# Publicatieblad L 102/2017

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 102 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 60e jaargang13 april 2017 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 102

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

60e jaargang13 april 2017

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | VERORDENINGEN |
| | * | Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines | 1 |
| | * | Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (
  1
  ) | 334 |
| | * | Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (
  1
  ) | 364 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

VERORDENINGEN

*

Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines

1

*

Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (
  1
  )

1

334

*

Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (
  1
  )

1

364

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

VERORDENINGEN

| 13.4.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 102/1 |
| --- | --- | --- | --- |

13.4.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 102/1

---

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2017/654 VAN DE COMMISSIE

van 19 december 2016

tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (1), en met name artikel 24, lid 11, artikel 25, lid 4, onder a), b) en c), artikel 26, lid 6, artikel 34, lid 9, artikel 42, lid 4, artikel 43, lid 5, en artikel 48,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Om het bij Verordening (EU) 2016/1628 vastgestelde kader te completeren moeten de technische en algemene voorschriften en de testmethoden betreffende emissiegrenswaarden, EU-typegoedkeuringsprocedures voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines, regelingen betreffende conformiteit van de productie en de voorschriften en procedures betreffende de technische diensten voor die motoren worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(1)

Om het bij Verordening (EU) 2016/1628 vastgestelde kader te completeren moeten de technische en algemene voorschriften en de testmethoden betreffende emissiegrenswaarden, EU-typegoedkeuringsprocedures voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines, regelingen betreffende conformiteit van de productie en de voorschriften en procedures betreffende de technische diensten voor die motoren worden vastgesteld.

| (2) | Bij Besluit 97/836/EG van de Raad (2) is de Unie toegetreden tot de Overeenkomst van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) betreffende het aannemen van eenvormige technische eisen voor wielvoertuigen, uitrustingsstukken en onderdelen die kunnen worden aangebracht en/of gebruikt op wielvoertuigen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van goedkeuringen verleend op basis van deze eisen. |
| --- | --- |

(2)

Bij Besluit 97/836/EG van de Raad (2) is de Unie toegetreden tot de Overeenkomst van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) betreffende het aannemen van eenvormige technische eisen voor wielvoertuigen, uitrustingsstukken en onderdelen die kunnen worden aangebracht en/of gebruikt op wielvoertuigen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van goedkeuringen verleend op basis van deze eisen.

| (3) | Om ervoor te zorgen dat de bepalingen inzake de constructie van motoren die in niet voor de weg bestemde mobiele machines worden gemonteerd, zijn afgestemd op de vooruitgang van de techniek, moeten met betrekking tot bepaalde voorschriften de meest recente versies van CEN/Cenelec- of ISO-normen die voor het publiek beschikbaar zijn, van toepassing worden. |
| --- | --- |

(3)

Om ervoor te zorgen dat de bepalingen inzake de constructie van motoren die in niet voor de weg bestemde mobiele machines worden gemonteerd, zijn afgestemd op de vooruitgang van de techniek, moeten met betrekking tot bepaalde voorschriften de meest recente versies van CEN/Cenelec- of ISO-normen die voor het publiek beschikbaar zijn, van toepassing worden.

| (4) | Gedurende het productieproces uitgevoerde controles van de conformiteit van de motoren met de toepasselijke technische voorschriften vormen een essentieel onderdeel van de EU-typegoedkeuringsprocedure. Daarom moeten de controles op de procedures voor de conformiteit van de productie verder worden verbeterd en worden aangepast aan de strengere procedures die voor wegvoertuigen gelden, teneinde het EU-typegoedkeuringsproces doeltreffender te maken. |
| --- | --- |

(4)

Gedurende het productieproces uitgevoerde controles van de conformiteit van de motoren met de toepasselijke technische voorschriften vormen een essentieel onderdeel van de EU-typegoedkeuringsprocedure. Daarom moeten de controles op de procedures voor de conformiteit van de productie verder worden verbeterd en worden aangepast aan de strengere procedures die voor wegvoertuigen gelden, teneinde het EU-typegoedkeuringsproces doeltreffender te maken.

| (5) | Om ervoor te zorgen dat de technische diensten in alle lidstaten aan dezelfde hoge standaarden voor het prestatieniveau voldoen, moeten in deze verordening de geharmoniseerde voorschriften waaraan die diensten moeten voldoen, alsook de procedures voor de beoordeling van de naleving en voor de accreditatie van die diensten, worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(5)

Om ervoor te zorgen dat de technische diensten in alle lidstaten aan dezelfde hoge standaarden voor het prestatieniveau voldoen, moeten in deze verordening de geharmoniseerde voorschriften waaraan die diensten moeten voldoen, alsook de procedures voor de beoordeling van de naleving en voor de accreditatie van die diensten, worden vastgesteld.

| (6) | Omwille van de duidelijkheid is het wenselijk de nummering van de testprocedures in deze verordening overeen te laten komen met die in Mondiaal Technisch Reglement nr. 11 (3) en in VN/ECE-Reglement nr. 96 (4), |
| --- | --- |

(6)

Omwille van de duidelijkheid is het wenselijk de nummering van de testprocedures in deze verordening overeen te laten komen met die in Mondiaal Technisch Reglement nr. 11 (3) en in VN/ECE-Reglement nr. 96 (4),

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Definities

De volgende definities zijn van toepassing:

1.   „wobbe-index” of „W”: verhouding tussen de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden:

„wobbe-index” of „W”

2.   „λ-verschuivingsfactor” of „Sλ”: uitdrukking die de vereiste flexibiliteit van het motormanagementsysteem beschrijft bij een verandering van de verhouding λ (overmaat lucht) indien de motor op een gas met een andere samenstelling dan zuiver methaan loopt;

„λ-verschuivingsfactor” of „Sλ

3.   „vloeibarebrandstofmodus”: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor voor geen enkele motorbedrijfsomstandigheid gasvormige brandstof gebruikt;

„vloeibarebrandstofmodus”

4.   „dualfuelmodus”: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor in bepaalde motorbedrijfsomstandigheden tegelijkertijd vloeibare brandstof en een gasvormige brandstof gebruikt;

„dualfuelmodus”

5.   „deeltjesnabehandelingssysteem”: een uitlaatgasnabehandelingssysteem ontworpen om de emissies van verontreinigende deeltjes te verminderen door mechanische of aerodynamische scheiding dan wel scheiding door diffusie of traagheid;

„deeltjesnabehandelingssysteem”

6.   „regulateur”: een voorziening of beheersingsstrategie die het toerental of de belasting van de motor automatisch regelt, anders dan een in een motor van categorie NRSh aangebrachte toerenbegrenzer die het maximale motortoerental beperkt met als enig doel te voorkomen dat de motor sneller dan een bepaalde grenswaarde draait;

„regulateur”

7.   „omgevingstemperatuur”, voor een laboratoriumomgeving (bv. kamer of ruimte voor het wegen van filters): de temperatuur in de gespecificeerde laboratoriumomgeving;

„omgevingstemperatuur”, voor een laboratoriumomgeving (bv. kamer of ruimte voor het wegen van filters)

8.   „basisemissiebeheersingsstrategie” of „BECS”: een emissiebeheersingsstrategie die actief is over het hele koppel- en toerentalbereik waarbinnen de motor werkt, tenzij een aanvullende emissiebeheersingsstrategie (AECS) is geactiveerd;

„basisemissiebeheersingsstrategie” of „BECS”

9.   „reagens”: elk voor de doeltreffende werking van het uitlaatgasnabehandelingssysteem vereist en gebruikt verbruiksmedium of niet-terugwinbaar medium;

„reagens”

10.   „aanvullende emissiebeheersingsstrategie” of „AECS”: een emissiebeheersingsstrategie die met een specifiek doel en naar aanleiding van een specifieke reeks omgevings- en/of bedrijfsomstandigheden wordt geactiveerd en een basisemissiebeheersingsstrategie (BECS) tijdelijk wijzigt, en alleen in werking blijft zolang deze omstandigheden zich voordoen;

„aanvullende emissiebeheersingsstrategie” of „AECS”

11.   „goede ingenieursinzichten”: inzichten die in overeenstemming zijn met de algemeen aanvaarde wetenschappelijke en technische beginselen en de beschikbare relevante informatie;

„goede ingenieursinzichten”

12.   „hoog toerental” of „nhi”: het hoogste motortoerental waarbij 70 % van het maximumvermogen wordt ontwikkeld;

„hoog toerental” of „nhi

13.   „laag toerental” of „nlo”: het laagste motortoerental waarbij 50 % van het maximumvermogen wordt ontwikkeld;

„laag toerental” of „nlo

14.   „maximumvermogen” of „Pmax”: maximumvermogen in kW zoals opgegeven door de fabrikant;

„maximumvermogen” of „Pmax

15.   „partiëlestroomverdunning”: de analysemethode voor uitlaatgas waarbij een deel van de totale uitlaatgasstroom wordt afgescheiden en vervolgens vóór het deeltjesbemonsteringsfilter met een passende hoeveelheid verdunningslucht wordt gemengd;

„partiëlestroomverdunning”

16.   „verloop”: het verschil tussen een nul- of kalibratiesignaal en de door een meetinstrument meteen na gebruik bij een emissietest aangegeven respectieve waarde;

„verloop”

17.   „ijken”: een instrument zo bijstellen dat het een juiste respons geeft op een kalibratiestandaard die 75 tot 100 % vertegenwoordigt van de maximumwaarde in het bereik of het verwachte gebruiksbereik van het instrument;

„ijken”

18.   „ijkgas”: een gezuiverd gasmengsel dat wordt gebruikt om gasanalysatoren te ijken;

„ijkgas”

19.   „HEPA-filter”: hoogrendementsdeeltjesfilter dat wordt geacht een initieel deeltjesverwijderingsrendement van ten minste 99,97 % te halen volgens ASTM F 1471–93;

„HEPA-filter”

20.   „kalibratie”: de procedure waarbij de respons van een meetsysteem op een ingangssignaal zo wordt ingesteld dat het uitgangssignaal ervan met een aantal referentiesignalen overeenkomt;

„kalibratie”

21.   „specifieke emissies”: de massa-emissies uitgedrukt in g/kWh;

„specifieke emissies”

22.   „vraag van de operator”: input van de operator van een motor om de motoroutput te regelen;

„vraag van de operator”

23.   „toerental voor het maximumkoppel”: motortoerental waarbij het maximumkoppel van de motor wordt verkregen, zoals ontworpen door de fabrikant;

„toerental voor het maximumkoppel”

24.   „gereguleerd toerental”: het door de regulateur geregelde motortoerental;

„gereguleerd toerental”

25.   „opencarteremissies”: elke uitstoot door een motorcarter direct in het milieu;

„opencarteremissies”

26.   „sonde”: het eerste stuk van de overbrengingsleiding die het monster naar de volgende component in het bemonsteringssysteem voert;

„sonde”

27.   „testinterval”: een periode waarover de specifieke emissies worden bepaald;

„testinterval”

28.   „nulgas”: een gas dat bij invoer in een analysator als respons de waarde nul oplevert;

„nulgas”

29.   „op nul gezet”: een instrument is zodanig bijgesteld dat het een nulrespons geeft op een nulkalibratiestandaard, zoals gezuiverd stikstof of gezuiverde lucht;

„op nul gezet”

30.   „testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met variabel toerental” (hierna „NRSC met variabel toerental” genoemd): een testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, die geen NRSC met constant toerental is;

„testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met variabel toerental” (hierna „NRSC met variabel toerental” genoemd)

31.   „testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met constant toerental” (hierna „NRSC met constant toerental” genoemd): een van de volgende in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 gedefinieerde testcycli in statische toestand, niet voor wegverkeer: D2, E2, G1, G2 of G3;

„testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met constant toerental” (hierna „NRSC met constant toerental” genoemd)

32.   „updating-registratie”: de frequentie waarmee de analysator nieuwe, actuele waarden verstrekt;

„updating-registratie”

33.   „kalibratiegas”: een gezuiverd gasmengsel dat wordt gebruikt om gasanalysatoren te kalibreren;

„kalibratiegas”

34.   „stoichiometrisch”: met betrekking tot de specifieke lucht-brandstofverhouding zo dat, als de brandstof volledig werd geoxideerd, er geen brandstof of zuurstof meer zou overblijven;

„stoichiometrisch”

35.   „opslagmedium”: een deeltjesfilter, monsterzak of gelijk welke andere opslagvoorziening die voor batchbemonstering wordt gebruikt;

„opslagmedium”

36.   „volledigestroomverdunning”: de methode waarbij de uitlaatgasstroom met verdunningslucht wordt gemengd voordat een fractie van de verdunde uitlaatgasstroom voor analyse wordt afgescheiden;

„volledigestroomverdunning”

37.   „tolerantie”: het interval waarin 95 % van een reeks geregistreerde waarden van een bepaalde grootheid moet liggen en waarbij de resterende 5 % van de geregistreerde waarden van het tolerantie-interval afwijken;

„tolerantie”

38.   „servicemodus”: een speciale modus van een dualfuelmotor die wordt ingeschakeld om reparaties uit te voeren of om de niet voor de weg bestemde mobiele machine naar een veilige locatie te verplaatsen wanneer werking in dualfuelmodus niet mogelijk is.

„servicemodus”

Artikel 2

Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies

De in artikel 25, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde referentiebrandstoffen en andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies die door de fabrikant worden opgenomen in de aanvraag voor een EU-typegoedkeuring, moeten de technische eigenschappen hebben en beschreven zijn in het informatiedossier overeenkomstig bijlage I bij deze verordening.

Artikel 3

Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie

Om overeenkomstig artikel 26, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 te waarborgen dat de in productie zijnde motoren conform zijn met het goedgekeurde type, nemen de goedkeuringsinstanties de maatregelen en volgen zij de procedures die zijn vastgelegd in bijlage II bij deze verordening.

Artikel 4

Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren

De resultaten van emissielaboratoriumtests worden overeenkomstig de in bijlage III bij deze verordening vastgestelde methode aangepast om rekening te houden met de verslechteringsfactoren, waaronder de factoren die verband houden met de meting van de deeltjesaantallen (PN) en met gasmotoren, zoals bedoeld in artikel 25, lid 3, onder d), en lid 4, onder d) en e), van Verordening (EU) 2016/1628.

Artikel 5

Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen

De metingen en tests in verband met de in artikel 25, lid 3, onder f), i), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde emissiebeheersingsstrategieën en in verband met de in artikel 25, lid 3, onder f), ii), van die verordening bedoelde NOx-beheersingsmaatregelen, de emissiebeheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes en de documentatie die nodig is voor het aantonen ervan, worden uitgevoerd overeenkomstig de technische voorschriften in bijlage IV bij deze verordening.

x

Artikel 6

Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer

De metingen en tests in verband met het in artikel 25, lid 3, onder f), iii), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde gebied worden uitgevoerd overeenkomstig de nadere technische voorschriften in bijlage V bij deze verordening.

Artikel 7

Voorwaarden en methoden voor het uitvoeren van tests

De in artikel 25, lid 3, onder a) en b), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde voorwaarden voor het uitvoeren van tests, de in artikel 24 van die verordening bedoelde methoden voor het bepalen van de instellingen betreffende de belasting en het toerental van de motor, de in artikel 25, lid 3, onder e), i), van die verordening bedoelde methoden voor het in aanmerking nemen van de emissies van cartergassen en de artikel 25, lid 3, onder e), ii), van die verordening bedoelde methoden voor het bepalen en in aanmerking nemen van continue en periodieke regeneratie bij uitlaatgasnabehandelingssystemen, moeten voldoen aan de voorschriften in de onderdelen 5 en 6 van bijlage VI bij deze verordening.

Artikel 8

Testprocedures

De in artikel 25, lid 3, onder a) en onder f), iv), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde tests worden uitgevoerd overeenkomstig de procedures in onderdeel 7 van bijlage VI en in bijlage VIII bij deze verordening.

Artikel 9

Procedures voor emissiemeting en bemonstering

De in artikel 25, lid 3, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde emissiemeting en bemonstering worden uitgevoerd overeenkomstig de procedures in onderdeel 8 van bijlage VI bij deze verordening en in aanhangsel 1 bij die bijlage.

Artikel 10

Apparatuur voor het uitvoeren van tests en voor emissiemeting en bemonstering

De in artikel 25, lid 3, onder a), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde apparatuur voor het uitvoeren van tests en de in artikel 25, lid 3, onder b), van die verordening bedoelde apparatuur voor emissiemeting en bemonstering moeten aan de technische voorschriften voldoen en de technische eigenschappen hebben zoals vastgesteld in onderdeel 9 van bijlage VI bij deze verordening.

Artikel 11

Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens

De in artikel 25, lid 3, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde gegevens worden geëvalueerd en berekend overeenkomstig de methode in bijlage VII bij deze verordening.

Artikel 12

Technische eigenschappen van de referentiebrandstoffen

De in artikel 25, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde referentiebrandstoffen moeten de in bijlage IX bij deze verordening vastgestelde technische eigenschappen hebben.

Artikel 13

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor

Wanneer een fabrikant overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628 een motor afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem aan een fabrikant van oorspronkelijke uitrusting (original equipment manufacturer — OEM) in de Unie levert, moet die levering voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage X bij deze verordening.

Artikel 14

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests

Overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt toegestaan dat motoren waarvoor geen EU-typegoedkeuring overeenkomstig die verordening is verleend, voor praktijktests tijdelijk in de handel worden gebracht indien zij voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage XI bij deze verordening.

Artikel 15

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden

Overeenkomstig artikel 34, leden 5 en 6, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt voor motoren voor speciale doeleinden EU-typegoedkeuring verleend en mogen deze motoren in de handel worden gebracht indien zij voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage XII bij deze verordening.

Artikel 16

Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren

De in artikel 42, lid 4, onder a), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde VN/ECE-reglementen of wijzigingen daarop en de in artikel 42, lid 4, onder b), van die verordening bedoelde handelingen van de Unie zijn vastgelegd in bijlage XIII bij deze verordening.

Artikel 17

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's

De details van de in artikel 43, leden 2, 3 en 4, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde informatie en instructies voor OEM's zijn opgenomen in bijlage XIV bij deze verordening.

Artikel 18

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers

De details van de in artikel 43, leden 3 en 4, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde informatie en instructies voor eindgebruikers zijn opgenomen in bijlage XV bij deze verordening.

Artikel 19

Prestatienormen en evaluatie van technische diensten

1.   De technische diensten moeten voldoen aan de prestatienormen in bijlage XVI.

2.   De goedkeuringsinstanties beoordelen de technische diensten overeenkomstig de procedure in bijlage XVI bij deze verordening.

Artikel 20

Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli

De in artikel 24 van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde testcycli in statische toestand en transiënte testcycli moeten voldoen aan de karakteristieken in bijlage XVII bij deze verordening.

Artikel 21

Inwerkingtreding en toepassing

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 19 december 2016.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53.

1

(2)  Besluit van de Raad van 27 november 1997 inzake de toetreding van de Europese Gemeenschap tot de overeenkomst van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties betreffende het aannemen van eenvormige technische eisen voor wielvoertuigen, uitrustingsstukken en onderdelen die kunnen worden aangebracht en/of gebruikt op wielvoertuigen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van goedkeuringen verleend op basis van deze eisen („Herziene overeenkomst van 1958”) (PB L 346 van 17.12.1997, blz. 78).

2

(3)  http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29glob_registry.html

3

(4)  
  PB L 88 van 22.3.2014, blz. 1.

4

---

BIJLAGEN

| Nummer bijlage | Titel bijlage | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| I | Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies | |
| II | Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie | |
| III | Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren | |
| IV | Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen | |
| V | Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer | |
| VI | Voorwaarden, methoden, procedures en apparatuur voor het uitvoeren van tests en voor emissiemeting en bemonstering | |
| VII | Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens | |
| VIII | Prestatievoorschriften en testprocedures voor dualfuelmotoren | |
| IX | Technische eigenschappen van de referentiebrandstoffen | |
| X | Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor | |
| XI | Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests | |
| XII | Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden | |
| XIII | Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren | |
| XIV | Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's | |
| XV | Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers | |
| XVI | Prestatienormen en evaluatie van technische diensten | |
| XVII | Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli | |

Nummer bijlage

Titel bijlage

Bladzijde

I

Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies

II

Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie

III

Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren

IV

Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen

V

Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer

VI

Voorwaarden, methoden, procedures en apparatuur voor het uitvoeren van tests en voor emissiemeting en bemonstering

VII

Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens

VIII

Prestatievoorschriften en testprocedures voor dualfuelmotoren

IX

Technische eigenschappen van de referentiebrandstoffen

X

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor

XI

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests

XII

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden

XIII

Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren

XIV

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's

XV

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers

XVI

Prestatienormen en evaluatie van technische diensten

XVII

Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli

---

BIJLAGE I

Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies

1.   Voorschriften voor motoren die op vloeibare brandstoffen lopen

1.1.   Bij aanvraag van EU-typegoedkeuring hebben fabrikanten de keuze uit een van de volgende opties voor het brandstofbereik van de motor:

| a) | een motor met een standaardbrandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.2, of |
| --- | --- |

a)

een motor met een standaardbrandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.2, of

| b) | een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.3. |
| --- | --- |

b)

een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.3.

1.2.   Voorschriften voor motoren met een standaardbrandstofbereik (diesel, benzine)

Een motor met een standaardbrandstofbereik moet voldoen aan de voorschriften in de punten 1.2.1 tot en met 1.2.4.

1.2.1.   De basismotor moet aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in de onderdelen 1.1 of 1.2 van bijlage IX gespecificeerde referentiebrandstoffen loopt.

1.2.2.   Indien er voor gasolie voor niet voor de weg bestemde machines geen norm van het Europees Comité voor Normalisatie („CEN-norm”) of tabel van brandstofeigenschappen in Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) is, vertegenwoordigt de referentiebrandstof diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) in bijlage IX de in de markt verkrijgbare gasolie voor niet voor de weg bestemde machines met een zwavelgehalte van maximaal 10 mg/kg, een cetaangetal van minimaal 45 en een gehalte aan vetzuurmethylesters (FAME) van maximaal 7,0 % v/v. De fabrikant stelt overeenkomstig bijlage XV een verklaring voor eindgebruikers op dat voor de werking van de motor op gasolie voor niet voor de weg bestemde machines uitsluitend brandstoffen met een zwavelgehalte van maximaal 10 mg/kg (20 mg/kg op het laatste punt van distributie), een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7,0 % v/v mogen worden gebruikt, tenzij uit hoofde van de punten 1.2.2.1, 1.2.3 en 1.2.4 het gebruik van andere brandstoffen is toegestaan. De fabrikant kan desgewenst andere parameters (bijvoorbeeld voor smerende eigenschappen) specificeren.

1.2.2.1.   Tenzij de motorfabrikant bovendien aan het voorschrift in punt 1.2.3 voldoet, mag hij op het moment van EU-typegoedkeuring niet aangeven dat een motortype of motorfamilie in de Unie mag lopen op andere in de handel verkrijgbare brandstoffen dan die welke aan de voorschriften in dit punt voldoen:

| a) | voor benzine: Richtlijn 98/70/EG of CEN-norm EN 228:2012. Smeerolie mag worden toegevoegd volgens de specificaties van de fabrikant; |
| --- | --- |

a)

voor benzine: Richtlijn 98/70/EG of CEN-norm EN 228:2012. Smeerolie mag worden toegevoegd volgens de specificaties van de fabrikant;

| b) | voor diesel (met uitzondering van gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad of CEN-norm EN 590:2013; |
| --- | --- |

b)

voor diesel (met uitzondering van gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad of CEN-norm EN 590:2013;

| c) | voor diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG en tevens een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7,0 % v/v. |
| --- | --- |

c)

voor diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG en tevens een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7,0 % v/v.

1.2.3.   Indien de fabrikant toestaat dat motoren ook op andere dan de in punt 1.2.2 vermelde in de handel verkrijgbare brandstoffen lopen, bijvoorbeeld op B100 (EN 14214:2012+A1:2014), B20 of B30 (EN16709:2015), dan wel op specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, voldoet hij niet alleen aan de voorschriften van punt 1.2.2.1, maar treft hij bovendien alle volgende maatregelen:

| a) | hij specificeert in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie (2) betreffende administratieve voorschriften beschreven inlichtingenformulier de in de handel verkrijgbare brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies waarop de motorfamilie kan lopen; |
| --- | --- |

a)

hij specificeert in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie (2) betreffende administratieve voorschriften beschreven inlichtingenformulier de in de handel verkrijgbare brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies waarop de motorfamilie kan lopen;

| b) | hij toont aan dat de basismotor aan de voorschriften van deze verordening voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies kan voldoen; |
| --- | --- |

b)

hij toont aan dat de basismotor aan de voorschriften van deze verordening voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies kan voldoen;

| c) | hij staat ervoor in dat voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, met inbegrip van mengsels van de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, en voor de in punt 1.2.2.1 bedoelde in de handel verkrijgbare brandstof, wordt voldaan aan de voorschriften voor monitoring tijdens het gebruik in Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (3) betreffende de monitoring van in gebruik zijnde motoren. |
| --- | --- |

c)

hij staat ervoor in dat voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, met inbegrip van mengsels van de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, en voor de in punt 1.2.2.1 bedoelde in de handel verkrijgbare brandstof, wordt voldaan aan de voorschriften voor monitoring tijdens het gebruik in Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (3) betreffende de monitoring van in gebruik zijnde motoren.

1.2.4.   Voor SI-motoren moet het brandstof/oliemengsel de door de fabrikant aanbevolen verhouding hebben. Het percentage olie in het brandstof/smeermiddelmengsel wordt vastgelegd in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften beschreven inlichtingenformulier.

1.3.   Voorschriften voor een brandstofspecifieke motor (ED 95 of E 85)

Een brandstofspecifieke motor (ED 95 of E 85) moet voldoen aan de voorschriften in de punten 1.3.1 en 1.3.2.

1.3.1.   In het geval van ED 95 moet de basismotor aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in bijlage IX, punt 1.2, gespecificeerde referentiebrandstof loopt.

1.3.2.   In het geval van E 85 moet de basismotor aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in bijlage IX, punt 2.2, gespecificeerde referentiebrandstof loopt.

2.   Voorschriften voor motoren op aardgas/biomethaan (NG) of vloeibaar petroleumgas (lpg), met inbegrip van dualfuelmotoren

2.1.   Bij aanvraag van EU-typegoedkeuring hebben fabrikanten de keuze uit een van de volgende opties voor het brandstofbereik van de motor:

| a) | een motor met een universeel brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.3; |
| --- | --- |

a)

een motor met een universeel brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.3;

| b) | een motor met een beperkt brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.4; |
| --- | --- |

b)

een motor met een beperkt brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.4;

| c) | een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.5. |
| --- | --- |

c)

een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.5.

2.2.   Aanhangsel 1 bevat tabellen met een samenvatting van de voorschriften voor de EU-typegoedkeuring van aardgas-/biomethaanmotoren, lpg-motoren en dualfuelmotoren.

2.3.   Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik

2.3.1.   Bij motoren op aardgas/biomethaan, met inbegrip van dualfuelmotoren, toont de fabrikant aan dat de basismotoren zich aan alle in de handel voorkomende aardgas/biomethaansamenstellingen kunnen aanpassen. Dit wordt aangetoond overeenkomstig dit onderdeel 2, en in het geval van dualfuelmotoren tevens overeenkomstig de aanvullende bepalingen voor de brandstofaanpassingsprocedure in punt 6.4 van bijlage VIII.

2.3.1.1.   Bij motoren op gecomprimeerd aardgas/biomethaan (CNG) zijn er over het algemeen twee typen brandstof: brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas), maar met aanzienlijke variaties binnen beide groepen; zij vertonen sterke verschillen qua energie-inhoud (uitgedrukt door de wobbe-index) en λ-verschuivingsfactor (Sλ). Aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,08) wordt geacht tot groep H te behoren, terwijl aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 ≤ Sλ ≤ 1,19) wordt geacht tot groep L te behoren. In de samenstelling van de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van Sλ.

De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van deze verordening voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G25 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage IX, of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, zonder dat het brandstoftoevoersysteem van de motor tussen de twee tests handmatig wordt bijgesteld (de aanpassing moet automatisch zijn). Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer (hierna „NRSC” genoemd) worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd.

2.3.1.1.1.   De fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie.

2.3.1.2.   Bij motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng) moet de basismotor voldoen aan de voorschriften van deze verordening voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G20 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage IX, of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, zonder dat het brandstoftoevoersysteem van de motor tussen de twee tests handmatig wordt bijgesteld (de aanpassing moet automatisch zijn). Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd.

2.3.2.   Bij motoren op gecomprimeerd aardgas/biomethaan (CNG) die zichzelf aanpassen aan H-gassen enerzijds en L-gassen anderzijds, waarbij met een schakelaar van groep H op groep L kan worden overgeschakeld, wordt de basismotor in elke stand van de schakelaar getest met de relevante referentiebrandstof zoals aangegeven in bijlage IX voor elke groep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L, of de gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX. De basismotor moet in beide standen van de schakelaar voldoen aan de voorschriften van deze verordening, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests in elke stand van de schakelaar wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd.

2.3.2.1.   De fabrikant mag de motor in plaats van met G23 met een andere derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie.

2.3.3.   Bij motoren op aardgas/biomethaan wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

of

Formula

en

Formula

2.3.4.   Bij motoren op lpg toont de fabrikant aan dat de basismotor zich aan alle in de handel voorkomende brandstofsamenstellingen kan aanpassen.

Bij motoren op lpg zijn er variaties in de samenstelling C3/C4. In de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met die variaties. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage IX, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd.

2.3.4.1.   De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

2.4.   Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik

Een motor met een beperkt brandstofbereik moet voldoen aan de voorschriften in de punten 2.4.1 tot en met 2.4.3.

2.4.1.   Bij motoren op CNG die ontworpen zijn voor aardgas van groep H of L:

2.4.1.1.   wordt de basismotor getest met de desbetreffende referentiebrandstof voor de betrokken gasgroep, zoals gespecificeerd in bijlage IX. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L, of de gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van deze verordening, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd;

2.4.1.2.   mag de fabrikant de motor in plaats van met G23 met een andere derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie;

2.4.1.3.   wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

of

Formula

en

Formula

2.4.1.4.   is de motor bij aflevering aan de klant voorzien van een label zoals beschreven in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 waarop staat vermeld voor welke gasgroep aan de motor EU-typegoedkeuring is verleend.

2.4.2.   Bij motoren op aardgas of lpg die ontworpen zijn voor brandstof van één bepaalde samenstelling:

2.4.2.1.   moet de basismotor in het geval van CNG voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G25 of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, in het geval van lng aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G20 of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 2 van bijlage VI, en in het geval van lpg aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage IX. Tussen de tests mag het brandstoftoevoersysteem worden bijgesteld. Deze bijstelling bestaat uit herkalibratie van het brandstoftoevoergegevensbestand zonder wijziging van de basisbeheersingsstrategie of de basisopzet van het gegevensbestand. Zo nodig mogen delen die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals inspuitkoppen) worden vervangen.

2.4.2.2.   Bij motoren op CNG mag de fabrikant de motor testen met de referentiebrandstoffen GR en G23 of met de referentiebrandstoffen G25 en G23, of met gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX; in dat geval is de EU-typegoedkeuring alleen geldig voor gasgroep H, respectievelijk gasgroep L.

2.4.2.3.   Bij aflevering aan de klant is de motor voorzien van een label zoals beschreven in bijlage III bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften, waarop staat vermeld voor welk brandstofbereik de motor is gekalibreerd.

2.5.   Voorschriften voor brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng)

Een brandstofspecifieke motor op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan moet voldoen aan de voorschriften in de punten 2.5.1 tot en met 2.5.2.

2.5.1.   Brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng)

2.5.1.1.   De motor wordt gekalibreerd voor een specifieke lng-samenstelling, wat een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van de in bijlage IX gespecificeerde brandstof G20, en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt.

2.5.1.2.   Indien niet aan de voorschriften in punt 2.5.1.1 wordt voldaan, dient de fabrikant een aanvraag voor een motor met een universeel brandstofbereik in overeenkomstig de specificaties van punt 2.1.3.2.

2.5.2.   Brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas (lng)

2.5.2.1.   Bij een dualfuelmotorfamilie worden de motoren voor een specifieke lng-samenstelling gekalibreerd, wat een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van de in bijlage IX gespecificeerde brandstof G20, en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt, wordt de basismotor alleen getest met het referentiegas G20 of met de gelijkwaardige brandstof die een mengsel is van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX.

2.6.   EU-typegoedkeuring van een lid van een motorfamilie

2.6.1.   Behalve in het in punt 2.6.2 genoemde geval wordt de EU-typegoedkeuring van een basismotor zonder verdere tests uitgebreid tot alle motoren van een familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen het bereik waarvoor EU-typegoedkeuring aan de basismotor is verleend (in het geval van de in punt 2.5 beschreven motoren) of voor hetzelfde brandstofbereik (in het geval van de in punt 2.3 of 2.4 beschreven motoren) waarvoor EU-typegoedkeuring aan de basismotor is verleend.

2.6.2.   Indien de technische dienst constateert dat de ingediende aanvraag wat de geselecteerde basismotor betreft niet volledig representatief is voor de in bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften gedefinieerde motorfamilie, kan hij een andere en zo nodig een extra referentietestmotor selecteren en testen.

2.7.   Aanvullende voorschriften voor dualfuelmotoren

Om EU-typegoedkeuring te verkrijgen voor een dualfuelmotortype of een dualfuelmotorfamilie moet de fabrikant:

| a) | de tests overeenkomstig tabel 1.3 van aanhangsel 1 uitvoeren; |
| --- | --- |

a)

de tests overeenkomstig tabel 1.3 van aanhangsel 1 uitvoeren;

| b) | naast de voorschriften in onderdeel 2 aantonen dat de dualfuelmotoren aan de tests zijn onderworpen en voldoen aan de voorschriften in bijlage VIII. |
| --- | --- |

b)

naast de voorschriften in onderdeel 2 aantonen dat de dualfuelmotoren aan de tests zijn onderworpen en voldoen aan de voorschriften in bijlage VIII.

---

(1)  Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 1998 betreffende de kwaliteit van benzine en van dieselbrandstof en tot wijziging van Richtlijn 93/12/EEG van de Raad (PB L 350 van 28.12.1998, blz. 58).

(2)  Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (zie bladzijde 364 van dit Publicatieblad).

(3)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (zie bladzijde 334 van dit Publicatieblad).

Aanhangsel 1

Samenvatting van het goedkeuringsproces voor aardgas- en lpg-motoren, met inbegrip van dualfuelmotoren

De tabellen 1.1 tot en met 1.3 tonen een samenvatting van het goedkeuringsproces voor aardgas- en lpg-motoren, alsook het minimumaantal tests dat vereist is voor de goedkeuring van dualfuelmotoren.

Tabel 1.1

EU-typegoedkeuring van aardgasmotoren

| | Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik | Aantal testreeksen | Berekening van r | Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik | Aantal testreeksen | Berekening van r |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Zie punt 2.3.1.
  Aardgasmotor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen | GR (1) en G25 (2)
  Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een extra in de handel verkrijgbare brandstof (3) worden getest
  als Sl = 0,89 — 1,19 | 2
  (max. 3) | en, als de motor met een extra brandstof wordt getest:





  en | | | |
| Zie punt 2.3.2.
  Aardgasmotor die zichzelf aanpast met behulp van een schakelaar | GR (1) en G23 (3) voor H en
  G25 (2) en G23 (3) voor L
  Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest
  als Sl = 0,89 — 1,19 | 2 voor de groep H en
  2 voor de groep L
  in de respectieve stand van de schakelaar | en | | | |
| Zie punt 2.4.1.
  Aardgasmotor die ontworpen is voor gas van groep H of groep L | | | | GR (1) en G23 (3) voor H of
  G25 (2) en G23 (3) voor L
  Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest
  als Sl = 0,89 — 1,19 | 2 voor groep H
  of
  2 voor de groep L
  2 | voor groep H
  of





  voor groep L |
| Zie punt 2.4.2.
  Aardgasmotor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling | | | | GR (1) en G25 (2)
  Bijstelling tussen de tests toegestaan.
  Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met: | GR (1) en G23 (3) voor H of |

Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik

Aantal testreeksen

Berekening van r

Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik

Aantal testreeksen

Berekening van r

Zie punt 2.3.1.

Aardgasmotor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen

GR (1) en G25 (2)

Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een extra in de handel verkrijgbare brandstof (3) worden getest

als Sl = 0,89 — 1,19

2

(max. 3)

Formula

en, als de motor met een extra brandstof wordt getest:

Formula

en

Formula

Zie punt 2.3.2.

Aardgasmotor die zichzelf aanpast met behulp van een schakelaar

GR (1) en G23 (3) voor H en

G25 (2) en G23 (3) voor L

Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest

als Sl = 0,89 — 1,19

2 voor de groep H en

2 voor de groep L

in de respectieve stand van de schakelaar

Formula

en

Formula

Zie punt 2.4.1.

Aardgasmotor die ontworpen is voor gas van groep H of groep L

GR (1) en G23 (3) voor H of

G25 (2) en G23 (3) voor L

Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest

als Sl = 0,89 — 1,19

2 voor groep H

of

2 voor de groep L

2

Formula

voor groep H

of

Formula

voor groep L

Zie punt 2.4.2.

Aardgasmotor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling

GR (1) en G25 (2)

Bijstelling tussen de tests toegestaan.

Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met:

GR (1) en G23 (3) voor H of

| | G25 (2) en G23 (3) voor L |
| --- | --- |

G25 (2) en G23 (3) voor L

2

2 voor groep H

of

2 voor de groep L

Tabel 1.2

EU-typegoedkeuring van lpg-motoren

| | Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik | Aantal testreeksen | Berekening van r | Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik | Aantal testreeksen | Berekening van r |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Zie punt 2.3.4.
  Lpg-motor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen | Brandstof A en brandstof B | 2 | | | | |
| Zie punt 2.4.2.
  Lpg-motor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling | | | | Brandstof A en brandstof B, bijstelling tussen de tests toegestaan | 2 | |

Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik

Aantal testreeksen

Berekening van r

Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik

Aantal testreeksen

Berekening van r

Zie punt 2.3.4.

Lpg-motor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen

Brandstof A en brandstof B

2

Formula

Zie punt 2.4.2.

Lpg-motor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling

Brandstof A en brandstof B, bijstelling tussen de tests toegestaan

2

Tabel 1.3

Minimumaantal tests dat vereist is voor de EU-typegoedkeuring van dualfuelmotoren

| Dualfueltype | Vloeibarebrandstofmodus | Dualfuelmodus |
| --- | --- | --- |
| CNG | Lng | Lng20 | Lpg |
| 1A | | Universeel of beperkt
  (2 tests) | Universeel
  (2 tests) | Brandstofspecifiek
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) |
| 1B | Universeel
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) | Universeel
  (2 tests) | Brandstofspecifiek
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) |
| 2A | | Universeel of beperkt
  (2 tests) | Universeel
  (2 tests) | Brandstofspecifiek
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) |
| 2B | Universeel
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) | Universeel
  (2 tests) | Brandstofspecifiek
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) |
| 3B | Universeel
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) | Universeel
  (2 tests) | Brandstofspecifiek
  (1 test) | Universeel of beperkt
  (2 tests) |

Dualfueltype

Vloeibarebrandstofmodus

Dualfuelmodus

CNG

Lng

Lng20

Lpg

1A

Universeel of beperkt

(2 tests)

Universeel

(2 tests)

Brandstofspecifiek

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

1B

Universeel

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

Universeel

(2 tests)

Brandstofspecifiek

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

2A

Universeel of beperkt

(2 tests)

Universeel

(2 tests)

Brandstofspecifiek

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

2B

Universeel

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

Universeel

(2 tests)

Brandstofspecifiek

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

3B

Universeel

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

Universeel

(2 tests)

Brandstofspecifiek

(1 test)

Universeel of beperkt

(2 tests)

---

BIJLAGE II

Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie

1.   Definities

In deze bijlage wordt verstaan onder:

1.1.   „kwaliteitsbeheersysteem”: een reeks onderling verband houdende of op elkaar inwerkende elementen met behulp waarvan organisaties de uitvoering van het kwaliteitsbeleid en de verwezenlijking van de kwaliteitsdoelstellingen regelen en controleren;

1.2.   „controle”: een proces voor het verzamelen van bewijsmateriaal aan de hand waarvan wordt beoordeeld hoe goed de controlecriteria worden toegepast; de controle moet objectief, onpartijdig en onafhankelijk zijn en het controleproces moet systematisch zijn en gedocumenteerd worden;

1.3.   „corrigerende maatregelen”: een probleemoplossend proces waarbij opeenvolgende stappen worden ondernomen om de oorzaken van niet-conformiteit of een ongewenste situatie weg te nemen, die bedoeld zijn om herhaling te voorkomen.

2.   Doel

2.1.   De regelingen voor de conformiteit van de productie zijn bedoeld om te waarborgen dat elke motor in overeenstemming is met de specificatie, de prestaties en de markeringsvoorschriften van het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie.

2.2.   De procedures omvatten, onlosmakelijk, de beoordeling van de kwaliteitsbeheersystemen, die de „eerste beoordeling” genoemd wordt en beschreven is in onderdeel 3, en de verificatie en productiegerelateerde controles, die „regelingen voor productconformiteit” worden genoemd en beschreven zijn in onderdeel 4.

3.   Eerste beoordeling

3.1.   Voordat EU-typegoedkeuring wordt verleend, gaat de goedkeuringsinstantie na of de fabrikant afdoende regelingen en procedures heeft ingesteld om een doeltreffende controle op de conformiteit van de geproduceerde motoren met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie te waarborgen.

3.2.   Op de eerste beoordeling zijn de in de norm EN ISO 19011:2011 beschreven richtsnoeren voor het uitvoeren van controles van kwaliteits- en/of milieubeheersystemen van toepassing.

3.3.   De goedkeuringsinstantie moet tevreden zijn over de eerste beoordeling en de regelingen voor productconformiteit van onderdeel 4, waarbij zo nodig rekening wordt gehouden met een van de in de punten 3.3.1 tot en met 3.3.3 beschreven regelingen of, naargelang van het geval, een complete of incomplete combinatie daarvan.

3.3.1.   De eerste beoordeling en/of verificatie van de regelingen voor productconformiteit wordt of worden uitgevoerd door de goedkeuringsinstantie die de goedkeuring verleent of door een aangewezen orgaan dat namens de goedkeuringsinstantie optreedt.

3.3.1.1.   Bij het bepalen van de omvang van de te verrichten eerste beoordeling kan de goedkeuringsinstantie rekening houden met beschikbare informatie over de certificering van de fabrikant die niet krachtens punt 3.3.3 is aanvaard.

3.3.2.   De eerste beoordeling en de verificatie van de regelingen voor productconformiteit mogen ook worden uitgevoerd door de goedkeuringsinstantie van een andere lidstaat of door het orgaan dat daartoe door de goedkeuringsinstantie is aangewezen.

3.3.2.1.   In dat geval stelt de goedkeuringsinstantie van de andere lidstaat een verklaring van naleving op waarin de door haar beoordeelde gebieden en productiefaciliteiten zijn vermeld die van belang worden geacht voor de motoren waarvoor EU-typegoedkeuring moet worden verleend.

3.3.2.2.   Na ontvangst van een aanvraag voor een verklaring van naleving van de goedkeuringsinstantie van een lidstaat die de EU-typegoedkeuring verleent, stuurt de goedkeuringsinstantie van de andere lidstaat onmiddellijk de verklaring van naleving of deelt zij mee dat zij geen verklaring kan afgeven.

3.3.2.3.   De verklaring van naleving omvat ten minste het volgende:

| 3.3.2.3.1. | groep of onderneming (bv. XYZ manufacturing); |
| --- | --- |

3.3.2.3.1.

groep of onderneming (bv. XYZ manufacturing);

| 3.3.2.3.2. | specifieke organisatie (bv. Europese divisie); |
| --- | --- |

3.3.2.3.2.

specifieke organisatie (bv. Europese divisie);

| 3.3.2.3.3. | fabrieken/vestigingsplaatsen (bv. motorenfabriek 1 (Verenigd Koninkrijk) — voertuigfabriek 2 (Duitsland)); |
| --- | --- |

3.3.2.3.3.

fabrieken/vestigingsplaatsen (bv. motorenfabriek 1 (Verenigd Koninkrijk) — voertuigfabriek 2 (Duitsland));

| 3.3.2.3.4. | betrokken motortypen/motorfamilies; |
| --- | --- |

3.3.2.3.4.

betrokken motortypen/motorfamilies;

| 3.3.2.3.5. | beoordeelde afdelingen (bv. motorassemblage, motorbeproeving, fabricage nabehandelingssysteem); |
| --- | --- |

3.3.2.3.5.

beoordeelde afdelingen (bv. motorassemblage, motorbeproeving, fabricage nabehandelingssysteem);

| 3.3.2.3.6. | onderzochte documenten (bv. kwaliteitshandboek en -procedures van het bedrijf en de locatie); |
| --- | --- |

3.3.2.3.6.

onderzochte documenten (bv. kwaliteitshandboek en -procedures van het bedrijf en de locatie);

| 3.3.2.3.7. | datum beoordeling (bv. controle uitgevoerd van 18 t/m 30.5.2013); |
| --- | --- |

3.3.2.3.7.

datum beoordeling (bv. controle uitgevoerd van 18 t/m 30.5.2013);

| 3.3.2.3.8. | gepland monitoringbezoek (bv. oktober 2014). |
| --- | --- |

3.3.2.3.8.

gepland monitoringbezoek (bv. oktober 2014).

3.3.3.   De goedkeuringsinstantie aanvaardt ook een passende certificering van de fabrikant volgens de geharmoniseerde norm EN ISO 9001:2008 of een gelijkwaardige geharmoniseerde norm als bewijs dat aan de voorschriften voor de eerste beoordeling van punt 3.3 is voldaan. De fabrikant verschaft details over de certificering en verbindt zich ertoe de goedkeuringsinstantie op de hoogte te brengen wanneer de geldigheid of de reikwijdte ervan wordt gewijzigd.

4.   Regelingen voor productconformiteit

4.1.   Elke motor waarvoor EU-typegoedkeuring krachtens Verordening (EU) 2016/1628, deze gedelegeerde verordening, Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 en Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 is verleend, moet zo worden vervaardigd dat hij conform is met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie door te voldoen aan deze bijlage, Verordening (EU) 2016/1628 en de bovengenoemde gedelegeerde en uitvoeringsverordeningen.

4.2.   Alvorens een EU-typegoedkeuring krachtens Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen te verlenen, verifieert de goedkeuringsinstantie of er behoorlijke regelingen en gedocumenteerde controleplannen zijn, die voor elke goedkeuring in overleg met de fabrikant moeten worden opgesteld, om op gezette tijden de tests of bijbehorende controles uit te voeren die nodig zijn om na te gaan of er nog steeds conformiteit is met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie, waartoe in voorkomend geval ook de in Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen gespecificeerde tests behoren.

4.3.   De houder van de EU-typegoedkeuring moet:

| 4.3.1. | ervoor zorgen dat er procedures voor een doeltreffende controle van de conformiteit van motoren met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie zijn en dat deze worden toegepast; |
| --- | --- |

4.3.1.

ervoor zorgen dat er procedures voor een doeltreffende controle van de conformiteit van motoren met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie zijn en dat deze worden toegepast;

| 4.3.2. | toegang hebben tot de testapparatuur of andere geschikte apparatuur die nodig is om de conformiteit met elk goedgekeurd motortype of elke goedgekeurde motorfamilie te verifiëren; |
| --- | --- |

4.3.2.

toegang hebben tot de testapparatuur of andere geschikte apparatuur die nodig is om de conformiteit met elk goedgekeurd motortype of elke goedgekeurde motorfamilie te verifiëren;

| 4.3.3. | ervoor zorgen dat gegevens over de resultaten van tests en verificaties worden vastgelegd en dat bijgevoegde documenten gedurende een in overleg met de goedkeuringsinstantie vast te stellen termijn van ten hoogste tien jaar beschikbaar blijven; |
| --- | --- |

4.3.3.

ervoor zorgen dat gegevens over de resultaten van tests en verificaties worden vastgelegd en dat bijgevoegde documenten gedurende een in overleg met de goedkeuringsinstantie vast te stellen termijn van ten hoogste tien jaar beschikbaar blijven;

| 4.3.4. | voor de motorcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van NRS-v-2b en NRS-v-3, ervoor zorgen dat voor elk motortype ten minste de in Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen voorgeschreven verificaties en tests worden verricht. Voor de andere categorieën kunnen tests op het niveau van onderdelen of van de assemblage van onderdelen, met een passend criterium, worden overeengekomen tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie; |
| --- | --- |

4.3.4.

voor de motorcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van NRS-v-2b en NRS-v-3, ervoor zorgen dat voor elk motortype ten minste de in Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen voorgeschreven verificaties en tests worden verricht. Voor de andere categorieën kunnen tests op het niveau van onderdelen of van de assemblage van onderdelen, met een passend criterium, worden overeengekomen tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie;

| 4.3.5. | de resultaten van elk type test of controle analyseren om de stabiliteit van de productkenmerken te verifiëren en te waarborgen, rekening houdend met afwijkingen bij industriële productie; |
| --- | --- |

4.3.5.

de resultaten van elk type test of controle analyseren om de stabiliteit van de productkenmerken te verifiëren en te waarborgen, rekening houdend met afwijkingen bij industriële productie;

| 4.3.6. | erop toezien dat, als bij een test een stel monsters of testobjecten niet-conform blijkt te zijn, er nadere monsters worden genomen en een nieuwe test of verificatie wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.3.6.

erop toezien dat, als bij een test een stel monsters of testobjecten niet-conform blijkt te zijn, er nadere monsters worden genomen en een nieuwe test of verificatie wordt uitgevoerd.

