreteert, blijkt duidelijk uit de overheidsmaatregelen die sinds oktober 2008 in de financiële sector zijn toegepast en die werden verantwoord door de intentie deze verklaring te respecteren. Deze overheidsmaatregelen behelsden onder andere maatregelen om de deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's naar Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's naar Íslandsbanki, de overname door de CBI van de deposito's van 5 spaarbanken van Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's bij Byr Spaarbank naar Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Spaarbank naar SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's bij SpKef na de gedwongen fusie met Landsbanki. |
| --- | --- |

(154)

De manier waarop de IJslandse regering haar eigen verklaring interpreteert, blijkt duidelijk uit de overheidsmaatregelen die sinds oktober 2008 in de financiële sector zijn toegepast en die werden verantwoord door de intentie deze verklaring te respecteren. Deze overheidsmaatregelen behelsden onder andere maatregelen om de deposito's van financiële ondernemingen te dekken, zoals de oprichting van de drie commerciële banken, de overdracht van SPRON-deposito's naar Arion Bank, de overdracht van Straumur-deposito's naar Íslandsbanki, de overname door de CBI van de deposito's van 5 spaarbanken van Sparisjódabanki Íslands, de overdracht van deposito's bij Byr Spaarbank naar Byr hf, de overdracht van deposito's van Keflavík Spaarbank naar SpKef en de verantwoordelijkheid van de staat voor deposito's bij SpKef na de gedwongen fusie met Landsbanki.

| (155) | De IJslandse autoriteiten hebben immers in verscheidene staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt en waarvan er enkele hierboven zijn vermeld, aangevoerd dat de in de respectieve zaken gekozen maatregel steeds de financieel minst zware optie voor de IJslandse staat was om zijn belofte te kunnen nakomen dat de deposanten volledig zouden worden beschermd. |
| --- | --- |

(155)

De IJslandse autoriteiten hebben immers in verscheidene staatssteunzaken die de Autoriteit momenteel onderzoekt en waarvan er enkele hierboven zijn vermeld, aangevoerd dat de in de respectieve zaken gekozen maatregel steeds de financieel minst zware optie voor de IJslandse staat was om zijn belofte te kunnen nakomen dat de deposanten volledig zouden worden beschermd.

| (156) | In het licht van het bovenstaande meent de Autoriteit dat er een juridisch bindende, precieze, onvoorwaardelijke en definitieve maatregel is ingevoerd. Op basis daarvan concludeert de Autoriteit bijgevolg dat de verklaringen van de IJslandse staat, volgens welke deposito's volledig gegarandeerd zijn, een toezegging van staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden. |
| --- | --- |

(156)

In het licht van het bovenstaande meent de Autoriteit dat er een juridisch bindende, precieze, onvoorwaardelijke en definitieve maatregel is ingevoerd. Op basis daarvan concludeert de Autoriteit bijgevolg dat de verklaringen van de IJslandse staat, volgens welke deposito's volledig gegarandeerd zijn, een toezegging van staatsmiddelen in de zin van artikel 61 van de EER-overeenkomst inhouden.

1.2.   Begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties

1.2.1.   Voordeel

| (157) | In de eerste plaats moeten de steunmaatregelen aan de nieuwe bank voordelen toekennen die deze vrijstellen van belastingen die de bank anders met de eigen middelen moet betalen. In overeenstemming met de voorlopige conclusie uit het besluit tot inleiding van de procedure blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elke kapitalisatiemaatregel aan de nieuwe bank een voordeel toekent aangezien de bank zonder overheidsmaatregel niet over het verstrekte kapitaal had beschikt. |
| --- | --- |

(157)

In de eerste plaats moeten de steunmaatregelen aan de nieuwe bank voordelen toekennen die deze vrijstellen van belastingen die de bank anders met de eigen middelen moet betalen. In overeenstemming met de voorlopige conclusie uit het besluit tot inleiding van de procedure blijft de Autoriteit bij haar standpunt dat elke kapitalisatiemaatregel aan de nieuwe bank een voordeel toekent aangezien de bank zonder overheidsmaatregel niet over het verstrekte kapitaal had beschikt.

| (158) | Om te bepalen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel inhoudt, past de Autoriteit het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie toe en gaat daarbij na of een particuliere investeerder van vergelijkbare omvang als het overheidsorgaan die in normale marktomstandigheden opereert een dergelijke investering zou hebben gedaan (72). Sinds het begin van de financiële crisis is de aanpak van zowel de Europese Commissie (in tal van zaken sinds de financiële crisis begon (73)) als de Autoriteit (74) ten aanzien van kapitalisatiemaatregelen ten bate van banken in moeilijkheden over het algemeen dat herkapitalisaties van banken door de staat gelijkstaan met staatssteun, gezien de onrust en onzekerheid die de financiële markten sinds de herfst van 2008 hebben gekenmerkt. Deze algemene beschouwing geldt in het bijzonder voor de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem instortte. Bijgevolg is de Autoriteit van mening dat de kapitalisatiemaatregelen aan Arion Bank een voordeel toekennen ondanks de eventuele overdracht van 87 % van het kapitaal van de nieuwe bank naar de (grotendeels particuliere) schuldeisers. De bij de kapitalisatie van Arion Bank betrokken partijen uit de particuliere sector waren allemaal schuldeisers van de oude bank die daarmee uitsluitend hun verliezen trachtten te beperken (75). |
| --- | --- |

(158)

Om te bepalen of een investering in een onderneming, bijvoorbeeld door middel van een kapitaalinjectie, een voordeel inhoudt, past de Autoriteit het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie toe en gaat daarbij na of een particuliere investeerder van vergelijkbare omvang als het overheidsorgaan die in normale marktomstandigheden opereert een dergelijke investering zou hebben gedaan (72). Sinds het begin van de financiële crisis is de aanpak van zowel de Europese Commissie (in tal van zaken sinds de financiële crisis begon (73)) als de Autoriteit (74) ten aanzien van kapitalisatiemaatregelen ten bate van banken in moeilijkheden over het algemeen dat herkapitalisaties van banken door de staat gelijkstaan met staatssteun, gezien de onrust en onzekerheid die de financiële markten sinds de herfst van 2008 hebben gekenmerkt. Deze algemene beschouwing geldt in het bijzonder voor de IJslandse financiële markten in 2008 en 2009, toen het hele systeem instortte. Bijgevolg is de Autoriteit van mening dat de kapitalisatiemaatregelen aan Arion Bank een voordeel toekennen ondanks de eventuele overdracht van 87 % van het kapitaal van de nieuwe bank naar de (grotendeels particuliere) schuldeisers. De bij de kapitalisatie van Arion Bank betrokken partijen uit de particuliere sector waren allemaal schuldeisers van de oude bank die daarmee uitsluitend hun verliezen trachtten te beperken (75).

| (159) | Een vergelijkbare overweging geldt voor de speciale liquiditeitsfaciliteit die werd onderhandeld als onderdeel van een pakket staatssteunmaatregelen om de activiteiten van een failliete bank in een nieuw opgerichte bank te herstellen en om aandelenparticipatie in de nieuwe bank door de schuldeisers van de failliete bank aan te moedigen. Het spreekt voor zich dat de staat te hulp schoot aangezien niet duidelijk was of Arion Bank voldoende liquiditeit op de markt kon ophalen. Bijgevolg trad de staat niet als particuliere investeerder op, maar nam hij de rol van particuliere marktdeelnemer op zich aangezien de gebruikelijke particuliere marktdeelnemers terugschrokken voor kredietverlening aan financiële ondernemingen. Daarom bevestigt de Autoriteit de voorlopige conclusie waartoe ze in het besluit tot inleiding van de procedure kwam en beschouwt ze de speciale liquiditeitsfaciliteit als het toekennen van een voordeel aan Arion Bank. |
| --- | --- |

(159)

Een vergelijkbare overweging geldt voor de speciale liquiditeitsfaciliteit die werd onderhandeld als onderdeel van een pakket staatssteunmaatregelen om de activiteiten van een failliete bank in een nieuw opgerichte bank te herstellen en om aandelenparticipatie in de nieuwe bank door de schuldeisers van de failliete bank aan te moedigen. Het spreekt voor zich dat de staat te hulp schoot aangezien niet duidelijk was of Arion Bank voldoende liquiditeit op de markt kon ophalen. Bijgevolg trad de staat niet als particuliere investeerder op, maar nam hij de rol van particuliere marktdeelnemer op zich aangezien de gebruikelijke particuliere marktdeelnemers terugschrokken voor kredietverlening aan financiële ondernemingen. Daarom bevestigt de Autoriteit de voorlopige conclusie waartoe ze in het besluit tot inleiding van de procedure kwam en beschouwt ze de speciale liquiditeitsfaciliteit als het toekennen van een voordeel aan Arion Bank.

| (160) | Inzake de overdracht van deposito's van SPRON en de betaling door de obligatie uitgegeven door Drómi — de zogenaamde SPRON-ruilovereenkomst — merkt de Autoriteit positief op dat de gehele verrichting erop gericht is Arion Bank te vergoeden ten belope van uitsluitend het bedrag van de overgedragen passiva. Desondanks is het volledige risico van de Drómi-obligatie minder waard dan de overgedragen deposito's en komt de verplichting om mogelijke tekorten op te vangen op de staat te rusten. Bijgevolg lijkt het of Arion Bank niet alleen inkomsten ontvangt uit rentebetalingen op de obligatie, maar ook goodwill en extra marktaandelen kan verwerven zonder enig risico te nemen. De Autoriteit besluit dat dit een voordeel inhoudt (76). |
| --- | --- |

(160)

Inzake de overdracht van deposito's van SPRON en de betaling door de obligatie uitgegeven door Drómi — de zogenaamde SPRON-ruilovereenkomst — merkt de Autoriteit positief op dat de gehele verrichting erop gericht is Arion Bank te vergoeden ten belope van uitsluitend het bedrag van de overgedragen passiva. Desondanks is het volledige risico van de Drómi-obligatie minder waard dan de overgedragen deposito's en komt de verplichting om mogelijke tekorten op te vangen op de staat te rusten. Bijgevolg lijkt het of Arion Bank niet alleen inkomsten ontvangt uit rentebetalingen op de obligatie, maar ook goodwill en extra marktaandelen kan verwerven zonder enig risico te nemen. De Autoriteit besluit dat dit een voordeel inhoudt (76).

| (161) | Tot slot moet de Autoriteit ook beoordelen of de extra depositogarantie een voordeel toekent aan Arion Bank en de IJslandse banken in het algemeen. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat toen de IJslandse autoriteiten voor het eerst verklaarden dat deposito's gegarandeerd zouden worden, het niet helemaal duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou werken, met name welk effect zulke maatregel zou hebben op een bank die niet langer haar financiële verplichtingen ten aanzien van haar deposanten kon nakomen. Intussen blijkt dat een dergelijke bank failliet zou mogen gaan, maar dat de IJslandse staat ervoor zou zorgen — door bijvoorbeeld deposito's naar een andere bank over te dragen en het tekort aan activa te compenseren — dat deposito's volledig zouden kunnen worden betaald en dat deposanten altijd over het volledige bedrag van hun deposito's zouden kunnen beschikken. |
| --- | --- |

(161)

Tot slot moet de Autoriteit ook beoordelen of de extra depositogarantie een voordeel toekent aan Arion Bank en de IJslandse banken in het algemeen. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat toen de IJslandse autoriteiten voor het eerst verklaarden dat deposito's gegarandeerd zouden worden, het niet helemaal duidelijk was hoe die garantie in de praktijk zou werken, met name welk effect zulke maatregel zou hebben op een bank die niet langer haar financiële verplichtingen ten aanzien van haar deposanten kon nakomen. Intussen blijkt dat een dergelijke bank failliet zou mogen gaan, maar dat de IJslandse staat ervoor zou zorgen — door bijvoorbeeld deposito's naar een andere bank over te dragen en het tekort aan activa te compenseren — dat deposito's volledig zouden kunnen worden betaald en dat deposanten altijd over het volledige bedrag van hun deposito's zouden kunnen beschikken.

| (162) | De Autoriteit beschouwt het van ondergeschikt belang op welke manier de staat precies aan die onbeperkte garantie op binnenlandse deposito's zou voldoen. Het enige wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt tussenbeide te komen wanneer een bank niet langer deposito's kan uitbetalen. |
| --- | --- |

(162)

De Autoriteit beschouwt het van ondergeschikt belang op welke manier de staat precies aan die onbeperkte garantie op binnenlandse deposito's zou voldoen. Het enige wat telt is dat de staat de verplichting op zich heeft genomen om onbeperkt tussenbeide te komen wanneer een bank niet langer deposito's kan uitbetalen.

| (163) | Volgens de Autoriteit heeft die onbeperkte garantie Arion Bank bevoorrecht. Ten eerste omdat ze een waardevol concurrentievoordeel — een onbeperkte staatsgarantie en bijgevolg een belangrijk vangnet — inhoudt ten opzichte van andere beleggingsmogelijkheden en beleggingsondernemingen. Dit wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door een recent rapport van de minister van Economische Zaken waarin wordt gesteld: „IJslandse financiële ondernemingen werken momenteel in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie. In dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's praktisch de enige veilige optie voor IJslandse spaarders” (77). |
| --- | --- |

(163)

Volgens de Autoriteit heeft die onbeperkte garantie Arion Bank bevoorrecht. Ten eerste omdat ze een waardevol concurrentievoordeel — een onbeperkte staatsgarantie en bijgevolg een belangrijk vangnet — inhoudt ten opzichte van andere beleggingsmogelijkheden en beleggingsondernemingen. Dit wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door een recent rapport van de minister van Economische Zaken waarin wordt gesteld: „IJslandse financiële ondernemingen werken momenteel in een beschermde omgeving met kapitaalcontroles en een algemene depositogarantie. In dergelijke omstandigheden zijn bankdeposito's praktisch de enige veilige optie voor IJslandse spaarders” (77).

| (164) | Ten tweede lijkt het duidelijk dat Arion Bank zonder de garantie gemakkelijker een stormloop op haar deposito's zou hebben gekend zoals haar voorgangers (78). Bijgevolg zou de bank zonder de extra onbeperkte depositogarantie van de IJslandse staat waarschijnlijk hogere rentetarieven hebben moeten betalen (ter compensatie van het risico) om deposito's aan te trekken of gewoonweg hetzelfde volume aan deposito's te handhaven. Dienovereenkomstig concludeert de Autoriteit dat de depositogarantie een voordeel voor de bank inhoudt. |
| --- | --- |

(164)

Ten tweede lijkt het duidelijk dat Arion Bank zonder de garantie gemakkelijker een stormloop op haar deposito's zou hebben gekend zoals haar voorgangers (78). Bijgevolg zou de bank zonder de extra onbeperkte depositogarantie van de IJslandse staat waarschijnlijk hogere rentetarieven hebben moeten betalen (ter compensatie van het risico) om deposito's aan te trekken of gewoonweg hetzelfde volume aan deposito's te handhaven. Dienovereenkomstig concludeert de Autoriteit dat de depositogarantie een voordeel voor de bank inhoudt.

1.2.2.   Selectiviteit

| (165) | Daarnaast moet de staatssteun selectief zijn in die zin dat hij „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen, de liquiditeitsfaciliteit en de SPRON-ruilovereenkomst zijn selectief want ze begunstigen enkel Arion Bank. |
| --- | --- |

(165)

Daarnaast moet de staatssteun selectief zijn in die zin dat hij „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” begunstigt. De kapitalisatiemaatregelen, de liquiditeitsfaciliteit en de SPRON-ruilovereenkomst zijn selectief want ze begunstigen enkel Arion Bank.

| (166) | Aangezien staatssteun zelfs selectief kan zijn in situaties waarbij een of meer sectoren van de economie wel en andere niet worden begunstigd, beschouwt de Autoriteit de staatsgarantie op deposito's die de hele IJslandse banksector begunstigt bovendien in haar geheel als selectief. Deze conclusie vloeit ook voort uit de bovenstaande beschouwingen dat banken bevoordeeld worden ten opzichte van andere ondernemingen die spaar- en beleggingsdiensten aanbieden. |
| --- | --- |

(166)

Aangezien staatssteun zelfs selectief kan zijn in situaties waarbij een of meer sectoren van de economie wel en andere niet worden begunstigd, beschouwt de Autoriteit de staatsgarantie op deposito's die de hele IJslandse banksector begunstigt bovendien in haar geheel als selectief. Deze conclusie vloeit ook voort uit de bovenstaande beschouwingen dat banken bevoordeeld worden ten opzichte van andere ondernemingen die spaar- en beleggingsdiensten aanbieden.

1.3.   Vervalsing van de mededinging en gevolgen voor het handelsverkeer tussen de partijen bij de EER-overeenkomst

| (167) | De maatregelen versterken de positie van Arion Bank ten opzichte van concurrenten (of mogelijke concurrenten) in IJsland en andere EER-staten. Arion Bank is een onderneming die, zoals hierboven is beschreven, actief is op financiële markten die in de EER voor internationale concurrentie opengesteld zijn. Hoewel de IJslandse financiële markten momenteel tamelijk geïsoleerd staan, met name door de kapitaalcontroles, komt grensoverschrijdende handel nog steeds voor of is deze nog steeds mogelijk. Bovendien zal de handel waarschijnlijk weer toenemen zodra de kapitaalcontroles zijn opgeheven. Alle beoordeelde maatregelen moeten bijgevolg worden beschouwd als een verstoring van de mededinging en een beïnvloeding van de handel tussen de partijen bij de EER-overeenkomst (79). |
| --- | --- |

(167)

De maatregelen versterken de positie van Arion Bank ten opzichte van concurrenten (of mogelijke concurrenten) in IJsland en andere EER-staten. Arion Bank is een onderneming die, zoals hierboven is beschreven, actief is op financiële markten die in de EER voor internationale concurrentie opengesteld zijn. Hoewel de IJslandse financiële markten momenteel tamelijk geïsoleerd staan, met name door de kapitaalcontroles, komt grensoverschrijdende handel nog steeds voor of is deze nog steeds mogelijk. Bovendien zal de handel waarschijnlijk weer toenemen zodra de kapitaalcontroles zijn opgeheven. Alle beoordeelde maatregelen moeten bijgevolg worden beschouwd als een verstoring van de mededinging en een beïnvloeding van de handel tussen de partijen bij de EER-overeenkomst (79).

1.4.   Conclusie

| (168) | De Autoriteit komt bijgevolg tot de conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om kapitaal te verschaffen aan de nieuwe bank, evenals de liquiditeitsfaciliteit, de depositogarantie en de SPRON-ruilovereenkomst staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1 van de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

(168)

De Autoriteit komt bijgevolg tot de conclusie dat de maatregelen van de IJslandse staat om kapitaal te verschaffen aan de nieuwe bank, evenals de liquiditeitsfaciliteit, de depositogarantie en de SPRON-ruilovereenkomst staatssteun inhouden in de zin van artikel 61, lid 1 van de EER-overeenkomst.

2.   PROCEDURELE VEREISTEN

| (169) | Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3, „wordt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht om haar opmerkingen te kunnen maken [...]. De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat de procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”. |
| --- | --- |

(169)

Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3, „wordt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht om haar opmerkingen te kunnen maken [...]. De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat de procedure tot een eindbeslissing heeft geleid”.

| (170) | De IJslandse autoriteiten hebben de in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde steunmaatregelen niet vóór hun tenuitvoerlegging aan de Autoriteit gemeld. De Autoriteit besluit bijgevolg dat de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan hun verplichtingen overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3. De toekenning van die steunmaatregelen was dus onwettig. In verband met de overname van de spaarbank SPM door Arion Bank, waarbij volgens de Autoriteit geen sprake was van staatssteun, wordt desondanks opgemerkt dat een bank, overeenkomstig paragraaf 41 van de herstructureringsrichtsnoeren van de Autoriteit en teneinde concurrentiebeperkend gebruik van staatssteun te vermijden, uitsluitend in uitzonderlijke omstandigheden en na kennisgeving aan de Autoriteit concurrerende bedrijven mag overnemen. |
| --- | --- |

(170)

De IJslandse autoriteiten hebben de in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde steunmaatregelen niet vóór hun tenuitvoerlegging aan de Autoriteit gemeld. De Autoriteit besluit bijgevolg dat de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan hun verplichtingen overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3. De toekenning van die steunmaatregelen was dus onwettig. In verband met de overname van de spaarbank SPM door Arion Bank, waarbij volgens de Autoriteit geen sprake was van staatssteun, wordt desondanks opgemerkt dat een bank, overeenkomstig paragraaf 41 van de herstructureringsrichtsnoeren van de Autoriteit en teneinde concurrentiebeperkend gebruik van staatssteun te vermijden, uitsluitend in uitzonderlijke omstandigheden en na kennisgeving aan de Autoriteit concurrerende bedrijven mag overnemen.