4.4.   Indien de resultaten van de in punt 4.3.6 bedoelde nadere controles of verificaties naar het oordeel van de goedkeuringsinstantie ontoereikend zijn, zorgt de fabrikant ervoor dat de conformiteit van de productie zo snel mogelijk door middel van corrigerende maatregelen wordt hersteld tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie.

5.   Regelingen voor voortgezette verificatie

5.1.   De instantie die de EU-typegoedkeuring heeft verleend, kan te allen tijde in elk productiebedrijf de aldaar toegepaste methoden voor controle van de conformiteit van de productie verifiëren door middel van periodieke controles. De fabrikant moet daartoe toegang verschaffen tot productie-, inspectie-, test-, opslag- en distributielocaties en alle noodzakelijke gegevens verstrekken over de documentatie en dossiers van het kwaliteitsbeheersysteem.

5.1.1.   Normaliter wordt bij deze periodieke controles nagegaan of de in de onderdelen 3 en 4 bedoelde procedures (eerste beoordeling en regelingen voor productconformiteit) nog doeltreffend zijn.

5.1.1.1.   Toezichtactiviteiten door de (overeenkomstig punt 3.3.3 bevoegde of erkende) technische diensten worden toereikend geacht om aan de voorschriften van punt 5.1.1 ten aanzien van de voor de eerste beoordeling vastgestelde procedures te voldoen.

5.1.1.2.   De (andere dan in punt 5.1.1.1 bedoelde) verificaties waarmee wordt gewaarborgd dat de relevante, overeenkomstig de onderdelen 3 en 4 uitgevoerde controles van de conformiteit van de productie worden geëvalueerd over een periode die past bij het door de goedkeuringsinstantie gestelde vertrouwen, worden ten minste een keer per twee jaar verricht. De goedkeuringsautoriteit kan echter afhankelijk van de jaarlijkse productie, de resultaten van eerdere evaluaties, de noodzaak van toezicht op corrigerende maatregelen en op gemotiveerd verzoek van een andere goedkeuringsinstantie of een markttoezichtautoriteit extra controles uitvoeren.

5.2.   Bij elke evaluatie moeten de test-, verificatie- en productiegegevens, en met name de dossiers van de tests of controles die vereist zijn volgens punt 4.2, ter beschikking worden gesteld van de inspecteur.

5.3.   De inspecteur mag willekeurig gekozen monsters nemen, die worden getest in het laboratorium van de fabrikant of in de voorzieningen van de technische dienst, waarbij in het laatste geval alleen fysieke tests worden uitgevoerd. Het minimumaantal monsters kan worden bepaald op basis van de resultaten van de verificatie door de fabrikant zelf.

5.4.   Wanneer het controleniveau onvoldoende blijkt te zijn of wanneer het nodig lijkt de geldigheid van overeenkomstig punt 5.2 uitgevoerde tests te controleren, dan wel op gemotiveerd verzoek van een andere goedkeuringsinstantie of een markttoezichtautoriteit, selecteert de inspecteur monsters die in het laboratorium van de fabrikant worden getest of worden toegezonden aan de technische dienst voor de uitvoering van fysieke tests overeenkomstig de voorschriften in onderdeel 6, in Verordening (EU) 2016/1628 en in de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen.

5.5.   Wanneer onbevredigende resultaten worden gevonden door de goedkeuringsinstantie tijdens een inspectie of monitoringonderzoek of door een goedkeuringsinstantie in een andere lidstaat overeenkomstig artikel 39, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628, zorgt de goedkeuringsinstantie ervoor dat alle maatregelen worden genomen die nodig zijn om de conformiteit van de productie zo snel mogelijk te herstellen.

6.   Voorschriften voor het testen van de conformiteit van de productie wanneer het niveau van de controle van de productconformiteit ontoereikend is, als bedoeld in punt 5.4

6.1.   Wanneer het niveau van de controle van de productconformiteit ontoereikend is, als bedoeld in punt 5.4 of 5.5, wordt de conformiteit van de productie gecontroleerd door de uitvoering van emissietests op grond van de beschrijving in de EU-typegoedkeuringscertificaten die zijn opgenomen in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

6.2.   Tenzij in punt 6.3 anders is bepaald, is de volgende procedure van toepassing:

6.2.1.   Uit de serieproductie van het betrokken motortype worden ter inspectie willekeurig drie motoren, en indien van toepassing ook drie nabehandelingssystemen, genomen. Indien nodig om een besluit tot goed- of afkeuring te nemen, worden extra motoren uit de productie genomen. Om een besluit tot goedkeuring te kunnen nemen, moeten ten minste vier motoren worden getest.

6.2.2.   Nadat de inspecteur de motoren heeft geselecteerd, stelt de fabrikant de gekozen motoren niet meer bij.

6.2.3.   De motoren worden onderworpen aan emissietests overeenkomstig bijlage VI, of in het geval van dualfuelmotoren overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VIII, en aan de relevante testcycli voor het motortype overeenkomstig bijlage XVII.

6.2.4.   De grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 zijn van toepassing. Wanneer bij een motor met nabehandeling niet-frequente regeneratie plaatsvindt, zoals bedoeld in punt 6.6.2 van bijlage VI, wordt elk emissieresultaat voor verontreinigende gassen of deeltjes aangepast met de factor voor het motortype in kwestie. In alle gevallen wordt elk emissieresultaat voor verontreinigende gassen of deeltjes vermenigvuldigd met de verslechteringsfactoren voor het motortype in kwestie, zoals bepaald overeenkomstig bijlage III.

6.2.5.   De tests worden op nieuwe motoren uitgevoerd.

6.2.5.1.   Op verzoek van de fabrikant mogen de tests worden uitgevoerd op motoren die gedurende ten hoogste 2 % van de emissieduurzaamheidsperiode of, als dit korter is, ten hoogste 125 uur zijn ingelopen. Deze inloopprocedure wordt uitgevoerd door de fabrikant, die zich ertoe verbindt de motoren niet bij te stellen. Indien de fabrikant in punt 3.3 van het in bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier een inloopprocedure heeft gespecificeerd, wordt die inloopprocedure gevolgd.

6.2.6.   De serieproductie van de motoren in kwestie wordt op basis van de in aanhangsel 1 beschreven tests van de motor door bemonstering, volgens de in aanhangsel 1 toegepaste testcriteria en zoals afgebeeld in figuur 2.1, geacht conform te zijn met het goedgekeurde type wanneer voor alle verontreinigende stoffen een besluit tot goedkeuring is genomen, en geacht niet-conform te zijn met het goedgekeurde type wanneer voor één verontreinigende stof een besluit tot afkeuring is genomen.

6.2.7.   Indien voor één verontreinigende stof een besluit tot goedkeuring is genomen, mag dat besluit niet worden gewijzigd als gevolg van een resultaat van aanvullende tests die zijn uitgevoerd om voor de andere verontreinigende stoffen tot een besluit te komen.

Indien er geen besluit tot goedkeuring is genomen voor alle verontreinigende stoffen en er geen besluit tot afkeuring is genomen voor één verontreinigende stof, wordt een test op een andere motor uitgevoerd.

6.2.8.   Indien er geen besluit is genomen, mag de fabrikant te allen tijde besluiten de tests te beëindigen. In dat geval wordt een besluit tot afkeuring genoteerd.

6.3.   In afwijking van punt 6.2.1 is de volgende procedure van toepassing op motortypen waarvan in de EU minder dan 100 stuks per jaar worden verkocht:

| 6.3.1. | Uit de serieproductie van het betrokken motortype wordt ter inspectie willekeurig één motor, en indien van toepassing ook één nabehandelingssysteem, genomen. |
| --- | --- |

6.3.1.

Uit de serieproductie van het betrokken motortype wordt ter inspectie willekeurig één motor, en indien van toepassing ook één nabehandelingssysteem, genomen.

| 6.3.2. | Indien de motor aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt een besluit tot goedkeuring genomen en zijn geen verdere tests nodig. |
| --- | --- |

6.3.2.

Indien de motor aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt een besluit tot goedkeuring genomen en zijn geen verdere tests nodig.

| 6.3.3. | Indien de test niet aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt de procedure van de punten 6.2.6 tot en met 6.2.9 gevolgd. |
| --- | --- |

6.3.3.

Indien de test niet aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt de procedure van de punten 6.2.6 tot en met 6.2.9 gevolgd.

6.4.   Al deze tests mogen worden uitgevoerd met de toepasselijke in de handel verkrijgbare brandstoffen. Op verzoek van de fabrikant worden echter de in bijlage IX beschreven referentiebrandstoffen gebruikt. Dit betekent dat de in aanhangsel 1 van bijlage I beschreven tests worden uitgevoerd met ten minste twee van de referentiebrandstoffen voor elke gasmotor, behalve in het geval van een gasmotor met een brandstofspecifieke EU-typegoedkeuring, waarin slechts één referentiebrandstof vereist is. Wanneer meer dan één gasvormige referentiebrandstof wordt gebruikt, moeten de resultaten aantonen dat de motor met elke brandstof aan de grenswaarden voldoet.

6.5.   Gasmotoren die niet aan de eisen voldoen

Indien een geschil ontstaat over de vraag of een gasmotor, met inbegrip van dualfuelmotoren, bij gebruik van een in de handel verkrijgbare brandstof aan de grenswaarden voldoet, worden de tests uitgevoerd met elke referentiebrandstof waarmee de basismotor is getest, en op verzoek van de fabrikant eventueel met de extra derde brandstof, als bedoeld in de punten 2.3.1.1.1, 2.3.2.1 en 2.4.1.2 van bijlage I, waarmee de basismotor eventueel getest is. In voorkomend geval wordt het resultaat omgerekend met behulp van de toepasselijke factoren r, r
  a of r
  b, zoals beschreven in de punten 2.3.3, 2.3.4.1 en 2.4.1.3 van bijlage I. Indien r, r
  a of r
  b kleiner is dan 1, mag er geen correctie plaatsvinden. De gemeten, en in voorkomend geval berekende, resultaten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden voldoet met alle relevante brandstoffen (bijvoorbeeld de brandstoffen 1, 2 en, indien van toepassing, de derde brandstof bij aardgas/biomethaanmotoren en de brandstoffen A en B bij lpg-motoren).

Figuur 2.1

Schema van de productieconformiteitstests

Serie goedgekeurd

Wordt et voor alle verontreinigende stiffen een besluit tot goedkeuring genomen?

Voor een of meer veronrteinigende stiffen word teen besluit tot goedkeuring genomen

NEE

JA

NEE

NEE

JA

JA

Serie afgekeurd

Test van een estra motor

Voldoet het resultaat van de toetsingsgrootheid volgens het desbetreffende aanhangsel aan de criteria om de serie voor ten minste één verontreinigende stof aft e keuren?

Berekening van het resultaat van de toetsingsgrootheid

Voldoet het resultaat van de toetsingsgrootheid volgens het desbetreffende aanhangsel aan de criteria om de serie voor ten minste één verontreinigende stof aft e keuren?

Test van drie motoren

Aanhangsel 1

Procedure voor productieconformiteitstests

| 1. | In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de conformiteit van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te verifiëren. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Met een minimumsteekproefgrootte van drie motoren wordt de steekproefprocedure zodanig gekozen, dat de kans dat een partij motoren waarvan 30 % niet geheel aan de eisen voldoet een proef doorstaat 0,90 is (risico van de producent = 10 %) terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % niet geheel aan de eisen voldoet wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %). |
| --- | --- |

2.

| 3. | De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de verontreinigende stoffen (zie figuur 2.1):







  Stel | : | n= huidige steekproefgrootte. |
| --- | --- | --- | --- |

3.

Stel

:

n= huidige steekproefgrootte.

| 4. | Bepaal voor de steekproef de toetsingsgrootheid, namelijk het cumulatieve aantal non-conforme tests bij de n
  e test. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Dan geldt:






  a) | als de toetsingsgrootheid kleiner dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot goedkeuring genomen; |
| --- | --- | --- |

5.

a)

als de toetsingsgrootheid kleiner dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot goedkeuring genomen;

| b) | als de toetsingsgrootheid groter dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot afkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot afkeuring genomen; |
| --- | --- |

b)

als de toetsingsgrootheid groter dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot afkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot afkeuring genomen;

| c) | in alle andere gevallen wordt een extra motor overeenkomstig punt 6.2 getest en wordt de berekeningsprocedure toegepast op de steekproefgrootte plus één. |
| --- | --- |

c)

in alle andere gevallen wordt een extra motor overeenkomstig punt 6.2 getest en wordt de berekeningsprocedure toegepast op de steekproefgrootte plus één.

In tabel 2.1 zijn de waarden voor een besluit tot goed- en afkeuring berekend met behulp van de internationale norm ISO 8422:1991.

Tabel 2.1

Toetsingsgrootheden voor productieconformiteitstests

| Minimale steekproefgrootte: 3 | Minimale steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring: 4 |
| --- | --- |

Minimale steekproefgrootte: 3

Minimale steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring: 4

| Cumulatief aantal geteste motoren (steekproefgrootte) | Waarde voor een besluit tot goedkeuring | Waarde voor een besluit tot afkeuring |
| --- | --- | --- |
| 3 | — | 3 |
| 4 | 0 | 4 |
| 5 | 0 | 4 |
| 6 | 1 | 5 |
| 7 | 1 | 5 |
| 8 | 2 | 6 |
| 9 | 2 | 6 |
| 10 | 3 | 7 |
| 11 | 3 | 7 |
| 12 | 4 | 8 |
| 13 | 4 | 8 |
| 14 | 5 | 9 |
| 15 | 5 | 9 |
| 16 | 6 | 10 |
| 17 | 6 | 10 |
| 18 | 7 | 11 |
| 19 | 8 | 9 |

Cumulatief aantal geteste motoren (steekproefgrootte)

Waarde voor een besluit tot goedkeuring

Waarde voor een besluit tot afkeuring

3

—

3

4

0

4

5

0

4

6

1

5

7

1

5

8

2

6

9

2

6

10

3

7

11

3

7

12

4

8

13

4

8

14

5

9

15

5

9

16

6

10

17

6

10

18

7

11

19

8

9

---

BIJLAGE III

Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren

1.   Definities

In deze bijlage wordt verstaan onder:

1.1.   „verouderingscyclus”: de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor (toerental, belasting, vermogen) die tijdens de bedrijfsaccumulatieperiode moet plaatsvinden;

1.2.   „kritische emissiegerelateerde onderdelen”: het uitlaatgasnabehandelingssysteem, de elektronische motorregeleenheid met bijbehorende sensoren en actuatoren, en de uitlaatgasrecirculatie (EGR) met alle bijbehorende filters, koelers, regelkleppen en leidingen;

1.3.   „kritisch emissiegerelateerd onderhoud”: het onderhoud dat op kritische emissiegerelateerde onderdelen van de motor moet worden uitgevoerd;

1.4.   „emissiegerelateerd onderhoud”: het onderhoud dat de emissies aanzienlijk beïnvloedt of waarschijnlijk de emissieprestaties beïnvloedt van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor tijdens de normale werking ervan;

1.5.   „familie van motornabehandelingssystemen”: een door de fabrikant aangegeven groep motoren die aan de definitie van motorfamilie voldoen, maar verder worden ingedeeld in een familie van motorfamilies met een soortgelijk uitlaatgasnabehandelingssysteem;

1.6.   „niet-emissiegerelateerd onderhoud”: onderhoud dat de emissies niet aanzienlijk beïnvloedt en geen blijvend effect heeft op de verslechtering van de emissieprestaties van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor bij normaal gebruik nadat het onderhoud heeft plaatsgevonden;

1.7.   „bedrijfsaccumulatieschema”: de verouderingscyclus en de bedrijfsaccumulatieperiode om de verslechteringsfactoren voor de familie van motornabehandelingssystemen te bepalen.

2.   Algemeen

2.1.   In deze bijlage worden de procedures beschreven voor de selectie van motoren die volgens een bedrijfsaccumulatieschema moeten worden getest om verslechteringsfactoren voor de EU-typegoedkeuring en beoordeling van de conformiteit van de productie van motortypen of motorfamilies te bepalen. De verslechteringsfactoren worden op de overeenkomstig bijlage VI gemeten en overeenkomstig bijlage VII berekende emissies toegepast volgens de procedures in respectievelijk punt 3.2.7 en punt 4.3.

2.2.   De bedrijfsaccumulatietests of de emissietests die worden uitgevoerd om de verslechtering te bepalen, hoeven niet door de goedkeuringsinstantie te worden bijgewoond.

2.3.   In deze bijlage wordt ook het emissiegerelateerde en niet-emissiegerelateerde onderhoud beschreven dat moet of kan worden uitgevoerd aan motoren die aan een bedrijfsaccumulatieschema worden onderworpen. Dat onderhoud moet overeenkomen met het onderhoud dat aan in gebruik zijnde motoren wordt uitgevoerd en aan de eindgebruikers van nieuwe motoren wordt medegedeeld.

3.   Motorcategorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL, RLR, SMB en ATS en subcategorieën NRS-v-2b en NRS-v-3

3.1.   Selectie van motoren om verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode te bepalen

3.1.1.   Uit de in onderdeel 2 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 gedefinieerde motorfamilie worden motoren geselecteerd voor emissietests om verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode te bepalen.

3.1.2.   Motoren van verschillende motorfamilies mogen op basis van het gebruikte type uitlaatgasnabehandelingssysteem verder tot families worden samengevoegd. Om motoren met een andere cilinderconfiguratie maar met nagenoeg dezelfde technische specificaties en installatie voor de uitlaatgasnabehandelingssystemen in dezelfde familie van motornabehandelingssystemen onder te brengen, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie gegevens waaruit blijkt dat de emissiebeperkingsprestaties van die motoren nagenoeg dezelfde zijn.

3.1.3.   De fabrikant van de motor kiest voor de tests volgens het in punt 3.2.2 bedoelde bedrijfsaccumulatieschema één motor die de overeenkomstig punt 3.1.2 bepaalde familie van motornabehandelingssystemen vertegenwoordigt, en deelt deze keuze vóór de aanvang van de tests aan de goedkeuringsinstantie mee.

3.1.4.   Indien de goedkeuringsinstantie oordeelt dat de ongunstigste emissies van de familie van motornabehandelingssystemen beter kunnen worden gekarakteriseerd met een andere testmotor, wordt de testmotor door de goedkeuringsinstantie en de motorfabrikant samen gekozen.

3.2.   Bepaling van verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode

3.2.1.   Algemeen

De voor een familie van motornabehandelingssystemen geldende verslechteringsfactoren worden van de geselecteerde motoren afgeleid op basis van een bedrijfsaccumulatieschema waarbij de emissies van gassen en deeltjes tijdens elke testcyclus die op de motorcategorie van toepassing is, zoals vermeld in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628, periodiek worden gemeten. Bij transiënte testcycli, niet voor wegverkeer, voor motoren van categorie NRE (hierna „NRTC” genoemd), worden alleen de resultaten gebruikt van de met warme start uitgevoerde NRTC (hierna „warmstart-NRTC” genoemd).

3.2.1.1.   Op verzoek van de fabrikant kan de goedkeuringsinstantie het gebruik toestaan van verslechteringsfactoren die volgens andere procedures dan die van de punten 3.2.2 tot en met 3.2.5 zijn bepaald. In dat geval toont de fabrikant tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie aan dat de toegepaste alternatieve procedures niet minder streng zijn dan die van de punten 3.2.2 tot en met 3.2.5.

3.2.2.   Bedrijfsaccumulatieschema

Bedrijfsaccumulatieschema's mogen naar keuze van de fabrikant worden uitgevoerd door een niet voor de weg bestemde mobiele machine met de geselecteerde motor „tijdens het gebruik” een accumulatieschema te laten afwerken of door de geselecteerde motor op een dynamometer een accumulatieschema te laten afwerken. De fabrikant hoeft voor de bedrijfsaccumulatie tussen de testpunten van de emissiemeting geen gebruik te maken van een referentiebrandstof.

3.2.2.1.   Bedrijfsaccumulatie tijdens het gebruik en op een dynamometer

3.2.2.1.1.   De fabrikant bepaalt de vorm en duur van de bedrijfsaccumulatie en de verouderingscyclus voor motoren op een wijze die overeenkomt met goede ingenieursinzichten.

3.2.2.1.2.   De fabrikant bepaalt als volgt de testpunten waarop de emissies van gassen en deeltjes tijdens de toepasselijke cycli zullen worden gemeten:

| 3.2.2.1.2.1. | indien overeenkomstig punt 3.2.2.1.7 een bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd dat korter is dan de emissieduurzaamheidsperiode, bedraagt het minimumaantal testpunten drie: een aan het begin, een ongeveer in het midden en een aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema; |
| --- | --- |

3.2.2.1.2.1.

indien overeenkomstig punt 3.2.2.1.7 een bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd dat korter is dan de emissieduurzaamheidsperiode, bedraagt het minimumaantal testpunten drie: een aan het begin, een ongeveer in het midden en een aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema;

| 3.2.2.1.2.2. | indien de bedrijfsaccumulatie tot het eind van de emissieduurzaamheidsperiode duurt, bedraagt het minimumaantal testpunten twee: een aan het begin en een aan het eind van de bedrijfsaccumulatie; |
| --- | --- |

3.2.2.1.2.2.

indien de bedrijfsaccumulatie tot het eind van de emissieduurzaamheidsperiode duurt, bedraagt het minimumaantal testpunten twee: een aan het begin en een aan het eind van de bedrijfsaccumulatie;

| 3.2.2.1.2.3. | de fabrikant mag op gelijkmatig verdeelde tussenliggende punten aanvullende tests verrichten. |
| --- | --- |

3.2.2.1.2.3.

de fabrikant mag op gelijkmatig verdeelde tussenliggende punten aanvullende tests verrichten.

3.2.2.1.3.   De overeenkomstig punt 3.2.5.1 berekende of overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.2 rechtstreeks gemeten emissiewaarden aan het beginpunt en aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode moeten binnen de voor de motorfamilie geldende grenswaarden liggen. De afzonderlijke emissieresultaten van de tussenliggende testpunten mogen die grenswaarden echter overschrijden.

3.2.2.1.4.   Bij motorcategorieën of -subcategorieën waarop een NRTC van toepassing is, of bij de motorcategorie NRS of subcategorieën daarvan waarop een transiënte testcyclus, niet voor wegverkeer, voor grote elektrische-ontstekingsmotoren (hierna „LSI-NRTC” genoemd) van toepassing is, mag de fabrikant de goedkeuringsinstantie verzoeken ermee in te stemmen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC of LSI-NRTC, naar gelang het geval, of NRSC) wordt uitgevoerd en dat de andere testcyclus alleen aan het begin en aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd.

3.2.2.1.5.   In het geval van motorcategorieën of -subcategorieën waarop geen transiënte cyclus, niet voor wegverkeer, van toepassing is overeenkomstig bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 wordt alleen de NRSC op elk testpunt uitgevoerd.

3.2.2.1.6.   Voor verschillende families van motornabehandelingssystemen kunnen verschillende bedrijfsaccumulatieschema's worden toegepast.

3.2.2.1.7.   De bedrijfsaccumulatieschema's mogen korter zijn dan de emissieduurzaamheidsperiode, maar mogen niet korter zijn dan het equivalent van ten minste een kwart van de desbetreffende emissieduurzaamheidsperiode die in bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 is gespecificeerd.

3.2.2.1.8.   Versnelde veroudering door het bedrijfsaccumulatieschema op basis van het brandstofverbruik aan te passen, is toegestaan. De aanpassing moet gebaseerd zijn op de verhouding tussen het normale brandstofverbruik tijdens het gebruik en het brandstofverbruik tijdens de verouderingscyclus, maar het verbruik tijdens de verouderingscyclus mag niet meer dan 30 % hoger liggen dan het normale verbruik tijdens het gebruik.

3.2.2.1.9.   De fabrikant mag, met toestemming van de goedkeuringsinstantie, alternatieve methoden voor versnelde veroudering toepassen.

3.2.2.1.10.   Het bedrijfsaccumulatieschema wordt volledig beschreven in de EU-typegoedkeuringsaanvraag en vóór het begin van de tests aan de goedkeuringsinstantie overgelegd.

3.2.2.2.   Indien de goedkeuringsinstantie besluit dat er tussen de door de fabrikant geselecteerde punten aanvullende metingen moeten worden verricht, stelt zij de fabrikant daarvan in kennis. Het herziene bedrijfsaccumulatieschema moet door de fabrikant worden voorbereid en door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd.

3.2.3.   Motortests

3.2.3.1.   Stabilisering van de motor

3.2.3.1.1.   Voor elke familie van motornabehandelingssystemen bepaalt de fabrikant hoeveel uren de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor moet draaien voordat de werking van het motornabehandelingssysteem is gestabiliseerd. Op verzoek van de goedkeuringsinstantie stelt de fabrikant de voor deze bepaling gebruikte gegevens en analysen ter beschikking. Als alternatief mag de fabrikant de motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine gedurende 60 tot 125 uur, of de daarmee overeenkomende tijd volgens de verouderingscyclus, laten draaien om het motornabehandelingssysteem te stabiliseren.

3.2.3.1.2.   Het eind van de in punt 3.2.3.1.1 bepaalde stabilisatieperiode moet als het begin van het bedrijfsaccumulatieschema worden beschouwd.

3.2.3.2.   Bedrijfsaccumulatietests

3.2.3.2.1.   Na de stabilisatie moet de motor draaien volgens het door de fabrikant gekozen bedrijfsaccumulatieschema zoals beschreven in punt 3.2.2. Tijdens de op de motorcategorie toepasselijke warmstart-NRTC en NRSC of LSI-NRTC en NRSC, zoals vermeld in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628, wordt de motor met door de fabrikant, en in voorkomend geval ook overeenkomstig punt 3.2.2.2 door de goedkeuringsinstantie, bepaalde periodieke intervallen in het bedrijfsaccumulatieschema op emissies van gassen en deeltjes getest.

De fabrikant mag zelf beslissen om de verontreinigende emissies vóór en na een uitlaatgasnabehandelingssysteem afzonderlijk te meten.

Indien is overeengekomen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) wordt uitgevoerd, wordt de andere testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 aan het begin en aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema uitgevoerd.

Overeenkomstig punt 3.2.2.1.5 wordt in het geval van motorcategorieën of -subcategorieën waarop overeenkomstig bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 geen transiënte cyclus, niet voor wegverkeer, van toepassing is, op elk testpunt alleen de NRSC uitgevoerd.

3.2.3.2.2.   Tijdens het bedrijfsaccumulatieschema wordt de motor overeenkomstig punt 3.4 onderhouden.

3.2.3.2.3.   Tijdens het bedrijfsaccumulatieschema is niet-gepland onderhoud aan de motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine toegestaan, bijvoorbeeld indien het normale diagnosesysteem van de fabrikant een probleem heeft gedetecteerd waarbij de bediener van de niet voor de weg bestemde mobiele machine op een storing zou zijn geattendeerd.

3.2.4.   Rapportage

3.2.4.1.   De resultaten van alle tijdens het bedrijfsaccumulatieschema verrichte emissietests (warmstart-NRTC, LSI-NRTC en NRSC) worden aan de goedkeuringsinstantie verstrekt. Indien een emissietest ongeldig wordt verklaard, licht de fabrikant de redenen toe waarom dit is gebeurd. In dat geval wordt binnen de volgende 100 uren bedrijfsaccumulatie nog een reeks emissietests uitgevoerd.

3.2.4.2.   De fabrikant bewaart alle informatie over de tijdens het bedrijfsaccumulatieschema op de motor uitgevoerde emissietests en onderhoudswerkzaamheden. Hij dient deze informatie samen met de resultaten van de tijdens het bedrijfsaccumulatieschema verrichte emissietests bij de goedkeuringsinstantie in.

3.2.5.   Bepaling van verslechteringsfactoren

3.2.5.1.   Wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.1 of 3.2.2.1.2.3 wordt uitgevoerd, wordt voor elke verontreinigende stof die tijdens de warmstart-NRTC, LSI-NRTC en NRSC op elk testpunt gedurende het bedrijfsaccumulatieschema is gemeten, op basis van alle testresultaten een „best passende” lineaire regressieanalyse gemaakt. De resultaten van elke test voor elke verontreinigende stof worden uitgedrukt in een getal met één decimaal meer dan de voor de motorfamilie geldende grenswaarde voor die verontreinigende stof.

Wanneer overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 of 3.2.2.1.5 op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) is uitgevoerd, wordt de regressieanalyse alleen gemaakt op basis van de testresultaten van die testcyclus op elk testpunt.

De fabrikant kan de goedkeuringsinstantie vragen om voorafgaande toestemming voor het uitvoeren van een niet-lineaire regressie.

3.2.5.2.   De emissiewaarden voor elke verontreinigende stof aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema en aan het voor de testmotor geldende eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode worden op een van de volgende wijzen bepaald:

| a) | door extrapolatie van de regressievergelijking van punt 3.2.5.1, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.1 of 3.2.2.1.2.3 wordt uitgevoerd, of |
| --- | --- |

a)

door extrapolatie van de regressievergelijking van punt 3.2.5.1, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.1 of 3.2.2.1.2.3 wordt uitgevoerd, of

| b) | rechtstreeks gemeten, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.2 wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

b)

rechtstreeks gemeten, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.2 wordt uitgevoerd.

Wanneer emissiewaarden worden gebruikt voor motorfamilies binnen dezelfde familie van motornabehandelingssystemen, maar met verschillende emissieduurzaamheidsperioden, worden de emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode voor elke periode opnieuw berekend door extrapolatie of interpolatie van de overeenkomstig punt 3.2.5.1 bepaalde regressievergelijking.

3.2.5.3.   Voor elke verontreinigende stof wordt de verslechteringsfactor (DF) gedefinieerd als de verhouding van de toegepaste emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode en aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema (multiplicatieve verslechteringsfactor).

De fabrikant kan de goedkeuringsinstantie vragen om voorafgaande toestemming voor het toepassen van een additieve DF voor elke verontreinigende stof. De additieve DF wordt gedefinieerd als het verschil tussen de berekende emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode en aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema.

In figuur 3.1 wordt een voorbeeld gegeven van de bepaling van DF's voor de NOx-emissie door middel van lineaire regressie.

Binnen een en dezelfde reeks verontreinigende stoffen mogen multiplicatieve en additieve DF's niet door elkaar worden gebruikt.

Indien de berekening een waarde oplevert van minder dan 1,00 voor een multiplicatieve DF of minder dan 0,00 voor een additieve DF, bedraagt de verslechteringsfactor 1,0, respectievelijk 0,00.

Indien overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 is overeengekomen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) wordt uitgevoerd en de andere testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) alleen aan het begin en eind van het bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd, is de verslechteringsfactor die is berekend voor de testcyclus die op elk testpunt is uitgevoerd, ook van toepassing op de andere testcyclus.

Figuur 3.1

Voorbeeld van de bepaling van de DF

Emissieduurzaamheidsperiode (EDP) [h]

NOx [g/kWh]

Multiplicatieve DF = 0,390 / 0,352 = 1,109

Additieve DF = 0,390 - 0,352 = 0,038 g/kWh

Eindpunt EDP

25% of EDP

0,390 g/kWh

0,352 g/kWh

Grenswaarde

Extrapolatie

Minimale bedrijfs accumulatie

0,50

0,45

0,40

0,35

0,30

0,25

0,20

0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000

3.2.6.   Toegewezen verslechteringsfactoren

3.2.6.1.   In plaats van een bedrijfsaccumulatieschema te gebruiken om DF's te bepalen, mogen de motorfabrikanten de in tabel 3.1 vermelde toegewezen multiplicatieve DF's kiezen.

Tabel 3.1

Toegewezen verslechteringsfactoren

| Testcyclus | CO | HC | NOx | PM | PN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NRTC en LSI-NRTC | 1,3 | 1,3 | 1,15 | 1,05 | 1,0 |
| NRSC | 1,3 | 1,3 | 1,15 | 1,05 | 1,0 |

Testcyclus

CO

HC

NOx

PM

PN

NRTC en LSI-NRTC

1,3

1,3

1,15

1,05

1,0

NRSC

1,3

1,3

1,15

1,05

1,0

Er worden geen toegewezen additieve DF's gegeven. De toegewezen multiplicatieve DF's mogen niet in additieve DF's worden omgezet.

Voor PN mag in samenhang met de resultaten van eerdere DF-tests waarbij geen PN-waarde werd vastgesteld, een additieve DF van 0,0 of een multiplicatieve DF van 1,0 worden gebruikt wanneer aan beide volgende voorwaarden wordt voldaan:

| a) | de eerdere DF-test is uitgevoerd op motortechnologie die overeenkomstig punt 3.1.2 in aanmerking zou komen voor opname in dezelfde familie van motornabehandelingssystemen als de motorfamilie waarop men de DF's wil toepassen, en |
| --- | --- |

a)

de eerdere DF-test is uitgevoerd op motortechnologie die overeenkomstig punt 3.1.2 in aanmerking zou komen voor opname in dezelfde familie van motornabehandelingssystemen als de motorfamilie waarop men de DF's wil toepassen, en

| b) | de testresultaten zijn gebruikt in een eerdere typegoedkeuring die verleend is vóór de toepasselijke in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde datum voor EU-typegoedkeuring. |
| --- | --- |

b)

de testresultaten zijn gebruikt in een eerdere typegoedkeuring die verleend is vóór de toepasselijke in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde datum voor EU-typegoedkeuring.

3.2.6.2.   Wanneer toegewezen DF's worden gebruikt, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie afdoende bewijzen dat van de emissiebeheersingsonderdelen redelijkerwijs mag worden verwacht dat zij de bij die toegewezen factoren behorende emissieduurzaamheid hebben. Deze bewijzen mogen op ontwerpanalysen, tests of een combinatie van beide zijn gebaseerd.

3.2.7.   Toepassing van verslechteringsfactoren

3.2.7.1.   De motoren moeten na toepassing van de verslechteringsfactoren op het overeenkomstig bijlage VI gemeten testresultaat (cyclusgewogen specifieke emissie voor deeltjes en voor elk afzonderlijk gas) voldoen aan de voor de motorfamilie geldende emissiegrenswaarden voor elke verontreinigende stof. Naargelang het type DF geldt het volgende:

| a) | multiplicatieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) × DF ≤ emissiegrenswaarde; |
| --- | --- |

a)

multiplicatieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) × DF ≤ emissiegrenswaarde;

| b) | additieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) + DF ≤ emissiegrenswaarde. |
| --- | --- |

b)

additieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) + DF ≤ emissiegrenswaarde.

De cyclusgewogen specifieke emissie mag in voorkomend geval voor niet-frequente regeneratie worden gecorrigeerd.

3.2.7.2.   In het geval van een multiplicatieve DF voor NOx + HC worden afzonderlijke DF's voor NOx en HC bepaald, die bij de berekening van de verslechterde emissieniveaus aan de hand van een emissietestresultaat afzonderlijk worden toegepast voordat de daaruit voortvloeiende verslechterde NOx- en HC-waarden worden gecombineerd om te bepalen of aan de emissiegrenswaarde wordt voldaan.

3.2.7.3.   De fabrikant mag de voor een familie van motornabehandelingssystemen bepaalde DF's toepassen op een motor die niet tot dezelfde familie van motornabehandelingssystemen behoort. In dat geval toont de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aan dat de motor waarvoor de familie van motornabehandelingssystemen oorspronkelijk was getest en de motor waarnaar de DF's worden overgedragen, vrijwel dezelfde technische specificaties en voorschriften voor montage in de niet voor de weg bestemde mobiele machine hebben en dat de emissies van die motoren nagenoeg gelijk zijn.

Indien DF's naar een motor met een andere emissieduurzaamheidperiode worden overgedragen, worden de DF's voor die emissieduurzaamheidsperiode opnieuw berekend door extrapolatie of interpolatie van de overeenkomstig punt 3.2.5.1 bepaalde regressievergelijking.

3.2.7.4.   De DF voor elke verontreinigende stof bij elke toepasselijke testcyclus wordt vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VI bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven testrapport.

3.3.   Controle van de conformiteit van de productie

3.3.1.   De conformiteit van de productie met de emissievoorschriften wordt gecontroleerd op basis van onderdeel 6 van bijlage II.

3.3.2.   De fabrikant mag de verontreinigende emissies vóór een uitlaatgasnabehandelingssysteem meten op het moment dat de EU-typegoedkeuringstest wordt uitgevoerd. Daartoe mag de fabrikant voor de motor zonder nabehandelingssysteem en voor het nabehandelingssysteem apart informele DF's ontwikkelen die hij bij controles aan het eind van de productielijn als hulpmiddel mag gebruiken.

3.3.3.   Voor EU-typegoedkeuring mogen alleen de overeenkomstig punt 3.2.5 of 3.2.6 bepaalde DF's worden vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VI bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven testrapport.

3.4.   Onderhoud

In het kader van het bedrijfsaccumulatieschema wordt het onderhoud volgens de service- en onderhoudshandleiding van de fabrikant uitgevoerd.

3.4.1.   Gepland emissiegerelateerd onderhoud

3.4.1.1.   Gepland emissiegerelateerd onderhoud bij draaiende motor in het kader van de uitvoering van een bedrijfsaccumulatieschema moet plaatsvinden met dezelfde intervallen als die welke in de onderhoudsinstructies van de fabrikant voor de eindgebruiker van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of motor zijn gespecificeerd. Het onderhoudsschema mag in de loop van het bedrijfsaccumulatieschema zo nodig worden bijgewerkt mits er geen onderhoudswerkzaamheid uit het onderhoudsschema wordt geschrapt nadat zij op de testmotor is uitgevoerd.

3.4.1.2.   Periodieke bijstelling, demontage, reiniging of vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen om storingen van de motor te voorkomen, mag tijdens de emissieduurzaamheidsperiode alleen plaatsvinden als dat technisch noodzakelijk is om te waarborgen dat het emissiebeheersingssysteem goed functioneert. Voorkomen moet worden dat tijdens het bedrijfsaccumulatieschema na een bepaalde bedrijfstijd van de motor een geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen moet plaatsvinden, afgezien van onderdelen die routinematig moeten worden vervangen. In dit verband worden verbruiksartikelen die regelmatig bij onderhoud vervangen moeten worden of onderdelen die na een bepaalde bedrijfstijd van de motor gereinigd moeten worden, beschouwd als onderdelen die routinematig moeten worden vervangen.

3.4.1.3.   Voorschriften voor gepland onderhoud worden voorafgaand aan de verlening van EU-typegoedkeuring door de goedkeuringsinstantie goedgekeurd en worden in de gebruikershandleiding opgenomen. De goedkeuringsinstantie weigert geen goedkeuring voor onderhoudsvoorschriften die redelijk en technisch noodzakelijk zijn, waaronder onder meer de in punt 1.6.1.4 bedoelde verrichtingen.

3.4.1.4.   Voor de bedrijfsaccumulatieschema's moet de motorfabrikant elke bijstelling, reiniging, geplande vervanging en elk onderhoud (indien nodig) specificeren van de volgende onderdelen:

| — | filters en koelers in de uitlaatgasrecirculatie (EGR), |
| --- | --- |

—

filters en koelers in de uitlaatgasrecirculatie (EGR),

| — | positieve carterventilatieklep, indien aanwezig, |
| --- | --- |

—

positieve carterventilatieklep, indien aanwezig,

| — | uiteinde van brandstofinjectoren (alleen reiniging is toegestaan), |
| --- | --- |

—

uiteinde van brandstofinjectoren (alleen reiniging is toegestaan),

| — | brandstofinjectoren, |
| --- | --- |

—

brandstofinjectoren,

| — | turbocompressor, |
| --- | --- |

—

turbocompressor,

| — | elektronische motorregeleenheid en bijbehorende sensoren en actuatoren, |
| --- | --- |

—

elektronische motorregeleenheid en bijbehorende sensoren en actuatoren,

| — | deeltjesnabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen), |
| --- | --- |

—

deeltjesnabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen),

| — | NOx-nabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen), |
| --- | --- |

—

NOx-nabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen),

| — | uitlaatgasrecirculatie (EGR) met alle bijbehorende regelkleppen en leidingen, |
| --- | --- |

—

uitlaatgasrecirculatie (EGR) met alle bijbehorende regelkleppen en leidingen,

| — | andere uitlaatgasnabehandelingssystemen. |
| --- | --- |

—

andere uitlaatgasnabehandelingssystemen.

3.4.1.5.   Gepland kritisch emissiegerelateerd onderhoud mag alleen worden uitgevoerd als het noodzakelijk is om het tijdens het gebruik te verrichten en die noodzaak aan de eindgebruiker van de motor of niet voor de weg bestemde mobiele machine wordt medegedeeld.

3.4.2.   Wijzigingen in het geplande onderhoud

De fabrikant moet bij de goedkeuringsinstantie een verzoek indienen tot goedkeuring van elk nieuw gepland onderhoud dat hij tijdens het bedrijfsaccumulatieschema wil verrichten en vervolgens ook aan de eindgebruikers van niet voor de weg bestemde mobiele machines en motoren wil aanbevelen. Het verzoek gaat vergezeld van gegevens waaruit blijkt dat het nieuwe geplande onderhoud en het onderhoudsinterval noodzakelijk zijn.

3.4.3.   Niet-emissiegerelateerd gepland onderhoud

Niet-emissiegerelateerd gepland onderhoud dat redelijk en technisch noodzakelijk is (bv. olie verversen, vervangen van oliefilter, brandstoffilter of luchtfilter, onderhoud van het koelsysteem, afstellen van stationair toerental, regulateur, aanhalen van motorbouten, kleppenspeling, injectorspeling, afstellen van de spanning van aandrijfriemen enz.) mag aan de voor het bedrijfsaccumulatieschema geselecteerde motoren en niet voor de weg bestemde mobiele machines worden verricht met de langste intervallen die door de fabrikant aan de eindgebruiker worden aanbevolen (bv. niet met de voor intensief gebruik aanbevolen intervallen).

3.5.   Reparatie

3.5.1.   Reparaties aan de onderdelen van een motor die is geselecteerd om volgens een bedrijfsaccumulatieschema te worden getest, mogen alleen worden verricht bij het uitvallen van een onderdeel of bij een storing van de motor. Reparatie van de motor zelf, het emissiebeheersingssysteem of het brandstofsysteem is niet toegestaan, behalve in de mate zoals bepaald in punt 3.5.2.

3.5.2.   Indien de motor of het emissiebeheersings- of brandstofsysteem ervan tijdens het bedrijfsaccumulatieschema uitvalt, wordt de bedrijfsaccumulatie als ongeldig beschouwd en wordt een nieuwe bedrijfsaccumulatie met een nieuwe motor gestart.

De voorgaande alinea is niet van toepassing wanneer de defecte onderdelen worden vervangen door gelijkwaardige onderdelen die ongeveer evenveel uren bedrijfsaccumulatie hebben ondergaan.

4.   Motorcategorieën en -subcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van NRS-v-2b en NRS-v-3

4.1.   De toepasselijke EDP-categorie en de daarmee overeenkomende verslechteringsfactor (DF) worden bepaald overeenkomstig dit onderdeel 4.

4.2.   Een motorfamilie wordt geacht aan de emissiegrenswaarden voor een motorsubcategorie te voldoen indien de emissietestresultaten van alle motoren die de motorfamilie vertegenwoordigen, na vermenigvuldiging met de overeenkomstig onderdeel 2 bepaalde DF, lager dan of gelijk aan de grenswaarden voor die motorsubcategorie zijn. Indien echter een of meer emissietestresultaten van een of meer motoren die de motorfamilie vertegenwoordigen na vermenigvuldiging met de overeenkomstig onderdeel 2 bepaalde DF hoger zijn dan een of meer afzonderlijke emissiegrenswaarden voor die motorsubcategorie, wordt de motorfamilie geacht niet aan de emissiegrenswaarden voor die motorsubcategorie te voldoen.

4.3.   De DF's worden als volgt bepaald:

| 4.3.1. | Ten minste één testmotor die qua configuratie zodanig is dat de grootste kans bestaat dat de emissiegrenswaarden voor HC + NOx worden overschreden, en die qua constructie representatief is voor de geproduceerde motoren, wordt na het aantal uren dat gestabiliseerde emissies vertegenwoordigt, onderworpen aan de in bijlage VI beschreven (volledige) testprocedure voor het meten van de emissies. |
| --- | --- |

4.3.1.

Ten minste één testmotor die qua configuratie zodanig is dat de grootste kans bestaat dat de emissiegrenswaarden voor HC + NOx worden overschreden, en die qua constructie representatief is voor de geproduceerde motoren, wordt na het aantal uren dat gestabiliseerde emissies vertegenwoordigt, onderworpen aan de in bijlage VI beschreven (volledige) testprocedure voor het meten van de emissies.

| 4.3.2. | Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde van de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra. |
| --- | --- |

4.3.2.

Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde van de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra.

| 4.3.3. | Deze emissietest wordt nogmaals uitgevoerd na veroudering van de motor. De verouderingsprocedure dient zodanig te zijn dat de fabrikant een juiste prognose kan maken van de te verwachten verslechtering van de emissies tijdens de EDP van de motor, rekening houdend met het soort slijtage en andere verslechteringsprocessen die zich bij normaal gebruikersgedrag plegen voor te doen en van invloed kunnen zijn op de emissieprestaties. Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra. |
| --- | --- |

4.3.3.

Deze emissietest wordt nogmaals uitgevoerd na veroudering van de motor. De verouderingsprocedure dient zodanig te zijn dat de fabrikant een juiste prognose kan maken van de te verwachten verslechtering van de emissies tijdens de EDP van de motor, rekening houdend met het soort slijtage en andere verslechteringsprocessen die zich bij normaal gebruikersgedrag plegen voor te doen en van invloed kunnen zijn op de emissieprestaties. Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra.

| 4.3.4. | Van elke onder de regelgeving vallende verontreinigende stof worden de emissies (in voorkomend geval: gemiddelde emissies) aan het eind van de EDP gedeeld door de gestabiliseerde emissies (in voorkomend geval: gemiddelde gestabiliseerde emissies) en op twee significante cijfers afgerond. Het verkregen getal is de DF, tenzij het kleiner is dan 1,00, in welk geval de DF wordt gelijkgesteld aan 1,00. |
| --- | --- |

4.3.4.

Van elke onder de regelgeving vallende verontreinigende stof worden de emissies (in voorkomend geval: gemiddelde emissies) aan het eind van de EDP gedeeld door de gestabiliseerde emissies (in voorkomend geval: gemiddelde gestabiliseerde emissies) en op twee significante cijfers afgerond. Het verkregen getal is de DF, tenzij het kleiner is dan 1,00, in welk geval de DF wordt gelijkgesteld aan 1,00.

| 4.3.5. | De fabrikant mag extra emissietestpunten toevoegen tussen het testpunt voor de gestabiliseerde emissies en het eind van de EDP. Indien tussenliggende tests worden gepland, moeten de testpunten gelijkmatig over de EDP worden gespreid (gelijke intervallen ± 2 uur) en dient één van die testpunten halverwege de EDP (± 2 uur) te liggen. |
| --- | --- |

4.3.5.

De fabrikant mag extra emissietestpunten toevoegen tussen het testpunt voor de gestabiliseerde emissies en het eind van de EDP. Indien tussenliggende tests worden gepland, moeten de testpunten gelijkmatig over de EDP worden gespreid (gelijke intervallen ± 2 uur) en dient één van die testpunten halverwege de EDP (± 2 uur) te liggen.

| 4.3.6. | Voor elke verontreinigende stof HC + NOx en CO wordt met behulp van de kleinstekwadratenmethode een rechte lijn tussen de meetwaardepunten getrokken, waarbij de initiële test geacht wordt plaats te hebben gevonden op het tijdstip t = 0. De DF is de berekende emissie aan het eind van de duurzaamheidsperiode, gedeeld door de berekende emissie op het tijdstip t = 0.
  De DF voor elke verontreinigende stof bij de toepasselijke testcyclus wordt vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VII bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften beschreven testrapport. |
| --- | --- |

4.3.6.

Voor elke verontreinigende stof HC + NOx en CO wordt met behulp van de kleinstekwadratenmethode een rechte lijn tussen de meetwaardepunten getrokken, waarbij de initiële test geacht wordt plaats te hebben gevonden op het tijdstip t = 0. De DF is de berekende emissie aan het eind van de duurzaamheidsperiode, gedeeld door de berekende emissie op het tijdstip t = 0.

De DF voor elke verontreinigende stof bij de toepasselijke testcyclus wordt vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VII bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften beschreven testrapport.

| 4.3.7. | De berekende verslechteringsfactoren mogen worden gebruikt voor andere motorfamilies dan die waarvoor zij oorspronkelijk werden verkregen indien de fabrikant vóór de EU-typegoedkeuring ten genoegen van de goedkeuringsinstantie aantoont dat de betrokken motorfamilies in het licht van hun ontwerp en de gebruikte technologie redelijkerwijs geacht mogen worden vergelijkbare emissieverslechteringskarakteristieken te zullen vertonen.
  Hier volgt een niet-limitatieve lijst van op basis van ontwerp en technologie samengestelde groepen:






  — | traditionele tweetaktmotoren zonder nabehandelingssysteem; |
| --- | --- | --- |

4.3.7.

De berekende verslechteringsfactoren mogen worden gebruikt voor andere motorfamilies dan die waarvoor zij oorspronkelijk werden verkregen indien de fabrikant vóór de EU-typegoedkeuring ten genoegen van de goedkeuringsinstantie aantoont dat de betrokken motorfamilies in het licht van hun ontwerp en de gebruikte technologie redelijkerwijs geacht mogen worden vergelijkbare emissieverslechteringskarakteristieken te zullen vertonen.

Hier volgt een niet-limitatieve lijst van op basis van ontwerp en technologie samengestelde groepen:

—

traditionele tweetaktmotoren zonder nabehandelingssysteem;

| — | traditionele tweetaktmotoren met een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2; |
| --- | --- |

—

traditionele tweetaktmotoren met een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2;

| — | tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem; |
| --- | --- |

—

tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem;

| — | tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem en een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2; |
| --- | --- |

—

tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem en een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2;

| — | viertaktmotoren met katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem; |
| --- | --- |

—

viertaktmotoren met katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem;

| — | viertaktmotoren zonder katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem. |
| --- | --- |

—

viertaktmotoren zonder katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem.

4.4.   EDP-categorieën

4.4.1.   Voor de motorcategorieën in tabel V-3 of V-4 van bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 die alternatieve EDP-waarden hebben, geven de fabrikanten op het moment van EU-typegoedkeuring de toepasselijke EDP-categorie voor elke motorfamilie aan. Dat is de categorie uit tabel 3.2 die volgens de motorfabrikant het beste overeenstemt met de verwachte nuttige levensduur van de apparatuur waarin de motoren vermoedelijk zullen worden gemonteerd. De fabrikant bewaart de passende gegevens die zijn keuze van een EDP-categorie voor iedere motorfamilie ondersteunen. Deze gegevens worden op verzoek aan de goedkeuringsinstantie verstrekt.

Tabel 3.2

EDP-categorieën

| EDP-categorie | Toepassing van de motor |
| --- | --- |
| Categorie 1 | Consumentenproducten |
| Categorie 2 | Semiprofessionele producten |
| Categorie 3 | Professionele producten |

EDP-categorie

Toepassing van de motor

Categorie 1

Consumentenproducten

Categorie 2

Semiprofessionele producten

Categorie 3

Professionele producten

4.4.2.   De fabrikant toont tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie aan dat de juiste EDP-categorie is aangegeven. Ter staving van de juistheid van de door hem gekozen EDP-categorie voor een gegeven motorfamilie kan de fabrikant gebruikmaken van gegevens uit de volgende niet-limitatieve lijst:

| — | onderzoek naar de levensduur van de apparatuur waarin de motoren in kwestie worden gemonteerd; |
| --- | --- |

—

onderzoek naar de levensduur van de apparatuur waarin de motoren in kwestie worden gemonteerd;

| — | technische evaluaties van de veroudering van in gebruik zijnde motoren ter bepaling van het moment waarop de prestaties van de motor wat betreft bruikbaarheid en/of betrouwbaarheid dermate zijn afgenomen dat reparatie of vervanging noodzakelijk is; |
| --- | --- |

—

technische evaluaties van de veroudering van in gebruik zijnde motoren ter bepaling van het moment waarop de prestaties van de motor wat betreft bruikbaarheid en/of betrouwbaarheid dermate zijn afgenomen dat reparatie of vervanging noodzakelijk is;

| — | garantiebewijzen en garantietermijnen; |
| --- | --- |

—

garantiebewijzen en garantietermijnen;

| — | reclamemateriaal met betrekking tot de levensduur van de motoren; |
| --- | --- |

—

reclamemateriaal met betrekking tot de levensduur van de motoren;

| — | storingsmeldingen van kopers van de motoren, en |
| --- | --- |

—

storingsmeldingen van kopers van de motoren, en

| — | technische evaluaties van de duurzaamheid, in uren, van specifieke motortechnologieën, -materialen of -ontwerpen. |
| --- | --- |

—

technische evaluaties van de duurzaamheid, in uren, van specifieke motortechnologieën, -materialen of -ontwerpen.

---

BIJLAGE IV

Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen

1.   Definities, afkortingen en algemene voorschriften

1.1.   In deze bijlage gelden de volgende definities en afkortingen:

1)   „diagnosefoutcode” of „DTC” (diagnostic trouble code): een numerieke of alfanumerieke identificatiecode die een NCM en/of PCM identificeert of kwalificeert;

2)   „bevestigde en actieve DTC”: een DTC die wordt opgeslagen terwijl het NCD- en/of PCD-systeem concludeert dat er een storing is;

3)   „NCD-motorfamilie”: een door de fabrikant samengestelde groep motoren met dezelfde methoden voor bewaking of diagnose van NCM's;

4)   „diagnosesysteem van de NOx-beheersing” of „NCD” (NOx control diagnostic system): een systeem binnen de motor dat:

| a) | een storing van de NOx-beheersing kan detecteren; |
| --- | --- |

a)

een storing van de NOx-beheersing kan detecteren;

| b) | de vermoedelijke oorzaak van storingen van de NOx-beheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken; |
| --- | --- |

b)

de vermoedelijke oorzaak van storingen van de NOx-beheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken;

5)   „storing van de NOx-beheersing” of „NCM” (NOx control malfunction): een poging om het NOx-beheersingssysteem van een motor te manipuleren of een storing die dat systeem aantast en het gevolg kan zijn van manipulatie, en waarbij volgens deze verordening een waarschuwings- of aansporingssysteem moet worden geactiveerd zodra die poging of storing is gedetecteerd;

6)   „diagnosesysteem van de deeltjesbeheersing” of „PCD” (particulate control diagnostic system): een systeem binnen de motor dat:

| a) | een storing van de deeltjesbeheersing kan detecteren; |
| --- | --- |

a)

een storing van de deeltjesbeheersing kan detecteren;

| b) | de vermoedelijke oorzaak van storingen van de deeltjesbeheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken; |
| --- | --- |

b)

de vermoedelijke oorzaak van storingen van de deeltjesbeheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken;

7)   „storing van de deeltjesbeheersing” of „PCM” (particulate control malfunction): een poging om het deeltjesnabehandelingssysteem van een motor te manipuleren of een storing die het deeltjesnabehandelingssysteem aantast en het gevolg kan zijn van manipulatie, en waarbij volgens deze verordening een waarschuwingssysteem moet worden geactiveerd zodra die poging of storing is gedetecteerd;

8)   „PCD-motorfamilie”: een door de fabrikant samengestelde groep motoren met dezelfde methoden voor bewaking of diagnose van PCM's;

9)   „scanner”: een extern testapparaat dat wordt gebruikt voor externe communicatie met het NCD- en/of PCD-systeem.

1.2.   Omgevingstemperatuur

Niettegenstaande artikel 2, punt 7, zijn de volgende bepalingen van toepassing wanneer naar een omgevingstemperatuur buiten een laboratoriumomgeving wordt verwezen:

| 1.2.1. | bij een motor die op een testbank is geïnstalleerd, is de omgevingstemperatuur de temperatuur van de naar de motor gevoerde verbrandingslucht, vóór alle onderdelen van de motor die wordt getest; |
| --- | --- |

1.2.1.

bij een motor die op een testbank is geïnstalleerd, is de omgevingstemperatuur de temperatuur van de naar de motor gevoerde verbrandingslucht, vóór alle onderdelen van de motor die wordt getest;

| 1.2.2. | bij een motor die in een niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd, is de omgevingstemperatuur de luchttemperatuur direct buiten de niet voor de weg bestemde mobiele machine. |
| --- | --- |

1.2.2.

bij een motor die in een niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd, is de omgevingstemperatuur de luchttemperatuur direct buiten de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

2.   Technische voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën

2.1.   Dit onderdeel 2 is van toepassing op elektronisch gestuurde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinspuiting elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd.

2.2.   Voorschriften voor de basisemissiebeheersingsstrategie

2.2.1.   De basisemissiebeheersingsstrategie moet zodanig zijn ontworpen dat de motor bij normaal gebruik aan de voorschriften van deze verordening kan voldoen. Normaal gebruik is niet beperkt tot de in punt 2.4 gespecificeerde controleomstandigheden.

2.2.2.   Basisemissiebeheersingsstrategieën zijn onder meer diagrammen of algoritmen voor het beheersen van:

| a) | de timing van de brandstofinspuiting of ontsteking (motortiming); |
| --- | --- |

a)

de timing van de brandstofinspuiting of ontsteking (motortiming);

| b) | uitlaatgasrecirculatie (EGR); |
| --- | --- |

b)

uitlaatgasrecirculatie (EGR);

| c) | de reagensdosering van de SCR-katalysator. |
| --- | --- |

c)

de reagensdosering van de SCR-katalysator.

2.2.3.   Elke basisemissiebeheersingsstrategie die een onderscheid kan maken tussen de werking van de motor bij een genormaliseerde EU-typegoedkeuringstest en onder andere bedrijfsomstandigheden en vervolgens de mate van emissiebeheersing kan verlagen wanneer de motor niet werkt onder omstandigheden die grotendeels in de EU-typegoedkeuringsprocedure zijn opgenomen, is verboden.

2.3.   Voorschriften voor de aanvullende emissiebeheersingsstrategie

2.3.1.   Een motor of een niet voor de weg bestemde mobiele machine mag een aanvullende emissiebeheersingsstrategie activeren, op voorwaarde dat die strategie:

| 2.3.1.1. | de doeltreffendheid van het emissiebeheersingssysteem niet permanent vermindert; |
| --- | --- |

2.3.1.1.

de doeltreffendheid van het emissiebeheersingssysteem niet permanent vermindert;

| 2.3.1.2. | alleen functioneert buiten de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden, voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, en alleen zo lang als nodig is voor die doeleinden, behalve voor zover ander gebruik uit hoofde van de punten 2.3.1.3, 2.3.2 en 2.3.4 is toegestaan; |
| --- | --- |

2.3.1.2.

alleen functioneert buiten de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden, voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, en alleen zo lang als nodig is voor die doeleinden, behalve voor zover ander gebruik uit hoofde van de punten 2.3.1.3, 2.3.2 en 2.3.4 is toegestaan;

| 2.3.1.3. | alleen in uitzonderlijke gevallen in de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden wordt geactiveerd, wanneer aangetoond is dat dat noodzakelijk is voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, de goedkeuringsinstantie daarvoor goedkeuring heeft verleend en de strategie niet langer wordt geactiveerd dan nodig is voor die doeleinden; |
| --- | --- |

2.3.1.3.

alleen in uitzonderlijke gevallen in de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden wordt geactiveerd, wanneer aangetoond is dat dat noodzakelijk is voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, de goedkeuringsinstantie daarvoor goedkeuring heeft verleend en de strategie niet langer wordt geactiveerd dan nodig is voor die doeleinden;

| 2.3.1.4. | een prestatieniveau van het emissiebeheersingssysteem waarborgt dat zo dicht mogelijk bij dat van de basisemissiebeheersingsstrategie ligt. |
| --- | --- |

2.3.1.4.

een prestatieniveau van het emissiebeheersingssysteem waarborgt dat zo dicht mogelijk bij dat van de basisemissiebeheersingsstrategie ligt.

2.3.2.   Als de aanvullende emissiebeheersingsstrategie tijdens de EU-typegoedkeuringstest wordt geactiveerd, mag dat niet alleen gebeuren buiten de in punt 2.4 beschreven controleomstandigheden en mag het doel ervan niet beperkt zijn tot de in punt 2.3.5 vermelde criteria.

2.3.3.   Als de aanvullende emissiebeheersingsstrategie tijdens de EU-typegoedkeuringstest niet wordt geactiveerd, moet worden aangetoond dat zij alleen zo lang actief is als nodig is voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden.

2.3.4.   Werking bij lage temperatuur

Een aanvullende emissiebeheersingsstrategie mag bij een met uitlaatgasrecirculatie (EGR) uitgeruste motor ongeacht de in punt 2.4 beschreven controleomstandigheden worden geactiveerd wanneer de omgevingstemperatuur minder dan 275 K (2 °C) bedraagt en aan een van de volgende twee criteria is voldaan:

| a) | de temperatuur in het inlaatspruitstuk bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die is bepaald met de volgende vergelijking: IMTc = PIM / 15,75 + 304,4, waarin: IMTc = de berekende temperatuur in het inlaatspruitstuk in K en PIM = de absolute druk in het inlaatspruitstuk in kPa; |
| --- | --- |

a)

de temperatuur in het inlaatspruitstuk bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die is bepaald met de volgende vergelijking: IMTc = PIM / 15,75 + 304,4, waarin: IMTc = de berekende temperatuur in het inlaatspruitstuk in K en PIM = de absolute druk in het inlaatspruitstuk in kPa;

| b) | de motorkoelmiddeltemperatuur bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die is bepaald met de volgende vergelijking: ECTc = PIM / 14,004 + 325,8, waarin: ECTc = de berekende motorkoelmiddeltemperatuur in K en PIM = de absolute druk in het inlaatspruitstuk in kPa. |
| --- | --- |

b)

de motorkoelmiddeltemperatuur bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die is bepaald met de volgende vergelijking: ECTc = PIM / 14,004 + 325,8, waarin: ECTc = de berekende motorkoelmiddeltemperatuur in K en PIM = de absolute druk in het inlaatspruitstuk in kPa.

2.3.5.   Behalve voor zover toegestaan uit hoofde van punt 2.3.2, mag een aanvullende emissiebeheersingsstrategie alleen voor de volgende doeleinden worden geactiveerd:

| a) | door van het voertuig zelf uitgaande signalen, om schade aan de motor (inclusief de luchtbehandelingsvoorziening) en/of de niet voor de weg bestemde mobiele machine waarin de motor is gemonteerd, te voorkomen; |
| --- | --- |

a)

door van het voertuig zelf uitgaande signalen, om schade aan de motor (inclusief de luchtbehandelingsvoorziening) en/of de niet voor de weg bestemde mobiele machine waarin de motor is gemonteerd, te voorkomen;

| b) | om bedrijfsveiligheidsredenen; |
| --- | --- |

b)

om bedrijfsveiligheidsredenen;

| c) | om excessieve emissies tijdens het koud starten, opwarmen of uitschakelen van de motor te voorkomen; |
| --- | --- |

c)

om excessieve emissies tijdens het koud starten, opwarmen of uitschakelen van de motor te voorkomen;

| d) | als zij wordt gebruikt om de beheersing van één gereglementeerde verontreinigende stof onder specifieke omgevings- of bedrijfsomstandigheden op te geven om de beheersing van alle andere gereglementeerde verontreinigende stoffen binnen de voor de desbetreffende motor geldende emissiegrenswaarden te houden. Het doel is van nature voorkomende fenomenen zo te compenseren dat alle emissiebestanddelen op aanvaardbare wijze worden beheerst. |
| --- | --- |

d)

als zij wordt gebruikt om de beheersing van één gereglementeerde verontreinigende stof onder specifieke omgevings- of bedrijfsomstandigheden op te geven om de beheersing van alle andere gereglementeerde verontreinigende stoffen binnen de voor de desbetreffende motor geldende emissiegrenswaarden te houden. Het doel is van nature voorkomende fenomenen zo te compenseren dat alle emissiebestanddelen op aanvaardbare wijze worden beheerst.

2.3.6.   Op het moment van de EU-typegoedkeuringstest bewijst de fabrikant de technische dienst dat de werking van elke aanvullende emissiebeheersingsstrategie voldoet aan de voorschriften van dit onderdeel. Het bewijs moet bestaan uit een evaluatie van de in punt 2.6 bedoelde documentatie.

2.3.7.   Elke werking van een aanvullende emissiebeheersingsstrategie die niet voldoet aan de punten 2.3.1 tot en met 2.3.5, is verboden.

2.4.   Controleomstandigheden

De controleomstandigheden specificeren een bereik voor de hoogte en de omgevings- en motorkoelmiddeltemperatuur, dat bepaalt of aanvullende emissiebeheersingsstrategieën overeenkomstig punt 2.3 in het algemeen of alleen in uitzonderlijke gevallen mogen worden geactiveerd.

De controleomstandigheden specificeren een luchtdruk die wordt gemeten als een absolute atmosferische statische druk (nat of droog) (hierna „luchtdruk” genoemd).

2.4.1.   Controleomstandigheden voor motoren van de categorieën IWP en IWA:

| a) | een hoogte van maximaal 500 m (of een gelijkwaardige luchtdruk van 95,5 kPa), |
| --- | --- |

a)

een hoogte van maximaal 500 m (of een gelijkwaardige luchtdruk van 95,5 kPa),

| b) | een omgevingstemperatuur van 275 tot en met 303 K (2 tot en met 30 oC), |
| --- | --- |

b)

een omgevingstemperatuur van 275 tot en met 303 K (2 tot en met 30 oC),

| c) | een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC). |
| --- | --- |

c)

een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC).

2.4.2.   Controleomstandigheden voor motoren van categorie RLL:

| a) | een hoogte van maximaal 1 000 m (of een daarmee overeenkomende luchtdruk van 90 kPa), |
| --- | --- |

a)

een hoogte van maximaal 1 000 m (of een daarmee overeenkomende luchtdruk van 90 kPa),

| b) | een omgevingstemperatuur van 275 tot en met 303 K (2 tot en met 30 oC), |
| --- | --- |

b)

een omgevingstemperatuur van 275 tot en met 303 K (2 tot en met 30 oC),

| c) | een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC). |
| --- | --- |

c)

een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC).

2.4.3.   Controleomstandigheden voor motoren van de categorieën NRE, NRG en RLR:

| a) | de luchtdruk bedraagt 82,5 kPa of meer; |
| --- | --- |

a)

de luchtdruk bedraagt 82,5 kPa of meer;

| b) | de omgevingstemperatuur:






  — | bedraagt 266 K (– 7 oC) of meer; |
| --- | --- | --- |

b)

de omgevingstemperatuur:

—

bedraagt 266 K (– 7 oC) of meer;

| — | bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die bij de aangegeven luchtdruk is bepaald met de volgende vergelijking: Tc = – 0,4514 × (101,3 – Pb) + 311, waarin: Tc = berekende omgevingsluchttemperatuur in K en Pb = luchtdruk in kPa; |
| --- | --- |

—

bedraagt minder dan of is gelijk aan de temperatuur die bij de aangegeven luchtdruk is bepaald met de volgende vergelijking: Tc = – 0,4514 × (101,3 – Pb) + 311, waarin: Tc = berekende omgevingsluchttemperatuur in K en Pb = luchtdruk in kPa;

| c) | een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC). |
| --- | --- |

c)

een motorkoelmiddeltemperatuur van meer dan 343 K (70 oC).

2.5.   Als de sensor van de temperatuur van de inlaatlucht wordt gebruikt om de omgevingsluchttemperatuur te schatten, wordt de nominale afwijking tussen de twee meetpunten voor een motortype of motorfamilie beoordeeld. Als de gemeten inlaatluchttemperatuur wordt gebruikt, wordt deze gecorrigeerd met een hoeveelheid die overeenkomt met de nominale afwijking om de omgevingstemperatuur te schatten voor een installatie die het gespecificeerde motortype of de gespecificeerde motorfamilie gebruikt.

De beoordeling van de afwijking gebeurt op basis van goede ingenieursinzichten aan de hand van technische elementen (berekeningen, simulaties, testresultaten, gegevens enz.), met inbegrip van:

| a) | de categorieën niet voor de weg bestemde mobiele machines waarin het motortype of de motorfamilie gewoonlijk wordt gemonteerd, en |
| --- | --- |

a)

de categorieën niet voor de weg bestemde mobiele machines waarin het motortype of de motorfamilie gewoonlijk wordt gemonteerd, en

| b) | de montage-instructies die de fabrikant aan de OEM verstrekt. |
| --- | --- |

b)

de montage-instructies die de fabrikant aan de OEM verstrekt.

Op verzoek wordt een kopie van de beoordeling aan de goedkeuringsinstantie verstrekt.

2.6.   Documentatievoorschriften

De fabrikant moet voldoen aan de documentatievoorschriften in deel A, punt 1.4, van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 en aanhangsel 2 van die bijlage.

3.   Technische voorschriften voor NOx-beheersingsmaatregelen

3.1.   Dit onderdeel 3 is van toepassing op elektronisch gestuurde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinspuiting elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd.

3.2.   De fabrikant verstrekt volledige informatie over de functionele werkingskenmerken van de NOx-beheersingsmaatregelen met behulp van de in bijlage I bij (EU) 2017/656 beschreven documenten.

3.3.   De NOx-beheersingsstrategie is operationeel onder alle milieuomstandigheden die op het grondgebied van de Unie geregeld voorkomen, met name bij lage omgevingstemperaturen.

3.4.   Wanneer een reagens wordt gebruikt, toont de fabrikant aan dat tijdens de toepasselijke emissietestcyclus van de EU-typegoedkeuringsprocedure de gemiddelde uitstoot van ammoniak niet meer bedraagt dan 25 ppm voor motoren van categorie RLL en 10 ppm en voor alle andere toepasselijke categorieën.

3.5.   Als reagensreservoirs op een niet voor de weg bestemde mobiele machine worden geïnstalleerd of daarmee worden verbonden, moet het mogelijk zijn het reagens in de reservoirs te bemonsteren. Het bemonsteringspunt moet gemakkelijk toegankelijk zijn zonder gebruik van speciale gereedschappen of voorzieningen.

3.6.   Behalve aan de voorschriften in de punten 3.2 tot en met 3.5 moet ook aan de volgende voorschriften worden voldaan:

| a) | voor motoren van categorie NRG: de technische voorschriften in aanhangsel 1; |
| --- | --- |

a)

voor motoren van categorie NRG: de technische voorschriften in aanhangsel 1;

| b) | voor motoren van categorie NRE:






  i) | de voorschriften in aanhangsel 2, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of |
| --- | --- | --- |

b)

voor motoren van categorie NRE:

i)

de voorschriften in aanhangsel 2, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of

| ii) | de voorschriften in aanhangsel 1 voor motoren die niet onder punt i) vallen; |
| --- | --- |

ii)

de voorschriften in aanhangsel 1 voor motoren die niet onder punt i) vallen;

| c) | voor motoren van de categorieën IWP, IWA en RLR: de technische voorschriften in aanhangsel 2; |
| --- | --- |

c)

voor motoren van de categorieën IWP, IWA en RLR: de technische voorschriften in aanhangsel 2;

| d) | voor motoren van categorie RRL: de technische voorschriften in aanhangsel 3. |
| --- | --- |

d)

voor motoren van categorie RRL: de technische voorschriften in aanhangsel 3.

4.   Technische voorschriften voor beheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes

4.1.   Dit onderdeel is van toepassing op motoren van subcategorieën waarvoor een PN-grenswaarde geldt overeenkomstig de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628, die voorzien zijn van een deeltjesnabehandelingssysteem. Indien het NOx-beheersingssysteem en het deeltjesbeheersingssysteem gebruikmaken van dezelfde fysieke onderdelen (bv. hetzelfde substraat (SCR met filter) of dezelfde sensor van de uitlaatgastemperatuur), zijn de voorschriften van dit onderdeel niet op een onderdeel of storing van toepassing wanneer de goedkeuringsinstantie na bestudering van een met redenen omklede beoordeling door de fabrikant concludeert dat een storing van de deeltjesbeheersing die binnen het toepassingsgebied van dit onderdeel valt, zou leiden tot eenzelfde storing van de NOx-beheersing die binnen het toepassingsgebied van onderdeel 3 valt.

4.2.   De nadere technische voorschriften voor beheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes zijn gespecificeerd in aanhangsel 4.

Aanhangsel 1

Aanvullende technische voorschriften voor NOx-beheersingsmaatregelen voor motoren van de categorieën NRE en NRG, met inbegrip van de methode om die strategieën aan te tonen

1.   Inleiding

Dit aanhangsel bevat de aanvullende voorschriften om de correcte werking van de NOx-beheersingsmaatregelen te waarborgen. Het bevat ook voorschriften voor motoren waarbij een reagens wordt gebruikt om de emissies te beperken. De toepassing van de in dit aanhangsel opgenomen bepalingen inzake bedienersinstructies, montagedocumenten, waarschuwingssysteem voor de bediener, aansporingssysteem en bescherming van reagens tegen bevriezing, moet een voorwaarde van de EU-typegoedkeuring zijn.

2.   Algemene voorschriften

De motor moet zijn uitgerust met een diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) dat de storingen van de NOx-beheersing (NCM's) kan identificeren. Alle onder dit onderdeel 2 vallende motoren moeten zo zijn ontworpen, gebouwd en gemonteerd dat zij onder normale gebruiksomstandigheden tijdens de volledige normale levensduur van de motor aan deze voorschriften kunnen voldoen. Hierbij is het aanvaardbaar dat motoren die langer zijn gebruikt dan de in bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 gespecificeerde emissieduurzaamheidsperiode, enige achteruitgang van de prestaties en de gevoeligheid van het diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) vertonen, zodat de grenswaarden van deze bijlage mogen worden overschreden voordat de waarschuwings- en/of aansporingssystemen worden geactiveerd.

2.1.   Vereiste informatie

2.1.1.   Als het emissiebeheersingssysteem een reagens nodig heeft, specificeert de fabrikant overeenkomstig deel B van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 het type reagens, informatie over de concentratie van het opgeloste reagens, de bedrijfstemperatuursomstandigheden ervan en een verwijzing naar internationale normen wat de samenstelling, kwaliteit en andere kenmerken ervan betreft.

2.1.2.   Op het ogenblik van de EU-typegoedkeuring moet gedetailleerde schriftelijke informatie met een volledige beschrijving van de functionele werkingskenmerken van het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener en het in onderdeel 5 beschreven aansporingssysteem voor de bediener aan de goedkeuringsinstantie worden verstrekt.

2.1.3.   De fabrikant moet aan de OEM documenten verstrekken waarin instructies zijn opgenomen voor de montage van de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines op zodanige wijze dat de motor, het emissiebeheersingssysteem ervan en de onderdelen van de niet voor de weg bestemde mobiele machine overeenkomstig de voorschriften van dit aanhangsel werken. Deze documentatie moet de nadere technische voorschriften van de motor (software, hardware en communicatie) omvatten die nodig zijn om de motor correct in de niet voor de weg bestemde mobiele machine te kunnen monteren.

2.2.   Bedrijfsomstandigheden

2.2.1.   Het diagnosesysteem van de NOx-beheersing moet operationeel zijn bij:

| a) | omgevingstemperaturen tussen 266 en 308 K (– 7 en + 35 oC); |
| --- | --- |

a)

omgevingstemperaturen tussen 266 en 308 K (– 7 en + 35 oC);

| b) | alle hoogten onder de 1 600 m; |
| --- | --- |

b)

alle hoogten onder de 1 600 m;

| c) | motorkoelmiddeltemperaturen boven 343 K (70 oC). |
| --- | --- |

c)

motorkoelmiddeltemperaturen boven 343 K (70 oC).

Dit onderdeel 2 is niet van toepassing op de bewaking van het reagensniveau in het reservoir, waarvoor geldt dat de bewaking moet plaatsvinden onder alle omstandigheden waarin meting technisch haalbaar is (bv. onder alle omstandigheden waarin een vloeibaar reagens niet bevroren is).

2.3.   Bescherming van het reagens tegen bevriezing

2.3.1.   Het is toegestaan een verwarmd of niet-verwarmd reagensreservoir en -doseersysteem te gebruiken. Een verwarmd systeem moet voldoen aan de voorschriften van punt 2.3.2. Een niet-verwarmd systeem moet voldoen aan de voorschriften van punt 2.3.3.

2.3.1.1.   Het gebruik van een niet-verwarmd reagensreservoir en -doseersysteem moet in de schriftelijke instructies aan de eindgebruiker van de niet voor de weg bestemde mobiele machine worden medegedeeld.

2.3.2.   Reagensreservoir en -doseersysteem

2.3.2.1.   Als het reagens bevroren is, moet het bij een omgevingstemperatuur van 266 K (– 7 oC) binnen 70 minuten na het starten van de motor klaar zijn voor gebruik.

2.3.2.2.   Ontwerpcriteria voor een verwarmd systeem

Een verwarmd systeem moet zo zijn ontworpen dat het aan de prestatievoorschriften van dit onderdeel 2 voldoet wanneer het volgens de vastgestelde procedure wordt getest.

2.3.2.2.1.   Het reagensreservoir en -doseersysteem worden gedurende 72 uur of totdat het reagens een vaste toestand aanneemt, naargelang wat zich het eerst voordoet, bij 255 K (– 18 oC) geïmpregneerd.

2.3.2.2.2.   Na de in punt 2.3.2.2.1 vermelde impregneerperiode wordt de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor bij een omgevingstemperatuur van 266 K (– 7 oC) of minder gestart en als volgt bediend:

| a) | 10 tot 20 minuten stationair draaien, gevolgd door |
| --- | --- |

a)

10 tot 20 minuten stationair draaien, gevolgd door

| b) | maximaal 50 minuten werken bij niet meer dan 40 % van de nominale belasting. |
| --- | --- |

b)

maximaal 50 minuten werken bij niet meer dan 40 % van de nominale belasting.

2.3.2.2.3.   Na de in punt 2.3.2.2.2 beschreven testprocedure moet het reagensdoseersysteem volledig operationeel zijn.

2.3.2.3.   De evaluatie van de ontwerpcriteria mag worden uitgevoerd in een koele testruimte met een volledige niet voor de weg bestemde mobiele machine of met delen die representatief zijn voor die welke op een niet voor de weg bestemde mobiele machine zullen worden gemonteerd, dan wel op basis van praktijktests.

2.3.3.   Activering van het waarschuwings- en aansporingssysteem voor de bediener bij een niet-verwarmd systeem

2.3.3.1.   Als er bij een omgevingstemperatuur ≤ 266 K (– 7 oC) geen reagensdosering plaatsvindt, wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener geactiveerd.

2.3.3.2.   Als er binnen 70 minuten na het starten van de motor bij een omgevingstemperatuur ≤ 266 K (– 7 oC) geen reagensdosering plaatsvindt, wordt het in punt 5.4 beschreven sterke-aansporingssysteem geactiveerd.

2.4.   Voorschriften inzake diagnose

2.4.1   Het diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) moet de storingen van de NOx-beheersing (NCM's) aan de hand van de in het computergeheugen opgeslagen diagnosefoutcodes (DTC's) kunnen identificeren en die informatie op verzoek aan een extern systeem kunnen verstrekken.

2.4.2   Voorschriften voor het registreren van diagnosefoutcodes (DTC's)

2.4.2.1   Het NCD-systeem registreert voor elke afzonderlijke storing van de NOx-beheersing (NCM) een DTC.

2.4.2.2   Het NCD-systeem concludeert binnen 60 minuten motorbedrijf of er een detecteerbare storing aanwezig is. Op dat ogenblik wordt een „bevestigde en actieve” DTC opgeslagen en wordt het waarschuwingssysteem overeenkomstig onderdeel 4 geactiveerd.

2.4.2.3   Wanneer de motor meer dan 60 minuten moet hebben gedraaid voordat de bewakingsfuncties een NCM nauwkeurig kunnen detecteren en bevestigen (bv. bewakingsfuncties die gebruikmaken van statistische modellen of voor het vloeistofverbruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine), kan de goedkeuringsinstantie een langere bewakingstermijn toestaan op voorwaarde dat de fabrikant de noodzaak daarvan aantoont (bv. technische redenen, testresultaten, opgedane ervaring enz.).

2.4.3.   Voorschriften voor het wissen van diagnosefoutcodes (DTC's)

| a) | Een DTC mag door het NCD-systeem zelf niet uit het computergeheugen worden gewist zolang de aan die DTC gerelateerde storing niet is verholpen. |
| --- | --- |

a)

Een DTC mag door het NCD-systeem zelf niet uit het computergeheugen worden gewist zolang de aan die DTC gerelateerde storing niet is verholpen.

| b) | Het NCD-systeem mag alle DTC's wissen op verzoek van een merkgebonden scanner of onderhoudsinstrument die of dat door de motorfabrikant op verzoek wordt verstrekt, of met een door de motorfabrikant verstrekte toegangscode. |
| --- | --- |

b)

Het NCD-systeem mag alle DTC's wissen op verzoek van een merkgebonden scanner of onderhoudsinstrument die of dat door de motorfabrikant op verzoek wordt verstrekt, of met een door de motorfabrikant verstrekte toegangscode.

2.4.4.   Een NCD-systeem mag niet zodanig zijn geprogrammeerd of anderszins ontworpen dat het tijdens de werkelijke levensduur van de motor op basis van de leeftijd van de niet voor de weg bestemde mobiele machine geheel of gedeeltelijk wordt gedeactiveerd en mag ook geen algoritme of strategie bevatten om de doeltreffendheid van het NCD-systeem mettertijd te verminderen.

2.4.5.   Alle herprogrammeerbare computercodes of bedrijfsparameters van het NCD-systeem moeten tegen manipulatie bestand zijn.

2.4.6.   NCD-motorfamilie

De fabrikant is verantwoordelijk voor het bepalen van de samenstelling van een NCD-motorfamilie. Het groeperen van motoren binnen een NCD-motorfamilie moet op goede ingenieursinzichten zijn gebaseerd en aan de goedkeuringsinstantie ter goedkeuring worden voorgelegd.

Motoren die niet tot dezelfde motorfamilie behoren, kunnen toch tot dezelfde NCD-motorfamilie behoren.

2.4.6.1.   Parameters die een NCD-motorfamilie bepalen

Een NCD-motorfamilie wordt gekenmerkt door elementaire ontwerpparameters die de motoren binnen die familie gemeen hebben.

Om te worden geacht tot dezelfde NCD-motorfamilie te behoren, moeten de volgende elementaire parameters van de motoren vrijwel gelijk zijn:

| a) | emissiebeheersingssystemen; |
| --- | --- |

a)

emissiebeheersingssystemen;

| b) | NCD-bewakingsmethoden; |
| --- | --- |

b)

NCD-bewakingsmethoden;

| c) | NCD-bewakingscriteria; |
| --- | --- |

c)

NCD-bewakingscriteria;

| d) | bewakingsparameters (bv. frequentie). |
| --- | --- |

d)

bewakingsparameters (bv. frequentie).

Deze overeenkomsten moeten door de fabrikant met een relevante technische demonstratie of andere passende procedures worden aangetoond en door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd.

De fabrikant mag de goedkeuringsinstantie om goedkeuring verzoeken van kleine verschillen in de methoden voor het bewaken/diagnosticeren van het NCD-systeem als gevolg van variaties in de motorconfiguratie, wanneer die methoden door de fabrikant als soortgelijk worden beschouwd en ze alleen verschillen om te beantwoorden aan specifieke eigenschappen van de onderdelen in kwestie (bv. afmetingen, uitlaatgasstroom enz.), of de overeenkomsten zijn gebaseerd op goede ingenieursinzichten.

3.   Onderhoudsvoorschriften

3.1.   De fabrikant moet alle eindgebruikers van nieuwe motoren of machines overeenkomstig bijlage XV schriftelijke instructies over het emissiebeheersingssysteem en de correcte werking ervan verstrekken of doen verstrekken.

4.   Waarschuwingssysteem voor de bediener

4.1.   De niet voor de weg bestemde mobiele machine moet voorzien zijn van een waarschuwingssysteem voor de bediener met visuele signalen om de bediener erop te attenderen dat een laag reagensniveau, een onjuiste reagenskwaliteit, een onderbreking van de dosering of een in onderdeel 9 gespecificeerde storing is gedetecteerd, waardoor het aansporingssysteem voor de bediener zal worden geactiveerd indien niet tijdig wordt ingegrepen. Het waarschuwingssysteem moet actief blijven wanneer het in onderdeel 5 beschreven aansporingssysteem voor de bediener is geactiveerd.

4.2.   De waarschuwing mag niet dezelfde zijn als gebruikt wordt voor storingen of ander motoronderhoud, hoewel daarvoor wel hetzelfde waarschuwingssysteem mag worden gebruikt.

4.3.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener mag uit een of meer lampjes bestaan of mag korte berichten weergeven die bijvoorbeeld duidelijk het volgende aangegeven:

| a) | de resterende tijd vóór de activering van de lichte en/of sterke aansporing, |
| --- | --- |

a)

de resterende tijd vóór de activering van de lichte en/of sterke aansporing,

| b) | de intensiteit van de lichte en/of sterke aansporing, bv. met hoeveel het koppel wordt verminderd, |
| --- | --- |

b)

de intensiteit van de lichte en/of sterke aansporing, bv. met hoeveel het koppel wordt verminderd,

| c) | de omstandigheden waarin de uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine ongedaan kan worden gemaakt. |
| --- | --- |

c)

de omstandigheden waarin de uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine ongedaan kan worden gemaakt.

Wanneer berichten worden weergegeven, mag daarvoor hetzelfde systeem worden toegepast als voor andere onderhoudsdoeleinden.

4.4.   Naar keuze van de fabrikant mag het waarschuwingssysteem een geluidssignaal geven om de bediener te waarschuwen. De uitschakeling van geluidssignalen door de bediener is toegestaan.

4.5.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener wordt geactiveerd zoals aangegeven in de punten 2.3.3.1, 6.2, 7.2, 8.4 en 9.3.

4.6.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener wordt gedeactiveerd als niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden voor activering. Het waarschuwingssysteem voor de bediener mag niet automatisch worden gedeactiveerd zonder dat de oorzaak van de activering is weggenomen.

4.7.   Het waarschuwingssysteem mag tijdelijk worden onderbroken door andere waarschuwingssignalen met belangrijke berichten in verband met de veiligheid.

4.8.   Details van de activerings- en deactiveringsprocedures van het waarschuwingssysteem voor de bediener zijn beschreven in onderdeel 11.

4.9.   In het kader van de aanvraag voor EU-typegoedkeuring krachtens deze verordening toont de fabrikant overeenkomstig onderdeel 10 de werking van het waarschuwingssysteem voor de bediener aan.

5.   Aansporingssysteem voor de bediener

5.1.   De motor moet voorzien zijn van een aansporingssysteem voor de bediener dat gebaseerd is op een van de volgende principes:

| 5.1.1. | een aansporingssysteem met twee fasen, namelijk eerst een lichte aansporing (beperking van de prestaties) en daarna een sterke aansporing (effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine); |
| --- | --- |

5.1.1.

een aansporingssysteem met twee fasen, namelijk eerst een lichte aansporing (beperking van de prestaties) en daarna een sterke aansporing (effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine);

| 5.1.2. | een sterke-aansporingssysteem met één fase (effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine) dat wordt geactiveerd onder de in de punten 6.3.1, 7.3.1, 8.4.1 en 9.4.1 gespecificeerde omstandigheden voor de activering van een lichte-aansporingssysteem.
  Indien de fabrikant ervoor kiest de motor uit te schakelen om aan het voorschrift voor sterke aansporing met één fase te voldoen, mag de aansporing in verband met een laag reagensniveau desgewenst onder de omstandigheden van punt 6.3.2 in plaats van onder die van punt 6.3.1 worden geactiveerd. |
| --- | --- |

5.1.2.

een sterke-aansporingssysteem met één fase (effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine) dat wordt geactiveerd onder de in de punten 6.3.1, 7.3.1, 8.4.1 en 9.4.1 gespecificeerde omstandigheden voor de activering van een lichte-aansporingssysteem.

Indien de fabrikant ervoor kiest de motor uit te schakelen om aan het voorschrift voor sterke aansporing met één fase te voldoen, mag de aansporing in verband met een laag reagensniveau desgewenst onder de omstandigheden van punt 6.3.2 in plaats van onder die van punt 6.3.1 worden geactiveerd.

5.2.   De motor mag worden voorzien van een middel om het aansporingssysteem voor de bediener uit te schakelen op voorwaarde dat het aan de voorschriften van punt 5.2.1 voldoet.

5.2.1   De motor mag worden voorzien van een middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen in een noodtoestand die door een nationale of regionale regering of door haar noodhulpdiensten of strijdkrachten is afgekondigd.

5.2.1.1   Wanneer een motor is voorzien van een middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen, moet aan alle volgende voorwaarden worden voldaan:

| a) | de uitschakeling van het aansporingssysteem door de bediener mag niet langer duren dan een werkingsperiode van 120 uur; |
| --- | --- |

a)

de uitschakeling van het aansporingssysteem door de bediener mag niet langer duren dan een werkingsperiode van 120 uur;

| b) | de activeringsmethode moet zodanig zijn ontworpen dat ongewilde activering wordt voorkomen, doordat een dubbele vrijwillige handeling vereist is, en duidelijk aangegeven zijn, met ten minste de waarschuwing „ALLEEN GEBRUIKEN IN NOODSITUATIES”; |
| --- | --- |

b)

de activeringsmethode moet zodanig zijn ontworpen dat ongewilde activering wordt voorkomen, doordat een dubbele vrijwillige handeling vereist is, en duidelijk aangegeven zijn, met ten minste de waarschuwing „ALLEEN GEBRUIKEN IN NOODSITUATIES”;

| c) | de uitschakeling moet automatisch ongedaan worden gemaakt als de 120 uur is verstreken en de bediener moet de uitschakeling handmatig ongedaan kunnen maken als de noodsituatie voorbij is; |
| --- | --- |

c)

de uitschakeling moet automatisch ongedaan worden gemaakt als de 120 uur is verstreken en de bediener moet de uitschakeling handmatig ongedaan kunnen maken als de noodsituatie voorbij is;

| d) | als de werkingsperiode van 120 uur is verstreken, mag het niet meer mogelijk zijn het aansporingssysteem uit te schakelen, tenzij het uitschakelingsmiddel door het invoeren van een tijdelijke beveiligingscode van de fabrikant wordt gereset of de elektronische regeleenheid van de motor wordt geherconfigureerd door een gekwalificeerde onderhoudsmonteur, of een soortgelijk technische beveiliging die uniek is voor elke motor; |
| --- | --- |

d)

als de werkingsperiode van 120 uur is verstreken, mag het niet meer mogelijk zijn het aansporingssysteem uit te schakelen, tenzij het uitschakelingsmiddel door het invoeren van een tijdelijke beveiligingscode van de fabrikant wordt gereset of de elektronische regeleenheid van de motor wordt geherconfigureerd door een gekwalificeerde onderhoudsmonteur, of een soortgelijk technische beveiliging die uniek is voor elke motor;

| e) | in een permanent elektronisch geheugen of tellers wordt opgeslagen hoe vaak en hoe lang het aansporingssysteem in totaal is uitgeschakeld en deze informatie mag niet opzettelijk gewist kunnen worden. De nationale inspectie-instanties moeten deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen; |
| --- | --- |

e)

in een permanent elektronisch geheugen of tellers wordt opgeslagen hoe vaak en hoe lang het aansporingssysteem in totaal is uitgeschakeld en deze informatie mag niet opzettelijk gewist kunnen worden. De nationale inspectie-instanties moeten deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen;

| f) | de fabrikant houdt een register bij van alle verzoeken om het middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen te resetten en stelt dit op verzoek ter beschikking van de Commissie of de nationale autoriteiten. |
| --- | --- |

f)

de fabrikant houdt een register bij van alle verzoeken om het middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen te resetten en stelt dit op verzoek ter beschikking van de Commissie of de nationale autoriteiten.

5.3.   Lichte-aansporingssysteem

5.3.1.   Het lichte-aansporingssysteem wordt geactiveerd nadat een van de in de punten 6.3.1, 7.3.1, 8.4.1 en 9.4.1 gespecificeerde omstandigheden zich heeft voorgedaan.

5.3.2.   Het lichte-aansporingssysteem moet het maximaal beschikbare motorkoppel in het hele motortoerentalbereik tussen het toerental van het maximumkoppel en dat waarbij de regulateur ingrijpt, geleidelijk met ten minste 25 % verminderen zoals geïllustreerd in figuur 4.1. Het koppel moet met ten minste 1 % per minuut worden verminderd.

5.3.3.   Er mogen andere aansporingsmaatregelen worden genomen waarvan aan de goedkeuringsinstantie is aangetoond dat ze hetzelfde of een groter intensiteitsniveau hebben.

Figuur 4.1

Schema van de koppelvermindering bij lichte aansporing

Beperking met 25 %

75 % van maximumkoppel bij punt waarop regulateur ingrijpt

75 % van maximumkoppel

Toerental

Punt waarop regulateur ingrijpt

Maximumkoppel

Afname

Koppel

5.4.   Sterke-aansporingssysteem

5.4.1.   Het sterke-aansporingssysteem wordt geactiveerd nadat een van de in de punten 2.3.3.2, 6.3.2, 7.3.2, 8.4.2 en 9.4.2 gespecificeerde omstandigheden zich heeft voorgedaan.

5.4.2.   Het sterke-aansporingssysteem moet het nuttige vermogen van de niet voor de weg bestemde mobiele machine reduceren tot een niveau dat hinderlijk genoeg is om de bediener ertoe aan te zetten een oplossing te vinden voor problemen in verband met de onderdelen 6 tot en met 9. De volgende strategieën zijn aanvaardbaar:

| 5.4.2.1. | tussen het toerental van het maximumkoppel en dat waarbij de regulateur ingrijpt, wordt het motorkoppel van dat bij lichte aansporing in figuur 4.1 met ten minste 1 % per minuut geleidelijk verlaagd tot 50 % of minder van het maximumkoppel en voor motoren met variabel toerental wordt tegelijkertijd het motortoerental geleidelijk verlaagd tot 60 % of minder van het nominale toerental zoals geïllustreerd in figuur 4.2.

  Figuur 4.2


  Schema van de koppelvermindering bij sterke aansporing




  M [Nm]
  50 % koppel
  0,6 * nrated
  toerental
  koppel (Nm)
  50 % van koppel 0,6 * nrated |
| --- | --- |

5.4.2.1.

tussen het toerental van het maximumkoppel en dat waarbij de regulateur ingrijpt, wordt het motorkoppel van dat bij lichte aansporing in figuur 4.1 met ten minste 1 % per minuut geleidelijk verlaagd tot 50 % of minder van het maximumkoppel en voor motoren met variabel toerental wordt tegelijkertijd het motortoerental geleidelijk verlaagd tot 60 % of minder van het nominale toerental zoals geïllustreerd in figuur 4.2.

Figuur 4.2

Schema van de koppelvermindering bij sterke aansporing

M [Nm]

50 % koppel

0,6 * nrated

toerental

koppel (Nm)

50 % van koppel 0,6 * nrated

| 5.4.2.2. | Er mogen andere aansporingsmaatregelen worden genomen waarvan aan de goedkeuringsinstantie is aangetoond dat ze hetzelfde of een groter intensiteitsniveau hebben. |
| --- | --- |

5.4.2.2.

Er mogen andere aansporingsmaatregelen worden genomen waarvan aan de goedkeuringsinstantie is aangetoond dat ze hetzelfde of een groter intensiteitsniveau hebben.

5.5.   Om veiligheidsredenen en om een diagnose voor zelfreparatie mogelijk te maken, is het gebruik van een aansporingsblokkeerfunctie toegestaan om het volledige motorvermogen vrij te geven op voorwaarde dat zij:

| a) | niet langer dan dertig minuten actief is, en |
| --- | --- |

a)

niet langer dan dertig minuten actief is, en

| b) | beperkt is tot drie activeringen gedurende elke periode waarin het aansporingssysteem voor de bediener actief is. |
| --- | --- |

b)

beperkt is tot drie activeringen gedurende elke periode waarin het aansporingssysteem voor de bediener actief is.