3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (171) | Vooraf wijst de Autoriteit erop dat hoewel Arion Bank een nieuwe juridische entiteit is die in 2008 werd opgericht, ze op het vlak van binnenlandse activiteiten uiteraard de economische opvolger van Kaupthing Bank is, in de zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen de twee entiteiten. Aangezien Arion Bank die economische activiteiten vanaf de herfst van 2008 niet zonder steun had kunnen voortzetten, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(171)

Vooraf wijst de Autoriteit erop dat hoewel Arion Bank een nieuwe juridische entiteit is die in 2008 werd opgericht, ze op het vlak van binnenlandse activiteiten uiteraard de economische opvolger van Kaupthing Bank is, in de zin dat er sprake is van economische continuïteit tussen de twee entiteiten. Aangezien Arion Bank die economische activiteiten vanaf de herfst van 2008 niet zonder steun had kunnen voortzetten, beschouwt de Autoriteit de bank als een onderneming in moeilijkheden.

| (172) | Meer nog, de beoordeelde maatregelen zijn tegelijkertijd reddings- en herstructureringsmaatregelen. Zoals al in het besluit tot inleiding van de procedure is vermeld, zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk als verenigbare reddingssteun hebben goedgekeurd indien ze vóór hun tenuitvoerlegging waren aangemeld. Nadien zou de Autoriteit dan op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt hebben ingenomen. Aangezien ze echter niet tijdig werden aangemeld, leidde de Autoriteit de formele onderzoeksprocedure in en verzocht ze de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in te dienen. Zoals hierboven is aangegeven, hangt de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen af van het feit of het herstructureringsplan beantwoordt aan de criteria van de toepasselijke richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden. |
| --- | --- |

(172)

Meer nog, de beoordeelde maatregelen zijn tegelijkertijd reddings- en herstructureringsmaatregelen. Zoals al in het besluit tot inleiding van de procedure is vermeld, zou de Autoriteit de maatregelen waarschijnlijk tijdelijk als verenigbare reddingssteun hebben goedgekeurd indien ze vóór hun tenuitvoerlegging waren aangemeld. Nadien zou de Autoriteit dan op basis van een herstructureringsplan een definitief standpunt hebben ingenomen. Aangezien ze echter niet tijdig werden aangemeld, leidde de Autoriteit de formele onderzoeksprocedure in en verzocht ze de IJslandse autoriteiten een herstructureringsplan in te dienen. Zoals hierboven is aangegeven, hangt de uiteindelijke verenigbaarheid van deze maatregelen af van het feit of het herstructureringsplan beantwoordt aan de criteria van de toepasselijke richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit voor ondernemingen in moeilijkheden.

3.1.   Rechtsgrondslag voor de beoordeling van de verenigbaarheid: artikel 61, lid 3, van de EER-overeenkomst en de herstructureringsrichtsnoeren van de Autoriteit

| (173) | Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden doorgaans in het kader van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst wordt beoordeeld, kan de Autoriteit staatssteun toelaten in de zin van artikel 61, lid 3, onder b), om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of van een EVA-staat op te heffen”. Zoals paragraaf 8 van de bancaire richtsnoeren (80) bepaalt, herbevestigt de Autoriteit dat, overeenkomstig de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst een restrictieve interpretatie vergt van wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(173)

Hoewel staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden doorgaans in het kader van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst wordt beoordeeld, kan de Autoriteit staatssteun toelaten in de zin van artikel 61, lid 3, onder b), om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat van de EG of van een EVA-staat op te heffen”. Zoals paragraaf 8 van de bancaire richtsnoeren (80) bepaalt, herbevestigt de Autoriteit dat, overeenkomstig de rechtspraak en de beschikkingspraktijk van de Europese Commissie, artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst een restrictieve interpretatie vergt van wat als een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat kan worden beschouwd.

| (174) | Zoals hierboven in detail is beschreven, hebben de IJslandse autoriteiten verklaard dat het financiële systeem van IJsland in oktober 2008 in een systeemcrisis belandde die binnen een tijdspanne van enkele dagen tot de instorting van de grote banken en spaarbanken leidde. Het gecombineerde marktaandeel van de ingestorte financiële instellingen bedroeg in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. De moeilijkheden gingen gepaard met een breuk in het vertrouwen in de nationale munt. De reële economie van IJsland leed zwaar onder de financiële crisis. Hoewel er sinds het begin van de crisis meer dan drie jaar zijn voorbijgegaan, blijft het financiële systeem van IJsland kwetsbaar. Ook al is de situatie sinds 2008 aanzienlijk verbeterd, toch is het duidelijk dat de maatregelen destijds bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen. |
| --- | --- |

(174)

Zoals hierboven in detail is beschreven, hebben de IJslandse autoriteiten verklaard dat het financiële systeem van IJsland in oktober 2008 in een systeemcrisis belandde die binnen een tijdspanne van enkele dagen tot de instorting van de grote banken en spaarbanken leidde. Het gecombineerde marktaandeel van de ingestorte financiële instellingen bedroeg in de meeste segmenten van de IJslandse financiële markt meer dan 90 %. De moeilijkheden gingen gepaard met een breuk in het vertrouwen in de nationale munt. De reële economie van IJsland leed zwaar onder de financiële crisis. Hoewel er sinds het begin van de crisis meer dan drie jaar zijn voorbijgegaan, blijft het financiële systeem van IJsland kwetsbaar. Ook al is de situatie sinds 2008 aanzienlijk verbeterd, toch is het duidelijk dat de maatregelen destijds bedoeld waren om een ernstige verstoring in de IJslandse economie op te heffen.

| (175) | Bijgevolg geldt in dit geval artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

(175)

Bijgevolg geldt in dit geval artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst.

Toepassing van de herstructureringsrichtsnoeren

| (176) | De richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (81) („de herstructureringsrichtsnoeren”) bepalen de staatssteunregels die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren dient de herstructurering van een financiële instelling, wil deze met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst verenigbaar zijn, in het kader van de huidige financiële crisis:






  i) | tot een herstel van de levensvatbaarheid van de bank te leiden; |
| --- | --- | --- |

(176)

De richtsnoeren inzake staatssteun van de Autoriteit betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (81) („de herstructureringsrichtsnoeren”) bepalen de staatssteunregels die van toepassing zijn op de herstructurering van financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsrichtsnoeren dient de herstructurering van een financiële instelling, wil deze met artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst verenigbaar zijn, in het kader van de huidige financiële crisis:

i)

tot een herstel van de levensvatbaarheid van de bank te leiden;

| ii) | een eigen bijdrage van de begunstigde onderneming te omvatten (lastenverdeling); |
| --- | --- |

ii)

een eigen bijdrage van de begunstigde onderneming te omvatten (lastenverdeling);

| iii) | voldoende maatregelen ter beperking van de verstoring van de mededinging te bevatten. |
| --- | --- |

iii)

voldoende maatregelen ter beperking van de verstoring van de mededinging te bevatten.

| (177) | De Autoriteit zal hieronder bijgevolg op basis van het voor Arion Bank ingediende herstructureringsplan beoordelen of aan deze criteria is beantwoord en of de bovengenoemde steunmaatregelen bijgevolg verenigbare herstructureringssteun uitmaken. |
| --- | --- |

(177)

De Autoriteit zal hieronder bijgevolg op basis van het voor Arion Bank ingediende herstructureringsplan beoordelen of aan deze criteria is beantwoord en of de bovengenoemde steunmaatregelen bijgevolg verenigbare herstructureringssteun uitmaken.

3.2.   Herstel van de levensvatbaarheid

| (178) | Het herstel van de langdurige levensvatbaarheid van de begunstigde van herstructureringssteun is het belangrijkste doel van dergelijke steun. De beoordeling of de herstructureringssteun dit zal bereiken, is bijgevolg een belangrijk aspect om de verenigbaarheid ervan te bepalen. |
| --- | --- |

(178)

Het herstel van de langdurige levensvatbaarheid van de begunstigde van herstructureringssteun is het belangrijkste doel van dergelijke steun. De beoordeling of de herstructureringssteun dit zal bereiken, is bijgevolg een belangrijk aspect om de verenigbaarheid ervan te bepalen.

| (179) | Zoals hierboven is aangegeven, is het door de onrust in de IJslandse economie in de nasleep van de herfst van 2008, door de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, door de ontwikkeling van de regelgeving en macro-economische vooruitzichten die, ondanks de recente stabilisatie, enigszins onzeker blijven ten gevolge van met name de aanhoudende economische ellende in de eurozone, een grote uitdaging om een bank rendabel te laten werken en de levensvatbaarheid ervan te verzekeren. De Autoriteit benadrukt meteen dat deze beschouwing in de onderstaande beoordeling in aanmerking moet worden genomen. |
| --- | --- |

(179)

Zoals hierboven is aangegeven, is het door de onrust in de IJslandse economie in de nasleep van de herfst van 2008, door de aanwezigheid van buitengewone maatregelen zoals de kapitaalcontroles, door de ontwikkeling van de regelgeving en macro-economische vooruitzichten die, ondanks de recente stabilisatie, enigszins onzeker blijven ten gevolge van met name de aanhoudende economische ellende in de eurozone, een grote uitdaging om een bank rendabel te laten werken en de levensvatbaarheid ervan te verzekeren. De Autoriteit benadrukt meteen dat deze beschouwing in de onderstaande beoordeling in aanmerking moet worden genomen.

| (180) | Afdeling 2 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat de EER-staat een uitvoerig en gedetailleerd herstructureringsplan moet verstrekken dat alle informatie over het bedrijfsmodel bevat en dat de langdurige levensvatbaarheid van de bank herstelt. Paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren vereist dat het herstructureringsplan de oorzaken voor de moeilijkheden van de bank en de eigen zwaktes van de bank vermeldt en toelicht hoe de voorgestelde herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank verhelpen. |
| --- | --- |

(180)

Afdeling 2 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat de EER-staat een uitvoerig en gedetailleerd herstructureringsplan moet verstrekken dat alle informatie over het bedrijfsmodel bevat en dat de langdurige levensvatbaarheid van de bank herstelt. Paragraaf 10 van de herstructureringsrichtsnoeren vereist dat het herstructureringsplan de oorzaken voor de moeilijkheden van de bank en de eigen zwaktes van de bank vermeldt en toelicht hoe de voorgestelde herstructureringsmaatregelen de onderliggende problemen van de bank verhelpen.

| (181) | Zoals hierboven is beschreven zijn de oorzaken voor de moeilijkheden van Arion Bank zowel in het herstructureringsplan als in het SIC-rapport uiteengezet en hebben ze te maken met de omstandigheden rond de oprichting van de bank en de problemen van haar voorganger. Enkele van de belangrijkste oorzaken die in het SIC-rapport ten aanzien van de voorganger van Arion Bank werden aangehaald, zijn de buitensporige en onhoudbare uitbreiding, de betrokkenheid van de bankeigenaren, de concentratie van het risico, een zwak eigen vermogen en de omvang van de banken in verhouding tot de IJslandse economie. Kaupthing Bank werd gekenmerkt door grote eenmalige blootstellingen en nam een enorm risico op zich door aan de bankeigenaren krediet te verlenen. De bank was ook grotendeels afhankelijk van kortlopende wholesale financiering. |
| --- | --- |

(181)

Zoals hierboven is beschreven zijn de oorzaken voor de moeilijkheden van Arion Bank zowel in het herstructureringsplan als in het SIC-rapport uiteengezet en hebben ze te maken met de omstandigheden rond de oprichting van de bank en de problemen van haar voorganger. Enkele van de belangrijkste oorzaken die in het SIC-rapport ten aanzien van de voorganger van Arion Bank werden aangehaald, zijn de buitensporige en onhoudbare uitbreiding, de betrokkenheid van de bankeigenaren, de concentratie van het risico, een zwak eigen vermogen en de omvang van de banken in verhouding tot de IJslandse economie. Kaupthing Bank werd gekenmerkt door grote eenmalige blootstellingen en nam een enorm risico op zich door aan de bankeigenaren krediet te verlenen. De bank was ook grotendeels afhankelijk van kortlopende wholesale financiering.

Toezicht- en regelgevingsmaatregelen in verband met levensvatbaarheid

| (182) | Hoewel het herstructureringsplan voor Arion Bank veel van de bovengenoemde zwaktes van de bank aanpakt, is de Autoriteit van mening dat het faillissement van Kaupthing en de instorting van de IJslandse financiële sector ook werden veroorzaakt door een aantal voor IJsland specifieke factoren die verband houden met de kleine omvang van het land en de tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht die door de speciale onderzoekscommissie zijn aangehaald. Bijgevolg hangt de langdurige levensvatbaarheid van Arion Bank, net als die van elke andere IJslandse bank, niet uitsluitend af van de op bankniveau genomen maatregelen, maar ook van het feit of die tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht zullen zijn verholpen. |
| --- | --- |

(182)

Hoewel het herstructureringsplan voor Arion Bank veel van de bovengenoemde zwaktes van de bank aanpakt, is de Autoriteit van mening dat het faillissement van Kaupthing en de instorting van de IJslandse financiële sector ook werden veroorzaakt door een aantal voor IJsland specifieke factoren die verband houden met de kleine omvang van het land en de tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht die door de speciale onderzoekscommissie zijn aangehaald. Bijgevolg hangt de langdurige levensvatbaarheid van Arion Bank, net als die van elke andere IJslandse bank, niet uitsluitend af van de op bankniveau genomen maatregelen, maar ook van het feit of die tekortkomingen op het vlak van regelgeving en toezicht zullen zijn verholpen.

| (183) | In dit opzicht vindt de Autoriteit het een positief element dat de IJslandse autoriteiten wijzigingen in het toezicht- en regelgevingskader hebben aangebracht (zie bijlage). |
| --- | --- |

(183)

In dit opzicht vindt de Autoriteit het een positief element dat de IJslandse autoriteiten wijzigingen in het toezicht- en regelgevingskader hebben aangebracht (zie bijlage).

| (184) | Ten eerste zijn de bevoegdheden van de FME uitgebreid, onder meer met nieuwe verantwoordelijkheden ten aanzien van grote eenmalige blootstellingen en de daarmee verbonden risico's. Op die manier wordt volgens de Autoriteit een van de factoren aangepakt die tot de financiële instorting hebben geleid. |
| --- | --- |

(184)

Ten eerste zijn de bevoegdheden van de FME uitgebreid, onder meer met nieuwe verantwoordelijkheden ten aanzien van grote eenmalige blootstellingen en de daarmee verbonden risico's. Op die manier wordt volgens de Autoriteit een van de factoren aangepakt die tot de financiële instorting hebben geleid.

| (185) | Ten tweede zijn de tijdelijk hoge eisen inzake de kapitaalratio en een aantal bepalingen inzake zekerheidstelling, in het bijzonder het verbod op kredietverlening met eigen aandelen als onderpand, erop gericht te voorkomen dat IJslandse banken opnieuw een zwakke kapitaalpositie opbouwen. De Autoriteit meent dat deze maatregelen zullen bijdragen tot de veerkracht van de IJslandse banken. |
| --- | --- |

(185)

Ten tweede zijn de tijdelijk hoge eisen inzake de kapitaalratio en een aantal bepalingen inzake zekerheidstelling, in het bijzonder het verbod op kredietverlening met eigen aandelen als onderpand, erop gericht te voorkomen dat IJslandse banken opnieuw een zwakke kapitaalpositie opbouwen. De Autoriteit meent dat deze maatregelen zullen bijdragen tot de veerkracht van de IJslandse banken.

| (186) | Ten derde is een aantal maatregelen ingevoerd met betrekking tot de bekwaamheid en bezoldiging van directeurs en bestuurders. Bovendien is de kredietverlening aan verbonden partijen (zoals eigenaren) aan striktere regels onderworpen en kan de FME een bank voortaan verbieden om bepaalde activiteiten uit te oefenen indien hij daartoe reden ziet. Daarnaast zijn de externe en interne boekhoudregels aangepast; zo is de duur dat een externe boekhouder voor eenzelfde bank kan werken ingekort. De Autoriteit vindt het positief dat deze maatregelen erop gericht zijn een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen wat eigenaren en leidinggevenden van de bank betreft, en dat de maatregelen ook de externe risicomonitoring uitbreiden. Hierdoor wordt de bedreiging van de levensvatbaarheid van de banken verminderd. |
| --- | --- |

(186)

Ten derde is een aantal maatregelen ingevoerd met betrekking tot de bekwaamheid en bezoldiging van directeurs en bestuurders. Bovendien is de kredietverlening aan verbonden partijen (zoals eigenaren) aan striktere regels onderworpen en kan de FME een bank voortaan verbieden om bepaalde activiteiten uit te oefenen indien hij daartoe reden ziet. Daarnaast zijn de externe en interne boekhoudregels aangepast; zo is de duur dat een externe boekhouder voor eenzelfde bank kan werken ingekort. De Autoriteit vindt het positief dat deze maatregelen erop gericht zijn een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen wat eigenaren en leidinggevenden van de bank betreft, en dat de maatregelen ook de externe risicomonitoring uitbreiden. Hierdoor wordt de bedreiging van de levensvatbaarheid van de banken verminderd.

| (187) | Ten vierde heeft volgens de IJslandse autoriteiten het op grote schaal in ontvangst nemen van deposito's door de IJslandse commerciële banken vóór de crisis, wat hun ondergang minstens lijkt te hebben versneld, er ook toe bijgedragen dat de FME, zoals eerder aangehaald, voortaan de mogelijkheid heeft om de activiteiten van een bank te beperken. Nog volgens de Autoriteit lijken de nieuwe regels inzake liquiditeit en valuta-evenwicht (82) de mogelijkheid van de banken om onevenredig grote volumes aan vreemde valuta's aan te trekken enigszins te beperken, omdat de activiteiten van de banken hierdoor nog kwetsbaarder en gevoeliger voor risico's op het vlak van valutatransacties en liquiditeit zouden worden. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten deze tekortkoming in de regelgeving hebben aangepakt. |
| --- | --- |

(187)

Ten vierde heeft volgens de IJslandse autoriteiten het op grote schaal in ontvangst nemen van deposito's door de IJslandse commerciële banken vóór de crisis, wat hun ondergang minstens lijkt te hebben versneld, er ook toe bijgedragen dat de FME, zoals eerder aangehaald, voortaan de mogelijkheid heeft om de activiteiten van een bank te beperken. Nog volgens de Autoriteit lijken de nieuwe regels inzake liquiditeit en valuta-evenwicht (82) de mogelijkheid van de banken om onevenredig grote volumes aan vreemde valuta's aan te trekken enigszins te beperken, omdat de activiteiten van de banken hierdoor nog kwetsbaarder en gevoeliger voor risico's op het vlak van valutatransacties en liquiditeit zouden worden. De Autoriteit is verheugd dat de IJslandse autoriteiten deze tekortkoming in de regelgeving hebben aangepakt.

Herstructureringsplan van Arion Bank

| (188) | Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op bankniveau is Arion Bank in wezen teruggekeerd naar een traditioneler bankmodel dat zich vooral op relatiebankieren voor de IJslandse markt richt. De bank zal voornamelijk door deposito's van klanten en eigen middelen worden gefinancierd; geleidelijk aan zal er ook worden geleend, vooral in de vorm van gedekte obligaties. |
| --- | --- |

(188)

Voor het herstructureringsplan en de maatregelen op bankniveau is Arion Bank in wezen teruggekeerd naar een traditioneler bankmodel dat zich vooral op relatiebankieren voor de IJslandse markt richt. De bank zal voornamelijk door deposito's van klanten en eigen middelen worden gefinancierd; geleidelijk aan zal er ook worden geleend, vooral in de vorm van gedekte obligaties.

| (189) | Zoals hierboven is aangehaald, heeft Arion Bank sinds haar oprichting een beduidend lagere schuldhefboom dan Kaupthing en aangezien de meeste wholesaleschulden tot de boedel van Kaupthing zijn blijven behoren, zal de bank volgens het herstructureringsplan slechts in beperkte mate een beroep moeten doen op herfinanciering op internationale markten voor ongedekte schulden. Om diezelfde reden was de schuldhefboom in de balans al in oktober 2008 afgebouwd. Desondanks is de Autoriteit het met de beoordeling van Arion Bank en de IJslandse autoriteiten eens dat de verschillende maatregelen in het herstructureringsplan om de activiteiten van de bank terug te schroeven tot een nieuwe economische werkelijkheid en om de risicoblootstelling te beperken noodzakelijk blijven. De tekortkomingen die door deze maatregelen worden aangepakt (zoals concentratie van grote en verbonden blootstellingen, ernstige onevenwichtigheden tussen valuta's enz.), zijn grotendeels van de oude bank geërfd. Voor de toekomstige levensvatbaarheid van Arion Bank is het van het grootste belang dat deze tekortkomingen op gepaste wijze in het herstructureringsplan worden aangepakt. |
| --- | --- |

(189)

Zoals hierboven is aangehaald, heeft Arion Bank sinds haar oprichting een beduidend lagere schuldhefboom dan Kaupthing en aangezien de meeste wholesaleschulden tot de boedel van Kaupthing zijn blijven behoren, zal de bank volgens het herstructureringsplan slechts in beperkte mate een beroep moeten doen op herfinanciering op internationale markten voor ongedekte schulden. Om diezelfde reden was de schuldhefboom in de balans al in oktober 2008 afgebouwd. Desondanks is de Autoriteit het met de beoordeling van Arion Bank en de IJslandse autoriteiten eens dat de verschillende maatregelen in het herstructureringsplan om de activiteiten van de bank terug te schroeven tot een nieuwe economische werkelijkheid en om de risicoblootstelling te beperken noodzakelijk blijven. De tekortkomingen die door deze maatregelen worden aangepakt (zoals concentratie van grote en verbonden blootstellingen, ernstige onevenwichtigheden tussen valuta's enz.), zijn grotendeels van de oude bank geërfd. Voor de toekomstige levensvatbaarheid van Arion Bank is het van het grootste belang dat deze tekortkomingen op gepaste wijze in het herstructureringsplan worden aangepakt.

| (190) | Een van de belangrijkste redenen voor de ondergang van Kaupthing was dat de bank zich voor herfinanciering op wholesalemarkten verliet. De financiering van Arion Bank is tot dusver grotendeels op deposito's en eigen middelen gebaseerd. Het herstructureringsplan voorziet echter in een lichte achteruitgang van het belang van deposito's van 68 % tot 61 % van de totale passiva, uitgaande van onder meer de analyse van de depositobasis door de bank. Arion Bank wil dit compenseren door op de binnenlandse markt gedekte obligaties uit te geven. Er wordt op gewezen dat Arion Bank een vergunning heeft om gedekte obligaties uit te geven en intussen al een programma van gedekte obligaties ten belope van 1 miljard EUR heeft voltooid. In februari 2012 voltooide Arion Bank een eerste uitgifte van gedekte obligaties ter waarde van 2,5 miljard ISK en in mei 2012 voltooide de bank een eerste uitgifte van niet-geïndexeerde, vastrentende gedekte obligaties ter waarde van 1,2 miljard ISK (83). In de resterende herstructureringsperiode is de bank van plan obligaties in verschillende vormen uit te geven, waaronder gedekte obligaties en ongedekte obligaties van een hogere rangorde. |
| --- | --- |

(190)

Een van de belangrijkste redenen voor de ondergang van Kaupthing was dat de bank zich voor herfinanciering op wholesalemarkten verliet. De financiering van Arion Bank is tot dusver grotendeels op deposito's en eigen middelen gebaseerd. Het herstructureringsplan voorziet echter in een lichte achteruitgang van het belang van deposito's van 68 % tot 61 % van de totale passiva, uitgaande van onder meer de analyse van de depositobasis door de bank. Arion Bank wil dit compenseren door op de binnenlandse markt gedekte obligaties uit te geven. Er wordt op gewezen dat Arion Bank een vergunning heeft om gedekte obligaties uit te geven en intussen al een programma van gedekte obligaties ten belope van 1 miljard EUR heeft voltooid. In februari 2012 voltooide Arion Bank een eerste uitgifte van gedekte obligaties ter waarde van 2,5 miljard ISK en in mei 2012 voltooide de bank een eerste uitgifte van niet-geïndexeerde, vastrentende gedekte obligaties ter waarde van 1,2 miljard ISK (83). In de resterende herstructureringsperiode is de bank van plan obligaties in verschillende vormen uit te geven, waaronder gedekte obligaties en ongedekte obligaties van een hogere rangorde.

| (191) | Op basis van de door de IJslandse autoriteiten gepresenteerde feiten oordeelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank tot het einde van de herstructureringsperiode gezond lijkt. Gezien de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en gezien de ambigue toekomstige ontwikkeling van de markten voor (overheids)obligaties kan de Autoriteit echter niet besluiten dat de financieringsstrategie van Arion Bank op lange termijn de verwachte resultaten zal opleveren. Gezien de grote afhankelijkheid van deposito's en gedekte obligaties tijdens de herstructureringsperiode en gezien het grote aandeel van dit soort schuld op de balans geeft de Autoriteit wel toe dat lichte wijzigingen in de financieringsstrategie die in de toekomst nodig kunnen blijken de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen. |
| --- | --- |

(191)

Op basis van de door de IJslandse autoriteiten gepresenteerde feiten oordeelt de Autoriteit dat de financieringssituatie van de bank tot het einde van de herstructureringsperiode gezond lijkt. Gezien de onzekerheid rond de depositogarantie en de kapitaalcontroles, en gezien de ambigue toekomstige ontwikkeling van de markten voor (overheids)obligaties kan de Autoriteit echter niet besluiten dat de financieringsstrategie van Arion Bank op lange termijn de verwachte resultaten zal opleveren. Gezien de grote afhankelijkheid van deposito's en gedekte obligaties tijdens de herstructureringsperiode en gezien het grote aandeel van dit soort schuld op de balans geeft de Autoriteit wel toe dat lichte wijzigingen in de financieringsstrategie die in de toekomst nodig kunnen blijken de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.

| (192) | Wat de activazijde van de balans betreft, blijven de internationale activa eigendom van Kaupthing. Bijgevolg is de balans met 88 % geslonken. Een belangrijk zwak punt van het bedrijfsmodel van Kaupthing, namelijk de afhankelijkheid van riskante internationale activa zonder gepaste risicobeoordeling, is op die manier weggewerkt. De Autoriteit stelt het op prijs dat de bank zich overeenkomstig het herstructureringsplan in de toekomst niet meer met soortgelijke activiteiten zal inlaten, maar zich eerder op de traditionele kernactiviteiten zal richten. |
| --- | --- |

(192)

Wat de activazijde van de balans betreft, blijven de internationale activa eigendom van Kaupthing. Bijgevolg is de balans met 88 % geslonken. Een belangrijk zwak punt van het bedrijfsmodel van Kaupthing, namelijk de afhankelijkheid van riskante internationale activa zonder gepaste risicobeoordeling, is op die manier weggewerkt. De Autoriteit stelt het op prijs dat de bank zich overeenkomstig het herstructureringsplan in de toekomst niet meer met soortgelijke activiteiten zal inlaten, maar zich eerder op de traditionele kernactiviteiten zal richten.

| (193) | Een belangrijke uitdaging voor de bank in verband met de activaportefeuille blijft de herstructurering van de leningen die van Kaupthing werden overgedragen. In dit opzicht vindt de Autoriteit het positief dat dit herstructureringsproces voor de bank een hoofdprioriteit was en nog steeds is, wat blijkt uit de vele algemene en klantspecifieke voorstellen die de bank intussen aan klanten met te hoge schulden heeft gedaan. Hoewel er nog veel werk is om het herstructureringsproces te voltooien, blijkt informatie van de bank te bevestigen dat er, met name vanaf 2011, goede vooruitgang is geboekt; immers, voor 871 van de 986 bedrijven die aan een van de herstelprogramma's van de bank deelnamen, werd eind 2011 een regeling getroffen, terwijl dat aan het einde van het eerste kwartaal van 2011 nog maar voor 416 bedrijven het geval was. Recent zijn er ook goede vorderingen gemaakt bij de herstructurering van de schulden van huishoudens en de bank wil alle op bedrijven en particulieren betrekking hebbende projecten tot inning van de schulden tegen eind 2012 voltooien. |
| --- | --- |

(193)

Een belangrijke uitdaging voor de bank in verband met de activaportefeuille blijft de herstructurering van de leningen die van Kaupthing werden overgedragen. In dit opzicht vindt de Autoriteit het positief dat dit herstructureringsproces voor de bank een hoofdprioriteit was en nog steeds is, wat blijkt uit de vele algemene en klantspecifieke voorstellen die de bank intussen aan klanten met te hoge schulden heeft gedaan. Hoewel er nog veel werk is om het herstructureringsproces te voltooien, blijkt informatie van de bank te bevestigen dat er, met name vanaf 2011, goede vooruitgang is geboekt; immers, voor 871 van de 986 bedrijven die aan een van de herstelprogramma's van de bank deelnamen, werd eind 2011 een regeling getroffen, terwijl dat aan het einde van het eerste kwartaal van 2011 nog maar voor 416 bedrijven het geval was. Recent zijn er ook goede vorderingen gemaakt bij de herstructurering van de schulden van huishoudens en de bank wil alle op bedrijven en particulieren betrekking hebbende projecten tot inning van de schulden tegen eind 2012 voltooien.

| (194) | De Autoriteit beschouwt het voorgaande als een indicatie van de financiële gezondheid van de herstructureringsmethoden van Arion Bank. Op basis van de door Arion Bank gepresenteerde gegevens lijkt het bovendien realistisch dat de bank tegen eind 2012 de herstructurering van de kredietportefeuilles van ondernemingen en huishoudens zoals vooropgesteld zal voltooien. Tenzij er zich in de macro-economische omgeving in IJsland of elders onverwachte ontwikkelingen zouden voordoen, betekent dit volgens de Autoriteit dat Arion Bank uiterlijk aan het einde van de herstructureringsperiode over een relatief gezonde balans en goed presterende kredietportefeuilles zal beschikken. |
| --- | --- |

(194)

De Autoriteit beschouwt het voorgaande als een indicatie van de financiële gezondheid van de herstructureringsmethoden van Arion Bank. Op basis van de door Arion Bank gepresenteerde gegevens lijkt het bovendien realistisch dat de bank tegen eind 2012 de herstructurering van de kredietportefeuilles van ondernemingen en huishoudens zoals vooropgesteld zal voltooien. Tenzij er zich in de macro-economische omgeving in IJsland of elders onverwachte ontwikkelingen zouden voordoen, betekent dit volgens de Autoriteit dat Arion Bank uiterlijk aan het einde van de herstructureringsperiode over een relatief gezonde balans en goed presterende kredietportefeuilles zal beschikken.

| (195) | Zoals hierboven is aangehaald, was de zwakke kapitalisatie van Kaupthing een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Het herstructureringsplan van Arion Bank voorspelt dat de bank tijdens de herstructureringsperiode ver boven de door de FME vereiste minimale kapitaalratio van 16 % zal blijven. Deze ratio ligt ver boven het toekomstige Basel III-minimum van 10,5 %. Zelfs in het geval van de stresssituatie die Arion Bank presenteerde, zal de kapitaalratio aanzienlijk boven deze hoge referentiewaarde blijven, op [> 20] %. Inzake de beoordeling van de kapitaaltoereikendheid uit het ICAAP-rapport van dit jaar, dat Arion Bank samen met het herstructureringsplan heeft ingediend, vindt de Autoriteit het verstandig en geruststellend dat de bank, uitgaande van de verschillende risicofactoren, een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK aanhoudt, waardoor Arion Bank in een bedrijfsomgeving zoals hierboven is beschreven voldoende middelen heeft om onverwachte tegenslagen te verwerken. |
| --- | --- |

(195)

Zoals hierboven is aangehaald, was de zwakke kapitalisatie van Kaupthing een van de factoren die tot haar ondergang hebben geleid. Het herstructureringsplan van Arion Bank voorspelt dat de bank tijdens de herstructureringsperiode ver boven de door de FME vereiste minimale kapitaalratio van 16 % zal blijven. Deze ratio ligt ver boven het toekomstige Basel III-minimum van 10,5 %. Zelfs in het geval van de stresssituatie die Arion Bank presenteerde, zal de kapitaalratio aanzienlijk boven deze hoge referentiewaarde blijven, op [> 20] %. Inzake de beoordeling van de kapitaaltoereikendheid uit het ICAAP-rapport van dit jaar, dat Arion Bank samen met het herstructureringsplan heeft ingediend, vindt de Autoriteit het verstandig en geruststellend dat de bank, uitgaande van de verschillende risicofactoren, een kapitaalbuffer van [...] miljard ISK aanhoudt, waardoor Arion Bank in een bedrijfsomgeving zoals hierboven is beschreven voldoende middelen heeft om onverwachte tegenslagen te verwerken.

| (196) | Over de liquiditeitspositie van de bank merkt de Autoriteit op dat de huidige situatie, ingevolge het herstructureringsplan, voldoende gezond lijkt en dat er geen aanwijzingen zijn dat de situatie tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zal verergeren. Bovendien meent de Autoriteit uit de stresstest van de liquiditeitsratio van de bank in het ICAAP-rapport te kunnen opmaken dat, hoewel de bank bij een plotse opheffing van de kapitaalcontroles aan liquiditeitsrisico's zou blootstaan, de liquiditeitssituatie van de bank nauwlettend wordt gevolgd, er maatregelen op komst zijn om het risico te beperken en dat er noodplannen zijn opgesteld om de bank op onverwachte en ongunstige gebeurtenissen voor te bereiden. Dit is tevens erg belangrijk aangezien er eind 2014 een einde komt aan de speciale liquiditeitsfaciliteit die de staat in 2010 aan de bank moest verstrekken opdat deze aan de liquiditeitsvereisten van de FME zou voldoen. |
| --- | --- |

(196)

Over de liquiditeitspositie van de bank merkt de Autoriteit op dat de huidige situatie, ingevolge het herstructureringsplan, voldoende gezond lijkt en dat er geen aanwijzingen zijn dat de situatie tijdens de herstructureringsperiode aanzienlijk zal verergeren. Bovendien meent de Autoriteit uit de stresstest van de liquiditeitsratio van de bank in het ICAAP-rapport te kunnen opmaken dat, hoewel de bank bij een plotse opheffing van de kapitaalcontroles aan liquiditeitsrisico's zou blootstaan, de liquiditeitssituatie van de bank nauwlettend wordt gevolgd, er maatregelen op komst zijn om het risico te beperken en dat er noodplannen zijn opgesteld om de bank op onverwachte en ongunstige gebeurtenissen voor te bereiden. Dit is tevens erg belangrijk aangezien er eind 2014 een einde komt aan de speciale liquiditeitsfaciliteit die de staat in 2010 aan de bank moest verstrekken opdat deze aan de liquiditeitsvereisten van de FME zou voldoen.

| (197) | De Autoriteit is ook verheugd over de hierboven beschreven veranderingen in de organisatiestructuur en het risicobeheer van Arion Bank, die een zwakte in de werking van Kaupthing wegwerken en zullen bijdragen tot een meer objectieve en professionelere risicobeoordeling in de werking van de bank. |
| --- | --- |

(197)

De Autoriteit is ook verheugd over de hierboven beschreven veranderingen in de organisatiestructuur en het risicobeheer van Arion Bank, die een zwakte in de werking van Kaupthing wegwerken en zullen bijdragen tot een meer objectieve en professionelere risicobeoordeling in de werking van de bank.

| (198) | Inzake rentabiliteit bepalen de herstructureringsrichtsnoeren bovendien dat het herstructureringsplan moet aantonen hoe de bank haar langdurige levensvatbaarheid zo snel mogelijk zonder staatssteun zal herstellen. Zo moet de bank in het bijzonder een geschikt rendement op eigen vermogen kunnen genereren, terwijl zij tegelijkertijd alle normale bedrijfskosten dekt en aan de relevante regelgevingsvereisten voldoet. In het bijzonder wijst punt 13 van de herstructureringsrichtsnoeren erop dat langdurige levensvatbaarheid wordt bereikt wanneer een bank, rekening houdend met haar risicoprofiel, in staat is alle kosten met inbegrip van afschrijvingen en financiële lasten zelf te dekken en een passend rendement op eigen vermogen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(198)

Inzake rentabiliteit bepalen de herstructureringsrichtsnoeren bovendien dat het herstructureringsplan moet aantonen hoe de bank haar langdurige levensvatbaarheid zo snel mogelijk zonder staatssteun zal herstellen. Zo moet de bank in het bijzonder een geschikt rendement op eigen vermogen kunnen genereren, terwijl zij tegelijkertijd alle normale bedrijfskosten dekt en aan de relevante regelgevingsvereisten voldoet. In het bijzonder wijst punt 13 van de herstructureringsrichtsnoeren erop dat langdurige levensvatbaarheid wordt bereikt wanneer een bank, rekening houdend met haar risicoprofiel, in staat is alle kosten met inbegrip van afschrijvingen en financiële lasten zelf te dekken en een passend rendement op eigen vermogen te verwezenlijken.

| (199) | Op dit punt herinnert de Autoriteit er nogmaals aan dat het economische klimaat waarin Arion Bank actief is elke bank voor uitdagingen zou stellen. In dit licht is de Autoriteit tevreden met de in het herstructureringsplan verwachte rentabiliteit die, ondanks de hoge kapitaalratio, gedurende bijna de hele herstructureringsperiode en nadien zal volstaan. Het rendement op eigen vermogen, dat in 2009-2010 bijzonder hoog was, zal tussen [> 10] % en [< 15] % schommelen. Ongewone posten in de winst-en-verliesrekening, zoals met name forse waarderingswinsten uit de van Kaupthing overgedragen kredietportefeuilles en de waardeverminderingen ten gevolge van de recente uitspraak van het hooggerechtshof inzake FX-kredieten, die de voorbije drie jaar een grote impact op de financiële resultaten van de bank hebben gehad, zullen naar verwachting langzaam verdwijnen. Volgens het herstructureringsplan zouden dergelijke onregelmatigheden in 2012-2013 slechts een kleine impact hebben en zouden ze na 2013 zelfs helemaal verdwijnen. |
| --- | --- |

(199)

Op dit punt herinnert de Autoriteit er nogmaals aan dat het economische klimaat waarin Arion Bank actief is elke bank voor uitdagingen zou stellen. In dit licht is de Autoriteit tevreden met de in het herstructureringsplan verwachte rentabiliteit die, ondanks de hoge kapitaalratio, gedurende bijna de hele herstructureringsperiode en nadien zal volstaan. Het rendement op eigen vermogen, dat in 2009-2010 bijzonder hoog was, zal tussen [> 10] % en [< 15] % schommelen. Ongewone posten in de winst-en-verliesrekening, zoals met name forse waarderingswinsten uit de van Kaupthing overgedragen kredietportefeuilles en de waardeverminderingen ten gevolge van de recente uitspraak van het hooggerechtshof inzake FX-kredieten, die de voorbije drie jaar een grote impact op de financiële resultaten van de bank hebben gehad, zullen naar verwachting langzaam verdwijnen. Volgens het herstructureringsplan zouden dergelijke onregelmatigheden in 2012-2013 slechts een kleine impact hebben en zouden ze na 2013 zelfs helemaal verdwijnen.

| (200) | Een belangrijke stuwende kracht voor de toekomstige rentabiliteit zijn volgens het herstructureringsplan hogere baten uit honoraria en provisies die in de geplande periode naar schatting [...] zullen bedragen. Activiteiten die provisies genereren, zoals transacties op de effectenbeurs en de handel in vreemde valuta, kwamen na de instorting van de banksector en ten gevolge van de kapitaalcontroles nagenoeg tot stilstand. Het lijkt echter realistisch om een forse toename van activiteiten op de effectenbeurs en van de handel in vreemde valuta te verwachten zodra de herstructurering van de bedrijvensector haar voltooiing nadert en de kapitaalcontroles zullen zijn opgeheven. Bijgevolg stelt de Autoriteit de aannemelijkheid van deze cijfers niet in vraag. |
| --- | --- |

(200)

Een belangrijke stuwende kracht voor de toekomstige rentabiliteit zijn volgens het herstructureringsplan hogere baten uit honoraria en provisies die in de geplande periode naar schatting [...] zullen bedragen. Activiteiten die provisies genereren, zoals transacties op de effectenbeurs en de handel in vreemde valuta, kwamen na de instorting van de banksector en ten gevolge van de kapitaalcontroles nagenoeg tot stilstand. Het lijkt echter realistisch om een forse toename van activiteiten op de effectenbeurs en van de handel in vreemde valuta te verwachten zodra de herstructurering van de bedrijvensector haar voltooiing nadert en de kapitaalcontroles zullen zijn opgeheven. Bijgevolg stelt de Autoriteit de aannemelijkheid van deze cijfers niet in vraag.

| (201) | Zoals hierboven al is beschreven, heeft de bank een aantal initiatieven genomen om kosteneffectiviteit te bereiken door onder andere het kantorennetwerk te rationaliseren en hierbij in totaal 15 kantoren te sluiten. Overeenkomstig de verbintenissen van de bank [...]. In 2011 slonk het personeelsbestand met ongeveer 10 %. De Autoriteit is verheugd met deze inspanningen omdat ze erop wijzen dat de bank er al in geslaagd is de kosten te drukken en de exploitatiecoëfficiënt in 2011 op 45 % te houden. Volgens het herstructureringsplan is de bank van plan om deze coëfficiënt tijdens de rest van de herstructureringsperiode enigszins verder te laten zakken tot [...] %. |
| --- | --- |

(201)

Zoals hierboven al is beschreven, heeft de bank een aantal initiatieven genomen om kosteneffectiviteit te bereiken door onder andere het kantorennetwerk te rationaliseren en hierbij in totaal 15 kantoren te sluiten. Overeenkomstig de verbintenissen van de bank [...]. In 2011 slonk het personeelsbestand met ongeveer 10 %. De Autoriteit is verheugd met deze inspanningen omdat ze erop wijzen dat de bank er al in geslaagd is de kosten te drukken en de exploitatiecoëfficiënt in 2011 op 45 % te houden. Volgens het herstructureringsplan is de bank van plan om deze coëfficiënt tijdens de rest van de herstructureringsperiode enigszins verder te laten zakken tot [...] %.

| (202) | Daarnaast is het duidelijk dat het herstructureringsplan op een groot aantal andere veronderstellingen is gebaseerd. De Autoriteit heeft getracht de veronderstellingen onder de loep te nemen die het meest relevant lijken te zijn voor en de grootste invloed lijken te hebben op de toekomstige levensvatbaarheid van Arion Bank. De macro-economische veronderstellingen lijken grotendeels in de lijn te liggen van de voorspellingen van het IJslandse bureau voor de statistiek en de CBI, hoewel de bank een enigszins sterkere groei en hogere inflatie voorspelt. Over het algemeen lijken de veronderstellingen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd voldoende omzichtig gekozen om, in combinatie met de bovenstaande overwegingen van de Autoriteit, tot de conclusie te komen dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan om de levensvatbaarheid op lange termijn te verzekeren, tenzij er zich onverwachte ongunstige gebeurtenissen van onvoorziene omvang en met onvoorziene gevolgen voordoen. |
| --- | --- |

(202)

Daarnaast is het duidelijk dat het herstructureringsplan op een groot aantal andere veronderstellingen is gebaseerd. De Autoriteit heeft getracht de veronderstellingen onder de loep te nemen die het meest relevant lijken te zijn voor en de grootste invloed lijken te hebben op de toekomstige levensvatbaarheid van Arion Bank. De macro-economische veronderstellingen lijken grotendeels in de lijn te liggen van de voorspellingen van het IJslandse bureau voor de statistiek en de CBI, hoewel de bank een enigszins sterkere groei en hogere inflatie voorspelt. Over het algemeen lijken de veronderstellingen waarop het herstructureringsplan is gebaseerd voldoende omzichtig gekozen om, in combinatie met de bovenstaande overwegingen van de Autoriteit, tot de conclusie te komen dat de herstructureringsmaatregelen van de bank volstaan om de levensvatbaarheid op lange termijn te verzekeren, tenzij er zich onverwachte ongunstige gebeurtenissen van onvoorziene omvang en met onvoorziene gevolgen voordoen.

| (203) | Rekening houdend met bovengenoemde elementen is de Autoriteit van mening dat het herstructureringsplan voldoende elementen bevat die tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn bijdragen en kan ze bijgevolg concluderen dat de bepalingen in afdeling 2 van de herstructureringsrichtsnoeren worden nageleefd. |
| --- | --- |

(203)

Rekening houdend met bovengenoemde elementen is de Autoriteit van mening dat het herstructureringsplan voldoende elementen bevat die tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn bijdragen en kan ze bijgevolg concluderen dat de bepalingen in afdeling 2 van de herstructureringsrichtsnoeren worden nageleefd.