5.6.   Het aansporingssysteem voor de bediener wordt gedeactiveerd als niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden voor activering. Het mag niet automatisch worden gedeactiveerd zonder dat de oorzaak van de activering is weggenomen.

5.7.   Details van de activerings- en deactiveringsprocedures van het aansporingssysteem voor de bediener zijn beschreven in onderdeel 11.

5.8.   In het kader van de aanvraag voor EU-typegoedkeuring krachtens deze verordening toont de fabrikant overeenkomstig onderdeel 11 de werking van het aansporingssysteem voor de bediener aan.

6.   Beschikbaarheid van reagens

6.1.   Indicator van het reagensniveau

De niet voor de weg bestemde mobiele machine moet voorzien zijn van een indicator die de bediener duidelijk over het reagensniveau in het reagensreservoir informeert. Het minimaal aanvaardbare prestatieniveau voor de reagensindicator is dat hij, wanneer het in onderdeel 4 bedoelde waarschuwingssysteem voor de bediener is geactiveerd, continu het reagensniveau aangeeft. De reagensindicator mag een analoge of digitale display zijn en mag het niveau in verhouding tot de volledige reservoirinhoud, de hoeveelheid resterend reagens of de geschatte resterende bedrijfsuren aangeven.

6.2.   Activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

6.2.1.   Als het reagensniveau minder dan 10 % van de inhoud van het reagensreservoir of een door de fabrikant gekozen hoger percentage bedraagt, wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener geactiveerd.

6.2.2.   In combinatie met de reagensindicator moet de gegeven waarschuwing duidelijk genoeg zijn om de bediener te doen begrijpen dat het reagensniveau laag is. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een bericht getoond waaruit blijkt dat het reagensniveau laag is (bv. „ureumniveau laag”, „AdBlue-niveau laag” of „reagensniveau laag”).

6.2.3.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener hoeft aanvankelijk niet continu geactiveerd te zijn (er hoeft bv. niet continu een bericht te worden weergegeven), maar de activering moet in intensiteit toenemen zodat zij continu wordt naarmate het reagens opraakt en het punt nadert waarop het aansporingssysteem voor de bediener in werking treedt (bv. de frequentie waarmee een lichtje knippert). Het waarschuwingssysteem moet culmineren in een attendering van de bediener met een intensiteit die door de fabrikant wordt gekozen, maar die duidelijk beter merkbaar is op het ogenblik dat het in punt 6.3 beschreven aansporingssysteem voor de bediener in werking treedt, dan wanneer het voor het eerst werd geactiveerd.

6.2.4.   De continue waarschuwing mag niet gemakkelijk kunnen worden uitgeschakeld of genegeerd. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een expliciet bericht getoond (bv. „ureum bijvullen”, „AdBlue bijvullen” of „reagens bijvullen”). De continue waarschuwing mag tijdelijk worden onderbroken door andere waarschuwingssignalen met belangrijke berichten in verband met de veiligheid.

6.2.5.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener mag niet kunnen worden uitgeschakeld zolang het reagens niet is bijgevuld tot een niveau waarop de activering van het systeem niet is vereist.

6.3   Activering van het aansporingssysteem voor de bediener

6.3.1   Als het reagensniveau minder dan 2,5 % van de nominale reservoirinhoud of een door de fabrikant gekozen hoger percentage bedraagt, wordt het in punt 5.3 beschreven lichte-aansporingssysteem geactiveerd.

6.3.2.   Als het reagensreservoir leeg is, d.w.z. als het doseersysteem geen reagens meer uit het reservoir kan putten, of als een door de fabrikant gekozen niveau van minder dan 2,5 % van de nominale reservoirinhoud is bereikt, wordt het in punt 5.4 beschreven sterke-aansporingssysteem geactiveerd.

6.3.3.   Het lichte- of sterke-aansporingssysteem mag niet kunnen worden uitgeschakeld zolang het reagens niet is bijgevuld tot een niveau waarop de activering van het systeem in kwestie niet is vereist, behalve voor zover uit hoofde van punt 5.5 is toegestaan.

7.   Bewaking van de reagenskwaliteit

7.1.   De motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine moet voorzien zijn van een middel om de aanwezigheid van een onjuist reagens in een niet voor de weg bestemde mobiele machine vast te stellen.

7.1.1.   De fabrikant specificeert een minimaal aanvaardbare reagensconcentratie CDmin waarbij de NOx-uitlaatemissies niet hoger zijn dan de toepasselijke NOx-grenswaarde vermenigvuldigd met 2,25 of, als dat lager is, de toepasselijke NOx-grenswaarde plus 1,5 g/kWh. Voor motorsubcategorieën met een gecombineerde grenswaarde voor HC en NOx is de toepasselijke NOx-grenswaarde voor de toepassing van dit punt die gecombineerde grenswaarde verminderd met 0,19 g/kWh.

7.1.1.1.   De correcte waarde van CDmin moet tijdens de EU-typegoedkeuring volgens de in onderdeel 13 beschreven procedure worden aangetoond en in het in onderdeel 8 van bijlage I gespecificeerde uitgebreide documentatiepakket worden vastgelegd.

7.1.2.   Elke reagensconcentratie die lager is dan CDmin moet worden gedetecteerd en voor de toepassing van punt 7.1 als onjuist reagens worden beschouwd.

7.1.3.   Er moet een specifieke teller zijn voor de reagenskwaliteit (de „reagenskwaliteitsteller”). De reagenskwaliteitsteller telt het aantal motorbedrijfsuren met een onjuist reagens.

7.1.3.1.   De fabrikant mag het reagenskwaliteitsgebrek eventueel met een of meer van de in de onderdelen 8 en 9 genoemde storingen in één teller combineren.

7.1.4.   Details van de activerings- en deactiveringscriteria en -mechanismen van de reagenskwaliteitsteller worden beschreven in onderdeel 11.

7.2.   Activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

Als het bewakingssysteem bevestigt dat de reagenskwaliteit onjuist is, wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener geactiveerd. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een bericht getoond met de reden van de waarschuwing (bv. „onjuist ureum gedetecteerd”, „onjuist AdBlue gedetecteerd” of „onjuist reagens gedetecteerd”).

7.3.   Activering van het aansporingssysteem voor de bediener

7.3.1.   Als de reagenskwaliteit niet binnen 10 motorbedrijfsuren na de in punt 7.2 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.3 beschreven lichte-aansporingssysteem geactiveerd.

7.3.2.   Als de reagenskwaliteit niet binnen 20 motorbedrijfsuren na de in punt 7.2 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.4 beschreven sterke-aansporingssysteem geactiveerd.

7.3.3.   Het aantal uren vóór activering van de aansporingssystemen wordt volgens het in onderdeel 11 beschreven mechanisme verlaagd indien de storing zich herhaaldelijk voordoet.

8.   Reagensdosering

8.1.   De motor moet voorzien zijn van een middel om een onderbreking van de dosering vast te stellen.

8.2.   Reagensdoseringsteller

8.2.1.   Er moet een specifieke teller zijn voor de dosering (de „doseringsteller”). De teller telt het aantal motorbedrijfsuren dat de reagensdosering wordt onderbroken. Dat is niet nodig als die onderbreking door de elektronische regeleenheid van de motor wordt gevraagd omdat de bedrijfsomstandigheden van de niet voor de weg bestemde mobiele machine zo zijn dat de emissieprestaties ervan geen reagensdosering vergen.

8.2.1.1.   De fabrikant mag de reagensdoseerstoring eventueel met een of meer van de in de onderdelen 7 en 9 genoemde storingen in één teller combineren.

8.2.2.   Details van de activerings- en deactiveringscriteria en -mechanismen van de reagensdoseringsteller worden beschreven in onderdeel 11.

8.3.   Activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

Bij een onderbreking van de dosering die de doseringsteller overeenkomstig punt 8.2.1 in werking stelt, wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener geactiveerd. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een bericht getoond met de reden van de waarschuwing (bv. „storing van de ureumdosering”, „storing van de AdBlue-dosering” of „storing van de reagensdosering”).

8.4.   Activering van het aansporingssysteem voor de bediener

8.4.1.   Als een onderbreking in de reagensdosering niet binnen 10 motorbedrijfsuren na de in punt 8.3 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.3 beschreven lichte-aansporingssysteem geactiveerd.

8.4.2.   Als een onderbreking in de reagensdosering niet binnen 20 motorbedrijfsuren na de in punt 8.3 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.4 beschreven sterke-aansporingssysteem geactiveerd.

8.4.3.   Het aantal uren vóór activering van de aansporingssystemen wordt volgens het in onderdeel 11 beschreven mechanisme verlaagd indien de storing zich herhaaldelijk voordoet.

9.   Bewaking van storingen die aan manipulatie kunnen worden toegeschreven

9.1.   Behalve het reagensniveau in het reagensreservoir, de reagenskwaliteit en de onderbreking van de dosering moeten de volgende storingen worden bewaakt omdat zij aan manipulatie kunnen worden toegeschreven:

| a) | een belemmerde klep van de uitlaatgasrecirculatie (EGR); |
| --- | --- |

a)

een belemmerde klep van de uitlaatgasrecirculatie (EGR);

| b) | storingen van het diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) zoals beschreven in punt 9.2.1. |
| --- | --- |

b)

storingen van het diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) zoals beschreven in punt 9.2.1.

9.2.   Bewakingsvoorschriften

9.2.1.   Het diagnosesysteem van de NOx-beheersing (NCD) wordt bewaakt op elektrische storingen en op verwijdering of deactivering van sensoren waardoor het systeem geen andere in de onderdelen 6 tot en met 8 (onderdeelbewaking) beschreven storingen kan opsporen.

Sensoren die de diagnosecapaciteit beïnvloeden, zijn bijvoorbeeld sensoren die de NOx-concentratie direct meten, sensoren voor de ureumkwaliteit, omgevingssensoren en sensoren om de reagensdosering, het reagensniveau of het reagensverbruik te bewaken.

9.2.2.   EGR-klepteller

9.2.2.1.   Er moet een specifieke teller zijn voor een belemmerde EGR-klep. De EGR-klepteller telt het aantal motorbedrijfsuren dat de aan een belemmerde EGR-klep gerelateerde DTC als actief wordt bevestigd.

9.2.2.1.1.   De fabrikant mag de belemmerde-EGR-klepstoring eventueel met een of meer van de in de onderdelen 7 en 8 en punt 9.2.3 genoemde storingen in één teller combineren.

9.2.2.2.   Details van de activerings- en deactiveringscriteria en -mechanismen van de EGR-klepteller worden beschreven in onderdeel 11.

9.2.3.   NCD-systeemteller(s)

9.2.3.1.   Er moet een specifieke teller zijn voor elke van de in punt 9.1, onder b), bedoelde storingen. De NCD-systeemtellers moeten het aantal motorbedrijfsuren tellen dat de aan een storing van het NCD-systeem gerelateerde DTC als actief wordt bevestigd. Er mogen meerdere fouten in één teller worden gecombineerd.

9.2.3.1.1.   De fabrikant mag de NCD-systeemstoring eventueel met een of meer van de in de onderdelen 7 en 8 en punt 9.2.2 genoemde storingen in één teller combineren.

9.2.3.2.   Details van de activerings- en deactiveringscriteria en -mechanismen van de NCD-systeemteller(s) worden beschreven in onderdeel 11.

9.3.   Activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

Als een van de in punt 9.1 beschreven storingen optreedt, wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener geactiveerd en wordt aangegeven dat een dringende reparatie noodzakelijk is. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een bericht getoond met de reden van de waarschuwing (bv. „reagensdoseerklep ontkoppeld” of „kritische emissiestoring”).

9.4.   Activering van het aansporingssysteem voor de bediener

9.4.1.   Als een in punt 9.1 vermelde storing niet binnen 36 motorbedrijfsuren na de in punt 9.3 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.3 beschreven lichte-aansporingssysteem geactiveerd.

9.4.2.   Als een in punt 9.1 vermelde storing niet binnen 100 motorbedrijfsuren na de in punt 9.3 beschreven activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener is gecorrigeerd, wordt het in punt 5.4 beschreven sterke-aansporingssysteem geactiveerd.

9.4.3.   Het aantal uren vóór activering van de aansporingssystemen wordt volgens het in onderdeel 11 beschreven mechanisme verlaagd indien de storing zich herhaaldelijk voordoet.

9.5.   Als alternatief voor de voorschriften in punt 9.2 mag de fabrikant een in het uitlaatsysteem geplaatste NOx-sensor gebruiken. In dat geval:

| a) | mag de NOx-waarde niet hoger zijn dan de toepasselijke NOx-grenswaarde vermenigvuldigd met 2,25 of, als dat lager is, de toepasselijke NOx-grenswaarde plus 1,5 g/kWh. Voor motorsubcategorieën met een gecombineerde grenswaarde voor HC en NOx is de toepasselijke NOx-grenswaarde voor de toepassing van dit punt die gecombineerde grenswaarde verminderd met 0,19 g/kWh; |
| --- | --- |

a)

mag de NOx-waarde niet hoger zijn dan de toepasselijke NOx-grenswaarde vermenigvuldigd met 2,25 of, als dat lager is, de toepasselijke NOx-grenswaarde plus 1,5 g/kWh. Voor motorsubcategorieën met een gecombineerde grenswaarde voor HC en NOx is de toepasselijke NOx-grenswaarde voor de toepassing van dit punt die gecombineerde grenswaarde verminderd met 0,19 g/kWh;

| b) | mag een enkel bericht worden getoond: „hoog NOx-niveau — grondoorzaak onbekend”; |
| --- | --- |

b)

mag een enkel bericht worden getoond: „hoog NOx-niveau — grondoorzaak onbekend”;

| c) | luidt punt 9.4.1 als volgt: „binnen 10 motorbedrijfsuren”; |
| --- | --- |

c)

luidt punt 9.4.1 als volgt: „binnen 10 motorbedrijfsuren”;

| d) | luidt punt 9.4.2 als volgt: „binnen 20 motorbedrijfsuren”. |
| --- | --- |

d)

luidt punt 9.4.2 als volgt: „binnen 20 motorbedrijfsuren”.

10.   Demonstratievoorschriften

10.1.   Algemeen

Tijdens de EU-typegoedkeuring moet de naleving van de voorschriften van dit aanhangsel worden aangetoond door, zoals in tabel 4.1 wordt geïllustreerd en in dit onderdeel 10 wordt gespecificeerd, het volgende uit te voeren:

| a) | een demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem; |
| --- | --- |

a)

een demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem;

| b) | een demonstratie van de activering van het lichte-aansporingssysteem, indien van toepassing; |
| --- | --- |

b)

een demonstratie van de activering van het lichte-aansporingssysteem, indien van toepassing;

| c) | een demonstratie van de activering van het sterke-aansporingssysteem. |
| --- | --- |

c)

een demonstratie van de activering van het sterke-aansporingssysteem.

10.2.   Motorfamilies en NCD-motorfamilies

Dat een motorfamilie of een NCD-motorfamilie voldoet aan de voorschriften van onderdeel 10, kan worden aangetoond door een van de leden van de familie in kwestie te testen, op voorwaarde dat de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat de bewakingssystemen die nodig zijn om aan de voorschriften van dit aanhangsel te voldoen, binnen de familie nagenoeg dezelfde zijn.

10.2.1.   Het bewijs dat de bewakingssystemen voor andere leden van de NCD-familie nagenoeg dezelfde zijn, kan worden geleverd door de goedkeuringsinstanties elementen zoals algoritmen, functionele analysen enz. over te leggen.

10.2.2.   De testmotor wordt door de fabrikant in overleg met de goedkeuringsinstantie geselecteerd. Dit kan, maar hoeft niet de basismotor van de familie in kwestie te zijn.

10.2.3.   Indien motoren van een motorfamilie behoren tot een NCD-motorfamilie waarvoor al EU-typegoedkeuring is verleend overeenkomstig punt 10.2.1 (figuur 4.3), wordt de naleving van de voorschriften door die motorfamilie zonder verdere tests geacht te zijn aangetoond mits de fabrikant aan de instantie aantoont dat de voor de naleving van de voorschriften van dit aanhangsel vereiste bewakingssystemen binnen de desbetreffende motor- en NCD-motorfamilie nagenoeg dezelfde zijn.

Tabel 4.1

Illustratie van de inhoud van de demonstratieprocedure overeenkomstig de punten 10.3 en 10.4

| Mechanisme | Elementen van de demonstratie |
| --- | --- |
| Activering van het waarschuwingssysteem overeenkomstig punt 10.3 | — | 2 activeringstests (incl. reagenstekort) |

Mechanisme

Elementen van de demonstratie

Activering van het waarschuwingssysteem overeenkomstig punt 10.3

—

2 activeringstests (incl. reagenstekort)

| — | aanvullende elementen, naargelang het geval |
| --- | --- |

—

aanvullende elementen, naargelang het geval

Activering van het lichte-aansporingssysteem overeenkomstig punt 10.4

| — | 2 activeringstests (incl. reagenstekort) |
| --- | --- |

—

2 activeringstests (incl. reagenstekort)

| — | aanvullende elementen, naargelang het geval |
| --- | --- |

—

aanvullende elementen, naargelang het geval

| — | 1 koppelverminderingstest |
| --- | --- |

—

1 koppelverminderingstest

Activering van het sterke-aansporingssysteem overeenkomstig punt 10.4.6

| — | 2 activeringstests (incl. reagenstekort) |
| --- | --- |

—

2 activeringstests (incl. reagenstekort)

| — | aanvullende elementen, naargelang het geval |
| --- | --- |

—

aanvullende elementen, naargelang het geval

Figuur 4.3

Eerder aangetoonde conformiteit van een NCD-motorfamilie

NCD motorfamilie 1

Motor familie 2

Motor familie 1

Conformiteit van NCD motorfamilie 1 is aangetoond voor motorfamilie 2

Conformiteit van motorfamilie 1 wordt aangetoond geacht

10.3.   Demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem

10.3.1.   Dat de activering van het waarschuwingssysteem voldoet aan de voorschriften, moet worden aangetoond door middel van twee tests: reagenstekort en een van de in de onderdelen 7 tot en met 9 genoemde storingscategorieën.

10.3.2.   Keuze van de te testen storingen

10.3.2.1.   Om de activering van het waarschuwingssysteem bij een verkeerde reagenskwaliteit aan te tonen, wordt een reagens gekozen waarvan de verdunning van de werkzame ingrediënt ten minste even groot is als die welke door de fabrikant overeenkomstig onderdeel 7 is medegedeeld.

10.3.2.2.   Om aan te tonen dat het waarschuwingssysteem wordt geactiveerd bij storingen die aan manipulatie kunnen worden toegeschreven en in onderdeel 9 worden gedefinieerd, vindt de keuze als volgt plaats:

| 10.3.2.2.1. | de fabrikant verstrekt aan de goedkeuringsinstantie een lijst van mogelijke dergelijke storingen; |
| --- | --- |

10.3.2.2.1.

de fabrikant verstrekt aan de goedkeuringsinstantie een lijst van mogelijke dergelijke storingen;

| 10.3.2.2.2. | de goedkeuringsinstantie beslist welke storing uit de in punt 10.3.2.2.1 bedoelde lijst bij de test in aanmerking wordt genomen. |
| --- | --- |

10.3.2.2.2.

de goedkeuringsinstantie beslist welke storing uit de in punt 10.3.2.2.1 bedoelde lijst bij de test in aanmerking wordt genomen.

10.3.3.   Demonstratie

10.3.3.1.   Met het oog op deze demonstratie wordt voor elk van de in punt 10.3.1 beschreven storingen een afzonderlijke test uitgevoerd.

10.3.3.2.   Tijdens een test mag zich geen andere storing voordoen dan die waarvoor de test is bedoeld.

10.3.3.3.   Vóór het begin van een test moeten alle DTC's zijn gewist.

10.3.3.4.   Op verzoek van de fabrikant en met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mogen de te testen storingen worden gesimuleerd.

10.3.3.5.   Detectie van andere storingen dan een reagenstekort

Zodra andere storingen dan een reagenstekort zijn veroorzaakt of gesimuleerd, moeten zij als volgt worden gedetecteerd.

| 10.3.3.5.1. | Het NCD-systeem moet reageren op de invoering van een door de goedkeuringsinstantie overeenkomstig dit aanhangsel gekozen storing. Dit wordt geacht te zijn aangetoond als de activering plaatsvindt binnen twee opeenvolgende NCD-testcycli overeenkomstig punt 10.3.3.7.
  Wanneer in de beschrijving van het bewakingssysteem is gespecificeerd en door de goedkeuringsinstantie is aanvaard dat voor een specifieke bewakingsfunctie meer dan twee NCD-testcycli nodig zijn om de bewaking te voltooien, mag het aantal NCD-testcycli tot 3 worden verhoogd.
  Na elke afzonderlijke NCD-testcyclus van de demonstratietest mag de motor worden uitgezet. In de periode totdat de motor opnieuw wordt gestart, moet rekening worden gehouden met elke bewaking die eventueel na het uitzetten van de motor kan plaatsvinden en met alle voorwaarden die moeten worden vervuld voor bewaking bij het opnieuw starten van de motor. |
| --- | --- |

10.3.3.5.1.

Het NCD-systeem moet reageren op de invoering van een door de goedkeuringsinstantie overeenkomstig dit aanhangsel gekozen storing. Dit wordt geacht te zijn aangetoond als de activering plaatsvindt binnen twee opeenvolgende NCD-testcycli overeenkomstig punt 10.3.3.7.

Wanneer in de beschrijving van het bewakingssysteem is gespecificeerd en door de goedkeuringsinstantie is aanvaard dat voor een specifieke bewakingsfunctie meer dan twee NCD-testcycli nodig zijn om de bewaking te voltooien, mag het aantal NCD-testcycli tot 3 worden verhoogd.

Na elke afzonderlijke NCD-testcyclus van de demonstratietest mag de motor worden uitgezet. In de periode totdat de motor opnieuw wordt gestart, moet rekening worden gehouden met elke bewaking die eventueel na het uitzetten van de motor kan plaatsvinden en met alle voorwaarden die moeten worden vervuld voor bewaking bij het opnieuw starten van de motor.

| 10.3.3.5.2. | De activering van het waarschuwingssysteem wordt geacht te zijn aangetoond als het waarschuwingssysteem aan het eind van elke overeenkomstig punt 10.3.2.1 uitgevoerde demonstratietest naar behoren is geactiveerd en de DTC voor de geselecteerde storing de status „bevestigd en actief” heeft. |
| --- | --- |

10.3.3.5.2.

De activering van het waarschuwingssysteem wordt geacht te zijn aangetoond als het waarschuwingssysteem aan het eind van elke overeenkomstig punt 10.3.2.1 uitgevoerde demonstratietest naar behoren is geactiveerd en de DTC voor de geselecteerde storing de status „bevestigd en actief” heeft.

10.3.3.6.   Detectie van niet-beschikbaarheid van reagens

Om aan te tonen dat het waarschuwingssysteem bij niet-beschikbaarheid van reagens wordt geactiveerd, wordt de motor naar keuze van de fabrikant gedurende een of meer NCD-testcycli in werking gesteld.

10.3.3.6.1.   De demonstratie begint met een reagensniveau in het reservoir dat de fabrikant en de goedkeuringsinstantie in overleg hebben bepaald en dat niet minder dan 10 % van de nominale capaciteit van het reservoir bedraagt.

10.3.3.6.2.   Het waarschuwingssysteem wordt geacht correct te hebben gepresteerd als de volgende voorwaarden tegelijkertijd zijn vervuld:

| a) | het waarschuwingssysteem is geactiveerd met een reagensbeschikbaarheid die hoger is dan of gelijk is aan 10 % van de reservoircapaciteit, en |
| --- | --- |

a)

het waarschuwingssysteem is geactiveerd met een reagensbeschikbaarheid die hoger is dan of gelijk is aan 10 % van de reservoircapaciteit, en

| b) | het „continue” waarschuwingssysteem is geactiveerd met een reagensbeschikbaarheid die hoger is dan of gelijk is aan de waarde die de fabrikant overeenkomstig onderdeel 6 heeft opgegeven. |
| --- | --- |

b)

het „continue” waarschuwingssysteem is geactiveerd met een reagensbeschikbaarheid die hoger is dan of gelijk is aan de waarde die de fabrikant overeenkomstig onderdeel 6 heeft opgegeven.

10.3.3.7.   NCD-testcyclus

10.3.3.7.1   De in dit onderdeel 10 bedoelde NCD-testcyclus waarmee de goede werking van het NCD-systeem moet worden aangetoond, is voor motoren van de subcategorieën NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5 en NRE-v-6 de warmstart-NRTC en voor alle andere categorieën de toepasselijke NRSC.

10.3.3.7.2   Op verzoek van de fabrikant en met het akkoord van de goedkeuringsinstantie kan voor een specifieke bewakingsfunctie een alternatieve NCD-testcyclus worden gebruikt (bv. een andere dan de NTRC of de NRSC). Het verzoek moet elementen (technische overwegingen, simulatie, testresultaten enz.) bevatten om aan te tonen dat:

| a) | de gevraagde testcyclus een bewakingsfunctie oplevert die in reële omstandigheden zal werken, en |
| --- | --- |

a)

de gevraagde testcyclus een bewakingsfunctie oplevert die in reële omstandigheden zal werken, en

| b) | de in punt 10.3.3.7.1 gespecificeerde toepasselijke NCD-testcyclus minder geschikt is voor de bewakingsfunctie in kwestie. |
| --- | --- |

b)

de in punt 10.3.3.7.1 gespecificeerde toepasselijke NCD-testcyclus minder geschikt is voor de bewakingsfunctie in kwestie.

10.3.4.   De activering van het waarschuwingssysteem wordt geacht te zijn aangetoond als het systeem aan het eind van elke overeenkomstig punt 10.3.3 uitgevoerde demonstratietest naar behoren is geactiveerd.

10.4.   Demonstratie van het aansporingssysteem

10.4.1.   De demonstratie van het aansporingssysteem vindt plaats door tests op een motortestbank uit te voeren.

10.4.1.1.   Alle voor de demonstraties vereiste onderdelen of subsystemen die niet fysiek op de motor zijn gemonteerd, zoals onder meer omgevingstemperatuursensoren, niveausensoren, waarschuwings- en informatiesystemen voor de bediener, worden daartoe tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie op de motor aangesloten of gesimuleerd.

10.4.1.2.   Niettegenstaande punt 10.4.1 mogen de demonstratietests, indien de fabrikant het wenst en de goedkeuringsinstantie ermee instemt, op een of meer complete niet voor de weg bestemde mobiele machines worden uitgevoerd door die machines op een geschikte testbank te monteren of er onder gecontroleerde omstandigheden mee op een testbaan te rijden.

10.4.2.   De testreeks moet aantonen dat het aansporingssysteem wordt geactiveerd bij een reagenstekort en wanneer zich een van de in de onderdelen 7, 8 of 9 gedefinieerde storingen voordoet.

10.4.3.   Voor deze demonstratie geldt het volgende:

| a) | de goedkeuringsinstantie kiest naast het reagenstekort een van de in de onderdelen 7, 8 of 9 gedefinieerde storingen die eerder bij de demonstratie van het waarschuwingssysteem is gebruikt; |
| --- | --- |

a)

de goedkeuringsinstantie kiest naast het reagenstekort een van de in de onderdelen 7, 8 of 9 gedefinieerde storingen die eerder bij de demonstratie van het waarschuwingssysteem is gebruikt;

| b) | met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mag de fabrikant de test versnellen door een bepaald aantal bedrijfsuren te simuleren; |
| --- | --- |

b)

met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mag de fabrikant de test versnellen door een bepaald aantal bedrijfsuren te simuleren;

| c) | de verwezenlijking van de bij een lichte aansporing vereiste koppelvermindering mag worden aangetoond terwijl de algemene procedure voor de goedkeuring van de motorprestaties overeenkomstig deze verordening wordt uitgevoerd. Een afzonderlijke meting van het koppel tijdens de demonstratie van het aansporingssysteem is in dit geval niet vereist; |
| --- | --- |

c)

de verwezenlijking van de bij een lichte aansporing vereiste koppelvermindering mag worden aangetoond terwijl de algemene procedure voor de goedkeuring van de motorprestaties overeenkomstig deze verordening wordt uitgevoerd. Een afzonderlijke meting van het koppel tijdens de demonstratie van het aansporingssysteem is in dit geval niet vereist;

| d) | het sterke-aansporingssysteem moet worden gedemonstreerd volgens de voorschriften van punt 10.4.6. |
| --- | --- |

d)

het sterke-aansporingssysteem moet worden gedemonstreerd volgens de voorschriften van punt 10.4.6.

10.4.4.   De fabrikant moet daarnaast de werking van het aansporingssysteem aantonen onder de in de onderdelen 7, 8 en 9 gedefinieerde storingsomstandigheden die niet zijn gekozen voor gebruik in de in de punten 10.4.1 tot en met 10.4.3 beschreven demonstratietests.

Deze aanvullende demonstraties mogen worden uitgevoerd door de goedkeuringsinstantie een technisch dossier over te leggen met bewijzen zoals algoritmen, functionele analysen en het resultaat van eerdere tests.

10.4.4.1.   Deze aanvullende demonstraties moeten met name tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie aantonen dat het correcte koppelverminderingsmechanisme in de elektronische regeleenheid van de motor is geïntegreerd.

10.4.5.   Demonstratietest van het lichte-aansporingssysteem

10.4.5.1.   Deze demonstratie begint wanneer het waarschuwingssysteem of, in voorkomend geval, het „continue” waarschuwingssysteem als gevolg van de detectie van een door de goedkeuringsinstantie gekozen storing is geactiveerd.

10.4.5.2.   Wanneer de reactie van het systeem op een reagenstekort in het reservoir wordt gecontroleerd, moet de motor blijven draaien totdat de beschikbaarheid van het reagens overeenkomstig punt 6.3.1 een waarde heeft bereikt van 2,5 % van de nominale reservoirinhoud dan wel de door de fabrikant opgegeven waarde waarbij het lichte aansporingssysteem in werking moet treden.

10.4.5.2.1.   Met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mag de fabrikant een continue werking simuleren door reagens uit het reservoir te verwijderen terwijl de motor draait of is uitgezet.

10.4.5.3.   Wanneer de reactie van het systeem op een andere storing dan een reagenstekort in het reservoir wordt gecontroleerd, moet de motor blijven draaien gedurende het desbetreffende in tabel 4.3 vermelde aantal bedrijfsuren of, indien de fabrikant dat wenst, totdat de desbetreffende teller de waarde heeft bereikt waarbij het lichte-aansporingssysteem wordt geactiveerd.

10.4.5.4.   De demonstratie van het lichte-aansporingssysteem wordt geacht te zijn voltooid als de fabrikant aan het eind van elke demonstratietest die overeenkomstig de punten 10.4.5.2 en 10.4.5.3 is uitgevoerd, aan de goedkeuringsinstantie heeft aangetoond dat de elektronische regeleenheid van de motor het koppelverminderingsmechanisme heeft geactiveerd.

10.4.6.   Demonstratietest van het sterke-aansporingssysteem

10.4.6.1.   Deze demonstratie begint nadat het lichte-aansporingssysteem is geactiveerd en mag worden uitgevoerd als voortzetting van de tests ter demonstratie van het lichte-aansporingssysteem.

10.4.6.2.   Wanneer de reactie van het systeem op een reagenstekort in het reservoir wordt gecontroleerd, moet de motor blijven draaien totdat het reagensreservoir leeg is of het niveau onder 2,5 % van de nominale reservoirinhoud heeft bereikt waarbij volgens de fabrikant het sterke-aansporingssysteem wordt geactiveerd.

10.4.6.2.1.   Met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mag de fabrikant een continue werking simuleren door reagens uit het reservoir te verwijderen terwijl de motor draait of is uitgezet.

10.4.6.3.   Wanneer de reactie van het systeem op een andere storing dan een reagenstekort in het reservoir wordt gecontroleerd, moet de motor blijven draaien gedurende het desbetreffende in tabel 4.4 vermelde aantal bedrijfsuren of, indien de fabrikant dat wenst, totdat de desbetreffende teller de waarde heeft bereikt waarbij het sterke-aansporingssysteem wordt geactiveerd.

10.4.6.4.   De demonstratie van het sterke-aansporingssysteem wordt geacht te zijn voltooid als de fabrikant aan het eind van elke demonstratietest die overeenkomstig de punten 10.4.6.2 en 10.4.6.3 is uitgevoerd, aan de goedkeuringsinstantie heeft aangetoond dat het in dit aanhangsel bedoelde sterke-aansporingsmechanisme is geactiveerd.

10.4.7.   Indien de fabrikant het wenst en de goedkeuringsinstantie ermee instemt, mag de demonstratie van de aansporingsmechanismen overeenkomstig de punten 5.4 en 10.4.1.2 op een complete niet voor de weg bestemde mobiele machine worden uitgevoerd door de niet voor de weg bestemde mobiele machine op een geschikte testbank te monteren of er onder gecontroleerde omstandigheden mee op een testbaan te rijden.

10.4.7.1.   De niet voor de weg bestemde mobiele machine wordt gebruikt totdat de teller van de geselecteerde storing het desbetreffende aantal bedrijfsuren heeft bereikt zoals aangegeven in tabel 4.4 of, in voorkomend geval, totdat het reagensreservoir leeg is of het niveau onder 2,5 % van de nominale reservoirinhoud heeft bereikt waarbij volgens de fabrikant het sterke-aansporingssysteem wordt geactiveerd.

11.   Beschrijving van de activerings- en deactiveringsmechanismen van het waarschuwings- en aansporingssysteem voor de bediener

11.1.   Ter completering van de voorschriften van dit aanhangsel betreffende de activerings- en deactiveringsmechanismen van het waarschuwings- en aansporingssysteem, bevat onderdeel 11 de technische voorschriften voor de toepassing van die mechanismen.

11.2.   Activerings- en deactiveringsmechanismen van het waarschuwingssysteem

11.2.1.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener moet worden geactiveerd wanneer de diagnosefoutcode (DTC) voor een NCM die de activering rechtvaardigt, de in tabel 4.2 gedefinieerde status heeft.

Tabel 4.2

Activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

| Type storing | DTC-status voor activering van het waarschuwingssysteem |
| --- | --- |
| Slechte reagenskwaliteit | bevestigd en actief |
| Onderbreking van de dosering | bevestigd en actief |
| Belemmerde EGR-klep | bevestigd en actief |
| Storing van het bewakingssysteem | bevestigd en actief |
| NOx-grenswaarde, indien van toepassing | bevestigd en actief |

Type storing

DTC-status voor activering van het waarschuwingssysteem

Slechte reagenskwaliteit

bevestigd en actief

Onderbreking van de dosering

bevestigd en actief

Belemmerde EGR-klep

bevestigd en actief

Storing van het bewakingssysteem

bevestigd en actief

NOx-grenswaarde, indien van toepassing

bevestigd en actief

11.2.2.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener moet worden gedeactiveerd wanneer het diagnosesysteem concludeert dat de voor die waarschuwing relevante storing niet meer aanwezig is of wanneer de informatie, inclusief de DTC's voor de storingen die de activering rechtvaardigen, door een scanner is gewist.

11.2.2.1   Voorschriften voor het wissen van „informatie over de NOx-beheersing”

11.2.2.1.1.   Wissen en resetten van „informatie over de NOx-beheersing” door een scanner

Op verzoek van de scanner moeten de volgende gegevens uit het computergeheugen worden gewist of daarin op de in dit aanhangsel gespecificeerde waarde worden gereset (zie tabel 4.3).

Tabel 4.3

Wissen en resetten van informatie over de NOx-beheersing door een scanner

| Informatie over de NOx-beheersing | Wisbaar | Resetbaar |
| --- | --- | --- |
| Alle DTC's | X | |
| Waarde van de teller met het hoogste aantal motorbedrijfsuren | | X |
| Aantal motorbedrijfsuren op de NCD-teller(s) | | X |

Informatie over de NOx-beheersing

Wisbaar

Resetbaar

Alle DTC's

X

Waarde van de teller met het hoogste aantal motorbedrijfsuren

X

Aantal motorbedrijfsuren op de NCD-teller(s)

X

11.2.2.1.2.   Informatie over de NOx-beheersing mag niet worden gewist wanneer de accu('s) van de niet voor de weg bestemde mobiele machine worden losgekoppeld.

11.2.2.1.3.   Het wissen van informatie over de NOx-beheersing mag alleen mogelijk zijn wanneer de motor is uitgezet.

11.2.2.1.4.   Wanneer informatie over de NOx-beheersing, met inbegrip van DTC's, wordt gewist, mogen de in dit aanhangsel beschreven tellers die verband houden met die storingen, niet worden gewist, maar worden zij gereset op de in het desbetreffende onderdeel van dit aanhangsel aangegeven waarde.

11.3.   Activerings- en deactiveringsmechanisme van het aansporingssysteem voor de bediener

11.3.1.   Het aansporingssysteem voor de bediener moet worden geactiveerd wanneer het waarschuwingssysteem actief is en de teller die relevant is voor het type NCM dat de activering rechtvaardigt, de in tabel 4.4 gespecificeerde waarde heeft bereikt.

11.3.2.   Het aansporingssysteem voor de bediener moet worden gedeactiveerd wanneer het geen storing meer detecteert die de activering rechtvaardigt, of als de informatie betreffende de NCM's die de activering rechtvaardigen, met inbegrip van de DTC's, door een scanner of onderhoudsinstrument is gewist.

11.3.3.   Na de beoordeling van de hoeveelheid reagens in het reservoir worden het waarschuwings- en het aansporingssysteem voor de bediener overeenkomstig onderdeel 6 naar gelang het geval onmiddellijk geactiveerd of gedeactiveerd. In dat geval mogen de activerings- of deactiveringsmechanismen niet afhankelijk zijn van de status van de daaraan gerelateerde DTC's.

11.4.   Tellermechanisme

11.4.1.   Algemeen

11.4.1.1.   Om aan de voorschriften van dit aanhangsel te voldoen, moet het systeem ten minste vier tellers bevatten om te registreren hoeveel uren de motor heeft gedraaid terwijl het systeem een van de volgende zaken heeft gedetecteerd:

| a) | een onjuiste reagenskwaliteit, |
| --- | --- |

a)

een onjuiste reagenskwaliteit,

| b) | een onderbreking van de reagensdosering, |
| --- | --- |

b)

een onderbreking van de reagensdosering,

| c) | een belemmerde EGR-klep, |
| --- | --- |

c)

een belemmerde EGR-klep,

| d) | een storing van het NCD-systeem overeenkomstig punt 9.1, onder b). |
| --- | --- |

d)

een storing van het NCD-systeem overeenkomstig punt 9.1, onder b).

11.4.1.1.1.   De fabrikant mag een of meer tellers gebruiken om de in punt 11.4.1.1 aangegeven storingen te groeperen.

11.4.1.2.   Elk van de tellers moet optellen tot de maximumwaarde voor een teller van 2 bytes met een resolutie van 1 uur en moet die waarde behouden tenzij de voorwaarden zijn vervuld om de teller op nul te mogen resetten.

11.4.1.3.   Een fabrikant mag een of meer NCD-systeemtellers gebruiken. Eén teller mag het aantal uren dat twee of meer verschillende, voor dat tellertype relevante storingen zich voordoen, accumuleren mits geen van die storingen de tijd heeft bereikt die de teller aangeeft.

11.4.1.3.1.   Wanneer de fabrikant besluit meerdere NCD-systeemtellers te gebruiken, moet het systeem een specifieke bewakingssysteemteller kunnen toewijzen aan elke storing die overeenkomstig dit aanhangsel relevant is voor dat tellertype.

11.4.2.   Principe van het tellermechanisme

11.4.2.1.   Elke teller moet als volgt werken:

| 11.4.2.1.1. | Indien de teller bij nul start, begint hij te tellen zodra een voor die teller relevante storing wordt gedetecteerd en de desbetreffende diagnosefoutcode (DTC) de in tabel 4.2 gedefinieerde status heeft. |
| --- | --- |

11.4.2.1.1.

Indien de teller bij nul start, begint hij te tellen zodra een voor die teller relevante storing wordt gedetecteerd en de desbetreffende diagnosefoutcode (DTC) de in tabel 4.2 gedefinieerde status heeft.

| 11.4.2.1.2. | Bij herhaalde storingen wordt, naar keuze van de fabrikant, een van de volgende bepalingen toegepast:






  a) | als zich één bewakingsgebeurtenis voordoet en de storing die de teller aanvankelijk heeft geactiveerd, niet meer wordt gedetecteerd of als de storing door een scanner of onderhoudsinstrument is gewist, stopt de teller en behoudt hij de op dat moment aangegeven waarde. Als de teller stopt met tellen wanneer het sterke-aansporingssysteem actief is, blijft hij staan op de in tabel 4.4 aangegeven waarde of op een waarde die groter is dan of gelijk is aan de tellerwaarde voor sterke aansporing min 30 minuten; |
| --- | --- | --- |

11.4.2.1.2.

Bij herhaalde storingen wordt, naar keuze van de fabrikant, een van de volgende bepalingen toegepast:

a)

als zich één bewakingsgebeurtenis voordoet en de storing die de teller aanvankelijk heeft geactiveerd, niet meer wordt gedetecteerd of als de storing door een scanner of onderhoudsinstrument is gewist, stopt de teller en behoudt hij de op dat moment aangegeven waarde. Als de teller stopt met tellen wanneer het sterke-aansporingssysteem actief is, blijft hij staan op de in tabel 4.4 aangegeven waarde of op een waarde die groter is dan of gelijk is aan de tellerwaarde voor sterke aansporing min 30 minuten;

| b) | de teller blijft staan op de in tabel 4.4 aangegeven waarde of op een waarde die groter is dan of gelijk is aan de tellerwaarde voor sterke aansporing min 30 minuten. |
| --- | --- |

b)

de teller blijft staan op de in tabel 4.4 aangegeven waarde of op een waarde die groter is dan of gelijk is aan de tellerwaarde voor sterke aansporing min 30 minuten.

| 11.4.2.1.3. | Als er maar een enkel bewakingssysteemteller is, blijft deze tellen als een voor die teller relevante NCM is gedetecteerd en de desbetreffende diagnosefoutcode (DTC) de status „bevestigd en actief” heeft. Wanneer geen NCM wordt gedetecteerd die de activering van de teller zou rechtvaardigen, of wanneer alle voor die teller relevante storingen door een scanner of onderhoudsinstrument zijn gewist, stopt de teller en behoudt hij een van de in punt 11.4.2.1.2 gespecificeerde waarden.

  Tabel 4.4


  Tellers en aansporing | DTC-status voor eerste activering van de teller | Tellerwaarde voor lichte aansporing | Tellerwaarde voor sterke aansporing | Waarde waarop de teller blijft staan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reagenskwaliteitsteller | bevestigd en actief | ≤ 10 uur | ≤ 20 uur | ≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing |
| Doseringsteller | bevestigd en actief | ≤ 10 uur | ≤ 20 uur | ≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing |
| EGR-klepteller | bevestigd en actief | ≤ 36 uur | ≤ 100 uur | ≥ 95 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing |
| Bewakingssysteemteller | bevestigd en actief | ≤ 36 uur | ≤ 100 uur | ≥ 95 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing |
| NOx-grenswaarde, indien van toepassing | bevestigd en actief | ≤ 10 uur | ≤ 20 uur | ≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing |

11.4.2.1.3.

Als er maar een enkel bewakingssysteemteller is, blijft deze tellen als een voor die teller relevante NCM is gedetecteerd en de desbetreffende diagnosefoutcode (DTC) de status „bevestigd en actief” heeft. Wanneer geen NCM wordt gedetecteerd die de activering van de teller zou rechtvaardigen, of wanneer alle voor die teller relevante storingen door een scanner of onderhoudsinstrument zijn gewist, stopt de teller en behoudt hij een van de in punt 11.4.2.1.2 gespecificeerde waarden.

Tabel 4.4

Tellers en aansporing

DTC-status voor eerste activering van de teller

Tellerwaarde voor lichte aansporing

Tellerwaarde voor sterke aansporing

Waarde waarop de teller blijft staan

Reagenskwaliteitsteller

bevestigd en actief

≤ 10 uur

≤ 20 uur

≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing

Doseringsteller

bevestigd en actief

≤ 10 uur

≤ 20 uur

≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing

EGR-klepteller

bevestigd en actief

≤ 36 uur

≤ 100 uur

≥ 95 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing

Bewakingssysteemteller

bevestigd en actief

≤ 36 uur

≤ 100 uur

≥ 95 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing

NOx-grenswaarde, indien van toepassing

bevestigd en actief

≤ 10 uur

≤ 20 uur

≥ 90 % van de tellerwaarde voor sterke aansporing

| 11.4.2.1.4. | Nadat de teller is blijven stilstaan, wordt hij weer op nul gezet wanneer de voor die teller relevante bewakingsfuncties ten minste eenmaal hun volledige bewakingscyclus hebben doorlopen zonder een storing te hebben gedetecteerd, en er gedurende 40 motorbedrijfsuren sinds de teller is stilgezet geen voor die teller relevante storing is gedetecteerd (zie figuur 4.4). |
| --- | --- |

11.4.2.1.4.

Nadat de teller is blijven stilstaan, wordt hij weer op nul gezet wanneer de voor die teller relevante bewakingsfuncties ten minste eenmaal hun volledige bewakingscyclus hebben doorlopen zonder een storing te hebben gedetecteerd, en er gedurende 40 motorbedrijfsuren sinds de teller is stilgezet geen voor die teller relevante storing is gedetecteerd (zie figuur 4.4).

| 11.4.2.1.5. | De teller moet voorttellen vanaf het punt waar hij was gestopt als een voor die teller relevante storing wordt gedetecteerd in een periode dat de teller dezelfde waarde behoudt (zie figuur 4.4). |
| --- | --- |

11.4.2.1.5.

De teller moet voorttellen vanaf het punt waar hij was gestopt als een voor die teller relevante storing wordt gedetecteerd in een periode dat de teller dezelfde waarde behoudt (zie figuur 4.4).

12.   Illustratie van de activerings-, deactiverings- en tellermechanismen

12.1.   In dit onderdeel 12 worden de activerings-, deactiverings- en tellermechanismen voor enkele gangbare gevallen uiteengezet. De figuren en beschrijvingen in de punten 12.2, 12.3 en 12.4 dienen alleen ter illustratie van dit aanhangsel en mogen niet worden geciteerd als voorbeelden van de voorschriften van deze verordening of als definitieve beschrijvingen van de toe te passen procedures. De telleruren in de figuren 4.6 en 4.7 hebben betrekking op de maximumwaarden voor sterke aansporing in tabel 4.4. Ter vereenvoudiging is bijvoorbeeld het feit dat het waarschuwingssysteem ook actief is wanneer het aansporingssysteem actief is, niet in de illustraties aangegeven.

Figuur 4.4

Reactivering en resetting op nul van een teller nadat deze is stilgezet

< 40 bedr. uren

Teller

Storing

NEE

JA

0

stilzet waarde

reparatie

reparatie

40 bedrijfs-uren

40 bedrijfs-uren

> 40 bedr. uren

12.2.   Figuur 4.5 illustreert de werking van de activerings- en deactiveringsmechanismen bij de bewaking van de reagensbeschikbaarheid voor vier gevallen:

| a) | gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld; |
| --- | --- |

a)

gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld;

| b) | bijvullen, geval 1 („adequaat” bijvullen): de bediener vult het reagensreservoir zo bij dat de grenswaarde van 10 % wordt overschreden. Waarschuwing en aansporing worden gedeactiveerd; |
| --- | --- |

b)

bijvullen, geval 1 („adequaat” bijvullen): de bediener vult het reagensreservoir zo bij dat de grenswaarde van 10 % wordt overschreden. Waarschuwing en aansporing worden gedeactiveerd;

| c) | bijvullen, gevallen 2 en 3 („inadequaat” bijvullen): het waarschuwingssysteem wordt geactiveerd. Het waarschuwingsniveau hangt af van de hoeveelheid beschikbaar reagens; |
| --- | --- |

c)

bijvullen, gevallen 2 en 3 („inadequaat” bijvullen): het waarschuwingssysteem wordt geactiveerd. Het waarschuwingsniveau hangt af van de hoeveelheid beschikbaar reagens;

| d) | bijvullen, geval 4 („zeer inadequaat” bijvullen): de lichte aansporing wordt onmiddellijk geactiveerd. |
| --- | --- |

d)

bijvullen, geval 4 („zeer inadequaat” bijvullen): de lichte aansporing wordt onmiddellijk geactiveerd.