3.3.   Eigen bijdrage/lastenverdeling

| (204) | Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst.”. |
| --- | --- |

(204)

Paragraaf 22 van de herstructureringsrichtsnoeren luidt als volgt: „Om de mededingingsvervalsing te beperken en moreel risico te vermijden, dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en dient de begunstigde van de steun een passende eigen bijdrage te leveren aan de kosten van de herstructurering. De onderneming en haar aandeelhouders dienen zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de geredde banken voldoende verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van hun optreden in het verleden, en om passende prikkels te creëren voor hun optreden in de toekomst.”.

| (205) | De Autoriteit wijst in dit opzicht nogmaals op een beslissend aspect van onderhavige zaak. Toen Arion Bank op basis van de binnenlandse activiteiten van Kaupthing werd opgericht, werden de investeringen van aandeelhouders in Kaupthing Bank volledig weggevaagd waardoor ze bijgevolg maximaal aan de herstructurering van Arion Bank hebben bijgedragen. Bovendien leden de schuldeisers van Kaupthing grote verliezen (84) of moesten ze ten minste het risico nemen dat hun investering afhing van de rentabiliteit van Arion Bank. Wat de eigenaren en schuldeisers van Kaupthing betreft, is volledig aan het criterium van lastenverdeling voldaan en is de kwestie van het morele risico naar behoren aangepakt. |
| --- | --- |

(205)

De Autoriteit wijst in dit opzicht nogmaals op een beslissend aspect van onderhavige zaak. Toen Arion Bank op basis van de binnenlandse activiteiten van Kaupthing werd opgericht, werden de investeringen van aandeelhouders in Kaupthing Bank volledig weggevaagd waardoor ze bijgevolg maximaal aan de herstructurering van Arion Bank hebben bijgedragen. Bovendien leden de schuldeisers van Kaupthing grote verliezen (84) of moesten ze ten minste het risico nemen dat hun investering afhing van de rentabiliteit van Arion Bank. Wat de eigenaren en schuldeisers van Kaupthing betreft, is volledig aan het criterium van lastenverdeling voldaan en is de kwestie van het morele risico naar behoren aangepakt.

| (206) | Daarnaast moet de Autoriteit nagaan of de staatssteun die Arion Bank ontving tot het noodzakelijke minimum was beperkt. |
| --- | --- |

(206)

Daarnaast moet de Autoriteit nagaan of de staatssteun die Arion Bank ontving tot het noodzakelijke minimum was beperkt.

| (207) | Op het vlak van de kapitalisatiemaatregelen was de aanvankelijke kapitalisatie van Arion Bank net voldoende om aan de kapitaalvereisten van de FME tegemoet te komen; nadien daalde de deelneming van de staat tot 13 % na een overeenkomst met de schuldeisers van Kaupthing. Nadat er in 2009 een overeenkomst was bereikt over de overname van Arion Bank door Kaupthing en nadat het tier 2-kapitaal aan Arion Bank was toegekend, bereikte de kapitaalratio ongeveer 18 %, wat 2 procentpunten meer is dan de door de FME vooropgestelde minimumratio. In dit verband merkt de Autoriteit op dat de kapitaalratio hoofdzakelijk afhing van een correct uitgevoerde waardering van de activa die van Kaupthing aan Arion Bank waren overgedragen. Bovendien moet in gedachten worden gehouden dat de economische vooruitzichten voor IJsland destijds erg onzeker waren. Gezien het voorgaande is de Autoriteit van mening dat het door de IJslandse staat aan Arion Bank verstrekte kapitaalvolume tot het noodzakelijke minimum beperkt was, aangezien het niet meer bedroeg dan het wettelijk minimum plus een redelijke buffer. |
| --- | --- |

(207)

Op het vlak van de kapitalisatiemaatregelen was de aanvankelijke kapitalisatie van Arion Bank net voldoende om aan de kapitaalvereisten van de FME tegemoet te komen; nadien daalde de deelneming van de staat tot 13 % na een overeenkomst met de schuldeisers van Kaupthing. Nadat er in 2009 een overeenkomst was bereikt over de overname van Arion Bank door Kaupthing en nadat het tier 2-kapitaal aan Arion Bank was toegekend, bereikte de kapitaalratio ongeveer 18 %, wat 2 procentpunten meer is dan de door de FME vooropgestelde minimumratio. In dit verband merkt de Autoriteit op dat de kapitaalratio hoofdzakelijk afhing van een correct uitgevoerde waardering van de activa die van Kaupthing aan Arion Bank waren overgedragen. Bovendien moet in gedachten worden gehouden dat de economische vooruitzichten voor IJsland destijds erg onzeker waren. Gezien het voorgaande is de Autoriteit van mening dat het door de IJslandse staat aan Arion Bank verstrekte kapitaalvolume tot het noodzakelijke minimum beperkt was, aangezien het niet meer bedroeg dan het wettelijk minimum plus een redelijke buffer.

| (208) | Deze conclusie wordt niet tenietgedaan door het feit dat de kapitaalratio van Arion Bank nadien enigszins is toegenomen tot 19 % in 2010 en 21 % in 2011. De toename van de kapitaalratio was in grote mate het gevolg van de overwaardering van de boekwaarde van de activa die van Kaupthing aan Arion Bank werden overgedragen. Dit kon echter niet met zekerheid worden voorspeld en het feit dat de kapitaalratio op een later tijdstip zo gunstig evolueerde, is volgens de Autoriteit geen reden om aan te nemen dat Arion Bank van meet af aan door de staat werd overgekapitaliseerd (85). |
| --- | --- |

(208)

Deze conclusie wordt niet tenietgedaan door het feit dat de kapitaalratio van Arion Bank nadien enigszins is toegenomen tot 19 % in 2010 en 21 % in 2011. De toename van de kapitaalratio was in grote mate het gevolg van de overwaardering van de boekwaarde van de activa die van Kaupthing aan Arion Bank werden overgedragen. Dit kon echter niet met zekerheid worden voorspeld en het feit dat de kapitaalratio op een later tijdstip zo gunstig evolueerde, is volgens de Autoriteit geen reden om aan te nemen dat Arion Bank van meet af aan door de staat werd overgekapitaliseerd (85).

| (209) | Paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat banken die herstructureringssteun ontvangen „voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”. |
| --- | --- |

(209)

Paragraaf 26 van de herstructureringsrichtsnoeren bepaalt dat banken die herstructureringssteun ontvangen „voor het kapitaal een vergoeding — ook in de vorm van dividenden en coupons op uitstaande, achtergestelde schulden — [moeten] kunnen betalen uit de door hun activiteiten gegenereerde winst”.

| (210) | In dit licht loont het de moeite erop te wijzen dat tijdens de onderhandelingen over de overname van 87 % van de deelnemingen in Arion Bank door Kaupskil werd overeengekomen dat de regering een rechtmatig deel van de inkomsten van de bank betaald zou krijgen totdat de nieuwe overeenkomst inzake eigenaarschap van kracht zou worden. Het overeengekomen bedrag was 6,5 miljard ISK (86), wat neerkomt op een op jaarbasis berekende opbrengst voor de staat van bijna 9 % op het kapitaal, die al in de herfst van 2009 was verwezenlijkt. Het is duidelijk dat dit bedrag 2,3 miljard ISK minder is dan de opgelopen rente op de staatslening voor deze periode en ook beduidend lager ligt dan de referentierente van de ECB van 15,3 % voor deze periode zoals deze is vastgelegd in de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit (87). Het vooruitzicht op een bevredigende opbrengst voor het aandeel van 13 % van de staat in Arion Bank lijkt echter gunstig gezien de algemene goede prestaties van Arion Bank sinds haar oprichting. |
| --- | --- |

(210)

In dit licht loont het de moeite erop te wijzen dat tijdens de onderhandelingen over de overname van 87 % van de deelnemingen in Arion Bank door Kaupskil werd overeengekomen dat de regering een rechtmatig deel van de inkomsten van de bank betaald zou krijgen totdat de nieuwe overeenkomst inzake eigenaarschap van kracht zou worden. Het overeengekomen bedrag was 6,5 miljard ISK (86), wat neerkomt op een op jaarbasis berekende opbrengst voor de staat van bijna 9 % op het kapitaal, die al in de herfst van 2009 was verwezenlijkt. Het is duidelijk dat dit bedrag 2,3 miljard ISK minder is dan de opgelopen rente op de staatslening voor deze periode en ook beduidend lager ligt dan de referentierente van de ECB van 15,3 % voor deze periode zoals deze is vastgelegd in de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit (87). Het vooruitzicht op een bevredigende opbrengst voor het aandeel van 13 % van de staat in Arion Bank lijkt echter gunstig gezien de algemene goede prestaties van Arion Bank sinds haar oprichting.

| (211) | Er moet echter ook worden benadrukt dat de vergoeding van het tier 2-kapitaal afwijkt van de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit. Zoals correct door de IJslandse autoriteiten wordt beweerd, bestaat de vereiste vergoeding uit hoofde van de herkapitalisatierichtsnoeren uit de financieringskosten van de regering ten belope van 8 %, de CDS-spread van Kaupthing van vóór de crisis en een extra vergoeding van 2 %. Gezien de hoge CDS-spreads van Kaupthing van vóór de crisis zou de vergoeding die Arion Bank betaalt, namelijk Euribor plus 4 % extra, blijkbaar heel wat minder dan deze referentiewaarde bedragen. |
| --- | --- |

(211)

Er moet echter ook worden benadrukt dat de vergoeding van het tier 2-kapitaal afwijkt van de herkapitalisatierichtsnoeren van de Autoriteit. Zoals correct door de IJslandse autoriteiten wordt beweerd, bestaat de vereiste vergoeding uit hoofde van de herkapitalisatierichtsnoeren uit de financieringskosten van de regering ten belope van 8 %, de CDS-spread van Kaupthing van vóór de crisis en een extra vergoeding van 2 %. Gezien de hoge CDS-spreads van Kaupthing van vóór de crisis zou de vergoeding die Arion Bank betaalt, namelijk Euribor plus 4 % extra, blijkbaar heel wat minder dan deze referentiewaarde bedragen.

| (212) | Volgens paragraaf 25 van de herstructureringsrichtsnoeren kan een vooraf verleende afwijking van een passende lastenverdeling (i.e. correcte vergoeding) onder meer worden gerechtvaardigd door een ingrijpendere herstructurering, met verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. Zoals hieronder wordt aangetoond, meent de Autoriteit dat de herstructurering van Arion Bank voldoende ingrijpend is om aan deze voorwaarde te voldoen. |
| --- | --- |

(212)

Volgens paragraaf 25 van de herstructureringsrichtsnoeren kan een vooraf verleende afwijking van een passende lastenverdeling (i.e. correcte vergoeding) onder meer worden gerechtvaardigd door een ingrijpendere herstructurering, met verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. Zoals hieronder wordt aangetoond, meent de Autoriteit dat de herstructurering van Arion Bank voldoende ingrijpend is om aan deze voorwaarde te voldoen.

| (213) | Hoewel de SPRON-ruilovereenkomst, zoals hierboven is beschreven, elementen van staatssteun omvat, is ze volgens de Autoriteit zo opgebouwd dat ze een direct financieel voordeel voor Arion Bank beperkt of zelfs uitsluit. De overeenkomst is in wezen een onderhandelde vergoeding voor Arion Bank in ruil voor het op zich nemen van de depositoverplichtingen van SPRON en het is waarschijnlijk dat Arion Bank congruente activa voor de overgedragen verplichtingen verwerft. De Autoriteit is van mening dat deze steun van weinig belang is voor de beoordeling van de lastenverdeling. |
| --- | --- |

(213)

Hoewel de SPRON-ruilovereenkomst, zoals hierboven is beschreven, elementen van staatssteun omvat, is ze volgens de Autoriteit zo opgebouwd dat ze een direct financieel voordeel voor Arion Bank beperkt of zelfs uitsluit. De overeenkomst is in wezen een onderhandelde vergoeding voor Arion Bank in ruil voor het op zich nemen van de depositoverplichtingen van SPRON en het is waarschijnlijk dat Arion Bank congruente activa voor de overgedragen verplichtingen verwerft. De Autoriteit is van mening dat deze steun van weinig belang is voor de beoordeling van de lastenverdeling.

| (214) | Tot slot heeft de Autoriteit al in haar besluit tot inleiding van de procedure aangehaald dat de depositogarantie — in het licht van de buitengewone omstandigheden van dat ogenblik — een evenredig middel was om de financiële stabiliteit in IJsland te vrijwaren. Het spreekt echter voor zich dat dergelijke steun niet voor onbeperkte tijd kan worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(214)

Tot slot heeft de Autoriteit al in haar besluit tot inleiding van de procedure aangehaald dat de depositogarantie — in het licht van de buitengewone omstandigheden van dat ogenblik — een evenredig middel was om de financiële stabiliteit in IJsland te vrijwaren. Het spreekt echter voor zich dat dergelijke steun niet voor onbeperkte tijd kan worden goedgekeurd.

| (215) | Bijgevolg moet er volgens de Autoriteit zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan deze staatssteun opdat ze kan worden beschouwd als beperkt tot het noodzakelijke minimum. De Autoriteit is daarom verheugd over de huidige plannen van de IJslandse autoriteiten om een ander depositogarantiestelsel op te zetten voordat de kapitaalcontroles volledig zijn opgeheven en bijgevolg niet later dan eind 2013. |
| --- | --- |

(215)

Bijgevolg moet er volgens de Autoriteit zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan deze staatssteun opdat ze kan worden beschouwd als beperkt tot het noodzakelijke minimum. De Autoriteit is daarom verheugd over de huidige plannen van de IJslandse autoriteiten om een ander depositogarantiestelsel op te zetten voordat de kapitaalcontroles volledig zijn opgeheven en bijgevolg niet later dan eind 2013.

| (216) | Daarenboven is de Autoriteit van mening dat een levensvatbare bank op de markt moet kunnen concurreren zonder de bescherming van een dergelijke algemene depositogarantie en zij zal daarom de depositogarantie maar tot eind 2014 toelaten (88). Nadien mag de bescherming van deposito's slechts worden geregeld bij de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties. |
| --- | --- |

(216)

Daarenboven is de Autoriteit van mening dat een levensvatbare bank op de markt moet kunnen concurreren zonder de bescherming van een dergelijke algemene depositogarantie en zij zal daarom de depositogarantie maar tot eind 2014 toelaten (88). Nadien mag de bescherming van deposito's slechts worden geregeld bij de toepasselijke EER-wetgeving inzake depositogaranties.

| (217) | Op basis van bovengenoemde elementen concludeert de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Arion Bank verzekert dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de debiteurs van de voorganger van de bank aanzienlijk tot de lastenverdeling hebben bijgedragen. De herstructureringssteun voldoet bijgevolg aan afdeling 3 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(217)

Op basis van bovengenoemde elementen concludeert de Autoriteit dat het herstructureringsplan van Arion Bank verzekert dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat de begunstigde, de aandeelhouders en de debiteurs van de voorganger van de bank aanzienlijk tot de lastenverdeling hebben bijgedragen. De herstructureringssteun voldoet bijgevolg aan afdeling 3 van de herstructureringsrichtsnoeren.

3.4.   Mededingingsvervalsing beperken

| (218) | In afdeling 4, paragrafen 29 tot en met 32, van de herstructureringsrichtsnoeren wordt het volgende vermeld:
  „De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfder tijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De [Autoriteit] neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in afdeling 2 van dit hoofdstuk, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.
  Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.
  Wat het tweede criterium betreft: de [Autoriteit] zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen, dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.”. |
| --- | --- |

(218)

In afdeling 4, paragrafen 29 tot en met 32, van de herstructureringsrichtsnoeren wordt het volgende vermeld:

„De financiële stabiliteit blijft het hoofddoel van steun aan de financiële sector bij een systeemcrisis, maar dit mag niet betekenen dat het waarborgen van de systeemstabiliteit op korte termijn, op lange termijn ten koste gaat van gelijke concurrentieverhoudingen en van concurrerende markten. In dit verband vervullen maatregelen om mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun te beperken, een belangrijke rol. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is wanneer deze na de herstructurering opnieuw levensvatbaar is geworden en terzelfder tijd ook stroken met een gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke beginselen. De [Autoriteit] neemt als uitgangspunt voor haar beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen, de omvang, de schaal en de reikwijdte van de activiteiten die de betrokken bank zou hebben wanneer een geloofwaardig herstructureringsplan, zoals bedoeld in afdeling 2 van dit hoofdstuk, ten uitvoer is gelegd. [...] De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.

Wat het eerste criterium betreft: de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, zullen sterk verschillen afhankelijk van het steunbedrag, maar ook van de mate waarin de lasten worden verdeeld, en de hoogte van de verlangde vergoeding. In het algemeen is het zo dat naarmate de omvang van de lastenverdeling en de eigen bijdrage groter is, de negatieve effecten als gevolg van moreel risico geringer zijn.

Wat het tweede criterium betreft: de [Autoriteit] zal de van de steun te verwachten effecten op de markt waarop de begunstigde onderneming na de herstructurering actief is, onderzoeken. In de eerste plaats zal worden onderzocht wat de omvang en het relatieve belang van de bank op haar markt of markten zal zijn zodra deze levensvatbaar is. De maatregelen moeten zodanig zijn ontworpen, dat zij zijn toegesneden op de kenmerken van de markt, om ervoor te zorgen dat een daadwerkelijke mededinging gehandhaafd blijft. [...] Maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, mogen de vooruitzichten op herstel van de levensvatbaarheid van de bank niet in gevaar brengen.”.

| (219) | Uit het voorgaande volgt dat de omvang van de steun, met name in relatieve zin, en de kenmerken van de markt doorslaggevend zijn bij de beoordeling door de Autoriteit van de geschiktheid van de maatregelen om mededingingsvervalsing te beperken. Tegelijkertijd spreekt het voor zich dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van de herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen en dat mededingingsproblemen moeten worden aangepakt met het oog op het overkoepelende doel van financiële stabiliteit in de huidige crisis. |
| --- | --- |

(219)

Uit het voorgaande volgt dat de omvang van de steun, met name in relatieve zin, en de kenmerken van de markt doorslaggevend zijn bij de beoordeling door de Autoriteit van de geschiktheid van de maatregelen om mededingingsvervalsing te beperken. Tegelijkertijd spreekt het voor zich dat dergelijke maatregelen de levensvatbaarheid van de begunstigde van de herstructureringssteun niet in gevaar mogen brengen en dat mededingingsproblemen moeten worden aangepakt met het oog op het overkoepelende doel van financiële stabiliteit in de huidige crisis.

| (220) | Hieronder zal de Autoriteit tegen de achtergrond van bovengenoemd rechtskader de overwegingen uiteenzetten die ze essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(220)

Hieronder zal de Autoriteit tegen de achtergrond van bovengenoemd rechtskader de overwegingen uiteenzetten die ze essentieel acht voor haar beoordeling van de maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken.

| (221) | Eerst en vooral is de Autoriteit van mening dat de marktomstandigheden en concurrentieverhoudingen omzichtig beoordeeld moeten worden gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten en de economische omstandigheden die in de voorgaande hoofdstukken beschreven zijn. De maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten de huidige moeilijke omstandigheden weerspiegelen en tegelijkertijd garanderen dat de gevallen van mededingingsvervalsing zowel op korte als lange termijn tot een minimum beperkt blijven. |
| --- | --- |

(221)

Eerst en vooral is de Autoriteit van mening dat de marktomstandigheden en concurrentieverhoudingen omzichtig beoordeeld moeten worden gezien de bijzondere situatie op de IJslandse financiële markten en de economische omstandigheden die in de voorgaande hoofdstukken beschreven zijn. De maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken, moeten de huidige moeilijke omstandigheden weerspiegelen en tegelijkertijd garanderen dat de gevallen van mededingingsvervalsing zowel op korte als lange termijn tot een minimum beperkt blijven.

| (222) | Ten tweede is voor de grootst mogelijke bijdrage van de voormalige eigenaren van Kaupthing en, tot op zekere hoogte, van de schuldeisers van Kaupthing gezorgd, zoals in de afdeling over de lastenverdeling is aangehaald. Bijgevolg is er weinig nood aan verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(222)

Ten tweede is voor de grootst mogelijke bijdrage van de voormalige eigenaren van Kaupthing en, tot op zekere hoogte, van de schuldeisers van Kaupthing gezorgd, zoals in de afdeling over de lastenverdeling is aangehaald. Bijgevolg is er weinig nood aan verdere maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken.

| (223) | Ten derde, wat de bovengenoemde kenmerken van de betrokken markt betreft, leidde de instorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door het optreden van de IJslandse autoriteiten met onder andere de oprichting van Arion Bank op basis van de binnenlandse activiteiten van Kaupthing, tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en vergrootte dit bijgevolg het marktaandeel van de drie grootste banken, Landsbanki, Íslandsbanki en Arion Bank. Afgezien daarvan, resteren er nog slechts enkele kleine marktspelers en het onmiddellijke vooruitzicht op een nieuwkomer is erg pover, niet alleen wegens de eerder genoemde struikelblokken voor toetreding en de beperkte omvang van de markt, maar vooral ook door de geldende kapitaalcontroles. Arion Bank neemt een zeer belangrijke positie op deze geconcentreerde markt in, met een marktaandeel van 30 % of meer in de meest relevante en economisch belangrijke segmenten. |
| --- | --- |

(223)

Ten derde, wat de bovengenoemde kenmerken van de betrokken markt betreft, leidde de instorting van het financiële systeem in IJsland, gevolgd door het optreden van de IJslandse autoriteiten met onder andere de oprichting van Arion Bank op basis van de binnenlandse activiteiten van Kaupthing, tot een grotere concentratie op de IJslandse markt voor financiële diensten en vergrootte dit bijgevolg het marktaandeel van de drie grootste banken, Landsbanki, Íslandsbanki en Arion Bank. Afgezien daarvan, resteren er nog slechts enkele kleine marktspelers en het onmiddellijke vooruitzicht op een nieuwkomer is erg pover, niet alleen wegens de eerder genoemde struikelblokken voor toetreding en de beperkte omvang van de markt, maar vooral ook door de geldende kapitaalcontroles. Arion Bank neemt een zeer belangrijke positie op deze geconcentreerde markt in, met een marktaandeel van 30 % of meer in de meest relevante en economisch belangrijke segmenten.

| (224) | Ten vierde leidde de crisis tot een aantal zeer specifieke problemen, zoals de extreem hoge graad van direct en indirect eigenaarschap van de grote banken in de reële economie. Een ander mededingingsprobleem is dat er een feitelijk monopolie bestaat voor IT-diensten voor de banksector (RB), dat grotendeels in handen is van de drie grote banken. |
| --- | --- |

(224)

Ten vierde leidde de crisis tot een aantal zeer specifieke problemen, zoals de extreem hoge graad van direct en indirect eigenaarschap van de grote banken in de reële economie. Een ander mededingingsprobleem is dat er een feitelijk monopolie bestaat voor IT-diensten voor de banksector (RB), dat grotendeels in handen is van de drie grote banken.

| (225) | Ten vijfde is de relatieve omvang van de steun aan Arion Bank belangrijk. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat van bij het begin het volledige kapitaal door de staat werd verstrekt. Daarnaast heeft de bank uiteenlopende steunmaatregelen — de speciale liquiditeitsfaciliteit, de SPRON-ruilovereenkomst en de algemene depositogarantie — genoten. Tegelijkertijd blijft Arion Bank een kleine bank, althans naar internationale normen. |
| --- | --- |

(225)

Ten vijfde is de relatieve omvang van de steun aan Arion Bank belangrijk. In dit opzicht merkt de Autoriteit op dat van bij het begin het volledige kapitaal door de staat werd verstrekt. Daarnaast heeft de bank uiteenlopende steunmaatregelen — de speciale liquiditeitsfaciliteit, de SPRON-ruilovereenkomst en de algemene depositogarantie — genoten. Tegelijkertijd blijft Arion Bank een kleine bank, althans naar internationale normen.

| (226) | De Autoriteit merkt tegen deze achtergrond op dat er een aantal maatregelen is genomen of zal worden genomen om de mededingingsvervalsing ten gevolge van de aan Arion Bank toegekende staatssteun te beperken. |
| --- | --- |

(226)

De Autoriteit merkt tegen deze achtergrond op dat er een aantal maatregelen is genomen of zal worden genomen om de mededingingsvervalsing ten gevolge van de aan Arion Bank toegekende staatssteun te beperken.

i)   Maatregelen en regelgevingsontwikkelingen die door de IJslandse autoriteiten zijn genomen of toegezegd

| (227) | De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie bijlage) die volgens de Autoriteit kunnen bijdragen tot een regelgeving die mededinging op de financiële markten bevordert. |
| --- | --- |

(227)

De IJslandse regering is in het bijzonder twee verbintenissen aangegaan (zie bijlage) die volgens de Autoriteit kunnen bijdragen tot een regelgeving die mededinging op de financiële markten bevordert.

| (228) | Ten eerste heeft ze een werkgroep opgericht die Wet nr. 36/1978 betreffende het zegelrecht zal herzien en onderzoekt ze in het bijzonder of het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties kan worden afgeschaft wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling aan de andere overdragen). De Autoriteit meent dat de huidige wetgeving — die klanten onder meer dwingt om zegelrecht te betalen op het bedrag van de respectieve obligatie (89) wanneer ze naar een ander kredietbedrijf overstappen — een belemmering van de mededinging kan vormen aangezien ze klanten vastpint op bestaande contracten inzake langetermijnleningen. De Autoriteit verheugt zich er bijgevolg over dat deze wet zal worden herzien. |
| --- | --- |

(228)

Ten eerste heeft ze een werkgroep opgericht die Wet nr. 36/1978 betreffende het zegelrecht zal herzien en onderzoekt ze in het bijzonder of het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties kan worden afgeschaft wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling aan de andere overdragen). De Autoriteit meent dat de huidige wetgeving — die klanten onder meer dwingt om zegelrecht te betalen op het bedrag van de respectieve obligatie (89) wanneer ze naar een ander kredietbedrijf overstappen — een belemmering van de mededinging kan vormen aangezien ze klanten vastpint op bestaande contracten inzake langetermijnleningen. De Autoriteit verheugt zich er bijgevolg over dat deze wet zal worden herzien.

| (229) | Ten tweede neemt de Autoriteit er kennis van dat de regering, overeenkomstig een door het IJslands parlement op 21 maart 2012 goedgekeurd besluit, een comité zal benoemen dat wordt belast met de beoordeling van de klantenbescherming op de financiële markt. Deze opdracht omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te herbekijken en ter zake nauw samen te werken met de IJslandse Mededingingsautoriteit (de ICA). Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen. De Autoriteit is van mening dat een grondiger beoordeling de mededinging op lange termijn ten goede kan komen. Intussen zou de hieronder beschreven bankspecifieke verbintenis van Arion Bank een overstap moeten vereenvoudigen en daardoor de mededinging moeten verruimen. |
| --- | --- |

(229)

Ten tweede neemt de Autoriteit er kennis van dat de regering, overeenkomstig een door het IJslands parlement op 21 maart 2012 goedgekeurd besluit, een comité zal benoemen dat wordt belast met de beoordeling van de klantenbescherming op de financiële markt. Deze opdracht omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te herbekijken en ter zake nauw samen te werken met de IJslandse Mededingingsautoriteit (de ICA). Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen. De Autoriteit is van mening dat een grondiger beoordeling de mededinging op lange termijn ten goede kan komen. Intussen zou de hieronder beschreven bankspecifieke verbintenis van Arion Bank een overstap moeten vereenvoudigen en daardoor de mededinging moeten verruimen.

| (230) | Daarnaast stelt de Autoriteit het op prijs dat de ICA en de eigenaren van RB, waaronder de drie grote banken, tot een oplossing zijn gekomen voor de door de Autoriteit vastgestelde mededingingsproblemen inzake RB. Deze oplossing is erop gericht kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers op niet-discriminerende wijze en tegen een redelijke kostprijs toegang te verlenen tot essentiële IT-infrastructuur. De Autoriteit is van oordeel dat haar bezorgdheid door deze oplossing op passende wijze is weggenomen en dat ze deze kwestie bijgevolg niet verder hoeft te behandelen in dit besluit. |
| --- | --- |

(230)

Daarnaast stelt de Autoriteit het op prijs dat de ICA en de eigenaren van RB, waaronder de drie grote banken, tot een oplossing zijn gekomen voor de door de Autoriteit vastgestelde mededingingsproblemen inzake RB. Deze oplossing is erop gericht kleine concurrenten en potentiële nieuwe marktdeelnemers op niet-discriminerende wijze en tegen een redelijke kostprijs toegang te verlenen tot essentiële IT-infrastructuur. De Autoriteit is van oordeel dat haar bezorgdheid door deze oplossing op passende wijze is weggenomen en dat ze deze kwestie bijgevolg niet verder hoeft te behandelen in dit besluit.

| (231) | Tot slot neemt de Autoriteit kennis van de wetswijzigingen die sinds 2008 zijn ingevoerd en in de bijlage worden besproken. Op het vlak van de mededingingsoverwegingen is de invoeging van artikel 22 in Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen van bijzonder belang. Dit artikel bevat bepalingen tot beperking van de deelname van financiële ondernemingen aan activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunning vallen. Volgens deze nieuwe regel mogen zulke activiteiten enkel op tijdelijke basis worden beoefend en enkel met het doel transacties af te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede kennisgeving aan de FME worden bezorgd. Tevens zijn er tijdslimieten ingevoerd waarbinnen financiële ondernemingen hun klanten moeten reorganiseren en bepaalde activa van de hand moeten doen. |
| --- | --- |

(231)

Tot slot neemt de Autoriteit kennis van de wetswijzigingen die sinds 2008 zijn ingevoerd en in de bijlage worden besproken. Op het vlak van de mededingingsoverwegingen is de invoeging van artikel 22 in Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen van bijzonder belang. Dit artikel bevat bepalingen tot beperking van de deelname van financiële ondernemingen aan activiteiten die buiten de reikwijdte van hun exploitatievergunning vallen. Volgens deze nieuwe regel mogen zulke activiteiten enkel op tijdelijke basis worden beoefend en enkel met het doel transacties af te sluiten of de activiteiten van klanten te reorganiseren. Hiertoe moet een met redenen omklede kennisgeving aan de FME worden bezorgd. Tevens zijn er tijdslimieten ingevoerd waarbinnen financiële ondernemingen hun klanten moeten reorganiseren en bepaalde activa van de hand moeten doen.

| (232) | De Autoriteit acht deze wijziging een passende regelgevende oplossing voor het probleem van het onevenredig grote eigenaarschap van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt alleszins te voorkomen dat deze situatie — die een direct gevolg is van schulden/aandelenruilen (en vergelijkbare transacties) waarmee bedrijven met een te hoge schuldenlast zich in de nasleep van de crisis inlieten — permanent wordt. Aangezien de bepaling een van de meest urgente mededingingsproblemen in verband met de staatssteun aan de drie banken aanpakt, houdt de Autoriteit er naar behoren rekening mee in haar beoordeling. |
| --- | --- |

(232)

De Autoriteit acht deze wijziging een passende regelgevende oplossing voor het probleem van het onevenredig grote eigenaarschap van financiële instellingen in de reële economie. Deze bepaling lijkt alleszins te voorkomen dat deze situatie — die een direct gevolg is van schulden/aandelenruilen (en vergelijkbare transacties) waarmee bedrijven met een te hoge schuldenlast zich in de nasleep van de crisis inlieten — permanent wordt. Aangezien de bepaling een van de meest urgente mededingingsproblemen in verband met de staatssteun aan de drie banken aanpakt, houdt de Autoriteit er naar behoren rekening mee in haar beoordeling.

ii)   Specifieke maatregelen voor Arion Bank

| (233) | De Autoriteit benadrukt dat de marktaanwezigheid en omvang van Arion Bank slechts een fractie zijn van die van Kaupthing, aangezien de totale activa — zoals hierboven beschreven is — met 88 % zijn teruggebracht. In tegenstelling tot Kaupthing is Arion Bank uitsluitend op de IJslandse markt actief. Hoewel deze inkrimping uiteraard grotendeels het gevolg is van de opheffing van de internationale activiteiten van Kaupthing, is de Autoriteit van mening dat dit proces van bijzonder belang is in verband met de mededingingsvervalsing. Het was immers de riskante overzeese strategie van Kaupthing die tot de instorting van de bank leidde en in het verleden verstoringen op de financiële EER-markten veroorzaakte (90). |
| --- | --- |

(233)

De Autoriteit benadrukt dat de marktaanwezigheid en omvang van Arion Bank slechts een fractie zijn van die van Kaupthing, aangezien de totale activa — zoals hierboven beschreven is — met 88 % zijn teruggebracht. In tegenstelling tot Kaupthing is Arion Bank uitsluitend op de IJslandse markt actief. Hoewel deze inkrimping uiteraard grotendeels het gevolg is van de opheffing van de internationale activiteiten van Kaupthing, is de Autoriteit van mening dat dit proces van bijzonder belang is in verband met de mededingingsvervalsing. Het was immers de riskante overzeese strategie van Kaupthing die tot de instorting van de bank leidde en in het verleden verstoringen op de financiële EER-markten veroorzaakte (90).

| (234) | De Autoriteit neemt kennis van de in de bijlage uiteengezette verbintenissen van Arion Bank, volgens welke Arion Bank tot 1 december 2014 geen financiële instellingen zal verwerven tenzij de bank daartoe op voorhand de goedkeuring van de Autoriteit heeft verkregen. Tenzij verdere fusies met het oog op financiële stabiliteit noodzakelijk zouden zijn, betekent dit dat een verdere concentratie van de IJslandse financiële markt aan de hand van overnames door Arion Bank kan worden voorkomen. Deze verbintenis garandeert ook dat de aan Arion Bank toegekende steun wordt gebruikt om de levensvatbaarheid van de bank te herstellen en niet om haar marktaanwezigheid in IJsland te consolideren en verder uit te breiden. De verbintenis van Arion Bank om [...] wordt ook toegejuicht omdat ze [...] en het beleid ondersteunt om de nodige kostenverlagingen te bereiken. Hetzelfde geldt voor de verbintenis van Arion Bank om tot 1 december 2014 geen contractbepalingen af te dwingen in hypotheekovereenkomsten met particulieren (91) en om geen nieuwe contractbepalingen in te voeren die speciale rentevoorwaarden afhankelijk stellen van het verrichten van een minimum aan activiteiten via de bank. |
| --- | --- |

(234)

De Autoriteit neemt kennis van de in de bijlage uiteengezette verbintenissen van Arion Bank, volgens welke Arion Bank tot 1 december 2014 geen financiële instellingen zal verwerven tenzij de bank daartoe op voorhand de goedkeuring van de Autoriteit heeft verkregen. Tenzij verdere fusies met het oog op financiële stabiliteit noodzakelijk zouden zijn, betekent dit dat een verdere concentratie van de IJslandse financiële markt aan de hand van overnames door Arion Bank kan worden voorkomen. Deze verbintenis garandeert ook dat de aan Arion Bank toegekende steun wordt gebruikt om de levensvatbaarheid van de bank te herstellen en niet om haar marktaanwezigheid in IJsland te consolideren en verder uit te breiden. De verbintenis van Arion Bank om [...] wordt ook toegejuicht omdat ze [...] en het beleid ondersteunt om de nodige kostenverlagingen te bereiken. Hetzelfde geldt voor de verbintenis van Arion Bank om tot 1 december 2014 geen contractbepalingen af te dwingen in hypotheekovereenkomsten met particulieren (91) en om geen nieuwe contractbepalingen in te voeren die speciale rentevoorwaarden afhankelijk stellen van het verrichten van een minimum aan activiteiten via de bank.

| (235) | Zoals hierboven is beschreven, vormt de huidige IJslandse financiële markt een uitdagende bedrijfsomgeving voor elke bank. Dit blijkt ook uit het nagenoeg totale gebrek aan interesse vanuit het buitenland om op dit ogenblik deze markt te betreden. Bijgevolg stelt de Autoriteit de verbintenissen van Arion Bank op prijs om de overstap tussen banken te vereenvoudigen en basisdiensten voor de verwerking van betalingen te verlenen. De Autoriteit is van mening dat deze maatregelen, in combinatie met de bovengenoemde overeenkomst tussen de drie grote banken en de ICA over RB, garanderen dat kleinere marktdeelnemers tegen een redelijke kostprijs toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten zonder dat grotere spelers hun de toegang daartoe kunnen ontzeggen. De Autoriteit meent dat dit de struikelblokken voor toetreding van toekomstige (potentiële) marktdeelnemers zal verkleinen en bestaande kleinere spelers in staat zou kunnen stellen om hun marktaandelen te vergroten indien zij betere diensten kunnen aanbieden dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen alle maatregelen om de overstap te vereenvoudigen niet alleen bijdragen tot een fellere concurrentie tussen de bestaande grote spelers, maar ook kunnen helpen om een mogelijke collectieve machtspositie te voorkomen of teniet te doen. |
| --- | --- |

(235)

Zoals hierboven is beschreven, vormt de huidige IJslandse financiële markt een uitdagende bedrijfsomgeving voor elke bank. Dit blijkt ook uit het nagenoeg totale gebrek aan interesse vanuit het buitenland om op dit ogenblik deze markt te betreden. Bijgevolg stelt de Autoriteit de verbintenissen van Arion Bank op prijs om de overstap tussen banken te vereenvoudigen en basisdiensten voor de verwerking van betalingen te verlenen. De Autoriteit is van mening dat deze maatregelen, in combinatie met de bovengenoemde overeenkomst tussen de drie grote banken en de ICA over RB, garanderen dat kleinere marktdeelnemers tegen een redelijke kostprijs toegang krijgen tot de meest essentiële infrastructuur en diensten zonder dat grotere spelers hun de toegang daartoe kunnen ontzeggen. De Autoriteit meent dat dit de struikelblokken voor toetreding van toekomstige (potentiële) marktdeelnemers zal verkleinen en bestaande kleinere spelers in staat zou kunnen stellen om hun marktaandelen te vergroten indien zij betere diensten kunnen aanbieden dan hun grotere concurrenten. Bovendien zullen alle maatregelen om de overstap te vereenvoudigen niet alleen bijdragen tot een fellere concurrentie tussen de bestaande grote spelers, maar ook kunnen helpen om een mogelijke collectieve machtspositie te voorkomen of teniet te doen.

| (236) | Tot slot verbindt Arion Bank zich ertoe om deelnemingen in werkmaatschappijen die na herstructurering krachtens artikel 22 van Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen, om de procedure en tijdslimieten te respecteren die zijn uiteengezet in deze bepaling zoals deze door de FME is geïnterpreteerd, en om de informatie over te koop aangeboden dochterondernemingen of deelnemingen op de eigen website of die van een dochteronderneming up-to-date te houden. De Autoriteit is verheugd dat Arion Bank zich zo snel mogelijk wil ontdoen van alle bedrijven en deelnemingen die geen verband houden met haar kernactiviteit, niet in het minst met het oog op de levensvatbaarheid. Hoewel de Autoriteit het vanzelfsprekend vindt dat de bank binnenlandse wettelijke verplichtingen zoals artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen moet naleven, neemt ze toch kennis van deze verbintenis en vestigt ze de aandacht van de IJslandse autoriteiten en de begunstigden op het feit dat een schending van de nationale wetgeving in dit opzicht ook misbruik van staatssteun kan inhouden. De Autoriteit meent bovendien dat de verplichting om informatie over verwachte afstotingen en verkopen op de website te vermelden tot een grotere transparantie van de eigendomssituatie in de IJslandse economie leidt. Dit verhelpt in zekere mate dit specifieke mededingingsprobleem waardoor de IJslandse markten momenteel worden gekenmerkt. |
| --- | --- |

(236)

Tot slot verbindt Arion Bank zich ertoe om deelnemingen in werkmaatschappijen die na herstructurering krachtens artikel 22 van Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen, om de procedure en tijdslimieten te respecteren die zijn uiteengezet in deze bepaling zoals deze door de FME is geïnterpreteerd, en om de informatie over te koop aangeboden dochterondernemingen of deelnemingen op de eigen website of die van een dochteronderneming up-to-date te houden. De Autoriteit is verheugd dat Arion Bank zich zo snel mogelijk wil ontdoen van alle bedrijven en deelnemingen die geen verband houden met haar kernactiviteit, niet in het minst met het oog op de levensvatbaarheid. Hoewel de Autoriteit het vanzelfsprekend vindt dat de bank binnenlandse wettelijke verplichtingen zoals artikel 22 van de wet inzake financiële ondernemingen moet naleven, neemt ze toch kennis van deze verbintenis en vestigt ze de aandacht van de IJslandse autoriteiten en de begunstigden op het feit dat een schending van de nationale wetgeving in dit opzicht ook misbruik van staatssteun kan inhouden. De Autoriteit meent bovendien dat de verplichting om informatie over verwachte afstotingen en verkopen op de website te vermelden tot een grotere transparantie van de eigendomssituatie in de IJslandse economie leidt. Dit verhelpt in zekere mate dit specifieke mededingingsprobleem waardoor de IJslandse markten momenteel worden gekenmerkt.

| (237) | Op basis van al het bovenstaande, in het bijzonder gezien de specifieke situatie in IJsland en het feit dat de bovengenoemde maatregelen volgens de Autoriteit de belangrijkste mededingingsproblemen aanpakken die de Autoriteit in samenwerking met de ICA heeft vastgesteld, en rekening houdend met het overkoepelende doel van financiële stabiliteit, komt de Autoriteit tot de conclusie dat de verbintenissen de mededingingsvervalsing naar behoren beperken. Bijgevolg voldoet de herstructureringssteun aan afdeling 4 van de herstructureringsrichtsnoeren. |
| --- | --- |

(237)

Op basis van al het bovenstaande, in het bijzonder gezien de specifieke situatie in IJsland en het feit dat de bovengenoemde maatregelen volgens de Autoriteit de belangrijkste mededingingsproblemen aanpakken die de Autoriteit in samenwerking met de ICA heeft vastgesteld, en rekening houdend met het overkoepelende doel van financiële stabiliteit, komt de Autoriteit tot de conclusie dat de verbintenissen de mededingingsvervalsing naar behoren beperken. Bijgevolg voldoet de herstructureringssteun aan afdeling 4 van de herstructureringsrichtsnoeren.

III.   CONCLUSIE

| (238) | Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten ingediende herstructureringsplan voor Arion Bank, zijn de twijfels aangaande de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Arion Bank die de Autoriteit in het besluit tot inleiding van de procedure naar voren bracht, weggenomen. Bijgevolg keurt de Autoriteit de steunmaatregelen goed als herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst op voorwaarde dat IJsland en Arion Bank zich houden aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen, |
| --- | --- |

(238)

Op basis van de voorgaande beoordeling en in het licht van het door de IJslandse autoriteiten ingediende herstructureringsplan voor Arion Bank, zijn de twijfels aangaande de aard en de verenigbaarheid van de steunmaatregelen voor Arion Bank die de Autoriteit in het besluit tot inleiding van de procedure naar voren bracht, weggenomen. Bijgevolg keurt de Autoriteit de steunmaatregelen goed als herstructureringssteun die verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst op voorwaarde dat IJsland en Arion Bank zich houden aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het oprichtingskapitaal, de (tijdelijke) volledige kapitalisatie door de overheid, het behoud van 13 % van het aandelenkapitaal door de bank en het aan Arion Bank toegekende tier 2-kapitaal, evenals de speciale liquiditeitsfaciliteit, de SPRON-ruilovereenkomst en de onbeperkte depositogarantie vormen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

De in artikel 1 opgesomde maatregelen houden onwettige staatssteun in vanaf de datum van hun tenuitvoerlegging tot de datum van dit besluit aangezien de IJslandse autoriteiten niet hebben voldaan aan het vereiste om de Autoriteit op de hoogte te brengen voor de uitvoering van de steun in overeenstemming met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3.