Figuur 4.5

Beschikbaarheid van reagens

bijvullen (geval 4)

bijvullen (geval 3)

bijvullen (geval 2)

bijvullen (geval 1)

WAARSCHU-

WING

“continue" WAARSCHU- WING

LICHT

Reagens niveau

Aansporing

NEE

STERK

10 %

X %

2,5 %

LEEG

12.3.   Figuur 4.6 illustreert drie gevallen van verkeerde reagenskwaliteit:

| a) | gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld; |
| --- | --- |

a)

gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld;

| b) | reparatie, geval 1 („slechte” of „bedrieglijke” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine verandert de bediener de kwaliteit van het reagens, kort daarna vervangt hij het reagens weer door een reagens van slechte kwaliteit. Het aansporingssysteem wordt onmiddellijk gereactiveerd en de niet voor de weg bestemde mobiele machine wordt na 2 motorbedrijfsuren uitgeschakeld; |
| --- | --- |

b)

reparatie, geval 1 („slechte” of „bedrieglijke” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine verandert de bediener de kwaliteit van het reagens, kort daarna vervangt hij het reagens weer door een reagens van slechte kwaliteit. Het aansporingssysteem wordt onmiddellijk gereactiveerd en de niet voor de weg bestemde mobiele machine wordt na 2 motorbedrijfsuren uitgeschakeld;

| c) | reparatie, geval 2 („goede” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine corrigeert de bediener de kwaliteit van het reagens. Nadien wordt echter opnieuw bijgevuld met een reagens van slechte kwaliteit. De waarschuwings-, aansporings- en telprocedures herbeginnen van nul. |
| --- | --- |

c)

reparatie, geval 2 („goede” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine corrigeert de bediener de kwaliteit van het reagens. Nadien wordt echter opnieuw bijgevuld met een reagens van slechte kwaliteit. De waarschuwings-, aansporings- en telprocedures herbeginnen van nul.

Figuur 4.6

Vullen met een reagens van slechte kwaliteit

reparatie (geval 1)

40 bedrijfs uren

> 40 bedr. uren

< 40 bedr. uren

20 uur

18 uur

10 uur

Teller

Verkeerd

JA

NEE

NEE

WAARSCHU-WING

LICHT

STERK

reparatie

reparatie

reparatie (geval 2)

Aansporing

12.4.   Figuur 4.7 illustreert drie gevallen van storing van het ureumdoseersysteem. In deze figuur wordt ook de procedure geïllustreerd die van toepassing is bij de in onderdeel 9 beschreven bewakingsstoringen:

| a) | gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld; |
| --- | --- |

a)

gebruik, geval 1: ondanks de waarschuwing blijft de bediener de niet voor de weg bestemde mobiele machine gebruiken totdat zij wordt uitgeschakeld;

| b) | reparatie, geval 1 („goede” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine repareert de bediener het doseersysteem. Nadien doet zich in het doseersysteem echter opnieuw een storing voor. De waarschuwings-, aansporings- en telprocedures herbeginnen van nul; |
| --- | --- |

b)

reparatie, geval 1 („goede” reparatie): na uitschakeling van de niet voor de weg bestemde mobiele machine repareert de bediener het doseersysteem. Nadien doet zich in het doseersysteem echter opnieuw een storing voor. De waarschuwings-, aansporings- en telprocedures herbeginnen van nul;

| c) | reparatie, geval 2 („slechte” reparatie): tijdens de periode van lichte aansporing (koppelvermindering) repareert de bediener het doseersysteem. Kort daarna valt het doseersysteem echter weer uit. Het lichte-aansporingssysteem wordt onmiddellijk gereactiveerd en de teller herbegint bij de waarde die hij op het moment van de reparatie had. |
| --- | --- |

c)

reparatie, geval 2 („slechte” reparatie): tijdens de periode van lichte aansporing (koppelvermindering) repareert de bediener het doseersysteem. Kort daarna valt het doseersysteem echter weer uit. Het lichte-aansporingssysteem wordt onmiddellijk gereactiveerd en de teller herbegint bij de waarde die hij op het moment van de reparatie had.

Figuur 4.7

Storing van het reagensdoseersysteem

Niet weekend doseersvteem

JA

NEE

reparatie (geval 2)

reparatie (geval 1)

reparatie

reparatie

STERK

NEE

WAARSCHU-WING

LICHT

40 bedrijfs-uren

40 bedrijfs-uren

> 40 bedr. uren

< 40 bedr. uren

20 uur

18 uur

10 uur

Teller

Aansporing

13.   Demonstratie van de minimaal aanvaardbare reagensconcentratie CDmin

13.1.   Tijdens de EU-typegoedkeuring toont de fabrikant de correcte waarde van CDmin aan door voor motoren van de subcategorieën NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5 en NRE-v-6 de warmstart-NRTC en voor alle andere categorieën de toepasselijke NRSC uit te voeren met een reagens met de concentratie CDmin.

13.2.   De test moet de toepasselijke NCD-cyclus (-cycli) of de door de fabrikant gedefinieerde voorconditioneringscyclus volgen, waarbij de kwaliteit van het reagens met de concentratie CDmin door een NOx-beheersingssysteem met gesloten circuit kan worden aanpast.

13.3.   De uit deze test voortvloeiende verontreinigende emissies moeten lager zijn dan de in punt 7.1.1 gespecificeerde NOx-grenswaarde.

Aanhangsel 2

Aanvullende technische voorschriften voor NOx-beheersingsmaatregelen voor motoren van de categorieën IWP, IWA en RLR, met inbegrip van de methode om die strategieën aan te tonen

1.   Inleiding

Dit aanhangsel bevat de aanvullende voorschriften om de correcte werking van de NOx-beheersingsmaatregelen voor motoren van de categorieën IWP, IWA en RLR te waarborgen.

2.   Algemene voorschriften

Op de motoren waarop dit aanhangsel van toepassing is, zijn de voorschriften van aanhangsel 1 eveneens van toepassing.

3.   Uitzonderingen op de voorschriften van aanhangsel 1

Om veiligheidsredenen zijn de aansporingsvoorschriften van aanhangsel 1 niet van toepassing op de motoren waarop dit aanhangsel van toepassing is. Bijgevolg zijn de punten 2.3.3.2, 5, 6.3, 7.3, 8.4, 9.4, 10.4 en 11.3 van aanhangsel 1 niet van toepassing.

4.   Voorschriften voor het opslaan van incidenten waarbij de motor met onvoldoende reagensinspuiting of met reagens van onvoldoende kwaliteit werkt

4.1.   De boordcomputer moet in een permanent computergeheugen of tellers het totale aantal en de duur van alle incidenten vastleggen waarbij de motor met onvoldoende reagensinspuiting of met reagens van onvoldoende kwaliteit werkt en deze informatie mag niet opzettelijk gewist kunnen worden.

De nationale inspectie-instanties moeten deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen.

4.2.   De duur van een overeenkomstig punt 4.1 in het geheugen vastgelegd incident begint wanneer het reagensreservoir leeg raakt, d.w.z. als het doseersysteem geen reagens meer uit het reservoir kan putten, of wanneer het door de fabrikant gekozen niveau van minder dan 2,5 % van de nominale reservoirinhoud is bereikt.

4.3.   Voor andere dan de in punt 4.1.1 beschreven incidenten begint de duur van een overeenkomstig punt 4.1 in het geheugen vastgelegd incident wanneer de desbetreffende teller de in tabel 4.4 van aanhangsel 1 vermelde waarde voor sterke aansporing bereikt.

4.4.   De duur van een overeenkomstig punt 4.1 in het geheugen vastgelegd incident eindigt wanneer het incident is opgelost.

4.5.   Bij de uitvoering van een demonstratie overeenkomstig onderdeel 10 van aanhangsel 1 wordt in plaats van de in punt 10.1, onder c), van dat aanhangsel en de bijbehorende tabel 4.1 beschreven demonstratie van het sterke-aansporingssysteem een demonstratie uitgevoerd van de opslag van een incident waarbij de motor met onvoldoende reagensinspuiting of met reagens van onvoldoende kwaliteit werkt.

In dat geval is punt 10.4.1 van aanhangsel 1 van toepassing en mag de fabrikant, met het akkoord van de goedkeuringsinstantie, de test versnellen door een bepaald aantal bedrijfsuren te simuleren.

Aanhangsel 3

Aanvullende technische voorschriften voor NOx-beheersingsmaatregelen voor motoren van categorie RLL

1.   Inleiding

Dit aanhangsel bevat de aanvullende voorschriften om de correcte werking van de NOx-beheersingsmaatregelen voor motoren van categorie RLL te waarborgen. Het bevat ook voorschriften voor motoren waarbij een reagens wordt gebruikt om de emissies te beperken. De toepassing van de in dit aanhangsel opgenomen bepalingen inzake bedienersinstructies, montagedocumenten en waarschuwingssysteem voor de bediener, moet een voorwaarde van de EU-typegoedkeuring zijn.

2.   Vereiste informatie

2.1.   De fabrikant moet informatie verstrekken die een volledige beschrijving geeft van de functionele werkingskenmerken van de NOx-beheersingsmaatregelen overeenkomstig deel A, punt 1.5, van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

2.2.   Als het emissiebeheersingssysteem een reagens nodig heeft, specificeert de fabrikant in het in aanhangsel 3 van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier de kenmerken van dat reagens, zoals het type reagens, informatie over de concentratie van het opgeloste reagens, bedrijfstemperatuursomstandigheden en verwijzing naar internationale normen wat de samenstelling en kwaliteit ervan betreft.

3.   Beschikbaarheid van het reagens en waarschuwingssysteem voor de bediener

Wanneer een reagens wordt gebruik, moet een voorwaarde van de EU-typegoedkeuring zijn dat indicatoren of andere geschikte middelen worden verstrekt, naargelang de configuratie van de niet voor de weg bestemde machine, die de bediener informeren:

| a) | over de in het reagensreservoir resterende hoeveelheid reagens en, met een specifiek extra signaal, wanneer deze hoeveelheid minder dan 10 % van de volledige reservoirinhoud bedraagt; |
| --- | --- |

a)

over de in het reagensreservoir resterende hoeveelheid reagens en, met een specifiek extra signaal, wanneer deze hoeveelheid minder dan 10 % van de volledige reservoirinhoud bedraagt;

| b) | als het reagensreservoir leeg of bijna leeg is; |
| --- | --- |

b)

als het reagensreservoir leeg of bijna leeg is;

| c) | als het reagens in het opslagreservoir volgens het geïnstalleerde evaluatiemiddel niet voldoet aan de kenmerken die zijn opgegeven en vastgelegd in het in aanhangsel 3 van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier; |
| --- | --- |

c)

als het reagens in het opslagreservoir volgens het geïnstalleerde evaluatiemiddel niet voldoet aan de kenmerken die zijn opgegeven en vastgelegd in het in aanhangsel 3 van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier;

| d) | als de dosering van het reagens in andere gevallen wordt onderbroken dan die welke door de elektronische regeleenheid van de motor of de doseereenheid worden uitgevoerd, als reactie op bedrijfsomstandigheden van de motor waarin geen dosering nodig is, op voorwaarde dat deze bedrijfsomstandigheden aan de goedkeuringsinstantie worden meegedeeld. |
| --- | --- |

d)

als de dosering van het reagens in andere gevallen wordt onderbroken dan die welke door de elektronische regeleenheid van de motor of de doseereenheid worden uitgevoerd, als reactie op bedrijfsomstandigheden van de motor waarin geen dosering nodig is, op voorwaarde dat deze bedrijfsomstandigheden aan de goedkeuringsinstantie worden meegedeeld.

4.   Kwaliteit van het reagens

Naar keuze van de fabrikant wordt met een van de volgende middelen voldaan aan de voorschriften voor de overeenstemming van het reagens met de opgegeven kenmerken en de daarvoor geldende tolerantie inzake NOx-emissies:

| a) | een direct middel, zoals een reagenskwaliteitssensor; |
| --- | --- |

a)

een direct middel, zoals een reagenskwaliteitssensor;

| b) | een indirect middel, zoals een NOx-sensor in het uitlaatsysteem om de efficiëntie van het reagens te evalueren; |
| --- | --- |

b)

een indirect middel, zoals een NOx-sensor in het uitlaatsysteem om de efficiëntie van het reagens te evalueren;

| c) | gelijk welk ander middel, op voorwaarde dat het ten minste even efficiënt is als dat onder a) of b) en dat nog steeds aan de belangrijkste voorschriften van dit onderdeel 4 wordt voldaan. |
| --- | --- |

c)

gelijk welk ander middel, op voorwaarde dat het ten minste even efficiënt is als dat onder a) of b) en dat nog steeds aan de belangrijkste voorschriften van dit onderdeel 4 wordt voldaan.

Aanhangsel 4

Technische voorschriften voor beheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes, met inbegrip van de methode om die maatregelen aan te tonen

1.   Inleiding

Dit aanhangsel bevat de voorschriften om de correcte werking van de beheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes te waarborgen.

2.   Algemene voorschriften

De motor moet zijn uitgerust met een diagnosesysteem van de deeltjesbeheersing (PCD) dat de in deze bijlage bedoelde storingen van het deeltjesnabehandelingssysteem kan identificeren. Alle onder dit onderdeel 2 vallende motoren moeten zo zijn ontworpen, gebouwd en gemonteerd dat zij onder normale gebruiksomstandigheden tijdens de volledige normale levensduur van de motor aan deze voorschriften kunnen voldoen. Hierbij is het aanvaardbaar dat motoren die langer zijn gebruikt dan de in bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde emissieduurzaamheidsperiode, enige achteruitgang van de prestaties en de gevoeligheid van het PCD vertonen.

2.1.   Vereiste informatie

2.1.1.   Als het emissiebeheersingssysteem een reagens nodig heeft, bv. een brandstofadditief met katalytische werking, specificeert de fabrikant in het in aanhangsel 3 van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier de kenmerken van dat reagens, zoals het type reagens, informatie over de concentratie van het opgeloste reagens, bedrijfstemperatuursomstandigheden en verwijzing naar internationale normen wat de samenstelling en kwaliteit ervan betreft.

2.1.2.   Bij de EU-typegoedkeuring moet een gedetailleerde beschrijving van de functionele kenmerken van de werking van het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem voor de bediener aan de goedkeuringsinstantie worden verstrekt.

2.1.3.   De fabrikant moet montagedocumenten verstrekken die, wanneer zij door de OEM worden gebruikt, ervoor zorgen dat de motor, met inbegrip van het emissiebeheersingssysteem dat deel uitmaakt van het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie, bij montage in de niet voor de weg bestemde mobiele machine samen met de noodzakelijke machinedelen zo zal werken dat aan de voorschriften van deze bijlage wordt voldaan. Deze documentatie moet de gedetailleerde technische voorschriften en de voorzieningen van de motor (software, hardware en communicatie) omvatten die nodig zijn om de motor correct in de niet voor de weg bestemde mobiele machine te kunnen monteren.

2.2.   Bedrijfsomstandigheden

2.2.1.   Het PCD-systeem moet operationeel zijn in de volgende omstandigheden:

| a) | omgevingstemperaturen tussen 266 en 308 K (– 7 en 35 oC); |
| --- | --- |

a)

omgevingstemperaturen tussen 266 en 308 K (– 7 en 35 oC);

| b) | alle hoogten onder de 1 600 m; |
| --- | --- |

b)

alle hoogten onder de 1 600 m;

| c) | motorkoelmiddeltemperaturen boven 343 K (70 oC). |
| --- | --- |

c)

motorkoelmiddeltemperaturen boven 343 K (70 oC).

2.3.   Voorschriften inzake diagnose

2.3.1.   Het PCD-systeem moet de in deze bijlage behandelde storingen van de deeltjesbeheersing (PCM's) aan de hand van de in het computergeheugen opgeslagen diagnosefoutcodes (DTC's) kunnen identificeren en die informatie op verzoek aan een extern systeem kunnen verstrekken.

2.3.2.   Voorschriften voor het registreren van diagnosefoutcodes (DTC's)

2.3.2.1.   Het PCD-systeem registreert voor elke afzonderlijke PCM een DTC.

2.3.2.2.   Het PCD-systeem concludeert binnen de in tabel 4.5 vermelde motorbedrijfsperioden of er een detecteerbare storing aanwezig is. Op dat ogenblik wordt een „bevestigde en actieve” DTC opgeslagen en wordt het in onderdeel 4 beschreven waarschuwingssysteem geactiveerd.

2.3.2.3.   Wanneer de motor langer dan de in tabel 1 vermelde periode moet hebben gedraaid voordat de bewakingsfuncties een PCM nauwkeurig kunnen detecteren en bevestigen (bv. bewakingsfuncties die gebruikmaken van statistische modellen of voor het vloeistofverbruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine), kan de goedkeuringsinstantie een langere bewakingstermijn toestaan op voorwaarde dat de fabrikant de noodzaak daarvan aantoont (bv. technische redenen, testresultaten, opgedane ervaring enz.).

Tabel 4.5

Typen bewakingsfuncties en periodes waarbinnen een „bevestigde en actieve” DTC moet worden opgeslagen

| Type bewakingsfunctie | Periode van geaccumuleerde bedrijfstijd waarbinnen een „bevestigde en actieve” DTC moet worden opgeslagen |
| --- | --- |
| Verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem | 60 minuten niet-stationair motorbedrijf |
| Functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem | 240 minuten niet-stationair motorbedrijf |
| Storing van het PCD-systeem | 60 minuten motorbedrijf |

Type bewakingsfunctie

Periode van geaccumuleerde bedrijfstijd waarbinnen een „bevestigde en actieve” DTC moet worden opgeslagen

Verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem

60 minuten niet-stationair motorbedrijf

Functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem

240 minuten niet-stationair motorbedrijf

Storing van het PCD-systeem

60 minuten motorbedrijf

2.3.3.   Voorschriften voor het wissen van diagnosefoutcodes (DTC's)

| a) | Een DTC mag door het PCD-systeem zelf niet uit het computergeheugen worden gewist zolang de aan die DTC gerelateerde storing niet is verholpen. |
| --- | --- |

a)

Een DTC mag door het PCD-systeem zelf niet uit het computergeheugen worden gewist zolang de aan die DTC gerelateerde storing niet is verholpen.

| b) | Het PCD-systeem mag alle DTC's wissen op verzoek van een merkgebonden scanner of onderhoudsinstrument die of dat door de motorfabrikant op verzoek wordt verstrekt, of met een door de motorfabrikant verstrekte toegangscode. |
| --- | --- |

b)

Het PCD-systeem mag alle DTC's wissen op verzoek van een merkgebonden scanner of onderhoudsinstrument die of dat door de motorfabrikant op verzoek wordt verstrekt, of met een door de motorfabrikant verstrekte toegangscode.

| c) | De overeenkomstig punt 5.2 in een permanent geheugen opgeslagen gegevens van incidenten waarbij de motor met een bevestigde en actieve DTC werkt, mogen niet worden gewist. |
| --- | --- |

c)

De overeenkomstig punt 5.2 in een permanent geheugen opgeslagen gegevens van incidenten waarbij de motor met een bevestigde en actieve DTC werkt, mogen niet worden gewist.

2.3.4.   Een PCD-systeem mag niet zodanig zijn geprogrammeerd of anderszins ontworpen dat het tijdens de werkelijke levensduur van de motor op basis van de leeftijd van de niet voor de weg bestemde mobiele machine geheel of gedeeltelijk wordt gedeactiveerd en mag ook geen algoritme of strategie bevatten om de doeltreffendheid van het PCD-systeem mettertijd te verminderen.

2.3.5.   Alle herprogrammeerbare computercodes of bedrijfsparameters van het PCD-systeem moeten tegen manipulatie bestand zijn.

2.3.6.   PCD-motorfamilie

De fabrikant is verantwoordelijk voor het bepalen van de samenstelling van een PCD-motorfamilie. Het groeperen van motoren binnen een PCD-motorfamilie moet op goede ingenieursinzichten zijn gebaseerd en aan de goedkeuringsinstantie ter goedkeuring worden voorgelegd.

Motoren die niet tot dezelfde motorfamilie behoren, kunnen toch tot dezelfde PCD-motorfamilie behoren.

2.3.6.1.   Parameters die een PCD-motorfamilie bepalen

Een PCD-motorfamilie wordt gekenmerkt door elementaire ontwerpparameters die de motoren binnen die familie gemeen hebben.

Om te worden geacht tot dezelfde PCD-motorfamilie te behoren, moeten de volgende elementaire parameters van de motoren vrijwel gelijk zijn:

| a) | werkingsprincipe van het deeltjesnabehandelingssysteem (bv. mechanisch, aerodynamisch, diffusie, traagheid, periodieke regeneratie, continue regeneratie enz.); |
| --- | --- |

a)

werkingsprincipe van het deeltjesnabehandelingssysteem (bv. mechanisch, aerodynamisch, diffusie, traagheid, periodieke regeneratie, continue regeneratie enz.);

| b) | PCD-bewakingsmethoden; |
| --- | --- |

b)

PCD-bewakingsmethoden;

| c) | PCD-bewakingscriteria; |
| --- | --- |

c)

PCD-bewakingscriteria;

| d) | bewakingsparameters (bv. frequentie). |
| --- | --- |

d)

bewakingsparameters (bv. frequentie).

Deze overeenkomsten moeten door de fabrikant met een relevante technische demonstratie of andere passende procedures worden aangetoond en door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd.

De fabrikant mag de goedkeuringsinstantie om goedkeuring verzoeken van kleine verschillen in de methoden voor het bewaken/diagnosticeren van het PCD-bewakingssysteem als gevolg van variaties in de motorconfiguratie, wanneer die methoden door de fabrikant als soortgelijk worden beschouwd en ze alleen verschillen om te beantwoorden aan specifieke eigenschappen van de onderdelen in kwestie (bv. afmetingen, uitlaatgasstroom enz.), of de overeenkomsten zijn gebaseerd op goede ingenieursinzichten.

3.   Onderhoudsvoorschriften

3.1.   De fabrikant moet alle eindgebruikers van nieuwe motoren of machines overeenkomstig bijlage XV schriftelijke instructies over het emissiebeheersingssysteem en de correcte werking ervan verstrekken of doen verstrekken.

4.   Waarschuwingssysteem voor de bediener

4.1.   De niet voor de weg bestemde mobiele machine moet voorzien zijn van een waarschuwingssysteem voor de bediener met visuele signalen.

4.2.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener mag uit een of meer lampjes bestaan of mag korte berichten weergeven.

Het systeem dat voor het weergeven van deze berichten wordt gebruikt, mag hetzelfde zijn als voor andere onderhouds- of NCD-doeleinden wordt toegepast.

Het waarschuwingssysteem moet aangeven dat een dringende reparatie noodzakelijk is. Als het waarschuwingssysteem een systeem voor berichtenweergave omvat, wordt een bericht getoond met de reden van de waarschuwing (bv. „sensor ontkoppeld” of „kritische emissiestoring”).

4.3.   Naar keuze van de fabrikant mag het waarschuwingssysteem een geluidssignaal geven om de bediener te waarschuwen. De uitschakeling van geluidssignalen door de bediener is toegestaan.

4.4.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener wordt geactiveerd zoals aangegeven in punt 2.3.2.2.

4.5.   Het waarschuwingssysteem voor de bediener wordt gedeactiveerd als niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden voor activering. Het waarschuwingssysteem voor de bediener mag niet automatisch worden gedeactiveerd zonder dat de oorzaak van de activering is weggenomen.

4.6.   Het waarschuwingssysteem mag tijdelijk worden onderbroken door andere waarschuwingssignalen met belangrijke berichten in verband met de veiligheid.

4.7.   In de aanvraag voor EU-typegoedkeuring krachtens Verordening (EU) 2016/1628 toont de fabrikant overeenkomstig onderdeel 9 de werking van het waarschuwingssysteem voor de bediener aan.

5.   Systeem voor de opslag van informatie over de activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener

5.1.   Het PCD-systeem omvat een permanent computergeheugen of tellers voor het opslaan van incidenten waarbij de motor met een bevestigde en actieve DTC werkt en deze informatie mag niet opzettelijk gewist kunnen worden.

5.2.   Het PCD slaat in het permanente geheugen het totale aantal en de duur van alle incidenten op waarbij de motor met een bevestigde en actieve DTC heeft gewerkt en het waarschuwingssysteem voor de bediener gedurende 20 bedrijfsuren van de motor, of een kortere duur naar keuze van de fabrikant, actief is geweest.

5.3.   De nationale autoriteiten moeten deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen.

6.   Bewaking voor verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem

6.1.   Wanneer het deeltjesnabehandelingssysteem volledig wordt verwijderd, of wanneer sensoren worden verwijderd die gebruikt worden om de werking ervan te bewaken, activeren, deactiveren of moduleren, moet het PCD dat detecteren.

7.   Aanvullende voorschriften voor een deeltjesnabehandelingssysteem dat gebruikmaakt van een reagens (bv. brandstofadditief met katalytische werking)

7.1.   In het geval van een bevestigde en actieve DTC voor verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem of functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem, wordt de reagensdosering onmiddellijk onderbroken. De dosering wordt hervat wanneer de DTC niet meer actief is.

7.2.   Het waarschuwingssysteem wordt geactiveerd wanneer het reagensniveau in het additiefreservoir onder de door de fabrikant gespecificeerde minimumwaarde komt.

8.   Bewaking van storingen die aan manipulatie kunnen worden toegeschreven

8.1.   Naast verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem worden ook de volgende storingen bewaakt, omdat zij aan manipulatie kunnen worden toegeschreven:

| a) | functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem; |
| --- | --- |

a)

functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem;

| b) | storingen van het PCD-systeem, zoals beschreven in punt 8.3. |
| --- | --- |

b)

storingen van het PCD-systeem, zoals beschreven in punt 8.3.

8.2.   Bewaking voor functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem

Het PCD moet de volledige verwijdering van het substraat van het deeltjesnabehandelingssysteem detecteren („leeg reservoir”). In dit geval zijn de behuizing van het deeltjesnabehandelingssysteem en de sensoren die gebruikt worden om de werking ervan te bewaken, activeren, deactiveren of moduleren, nog aanwezig.

8.3.   Bewaking van storingen van het PCD-systeem

8.3.1.   Het PCD-systeem moet worden bewaakt op elektrische storingen en op verwijdering of deactivering van sensoren of actuatoren waardoor het systeem geen andere in de punten 6.1 en 8.1, onder a), (onderdeelbewaking) genoemde storingen kan opsporen.

Sensoren die de diagnosecapaciteit beïnvloeden, zijn bijvoorbeeld sensoren die het drukverschil over het deeltjesnabehandelingssysteem direct meten en sensoren die de uitlaatgastemperatuur meten om de regeneratie van het deeltjesnabehandelingssysteem te regelen.

8.3.2.   Wanneer een storing of de verwijdering of deactivering van één sensor of actuator van het PCD-systeem niet verhindert dat de in punt 6.1 en punt 8.1, onder a), genoemde storingen binnen de vereiste tijd worden opgespoord (redundant systeem), is de activering van het waarschuwingssysteem voor de bediener en de opslag van informatie over die activering niet vereist, tenzij er bevestigde en actieve aanvullende storingen van sensoren of actuatoren zijn.

9.   Demonstratievoorschriften

9.1.   Algemeen

Tijdens de EU-typegoedkeuring moet de naleving van de voorschriften van dit aanhangsel worden aangetoond door een demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem uit te voeren, zoals geïllustreerd in tabel 4.6 en gespecificeerd in dit onderdeel 9.

Tabel 4.6

Illustratie van de inhoud van de demonstratieprocedure overeenkomstig punt 9.3

| Mechanisme | Elementen van de demonstratie |
| --- | --- |
| Activering van het waarschuwingssysteem overeenkomstig punt 4.4 | — | 2 activeringstests (inclusief functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem) |

Mechanisme

Elementen van de demonstratie

Activering van het waarschuwingssysteem overeenkomstig punt 4.4

—

2 activeringstests (inclusief functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem)

| — | aanvullende elementen, naargelang het geval |
| --- | --- |

—

aanvullende elementen, naargelang het geval

9.2.   Motorfamilies en PCD-motorfamilies

9.2.1.   Indien motoren van een motorfamilie behoren tot een PCD-motorfamilie waarvoor al EU-typegoedkeuring is verleend, zoals geïllustreerd is in figuur 4.8, wordt de naleving van de voorschriften door die motorfamilie zonder verdere tests geacht te zijn aangetoond mits de fabrikant aan de instantie aantoont dat de voor de naleving van de voorschriften van dit aanhangsel vereiste bewakingssystemen binnen de desbetreffende motor- en PCD-motorfamilie nagenoeg dezelfde zijn.

Figuur 4.8

Eerder aangetoonde conformiteit van een PCD-motorfamilie

Conformiteit van PCD motorfamilie 1 is aangetoond voor motorfamilie 2

Conformiteit van motorfamilie 1 wordt aangetoond geacht

Motor familie 2

Motor familie 1

9.3.   Demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem

9.3.1.   Dat de activering van het waarschuwingssysteem voldoet aan de voorschriften, wordt aangetoond met twee tests: een voor functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem en een voor een van de in punt 6 of 8.3 van deze bijlage genoemde storingscategorieën.

9.3.2.   Keuze van de te testen storingen

9.3.2.1.   De fabrikant verstrekt aan de goedkeuringsinstantie een lijst van mogelijke dergelijke storingen.

9.3.2.2.   De goedkeuringsinstantie beslist welke storing uit de in punt 9.3.2.1 bedoelde lijst wordt getest.

9.3.3.   Demonstratie

9.3.3.1.   Met het oog op deze demonstratie wordt een afzonderlijke test uitgevoerd voor functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem als bedoeld in punt 8.2 en voor de in de punten 6 en 8.3 bedoelde storingen. Functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem wordt gecreëerd door het substraat volledig uit de behuizing van het deeltjesnabehandelingssysteem te verwijderen.

9.3.3.2.   Tijdens een test mag zich geen andere storing voordoen dan die waarvoor de test is bedoeld.

9.3.3.3.   Vóór het begin van een test moeten alle DTC's zijn gewist.

9.3.3.4.   Op verzoek van de fabrikant en met het akkoord van de goedkeuringsinstantie mogen de te testen storingen worden gesimuleerd.

9.3.3.5.   Detectie van storingen

9.3.3.5.1.   Het PCD-systeem moet reageren op de invoering van een door de goedkeuringsinstantie overeenkomstig dit aanhangsel gekozen storing. Dit wordt geacht te zijn aangetoond als de activering binnen het in tabel 4.7 vermelde aantal opeenvolgende PCD-testcycli plaatsvindt.

Wanneer in de beschrijving van het bewakingssysteem is gespecificeerd en door de goedkeuringsinstantie is aanvaard dat voor een specifieke bewakingsfunctie meer dan het in tabel 4.7 vermelde aantal PCD-testcycli nodig is om de bewaking te voltooien, mag het aantal PCD-testcycli met maximaal 50 % worden verhoogd.

Na elke afzonderlijke PCD-testcyclus van de demonstratietest mag de motor worden uitgezet. In de periode totdat de motor opnieuw wordt gestart, moet rekening worden gehouden met elke bewaking die eventueel na het uitzetten van de motor kan plaatsvinden en met alle voorwaarden die moeten worden vervuld voor bewaking bij het opnieuw starten van de motor.

Tabel 4.7

Typen bewakingsfuncties en aantal PCD-testcycli waarbinnen een bevestigde en actieve DTC moet worden opgeslagen

| Type bewakingsfunctie | Aantal PCD-testcycli waarbinnen een bevestigde en actieve DTC moet worden opgeslagen |
| --- | --- |
| Verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem | 2 |
| Functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem | 8 |
| Storing van het PCD-systeem | 2 |

Type bewakingsfunctie

Aantal PCD-testcycli waarbinnen een bevestigde en actieve DTC moet worden opgeslagen

Verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem

2

Functie-uitval van het deeltjesnabehandelingssysteem

8

Storing van het PCD-systeem

2

9.3.3.6.   PCD-testcyclus

9.3.3.6.1.   De in dit onderdeel 9 bedoelde PCD-testcyclus waarmee de goede werking van het bewakingssysteem van het deeltjesnabehandelingssysteem moet worden aangetoond, is voor motoren van de subcategorieën NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5 en NRE-v-6 de warmstart-NRTC en voor alle andere categorieën de toepasselijke NRSC.

9.3.3.6.2.   Op verzoek van de fabrikant en met het akkoord van de goedkeuringsinstantie kan voor een specifieke bewakingsfunctie een alternatieve PCD-testcyclus worden gebruikt (bv. een andere dan de NRTC of de NRSC). Het verzoek moet elementen (technische overwegingen, simulatie, testresultaten enz.) bevatten om aan te tonen dat:

| a) | de gevraagde testcyclus een bewakingsfunctie oplevert die in reële bedrijfsomstandigheden zal werken, en |
| --- | --- |

a)

de gevraagde testcyclus een bewakingsfunctie oplevert die in reële bedrijfsomstandigheden zal werken, en

| b) | de in punt 9.3.3.6.1 vermelde toepasselijke PCD-testcyclus minder geschikt is voor de bewakingsfunctie in kwestie. |
| --- | --- |

b)

de in punt 9.3.3.6.1 vermelde toepasselijke PCD-testcyclus minder geschikt is voor de bewakingsfunctie in kwestie.

9.3.3.7   Opstelling voor demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem

9.3.3.7.1.   De demonstratie van de activering van het waarschuwingssysteem vindt plaats door tests op een motortestbank uit te voeren.

9.3.3.7.2.   Alle voor de demonstraties vereiste onderdelen of subsystemen die niet fysiek op de motor zijn gemonteerd, zoals onder meer omgevingstemperatuursensoren, niveausensoren, waarschuwings- en informatiesystemen voor de bediener, worden daartoe tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie op de motor aangesloten of gesimuleerd.

9.3.3.7.3.   Niettegenstaande punt 9.3.3.7.1 mogen de demonstratietests, indien de fabrikant het wenst en de goedkeuringsinstantie ermee instemt, op een of meer complete niet voor de weg bestemde mobiele machines worden uitgevoerd door die machines op een geschikte testbank te monteren of er onder gecontroleerde omstandigheden mee op een testbaan te rijden.

9.3.4.   De activering van het waarschuwingssysteem wordt geacht te zijn aangetoond als het systeem aan het eind van elke overeenkomstig punt 9.3.3 uitgevoerde demonstratietest naar behoren is geactiveerd en de DTC voor de geselecteerde storing de status „bevestigd en actief” heeft.

9.3.5   Wanneer een demonstratietest voor functie-uitval of verwijdering van het deeltjesnabehandelingssysteem wordt uitgevoerd op een deeltjesnabehandelingssysteem dat een reagens gebruikt, moet ook worden bevestigd dat de reagensdosering is onderbroken.

---

BIJLAGE V

Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer

1.   Algemene voorschriften

Deze bijlage is van toepassing op elektronisch geregelde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinspuiting elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd.

Deze bijlage bevat de technische voorschriften in verband met het gebied van de toepasselijke NRSC waarin de toegestane overschrijding van de emissiegrenswaarden van bijlage II beheerst wordt.

Wanneer een motor overeenkomstig de testvoorschriften van onderdeel 4 wordt getest, mogen de op een willekeurig gekozen punt binnen het in onderdeel 2 gedefinieerde beheersgebied bemonsterde emissies de toepasselijke emissiegrenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628, vermenigvuldigd met factor 2,0, niet overschrijden.

In onderdeel 3 wordt beschreven hoe de technische dienst tijdens de emissiebanktest aanvullende meetpunten binnen het beheersgebied selecteert om aan te tonen dat aan de voorschriften van dit onderdeel 1 is voldaan.

De fabrikant mag de technische dienst verzoeken tijdens de in onderdeel 3 beschreven demonstratie bepaalde bedrijfspunten van een van de in onderdeel 2 gedefinieerde beheersgebieden uit te sluiten. De technische dienst mag dit verzoek inwilligen als de fabrikant kan aantonen dat de motor bij geen enkele combinatie van een niet voor de weg bestemde mobiele machine ooit op die punten zal kunnen werken.

In de montage-instructies die de fabrikant overeenkomstig bijlage XIV aan de OEM verstrekt, worden de boven- en ondergrens van het toepasselijke beheersgebied aangegeven en wordt een verklaring opgenomen om te verduidelijken dat de OEM de motor niet op zodanige wijze mag monteren dat de motor gedwongen wordt permanent uitsluitend bij toerental- en belastingspunten te werken die buiten het beheersgebied voor de koppelcurve voor het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie liggen.

2.   Motorbeheersgebied

Het toepasselijke beheersgebied voor de uitvoering van de motortest is het in dit onderdeel 2 vastgestelde gebied, dat overeenkomt met de toepasselijke NRSC voor de motor die wordt getest.

2.1.   Beheersgebied voor motoren die volgens NRSC-cyclus C1 worden getest

Deze motoren werken bij variabel toerental en variabele belasting. Er gelden, afhankelijk van de (sub)categorie van de motor en het toerental waarmee de motor draait, verschillende uitsluitingen van het beheersgebied.

2.1.1.   Motoren van categorie NRE met variabel toerental en een maximaal nettovermogen ≥ 19 kW, motoren van categorie IWA met variabel toerental en een maximaal nettovermogen ≥ 300 kW, motoren van categorie RLR met variabel toerental en motoren van categorie NRG met variabel toerental

Het beheersgebied (zie figuur 5.1) wordt als volgt gedefinieerd:

bovengrens koppel: vollastkoppelcurve;

toerentalgebied: toerental A tot n
  hi;

waarbij:

toerental A = n
  lo + 0,15 · (n
  hi – n
  lo);

| n
  hi | = | hoog toerental [zie artikel 1, punt 12], |
| --- | --- | --- |
| n
  lo | = | laag toerental [zie artikel 1, punt 13]. |

n
  hi

=

hoog toerental [zie artikel 1, punt 12],

n
  lo

=

laag toerental [zie artikel 1, punt 13].

De volgende motorbedrijfsomstandigheden worden van de tests uitgesloten:

| a) | punten onder 30 % van het maximumkoppel; |
| --- | --- |

a)

punten onder 30 % van het maximumkoppel;

| b) | punten onder 30 % van het maximale nettovermogen. |
| --- | --- |

b)

punten onder 30 % van het maximale nettovermogen.

Indien het gemeten motortoerental A binnen ± 3 % van het door de fabrikant opgegeven motortoerental ligt, worden de opgegeven motortoerentallen gebruikt. Als de tolerantie voor een van de testtoerentallen wordt overschreden, worden de gemeten motortoerentallen gebruikt.

Tussenliggende testpunten binnen het beheersgebied worden als volgt bepaald:

| | % koppel = % van maximumkoppel; |
| --- | --- |

% koppel = % van maximumkoppel;

| | ; |
| --- | --- |

Formula
  ;

waarbij: het 100 %-toerental van de betreffende testcyclus.

Figuur 5.1

Beheersgebied voor motoren van categorie NRE met variabel toerental en een maximaal nettovermogen ≥ 19 kW, motoren van categorie IWA met variabel toerental en een maximaal nettovermogen ≥ 300 kW en motoren van categorie NRG met variabel toerental

30 % van vermogen

Koppel (% van maximum)

Toerental (%)

30 % vn koppel

Beheersgebied

Toerental A

2.1.2.   Motoren van categorie NRE met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 19 kW en motoren van categorie IWA met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 300 kW

Het in punt 2.1.1 gedefinieerde beheersgebied is van toepassing, waarvan echter ook de in dit punt beschreven en in de figuren 5.2 en 5.3 geïllustreerde motorbedrijfsomstandigheden worden uitgesloten:

| a) | uitsluitend voor deeltjes, als toerental C minder dan 2 400 omw/min bedraagt: punten rechts van en onder de lijn die gevormd wordt door het punt van 30 % van het maximumkoppel of, als dit meer is, 30 % van het maximale nettovermogen, bij toerental B, te verbinden met het punt van 70 % van het maximale nettovermogen bij het hoge toerental; |
| --- | --- |

a)

uitsluitend voor deeltjes, als toerental C minder dan 2 400 omw/min bedraagt: punten rechts van en onder de lijn die gevormd wordt door het punt van 30 % van het maximumkoppel of, als dit meer is, 30 % van het maximale nettovermogen, bij toerental B, te verbinden met het punt van 70 % van het maximale nettovermogen bij het hoge toerental;

| b) | uitsluitend voor deeltjes, als toerental C 2 400 omw/min of meer bedraagt: punten rechts van de lijn die gevormd wordt door het punt van 30 % van het maximumkoppel of, als dit meer is, 30 % van het maximale nettovermogen, bij toerental B, te verbinden met het punt van 50 % van het maximale nettovermogen bij 2 400 omw/min en vervolgens met 70 % van het maximale nettovermogen bij hoog toerental, |
| --- | --- |

b)

uitsluitend voor deeltjes, als toerental C 2 400 omw/min of meer bedraagt: punten rechts van de lijn die gevormd wordt door het punt van 30 % van het maximumkoppel of, als dit meer is, 30 % van het maximale nettovermogen, bij toerental B, te verbinden met het punt van 50 % van het maximale nettovermogen bij 2 400 omw/min en vervolgens met 70 % van het maximale nettovermogen bij hoog toerental,

waarbij:

| | toerental B = n
  lo + 0,5 × (n
  hi — n
  lo); |
| --- | --- |

toerental B = n
  lo + 0,5 × (n
  hi — n
  lo);

| | toerental C = n
  lo + 0,75 × (n
  hi — n
  lo). |
| --- | --- |

toerental C = n
  lo + 0,75 × (n
  hi — n
  lo).

| n
  hi | = | hoog toerental [zie artikel 1, punt 12], |
| --- | --- | --- |
| n
  lo | = | laag toerental [zie artikel 1, punt 13]. |

n
  hi

=

hoog toerental [zie artikel 1, punt 12],

n
  lo

=

laag toerental [zie artikel 1, punt 13].

Indien de gemeten motortoerentallen A, B en C binnen ± 3 % van het door de fabrikant opgegeven motortoerental ligt, worden de opgegeven motortoerentallen gebruikt. Als de tolerantie voor een van de testtoerentallen wordt overschreden, worden de gemeten motortoerentallen gebruikt.

Figuur 5.2.

Beheersgebied voor motoren van categorie NRE met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 19 kW en motoren van categorie IWA met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 300 kW, indien toerental C < 2 400 omw/min

30 % a

30 % b

70 % a

Koppel (% van maximum)

Toerental (%)

Legenda

| 1. | Motorbeheersgebied |
| --- | --- |
| 2. | Uitgesloten gebied voor alle emissies |
| 3. | Uitgesloten gebied voor PM |
| a | % van maximaal nettovermogen |
| b | % van maximumkoppel |

1.

Motorbeheersgebied

2.

Uitgesloten gebied voor alle emissies

3.

Uitgesloten gebied voor PM

a

% van maximaal nettovermogen

b

% van maximumkoppel

Figuur 5.3.

Beheersgebied voor motoren van categorie NRE met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 19 kW en motoren van categorie IWA met variabel toerental en een maximaal nettovermogen < 300 kW, indien toerental C ≥ 2 400 omw/min

50 % b

50 % a

30 % b

30 % a

70 % a

Koppel (% van maximum)

Toerental (%)

Legenda

| 1. | Motorbeheersgebied |
| --- | --- |
| 2. | Uitgesloten gebied voor alle emissies |
| 3. | Uitgesloten gebied voor PM |
| a | % van maximaal nettovermogen |
| b | % van maximumkoppel |

1.

Motorbeheersgebied

2.

Uitgesloten gebied voor alle emissies

3.

Uitgesloten gebied voor PM

a

% van maximaal nettovermogen

b

% van maximumkoppel

2.2.   Beheersgebied voor motoren die volgens de NRSC-cycli D2, E2 en G2 worden getest

Aangezien deze motoren voornamelijk zeer dicht bij het toerental waarvoor zij ontworpen zijn werken, wordt het beheersgebied als volgt gedefinieerd:

| toerental | : | 100 % |
| --- | --- | --- |
| koppelbereik | : | 50 % van het koppel dat met het maximumvermogen overeenkomt. |

toerental

:

100 %

koppelbereik

:

50 % van het koppel dat met het maximumvermogen overeenkomt.

2.3.   Beheersgebied voor motoren die volgens NRSC-cyclus E3 worden getest

Deze motoren werken voornamelijk iets boven en onder een vastespoedschroefcurve. Het beheersgebied houdt verband met de schroefcurve en wordt begrensd door exponentiële wiskundige vergelijkingen. Het beheersgebied wordt als volgt gedefinieerd:

| ondergrens van het toerental | : | 0,7 × n
  100 % |
| --- | --- | --- |
| curve van de bovenste begrenzing | : | % vermogen = 100 ×·( % toerental/90)3,5 |
| curve van de onderste begrenzing | : | % vermogen = 70 ×·( % toerental/100)2,5 |
| bovengrens van het vermogen | : | vermogenscurve bij vollast |
| bovengrens van het toerental | : | maximaal toerental dat de regulateur toestaat |

ondergrens van het toerental

:

0,7 × n
  100 %

curve van de bovenste begrenzing

:

% vermogen = 100 ×·( % toerental/90)3,5

curve van de onderste begrenzing

:

% vermogen = 70 ×·( % toerental/100)2,5

bovengrens van het vermogen

:

vermogenscurve bij vollast

bovengrens van het toerental

:

maximaal toerental dat de regulateur toestaat

waarbij:

| % vermogen | = | % van het maximale nettovermogen |
| --- | --- | --- |
| % toerental | = | % van n
  100 % |
| n
  100 % | = | het 100 %-toerental van de betreffende testcyclus. |

% vermogen

=

% van het maximale nettovermogen

% toerental

=

% van n
  100 %

n
  100 %

=

het 100 %-toerental van de betreffende testcyclus.

Figuur 5.4.

Beheersgebied voor motoren die volgens NRSC-cyclus E3 worden getest

P = n3

Koppel (% van maximum)

Toerental (%)

Legenda

| 1. | ondergrens van het toerental |
| --- | --- |
| 2. | curve van de bovenste begrenzing |
| 3. | curve van de onderste begrenzing |
| 4. | curve van vermogen bij vollast |
| 5. | curve van het door de regulateur toegestane maximumtoerental |
| 6. | Motorbeheersgebied |

1.

ondergrens van het toerental

2.

curve van de bovenste begrenzing

3.

curve van de onderste begrenzing

4.

curve van vermogen bij vollast

5.

curve van het door de regulateur toegestane maximumtoerental

6.

Motorbeheersgebied

3.   Demonstratievoorschriften

De technische dienst selecteert binnen het beheersgebied willekeurige belastings- en toerentalpunten voor de tests. Voor motoren waarop punt 2.1 van toepassing is, worden maximaal drie punten geselecteerd. Voor motoren waarop punt 2.2 van toepassing is, wordt één punt geselecteerd. Voor motoren waarop de punten 2.3 en 2.4 van toepassing zijn, worden maximaal twee punten geselecteerd. De technische dienst bepaalt ook een willekeurige volgorde van de testpunten. De test wordt uitgevoerd volgens de voornaamste voorschriften van de NRSC, maar elk testpunt wordt afzonderlijk beoordeeld.

4.   Testvoorschriften

De test wordt meteen na de NRSC met specifieke modi als volgt uitgevoerd:

| a) | de test wordt naargelang het geval meteen na de in punt 7.8.1.2, onder a) tot en met e), van bijlage VI beschreven NRSC met specifieke modi, maar vóór de onder f) van dat punt beschreven na de test toe te passen procedures uitgevoerd, dan wel na de in punt 7.8.2.3, onder a) tot en met d), van bijlage VI beschreven modale testcyclus in statische toestand met overgangen, niet voor wegverkeer (hierna „RMC” genoemd), maar vóór de onder e) van dat punt beschreven na de test toe te passen procedures; |
| --- | --- |

a)

de test wordt naargelang het geval meteen na de in punt 7.8.1.2, onder a) tot en met e), van bijlage VI beschreven NRSC met specifieke modi, maar vóór de onder f) van dat punt beschreven na de test toe te passen procedures uitgevoerd, dan wel na de in punt 7.8.2.3, onder a) tot en met d), van bijlage VI beschreven modale testcyclus in statische toestand met overgangen, niet voor wegverkeer (hierna „RMC” genoemd), maar vóór de onder e) van dat punt beschreven na de test toe te passen procedures;

| b) | de tests worden overeenkomstig punt 7.8.1.2, onder b) tot en met e), van bijlage VI uitgevoerd volgens de meerfiltermethode (één filter voor elk testpunt) voor elk van de overeenkomstig onderdeel 3 gekozen testpunten; |
| --- | --- |

b)

de tests worden overeenkomstig punt 7.8.1.2, onder b) tot en met e), van bijlage VI uitgevoerd volgens de meerfiltermethode (één filter voor elk testpunt) voor elk van de overeenkomstig onderdeel 3 gekozen testpunten;

| c) | voor elk testpunt wordt een specifieke emissiewaarde berekend (in g/kWh of #/kWh naargelang het geval); |
| --- | --- |

c)

voor elk testpunt wordt een specifieke emissiewaarde berekend (in g/kWh of #/kWh naargelang het geval);

| d) | de emissiewaarden mogen op basis van de massa worden berekend volgens onderdeel 2 van bijlage VII of op molaire basis volgens onderdeel 3 van bijlage VII, maar moeten overeenkomen met de methode die bij de NRSC met specifieke modi of de RMC wordt toegepast; |
| --- | --- |

d)

de emissiewaarden mogen op basis van de massa worden berekend volgens onderdeel 2 van bijlage VII of op molaire basis volgens onderdeel 3 van bijlage VII, maar moeten overeenkomen met de methode die bij de NRSC met specifieke modi of de RMC wordt toegepast;

| e) | voor berekeningen van de gasvormige en PN-emissies door sommatie heeft Nmode in vergelijking (7-63) de waarde 1 en wordt een wegingsfactor van 1 toegepast; |
| --- | --- |

e)

voor berekeningen van de gasvormige en PN-emissies door sommatie heeft Nmode in vergelijking (7-63) de waarde 1 en wordt een wegingsfactor van 1 toegepast;

| f) | voor berekeningen van deeltjesemissies wordt de meerfiltermethode toegepast; voor berekeningen door sommatie heeft Nmode in vergelijking (7-64) de waarde 1 en wordt een wegingsfactor van 1 toegepast. |
| --- | --- |

f)

voor berekeningen van deeltjesemissies wordt de meerfiltermethode toegepast; voor berekeningen door sommatie heeft Nmode in vergelijking (7-64) de waarde 1 en wordt een wegingsfactor van 1 toegepast.

---

BIJLAGE VI

Uitvoering van emissietests en voorschriften voor meetapparatuur

1.   Inleiding

In deze bijlage worden de methode voor het bepalen van de emissies van verontreinigende gassen en deeltjes door motoren en de specificaties van de meetapparatuur beschreven. Vanaf onderdeel 6 komt de nummering in deze bijlage overeen met die van Mondiaal Technisch Reglement nr. 11 betreffende niet voor de weg bestemde mobiele machines en VN/ECE-Reglement nr. 96-03, bijlage 4B. Enkele punten van Mondiaal Technisch Reglement nr. 11 zijn echter in deze bijlage niet nodig of zijn aangepast aan de vooruitgang van de techniek.

2.   Algemeen overzicht

Deze bijlage bevat de volgende technische bepalingen voor de uitvoering van een emissietest. Aanvullende bepalingen zijn vermeld in punt 3.

| — | Onderdeel 5: Prestatievoorschriften, met inbegrip van de bepaling van testtoerentallen. |
| --- | --- |

—

Onderdeel 5: Prestatievoorschriften, met inbegrip van de bepaling van testtoerentallen.

| — | Onderdeel 6: Testvoorwaarden, met inbegrip van de methode voor het in aanmerking nemen van de emissies van cartergassen, de methode voor het bepalen en in aanmerking nemen van de continue of niet-frequente regeneratie van uitlaatgasnabehandelingssystemen |
| --- | --- |

—

Onderdeel 6: Testvoorwaarden, met inbegrip van de methode voor het in aanmerking nemen van de emissies van cartergassen, de methode voor het bepalen en in aanmerking nemen van de continue of niet-frequente regeneratie van uitlaatgasnabehandelingssystemen

| — | Onderdeel 7: Testprocedures, met inbegrip van het bepalen van de motorkarakteristiek („mapping”), het genereren van testcycli en de procedure voor het uitvoeren van de testcyclus |
| --- | --- |

—

Onderdeel 7: Testprocedures, met inbegrip van het bepalen van de motorkarakteristiek („mapping”), het genereren van testcycli en de procedure voor het uitvoeren van de testcyclus

| — | Onderdeel 8: Meetprocedures, met inbegrip van de kalibratie en de controles van de prestaties van instrumenten, en de validering van instrumenten voor de test |
| --- | --- |

—

Onderdeel 8: Meetprocedures, met inbegrip van de kalibratie en de controles van de prestaties van instrumenten, en de validering van instrumenten voor de test

| — | Onderdeel 9: Meetapparatuur, met inbegrip van meetinstrumenten, verdunprocedures, bemonsteringsprocedures en analysegassen en massastandaarden |
| --- | --- |

—

Onderdeel 9: Meetapparatuur, met inbegrip van meetinstrumenten, verdunprocedures, bemonsteringsprocedures en analysegassen en massastandaarden

| — | Aanhangsel 1: Procedure voor PN-meting |
| --- | --- |

—

Aanhangsel 1: Procedure voor PN-meting

3.   Bijbehorende bijlagen

| — | Gegevensevaluatie en berekeningen | : | bijlage VII |
| --- | --- | --- | --- |
| — | Testprocedures voor dualfuelmotoren | : | bijlage VIII |
| — | Referentiebrandstoffen | : | bijlage IX |
| — | Testcycli | : | bijlage XVII |

—

Gegevensevaluatie en berekeningen

:

bijlage VII

—

Testprocedures voor dualfuelmotoren

:

bijlage VIII

—

Referentiebrandstoffen

:

bijlage IX

—

Testcycli

:

bijlage XVII

4.   Algemene voorschriften

Wanneer motoren worden getest volgens de testvoorwaarden in onderdeel 6 en de testprocedures in onderdeel 7, moeten zij aan de in onderdeel 5 beschreven prestatievoorschriften voldoen.

5.   Prestatievoorschriften

5.1.   Emissies van verontreinigende gassen en deeltjes en van CO2 en NH3

De verontreinigende stoffen worden vertegenwoordigd door:

| a) | stikstofoxiden, NOx; |
| --- | --- |

a)

stikstofoxiden, NOx;

| b) | koolwaterstoffen, uitgedrukt als het totaal aan koolwaterstoffen, HC of THC; |
| --- | --- |

b)

koolwaterstoffen, uitgedrukt als het totaal aan koolwaterstoffen, HC of THC;

| c) | koolstofmonoxide, CO; |
| --- | --- |

c)

koolstofmonoxide, CO;

| d) | deeltjesmateriaal, PM; |
| --- | --- |

d)

deeltjesmateriaal, PM;

| e) | deeltjesaantal, PN. |
| --- | --- |

e)

deeltjesaantal, PN.

Met de gemeten waarden van de door de motor uitgestoten verontreinigende gassen en deeltjes en CO2 worden de specifieke emissies in grammen per kilowattuur (g/kWh) bedoeld.

Gemeten worden de verontreinigende gassen en deeltjes waarvoor grenswaarden gelden ten aanzien van de subcategorie van de geteste motor, zoals vermeld in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628. De resultaten mogen, na toepassing van de overeenkomstig bijlage III bepaalde verslechteringsfactor, de toepasselijke grenswaarden niet overschrijden.

De CO2-waarden worden overeenkomstig artikel 41, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 voor alle motorsubcategorieën gemeten en gerapporteerd.

Wanneer de NOx-beheersingsmaatregelen die een onderdeel vormen van het emissiebeheersingssysteem van de motor, gebruikmaken van een reagens, wordt overeenkomstig onderdeel 3 van bijlage IV bovendien de gemiddelde emissie van ammoniak (NH3) gemeten; deze mag de in dat onderdeel vermelde waarden niet overschrijden.

De emissies worden bepaald tijdens de in onderdeel 7 en bijlage XVII beschreven bedrijfscycli (testcycli in statische toestand en/of transiënte testcycli). Met de in onderdeel 9 beschreven meetapparatuur moeten de meetsystemen voldoen aan de kalibratievoorschriften en prestatiecontroles in onderdeel 8.

Andere systemen of analyseapparatuur kunnen door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd indien overeenkomstig punt 5.1.1 wordt vastgesteld dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren. De resultaten worden overeenkomstig bijlage VII berekend.

5.1.1.   Gelijkwaardigheid

De systeemgelijkwaardigheid moet worden vastgesteld aan de hand van een correlatiestudie met zeven (of meer) monsterparen tussen het onderzochte systeem en een van de systemen uit deze bijlage. Met „resultaten” worden de specifieke cyclusgewogen emissiewaarden bedoeld. De correlatietest moet in hetzelfde laboratorium, in dezelfde meetcel, op dezelfde motor en liefst tegelijkertijd worden uitgevoerd. De gelijkwaardigheid van de gemiddelden van de monsterparen wordt vastgesteld aan de hand van toetsingsgrootheden F en t zoals beschreven in aanhangsel 3 van bijlage VII en verkregen bij de hierboven beschreven voorwaarden voor het laboratorium, de testcel en de motor. Uitschieters moeten worden vastgesteld volgens ISO 5725 en mogen niet in het gegevensbestand worden opgenomen. De systemen die voor de correlatietest worden gebruikt, worden door de goedkeuringsinstantie goedgekeurd.

5.2.   Algemene voorschriften voor de testcycli

5.2.1.   De EU-typegoedkeuringstest wordt uitgevoerd volgens de toepasselijke NRSC en, in voorkomend geval, NRTC of LSI-NRTC, als gespecificeerd in artikel 24 van en bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628.

5.2.2.   De technische specificaties en karakteristieken van de NRSC zijn beschreven in de aanhangsels 1 (NRSC met specifieke modi) en 2 (NRSC met overgangen) van bijlage XVII. Naar keuze van de fabrikant mag een NRSC overeenkomstig punt 7.4.1 worden uitgevoerd als een NRSC met specifieke modi of, indien beschikbaar, een NRSC met overgangen (hierna „RMC” genoemd).

5.2.3.   De technische specificaties en karakteristieken van de NRTC en de LSI-NRTC zijn beschreven in aanhangsel 3 van bijlage XVII.

5.2.4.   De in punt 7.4 en bijlage XVII gespecificeerde testcycli zijn opgezet rond percentages van het maximumkoppel of het maximumvermogen en testtoerentallen die moeten worden bepaald om de testcycli correct uit te voeren:

| a) | 100 %-toerental (maximaal testtoerental (MTS) of nominaal toerental); |
| --- | --- |

a)

100 %-toerental (maximaal testtoerental (MTS) of nominaal toerental);

| b) | een of meer intermediaire testtoerentallen, zoals gespecificeerd in punt 5.2.5.4; |
| --- | --- |

b)

een of meer intermediaire testtoerentallen, zoals gespecificeerd in punt 5.2.5.4;

| c) | stationair toerental, zoals gespecificeerd in punt 5.2.5.5. |
| --- | --- |

c)

stationair toerental, zoals gespecificeerd in punt 5.2.5.5.

De bepaling van de testtoerentallen is beschreven in punt 5.2.5 en het gebruik van koppel en vermogen in punt 5.2.6.

5.2.5.   Testtoerentallen

5.2.5.1.   Maximaal testtoerental (MTS)

Het MTS wordt berekend overeenkomstig punt 5.2.5.1.1 of 5.2.5.1.3.

5.2.5.1.1.   Berekening van MTS

Voor de berekening van het MTS wordt de procedure voor het bepalen van de transiënte motorkarakteristiek overeenkomstig punt 7.4 uitgevoerd. Het MTS wordt vervolgens bepaald aan de hand van de bepaalde waarden voor motortoerental versus vermogen. Het MTS wordt berekend met vergelijking (6-1), (6-2) of (6-3):

| a) | MTS = n
  lo + 0,95 × (n
  hi — n
  lo) | (6-1) |
| --- | --- | --- |
| b) | MTS = n
  i | (6-2) |

a)

MTS = n
  lo + 0,95 × (n
  hi — n
  lo)

(6-1)

b)

MTS = n
  i

(6-2)

met:

| n
  i | = | gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) |
| --- | --- | --- |

n
  i

=

gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  )

| c) | als er slechts één toerental is waarbij de waarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ):






  MTS = n
  i | (6-3) |
| --- | --- | --- |

c)

als er slechts één toerental is waarbij de waarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ):

MTS = n
  i

(6-3)

met:

| n
  i | = | het toerental waarbij de maximale waarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) wordt bereikt |
| --- | --- | --- |

n
  i

=

het toerental waarbij de maximale waarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2
  norm

  i
  ) wordt bereikt

waarbij:

| n | = | het motortoerental |
| --- | --- | --- |
| i | = | een indexeervariabele die één geregistreerde waarde van een motorkarakteristiek vertegenwoordigt |
| n
  hi | = | het hoge toerental, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 12 |
| n
  lo | = | het lage toerental, als gedefinieerd in artikel 2, punt 13 |
| n
  norm

  i | = | een motortoerental dat is genormaliseerd door het door nPmax te delen |
| P
  norm

  i | = | een motorvermogen dat is genormaliseerd door het door Pmax te delen |
| | = | het gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij het vermogen overeenkomt met 98 % van P
  max |

n

=

het motortoerental

i

=

een indexeervariabele die één geregistreerde waarde van een motorkarakteristiek vertegenwoordigt

n
  hi

=

het hoge toerental, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 12

n
  lo

=

het lage toerental, als gedefinieerd in artikel 2, punt 13

n
  norm

  i

=

een motortoerental dat is genormaliseerd door het door nPmax te delen
  Formula

P
  norm

  i

=

een motorvermogen dat is genormaliseerd door het door Pmax te delen

Formula

=

het gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij het vermogen overeenkomt met 98 % van P
  max

Tussen de bepaalde waarden wordt lineaire interpolatie gebruikt voor de bepaling van:

| a) | de toerentallen waarbij het vermogen overeenkomt met 98 % van P
  max.



  Als er slechts één toerental is waarbij het vermogen overeenkomt met 98 % van Pmax, is nPmax het toerental waarbij Pmax wordt bereikt; |
| --- | --- |

a)

Formula

| b) | de toerentallen waarbij (n
  2
  norm

  i
  - P
  2

  n

  orm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2

  n

  orm

  i
  ). |
| --- | --- |

b)

de toerentallen waarbij (n
  2
  norm

  i
  - P
  2

  n

  orm

  i
  ) overeenkomt met 98 % van de maximumwaarde van (n
  2
  norm

  i
  - P
  2

  n

  orm

  i
  ).

5.2.5.1.2.   Gebruik van een opgegeven MTS

Als het overeenkomstig punt 5.2.5.1.1 of 5.2.5.1.3 berekende MTS niet meer dan ± 3 % van het door de fabrikant opgegeven MTS afwijkt, mag het opgegeven MTS voor de emissietest worden gebruikt. Als de tolerantie wordt overschreden, wordt het gemeten MTS voor de emissietest gebruikt.

5.2.5.1.3.   Gebruik van een gecorrigeerd MTS

Als het dalende gedeelte van de vollastcurve een zeer scherpe hoek maakt, kan dit problemen opleveren om de 105 %-toerentallen van de NRTC correct uit te voeren. In dat geval is het, met voorafgaande toestemming van de technische dienst, toegestaan een alternatieve MTS-waarde te gebruiken, die met een van de volgende methoden wordt bepaald:

| a) | het MTS mag iets worden verlaagd (maximaal 3 %) om de correcte uitvoering van de NRTC mogelijk te maken; |
| --- | --- |

a)

het MTS mag iets worden verlaagd (maximaal 3 %) om de correcte uitvoering van de NRTC mogelijk te maken;

| b) | bereken een alternatief MTS met vergelijking (6-4):






  MTS = ((n
  max — n
  idle)/1,05) + n
  idle | (6-4) |
| --- | --- | --- |

b)

bereken een alternatief MTS met vergelijking (6-4):

MTS = ((n
  max — n
  idle)/1,05) + n
  idle

(6-4)

waarbij:

| n
  max | = | motortoerental waarbij de motorregulateurfunctie het motortoerental regelt met toepassing van maximale vraag van de operator en nulbelasting („maximumtoerental in onbelaste toestand”) |
| --- | --- | --- |
| n
  idle | = | stationair toerental |

n
  max

=

motortoerental waarbij de motorregulateurfunctie het motortoerental regelt met toepassing van maximale vraag van de operator en nulbelasting („maximumtoerental in onbelaste toestand”)

n
  idle

=

stationair toerental

5.2.5.2.   Nominaal toerental

Het nominale toerental is gedefinieerd in artikel 3, punt 29, van Verordening (EU) 2016/1628. Het nominale toerental voor motoren met variabel toerental waarop een emissietest wordt uitgevoerd, wordt bepaald aan de hand van de toepasselijke procedure voor het bepalen van de motorkarakteristiek overeenkomstig onderdeel 7.6. Voor motoren met constant toerental geeft de fabrikant het nominale toerental op overeenkomstig de karakteristieken van de regulateur. Als een emissietest wordt uitgevoerd op een motortype dat overeenkomstig artikel 3, punt 21, van Verordening (EU) 2016/1628 is uitgerust met verschillende toerentallen, wordt elk verschillend toerental opgegeven en getest.

Als het nominale toerental dat met de in onderdeel 7.6 beschreven procedure voor het bepalen van de motorkarakteristiek is verkregen, voor motoren van categorie NRS met regulateur niet meer dan ± 150 omw/min, voor motoren van categorie NRS zonder regulateur niet meer dan ± 350 omw/min of, als dat minder is ± 4 %, en voor alle andere motorcategorieën niet meer dan ± 100 omw/min van de door de fabrikant opgegeven waarde afwijkt, mag de opgegeven waarde worden gebruikt. Als de tolerantie wordt overschreden, wordt het met de procedure voor het bepalen van de motorkarakteristiek verkregen nominale toerental gebruikt.

Voor motoren van categorie NRSh mag het 100 %-testtoerental niet meer dan ± 350 omw/min afwijken van het nominale toerental.

Desgewenst mag voor een testcyclus in statische toestand in plaats van het nominale toerental het MTS worden gebruikt.

5.2.5.3.   Toerental voor het maximumkoppel voor motoren met variabel toerental

Het toerental voor het maximumkoppel, dat wordt afgelezen uit de volgens de toepasselijke procedure voor het bepalen van de motorkarakteristiek van punt 7.6.1 of 7.6.2 bepaalde maximumkoppelcurve, is een van de volgende:

| a) | het toerental waarbij het hoogste koppel is vastgelegd; of |
| --- | --- |

a)

het toerental waarbij het hoogste koppel is vastgelegd; of

| b) | het gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij het koppel overeenkomt met 98 % van het maximumkoppel. Zo nodig wordt lineaire interpolatie toegepast om de toerentallen te bepalen waarbij het koppel overeenkomt met 98 % van het maximumkoppel. |
| --- | --- |

b)

het gemiddelde van het laagste en hoogste toerental waarbij het koppel overeenkomt met 98 % van het maximumkoppel. Zo nodig wordt lineaire interpolatie toegepast om de toerentallen te bepalen waarbij het koppel overeenkomt met 98 % van het maximumkoppel.

Als het uit de maximumkoppelcurve afgelezen toerental voor het maximumkoppel voor motoren van categorie NRS of NRSh niet meer dan ± 4 % en voor alle andere motorcategorieën niet meer dan ± 2,5 % afwijkt van het door de fabrikant opgegeven toerental voor het maximumkoppel, mag voor de toepassing van deze verordening de opgegeven waarde worden gebruikt. Als de tolerantie wordt overschreden, wordt het uit de maximumkoppelcurve afgelezen toerental voor het maximumkoppel gebruikt.

5.2.5.4.   Intermediair toerental

Het intermediaire toerental moet aan een van de volgende voorwaarden voldoen:

| a) | bij motoren die zijn ontworpen om over een toerentalbereik op een vollastkoppelcurve te draaien, is het intermediaire toerental het toerental voor het maximumkoppel indien dat wordt bereikt tussen 60 en 75 % van het nominale toerental; |
| --- | --- |

a)

bij motoren die zijn ontworpen om over een toerentalbereik op een vollastkoppelcurve te draaien, is het intermediaire toerental het toerental voor het maximumkoppel indien dat wordt bereikt tussen 60 en 75 % van het nominale toerental;

| b) | indien het toerental voor het maximumkoppel minder dan 60 % van het nominale toerental bedraagt, is het intermediaire toerental 60 % van het nominale toerental; |
| --- | --- |

b)

indien het toerental voor het maximumkoppel minder dan 60 % van het nominale toerental bedraagt, is het intermediaire toerental 60 % van het nominale toerental;

| c) | indien het toerental voor het maximumkoppel groter dan 75 % van het nominale toerental is, is het intermediaire toerental 75 % van het nominale toerental. Indien de motor alleen kan werken bij toerentallen hoger dan 75 % van het nominale toerental, is het intermediaire toerental het laagste toerental waarbij de motor kan werken; |
| --- | --- |

c)

indien het toerental voor het maximumkoppel groter dan 75 % van het nominale toerental is, is het intermediaire toerental 75 % van het nominale toerental. Indien de motor alleen kan werken bij toerentallen hoger dan 75 % van het nominale toerental, is het intermediaire toerental het laagste toerental waarbij de motor kan werken;

| d) | bij motoren die niet zijn ontworpen om onder statische omstandigheden over een toerentalbereik op een vollastkoppelcurve te draaien, moet het intermediaire toerental tussen 60 en 70 % van het nominale toerental liggen; |
| --- | --- |

d)

bij motoren die niet zijn ontworpen om onder statische omstandigheden over een toerentalbereik op een vollastkoppelcurve te draaien, moet het intermediaire toerental tussen 60 en 70 % van het nominale toerental liggen;

| e) | bij motoren die volgens cyclus G1 worden getest, met uitzondering van motoren van categorie ATS, is het intermediaire toerental 85 % van het nominale toerental; |
| --- | --- |

e)

bij motoren die volgens cyclus G1 worden getest, met uitzondering van motoren van categorie ATS, is het intermediaire toerental 85 % van het nominale toerental;

| f) | bij motoren van categorie ATS die volgens cyclus G1 worden getest, is het intermediaire toerental 60 % van het nominale toerental of, als dat dichter bij het feitelijke toerental voor het maximumkoppel ligt, 85 % van het nominale toerental. |
| --- | --- |

f)

bij motoren van categorie ATS die volgens cyclus G1 worden getest, is het intermediaire toerental 60 % van het nominale toerental of, als dat dichter bij het feitelijke toerental voor het maximumkoppel ligt, 85 % van het nominale toerental.

Als voor het 100 %-testtoerental het MTS wordt gebruikt in plaats van het nominale toerental, wordt bij de bepaling van het intermediaire toerental eveneens het MTS in plaats van het nominale toerental gebruikt.

5.2.5.5.   Stationair toerental

Het stationaire toerental is het laagste motortoerental met minimumbelasting (groter dan of gelijk aan nulbelasting), waarbij een motorregulateurfunctie het motortoerental regelt. Bij motoren zonder regulateurfunctie voor het stationaire toerental wordt onder „stationair toerental” de door de fabrikant opgegeven waarde voor het laagst mogelijke motortoerental met minimumbelasting verstaan. Opgemerkt zij dat het warme stationaire toerental het stationaire toerental van een opgewarmde motor is.

5.2.5.6.   Testtoerental voor motoren met constant toerental

De regulateurs van motoren met constant toerental kunnen het toerental wellicht niet altijd precies gelijk houden. Over het algemeen kan het toerental (0,1 tot 10 %) onder het toerental bij nulbelasting dalen, zodat het minimumtoerental wordt bereikt dicht bij het punt waarop de motor zijn maximumvermogen haalt. Het testtoerental voor motoren met constant toerental kan worden verkregen door de op de motor gemonteerde regulateur te gebruiken of door gebruik te maken van de toerentalvraag van een testbank, waarmee de werking van regulateur van de motor wordt gesimuleerd.

Wanneer de op de motor gemonteerde regulateur wordt gebruikt, is het 100 %-toerental het gereguleerde toerental, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 24.

Wanneer een toerentalvraagsignaal van een testbank wordt gebruikt om de regulateur te simuleren, is het 100 %-toerental bij nulbelasting het door de fabrikant gespecificeerde toerental in onbelaste toestand voor die afstelling van de regulateur en is het 100 %-toerental bij vollast het nominale toerental voor die afstelling van de regulateur. Het toerental voor de andere testmodi wordt bepaald door interpolatie.

Als de regulateur een afstelling voor isochrone werking heeft, of als het nominale toerental en het door de fabrikant opgegeven toerental in onbelaste toestand minder dan 3 % verschillen, mag op alle belastingspunten één door de fabrikant opgegeven waarde worden gebruikt voor het 100 %-toerental.

5.2.6.   Koppel en vermogen

5.2.6.1.   Koppel

de in de testcycli aangegeven koppelwaarden zijn percentages die, voor een bepaalde testmodus, overeenkomen met:

| a) | de verhouding tussen het vereiste koppel en het maximaal mogelijke koppel bij het gespecificeerde testtoerental (voor alle cycli behalve D2 en E2); of |
| --- | --- |

a)

de verhouding tussen het vereiste koppel en het maximaal mogelijke koppel bij het gespecificeerde testtoerental (voor alle cycli behalve D2 en E2); of

| b) | de verhouding tussen het vereiste koppel en het koppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen (voor de cycli D2 en E2). |
| --- | --- |

b)

de verhouding tussen het vereiste koppel en het koppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen (voor de cycli D2 en E2).

5.2.6.2.   Vermogen

De in de testcycli aangegeven vermogenswaarden zijn percentages die, voor een bepaalde testmodus, overeenkomen met:

| a) | testcyclus E3: een percentage van het maximale nettovermogen bij het 100 %-toerental, aangezien deze cyclus uitgaat van een theoretische curve van schroefkarakteristieken voor vaartuigen die worden aangedreven door zwaarbedrijfsmotoren, zonder beperking van de lengte; |
| --- | --- |

a)

testcyclus E3: een percentage van het maximale nettovermogen bij het 100 %-toerental, aangezien deze cyclus uitgaat van een theoretische curve van schroefkarakteristieken voor vaartuigen die worden aangedreven door zwaarbedrijfsmotoren, zonder beperking van de lengte;

| b) | voor testcyclus F: een percentage van het maximale nettovermogen bij het gegeven testtoerental, behalve voor het stationaire toerental, waarbij het een percentage is van het maximale nettovermogen bij het 100 %-toerental. |
| --- | --- |

b)

voor testcyclus F: een percentage van het maximale nettovermogen bij het gegeven testtoerental, behalve voor het stationaire toerental, waarbij het een percentage is van het maximale nettovermogen bij het 100 %-toerental.

6.   Testomstandigheden

6.1.   Laboratoriumtestomstandigheden

De absolute temperatuur (T
  a) van de voor de motor bestemde lucht bij de inlaat van de motor uitgedrukt in Kelvin en de droge atmosferische druk (p
  s), uitgedrukt in kPa, worden gemeten en de parameter f
  a wordt overeenkomstig de volgende voorschriften en met vergelijking (6-5) of (6-6) bepaald. Als de luchtdruk in een leiding wordt gemeten, zullen er verwaarloosbaar kleine drukverliezen tussen de lucht en het meetpunt optreden en moeten wijzigingen in de statische druk van de leiding als gevolg van de stroom worden gecompenseerd. Bij meercilindermotoren met afzonderlijke groepen inlaatspruitstukken, zoals bij een V-motorconfiguratie, moet de gemiddelde temperatuur van de afzonderlijke groepen worden genomen. De parameter f
  a moet met de testresultaten worden gerapporteerd.

Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanische drukvulling:

| | (6-5) |
| --- | --- |

Formula

(6-5)

Turbomotoren met of zonder inlaatluchtkoeling:

| | (6-6) |
| --- | --- |

Formula

(6-6)

6.1.1.   Voor een geldige test moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

| a) | f
  a moet binnen het bereik 0,93 ≤ f
  a ≤ 1,07 liggen, tenzij uit hoofde van de punten 6.1.2 en 6.1.4 een andere waarde is toegestaan; |
| --- | --- |

a)

f
  a moet binnen het bereik 0,93 ≤ f
  a ≤ 1,07 liggen, tenzij uit hoofde van de punten 6.1.2 en 6.1.4 een andere waarde is toegestaan;

| b) | de vóór elk motoronderdeel gemeten temperatuur van de inlaatlucht moet op 298 ± 5 K (25 ± 5 oC) worden gehouden, tenzij een andere waarde uit hoofde van de punten 6.1.3 en 6.1.4 is toegestaan of uit hoofde van de punten 6.1.5 en 6.1.6 vereist is. |
| --- | --- |

b)

de vóór elk motoronderdeel gemeten temperatuur van de inlaatlucht moet op 298 ± 5 K (25 ± 5 oC) worden gehouden, tenzij een andere waarde uit hoofde van de punten 6.1.3 en 6.1.4 is toegestaan of uit hoofde van de punten 6.1.5 en 6.1.6 vereist is.

6.1.2.   Als de motor wordt getest in een laboratorium dat zich op een hoogte van meer dan 600 m bevindt, mag f
  a met instemming van de fabrikant een hogere waarde dan 1,07 hebben, op voorwaarde dat p
  s niet minder dan 80 kPa bedraagt.

6.1.3.   Als het vermogen van de geteste motor meer dan 560 kW bedraagt, mag de maximumwaarde van de temperatuur van de inlaatlucht met instemming van de fabrikant hoger zijn dan 303 K (30 oC), maar niet hoger dan 308 K (35 oC).

6.1.4.   Als de motor wordt getest in een laboratorium dat zich op een hoogte van meer dan 300 m bevindt en het vermogen van de geteste motor meer dan 560 kW bedraagt, mag f
  a met instemming van de fabrikant een hogere waarde dan 1,07 hebben, op voorwaarde dat p
  s niet minder dan 80 kPa bedraagt, en mag de maximumwaarde van de temperatuur van de inlaatlucht met instemming van de fabrikant hoger zijn dan 303 K (30 oC), maar niet hoger dan 308 K (35 oC).

6.1.5.   Bij een motorfamilie van categorie NRS met een vermogen van minder dan 19 kW, uitsluitend bestaande uit motortypen bestemd voor gebruik in sneeuwblazers, wordt de temperatuur van de inlaatlucht tussen 273 en 268 K (0 en – 5 oC) gehouden.

6.1.6.   Bij motoren van categorie SMB wordt de temperatuur van de inlaatlucht op 263 ± 5 K (– 10 ± 5 oC) gehouden, tenzij uit hoofde van punt 6.1.6.1 een andere waarde is toegestaan.

6.1.6.1.   Bij motoren van categorie SMB met elektronisch gestuurde brandstofinjectie, waarbij de brandstofstroom aan de temperatuur van de inlaatlucht wordt aangepast, mag de temperatuur van de inlaatlucht naar keuze van de fabrikant ook op 298 ± 5 K (25 ± 5 oC) worden gehouden.

6.1.7.   Het is toegestaan gebruik te maken van:

| a) | een luchtdrukmeter waarvan de uitgangswaarde wordt gebruikt als de luchtdruk voor een complete testfaciliteit met meer dan een dynamometermeetcel, mits de inlaatluchtbehandelingsapparatuur de omgevingsdruk op de plaats waar de motor wordt getest, niet meer dan ± 1 kPa van de gedeelde luchtdruk laat afwijken; |
| --- | --- |

a)

een luchtdrukmeter waarvan de uitgangswaarde wordt gebruikt als de luchtdruk voor een complete testfaciliteit met meer dan een dynamometermeetcel, mits de inlaatluchtbehandelingsapparatuur de omgevingsdruk op de plaats waar de motor wordt getest, niet meer dan ± 1 kPa van de gedeelde luchtdruk laat afwijken;

| b) | een vochtigheidsmeter voor het meten van de vochtigheid van de inlaatlucht voor een complete testfaciliteit met meer dan een dynamometermeetcel, mits de inlaatluchtbehandelingsapparatuur het dauwpunt op de plaats waar de motor wordt getest, niet meer dan ± 0,5 K van de gedeelde vochtigheidsmeting laat afwijken. |
| --- | --- |

b)

een vochtigheidsmeter voor het meten van de vochtigheid van de inlaatlucht voor een complete testfaciliteit met meer dan een dynamometermeetcel, mits de inlaatluchtbehandelingsapparatuur het dauwpunt op de plaats waar de motor wordt getest, niet meer dan ± 0,5 K van de gedeelde vochtigheidsmeting laat afwijken.

6.2.   Motoren met vulluchtkoeling

| a) | Er wordt een vulluchtkoelsysteem gebruikt met een totale inlaatluchtcapaciteit die representatief is voor die bij in gebruik zijnde productiemotoren na montage. Elk laboratoriumsysteem voor vulluchtkoeling moet zodanig zijn ontworpen dat accumulatie van condensaat zo veel mogelijk wordt beperkt. Vóór de emissietests wordt elk geaccumuleerd condensaat afgevoerd en worden alle afvoergaten volledig gesloten. Tijdens de emissietest worden de afvoergaten gesloten gehouden. De koelmiddelcondities worden als volgt gehandhaafd:






  a) | tijdens de volledige test wordt de koelmiddeltemperatuur bij de inlaat naar de vulluchtkoeler op ten minste 20 oC gehouden; |
| --- | --- | --- |

a)

Er wordt een vulluchtkoelsysteem gebruikt met een totale inlaatluchtcapaciteit die representatief is voor die bij in gebruik zijnde productiemotoren na montage. Elk laboratoriumsysteem voor vulluchtkoeling moet zodanig zijn ontworpen dat accumulatie van condensaat zo veel mogelijk wordt beperkt. Vóór de emissietests wordt elk geaccumuleerd condensaat afgevoerd en worden alle afvoergaten volledig gesloten. Tijdens de emissietest worden de afvoergaten gesloten gehouden. De koelmiddelcondities worden als volgt gehandhaafd:

a)

tijdens de volledige test wordt de koelmiddeltemperatuur bij de inlaat naar de vulluchtkoeler op ten minste 20 oC gehouden;

| b) | bij nominaal toerental en vollast wordt het koelmiddeldebiet zo ingesteld dat na de uitlaat van de vulluchtkoeler de luchttemperatuur niet meer dan ± 5 oC van de door de fabrikant aangegeven waarde afwijkt. De luchtuitlaattemperatuur wordt op de door de fabrikant gespecificeerde plaats gemeten. Dit koelmiddeldebietinstelpunt wordt tijdens de volledige test gebruikt; |
| --- | --- |

b)

bij nominaal toerental en vollast wordt het koelmiddeldebiet zo ingesteld dat na de uitlaat van de vulluchtkoeler de luchttemperatuur niet meer dan ± 5 oC van de door de fabrikant aangegeven waarde afwijkt. De luchtuitlaattemperatuur wordt op de door de fabrikant gespecificeerde plaats gemeten. Dit koelmiddeldebietinstelpunt wordt tijdens de volledige test gebruikt;

| c) | als de motorfabrikant drukvalgrenswaarden voor het volledige vulluchtkoelsysteem specificeert, moet de drukval in het volledige vulluchtkoelsysteem bij de door de fabrikant gespecificeerde motorcondities binnen de door de fabrikant gespecificeerde grenswaarden liggen. De drukval wordt op de door de fabrikant aangegeven plaatsen gemeten. |
| --- | --- |

c)

als de motorfabrikant drukvalgrenswaarden voor het volledige vulluchtkoelsysteem specificeert, moet de drukval in het volledige vulluchtkoelsysteem bij de door de fabrikant gespecificeerde motorcondities binnen de door de fabrikant gespecificeerde grenswaarden liggen. De drukval wordt op de door de fabrikant aangegeven plaatsen gemeten.

Als voor de uitvoering van de testcyclus het in punt 5.2.5.1 gedefinieerde MTS wordt gebruikt in plaats van het nominale toerental, mag dit toerental eveneens in plaats van het nominale toerental worden gebruikt bij de instelling van de vulluchttemperatuur.

Het doel is emissieresultaten te produceren die representatief zijn voor de werking tijdens het gebruik. Als de specificaties in dit onderdeel naar goede ingenieursinzichten tot niet-representatieve tests zouden leiden (bv. overmatige koeling van de inlaatlucht), mogen geavanceerder instelpunten en regelingen van de vulluchtdrukval, de koelmiddeltemperatuur en het debiet worden toegepast om representatiever resultaten te behalen.

6.3.   Motorvermogen

6.3.1.   Basis voor emissiemeting

De basis voor het meten van specifieke emissies is het ongecorrigeerde nettovermogen, zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 23, van Verordening (EU) 2016/1628.

6.3.2.   Te monteren hulpapparatuur

Tijdens de test wordt de voor de werking van de motor noodzakelijke hulpapparatuur overeenkomstig aanhangsel 2 op de testbank gemonteerd.

Wanneer de vereiste hulpapparatuur niet voor de test kan worden gemonteerd, wordt het daardoor opgenomen vermogen vastgesteld en afgetrokken van het gemeten motorvermogen.

6.3.3.   Te verwijderen hulpapparatuur

Bepaalde hulpapparatuur die per definitie verband houdt met de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en die op de motor mag worden gemonteerd, moet voor de test worden verwijderd.

Indien hulpapparatuur niet kan worden verwijderd, mag het daardoor in onbelaste toestand opgenomen vermogen worden vastgesteld en bij het gemeten motorvermogen worden opgeteld (zie voetnoot g in aanhangsel 2). Als deze waarde meer dan 3 % van het maximumvermogen bij het testtoerental bedraagt, mag zij door de technische dienst worden geverifieerd. Het door hulpapparatuur opgenomen vermogen wordt gebruikt om de instelwaarden aan te passen en de door de motor tijdens de testcyclus geleverde arbeid te berekenen overeenkomstig punt 7.7.1.3 of 7.7.2.3.1.

6.3.4.   Bepaling van het vermogen van de hulpapparatuur

Het door de apparatuur en hulpapparatuur opgenomen vermogen moet alleen worden bepaald:

| a) | als de overeenkomstig aanhangsel 2 vereiste apparatuur en hulpapparatuur niet op de motor is gemonteerd
  en/of |
| --- | --- |

a)

als de overeenkomstig aanhangsel 2 vereiste apparatuur en hulpapparatuur niet op de motor is gemonteerd

en/of

| b) | als de overeenkomstig aanhangsel 2 niet vereiste apparatuur en hulpapparatuur wel op de motor is gemonteerd. |
| --- | --- |

b)

als de overeenkomstig aanhangsel 2 niet vereiste apparatuur en hulpapparatuur wel op de motor is gemonteerd.

De waarden van het vermogen van de hulpapparatuur en de wijze waarop deze zijn gemeten of berekend worden voor het gehele werkgebied van de toepasselijke testcycli door de motorfabrikant ingediend en door de goedkeuringsinstantie goedgekeurd.

6.3.5.   Cyclusarbeid van de motor

De berekening van de werkelijke en referentiecyclusarbeid (zie punt 7.8.3.4) wordt gebaseerd op het motorvermogen overeenkomstig punt 6.3.1. In dit geval bedragen P
  f en P
  r uit vergelijking (6-7) nul, en is P gelijk aan P
  m.

Als overeenkomstig de punten 6.3.2 en/of 6.3.3 apparatuur of hulpapparatuur is gemonteerd, wordt het daardoor opgenomen vermogen gebruikt om elke momentane cyclusarbeidswaarde P
  m,i met vergelijking (6-8) te corrigeren:

| P
  i = P
  m,i –
  P
  f,i
  - P
  r,i | (6-7) |
| --- | --- |
| P
  AUX
  = P
  r,i —
  P
  f,i | (6-8) |

P
  i = P
  m,i –
  P
  f,i
  - P
  r,i

(6-7)

P
  AUX
  = P
  r,i —
  P
  f,i

(6-8)

waarbij:

| P
  m,i | = | gemeten motorvermogen, kW |
| --- | --- | --- |
| P
  f,i | = | vermogen dat wordt opgenomen door de voor de test te monteren apparatuur en hulpapparatuur die echter niet is gemonteerd, kW |
| P
  r,i | = | vermogen dat wordt opgenomen door de voor de test te verwijderen apparatuur en hulpapparatuur die echter is gemonteerd, kW |

P
  m,i

=

gemeten motorvermogen, kW

P
  f,i

=

vermogen dat wordt opgenomen door de voor de test te monteren apparatuur en hulpapparatuur die echter niet is gemonteerd, kW

P
  r,i

=

vermogen dat wordt opgenomen door de voor de test te verwijderen apparatuur en hulpapparatuur die echter is gemonteerd, kW

6.4.   Motorinlaatlucht

6.4.1.   Inleiding

Er wordt gebruikgemaakt van het op de motor gemonteerde inlaatluchtsysteem of van een inlaatluchtsysteem dat representatief is voor een gangbare gebruiksconfiguratie. Dit omvat de vulluchtkoeling en de uitlaatgasrecirculatie (EGR).

6.4.2.   Inlaatluchtdrukrestrictie

Er wordt gebruikgemaakt van een motorluchtinlaatsysteem of een testlaboratoriumsysteem met een inlaatluchtdrukrestrictie binnen ± 300 Pa van de door de fabrikant gespecificeerde maximumwaarde voor een schoon luchtfilter bij nominaal toerental en vollast. Wanneer dit door het ontwerp van het luchttoevoersysteem van het testlaboratorium niet mogelijk is, mag met voorafgaande toestemming van de technische dienst een drukrestrictie worden gebruikt die niet groter is dan de door de fabrikant gespecificeerde waarde voor een vuil filter. De statische differentiaaldruk van de drukrestrictie wordt op de door de fabrikant gespecificeerde plaats en op de door hem aangegeven toerental- en koppelinstelpunten gemeten. Als de fabrikant geen plaats specificeert, wordt deze druk vóór de verbinding van de turbocompressor of de uitlaatgasrecirculatie (EGR) met het inlaatluchtsysteem gemeten.

Als voor de uitvoering van de testcyclus het in punt 5.2.5.1 gedefinieerde MTS wordt gebruikt in plaats van het nominale toerental, mag dit toerental eveneens in plaats van het nominale toerental worden gebruikt bij de instelling van de inlaatluchtdrukrestrictie.

6.5.   Motoruitlaatsysteem

Er wordt gebruikgemaakt van het op de motor gemonteerde uitlaatsysteem of van een uitlaatsysteem dat representatief is voor een gangbare gebruiksconfiguratie. Het uitlaatsysteem moet voldoen aan de voorschriften voor uitlaatemissiebemonstering in punt 9.3. Er wordt gebruikgemaakt van een motoruitlaatsysteem of een testlaboratoriumsysteem met een statische uitlaatgastegendruk binnen 80 tot 100 % van de maximale uitlaatgasdrukrestrictie bij nominaal toerental en vollast. De uitlaatgasdrukrestrictie mag met een klep worden ingesteld. Als de maximale uitlaatgasdrukrestrictie 5 kPa of minder bedraagt, mag het instelpunt niet meer dan 1,0 kPa van het maximum liggen. Als voor de uitvoering van de testcyclus het in punt 5.2.5.1 gedefinieerde MTS wordt gebruikt in plaats van het nominale toerental, mag dit toerental eveneens in plaats van het nominale toerental worden gebruikt bij de instelling van de uitlaatgasdrukrestrictie.

6.6.   Motor met uitlaatgasnabehandelingssysteem

Indien de motor is uitgerust met een uitlaatgasnabehandelingssysteem dat niet rechtstreeks op de motor is gemonteerd, moet de uitlaatpijp dezelfde diameter hebben als wordt aangetroffen tijdens het gebruik voor ten minste vier pijpdiameters vóór het expansiegedeelte met de nabehandelingsvoorziening. De afstand tussen de flens van het uitlaatspruitstuk of de turbocompressoruitlaat en het uitlaatgasnabehandelingssysteem moet dezelfde zijn als in de configuratie van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of moet binnen de afstandspecificaties van de fabrikant liggen. Indien gespecificeerd door de fabrikant, moet de pijp geïsoleerd zijn om een nabehandelingsinlaattemperatuur te verkrijgen die binnen de specificaties van de fabrikant valt. Als de fabrikant andere montagevoorschriften heeft gespecificeerd, moet de testconfiguratie daar eveneens aan voldoen. De uitlaatgastegendruk of uitlaatgasdrukrestrictie moet overeenkomstig punt 6.5 worden ingesteld. Voor uitlaatgasnabehandelingssystemen met variabele uitlaatgasdrukrestrictie wordt de in punt 6.5 gebruikte maximale uitlaatgasdrukrestrictie aangegeven in de door de fabrikant gespecificeerde nabehandelingsvoorwaarden („degreening”/veroudering en regeneratie-/verontreinigingsniveau). Het nabehandelingsgedeelte mag bij dummytests en tijdens het bepalen van de motorkarakteristiek worden verwijderd en door een gelijkwaardig gedeelte met een niet-werkzame katalysatorconstructie worden vervangen.

De tijdens de testcyclus gemeten emissies moeten representatief zijn voor de emissies in de praktijk. In het geval van een motor met een uitlaatgasnabehandelingssysteem dat het verbruik van een reagens vergt, moet het bij alle tests gebruikte reagens door de fabrikant worden opgegeven.

Bij motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLR, NRS, NRSh, SMB en ATS met een uitlaatgasnabehandelingssysteem dat op niet-frequente (periodieke) basis wordt geregenereerd, zoals beschreven in punt 6.6.2, worden de emissieresultaten gecorrigeerd om rekening te houden met regeneraties. In dit geval is de gemiddelde emissie afhankelijk van de frequentie van de regeneratie, uitgedrukt als de fractie van de tests waarin de regeneratie optreedt. Bij nabehandelingssystemen met een regeneratieproces dat tijdens de toepasselijke transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC) of de RMC permanent of ten minste één keer plaatsvindt (hierna „continue regeneratie” genoemd) overeenkomstig punt 6.6.1 is geen speciale testprocedure vereist.

6.6.1.   Continue regeneratie

Bij een uitlaatgasnabehandelingssysteem op basis van een continu regeneratieproces worden de emissies op een gestabiliseerd nabehandelingssysteem gemeten om een herhaalbaar emissiegedrag te verkrijgen. Het regeneratieproces moet tijdens de warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC ten minste één keer plaatsvinden en de fabrikant moet aangeven onder welke normale omstandigheden de regeneratie plaatsvindt (roetgehalte, temperatuur, uitlaatgastegendruk enz.). Om aan te tonen dat het regeneratieproces continu is, worden ten minste drie tests met warme start volgens de NRTC, LSI-NRTC of NRSC uitgevoerd. Bij de warmstart-NRTC wordt de motor overeenkomstig punt 7.8.2.1 opgewarmd en overeenkomstig punt 7.4.2.1, onder b), geïmpregneerd voordat de eerste warmstart-NRTC wordt uitgevoerd.

De daaropvolgende warmstart-NRTC wordt uitgevoerd nadat de motor overeenkomstig punt 7.4.2.1, onder b), is geïmpregneerd. Tijdens de tests worden de uitlaatgastemperatuur en -druk geregistreerd (temperatuur vóór en achter het uitlaatgasnabehandelingssysteem, uitlaatgastegendruk enz.). Het uitlaatgasnabehandelingssysteem wordt geacht te voldoen als de door de fabrikant opgegeven condities zich tijdens de test binnen voldoende tijd voordoen en de emissieresultaten niet meer dan ± 25 % van de gemiddelde waarde of, als dat meer is, 0,005 g/kWh afwijken.

6.6.2.   Niet-frequente regeneratie

Deze bepaling geldt alleen voor motoren met een uitlaatgasnabehandelingssysteem dat op niet-frequente basis, meestal na minder dan 100 uren normaal motorbedrijf, wordt geregenereerd. Voor deze motoren worden additieve of multiplicatieve factoren bepaald voor de in punt 6.6.2.4 bedoelde op- of neerwaartse aanpassing (hierna „aanpassingsfactoren” genoemd).

De tests en de bepaling van aanpassingsfactoren zijn slechts vereist voor één toepasselijke transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC) of de RMC. De bepaalde factoren mogen ook op de resultaten van de andere toepasselijke testcycli, waaronder de NRSC met specifieke modi, worden toegepast.

Wanneer de tests volgens een transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC) of de RMC geen geschikte aanpassingsfactoren opleveren, worden aanpassingsfactoren vastgesteld met een toepasselijke NRSC-test met specifieke modi. De factoren die met een NRSC met specifieke modi zijn bepaald, mogen alleen op de NRSC met specifieke modi worden toegepast.

Het is niet noodzakelijk voor zowel de RMC als de NRSC met specifieke modi tests te verrichten en aanpassingsfactoren te bepalen.

6.6.2.1.   Voorschriften voor het bepalen van aanpassingsfactoren met NRTC, LSI-NRTC of RMC

De emissies worden gemeten bij ten minste drie tests met warme start volgens de NRTC, LSI-NRTC of RMC, namelijk één met en twee zonder regeneratie, op een gestabiliseerd uitlaatgasnabehandelingssysteem. Tijdens de NRTC, LSI-NRTC of RMC met regeneratie moet het regeneratieproces ten minste één keer plaatsvinden. Als de regeneratie langer dan één NRTC, LSI-NRTC of RMC duurt, worden opeenvolgende NRTC-, LSI-NRTC of RMC-tests uitgevoerd en worden de emissiemetingen voortgezet zonder de motor uit te zetten totdat de regeneratie is voltooid, waarna het gemiddelde van de tests wordt berekend. Als de regeneratie tijdens een test is voltooid, wordt de test voortgezet totdat de volledige testduur is verstreken.