Artikel 3

De in artikel 1 opgesomde maatregelen zijn verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst krachtens artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst op voorwaarde dat er aan de in de bijlage uiteengezette verbintenissen wordt voldaan. De toestemming voor de onbeperkte depositogarantie vervalt eind 2014.

Artikel 4

Dit besluit is gericht tot de Republiek IJsland.

Artikel 5

Slechts de tekst in de Engelse taal van dit besluit is authentiek.

Gedaan te Brussel, 11 juli 2012.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Oda Helen SLETNES

Voorzitter

Sverrir Haukur GUNNLAUGSSON

Lid van het College

---

(1)  Dit document wordt uitsluitend ter informatie gepubliceerd. In deze publieke versie zijn bepaalde gegevens weggelaten om geen vertrouwelijke informatie vrij te geven. Dit wordt aangeduid door [...] of een reeks cijfers tussen vierkante haakjes die een niet-vertrouwelijke benadering van de werkelijke cijfers zijn.

1

(2)  Besluit nr. 492/10/COL van de Autoriteit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure naar staatssteun die werd verleend bij het herstel van bepaalde activiteiten van (de vroegere) Kaupthing Bank hf en de oprichting en kapitalisatie van New Kaupthing Bank hf (de huidige Arion Bank hf) (PB C 41 van 10.2.2011, blz. 7 en EER-supplement bij het Publicatieblad nr. 7 van 10.2.2011, blz. 1).

2

(3)  Verdere informatie over de procedure in de aanloop naar Besluit nr. 492/10/COL van de Autoriteit kan in het proceduregedeelte van het besluit worden gevonden.

3

(4)  Gecorrigeerd door de belanghebbenden op 25 mei 2012.

4

(5)  De Autoriteit heeft inzake de concurrentiesituatie in de IJslandse banksector en mogelijke oplossingen voor de mededingingsvervalsing samengewerkt met de IJslandse Mededingingsautoriteit (ICA).

5

(6)  De leden van de SIC waren de heer Páll Hreinsson, rechter bij het hooggerechtshof, de heer Tryggvi Gunnarsson, parlementair ombudsman van IJsland, en mevrouw Sigríður Benediktsdóttir Ph.D., docent en assistent-hoogleraar aan de universiteit van Yale, VS. Het volledige rapport in het IJslands is te vinden op: http://rna.althingi.is/ en in het Engels vertaalde delen (inclusief de samenvatting en het hoofdstuk over de oorzaken van de instorting van de banken) zijn beschikbaar op http://sic.althingi.is/.

6

(7)  IJslandse króna.

7

króna

(8)  De kredietverlening aan buitenlandse partijen nam in zes maanden tijd met 11,4 miljard EUR toe van 9,3 miljard EUR tot 20,7 miljard EUR.

8

(9)  Hoofdstuk 21.2.1.2 van het rapport.

9

(10)  Exista, Exista Trading, Bakkavör Group, Bakkavor Finance Ltd, Bakkabraedur Holding bv, Lýsing, Síminn, Skipti en andere verbonden bedrijven.

10

(11)  Meer dan de helft van zulke kredieten die vanaf begin 2007 tot aan de instorting van de bank werden verleend, werden zonder zekerheid toegekend.

11

(12)  De notulen van de kredietcommissie van de raad van bestuur van Kaupthing Bank vermelden onder meer dat de bank vaak krediet verleende aan Tchenguiz zodat deze kon ingaan op het verzoek van andere banken om extra zekerheden te storten naarmate zijn bedrijven achteruitgingen.

12

(13)  Hoofdstuk 21.2.1.4 van het rapport.

13

(14)  Het was namelijk het beleid van de toenmalige coalitieregering om meer groei aan te moedigen en de banken te stimuleren hun hoofdkantoor in IJsland te houden.

14

(15)  Hoofdstuk 2, blz. 5 van het rapport.

15

(16)  Zie voor meer algemene bijzonderheden over de door de IJslandse autoriteiten genomen maatregelen het rapport van de minister van Financiën aan het parlement over de heropleving van de commerciële banken in mei 2011 (Skýrsla fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna), beschikbaar op http://www.althingi.is/altext/139/s/pdf/1213.pdf

16

(17)  Wet nr. 125/2008 inzake de autoriteit voor betalingen uit de schatkist vanwege ongewone financiële marktomstandigheden enz.

17

(18)  Zie ook het jaarverslag 2009 van de FME (juli 2008-juni 2009), beschikbaar op http://en.fme.is/media/utgefid-efni/FME-Annual-Report-2009.pdf

18

(19)  Er zouden nog meer overnames van financiële ondernemingen volgen. In maart 2009 nam de FME de zeggenschap over de activiteiten van drie financiële ondernemingen (Straumur-Burdaras, de Spaarbank van Reykjavik (SPRON) en Sparisjodabanki Íslands (Icebank)) over en besloot de activa en passiva van deze ondernemingen af te stoten. Later werd er met de schuldeisers van Straumur een crediteurenakkoord gesloten, terwijl voor SPRON en Sparisjodabanki een liquidatieprocedure werd opgestart. Andere financiële ondernemingen hadden ook zwaar te lijden onder de instorting van de drie grote commerciële banken en de aanhoudende onzekerheden op de financiële markten, en er werden in 2010 nog meer financiële ondernemingen onder de zeggenschap van de overheid gebracht. Zo benoemde de FME in maart 2010 een voorlopige raad van bestuur voor de zakenbank VBS. In april 2010 kreeg de FME zeggenschap over Keflavík Spaarbank en Byr Spaarbank, en bepaalde dat hun activiteiten door nieuwe financiële ondernemingen, respectievelijk SpKef Spaarbank en Byr hf, zouden worden overgenomen. Aangezien de financiële situatie van deze nieuwe ondernemingen erger bleek dan aanvankelijk gedacht, werd SpKef later op beslissing van de FME met Landsbanki gefuseerd en werd Byr hf na een openbaar aanbod op de aandelen van Byr met Íslandsbanki gefuseerd. Verder werd nogmaals de hulp ingeroepen van de IJslandse autoriteiten om in 2009 de financiële moeilijkheden van de zakenbank Saga Capital en in 2011 die van het huisvestingsfonds aan te pakken.

19

(20)  Bij wijze van voorbeeld van de omvang van de sterke waardevermindering kan worden vermeld dat de gemiddelde maandelijkse wisselkoers van de euro ten opzichte van de IJslandse króna omhoogschoot van 90,71 ISK in december 2007 tot 184,64 ISK in november 2009.

20

(21)  Tijdens de periode 2009-2011 bedroeg de investeringsquote amper 13 à 14 %.

21

(22)  Handelsbalans verwijst naar het verschil in inkomsten uit de export en import van goederen en diensten. Deze omvat niet de balans van de primaire inkomens uit het buitenland die de voorbije jaren, voornamelijk sinds 2008, negatief was. Dit betekent dat de totale lopende rekening van IJsland, ondanks het overschot op de handelsbalans, de voorbije jaren negatief was, al is dit tekort sinds 2009 sterk afgenomen.

22

(23)  Zie hierover bijvoorbeeld het rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi van maart 2012 over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem. Volgens het ministerie moet dit rapport worden gezien als een katalysator voor een met kennis van zaken gevoerde discussie over dit belangrijke onderwerp, aangezien het geen volledig uitgewerkte voorstellen bevat maar de belangrijkste kwesties en vooruitzichten uiteenzet onder verwijzing naar de internationale ontwikkelingen. Het rapport is beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf

23

(24)  Het normaliseren van de depositogaranties houdt niet alleen in dat de staatsinterventie voor zulke garanties wordt afgeschaft, maar ook dat de bepalingen in de noodwet volgens welke bij de liquidatie van een financiële onderneming prioriteit wordt verleend aan deposito's met wettelijke depositogaranties, worden herbekeken. Dit houdt een aanzienlijk voordeel voor deposanten in, niet het minst nu de instorting van de banksector van 2008 nog vers in het geheugen van de mensen ligt. Daartegenover staat dat deze bepaling voor de banken waarschijnlijk een handicap inhoudt bij het diversifiëren van hun financieringsregeling.

24

(25)  Zie hoofdstuk 9 van het rapport van de minister van Economische Zaken waarnaar in voetnoot 23 wordt verwezen. Tijdens de presentatie van het rapport benoemde de minister van Economische Zaken ook een groep van deskundigen uit de banksector, samen met enkele buitenlandse deskundigen, die voorstellen moest voorbereiden voor een uitgebreid toezicht- en regelgevingskader voor de gehele financiële markt in IJsland. Volgens datzelfde rapport zijn de IJslandse autoriteiten ook van plan om andere toekomstige opties te bestuderen, zoals de mogelijke scheiding van activiteiten van commerciële en zakenbanken, de aanneming van wetgeving inzake financiële stabiliteit en een mogelijke wijziging van de bevoegdheidsverdeling voor toezichthouders op financiële diensten. Uit de verklaringen van de IJslandse autoriteiten blijkt ook duidelijk dat een herziening van het monetaire-beleidskader op de agenda blijft, ongeacht of IJsland al dan niet lid wordt van de Europese Unie, evenals andere mogelijke middelen om het economische beheer te verbeteren en te verzekeren dat toezichthoudende instanties „door de bomen het bos zien” en de meest geschikte macroprudentiële instrumenten effectief toepassen.

25

(26)  Zie hoofdstuk 6 van het rapport van de minister van Economische Zaken aan de Althingi over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem, beschikbaar op http://eng.efnahagsraduneyti.is/publications/news/nr/3559

26

(27)  Sinds de herfst van 2008 zijn verschillende financiële ondernemingen van de markt verdwenen (naast de „oude” grote commerciële banken, Glitnir, Kaupthing en Landsbanki): Sparisjóðabanki Íslands (de vroegere Icebank), de Spaarbank van Reykjavik (SPRON), Sparisjóður Mýrasýslu (Myrasysla Spaarbank, SPM), de zakenbank VBS en de zakenbank Askar Capital. Ook de activiteiten van de zakenbank Straumur-Burdaras en de zakenbank Saga Capital zijn fors afgenomen.

27

(28)  Op 11 april 2011 werd tijdens de aandeelhoudersvergadering van (het vroegere) MP Bank een overeenkomst goedgekeurd voor de verkoop van de activiteiten van de bank in IJsland en Litouwen, waarbij meer dan 40 nieuwe aandeelhouders 5,5 miljard ISK in nieuwe aandelen in de bank investeerden. Andere activiteiten van de oude bank bleven bij de vorige eigenaren en werden naar een nieuwe juridische entiteit, EA fjárfestingarfélag hf, overgedragen. Zie voor meer bijzonderheden de persberichten van MP Bank van 11 april 2011, beschikbaar op https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1511 en https://www.mp.is/um-mp-banka/utgefid-efni/frettir/nr/1510

28

(29)  Volgens de schikking zijn RB en de eigenaren het eens over een aantal verbintenissen die erop gericht zijn mededingingsvervalsing ten gevolge van de activiteiten van RB en de samenwerkingsverbanden van de eigenaren te voorkomen. De verbintenissen vereisen onder meer dat RB op algemene commerciële voorwaarden onafhankelijk van de eigenaren wordt bestuurd en dat de meerderheid van de raad van bestuur van RB moet bestaan uit specialisten onafhankelijk van de eigenaren, dat de toegang tot de door RB verleende systemen en diensten op een niet-discriminerende basis wordt aangeboden en dat de voorwaarden voor de door RB verleende diensten dezelfde zijn ongeacht of de cliënt al dan niet een aandeelhouder van RB is. Bestaande eigenaren van RB hebben zich ertoe verbonden om regelmatig een deel van hun deelnemingen in RB te koop aan te bieden, teneinde het voor niet-financiële ondernemingen eenvoudiger te maken een deelneming in RB te verwerven. Zulke uitnodigingen worden minstens om de twee jaar uitgeschreven, totdat minstens een derde van de totale deelnemingen in RB aan andere partijen dan de huidige aandeelhouders is verkocht of in een aandelenaanbod te koop is aangeboden.

29

(30)  De ICA gebruikt de term „werkmaatschappijen” voor de deelnemingen van banken in doorgaans niet-financiële bedrijven die de banken in het kader van de herstructurering van hun kredietportefeuilles door middel van schulden/aandelenruilen of anderszins hebben verworven. Evenzo gebruikt de Autoriteit de term „werkmaatschappij” voor ondernemingen in de reële economie die niet tot de kernactiviteit van de bank op de financiële markten behoren.

30

(31)  In deze context gaat de Autoriteit ervan uit dat indirect eigenaarschap verwijst naar de mogelijke invloed en zeggenschap van banken over bedrijven wegens hun hoge schuldenlast ten aanzien van de bank.

31

(32)  De belangrijkste dochterondernemingen zijn (hoofdactiviteit en deelneming van de bank tussen haakjes): AFL-sparisjóður (spaarbank; 94,45 %), Verdis hf. (effectenbewaarbedrijf; 100 %), KB ráðgjöf ehf. (verkoop van verzekerings- en pensioenproducten; 100 %), Gen hf. (houder van internationale bedrijfsfondsen; 100 %), Okkar Líftryggingar hf. (verzekeringsmaatschappij — particuliere en levensverzekeringen; 100 %), Sparisjóður Ólafsfjarðar (spaarbank; 99,99 %), Stefnir hf. (beheersmaatschappij voor icbe's; 100 %) en Valitor Holding hf. (bedrijf in betaaldiensten; 52,94 %).

32

(33)  In dit opzicht onderscheidt de bank drie soorten activa. Ten eerste is er de vermogensbeheerder van de bank, Eignabjarg ehf., die aandelen beheert in de levensvatbare werkmaatschappijen die de bank heeft overgenomen. Dit omvat deelnemingen in de volgende bedrijven (hoofdactiviteit en deelneming van de bank tussen haakjes): Hagar hf. (een commercieel bedrijf dat in IJsland actief is; 5,98 %), Penninn á Íslandi ehf. (een detailhandelaar gespecialiseerd in kantoorbenodigdheden; 100 %), Reitir fasteignafélag hf. (een met Eignabjarg hf. verbonden vennootschap, gespecialiseerd in vastgoed; 42,65 %) en Fram Foods ehf. (voedingsmiddelenindustrie; 100 %). Ten tweede zijn er andere te koop aangeboden aandelen, waaronder deelnemingen in de volgende bedrijven: Langalína 2 ehf. (houdstermaatschappij; 100 %), Umtak fasteignafélag ehf. (vastgoed; 100 %), EAB 2 ehf. (voedingsmiddelenindustrie; 100 %), Farice ehf. (exploitatie van onderzeese datakabel naar buurlanden; 43,47 %), Sementsverksmiðjan ehf. (productie en invoer van cement; 33 %), HB Grandi hf. (visserijbedrijf; 33 %) en GO fjárfestingar ehf. (champignonteelt; 30 %). Ten derde worden er activa als tijdelijke activiteiten aangehouden als deelnemingen in de volgende bedrijven: Landey (houdstermaatschappij gespecialiseerd in niet-inkomstengenererende eigendommen; 100 %), Landfestar (werkmaatschappij gespecialiseerd in commercieel vastgoed dat door Arion Bank van noodlijdende cliënten is verworven; 100 %), Rekstrarfélagið Braut ehf. (varkensboerderij; 100 %), NS 1 ehf. (bezit grond en verhuurt percelen voor vakantiehuizen; 100 %), Módelhús ehf. (vastgoed; 100 %), EAB 1 ehf. (grond en vastgoed; 100 %), Andvaka ehf. (zakelijk en managementadvies; 50,11 %), Klakki ehf. (het vroegere Exista — houdstermaatschappij; 44,9 %), Ölgerðin Egill Skallagrímsson ehf. (productie, distributie en verkoop van frisdrank en sommige andere dranken; 20 %) en SMI ehf. (vastgoed; 39,1 %).

33

(34)  Sinds het ontstaan van Arion Bank zijn de belangrijkste financiële indicatoren aanzienlijk gewijzigd, maar het is desondanks aangewezen om de twee banken met elkaar te vergelijken op basis van gegevens die in de tijd nauw bij elkaar aansluiten. Er wordt nogmaals op gewezen dat Kaupthing een internationale bank was met activiteiten in verschillende landen, maar dat Arion Bank werd opgericht om bepaalde binnenlandse activiteiten en activa van Kaupthing Bank over te nemen.

34

(35)  De verschillen zijn anders per bedrijfssegment en in bepaalde domeinen zijn er tot 90 % minder werknemers. Er vond een substantiële personeelsinkrimping plaats in de zetel van de CEO, waar destijds 6 % van het personeel van Kaupthing in IJsland was tewerkgesteld, terwijl dit in het geval van Arion Bank maar 1 % is.

35

(36)  De overeenkomsten werden echter pas op 8 januari 2010 formeel gemaakt, toen Kaupthing namens haar schuldeisers via haar dochteronderneming Kaupskil ehf. de hand legde op Arion Bank, na goedkeuring door de FME en de IJslandse Mededingingsautoriteit. Kaupskil bezit 87 % van het uit gewone aandelen bestaand kapitaal en Icelandic State Financial Investments (ISFI, financiële investeringen van de IJslandse staat) 13 %. Kaupskil heeft een aandelenoptie om het belang van de regering op een later tijdstip te kopen.

36

(37)  In dit deel worden de geldbedragen eerst vermeld in de munteenheid waarin het kapitaal is verstrekt, gevolgd door de vermelding tussen haakjes van het overeenkomstige bedrag in (respectievelijk) ISK of EUR, indien dit door de IJslandse autoriteiten is verstrekt.

37

(38)  Onder de alternatieve kapitalisatieovereenkomst — die niet ten uitvoer werd gelegd — zou de bank volledig eigendom blijven van de regering ingeval het afwikkelingscomité van Kaupthing zou beslissen om de zeggenschap over Arion Bank niet te verwerven. De vergoeding zou in dit geval ook door Kaupthing aan Arion Bank worden verstrekt en in dezelfde vorm als onder de gezamenlijke kapitalisatieovereenkomst, m.a.w. een vergoedingsinstrument berekend op 38 miljard ISK. Kaupthing zou ook een optie krijgen om de deelneming van de regering te verwerven. Deze optie zou tussen 2011 en 2015 uitoefenbaar zijn tegen een prijs die de regering een passend rendement zou opleveren.

38

(39)  PB L 84 van 26.3.1997, blz. 22.

39

(40)  PB L 135 van 31.5.1994, blz. 5.

40

(41)  Zie het desbetreffende deel van het voorstel voor de begrotingswet 2011, beschikbaar op: http://hamar.stjr.is/Fjarlagavefur-Hluti-II/GreinargerdirogRaedur/Fjarlagafrumvarp/2011/Seinni_hluti/Kafli_8.htm.

41

(42)  Onofficiële vertaling door de Autoriteit van een verklaring die op 10 juni 2012 in Morgunblaðið (www.mbl.is) werd gepubliceerd.

42

(43)  Het meningsverschil tussen de partijen over de op de obligatie te betalen rente werd eerst naar de FME doorverwezen. De FME besloot op 5 juni 2009 dat een rente van REIBOR + 1,75 % in de gegeven omstandigheden een geschikte rente was. In zijn beslissing verklaarde de FME dat hij deze beslissing om de zes maanden op verzoek van de partijen zou herbekijken. Het geschil werd later echter voor de rechtbank gebracht en is op het ogenblik van dit schrijven nog steeds niet beslecht. Volgens het jaarrapport 2011 van Arion Bank verzocht Drómi in een brief van 2 december 2009 de FME om zijn eerdere beslissing over de rentevoet te herzien. Op 4 februari 2011 besloot de FME dat over de schuld een jaarlijkse rente moest worden berekend die gelijk moest zijn aan de oorspronkelijk gegeven rente plus de oorspronkelijk gegeven premie vanaf de overnamedatum tot 30 juni 2010, maar zonder premie vanaf dat moment totdat de schuld volledig betaald is. Arion Bank spande een gerechtelijke procedure aan tegen de FME en Drómi in een poging de beslissing van de FME van 4 februari 2011 nietig te verklaren. Op 4 mei 2011 spande Drómi een gerechtelijke procedure aan tegen de FME en Arion Bank, waarin zij in de eerste plaats vroeg om een nietigverklaring van alle beslissingen van de FME over rentes en daarnaast om een andere rente van het begin af aan.

43

(44)  Het ministerie van Financiën ging ermee akkoord om Arion Bank staatsobligaties te lenen die gebruikt kunnen worden om door middel van repotransacties met de CBI liquiditeitsfaciliteiten te verwerven overeenkomstig de huidige regels van de CBI. De marktwaarde van de staatsobligaties bedraagt maximaal 75 miljard ISK.

44

(45)  Arion Bank mag de obligaties niet verkopen of gebruiken voor andere doeleinden dan die welke in de overeenkomst worden vermeld. Als Arion Bank de SPRON-obligatie gebruikt als tegenzekerheid voor haar lening van staatsobligaties, betaalt Arion tot 25 miljard ISK geen opnemingsvergoeding. Voor de resterende faciliteit moet de bank echter een vergoeding van 1,75 % betalen om de staatsobligaties als onderpand te mogen gebruiken. Arion betaalt echter geen vergoeding als er duidelijk kan worden aangetoond dat meer dan 25 miljard ISK van het krediet verband houdt met opnemingen van SPRON-deposito's. Als Arion andere activa dan de SPRON-obligatie als tegenzekerheid voor haar lening gebruikt, stijgt de vergoeding tot 3 % van het kredietbedrag dat enkel in het kader van deze zekerheid werd toegekend. In zulke gevallen zal Arion een speciale vergoeding tot 0,5 % van het kredietbedrag betalen telkens als de staatsobligaties worden gebruikt.