Voor de volledige toepasselijke cyclus wordt een geschikte aanpassingsfactor bepaald met de vergelijkingen (6-10) tot en met (6-13).

6.6.2.2.   Voorschriften voor het bepalen van aanpassingsfactoren met NRSC-tests met specifieke modi

De emissies worden op een vooraf gestabiliseerd uitlaatgasnabehandelingssysteem gemeten door elke testmodus van de toepasselijke NRSC met specifieke modi waarin aan de voorwaarden voor regeneratie kan worden voldaan, ten minste drie keer uit te voeren, namelijk één keer met en twee keer zonder regeneratie. Voor de PM-meting wordt de in punt 7.8.1.2, onder c), beschreven meerfiltermethode toegepast. Als de regeneratie begonnen is maar aan het einde van de bemonsteringsperiode voor een specifieke testmodus nog niet is voltooid, wordt de bemonsteringsperiode verlengd totdat de regeneratie voltooid is. Als dezelfde modus verscheidene keren wordt uitgevoerd, wordt een gemiddeld resultaat berekend. Het proces wordt voor elke testmodus herhaald.

Voor de modi van de toepasselijke cyclus waarin regeneratie plaatsvindt, wordt een geschikte aanpassingsfactor bepaald met de vergelijkingen (6-10) tot en met (6-13).

6.6.2.3.   Algemene procedure voor de bepaling van aanpassingsfactoren voor niet-frequente regeneratie (infrequent regeneration adjustment factors — IRAF's).

De fabrikant moet aangeven onder welke normale parametercondities het regeneratieproces plaatsvindt (roetgehalte, temperatuur, uitlaatgastegendruk enz.). De fabrikant vermeldt ook de frequentie van de regeneraties uitgedrukt in het aantal tests waarbij regeneratie plaatsvindt. De exacte procedure om deze frequentie te bepalen, moet door de typegoedkeurings- of certificeringsinstantie naar goede ingenieursinzichten worden vastgesteld.

Voor een regeneratietest stelt de fabrikant een belast uitlaatgasnabehandelingssysteem ter beschikking. Tijdens deze conditioneringsfase van de motor mag geen regeneratie optreden. Desgewenst mag de fabrikant opeenvolgende tests van de toepasselijke cyclus uitvoeren totdat het uitlaatgasnabehandelingssysteem is belast. Meting van de emissies is niet bij alle tests vereist.

De gemiddelde emissies tussen de regeneratiefasen worden bepaald aan de hand van het rekenkundig gemiddelde van verschillende ongeveer op gelijke afstand in de tijd gelegen tests van de toepasselijke cyclus. Als minimumeis geldt dat ten minste één toepasselijke cyclus zo kort mogelijk vóór een regeneratietest en één toepasselijke cyclus onmiddellijk na een regeneratietest wordt uitgevoerd.

Tijdens de regeneratietest worden alle gegevens geregistreerd die nodig zijn om regeneratie te detecteren (CO- of NOx-emissies, temperatuur vóór en achter het uitlaatgasnabehandelingssysteem, uitlaatgastegendruk enz.). Tijdens het regeneratieproces mogen de toepasselijke emissiegrenswaarden worden overschreden. De testprocedure is in figuur 6.1 schematisch weergegeven.

Figuur 6.1

Schema van een niet-frequente (periodieke) regeneratie met n-aantal metingen en n
  r-aantal metingen tijdens de regeneratie

Gemiddelde emissies tijdens bemostering e1 ... n

Emissies tijdens regeneratie er

Gewogen emissies van bemonstering en regeneratie ew

Antal cycli

nr

n

e1, 2, 3, ... n

Missien [g/kWh]

De gemiddelde specifiek emissiewaarde voor overeenkomstig punt 6.6.2.1 of 6.6.2.2 uitgevoerde tests [g/kWh of #/kWh] wordt met vergelijking (6-9) gewogen (zie figuur 6.1):

| | (6-9) |
| --- | --- |

Formula

(6-9)

waarbij:

| n | = | aantal tests waarin geen regeneratie optreedt |
| --- | --- | --- |
| n
  r | = | aantal tests waarin regeneratie optreedt (ten minste één test) |
| | = | gemiddelde specifieke emissie van een test waarin geen regeneratie optreedt [g/kWh of #/kWh] |
| | = | gemiddelde specifieke emissie van een test waarin regeneratie optreedt [g/kWh of #/kWh] |

n

=

aantal tests waarin geen regeneratie optreedt

n
  r

=

aantal tests waarin regeneratie optreedt (ten minste één test)

Formula

=

gemiddelde specifieke emissie van een test waarin geen regeneratie optreedt [g/kWh of #/kWh]

Formula

=

gemiddelde specifieke emissie van een test waarin regeneratie optreedt [g/kWh of #/kWh]

Naar keuze van de fabrikant en op basis van goede ingenieursinzichten mag de regeneratieaanpassingsfactor k
  r, die de gemiddelde emissiewaarde uitdrukt, voor alle verontreinigende gassen en, indien er een grenswaarde van toepassing is, voor PM en PN, multiplicatief of additief worden berekend met de vergelijkingen (6-10) tot en met (6-13):

| | Multiplicatief | ( (opwaartse aanpassingsfactor) | 6-10) |
| --- | --- | --- | --- |
| | (neerwaartse aanpassingsfactor) | (6-11) |

Multiplicatief

Formula

( (opwaartse aanpassingsfactor)

6-10)

Formula

(neerwaartse aanpassingsfactor)

(6-11)

| | Additief








  k
  ru,a = e
  w — e | (opwaartse aanpassingsfactor) | (6-12) |
| --- | --- | --- | --- |
| k
  rd,a = e
  w — e
  r | (neerwaartse aanpassingsfactor) | (6-13) |

Additief

k
  ru,a = e
  w — e

(opwaartse aanpassingsfactor)

(6-12)

k
  rd,a = e
  w — e
  r

(neerwaartse aanpassingsfactor)

(6-13)

6.6.2.4.   Toepassing van aanpassingsfactoren

De opwaartse aanpassingsfactoren worden vermenigvuldigd met of opgeteld bij de gemeten emissiewaarden voor alle tests waarin geen regeneratie optreedt. De neerwaartse aanpassingsfactoren worden vermenigvuldigd met of opgeteld bij de gemeten emissiewaarden voor alle tests waarin regeneratie optreedt. Het optreden van de regeneratie moet op zodanige wijze worden aangegeven dat het tijdens alle tests meteen duidelijk is. Wanneer geen regeneratie wordt aangegeven, wordt de opwaartse aanpassingsfactor toegepast.

Overeenkomstig bijlage VII en aanhangsel 5 van bijlage VII betreffende de berekening van de specifieke emissies:

| a) | wordt de regeneratieaanpassingsfactor wanneer deze voor een volledige gewogen cyclus is bepaald, toegepast op de resultaten van de toepasselijke gewogen NRTC, LSI-NRTC en NRSC; |
| --- | --- |

a)

wordt de regeneratieaanpassingsfactor wanneer deze voor een volledige gewogen cyclus is bepaald, toegepast op de resultaten van de toepasselijke gewogen NRTC, LSI-NRTC en NRSC;

| b) | wordt de regeneratieaanpassingsfactor, wanneer deze specifiek is bepaald voor de afzonderlijke modi van de toepasselijke NRSC met specifieke modi, toegepast op de resultaten van die modi van de toepasselijke NRSC met specifieke modi waarin regeneratie plaatsvindt, voordat het cyclusgewogen emissieresultaat wordt berekend. In dit geval wordt de meerfiltermethode toegepast voor de PM-meting; |
| --- | --- |

b)

wordt de regeneratieaanpassingsfactor, wanneer deze specifiek is bepaald voor de afzonderlijke modi van de toepasselijke NRSC met specifieke modi, toegepast op de resultaten van die modi van de toepasselijke NRSC met specifieke modi waarin regeneratie plaatsvindt, voordat het cyclusgewogen emissieresultaat wordt berekend. In dit geval wordt de meerfiltermethode toegepast voor de PM-meting;

| c) | mag de regeneratieaanpassingsfactor ook op andere leden van dezelfde motorfamilie worden toegepast; |
| --- | --- |

c)

mag de regeneratieaanpassingsfactor ook op andere leden van dezelfde motorfamilie worden toegepast;

| d) | mag de regeneratieaanpassingsfactor met voorafgaande toestemming van de goedkeuringsinstantie op basis van door de fabrikant geleverd technisch bewijsmateriaal waaruit blijkt dat de emissies gelijkwaardig zijn, ook op andere motorfamilies binnen dezelfde familie van motornabehandelingssystemen, zoals gedefinieerd in bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656, worden toegepast. |
| --- | --- |

d)

mag de regeneratieaanpassingsfactor met voorafgaande toestemming van de goedkeuringsinstantie op basis van door de fabrikant geleverd technisch bewijsmateriaal waaruit blijkt dat de emissies gelijkwaardig zijn, ook op andere motorfamilies binnen dezelfde familie van motornabehandelingssystemen, zoals gedefinieerd in bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656, worden toegepast.

Hiervoor gelden de volgende mogelijkheden:

| a) | een fabrikant mag ervoor kiezen om voor een of meer van zijn motorfamilies (of motorconfiguraties) geen aanpassingsfactoren toe te passen, omdat het effect van de regeneratie gering is of omdat het niet haalbaar is aan te geven wanneer regeneraties optreden. In die gevallen hoeft er geen aanpassingsfactor te worden gebruikt en is de fabrikant verantwoordelijk voor de naleving van de emissiegrenswaarden bij alle tests, ongeacht of er een regeneratie optreedt; |
| --- | --- |

a)

een fabrikant mag ervoor kiezen om voor een of meer van zijn motorfamilies (of motorconfiguraties) geen aanpassingsfactoren toe te passen, omdat het effect van de regeneratie gering is of omdat het niet haalbaar is aan te geven wanneer regeneraties optreden. In die gevallen hoeft er geen aanpassingsfactor te worden gebruikt en is de fabrikant verantwoordelijk voor de naleving van de emissiegrenswaarden bij alle tests, ongeacht of er een regeneratie optreedt;

| b) | op verzoek van de fabrikant mag de goedkeuringsinstantie op een andere wijze rekening houden met regeneraties dan is bepaald onder a). Deze optie geldt echter alleen voor regeneraties die bijzonder sporadisch optreden en met de onder a) beschreven aanpassingsfactoren niet in aanmerking kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

b)

op verzoek van de fabrikant mag de goedkeuringsinstantie op een andere wijze rekening houden met regeneraties dan is bepaald onder a). Deze optie geldt echter alleen voor regeneraties die bijzonder sporadisch optreden en met de onder a) beschreven aanpassingsfactoren niet in aanmerking kunnen worden genomen.

6.7.   Koelsysteem

Er wordt gebruikgemaakt van een motorkoelsysteem met voldoende capaciteit om de motor, inclusief de inlaatlucht, de olie, het koelmiddel, het motorblok en de cilinderkoppen, op de normale door de fabrikant voorgeschreven bedrijfstemperaturen te houden. Er mogen extra laboratoriumkoelers en –ventilatoren worden gebruikt.

6.8.   Smeerolie

De smeerolie wordt door de fabrikant gespecificeerd en moet representatief te zijn voor de in de handel verkrijgbare smeerolie; de specificaties van de voor de test gebruikte smeerolie worden genoteerd en samen met de resultaten van de test verstrekt.

6.9.   Specificatie van de referentiebrandstof

De referentiebrandstoffen die voor de test moeten worden gebruikt, zijn gespecificeerd in bijlage IX.

De brandstoftemperatuur moet overeenkomen met de aanbevelingen van de fabrikant. De brandstoftemperatuur wordt bij de inlaat van de brandstofinjectiepomp of volgens de instructies van de fabrikant gemeten en de plaats van de meting wordt geregistreerd.

6.10.   Carteremissies

Dit onderdeel is van toepassing op motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLR, NRS, NRSh, SMB en ATS die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628.

Carteremissies die rechtstreeks in de omgevingslucht worden uitstoten, worden tijdens alle emissietests (fysisch of mathematisch) bij de uitlaatemissies opgeteld.

Fabrikanten die van deze uitzondering gebruikmaken, moeten de motoren zo monteren dat alle carteremissies in het emissiebemonsteringssysteem kunnen worden geleid. Voor de toepassing van dit punt worden carteremissies die in alle werkingstoestanden vóór het uitlaatgasnabehandelingssysteem in de uitlaatgasstroom worden geleid, niet beschouwd als emissies die rechtstreeks in de omgevingslucht worden uitgestoten.

Voor de emissiemetingen worden de opencarteremissies als volgt in het uitlaatsysteem geleid:

| a) | de buismaterialen moeten gladde wanden hebben, moeten elektrisch geleidend zijn en mogen niet reageren met de carteremissies. De buislengten moeten zo klein mogelijk worden gehouden; |
| --- | --- |

a)

de buismaterialen moeten gladde wanden hebben, moeten elektrisch geleidend zijn en mogen niet reageren met de carteremissies. De buislengten moeten zo klein mogelijk worden gehouden;

| b) | het aantal bochten in de laboratoriumcarterbuizen moet zo klein mogelijk worden gehouden en alle onvermijdelijke bochten moeten een zo groot mogelijke straal hebben; |
| --- | --- |

b)

het aantal bochten in de laboratoriumcarterbuizen moet zo klein mogelijk worden gehouden en alle onvermijdelijke bochten moeten een zo groot mogelijke straal hebben;

| c) | de laboratoriumcarteruitlaatbuizen moeten voldoen aan de specificaties van de motorfabrikant voor cartertegendruk; |
| --- | --- |

c)

de laboratoriumcarteruitlaatbuizen moeten voldoen aan de specificaties van de motorfabrikant voor cartertegendruk;

| d) | de carteruitlaatbuizen moeten op het ruwe uitlaatgas worden aangesloten voorbij het eventuele uitlaatgasnabehandelingssysteem, voorbij de eventueel gemonteerde uitlaatemissierestrictie en op voldoende afstand vóór bemonsteringssondes om de carteremissies voor de bemonstering volledig met het uitlaatsysteem van de motor te laten vermengen. Om grenslaageffecten te vermijden en de vermenging te bevorderen, moet de carteruitlaatbuis zich tot in de vrije stroom van het uitlaatsysteem uitstrekken. De uitgang van de carteruitlaatbuis mag ten opzichte van de ruwe uitlaatgasstroom in gelijk welke richting wijzen. |
| --- | --- |

d)

de carteruitlaatbuizen moeten op het ruwe uitlaatgas worden aangesloten voorbij het eventuele uitlaatgasnabehandelingssysteem, voorbij de eventueel gemonteerde uitlaatemissierestrictie en op voldoende afstand vóór bemonsteringssondes om de carteremissies voor de bemonstering volledig met het uitlaatsysteem van de motor te laten vermengen. Om grenslaageffecten te vermijden en de vermenging te bevorderen, moet de carteruitlaatbuis zich tot in de vrije stroom van het uitlaatsysteem uitstrekken. De uitgang van de carteruitlaatbuis mag ten opzichte van de ruwe uitlaatgasstroom in gelijk welke richting wijzen.

7.   Testprocedures

7.1.   Inleiding

In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe bij de te testen motoren de specifieke emissies van verontreinigende gassen en deeltjes worden bepaald. De testmotor moet overeenkomen met de configuratie van de basismotor van de motorfamilie, zoals gedefinieerd in bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

Een laboratoriumemissietest bestaat erin emissies en andere parameters tijdens de in bijlage XVII gespecificeerde testcycli te meten. De volgende aspecten worden behandeld:

| a) | de laboratoriumconfiguraties voor het meten van de emissies (punt 7.2); |
| --- | --- |

a)

de laboratoriumconfiguraties voor het meten van de emissies (punt 7.2);

| b) | de verificatieprocedures vóór en na de test (punt 7.3); |
| --- | --- |

b)

de verificatieprocedures vóór en na de test (punt 7.3);

| c) | de testcycli (punt 7.4); |
| --- | --- |

c)

de testcycli (punt 7.4);

| d) | de algemene testsequentie (punt 7.5); |
| --- | --- |

d)

de algemene testsequentie (punt 7.5);

| e) | het bepalen van de motorkarakteristiek (punt 7.6); |
| --- | --- |

e)

het bepalen van de motorkarakteristiek (punt 7.6);

| f) | het genereren van de testcycli (punt 7.7); |
| --- | --- |

f)

het genereren van de testcycli (punt 7.7);

| g) | de specifieke procedure voor het uitvoeren van de testcyclus (punt 7.8). |
| --- | --- |

g)

de specifieke procedure voor het uitvoeren van de testcyclus (punt 7.8).

7.2.   Principe van emissiemeting

Om de specifieke emissies te meten, moet men de motor tijdens de in punt 7.4 gedefinieerde toepasselijke testcycli laten draaien. Om de specifieke emissies te kunnen meten, moeten de massa van de verontreinigende stoffen in de uitlaatemissies (HC, CO, NOx en PM), het aantal deeltjes in de uitlaatemissies (PN), de massa van CO2 in de uitlaatemissies en de overeenkomstige motorarbeid worden bepaald.

7.2.1.   Massa van het bestanddeel

De totale massa van elk bestanddeel wordt tijdens de toepasselijke testcyclus met de volgende methoden bepaald:

7.2.1.1.   Continue bemonstering

Bij continue bemonstering wordt de concentratie van een bestanddeel continu gemeten in ruw of verdund uitlaatgas. Deze concentratie wordt met het continue (ruw- of verdund-)uitlaatgasdebiet op de plaats van bemonstering vermenigvuldigd om het debiet van het bestanddeel te bepalen. De emissie van het bestanddeel wordt tijdens het testinterval voortdurend opgeteld. Deze som is de totale massa van het uitgestoten bestanddeel.

7.2.1.2.   Batchbemonstering

Bij batchbemonstering wordt continu een monster van ruw of verdund uitlaatgas genomen, dat voor latere meting wordt bewaard. Het genomen monster moet evenredig zijn met het debiet van het ruwe of verdunde uitlaatgas. Voorbeelden van batchbemonstering zijn het verzamelen van verdunde gasvormige emissies in een zak en het verzamelen van PM op een filter. In principe wordt voor het berekenen van de emissies de volgende methode toegepast: de in batches bemonsterde concentraties worden vermenigvuldigd met de totale massa of het totale massadebiet van het (ruwe of verdunde) uitlaatgas waaraan zij tijdens de testcyclus zijn onttrokken. Dit product is de totale massa of het totale massadebiet van het uitgestoten bestanddeel. Om de PM-concentratie te berekenen, wordt het op een filter afgezette deeltjesmateriaal van het in evenredigheid onttrokken uitlaatgas worden gedeeld door de hoeveelheid gefiltreerd uitlaatgas.

7.2.1.3.   Gecombineerde bemonstering

Elke combinatie van continue en batchbemonstering is toegestaan (bv. PM met batchbemonstering en gasvormige emissies met continue bemonstering).

Figuur 6.2 illustreert de twee aspecten van de testprocedures voor het meten van emissies: de apparatuur met de bemonsteringsleidingen in ruw en verdund uitlaatgas en de verrichtingen die nodig zijn om de verontreinigende emissies tijdens de testcycli in statische toestand en de transiënte testcycli te berekenen.

Figuur 6.2

Testprocedures voor het meten van emissies

Opmerking bij figuur 6.2: Het begrip „partiëlestroombemonstering van PM” omvat de partiëlestroomverdunning om alleen ruw uitlaatgas met een constante of variabele verdunningsverhouding te onttrekken.

Variërend verdunnings-verhouding

Transiënte cyclus en RMC in statische toestand

Volledige stroomverdunning voor bemonstering van gassen, PM of PN

Vermenigvuldiging van de modale emissies met de weegfactoren

PM op filter gedeeld door hoeveelheid gefilterd uitlaatgas

Secundaire verdunning (optie)

Zak

Batchbemonstering

Vermenigvuldiging van de gemiddelde concentratie (bij continue batchbemonstering) met de gemiddelde stroom

Een PM-filter per test

PM-filter per modus

Gemiddelde stroom

Continue gasanalyse

Constante verdunningsverhouding

Voor elke modus:

Voor gehele test:

Statische cyclus met specifieke modi

Statische cyclus met specifieke modi

Transiënte cyclus en RMC in statische toestand

Partiële stroombemonstering van PM of PN

Ruwgasbemonstering

PM-filter

Gasvormige emissies

Variërende verdunningsverhouding

Berekening van de gemiddelde concentratie gassen of PN

Berekening van de emissie elke modus

PN per mode

PN per test

Transiënte cyclus, RMC en statische cyclus met specifieke modi

Vermenigvuldigiging van de modale emissies met de weegfactoren

Berekening van de emissie tijdens van gehele test

Continue gasanalyse

Integratie van de momentale emissies

Berekenening van emissie [g/h]

Berekening van de momentale emissive [g/h]

- continue stroommeting

Analyse van gemiddelde gasconcentratie

Uitlaatgas

7.2.2.   Bepaling van de arbeid

De arbeid wordt over de testcyclus bepaald door het toerental en het remkoppel synchroon met elkaar te vermenigvuldigen om de momentane waarden voor het remvermogen van de motor te berekenen. Het remvermogen van de motor wordt over de testcyclus geïntegreerd om de totale arbeid te bepalen.

7.3.   Verificatie en kalibratie

7.3.1.   Vóór de test te volgen procedures

7.3.1.1.   Voorconditionering

Om stabiele condities te verkrijgen, worden het bemonsteringssysteem en de motor overeenkomstig dit punt voorgeconditioneerd voordat een testsequentie wordt begonnen.

De motor wordt voorgeconditioneerd om ervoor te zorgen dat de emissies en de emissiebeheersing gedurende de bedrijfscyclus representatief zijn en om vertekening te voorkomen, zodat de erop volgende emissietest onder stabiele omstandigheden kan worden uitgevoerd.

Tijdens de voorconditioneringscycli mogen de emissies worden gemeten, mits een vooraf bepaald aantal voorconditioneringscycli wordt uitgevoerd en het meetsysteem overeenkomstig punt 7.3.1.4 is gestart. De motorfabrikant bepaalt voor het begin van de voorconditionering de benodigde mate van voorconditionering. De voorconditionering wordt als volgt uitgevoerd, waarbij opgemerkt dient te worden dat de specifieke cycli van de voorconditionering dezelfde zijn als voor de emissietests worden toegepast.

7.3.1.1.1.   Voorconditionering voor met koude start uitgevoerde NRTC

De motor wordt voorgeconditioneerd door ten minste één warmstart-NRTC uit te voeren. Onmiddellijk na voltooiing van elke voorconditioneringscyclus wordt de motor uitgezet en wordt de warmtestuwperiode met uitgeschakelde motor voltooid. Onmiddellijk na voltooiing van de laatste voorconditioneringscyclus wordt de motor uitgezet en begint de in punt 7.3.1.2 beschreven afkoeling van de motor.

7.3.1.1.2.   Voorconditionering voor met warme start uitgevoerde NRTC of voor LSI-NRTC

In dit punt wordt de voorconditionering beschreven die moet worden uitgevoerd voordat emissies worden bemonsterd in de warmstart-NRTC zonder uitvoering van de NRTC met koude start (hierna „koudstart-NRTC” genoemd) of in de LSI-NRTC. De motor wordt voorgeconditioneerd door, naargelang het geval, ten minste één warmstart-NRTC of LSI-NRTC uit te voeren. Onmiddellijk na voltooiing van elke voorconditioneringscyclus wordt de motor uitgezet en wordt zo spoedig mogelijk de volgende cyclus gestart. Aanbevolen wordt de volgende voorconditioneringscyclus binnen 60 seconden na voltooiing van de laatste voorconditioneringscyclus te starten. In voorkomend geval wordt na de laatste voorconditioneringscyclus de toepasselijke warmtestuwperiode (bij de warmstart-NRTC) of afkoelperiode (bij de LSI-NRTC) in acht genomen voordat de motor voor de emissietest wordt gestart. Wanneer er geen warmtestuw- of afkoelperiode van toepassing is, wordt aanbevolen de emissietest binnen 60 seconden na voltooiing van de laatste voorconditioneringscyclus te starten.

7.3.1.1.3.   Voorconditionering voor de NRSC met specifieke modi

Voor andere motorcategorieën dan NRS en NRSh laat men de motor opwarmen en draaien totdat de motortemperaturen (koelwater en motorolie) voor alle NRSC-testcycli met specifieke modi uitgezonderd de typen D2, E2 en G op 50 %-toerental en 50 %-koppel en voor alle NRSC-testcycli met specifieke modi van de typen D2, E2 en G op nominaal motortoerental en 50 %-koppel zijn gestabiliseerd. Als het MTS is gebruikt voor het genereren van de testtoerentallen, wordt het 50 %-toerental berekend overeenkomstig punt 5.2.5.1 en in alle andere gevallen overeenkomstig punt 7.7.1.3. Het 50 %-koppel is gedefinieerd als 50 % van het beschikbare maximumkoppel bij dit toerental. De emissietest wordt gestart zonder de motor uit te zetten.

Voor de motorcategorieën NRS en NRSh wordt de motor volgens de aanbeveling van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten opgewarmd. Voordat de emissiebemonstering kan beginnen, laat men de motor in modus 1 van de toepasselijke testcyclus draaien totdat de motortemperaturen zijn gestabiliseerd. De emissietest wordt gestart zonder de motor uit te zetten.

7.3.1.1.4.   Voorconditionering voor de RMC

De motorfabrikant kiest een van de onder a) en b) beschreven voorconditioneringssequenties. De motor wordt voorgeconditioneerd volgens de gekozen sequentie:

| a) | de motor wordt voorgeconditioneerd door ten minste de tweede helft van de RMC uit te voeren, op basis van het aantal testmodi. Tussen de cycli wordt de motor niet uitgezet. Onmiddellijk na voltooiing van elke voorconditioneringscyclus wordt zo spoedig mogelijk de volgende cyclus (met inbegrip van de emissietest) gestart. Aanbevolen wordt de volgende cyclus zo mogelijk binnen 60 seconden na voltooiing van de laatste voorconditioneringscyclus te starten; |
| --- | --- |

a)

de motor wordt voorgeconditioneerd door ten minste de tweede helft van de RMC uit te voeren, op basis van het aantal testmodi. Tussen de cycli wordt de motor niet uitgezet. Onmiddellijk na voltooiing van elke voorconditioneringscyclus wordt zo spoedig mogelijk de volgende cyclus (met inbegrip van de emissietest) gestart. Aanbevolen wordt de volgende cyclus zo mogelijk binnen 60 seconden na voltooiing van de laatste voorconditioneringscyclus te starten;

| b) | men laat de motor opwarmen en draaien totdat de motortemperaturen (koelwater en motorolie) voor alle RMC-testcycli uitgezonderd de typen D2, E2 en G op 50 %-toerental en 50 %-koppel en voor alle RMC-testcycli van de typen D2, E2 en G op nominaal motortoerental en 50 %-koppel zijn gestabiliseerd. Als het MTS is gebruikt voor het genereren van de testtoerentallen, wordt het 50 %-toerental berekend overeenkomstig punt 5.2.5.1 en in alle andere gevallen overeenkomstig punt 7.7.1.3. Het 50 %-koppel is gedefinieerd als 50 % van het beschikbare maximumkoppel bij dit toerental. |
| --- | --- |

b)

men laat de motor opwarmen en draaien totdat de motortemperaturen (koelwater en motorolie) voor alle RMC-testcycli uitgezonderd de typen D2, E2 en G op 50 %-toerental en 50 %-koppel en voor alle RMC-testcycli van de typen D2, E2 en G op nominaal motortoerental en 50 %-koppel zijn gestabiliseerd. Als het MTS is gebruikt voor het genereren van de testtoerentallen, wordt het 50 %-toerental berekend overeenkomstig punt 5.2.5.1 en in alle andere gevallen overeenkomstig punt 7.7.1.3. Het 50 %-koppel is gedefinieerd als 50 % van het beschikbare maximumkoppel bij dit toerental.

7.3.1.1.5.   Afkoelen van de motor (NRTC)

Er mag een natuurlijke of geforceerde afkoelingsprocedure worden toegepast. Bij geforceerde afkoeling worden naar goede ingenieursinzichten systemen opgezet om koellucht langs de motor te leiden, koelolie door het motorsmeersysteem te leiden, het koelmiddel door het motorkoelsysteem te koelen, en het uitlaatgasnabehandelingssysteem te koelen. Bij geforceerde afkoeling van het uitlaatgasnabehandelingssysteem mag koellucht pas worden gebruikt nadat het systeem tot onder de activeringstemperatuur van de katalysator is afgekoeld. Koelprocedures die tot niet-representatieve emissies leiden, zijn niet toegestaan.

7.3.1.2.   Verificatie van HC-verontreiniging

Als er enig vermoeden van een essentiële HC-verontreiniging van het uitlaatgasmeetsysteem bestaat, mag die verontreiniging met nulgas worden gecontroleerd en dan worden gecorrigeerd. Als de hoeveelheid verontreiniging van het meetsysteem en het achtergrond-HC-systeem moet worden gecontroleerd, moet dat binnen 8 uur voor het starten van elke testcyclus gebeuren. De waarden worden voor latere correctie geregistreerd. Vóór deze controle wordt op lekken gecontroleerd en wordt de FID-analysator gekalibreerd.

7.3.1.3.   Voorbereiding van de meetapparatuur voor bemonstering

Voordat de emissiebemonstering begint, worden de volgende stappen uitgevoerd:

| a) | binnen 8 uur vóór de emissiebemonstering wordt overeenkomstig punt 8.1.8.7 op lekken gecontroleerd; |
| --- | --- |

a)

binnen 8 uur vóór de emissiebemonstering wordt overeenkomstig punt 8.1.8.7 op lekken gecontroleerd;

| b) | bij batchbemonstering worden schone opslagmiddelen zoals lege zakken of tarragewogen filters aangesloten; |
| --- | --- |

b)

bij batchbemonstering worden schone opslagmiddelen zoals lege zakken of tarragewogen filters aangesloten;

| c) | alle meetinstrumenten worden volgens de instructies van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten gestart; |
| --- | --- |

c)

alle meetinstrumenten worden volgens de instructies van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten gestart;

| d) | de verdunningssystemen, de bemonsteringspompen, de koelventilatoren en het gegevensverzamelsysteem worden gestart; |
| --- | --- |

d)

de verdunningssystemen, de bemonsteringspompen, de koelventilatoren en het gegevensverzamelsysteem worden gestart;

| e) | de monsterdebieten worden op de gewenste niveaus ingesteld, waarbij desgewenst een omloopgasstroom kan worden gebruikt; |
| --- | --- |

e)

de monsterdebieten worden op de gewenste niveaus ingesteld, waarbij desgewenst een omloopgasstroom kan worden gebruikt;

| f) | warmtewisselaars in het bemonsteringssysteem worden tot binnen hun bedrijfstemperatuurbereik voor een test voorverwarmd of voorgekoeld; |
| --- | --- |

f)

warmtewisselaars in het bemonsteringssysteem worden tot binnen hun bedrijfstemperatuurbereik voor een test voorverwarmd of voorgekoeld;

| g) | verwarmde of gekoelde onderdelen, zoals bemonsteringsleidingen, filters, koelers en pompen, laat men op hun bedrijfstemperatuur stabiliseren; |
| --- | --- |

g)

verwarmde of gekoelde onderdelen, zoals bemonsteringsleidingen, filters, koelers en pompen, laat men op hun bedrijfstemperatuur stabiliseren;

| h) | de stroom van het uitlaatgasverdunningssysteem wordt ten minste 10 minuten vóór een testsequentie ingeschakeld; |
| --- | --- |

h)

de stroom van het uitlaatgasverdunningssysteem wordt ten minste 10 minuten vóór een testsequentie ingeschakeld;

| i) | de gasanalysatoren worden gekalibreerd en continue analysatoren worden op nul gezet volgens de procedure van punt 7.3.1.4; |
| --- | --- |

i)

de gasanalysatoren worden gekalibreerd en continue analysatoren worden op nul gezet volgens de procedure van punt 7.3.1.4;

| j) | elektronische integreervoorzieningen worden vóór het begin van elk testinterval (weer) op nul gezet. |
| --- | --- |

j)

elektronische integreervoorzieningen worden vóór het begin van elk testinterval (weer) op nul gezet.

7.3.1.4.   Kalibratie van gasanalysatoren

Voor de gasanalysatoren worden passende meetbereiken gekozen. Emissieanalysatoren met automatische of handmatige meetbereikschakeling zijn toegestaan. Tijdens een test volgens een transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC) of de RMC en tijdens een bemonsteringsperiode van een gasvormige emissie aan het einde van elke modus bij een test volgens de NRSC met specifieke modi mag het meetbereik van de emissieanalysatoren niet worden omgeschakeld. Ook de output van analoge operationele versterkers van de analysator mag tijdens een testcyclus niet worden veranderd.

Alle continue analysatoren worden op nul gezet en geijkt met internationaal herleidbare gassen die voldoen aan de specificaties van punt 9.5.1. Vlamionisatiedetectoren (FID-analysatoren) worden geijkt op basis van een koolstofgetal van één (C1).

7.3.1.5.   Voorconditionering en tarraweging van PM-filters

Voor het voorconditioneren en tarrawegen van PM-filters worden de procedures van punt 8.2.3 gevolgd.

7.3.2.   Na de test te volgen procedures

Nadat de emissiebemonstering is beëindigd, worden de volgende stappen uitgevoerd:

7.3.2.1.   Verificatie van evenredige bemonstering

Bij elk evenredig batchmonster zoals een zak- of PM-monster, wordt gecontroleerd of evenredige bemonstering overeenkomstig punt 8.2.1 is gehandhaafd. Bij de eenfiltermethode en de testcyclus in statische toestand met specifieke modi wordt de effectieve PM-wegingsfactor berekend. Monsters die niet aan de voorschriften van punt 8.2.1 voldoen, worden ongeldig verklaard.

7.3.2.2.   Conditioneren en wegen van PM na de test

Om de monsterfilters tegen verontreiniging uit de omgeving te beschermen, worden de gebruikte PM-monsterfilters in afgedekte of gesloten houders geplaatst of worden de filterhouders gesloten. De aldus beschermde belaste filters worden naar de conditioneerkamer voor PM-filters teruggebracht. De PM-monsterfilters worden vervolgens overeenkomstig punt 8.2.4 (procedures voor het conditioneren en wegen van PM-filters na de test) geconditioneerd en gewogen.

7.3.2.3.   Analyse van gasbatchbemonstering

Zo snel mogelijk wordt het volgende gedaan:

| a) | uiterlijk 30 minuten na afloop van de testcyclus of, zo mogelijk, tijdens de impregneerperiode worden alle batchgasanalysatoren op nul gezet en geijkt om te controleren of zij nog stabiel zijn; |
| --- | --- |

a)

uiterlijk 30 minuten na afloop van de testcyclus of, zo mogelijk, tijdens de impregneerperiode worden alle batchgasanalysatoren op nul gezet en geijkt om te controleren of zij nog stabiel zijn;

| b) | uiterlijk 30 minuten na afloop van de warmstart-NRTC of tijdens de impregneerperiode worden alle conventionele gasbatchmonsters geanalyseerd; |
| --- | --- |

b)

uiterlijk 30 minuten na afloop van de warmstart-NRTC of tijdens de impregneerperiode worden alle conventionele gasbatchmonsters geanalyseerd;

| c) | uiterlijk 60 minuten na afloop van de warmstart-NRTC worden de achtergrondmonsters geanalyseerd. |
| --- | --- |

c)

uiterlijk 60 minuten na afloop van de warmstart-NRTC worden de achtergrondmonsters geanalyseerd.

7.3.2.4.   Controle van het verloop

Nadat het uitlaatgas is gekwantificeerd, wordt het verloop als volgt geverifieerd:

| a) | bij continue en batchgasanalysatoren wordt na stabilisatie van een nulgas in de analysator de gemiddelde analysatorwaarde geregistreerd. De stabilisatie mag tijd omvatten om de analysator van monstergas te ontdoen, plus de extra tijd om rekening te houden met de analysatorrespons; |
| --- | --- |

a)

bij continue en batchgasanalysatoren wordt na stabilisatie van een nulgas in de analysator de gemiddelde analysatorwaarde geregistreerd. De stabilisatie mag tijd omvatten om de analysator van monstergas te ontdoen, plus de extra tijd om rekening te houden met de analysatorrespons;

| b) | na stabilisatie van met ijkgas in de analysator wordt de gemiddelde analysatorwaarde geregistreerd. De stabilisatie mag tijd omvatten om de analysator van monstergas te ontdoen, plus de extra tijd om rekening te houden met de analysatorrespons; |
| --- | --- |

b)

na stabilisatie van met ijkgas in de analysator wordt de gemiddelde analysatorwaarde geregistreerd. De stabilisatie mag tijd omvatten om de analysator van monstergas te ontdoen, plus de extra tijd om rekening te houden met de analysatorrespons;

| c) | deze gegevens worden gebruikt om te valideren en voor het verloop te corrigeren zoals beschreven in punt 8.2.2. |
| --- | --- |

c)

deze gegevens worden gebruikt om te valideren en voor het verloop te corrigeren zoals beschreven in punt 8.2.2.

7.4.   Testcycli

De EU-typegoedkeuringstest wordt uitgevoerd volgens de toepasselijke NRSC en, in voorkomend geval, NRTC of LSI-NRTC, als gespecificeerd in artikel 23 van en bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628. De technische specificaties en karakteristieken van de NRSC, NRTC en LSI-NRTC zijn opgenomen in bijlage XVII en de methode voor het bepalen van de belastings- en toerentalinstellingen van die testcycli is beschreven in onderdeel 5.2.

7.4.1.   Testcycli in statische toestand

De testcycli in statische toestand, niet voor het wegverkeer (NRSC) worden in de aanhangsels 1 en 2 van bijlage XVII gespecificeerd als een lijst van specifieke modi (bedrijfspunten), waarbij elk bedrijfspunt één toerental- en één koppelwaarde heeft. Bij een NRSC worden de metingen verricht op een volgens de specificaties van de fabrikant opgewarmde en draaiende motor. Naar keuze van de fabrikant mag een NRSC als een NRSC met specifieke modi of als een RMC worden uitgevoerd, zoals toegelicht in de punten 7.4.1.1 en 7.4.1.2. Het is niet noodzakelijk een emissietest overeenkomstig zowel punt 7.4.1.1 als punt 7.4.1.2 uit te voeren.

7.4.1.1.   NRSC met specifieke modi

De NRSC met specifieke modi is een warm uitgevoerde testcyclus waarbij de emissiemeting begint nadat de motor is gestart en opgewarmd en draait zoals aangegeven in punt 7.8.1.2. Elke cyclus bestaat uit een aantal toerental- en belastingsmodi (met de respectieve wegingsfactor voor elke modus) die het gebruikelijke werkingsbereik van de gespecificeerde motorcategorie bestrijken.

7.4.1.2.   Modale NRSC met overgangen (RMC)

De RMC is een warm uitgevoerde testcyclus waarbij de emissiemeting begint nadat de motor is gestart en opgewarmd en draait zoals aangegeven in punt 7.8.2.1. Tijdens de RMC wordt de motor continu geregeld door de regeleenheid van de testbank. Tijdens de RMC worden de emissies van gassen en deeltjes continu gemeten en bemonsterd op dezelfde wijze als bij een transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC).

De RMC is bedoeld als methode om op vrijwel transiënte wijze een test in statische toestand uit te voeren. Elke RMC bestaat uit een reeks statische modi met lineaire overgangen. De relatieve totale duur van elke modus en de voorafgaande overgang komt overeen met de weging in de NRSC met specifieke modi. De verandering in motortoerental en –belasting van de ene modus naar de volgende moet binnen 20 ± 1 seconden lineair worden geregeld. De tijd om van modus te veranderen, maakt deel uit van de nieuwe modus (inclusief de eerste modus). In sommige gevallen worden de modi niet in dezelfde volgorde uitgevoerd als bij de NRSC met specifieke modi of worden zij gesplitst om extreme temperatuurveranderingen te vermijden.

7.4.2.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC)

De transiënte testcyclus, niet voor wegverkeer, voor motoren van categorie NRE (NRTC) en de transiënte testcyclus, niet voor wegverkeer, voor grote elektrische-ontstekingsmotoren van categorie NRS (LSI-NRTC) zijn beide in aanhangsel 3 van bijlage XVII van seconde tot seconde beschreven als een sequentie van genormaliseerde toerental- en koppelwaarden. Om de test in een motormeetcel uit te voeren, moeten de genormaliseerde waarden worden omgezet in hun overeenkomstige referentiewaarden voor de te testen afzonderlijke motor op basis van de uit de motorkarakteristiek afgelezen specifieke toerental- en koppelwaarden. De omzetting wordt denormalisatie genoemd en de hieruit resulterende testcyclus is de NRTC- of LSI-NRTC-referentietestcyclus van de te testen motor (zie punt 7.7.2).

7.4.2.1.   Testsequentie voor NRTC

Een grafische voorstelling van het genormaliseerde NRTC-dynamometerschema wordt gegeven in figuur 6.3.

Figuur 6.3

Genormaliseerd NRTC-motordynamometerschema

Toerental [%]

tijd [ s]

NRTC-dynamometerschema

Koppel [%]

Na voltooiing van de voorconditionering (zie punt 7.3.1.1.1) wordt de NRTC twee keer uitgevoerd overeenkomstig de volgende procedure:

| a) | voer een koude start uit nadat de motor en de uitlaatgasnabehandelingssystemen door natuurlijke afkoeling tot kamertemperatuur zijn afgekoeld of nadat de motor, het koelmiddel, de motorolie, de uitlaatgasnabehandelingssystemen en alle motorregelvoorzieningen door geforceerde afkoeling tussen 293 en 303 K (20 en 30 oC) zijn gestabiliseerd. De meting van de koudstartemissies begint bij het starten van de koude motor; |
| --- | --- |

a)

voer een koude start uit nadat de motor en de uitlaatgasnabehandelingssystemen door natuurlijke afkoeling tot kamertemperatuur zijn afgekoeld of nadat de motor, het koelmiddel, de motorolie, de uitlaatgasnabehandelingssystemen en alle motorregelvoorzieningen door geforceerde afkoeling tussen 293 en 303 K (20 en 30 oC) zijn gestabiliseerd. De meting van de koudstartemissies begint bij het starten van de koude motor;

| b) | de warmtestuwperiode begint meteen na afloop van de koudstartfase. De motor wordt uitgezet en door een warmtestuwperiode van 20 minuten ± 1 minuut voor de warmstarttest geconditioneerd; |
| --- | --- |

b)

de warmtestuwperiode begint meteen na afloop van de koudstartfase. De motor wordt uitgezet en door een warmtestuwperiode van 20 minuten ± 1 minuut voor de warmstarttest geconditioneerd;

| c) | de warmstarttest begint meteen na de warmtestuwperiode bij het aanslingeren van de motor. De gasanalysatoren worden ten minste 10 seconden vóór het einde van de warmtestuwperiode ingeschakeld om signaalpieken te vermijden. De meting van de emissies begint tegelijk met het begin van de warmstart-NRTC, met inbegrip van het aanslingeren van de motor. |
| --- | --- |

c)

de warmstarttest begint meteen na de warmtestuwperiode bij het aanslingeren van de motor. De gasanalysatoren worden ten minste 10 seconden vóór het einde van de warmtestuwperiode ingeschakeld om signaalpieken te vermijden. De meting van de emissies begint tegelijk met het begin van de warmstart-NRTC, met inbegrip van het aanslingeren van de motor.

De in g/kWh uitgedrukte specifieke emissies worden tijdens zowel de koud- als de warmstart-NRTC volgens de procedures van dit onderdeel bepaald. De samengestelde gewogen emissies worden overeenkomstig bijlage VII berekend door de resultaten van de koudstarttest voor 10 % en de resultaten van de warmstarttest voor 90 % te laten meetellen.

7.4.2.2.   Testsequentie voor LSI-NRTC

Na voltooiing van de voorconditionering (zie punt 7.3.1.1.2) wordt de LSI-NRTC een keer als volgt met warme start uitgevoerd:

| a) | start de motor en laat deze gedurende de eerste 180 seconden van de bedrijfscyclus draaien, gevolgd door 30 seconden stationair draaien in onbelaste toestand. Tijdens deze opwarmsequentie worden geen emissies gemeten; |
| --- | --- |

a)

start de motor en laat deze gedurende de eerste 180 seconden van de bedrijfscyclus draaien, gevolgd door 30 seconden stationair draaien in onbelaste toestand. Tijdens deze opwarmsequentie worden geen emissies gemeten;

| b) | begin aan het einde van de stationaire periode van 30 seconden met de de emissiemeting en laat de motor de volledige bedrijfscyclus vanaf het begin (tijdstip 0) doorlopen. |
| --- | --- |

b)

begin aan het einde van de stationaire periode van 30 seconden met de de emissiemeting en laat de motor de volledige bedrijfscyclus vanaf het begin (tijdstip 0) doorlopen.

De in g/kWh uitgedrukte specifieke emissies worden overeenkomstig bijlage VII bepaald.

Als de motor voorafgaand aan de test al heeft gedraaid, laat men de motor naar goede ingenieursinzichten voldoende afkoelen om te waarborgen dat de gemeten emissies representatief zijn voor een motor die bij kamertemperatuur wordt gestart. Als een bij kamertemperatuur gestarte motor bijvoorbeeld in drie minuten voldoende opwarmt om met gesloten systeem te draaien en de volledige katalysatorwerking te bereiken, is minimale motorkoeling nodig voor het begin van de volgende test.

Met voorafgaande goedkeuring van de technische dienst mag de motoropwarmprocedure gedurende de bedrijfscyclus maximaal 15 minuten bedrijfstijd omvatten.

7.5.   Algemene testsequentie

Om de motoremissies te meten, worden de volgende stappen uitgevoerd:

| a) | bepaal voor de te testen motor de motortesttoerentallen en –belastingen door (bij motoren met constant toerental) het maximumkoppel te meten of (bij motoren met variabel toerental) de maximumkoppelcurve te meten als functie van het motortoerental; |
| --- | --- |

a)

bepaal voor de te testen motor de motortesttoerentallen en –belastingen door (bij motoren met constant toerental) het maximumkoppel te meten of (bij motoren met variabel toerental) de maximumkoppelcurve te meten als functie van het motortoerental;

| b) | denormaliseer de genormaliseerde testcycli met de overeenkomstig punt 7.5, onder a), gemeten waarden voor het koppel (bij motoren met constant toerental) of de toerentallen en koppels (bij motoren met variabel toerental); |
| --- | --- |

b)

denormaliseer de genormaliseerde testcycli met de overeenkomstig punt 7.5, onder a), gemeten waarden voor het koppel (bij motoren met constant toerental) of de toerentallen en koppels (bij motoren met variabel toerental);

| c) | bereid van tevoren de motor, de uitrusting en de meetinstrumenten voor de volgende emissietest of –testreeksen (koudstarttest en warmstarttest) voor; |
| --- | --- |

c)

bereid van tevoren de motor, de uitrusting en de meetinstrumenten voor de volgende emissietest of –testreeksen (koudstarttest en warmstarttest) voor;

| d) | voer de vóór de test te volgen procedures uit om de correcte werking van bepaalde uitrustingen en analysatoren te verifiëren. Kalibreer alle analysatoren. Registreer alle vóór de test verzamelde gegevens; |
| --- | --- |

d)

voer de vóór de test te volgen procedures uit om de correcte werking van bepaalde uitrustingen en analysatoren te verifiëren. Kalibreer alle analysatoren. Registreer alle vóór de test verzamelde gegevens;

| e) | start aan het begin van de testcyclus de motor (NRTC) of laat de motor draaien (cycli in statische toestand en LSI-NRTC) en stel tegelijkertijd de bemonsteringssystemen in werking; |
| --- | --- |

e)

start aan het begin van de testcyclus de motor (NRTC) of laat de motor draaien (cycli in statische toestand en LSI-NRTC) en stel tegelijkertijd de bemonsteringssystemen in werking;

| f) | meet of registreer de emissies en andere voorgeschreven parameters gedurende de bemonsteringsperiode (bij NRTC, LSI-NRTC en RMC gedurende de volledige testcyclus); |
| --- | --- |

f)

meet of registreer de emissies en andere voorgeschreven parameters gedurende de bemonsteringsperiode (bij NRTC, LSI-NRTC en RMC gedurende de volledige testcyclus);

| g) | voer de na de test te volgen procedures uit om de correcte werking van bepaalde uitrustingen en analysatoren te verifiëren; |
| --- | --- |

g)

voer de na de test te volgen procedures uit om de correcte werking van bepaalde uitrustingen en analysatoren te verifiëren;

| h) | de PM-filters worden voorgeconditioneerd, gewogen (leeggewicht), belast, geherconditioneerd en opnieuw gewogen (belast gewicht) en vervolgens worden de monsters volgens de vóór de test (punt 7.3.1.5) en na de test (punt 7.3.2.2) te volgen procedures beoordeeld; |
| --- | --- |

h)

de PM-filters worden voorgeconditioneerd, gewogen (leeggewicht), belast, geherconditioneerd en opnieuw gewogen (belast gewicht) en vervolgens worden de monsters volgens de vóór de test (punt 7.3.1.5) en na de test (punt 7.3.2.2) te volgen procedures beoordeeld;

| i) | beoordeel de emissietestresultaten. |
| --- | --- |

i)

beoordeel de emissietestresultaten.