45

(46)  REIBOR (Reykjavik interbank offered rate) is de interbancaire rentevoet die in IJsland door commerciële en spaarbanken voor kortlopende kredieten wordt gebruikt.

46

(47)  Handelsgewogen wisselkoersindex van de IJslandse króna.

47

(48)  Een van de kernaannamen van de bank is dat [...].

48

(49)  Ondanks verschillende onopgeloste problemen heeft de IJslandse economie volgens Arion Bank het voorbije jaar duidelijke tekenen van herstel vertoond; zo groeit de economie en dalen de werkloosheidscijfers voor het eerst sinds het begin van de financiële crisis.

49

(50)  De bank merkt op dat de waardevermindering van de ISK, hoge mondiale grondstoffenprijzen in de eerste helft van het jaar en een verhoging van de contractuele lonen in 2011 bijdroegen tot een jaarlijkse inflatiegraad van 5,3 % aan het einde van het jaar. De inflatievooruitzichten voor de komende jaren zien er niet rooskleurig uit en de inflatie zal waarschijnlijk het streefpercentage van de CBI van 2,5 % overschrijden. In reactie op de toenemende economische activiteit en de dalende inflatievooruitzichten verhoogde de CBI de rente tweemaal met in totaal 50 basispunten in 2011 en met in totaal 75 basispunten in de eerste helft van 2012. Het bedrijfsplan gaat ervan uit dat deze ontwikkeling zich in 2012-2014 voortzet.

50

(51)  Arion Bank merkt in dit opzicht op dat er ondanks de tekenen van herstel in de IJslandse economie een aantal problemen onopgelost blijft; een van de problemen is de opheffing van de kapitaalcontroles. De opheffing van kapitaalcontroles gaat zeer traag vooruit, hoewel de CBI in maart 2011 een tijdsschema voor de liberalisatie aankondigde met daarin een aantal maatregelen om de controles de komende vier jaar op te heffen. Later dat jaar besloot het IJslandse parlement echter om enkel de wetgeving betreffende vreemde valuta (en bijgevolg de kapitaalcontroles) tot 2013 te verlengen. De CBI heeft van het parlement bijgevolg weinig bewegingsruimte gekregen om de controles in de komende twee jaar op te heffen. De kapitaalcontroles werden in maart 2012 immers verscherpt aan de hand van wijzigingen in de wet betreffende vreemde valuta. De strategie voor de opheffing van de kapitaalcontroles is allesbehalve duidelijk en daarom wordt ervan uitgegaan dat de kapitaalcontroles tijdens de prognoseperiode in werking zullen blijven.

51

(52)  Inspanningen met betrekking tot de herstructurering van de leningenportefeuille hebben geleid tot een daling van het aandeel oninbare leningen van 37 % eind 2010 tot 13 % eind 2011. Deze vorderingen op het vlak van de wegwerking van noodlijdende kredietnemers doen de onzekerheid over de beoordeling van de boekwaarde van de leningenportefeuille aanzienlijk afnemen.

52

(53)  De onevenwichtigheden tussen de valuta's zijn teruggelopen van 300 % van de kapitaalbasis van de bank eind 2008 tot 30 % van de kapitaalbasis eind 2011.

53

(54)  Eind 2009 telde de bank [...] groepen die groter waren dan 10 % van de kapitaalbasis. Deze groepen waren samen goed voor 175 % van de kapitaalbasis. Eind 2011 telde de bank [...] groepen die groter waren dan 10 % van de kapitaalbasis en die samen goed waren voor 87 % van de kapitaalbasis.

54

(55)  De totale kapitaalbasis is tussen 2009 en 2011 met 20,7 miljard ISK toegenomen.

55

(56)  De termijndeposito's zijn tussen eind 2009 en eind 2011 toegenomen van 10 % tot 23 %.

56

(57)  Het verschil is omgeslagen van min 17 % van de kapitaalbasis van de bank eind 2009 tot plus 9 % van de kapitaalbasis eind 2011.

57

(58)  Na het optreden van de FME in oktober 2008 werden enkele structurele veranderingen doorgevoerd. De afdelingen Internal audit en Compliance werden uitgebreid, terwijl Private Banking met Asset Management en Treasury met Capital Markets werden samengevoegd. Naar aanleiding van de nieuwe strategische koers en de komst van een nieuw management in de bank in de herfst van 2011 werd de organisatiestructuur nog verder gewijzigd, zodat ze voortaan de nieuwe strategie van de bank beter weergeeft en ondersteunt, de werking vereenvoudigt en synergieën tussen afdelingen vergroot.

58

(59)  SPM had gedurende meerdere maanden met financiële tegenspoed te kampen en moest met haar schuldeisers op zoek gaan naar een crediteurenakkoord krachtens het faillissementsrecht omdat de kapitaalratio onder de wettelijke vereisten was gezakt. Deze inspanningen leverden echter geen resultaat op en op 3 april 2009 werd er een akkoord gesloten tussen SPM en New Kaupthing waarbij New Kaupthing alle activa van SPM kocht, waaronder het kantoor in Borgarnes, IJsland, en de dochterondernemingen van SPM, inclusief twee spaarbanken in Noord-IJsland, Afl Savings Bank en Ólafsfjörður Savings Bank (SPÓL). Tegelijkertijd nam New Kaupthing bepaalde passiva van SPM over, waaronder deposito's en kredieten, zoals bepaald in het akkoord. Diezelfde dag nam de FME een beslissing over de afstoting van activa en passiva van SPM. De beslissing van de FME wijst geenszins op een overheidsinterventie in de vorm van een kapitaalinjectie, aangegane verbintenissen of afgegeven verklaringen. De bank en IJslandse autoriteiten hebben verder aan de Autoriteit bevestigd dat de staat in dit opzicht geen financiële verbintenissen is aangegaan. Zie de beslissing van de FME van 3 april 2009, beschikbaar op http://www.fme.is/media/akvardanir/3.-april-2009.pdf

59

(60)  De achtergrond van deze verrichting is dat Kaupthing in 2006-2008 vier reeksen van gedekte obligaties uitgaf die door de dochteronderneming van Kaupthing, KMIIF, werden gegarandeerd. Via KMIIF bezat Kaupthing een portefeuille van IJslandse woningkredieten ten belope van meer dan 120 miljard ISK. De gedekte obligatie was bedoeld om een groot deel van de hypotheekportefeuille van Kaupthing te financieren. Krachtens de overeenkomst van 22 december 2011 verwierf Arion Bank deze hypotheekportefeuille. De deal werd grotendeels gefinancierd door de overname van gedekte obligaties ten belope van 117,7 miljard ISK, toen Arion Bank de verplichtingen van Kaupthing in het kader van het programma van gedekte obligaties op zich heeft genomen. Volgens Arion Bank kan de overname van AMIIF noch als een „normale” overname, noch als een overname in het kader van de herstructurering worden beschouwd. De overname had betrekking op de oprichting van de bank, waarbij AMIIF niet aan Arion Bank werd overgedragen op het moment van de oprichting ervan. Vóór de overdracht verleende Arion Bank diensten aan de kredietnemers zonder enige zeggenschap over de leningen te hebben. Daarnaast gingen de kredietnemers met hypotheken in het fonds ervan uit dat ze klanten van Arion Bank waren. Na de overdracht kwamen de leningen in het bezit van Arion Bank. Zoals vermeld kwam de overeenkomst over de bovenstaande verrichting tot stand tussen Kaupthing en Arion Bank zonder enige betrokkenheid of verbintenis van de IJslandse staat.

60

(61)  Deze leningen zijn onderverdeeld in hypotheekleningen en andere leningen van particulieren en aan bedrijven. De kortingen verschilden al naargelang het soort lening en al naargelang ze in króna of vreemde valuta luidden.

61

(62)  De toename in de waardering van de leningen was in 2009-2011 echter groter dan in tabel 4 is vermeld, aangezien een deel ervan aan het compensatie-instrument (in totaal 38 miljard ISK) werd toegekend. Het compensatie-instrument werd in het eerste kwartaal van 2011 beëindigd, aangezien de waarderingskloof tussen de van Kaupthing naar Arion Bank overgedragen activa en passiva was volgestort.

62

(63)  Zie de regels inzake liquiditeitsratio's van de CBI nr. 317 van 25 april 2006, beschikbaar op http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=4713

63

(64)  De LCR eist dat banken in een stressscenario gedurende een periode van 30 dagen een buffer van liquide activa van hoge kwaliteit aanhouden die volstaat om de netto-uitstroom van liquiditeit te dekken. De referentieratio bedraagt bijgevolg 100 %.

64

(65)  Dit scenario is ook gebaseerd op andere ongunstige veronderstellingen. Zo wordt aangenomen dat de woningprijzen in 2012 met 10 %, in 2013 met 18 % en in 2014 met 16 % zullen dalen. In 2012 wordt er een uitstroom van 30 % van de deposito's van particulieren, van 20 % van de deposito's van bedrijven en van 80 % van de deposito's van kredietinstellingen verwacht. De baten uit provisies zullen in 2012-2014 vermoedelijk met 50 % dalen ten opzichte van het basisscenario. Naar verwachting zal de waardevermindering op leningen met 1-3 % en de kredietspread met 0,5-1 % afnemen, terwijl de depositospread met 0,5-1 % zal toenemen. De bedrijfsuitgaven zouden 10 % hoger liggen dan in het basisscenario. De wisselkoers van de króna zal allicht devalueren, met een stijging van de handelsgewogen index met 4 % in 2013 en met 11 % in 2014 tot gevolg.

65

(66)  Het rendement op eigen vermogen zou in 2012 tot [0-5] %, in 2013 tot [0-5] % en in 2014 tot [5-10] % dalen.

66

(67)  De kapitaalratio van de bank zal in 2012 [20-25] %, in 2013 [20-25] % en in 2014 [25-30] % bedragen.

67

(68)  De term „starheid van deposito's” verwijst naar de stabiliteit van deposito's in het verleden en het verwachte gedrag ervan in de toekomst.

68

(69)  ISFI is een overheidsinstantie met een onafhankelijke raad van bestuur die aan de minister van Financiën verantwoording aflegt en bij Wet nr. 88/2009 is opgericht. ISFI moet haar opdracht binnen de vijf jaar na haar oprichting voltooid hebben. ISFI beheert de deelnemingen van de staat in financiële ondernemingen overeenkomstig de wet, goede governance- en bedrijfspraktijken, en het staatsbeleid inzake eigenaarschap. Ze wil een dynamische binnenlandse financiële markt herstellen en heropbouwen, en tegelijkertijd een effectieve concurrentie op de markt bevorderen en transparantie garanderen in alle beslissingen over de deelname van de staat aan financiële activiteiten.

69

(70)  In detail beschreven in hoofdstuk 3 van dit besluit.

70

(71)  Zie in dit opzicht het arrest van het Gerecht in de gevoegde zaken T-425/04, T-444/04, T-450/04 en T-456/04, Frankrijk e.a./Commissie, arrest van 21 mei 2010, Jurispr. 2010, blz. II-02099, punt 283 (tweede aanleg), evenals de conclusie van AG Mengozzi in de hogere voorziening, i.e. zaak C-399/10, Bouygues, punt 47, waarin deze voorwaarden als te restrictief worden beschouwd om tot de conclusie van staatssteun te komen.

71

(72)  Zie bijvoorbeeld T-228/99 WestLB, Jurispr. 2003, blz. II-435.

72

WestLB

(73)  Zie bijvoorbeeld het besluit van de Commissie van 10 oktober 2008 in zaak NN 51/2008 Garantieregeling voor banken in Denemarken, punt 32, en de beschikking van de Commissie van 21 oktober 2008 in zaak C 10/2008, IKB, punt 74.

73

IKB

(74)  Zie het besluit van de Autoriteit van 8 mei 2009 betreffende de regeling voor tijdelijke herkapitalisatie van in feite gezonde banken om de financiële stabiliteit en leningen aan de reële economie in Noorwegen aan te moedigen (205/09/COL), beschikbaar op: http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16694&1=1

74

(75)  Zie in deze context een soortgelijke redenering van de Europese Commissie ten aanzien van investeringen door leveranciers van een firma in moeilijkheden in het besluit van de Commissie C 4/10 (ex NN 64/09) — Steun ten behoeve van Trèves (Frankrijk).

75

(76)  Dit besluit wordt niet beïnvloed door het meningsverschil en het juridische geschil tussen de partijen bij de Drómi-obligatie betreffende de rente op de obligatie.

76

(77)  Rapport van de minister van Economische zaken aan de Althingi (maart 2012) over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem, hoofdstuk 9.6, beschikbaar op: http://eng.atvinnuvegaraduneyti.is/media/Acrobat/Future-Structure.pdf

77

(78)  De Autoriteit verwijst in dit opzicht naar de commentaar van de directeur van de CBI in het voorwoord van het rapport van de bank inzake financiële stabiliteit voor de tweede helft van 2010 dat de kapitalisatie van de financiële instellingen momenteel door de kapitaalcontroles en de verklaring van de regering in verband met een depositogarantie wordt beschermd. Zie http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=8260, blz. 5. Zie ook de beschikkingen van de Commissie NN 48/2008, Garantieregeling voor banken in Ierland, punten 46 en 47 (http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn048-08.pdf) en NN 51/2008 Garantieregeling voor banken in Denemarken (http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/comp-2008/nn051-08.pdf).

78

(79)  Zie in dit opzicht zaak 730/79, Phillip Morris/Commissie, Jurispr. 1980, blz. 2671.

79

(80)  Zie afdeling VIII van de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit. Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis. De toepassing van staatssteunregels op maatregelen die in het kader van de huidige internationale financiële crisis ten aanzien van financiële instellingen worden getroffen, beschikbaar op http://www.eftasurv.int/?1=1&showLinkID=16604&1=1.

80

(81)  Herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels, aangenomen door de autoriteit op 25 november 2009, in hoofdstuk VII: Tijdelijke regels betreffende de financiële crisis, zoals uitgebreid door de richtsnoeren inzake de financiële crisis 2012. Beschikbaar op de website van de Autoriteit op: http://www.eftasurv.int/media/state-aid-guidelines/Part-VIII---Return-to-viability-and-the-assessment-of-restructuring-measures-in-the-financial-sector.pdf

81

(82)  Nieuwe door de CBI aangenomen regels inzake valuta-evenwicht zijn op 1 januari 2011 van kracht geworden. Deze regels zijn bedoeld om het valutarisico te beperken door te vermijden dat het valuta-evenwicht vooropgestelde limieten overschrijdt. Een van de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de vorige versies van de regels is dat de toegelaten openstaande valutapositie in individuele valuta van 20 % tot 15 % van het eigen vermogen is gedaald en dat het toegelaten totale valuta-evenwicht van 30 % tot 15 % is gezakt. De rapportering van het valuta-evenwicht is ook meer gedetailleerd dan vroeger, aangezien in vreemde valuta luidende activa en passiva per type worden ingedeeld: leningen, obligaties, effecten met een aandelenkarakter, aandelen in onderlinge fondsen, deposito's, rentedragende overeenkomsten, schulden aan de Centrale Bank enz. Als het valuta-evenwicht afwijkt van de in de regels vastgestelde limieten, moeten de betrokken financiële ondernemingen maatregelen treffen om het verschil binnen maximaal drie werkdagen weg te werken. Slagen de maatregelen van de financiële onderneming hier niet in, dan kan de CBI periodieke boeten berekenen. De CBI heeft ook andere stappen gezet om de onevenwichtigheden tussen vreemde valuta's te beperken, bijvoorbeeld door met een van de commerciële banken een valutaswapovereenkomst te sluiten of door vreemde valuta te kopen. Volgens de CBI bevorderen deze maatregelen een grotere financiële stabiliteit en vullen ze de niet-geleende buitenlandse deviezenreserves van de CBI aan.

82

(83)  In het kader van de overname van het vroegere Kaupthing Mortgage Institutional Investor Fund door de bank eind 2011, nam de bank ook de verantwoordelijkheid op zich voor gedekte obligaties ten belope van 117,7 miljard ISK.

83

(84)  Aangezien Kaupthing zich nog altijd in een liquidatieprocedure bevindt, zijn de exacte verliezen nog niet bekend. Volgens de informatie die tijdens de bijeenkomst van de schuldeisers van Kaupthing van 31 mei 2012 werd verstrekt, bedroegen de totale activa van Kaupthing eind 2011 874 miljard ISK (5,2 miljard EUR) en bedroegen de huidige aanvaarde vorderingen uit hoofde van artikel 113 van het IJslandse faillissementsrecht (niet-prioritaire vorderingen) 2 873 miljard ISK (17 miljard EUR). Voor meer informatie zie http://www.kaupthing.com/lisalib/getfile.aspx?itemid=21204.

84

(85)  De kapitalisatie van Arion Bank door de staat was in feite rechtstreeks gebaseerd op het verschil tussen de oorspronkelijke waardering van de overgedragen activa en passiva en het kapitaalvereiste van de FME.

85

(86)  De IJslandse autoriteiten hebben uitgelegd dat er in deze context een vast bedrag van 6,5 miljard ISK als vergoeding voor de staat was afgesproken omdat de financiële informatie tijdens de onderhandelingen steeds veranderde en de echte rentabiliteit van de bank in deze periode moeilijk te bepalen was.

86

(87)  De herkapitalisatie van financiële instellingen in de huidige financiële crisis: beperking van steun tot het noodzakelijke minimum en bescherming tegen buitensporige mededingingverstoringen („de herkapitalisatierichtsnoeren”) (PB L 17 van 20.1.2011 en EER-supplement nr. 3). De richtsnoeren zijn ook beschikbaar op de website van de Autoriteit op: http://www.eftasurv.int/state-aid/legal-framework/state-aid-guidelines/.

87

(88)  Eind 2014 zal er een einde komen aan de herstructureringsperiodes van alle IJslandse banken waarvoor een formeel onderzoek werd ingeleid.

88

(89)  Het zegelrecht verschilt naargelang van het desbetreffende type juridisch document, maar bedraagt normaal gezien 15 ISK voor elke begonnen duizend ISK (m.a.w. ongeveer 1,5 %) van het bedrag van de rentegevende obligaties die door een hypotheek of andere zekerheid worden gedekt.

89

(90)  Zie bijvoorbeeld het besluit van de Commissie in zaak SA.28264, Herstructureringssteun voor Hypo Real Estate, waarin de Commissie de afscheiding van een groot deel van de overzeese activiteiten van Hypo Real Estate aanvaardde als maatregel om mededingingsvervalsing voor de opvolger van de bank, PBB, in te perken.

90

(91)  De bank heeft bevestigd niet op de hoogte te zijn van enige clausules in andere soorten leningsovereenkomsten die de bank in de mogelijkheid stellen de rente te verhogen indien de klant geen minimumpakket aan activiteiten bij de bank behoudt. Indien dergelijke clausules toch binnen de bank worden gevonden, zal de bank ze niet vóór december 2014 van kracht laten worden.

91

---

BIJLAGE

VERBINTENISSEN EN BELANGRIJKE WIJZIGINGEN IN HET RECHTSKADER VOOR DE BANKSECTOR

1.   VERBINTENISSEN VAN DE IJSLANDSE AUTORITEITEN

De IJslandse autoriteiten zijn twee verbintenissen aangegaan, die hieronder worden vermeld.

Wijziging van het zegelrecht om staatssteun uit te sluiten en overstapkosten te verlagen

Het ministerie van Financiën zal een werkgroep aanduiden die belast wordt met de herziening van Wet nr. 36/1978 betreffende het zegelrecht. De werkgroep moet uiterlijk in oktober 2012 een rapport en een wetsvoorstel aan de minister van Financiën voorleggen. De opdracht van de werkgroep zal er in het bijzonder in bestaan de afschaffing te onderzoeken van het zegelrecht op door particulieren uitgegeven obligaties wanneer deze tussen schuldeisers worden overgedragen (bv. wanneer particulieren hun leningen van de ene kredietinstelling aan de andere overdragen). De groep zal verder bestuderen hoe de bepaling inzake het zegelrecht kan worden gewijzigd om de procedures te vereenvoudigen en de mededinging te bevorderen.

Maatregelen om de overstap te vereenvoudigen en overstapkosten te verlagen

De regering zal, overeenkomstig een door het IJslandse parlement op 21 maart 2012 goedgekeurde resolutie, een comité benoemen dat als opdracht heeft de klantenbescherming op de financiële markt te beoordelen, evenals de huidige voorstellen betreffende de wijze waarop de positie van particulieren en huishoudens ten aanzien van kredietinstellingen kan worden versterkt. De benoeming van het comité omvat een specifiek mandaat om een vereenvoudiging van de overstap en een verlaging van de overstapkosten te bestuderen en ter zake nauw samen te werken met de ICA. Het comité zal zijn rapport uiterlijk op 15 januari 2013 voorleggen.

Bovendien hebben de IJslandse autoriteiten de volgende verbintenissen van Arion Bank onderschreven.

Beperking op overnames

Arion Bank verbindt zich ertoe om tot 1 december 2014 geen financiële instellingen te verwerven. Ondanks deze verbintenis kan Arion Bank, mits voorafgaande goedkeuring van de Autoriteit, zulke ondernemingen toch verwerven, met name indien zulks noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te vrijwaren.

[...]

Arion Bank verbindt zich ertoe [...].

Afstoting van aandelen in bedrijven die een herstructurering ondergaan

Arion Bank verbindt zich ertoe om deelnemingen in werkmaatschappijen, die na herstructurering krachtens artikel 22 van de Wet nr. 161/2002 inzake financiële ondernemingen zijn overgenomen, zo snel mogelijk te verkopen. Voorts verbindt de bank zich ertoe om de procedure en tijdslimieten te respecteren die zijn uiteengezet in de bovengenoemde wetsbepaling zoals deze door de FME is geïnterpreteerd. Tot slot zal de bank de informatie over zulke te koop aangeboden deelnemingen op de eigen website (of die van een betrokken dochteronderneming) up-to-date houden.

Maatregelen ten bate van nieuwe en kleine concurrenten

Arion Bank verbindt zich ertoe tot 1 december 2014 de volgende maatregelen ten bate van nieuwe en kleine concurrenten vast te stellen.

| a) | Arion Bank zal in hypotheekovereenkomsten met particulieren geen contractbepalingen inzake rentevoeten afdwingen, of nieuwe contractbepalingen ter zake invoeren, die speciale rentevoorwaarden afhankelijk stellen van het verrichten van een minimum aan activiteiten via de bank. |
| --- | --- |

a)

Arion Bank zal in hypotheekovereenkomsten met particulieren geen contractbepalingen inzake rentevoeten afdwingen, of nieuwe contractbepalingen ter zake invoeren, die speciale rentevoorwaarden afhankelijk stellen van het verrichten van een minimum aan activiteiten via de bank.

| b) | Arion Bank zal op de eigen website gemakkelijk toegankelijke informatie verschaffen over het proces om voor bepaalde bankdiensten naar een andere financiële instelling over te stappen. Bovendien zullen de noodzakelijke documenten om tussen financiële instellingen over te stappen op de website gemakkelijk beschikbaar zijn. Dezelfde informatie en overstapformulieren zullen in de bankkantoren beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

b)

Arion Bank zal op de eigen website gemakkelijk toegankelijke informatie verschaffen over het proces om voor bepaalde bankdiensten naar een andere financiële instelling over te stappen. Bovendien zullen de noodzakelijke documenten om tussen financiële instellingen over te stappen op de website gemakkelijk beschikbaar zijn. Dezelfde informatie en overstapformulieren zullen in de bankkantoren beschikbaar zijn.

| c) | Arion Bank zal alle verzoeken tot overdracht van bankdiensten op een vlotte manier afhandelen. |
| --- | --- |

c)

Arion Bank zal alle verzoeken tot overdracht van bankdiensten op een vlotte manier afhandelen.

| d) | Arion Bank zal zich in haar marketing niet beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel. |
| --- | --- |

d)

Arion Bank zal zich in haar marketing niet beroepen op de staatssteun als een bron van concurrentievoordeel.

| e) | Indien er geen concurrerend dienstenaanbod beschikbaar is, is Arion Bank bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge, zoals door de bank te allen tijde kan worden bepaald:






  i) | diensten voor de verwerking van betalingen in ISK; |
| --- | --- | --- |

e)

Indien er geen concurrerend dienstenaanbod beschikbaar is, is Arion Bank bereid de volgende diensten aan te bieden tegen een prijs die gebaseerd zal zijn op de kostprijs plus een redelijke marge, zoals door de bank te allen tijde kan worden bepaald:

i)

diensten voor de verwerking van betalingen in ISK;

| ii) | diensten voor de verwerking van betalingen in FX. |
| --- | --- |

ii)

diensten voor de verwerking van betalingen in FX.

2.   RELEVANTE AANPASSINGEN EN VERANDERINGEN IN HET TOEZICHT- EN REGELGEVINGSKADER VOOR FINANCIËLE MARKTEN IN IJSLAND DIE NA DE CRISIS ZIJN AANGENOMEN

De IJslandse autoriteiten hebben het volgende overzicht verstrekt van wijzigingen die zijn aangebracht in de in de herfst van 2008 geldende wetgeving.

| — | De volmacht van de FME (de IJslandse toezichthouder op financiële markten) om op te treden (om de bevoegdheden van de vergadering van aandeelhouders over te nemen en over de activa te beschikken, zie noodwetgeving) is uitgebreid; FME heeft uitgebreide toezichtbevoegdheden gekregen; er zijn extra bepalingen aangenomen die de FME in staat stellen de activiteiten of het gedrag van afzonderlijke onder toezicht staande partijen te evalueren. Deze bepalingen omvatten enerzijds beslissingsbevoegdheden, met name om vestigingen te sluiten of specifieke activiteiten stop te zetten zonder een feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, en anderzijds een meer gedetailleerde definitie van concepten waarvan de interpretatie tot geschillen tussen de FME en onder toezicht staande entiteiten of beroepsinstanties heeft geleid. |
| --- | --- |

—

De volmacht van de FME (de IJslandse toezichthouder op financiële markten) om op te treden (om de bevoegdheden van de vergadering van aandeelhouders over te nemen en over de activa te beschikken, zie noodwetgeving) is uitgebreid; FME heeft uitgebreide toezichtbevoegdheden gekregen; er zijn extra bepalingen aangenomen die de FME in staat stellen de activiteiten of het gedrag van afzonderlijke onder toezicht staande partijen te evalueren. Deze bepalingen omvatten enerzijds beslissingsbevoegdheden, met name om vestigingen te sluiten of specifieke activiteiten stop te zetten zonder een feitelijke intrekking van exploitatievergunningen, en anderzijds een meer gedetailleerde definitie van concepten waarvan de interpretatie tot geschillen tussen de FME en onder toezicht staande entiteiten of beroepsinstanties heeft geleid.

| — | Regels inzake individuele grote blootstellingen zijn verduidelijkt en gespecificeerd; zowel de rol als de verantwoordelijkheid van het risicomanagement is uitgebreid en de FME stemde ermee in om het risicomanagement een hogere status toe te kennen in de organisatie van financiële ondernemingen; bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn verscherpt. |
| --- | --- |

—

Regels inzake individuele grote blootstellingen zijn verduidelijkt en gespecificeerd; zowel de rol als de verantwoordelijkheid van het risicomanagement is uitgebreid en de FME stemde ermee in om het risicomanagement een hogere status toe te kennen in de organisatie van financiële ondernemingen; bepalingen inzake de toepassing van stresstests zijn verscherpt.

| — | De bepalingen voor het opzetten van een speciaal register van grotere leners zijn wettelijk bekrachtigd, teneinde een beter overzicht te verschaffen van grote individuele blootstellingen aan twee of meer financiële ondernemingen. Het register is belangrijk om blootstellingen met elkaar in verband te brengen en om hun systeemimpact te beoordelen indien er in de activiteiten van de leners problemen zouden opduiken. Entiteiten die niet onder toezicht van de FME staan maar wel in de registers van financiële ondernemingen zijn opgenomen, moeten de FME informatie over al hun verplichtingen verstrekken. De FME kan de dienstverlening aan zulke partijen verbieden indien zij weigeren om de vereiste informatie te verstrekken. |
| --- | --- |

—

De bepalingen voor het opzetten van een speciaal register van grotere leners zijn wettelijk bekrachtigd, teneinde een beter overzicht te verschaffen van grote individuele blootstellingen aan twee of meer financiële ondernemingen. Het register is belangrijk om blootstellingen met elkaar in verband te brengen en om hun systeemimpact te beoordelen indien er in de activiteiten van de leners problemen zouden opduiken. Entiteiten die niet onder toezicht van de FME staan maar wel in de registers van financiële ondernemingen zijn opgenomen, moeten de FME informatie over al hun verplichtingen verstrekken. De FME kan de dienstverlening aan zulke partijen verbieden indien zij weigeren om de vereiste informatie te verstrekken.

| — | De bepalingen inzake een gezonde bedrijfsvoering zijn versterkt en het klachtencomité voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk vastgelegd; gedetailleerde informatie over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen moet worden bekendgemaakt. |
| --- | --- |

—

De bepalingen inzake een gezonde bedrijfsvoering zijn versterkt en het klachtencomité voor transacties met financiële ondernemingen is wettelijk vastgelegd; gedetailleerde informatie over alle grote eigenaren van financiële ondernemingen moet worden bekendgemaakt.

| — | De tijdslimieten waarbinnen financiële ondernemingen bepaalde activa van de hand moeten doen zijn ingekort. |
| --- | --- |

—

De tijdslimieten waarbinnen financiële ondernemingen bepaalde activa van de hand moeten doen zijn ingekort.

| — | De bepalingen inzake het bezit van eigen aandelen door financiële ondernemingen zijn verscherpt en meer in detail vastgelegd. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan als eigen aandelen beschouwd, net als op eigen aandelen gebaseerde contracten buiten de balansstelling. |
| --- | --- |

—

De bepalingen inzake het bezit van eigen aandelen door financiële ondernemingen zijn verscherpt en meer in detail vastgelegd. Deelnemingen van dochterondernemingen worden voortaan als eigen aandelen beschouwd, net als op eigen aandelen gebaseerde contracten buiten de balansstelling.

| — | Financiële ondernemingen mogen geen krediet meer verlenen met eigen aandelen of aandelencertificaten als onderpand. |
| --- | --- |

—

Financiële ondernemingen mogen geen krediet meer verlenen met eigen aandelen of aandelencertificaten als onderpand.

| — | De FME moet nu regels vaststellen betreffende de manier waarop leningen die worden gewaarborgd door een hypotheek op de aandelen van andere financiële ondernemingen in de risicobasis en kapitaalbasis moeten worden berekend. |
| --- | --- |

—

De FME moet nu regels vaststellen betreffende de manier waarop leningen die worden gewaarborgd door een hypotheek op de aandelen van andere financiële ondernemingen in de risicobasis en kapitaalbasis moeten worden berekend.

| — | Zowel de rol als de verantwoordelijkheid van de interne auditdienst is uitgebreid. Er gelden gedetailleerde regels voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betrokken financiële onderneming en de reikwijdte van haar interne auditdienst. |
| --- | --- |

—

Zowel de rol als de verantwoordelijkheid van de interne auditdienst is uitgebreid. Er gelden gedetailleerde regels voor het evenwicht tussen de omvang en diversiteit van de activiteiten van de betrokken financiële onderneming en de reikwijdte van haar interne auditdienst.

| — | De periode waarin een auditkantoor steeds dezelfde financiële onderneming mag controleren, is voortaan tot vijf jaar beperkt; de bevoegdheid van financiële ondernemingen om een „moeilijke” auditor te ontslaan is ingeperkt. |
| --- | --- |

—

De periode waarin een auditkantoor steeds dezelfde financiële onderneming mag controleren, is voortaan tot vijf jaar beperkt; de bevoegdheid van financiële ondernemingen om een „moeilijke” auditor te ontslaan is ingeperkt.

| — | Alle bepalingen inzake de berekening van het eigen vermogen en verscheidene andere technische aspecten zijn herbekeken. |
| --- | --- |

—

Alle bepalingen inzake de berekening van het eigen vermogen en verscheidene andere technische aspecten zijn herbekeken.

| — | Regels inzake de uitoefening van gekwalificeerde deelnemingen, m.a.w. 10 % of meer van de stemrechten, zijn herzien. De FME is gemachtigd de bewijslast om te keren bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen kopen of uitbreiden, bv. wanneer het niet zeker is wie de begunstigde eigena(a)r(en) is/zijn van een houdstermaatschappij met een gekwalificeerde deelneming. |
| --- | --- |

—

Regels inzake de uitoefening van gekwalificeerde deelnemingen, m.a.w. 10 % of meer van de stemrechten, zijn herzien. De FME is gemachtigd de bewijslast om te keren bij de beoordeling van partijen die gekwalificeerde deelnemingen willen kopen of uitbreiden, bv. wanneer het niet zeker is wie de begunstigde eigena(a)r(en) is/zijn van een houdstermaatschappij met een gekwalificeerde deelneming.

| — | Er worden extra eisen gesteld aan de bekwaamheid van directeurs, hun verantwoordelijkheid voor toezicht of activiteiten is uitgebreid en uitvoerende voorzitters van de raad van bestuur zijn niet toegelaten; de FME heeft een grotere toezichthoudende rol voor de raad van bestuur toebedeeld gekregen; persoonlijk identificeerbare informatie over de vergoeding van senior managers moet worden vrijgegeven. |
| --- | --- |

—

Er worden extra eisen gesteld aan de bekwaamheid van directeurs, hun verantwoordelijkheid voor toezicht of activiteiten is uitgebreid en uitvoerende voorzitters van de raad van bestuur zijn niet toegelaten; de FME heeft een grotere toezichthoudende rol voor de raad van bestuur toebedeeld gekregen; persoonlijk identificeerbare informatie over de vergoeding van senior managers moet worden vrijgegeven.

| — | Er zijn regels vastgesteld voor krediettransacties van financiële ondernemingen met bestuurders, gedelegeerd bestuurders, hooggeplaatste werknemers en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betrokken financiële onderneming. Soortgelijke regels gelden voor partijen die nauw verbonden zijn met bovengenoemde personen. De FME heeft regels aangenomen over wat als passende zekerheid voor zulke transacties wordt beschouwd. |
| --- | --- |

—

Er zijn regels vastgesteld voor krediettransacties van financiële ondernemingen met bestuurders, gedelegeerd bestuurders, hooggeplaatste werknemers en eigenaren van gekwalificeerde deelnemingen in de betrokken financiële onderneming. Soortgelijke regels gelden voor partijen die nauw verbonden zijn met bovengenoemde personen. De FME heeft regels aangenomen over wat als passende zekerheid voor zulke transacties wordt beschouwd.

| — | Er zijn regels aangenomen over regelingen in verband met premiestelsels en bonussen voor managers en werknemers, evenals in verband met opzeggingsclausules. |
| --- | --- |

—

Er zijn regels aangenomen over regelingen in verband met premiestelsels en bonussen voor managers en werknemers, evenals in verband met opzeggingsclausules.

| — | Bepalingen inzake de sanering en liquidatie van financiële ondernemingen zijn verscherpt. |
| --- | --- |

—

Bepalingen inzake de sanering en liquidatie van financiële ondernemingen zijn verscherpt.

| — | Er heeft een algemene herziening van speciale regels voor spaarbanken plaatsgevonden. De status en rechten van eigenaren van garantiekapitaal bij spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn beperkingen op dividenden opgelegd, er zijn duidelijke regels inzake transacties met garantiekapitaal aangenomen, er zijn regels vastgesteld voor waardeverminderingen op garantiekapitaal en de regels inzake de machtigingen van spaarbanken om formeel samen te werken zijn verduidelijkt. Spaarbanken mogen hun rechtsvorm niet veranderen. |
| --- | --- |

—

Er heeft een algemene herziening van speciale regels voor spaarbanken plaatsgevonden. De status en rechten van eigenaren van garantiekapitaal bij spaarbanken zijn verduidelijkt, er zijn beperkingen op dividenden opgelegd, er zijn duidelijke regels inzake transacties met garantiekapitaal aangenomen, er zijn regels vastgesteld voor waardeverminderingen op garantiekapitaal en de regels inzake de machtigingen van spaarbanken om formeel samen te werken zijn verduidelijkt. Spaarbanken mogen hun rechtsvorm niet veranderen.

Volgens de IJslandse autoriteiten gaan de IJslandse regels in sommige opzichten verder dan het pan-Europese kader. Hieronder volgen de belangrijkste afwijkingen van regels die door de EU zijn aangenomen en in de EER-overeenkomst zijn opgenomen:

| — | de FME heeft de bevoegdheid om de activiteiten van individuele vestigingen van financiële ondernemingen in te perken indien hij daartoe reden ziet. Voorts heeft hij de bevoegdheid speciale vereisten op te leggen aan individuele vestigingen van financiële ondernemingen om hun activiteiten voort te zetten. De FME kan de activiteiten die een financiële onderneming uitoefent en waarvoor al dan niet een vergunning is vereist, tijdelijk geheel of gedeeltelijk inperken indien de Autoriteit daartoe reden ziet. Uiteraard is dit niet het minst het gevolg van de activiteiten van kantoren en de door hen geopende depositorekeningen in andere Europese staten vóór 2008 (Icesave, Edge en Saveand-Save). |
| --- | --- |

—

de FME heeft de bevoegdheid om de activiteiten van individuele vestigingen van financiële ondernemingen in te perken indien hij daartoe reden ziet. Voorts heeft hij de bevoegdheid speciale vereisten op te leggen aan individuele vestigingen van financiële ondernemingen om hun activiteiten voort te zetten. De FME kan de activiteiten die een financiële onderneming uitoefent en waarvoor al dan niet een vergunning is vereist, tijdelijk geheel of gedeeltelijk inperken indien de Autoriteit daartoe reden ziet. Uiteraard is dit niet het minst het gevolg van de activiteiten van kantoren en de door hen geopende depositorekeningen in andere Europese staten vóór 2008 (Icesave, Edge en Saveand-Save).

| — | In de IJslandse wetgeving zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de rol van interne audits dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

In de IJslandse wetgeving zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de rol van interne audits dan in de EU-richtlijnen.

| — | Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de manier waarop stresstests moeten worden uitgevoerd dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

Er zijn aanzienlijk meer gedetailleerde bepalingen vastgelegd over de manier waarop stresstests moeten worden uitgevoerd dan in de EU-richtlijnen.

| — | Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan krediet wordt verleend en zij moeten aan het einde van elke maand een actuele lijst aan de FME bezorgen. Voorts zal er een vergelijkbare lijst worden verstuurd met daarin partijen die nauw verbonden zijn met financiële ondernemingen, hun raden van bestuur en managers, en groepen van verbonden cliënten, voor zover deze partijen niet op de bovengenoemde lijst voorkomen. Dankzij deze lijst kunnen de onderlinge verbanden tussen financiële ondernemingen, hun bestuurders en hun management beter worden gecontroleerd. |
| --- | --- |

—

Financiële ondernemingen moeten een speciaal register (een kredietregister) bijhouden van alle partijen waaraan krediet wordt verleend en zij moeten aan het einde van elke maand een actuele lijst aan de FME bezorgen. Voorts zal er een vergelijkbare lijst worden verstuurd met daarin partijen die nauw verbonden zijn met financiële ondernemingen, hun raden van bestuur en managers, en groepen van verbonden cliënten, voor zover deze partijen niet op de bovengenoemde lijst voorkomen. Dankzij deze lijst kunnen de onderlinge verbanden tussen financiële ondernemingen, hun bestuurders en hun management beter worden gecontroleerd.

| — | Indien de FME van mening is dat het aangaan van krediet bij een en dezelfde partij in het kredietregister waarvan de financiële activiteiten niet onder officieel toezicht staan, een systeemimpact zou kunnen hebben, kan hij aan de betrokken partij informatie over haar verplichtingen vragen. |
| --- | --- |

—

Indien de FME van mening is dat het aangaan van krediet bij een en dezelfde partij in het kredietregister waarvan de financiële activiteiten niet onder officieel toezicht staan, een systeemimpact zou kunnen hebben, kan hij aan de betrokken partij informatie over haar verplichtingen vragen.

| — | Indien een partij die niet onder officieel toezicht staat maar wel in het kredietregister voorkomt, weigert om aan de FME informatie bekend te maken, kan de Autoriteit onder toezicht staande entiteiten gelasten om de voornoemde partij niet langer diensten te verlenen. Hetzelfde geldt indien de door de partij bekendgemaakte informatie onbevredigend is. De bepalingen inzake een kredietregister en uitgebreide bevoegdheden voor toezichthoudende instanties in verband met partijen die niet onder officieel toezicht staan, komen niet terug in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

Indien een partij die niet onder officieel toezicht staat maar wel in het kredietregister voorkomt, weigert om aan de FME informatie bekend te maken, kan de Autoriteit onder toezicht staande entiteiten gelasten om de voornoemde partij niet langer diensten te verlenen. Hetzelfde geldt indien de door de partij bekendgemaakte informatie onbevredigend is. De bepalingen inzake een kredietregister en uitgebreide bevoegdheden voor toezichthoudende instanties in verband met partijen die niet onder officieel toezicht staan, komen niet terug in de EU-/EER-regels.

| — | In de IJslandse wetgeving komen veel meer gedetailleerde en beperkende bepalingen inzake kredietverlening aan verbonden partijen en zekerheidstelling voor dan in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

In de IJslandse wetgeving komen veel meer gedetailleerde en beperkende bepalingen inzake kredietverlening aan verbonden partijen en zekerheidstelling voor dan in de EU-/EER-regels.

| — | De FME moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming het recht op de uitoefening van de deelneming ontzeggen indien er twijfel bestaat over wie de begunstigde eigenaar is of zal zijn. |
| --- | --- |

—

De FME moet de eigenaar van een gekwalificeerde deelneming het recht op de uitoefening van de deelneming ontzeggen indien er twijfel bestaat over wie de begunstigde eigenaar is of zal zijn.

| — | Het maximale tijdsbestek waarin externe auditors voor dezelfde financiële onderneming mogen werken is korter dan in de EU-/EER-regels. |
| --- | --- |

—

Het maximale tijdsbestek waarin externe auditors voor dezelfde financiële onderneming mogen werken is korter dan in de EU-/EER-regels.

| — | In de IJslandse wetgeving komen veel meer gedetailleerde bepalingen inzake de bekwaamheid van bestuurders in financiële ondernemingen voor dan in de EU-richtlijnen. |
| --- | --- |

—

In de IJslandse wetgeving komen veel meer gedetailleerde bepalingen inzake de bekwaamheid van bestuurders in financiële ondernemingen voor dan in de EU-richtlijnen.

| — | Er zijn bepalingen aangenomen inzake regelingen voor bonussystemen en opzeggingsclausules. |
| --- | --- |

—

Er zijn bepalingen aangenomen inzake regelingen voor bonussystemen en opzeggingsclausules.

| — | Onlangs zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd in verband met het beloningsbeleid, maar regels inzake opzeggingsclausules zijn hierin nog niet opgenomen. |
| --- | --- |

—

Onlangs zijn er in EU-richtlijnen formele regels vastgelegd in verband met het beloningsbeleid, maar regels inzake opzeggingsclausules zijn hierin nog niet opgenomen.

Op 23 maart 2012 diende de minister van Economische Zaken een rapport in over de toekomstige structuur van het IJslandse financiële systeem. De minister heeft verder een deskundigengroep aangesteld om een rechtskader uit te werken voor alle financiële activiteiten in IJsland.

---