Figuur 6.4 geeft een overzicht van de te volgen procedures om testcycli voor niet voor de weg bestemde mobiele machines uit te voeren waarbij de motoruitlaatgasemissies worden gemeten.

Figuur 6.4

Testsequentie

Statische toestand (specifieke modi & RMC)

Genereer motorkarakteristiek (maximumkoppelcurve of werkingslijn bij constant toerental) als geen transiënte cyclus wordt uitgevoerd

Bepaal testcyclus in statische toestand

Genereer referintietestcyclusbij transiënte testcyclus

Verricht zo nodig een of meer proefcycli om motor of test test te controleren

Natuurlijke of geforceerde afkoeling

Maak alle systemen klaar voor bemonstering (incl. kalibratie van analysator) en gegevensverzameling

Voorconditonering en opwarmen motor

Ujtlaatemissietest

Koude startfase ujtlaatemissietest

Warmtestuwing

Warme startfase ujtlaatemissietest

1) Gegevensverzameling 2) Procedures na test 3) Beoordelingen

Emissieberekening

7.5.1.   Starten en opnieuw starten van de motor

7.5.1.1.   Starten van de motor

Start de motor:

| a) | zoals aanbevolen in de instructies voor eindgebruikers, met een productiestartmotor of luchtstartsysteem en een voldoende geladen accu, een geschikte stroomtoevoer of een passende persluchtbron; of |
| --- | --- |

a)

zoals aanbevolen in de instructies voor eindgebruikers, met een productiestartmotor of luchtstartsysteem en een voldoende geladen accu, een geschikte stroomtoevoer of een passende persluchtbron; of

| b) | met behulp van de dynamometer om de motor aan te slingeren tot hij start. Laat de motor draaien binnen ± 25 % van zijn in de praktijk gebruikelijke aanslingertoerental of start de motor door het dynamometertoerental lineair van nul tot 100 min-1 onder het lage stationaire toerental op te voeren, maar alleen tot de motor start. |
| --- | --- |

b)

met behulp van de dynamometer om de motor aan te slingeren tot hij start. Laat de motor draaien binnen ± 25 % van zijn in de praktijk gebruikelijke aanslingertoerental of start de motor door het dynamometertoerental lineair van nul tot 100 min-1 onder het lage stationaire toerental op te voeren, maar alleen tot de motor start.

Stop binnen 1 s na het starten van de motor met aanslingeren. Als de motor na 15 s aanslingeren niet start, wordt het aanslingeren stopgezet en wordt vastgesteld waarom de motor niet wil starten, tenzij de instructies voor eindgebruikers of het service-/reparatiehandboek aangeeft dat een langere aanslingertijd normaal is.

7.5.1.2.   Afslaan van de motor

| a) | Als de motor tijdens de uitvoering van de koudstart-NRTC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. |
| --- | --- |

a)

Als de motor tijdens de uitvoering van de koudstart-NRTC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard.

| b) | Als de motor tijdens de uitvoering van de warmstart-NRTC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. Impregneer de motor overeenkomstig punt 7.4.2.1, onder b), en herhaal de warmstarttest. In dit geval hoeft de koudstarttest niet te worden herhaald. |
| --- | --- |

b)

Als de motor tijdens de uitvoering van de warmstart-NRTC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. Impregneer de motor overeenkomstig punt 7.4.2.1, onder b), en herhaal de warmstarttest. In dit geval hoeft de koudstarttest niet te worden herhaald.

| c) | Als de motor tijdens de LSI-NRTC afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. |
| --- | --- |

c)

Als de motor tijdens de LSI-NRTC afslaat, wordt de test ongeldig verklaard.

| d) | Als de motor tijdens de NRSC (met specifieke modi of met overgangen) afslaat, wordt de test ongeldig verklaard en vanaf de motoropwarmprocedure herhaald. Bij PM-meting volgens de meerfiltermethode (één bemonsteringsfilter voor elke bedrijfsmodus) wordt de test voortgezet door de motor in de vorige modus voor motortemperatuurconditionering te stabiliseren en vervolgens de meting te beginnen met de modus waarin de motor is afgeslagen. |
| --- | --- |

d)

Als de motor tijdens de NRSC (met specifieke modi of met overgangen) afslaat, wordt de test ongeldig verklaard en vanaf de motoropwarmprocedure herhaald. Bij PM-meting volgens de meerfiltermethode (één bemonsteringsfilter voor elke bedrijfsmodus) wordt de test voortgezet door de motor in de vorige modus voor motortemperatuurconditionering te stabiliseren en vervolgens de meting te beginnen met de modus waarin de motor is afgeslagen.

7.5.1.3   Motorwerking

De „operator” kan een persoon zijn (handmatige bediening) of een regulateur (automatische bediening) die op mechanische of elektronische wijze een input signaleert die motoroutput verlangt. De input kan van een gaspedaal of acceleratiesignaal, een gashendel of gasklepregelsignaal, een brandstofhendel of brandstofsignaal, een snelheidshendel of snelheidssignaal, dan wel van een afstelpunt of signaal van een regulateur komen.

7.6.   Bepaling van de motorkarakteristiek

Voordat met het bepalen van de motorkarakteristiek wordt begonnen, wordt de motor opgewarmd, waarbij de motor tegen het einde van de opwarming ten minste 10 minuten op maximumvermogen of volgens de aanbeveling van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten draait om de motorkoelmiddel- en motorolietemperatuur te stabiliseren. Bepaal de motorkarakteristiek wanneer de motor is gestabiliseerd.

Als de fabrikant tijdens de uitvoering van monitoringtests tijdens het gebruik overeenkomstig Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 gebruik wil maken van het koppelsignaal dat wordt uitgezonden door de elektronische regeleenheid, voor daarmee uitgeruste motoren, moet tijdens de bepaling van de motorkarakteristiek bovendien de in aanhangsel 3 beschreven verificatie worden verricht.

Behalve bij motoren met constant toerental wordt de bepaling van de motorkarakteristiek met volledig geopende brandstofhendel of regulateur en bij specifieke toerentallen in oplopende volgorde uitgevoerd. De minimum- en maximumtoerentallen voor het bepalen van de motorkarakteristiek worden als volgt gedefinieerd:

| minimumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek | = | warm stationair toerental; |
| --- | --- | --- |
| maximumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek | = | n
  hi × 1,02 of het toerental waarbij het maximumkoppel tot nul daalt (de laagste waarde is van toepassing); |

minimumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek

=

warm stationair toerental;

maximumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek

=

n
  hi × 1,02 of het toerental waarbij het maximumkoppel tot nul daalt (de laagste waarde is van toepassing);

waarbij:

| n
  hi | = | het hoge toerental, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 12 |
| --- | --- | --- |

n
  hi

=

het hoge toerental, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 12

Als het hoogste toerental onveilig of niet representatief is (bv. bij motoren zonder regulateur), worden goede ingenieursinzichten toegepast om de motorkarakteristiek tot het hoogste veilige of representatieve toerental te bepalen.

7.6.1.   Bepaling van de motorkarakteristiek voor NRSC met variabel toerental

Bij het bepalen van de motorkarakteristiek voor een NRSC met variabel toerental (alleen bij motoren die de NRTC-of LSI-NRTC-cyclus niet moeten doorlopen) moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast om een voldoende aantal gelijkmatig gespreide instelpunten te kiezen. Stabiliseer op elk instelpunt het toerental en laat het koppel zich ten minste 15 seconden lang stabiliseren. Registreer op elk instelpunt het gemiddelde toerental en koppel. Aanbevolen wordt het gemiddelde toerental en koppel te berekenen voor de in de laatste 4 tot 6 seconden geregistreerde gegevens. Pas zo nodig lineaire interpolatie toe om de testtoerentallen en –koppels van de NRSC te bepalen. Gebruik, wanneer de motoren ook een NRTC of LSI-NRTC moeten doorlopen, de NRTC-motorkarakteristiek om de toerentallen en koppels voor de test in statische toestand te bepalen.

Naar keuze van de fabrikant mag de motorkarakteristiek ook volgens de procedure van punt 7.6.2 worden bepaald.

7.6.2.   Bepaling van de motorkarakteristiek voor NRTC en LSI-NRTC

De motorkarakteristiek wordt als volgt bepaald:

| a) | laat de motor stationair draaien in onbelaste toestand;






  i) | bij motoren met een laagtoerentalregulateur wordt de vraag van de operator op het minimum ingesteld, wordt de dynamometer of een andere belastingsvoorziening gebruikt om op de primaire uitgaande as van de motor een koppel van nul trachten te bereiken en laat men de motor het toerental reguleren. Meet dit warme stationaire toerental; |
| --- | --- | --- |

a)

laat de motor stationair draaien in onbelaste toestand;

i)

bij motoren met een laagtoerentalregulateur wordt de vraag van de operator op het minimum ingesteld, wordt de dynamometer of een andere belastingsvoorziening gebruikt om op de primaire uitgaande as van de motor een koppel van nul trachten te bereiken en laat men de motor het toerental reguleren. Meet dit warme stationaire toerental;

| ii) | bij motoren zonder laagtoerentalregulateur wordt de dynamometer ingesteld om op de primaire uitgaande as van de motor een koppel van nul trachten te bereiken en wordt de vraag van de operator ingesteld om het toerental op het door de fabrikant opgegeven laagst mogelijke motortoerental bij minimumbelasting te regelen (ook wel door de fabrikant opgegeven warm stationair toerental genoemd); |
| --- | --- |

ii)

bij motoren zonder laagtoerentalregulateur wordt de dynamometer ingesteld om op de primaire uitgaande as van de motor een koppel van nul trachten te bereiken en wordt de vraag van de operator ingesteld om het toerental op het door de fabrikant opgegeven laagst mogelijke motortoerental bij minimumbelasting te regelen (ook wel door de fabrikant opgegeven warm stationair toerental genoemd);

| iii) | het door de fabrikant opgegeven stationaire koppel mag bij alle motoren met variabel toerental (met of zonder laagtoerentalregulateur) worden gebruikt indien een stationair koppel dat niet gelijk is aan nul, representatief is voor de normale werking tijdens het gebruik; |
| --- | --- |

iii)

het door de fabrikant opgegeven stationaire koppel mag bij alle motoren met variabel toerental (met of zonder laagtoerentalregulateur) worden gebruikt indien een stationair koppel dat niet gelijk is aan nul, representatief is voor de normale werking tijdens het gebruik;

| b) | stel de vraag van de operator op maximum in en regel het motortoerental tussen warm stationair en 95 % van het warme stationair toerental. Bij motoren met referentiebedrijfscycli waarvan het laagste toerental hoger is dan het warme stationaire toerental, mag de bepaling van de motorkarakteristiek worden gestart tussen het laagste referentietoerental en 95 % van het laagste referentietoerental; |
| --- | --- |

b)

stel de vraag van de operator op maximum in en regel het motortoerental tussen warm stationair en 95 % van het warme stationair toerental. Bij motoren met referentiebedrijfscycli waarvan het laagste toerental hoger is dan het warme stationaire toerental, mag de bepaling van de motorkarakteristiek worden gestart tussen het laagste referentietoerental en 95 % van het laagste referentietoerental;

| c) | verhoog het motortoerental met gemiddeld 8 ± 1 min-1/s of bepaal de motorkarakteristiek door zodanige continue verhoging van het toerental dat het 4 tot 6 minuten duurt om van het minimum- naar het maximumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek te gaan. De bepaling van de motorkarakteristiek begint tussen het warme stationair toerental en 95 % van het warme stationaire toerental en eindigt bij het hoogste toerental boven het maximumvermogen waarbij minder dan 70 % van het maximumvermogen wordt geleverd. Als dit hoogste toerental onveilig of niet representatief is (bv. bij motoren zonder regulateur), moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast om de motorkarakteristiek tot het hoogste veilige of representatieve toerental te bepalen. Registreer de motortoerental- en koppelpunten met een bemonsteringsfrequentie van ten minste 1 Hz; |
| --- | --- |

c)

verhoog het motortoerental met gemiddeld 8 ± 1 min-1/s of bepaal de motorkarakteristiek door zodanige continue verhoging van het toerental dat het 4 tot 6 minuten duurt om van het minimum- naar het maximumtoerental voor het bepalen van de motorkarakteristiek te gaan. De bepaling van de motorkarakteristiek begint tussen het warme stationair toerental en 95 % van het warme stationaire toerental en eindigt bij het hoogste toerental boven het maximumvermogen waarbij minder dan 70 % van het maximumvermogen wordt geleverd. Als dit hoogste toerental onveilig of niet representatief is (bv. bij motoren zonder regulateur), moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast om de motorkarakteristiek tot het hoogste veilige of representatieve toerental te bepalen. Registreer de motortoerental- en koppelpunten met een bemonsteringsfrequentie van ten minste 1 Hz;

| d) | als een fabrikant de bovenstaande technieken voor het bepalen van de motorkarakteristiek voor een bepaalde motor onveilig of niet representatief acht, mogen alternatieve technieken worden toegepast. Die alternatieve technieken moeten hetzelfde doel bereiken als de gespecificeerde procedures voor het bepalen van de motorkarakteristiek, namelijk het maximaal beschikbare koppel bij alle tijdens de testcycli bereikte motortoerentallen bepalen. Afwijkingen van de in dit onderdeel gespecificeerde technieken uit veiligheids- of representativiteitsoverwegingen moeten door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd, evenals de redenen ervoor. In geen enkel geval mag de koppelcurve echter worden verkregen door bij gereguleerde motoren of turbomotoren de motortoerentallen te verlagen; |
| --- | --- |

d)

als een fabrikant de bovenstaande technieken voor het bepalen van de motorkarakteristiek voor een bepaalde motor onveilig of niet representatief acht, mogen alternatieve technieken worden toegepast. Die alternatieve technieken moeten hetzelfde doel bereiken als de gespecificeerde procedures voor het bepalen van de motorkarakteristiek, namelijk het maximaal beschikbare koppel bij alle tijdens de testcycli bereikte motortoerentallen bepalen. Afwijkingen van de in dit onderdeel gespecificeerde technieken uit veiligheids- of representativiteitsoverwegingen moeten door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd, evenals de redenen ervoor. In geen enkel geval mag de koppelcurve echter worden verkregen door bij gereguleerde motoren of turbomotoren de motortoerentallen te verlagen;

| e) | de motorkarakteristiek hoeft niet vóór elke testcyclus te worden bepaald. De motorkarakteristiek moet opnieuw bepaald als er:






  i) | sinds de laatste bepaling naar goede ingenieursinzichten onredelijk veel tijd is verstreken; of |
| --- | --- | --- |

e)

de motorkarakteristiek hoeft niet vóór elke testcyclus te worden bepaald. De motorkarakteristiek moet opnieuw bepaald als er:

i)

sinds de laatste bepaling naar goede ingenieursinzichten onredelijk veel tijd is verstreken; of

| ii) | fysieke veranderingen of herkalibraties aan de motor hebben plaatsgevonden die de motorprestaties kunnen beïnvloeden; of |
| --- | --- |

ii)

fysieke veranderingen of herkalibraties aan de motor hebben plaatsgevonden die de motorprestaties kunnen beïnvloeden; of

| iii) | de luchtdruk bij de luchtinlaat van de motor niet binnen ± 5 kPa ligt van de waarde die bij de laatste bepaling van de motorkarakteristiek is geregistreerd. |
| --- | --- |

iii)

de luchtdruk bij de luchtinlaat van de motor niet binnen ± 5 kPa ligt van de waarde die bij de laatste bepaling van de motorkarakteristiek is geregistreerd.

7.6.3.   Bepaling van de motorkarakteristiek voor NRSC met constant toerental

De motor mag met een standaard constantetoerentalregulateur draaien of een constantetoerentalregulateur mag worden gesimuleerd door het motortoerental met een regelsysteem op vraag van de operator te regelen. Naargelang het geval moet een isochrone regulateur of een regulateur met geleidelijke vermindering van het toerental worden gebruikt.

7.6.3.1.   Controle van het nominale vermogen voor motoren die volgens cyclus D2 of E2 worden getest

De volgende controle wordt verricht:

| a) | laat de motor zo lang als nodig is om een stabiele werking te verkrijgen, bij nominaal toerental en nominaal vermogen draaien terwijl de regulateur of de gesimuleerde regulateur het toerental op vraag van de operator regelt; |
| --- | --- |

a)

laat de motor zo lang als nodig is om een stabiele werking te verkrijgen, bij nominaal toerental en nominaal vermogen draaien terwijl de regulateur of de gesimuleerde regulateur het toerental op vraag van de operator regelt;

| b) | verhoog het koppel totdat de motor het gereguleerde toerental niet meer kan handhaven. Registreer het vermogen op dit punt. Voordat deze controle wordt verricht komen de fabrikant en de technische dienst die de controle uitvoert, overeen met welke methode op veilige wijze kan worden bepaald wanneer dit punt is bereikt, afhankelijk van de kenmerken van de regulateur. Het onder b) geregistreerde vermogen mag niet meer dan 12,5 % hoger zijn dan het nominale vermogen, zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 25, van Verordening (EU) 2016/1628. Als deze waarde wordt overschreden, moet de fabrikant het opgegeven nominale vermogen herzien. |
| --- | --- |

b)

verhoog het koppel totdat de motor het gereguleerde toerental niet meer kan handhaven. Registreer het vermogen op dit punt. Voordat deze controle wordt verricht komen de fabrikant en de technische dienst die de controle uitvoert, overeen met welke methode op veilige wijze kan worden bepaald wanneer dit punt is bereikt, afhankelijk van de kenmerken van de regulateur. Het onder b) geregistreerde vermogen mag niet meer dan 12,5 % hoger zijn dan het nominale vermogen, zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 25, van Verordening (EU) 2016/1628. Als deze waarde wordt overschreden, moet de fabrikant het opgegeven nominale vermogen herzien.

Als deze test vanwege de kans op schade aan de motor of de dynamometer niet kan worden uitgevoerd met de specifieke motor die wordt getest, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie afdoende bewijzen dat het maximumvermogen niet meer dan 12,5 % hoger is dan het nominale vermogen.

7.6.3.2.   Bepaling van de motorkarakteristiek voor NRSC met constant toerental

| a) | Laat de motor ten minste 15 seconden op onbelast gereguleerd toerental (bij hoog toerental, niet laag stationair) draaien, terwijl de regulateur of de gesimuleerde regulateur het toerental op vraag van de operator regelt, tenzij dit niet mogelijk is met de specifieke motor. |
| --- | --- |

a)

Laat de motor ten minste 15 seconden op onbelast gereguleerd toerental (bij hoog toerental, niet laag stationair) draaien, terwijl de regulateur of de gesimuleerde regulateur het toerental op vraag van de operator regelt, tenzij dit niet mogelijk is met de specifieke motor.

| b) | Gebruik de dynamometer om het koppel constant te verhogen. De bepaling van de motorkarakteristiek moet zodanig worden uitgevoerd dat het niet minder dan 2 minuten duurt om van onbelast gereguleerd toerental te gaan naar het koppel dat voor motoren die volgens cyclus D2 of E2 worden getest overeenkomt met het nominale vermogen en voor andere testcycli met constant toerental met het maximumkoppel. Registreer tijdens de bepaling van de motorkarakteristiek het werkelijke toerental en koppel met ten minste 1 Hz. |
| --- | --- |

b)

Gebruik de dynamometer om het koppel constant te verhogen. De bepaling van de motorkarakteristiek moet zodanig worden uitgevoerd dat het niet minder dan 2 minuten duurt om van onbelast gereguleerd toerental te gaan naar het koppel dat voor motoren die volgens cyclus D2 of E2 worden getest overeenkomt met het nominale vermogen en voor andere testcycli met constant toerental met het maximumkoppel. Registreer tijdens de bepaling van de motorkarakteristiek het werkelijke toerental en koppel met ten minste 1 Hz.

| c) | Motoren met constant toerental die uitgerust zijn met een regulateur die op verschillende toerentallen kan worden ingesteld, worden bij elk toepasselijk constant toerental getest. |
| --- | --- |

c)

Motoren met constant toerental die uitgerust zijn met een regulateur die op verschillende toerentallen kan worden ingesteld, worden bij elk toepasselijk constant toerental getest.

Bij motoren met constant toerental mogen naar goede ingenieursinzichten en met goedkeuring met de goedkeuringsinstantie andere methoden worden gebruikt voor het registreren van het koppel en vermogen bij het aangegeven toerental of de aangegeven toerentallen.

Bij motoren die volgens andere cycli dan D2 of E2 worden getest, mag, wanneer voor het maximumkoppel zowel de gemeten als de opgegeven waarde beschikbaar is, de opgegeven waarde in plaats van de gemeten waarde worden gebruikt als zij 95 tot 100 % van de gemeten waarde bedraagt.

7.7.   Genereren van testcycli

7.7.1.   Genereren van NRSC

De motortoerentallen en -belastingen waarbij de motor tijdens een NRSC met specifieke modi of RMC moet draaien, worden overeenkomstig dit punt gegenereerd.

7.7.1.1.   Genereren van de NRSC-testtoerentallen voor motoren die zowel volgens de NRSC als volgens de NRTC of LSI-NRTC worden getest

Bij motoren die behalve volgens de NRSC ook volgens de NRTC of LSI-NRTC worden getest, wordt het in punt 5.2.5.1 beschreven MTS gebruikt als 100 %-toerental voor zowel de transiënte test als de test in statische toestand.

Het MTS wordt in plaats van het nominale toerental gebruikt wanneer het intermediaire toerental overeenkomstig punt 5.2.5.4 wordt bepaald.

Het stationaire toerental wordt overeenkomstig punt 5.2.5.5 bepaald.

7.7.1.2.   Genereren van NRSC-testtoerentallen voor motoren die alleen volgens de NRSC worden getest

Bij motoren die niet volgens een transiënte testcyclus (NRTC of LSI-NRTC) worden getest, wordt het in punt 5.2.5.3 beschreven nominale toerental als 100 %-toerental gebruikt.

Het nominale toerental wordt gebruikt voor de bepaling van het intermediaire toerental overeenkomstig punt 5.2.5.4. Als de NRSC procentuele aanvullende toerentallen voorschrijft, worden zij berekend als percentage van het nominale toerental.

Het stationaire toerental wordt overeenkomstig punt 5.2.5.5 bepaald.

Met voorafgaande toestemming van de technische dienst mag voor het genereren van de testtoerentallen overeenkomstig dit punt in plaats van het nominale toerental het MTS worden gebruikt.

7.7.1.3.   Genereren van NRSC-belasting voor elke modus

De procentuele belasting van elke testmodus van de gekozen testcyclus wordt afgelezen uit de desbetreffende NRSC-tabel in aanhangsel 1 of 2 van bijlage XVII. Afhankelijk van de testcyclus wordt de procentuele belasting in die tabellen overeenkomstig punt 5.2.6 en de voetnoten voor elke tabel uitgedrukt in vermogen of koppel.

De 100 %-waarde bij een bepaald testtoerental is de gemeten of opgegeven waarde uit de overeenkomstig punt 7.6.1, 7.6.2 of 7.6.3 gegenereerde motorkarakteristiek, uitgedrukt als vermogen (kW).

De motorinstelling voor elke testmodus wordt berekend met vergelijking (6-14):

| | (6-14) |
| --- | --- |

Formula

(6-14)

waarbij:

| S | = | dynamometerinstelling in kW |
| --- | --- | --- |
| P
  max | = | waargenomen of opgegeven maximumvermogen bij het testtoerental onder de testomstandigheden (gespecificeerd door de fabrikant), in kW |
| P
  AUX | = | opgegeven totaal vermogen, opgenomen door hulpapparatuur zoals gedefinieerd in vergelijking (6-8) (zie punt 6.3.5) bij het testtoerental, in kW |
| L | = | % koppel |

S

=

dynamometerinstelling in kW

P
  max

=

waargenomen of opgegeven maximumvermogen bij het testtoerental onder de testomstandigheden (gespecificeerd door de fabrikant), in kW

P
  AUX

=

opgegeven totaal vermogen, opgenomen door hulpapparatuur zoals gedefinieerd in vergelijking (6-8) (zie punt 6.3.5) bij het testtoerental, in kW

L

=

% koppel

Als de motor gewoonlijk niet onder een bepaald minimumkoppel werkt, bijvoorbeeld omdat hij wordt aangesloten op een niet voor de weg bestemde mobiele machine die niet onder dat koppel werkt, mag een warm minimumkoppel dat representatief is voor de werking tijdens het gebruik worden opgegeven en gebruikt voor elk belastingspunt dat anders onder deze waarde zou liggen.

Voor de cycli E2 en D2 geeft de fabrikant het nominale vermogen op en wordt dit als 100 %-vermogen gebruikt bij het genereren van de testcyclus.

7.7.2.   Genereren van toerental en belasting voor elk testpunt van de NRTC en de LSI-NRTC (denormalisatie)

De motortoerentallen en -belastingen waarbij de motor moet draaien tijdens de NRTC- of LSI-NRTC-tests, worden overeenkomstig dit punt gegenereerd. In aanhangsel 3 van bijlage XVII worden de toepasselijke testcycli in een genormaliseerd formaat gedefinieerd. Een genormaliseerde testcyclus bestaat uit een sequentie van gepaarde procentuele toerental- en koppelwaarden.

De genormaliseerde toerental- en koppelwaarden worden volgens de volgende regels omgezet:

| a) | het genormaliseerde toerental wordt overeenkomstig punt 7.7.2.2 in een sequentie van referentietoerentalwaarden n
  ref omgezet; |
| --- | --- |

a)

het genormaliseerde toerental wordt overeenkomstig punt 7.7.2.2 in een sequentie van referentietoerentalwaarden n
  ref omgezet;

| b) | het genormaliseerde koppel wordt uitgedrukt als een percentage van het in de overeenkomstig punt 7.6.2 gegenereerde motorkarakteristiek vastgelegde koppel bij het overeenkomstige referentietoerental. Deze genormaliseerde waarden worden overeenkomstig punt 7.7.2.3 in een sequentie van referentiekoppelwaarden T
  ref omgezet; |
| --- | --- |

b)

het genormaliseerde koppel wordt uitgedrukt als een percentage van het in de overeenkomstig punt 7.6.2 gegenereerde motorkarakteristiek vastgelegde koppel bij het overeenkomstige referentietoerental. Deze genormaliseerde waarden worden overeenkomstig punt 7.7.2.3 in een sequentie van referentiekoppelwaarden T
  ref omgezet;

| c) | de in coherente eenheden uitgedrukte referentietoerental- en referentiekoppelwaarden worden met elkaar vermenigvuldigd om de referentievermogenswaarden te berekenen. |
| --- | --- |

c)

de in coherente eenheden uitgedrukte referentietoerental- en referentiekoppelwaarden worden met elkaar vermenigvuldigd om de referentievermogenswaarden te berekenen.

7.7.2.1.   Gereserveerd

7.7.2.2.   Denormalisatie van het motortoerental

Het motortoerental wordt gedenormaliseerd met vergelijking (6-15):

| | (6-15) |
| --- | --- |

Formula

(6-15)

waarbij:

| n
  ref | = | referentietoerental |
| --- | --- | --- |
| MTS | = | maximaal testtoerental |
| n
  idle | = | stationair toerental |
| %speed | = | de in aanhangsel 3 van bijlage XVII afgelezen waarde van het genormaliseerde toerental voor de NRTC of LSI-NRTC |

n
  ref

=

referentietoerental

MTS

=

maximaal testtoerental

n
  idle

=

stationair toerental

%speed

=

de in aanhangsel 3 van bijlage XVII afgelezen waarde van het genormaliseerde toerental voor de NRTC of LSI-NRTC

7.7.2.3.   Denormalisatie van het motorkoppel

De koppelwaarden van het motordynamometerschema in aanhangsel 3 van bijlage XVII zijn genormaliseerd naar het maximumkoppel bij het respectieve toerental. De koppelwaarden van de referentiecyclus moeten met behulp van de volgens punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek worden gedenormaliseerd met vergelijking (6-16):

| | (6-16) |
| --- | --- |

Formula

(6-16)

bij het respectieve referentietoerental zoals bepaald in punt 7.7.2.2,

waarbij:

| T
  ref | = | referentiekoppel voor het respectieve referentietoerental |
| --- | --- | --- |
| max.torque | = | maximumkoppel voor het respectieve testtoerental uit de overeenkomstig punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek, zo nodig gecorrigeerd overeenkomstig punt 7.7.2.3.1 |
| %torque | = | de in aanhangsel 3 van bijlage XVII afgelezen waarde van het genormaliseerde koppel voor de NRTC of LSI-NRTC |

T
  ref

=

referentiekoppel voor het respectieve referentietoerental

max.torque

=

maximumkoppel voor het respectieve testtoerental uit de overeenkomstig punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek, zo nodig gecorrigeerd overeenkomstig punt 7.7.2.3.1

%torque

=

de in aanhangsel 3 van bijlage XVII afgelezen waarde van het genormaliseerde koppel voor de NRTC of LSI-NRTC

a)   Opgegeven minimumkoppel

Er mag een minimumkoppel worden opgegeven dat representatief is voor de werking tijdens het gebruik. Als de motor bijvoorbeeld meestal verbonden is met een niet voor de weg bestemde mobiele machine niet onder een bepaald minimumkoppel werkt, mag dit koppel worden opgegeven en gebruikt voor elk belastingspunt dat anders onder deze waarde zou liggen.

b)   Correctie van het motorkoppel vanwege voor de emissietest gemonteerde hulpapparatuur

Als de hulpapparatuur overeenkomstig aanhangsel 2 is gemonteerd, wordt het maximumkoppel voor het respectieve testtoerental uit de overeenkomstig punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek niet gecorrigeerd.

Wanneer overeenkomstig punt 6.3.2 of 6.3.3 voor de test te monteren hulpapparatuur niet is gemonteerd of te verwijderen hulpapparatuur wel is gemonteerd, wordt de waarde van T
  max gecorrigeerd met vergelijking (6-17):

| T
  max = T
  map — T
  AUX | (6-17) |
| --- | --- |

T
  max = T
  map — T
  AUX

(6-17)

met:

| TAUX = Tr — Tf | (6-18) |
| --- | --- |

TAUX = Tr — Tf

(6-18)

waarbij:

| T
  map | = | ongecorrigeerd maximumkoppel voor het respectieve testtoerental uit de overeenkomstig punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek |
| --- | --- | --- |
| T
  f | = | koppel dat vereist is voor de aandrijving van voor de test te monteren hulpapparatuur die niet is gemonteerd |
| T
  r | = | koppel dat vereist is voor de aandrijving van voor de test te verwijderen hulpapparatuur die wel is gemonteerd |

T
  map

=

ongecorrigeerd maximumkoppel voor het respectieve testtoerental uit de overeenkomstig punt 7.6.2 bepaalde motorkarakteristiek

T
  f

=

koppel dat vereist is voor de aandrijving van voor de test te monteren hulpapparatuur die niet is gemonteerd

T
  r

=

koppel dat vereist is voor de aandrijving van voor de test te verwijderen hulpapparatuur die wel is gemonteerd

7.7.2.4.   Voorbeeld van de denormalisatieprocedure

Als voorbeeld moet het volgende testpunt worden gedenormaliseerd:

| | % toerental = 43 %; |
| --- | --- |

% toerental = 43 %;

| | % koppel = 82 %. |
| --- | --- |

% koppel = 82 %.

Bij de volgende waarden:

| | MTS = 2 200 min-1; |
| --- | --- |

MTS = 2 200 min-1;

| | n
  idle = 600 min-1, |
| --- | --- |

n
  idle = 600 min-1,

levert dit het volgende resultaat op:

Formula

Bij het uit de motorkarakteristiek bij 1 288 min–1 afgelezen maximumkoppel van 700 Nm

Formula

7.8.   Specifieke procedure voor het uitvoeren van de testcyclus

7.8.1.   Emissietestsequentie voor NRSC met specifieke modi

7.8.1.1.   Opwarmen van de motor voor NRSC met specifieke modi

De overeenkomstig punt 7.3.1 vóór de test te volgen procedure wordt uitgevoerd, inclusief kalibratie van de analysator. De motor wordt overeenkomstig de voorconditioneringssequentie in punt 7.3.1.1.3 opgewarmd. Vanaf dit conditioneringspunt van de motor wordt de testcyclusmeting meteen gestart.

7.8.1.2.   Uitvoering van NRSC met specifieke modi

| a) | De test wordt uitgevoerd in oplopende volgorde van de voor de testcyclus gegeven modusnummers (zie aanhangsel 1 van bijlage XVII). |
| --- | --- |

a)

De test wordt uitgevoerd in oplopende volgorde van de voor de testcyclus gegeven modusnummers (zie aanhangsel 1 van bijlage XVII).

| b) | Elke modus heeft een duur van ten minste 10 minuten, behalve wanneer elektrische-ontstekingsmotoren worden getest met de cycli G1, G2 of G3, waarbij elke modus een lengte van ten minste 3 minuten heeft. In elke modus wordt de motor ten minste 5 minuten gestabiliseerd en aan het einde van elke modus worden 1 tot 3 minuten lang de emissies bemonsterd van gassen en, indien er een grenswaarde van toepassing is, PN, behalve wanneer elektrische-ontstekingsmotoren worden getest met de cycli G1, G2 of G3, waarbij de emissies ten minste gedurende de laatste 2 minuten van de respectieve testmodus worden bemonsterd. Een langere bemonsteringstijd is toegestaan om de nauwkeurigheid van de PM-bemonstering te verbeteren.
  De moduslengte wordt geregistreerd en gerapporteerd. |
| --- | --- |

b)

Elke modus heeft een duur van ten minste 10 minuten, behalve wanneer elektrische-ontstekingsmotoren worden getest met de cycli G1, G2 of G3, waarbij elke modus een lengte van ten minste 3 minuten heeft. In elke modus wordt de motor ten minste 5 minuten gestabiliseerd en aan het einde van elke modus worden 1 tot 3 minuten lang de emissies bemonsterd van gassen en, indien er een grenswaarde van toepassing is, PN, behalve wanneer elektrische-ontstekingsmotoren worden getest met de cycli G1, G2 of G3, waarbij de emissies ten minste gedurende de laatste 2 minuten van de respectieve testmodus worden bemonsterd. Een langere bemonsteringstijd is toegestaan om de nauwkeurigheid van de PM-bemonstering te verbeteren.

De moduslengte wordt geregistreerd en gerapporteerd.

| c) | De PM-bemonstering kan volgens de een- of meerfiltermethode plaatsvinden. Aangezien de resultaten van beide methoden enigszins kunnen verschillen, moet de toegepaste methode samen met de resultaten worden vermeld.
  Bij de eenfiltermethode worden de in de testcyclusprocedure gespecificeerde modale wegingsfactoren en de werkelijke uitlaatgasstroom tijdens de bemonstering in aanmerking genomen door het monsterdebiet en/of de bemonsteringstijd dienovereenkomstig bij te stellen. De effectieve wegingsfactor van de PM-bemonstering mag niet meer dan ± 0,005 van de wegingsfactor van de modus in kwestie afwijken.
  De bemonstering moet in elke modus zo laat mogelijk plaatsvinden. Bij de eenfiltermethode moet de voltooiing van de PM-bemonstering op ± 5 s na met de voltooiing van de meting van de gasvormige emissies samenvallen. De bemonsteringstijd per modus bedraagt ten minste 20 s bij de eenfiltermethode en ten minste 60 s bij de meerfiltermethode. Bij systemen zonder omloopmogelijkheid bedraagt de bemonsteringstijd per modus bij zowel de een- als de meerfiltermethode ten minste 60 s. |
| --- | --- |

c)

De PM-bemonstering kan volgens de een- of meerfiltermethode plaatsvinden. Aangezien de resultaten van beide methoden enigszins kunnen verschillen, moet de toegepaste methode samen met de resultaten worden vermeld.

Bij de eenfiltermethode worden de in de testcyclusprocedure gespecificeerde modale wegingsfactoren en de werkelijke uitlaatgasstroom tijdens de bemonstering in aanmerking genomen door het monsterdebiet en/of de bemonsteringstijd dienovereenkomstig bij te stellen. De effectieve wegingsfactor van de PM-bemonstering mag niet meer dan ± 0,005 van de wegingsfactor van de modus in kwestie afwijken.

De bemonstering moet in elke modus zo laat mogelijk plaatsvinden. Bij de eenfiltermethode moet de voltooiing van de PM-bemonstering op ± 5 s na met de voltooiing van de meting van de gasvormige emissies samenvallen. De bemonsteringstijd per modus bedraagt ten minste 20 s bij de eenfiltermethode en ten minste 60 s bij de meerfiltermethode. Bij systemen zonder omloopmogelijkheid bedraagt de bemonsteringstijd per modus bij zowel de een- als de meerfiltermethode ten minste 60 s.

| d) | Het motortoerental en de motorbelasting, de inlaatluchttemperatuur, de brandstofstroom en, in voorkomend geval, de lucht- of uitlaatgasstroom worden voor elke modus op hetzelfde tijdstip gemeten als dat voor de meting van de gasvormige concentraties.
  Alle voor de berekening benodigde aanvullende gegevens worden geregistreerd. |
| --- | --- |

d)

Het motortoerental en de motorbelasting, de inlaatluchttemperatuur, de brandstofstroom en, in voorkomend geval, de lucht- of uitlaatgasstroom worden voor elke modus op hetzelfde tijdstip gemeten als dat voor de meting van de gasvormige concentraties.

Alle voor de berekening benodigde aanvullende gegevens worden geregistreerd.

| e) | Indien op gelijk welk moment nadat de emissiebemonstering voor een NRSC met specifieke modi en volgens de eenfiltermethode is begonnen, de motor afslaat of de emissiebemonstering wordt onderbroken, wordt de test ongeldig verklaard en vanaf de motoropwarmprocedure herhaald. Bij PM-meting volgens de meerfiltermethode (één bemonsteringsfilter voor elke bedrijfsmodus), wordt de test voortgezet door de motor in de vorige modus voor motortemperatuurconditionering te stabiliseren en vervolgens de meting te beginnen met de modus waarin de motor is afgeslagen. |
| --- | --- |

e)

Indien op gelijk welk moment nadat de emissiebemonstering voor een NRSC met specifieke modi en volgens de eenfiltermethode is begonnen, de motor afslaat of de emissiebemonstering wordt onderbroken, wordt de test ongeldig verklaard en vanaf de motoropwarmprocedure herhaald. Bij PM-meting volgens de meerfiltermethode (één bemonsteringsfilter voor elke bedrijfsmodus), wordt de test voortgezet door de motor in de vorige modus voor motortemperatuurconditionering te stabiliseren en vervolgens de meting te beginnen met de modus waarin de motor is afgeslagen.

| f) | De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

f)

De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd.

7.8.1.3.   Validatiecriteria

Na de eerste overgangsperiode mag tijdens elke modus van de desbetreffende testcyclus in statische toestand het gemeten toerental niet meer van het referentietoerental afwijken dan ±1 % van het nominale toerental of ± 3 min-1 (de grootste waarde is van toepassing), behalve bij het stationaire toerental dat binnen de door de fabrikant opgegeven toleranties moet liggen. Het gemeten koppel mag niet meer van het referentiekoppel afwijken dan ± 2 % van het maximumkoppel bij het testtoerental.

7.8.2.   Emissietestsequentie voor RMC

7.8.2.1.   Opwarmen van de motor

De overeenkomstig punt 7.3.1 vóór de test te volgen procedure wordt uitgevoerd, inclusief kalibratie van de analysator. De motor wordt overeenkomstig de voorconditioneringssequentie in punt 7.3.1.1.4 opgewarmd. Meteen na deze motorconditioneringsprocedure worden het motortoerental en –koppel gewijzigd in een lineaire overgang van 20 ± 1 s naar de eerste modus van de test, tenzij zij al zijn ingesteld voor de eerste modus van de test. De testcyclusmeting moet binnen 5 tot 10 s na het einde van de overgang starten.

7.8.2.2.   Uitvoering van RMC

De test wordt uitgevoerd in de volgorde van de voor de testcyclus gegeven modusnummers (zie aanhangsel 2 van bijlage XVII). Indien er geen RMC beschikbaar is voor de gespecificeerde NRSC, wordt de in punt 7.8.1 beschreven procedure voor de NRSC met specifieke modi gevolgd.

De motor moet gedurende de voorgeschreven tijd in elke modus draaien. De overgang van een modus naar de volgende wordt lineair uitgevoerd in 20 ± 1 s, met de in punt 7.8.2.4 voorgeschreven toleranties.

Bij de RMC worden de referentietoerental- en -koppelwaarden met een minimumfrequentie van 1 Hz gegenereerd en wordt deze sequentie van punten gebruikt om de cyclus uit te voeren. Tijdens de overgang tussen modi worden de gedenormaliseerde referentietoerental- en -koppelwaarden van de ene modus naar de andere lineair gewijzigd om referentiepunten te genereren. De genormaliseerde referentiekoppelwaarden mogen tussen de modi in niet lineair worden gewijzigd en vervolgens gedenormaliseerd. Als de toerental- en koppelverandering door een punt boven de koppelcurve van de motor loopt, moet zij worden voortgezet om de referentiekoppels te bereiken en mag de vraag van de operator tot maximum gaan.

Tijdens de hele RMC (tijdens elke modus en ook tijdens de overgangen tussen de modi) wordt de concentratie van elke gasvormige verontreiniging gemeten en vindt PM- en PN-bemonstering plaats indien daarvoor een grenswaarde van toepassing is. De gasvormige verontreinigingen mogen ruw of verdund worden gemeten en continu worden geregistreerd; verdund kunnen zij ook in een bemonsteringszak worden opgevangen. Het deeltjesmonster moet met voorbehandelde schone lucht worden verdund. Tijdens de volledige testprocedure wordt één monster genomen en in het geval van PM op één PM-bemonsteringsfilter opgevangen.

Om de specifieke emissies te berekenen, wordt de werkelijke cyclusarbeid berekend door het werkelijke motorvermogen over de volledige cyclus te integreren.

7.8.2.3.   Emissietestsequentie

| a) | De uitvoering van de RMC, de bemonstering van het uitlaatgas, de gegevensregistratie en de integratie van de gemeten waarden worden gelijktijdig gestart. |
| --- | --- |

a)

De uitvoering van de RMC, de bemonstering van het uitlaatgas, de gegevensregistratie en de integratie van de gemeten waarden worden gelijktijdig gestart.

| b) | Het toerental en het koppel worden op de eerste modus in de testcyclus geregeld. |
| --- | --- |

b)

Het toerental en het koppel worden op de eerste modus in de testcyclus geregeld.

| c) | Als de motor tijdens de uitvoering van de RMC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. De motor wordt voorgeconditioneerd en de test wordt herhaald. |
| --- | --- |

c)

Als de motor tijdens de uitvoering van de RMC op enig moment afslaat, wordt de test ongeldig verklaard. De motor wordt voorgeconditioneerd en de test wordt herhaald.

| d) | Aan het einde van de RMC wordt de bemonstering, behalve de PM-bemonstering, voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven. |
| --- | --- |

d)

Aan het einde van de RMC wordt de bemonstering, behalve de PM-bemonstering, voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven.

| e) | De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

e)

De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd.

7.8.2.4.   Validatiecriteria

De RMC-tests worden met de in de punten 7.8.3.3 en 7.8.3.5 beschreven regressieanalyse gevalideerd. De toegestane RMC-toleranties staan vermeld in tabel 6.1. Opgemerkt zij dat de RMC-toleranties verschillen van de NRTC-toleranties in tabel 6.2. Bij het testen van motoren met een nettovermogen van meer dan 560 kW mogen de regressielijntoleranties van tabel 6.2 worden gebruikt en mogen overeenkomstig tabel 6.3 punten worden geschrapt.

Tabel 6.1

RMC-regressielijntoleranties

| | Toerental | Koppel | Vermogen |
| --- | --- | --- | --- |
| Standaardfout van de schatting (SEE) van y op x | max. 1 % van het nominale toerental | max. 2 % van het maximumkoppel van de motor | max. 2 % van het maximumvermogen van de motor |
| Helling van de regressielijn, a
  1 | 0,99-1,01 | 0,98-1,02 | 0,98-1,02 |
| Determinatiecoëfficiënt r
  2 | min. 0,990 | min. 0,950 | min. 0,950 |
| y-intercept van de regressielijn, a
  0 | ± 1 % van het nominale toerental | ± 20 Nm of 2 % van het maximumkoppel (de grootste waarde is van toepassing) | ± 4 kW of 2 % van het maximumvermogen (de grootste waarde is van toepassing) |

Toerental

Koppel

Vermogen

Standaardfout van de schatting (SEE) van y op x

max. 1 % van het nominale toerental

max. 2 % van het maximumkoppel van de motor

max. 2 % van het maximumvermogen van de motor

Helling van de regressielijn, a
  1

0,99-1,01

0,98-1,02

0,98-1,02

Determinatiecoëfficiënt r
  2

min. 0,990

min. 0,950

min. 0,950

y-intercept van de regressielijn, a
  0

± 1 % van het nominale toerental

± 20 Nm of 2 % van het maximumkoppel (de grootste waarde is van toepassing)

± 4 kW of 2 % van het maximumvermogen (de grootste waarde is van toepassing)

Indien de RMC-test niet op een transiënte testbank wordt uitgevoerd en de toerental- en koppelwaarden niet van seconde tot seconde beschikbaar zijn, worden de volgende validatiecriteria toegepast.

Bij elke modus worden de voorschriften voor de toerental- en koppeltoleranties gegeven in punt 7.8.1.3. Voor de lineaire toerental- en koppelovergangen van 20 s tussen de RMC-testmodi in statische toestand (punt 7.4.1.2) gelden de volgende toerental- en belastingstoleranties:

| a) | de toerentalverandering wordt tot op ± 2 % van het nominale toerental na lineair gehouden; |
| --- | --- |

a)

de toerentalverandering wordt tot op ± 2 % van het nominale toerental na lineair gehouden;

| b) | de koppelverandering wordt tot op ± 5 % van het maximumkoppel bij het nominale toerental na lineair gehouden. |
| --- | --- |

b)

de koppelverandering wordt tot op ± 5 % van het maximumkoppel bij het nominale toerental na lineair gehouden.

7.8.3.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC)

Tijdens de NRTC en de LSI-NRTC worden de referentietoerental- en -koppelbevelen sequentieel uitgevoerd. De toerental- en koppelbevelen worden gegeven met een frequentie van ten minste 5 Hz. Omdat de referentietestcyclus met 1 Hz is gespecificeerd, moeten de tussenliggende toerental- en koppelbevelen lineair worden geïnterpoleerd aan de hand van de bij het genereren van de cyclus gegenereerde referentiekoppelwaarden.

Kleine gedenormaliseerde toerentalwaarden dichtbij het warme stationaire toerental kunnen laagstationairtoerentalregulateurs doen activeren en het motorkoppel het referentiekoppel doen overschrijden, ook al is de vraag van de operator op minimum ingesteld. In dergelijke gevallen wordt aanbevolen de dynamometer zo te regelen dat hij voorrang geeft aan het referentiekoppel in plaats van aan het referentietoerental, en de motor het toerental laat reguleren.

Onder koudstartcondities mogen de motoren een voorziening voor verhoogd stationair toerental gebruiken om de motor en het uitlaatgasnabehandelingssysteem snel op te warmen. Onder deze condities zullen zeer lage genormaliseerde toerentallen referentietoerentallen genereren die onder dit verhoogde stationaire toerental liggen. In dit geval wordt aanbevolen de dynamometer zo te regelen dat hij, wanneer de vraag van de operator op minimum is ingesteld, voorrang geeft aan het referentiekoppel en de motor het toerental laat reguleren.

Tijdens een emissietest moeten de referentietoerentallen en –koppels en de feedbacktoerentallen en –koppels met een minimumfrequentie van 1 Hz, maar liefst van 5 of zelfs 10 Hz worden geregistreerd. Deze hogere registratiefrequentie is belangrijk omdat zij het biaseffect van het tijdsverschil tussen de gemeten en de referentiefeedbacktoerental- en -koppelwaarden zo veel mogelijk helpt beperken.

De referentie- en feedbacktoerentallen en -koppels mogen met lagere frequenties (tot 1 Hz) worden geregistreerd als de gemiddelde waarden in het tijdsinterval tussen de geregistreerde waarden worden geregistreerd. De gemiddelde waarden worden berekend aan de hand van de met een frequentie van ten minste 5 Hz geüpdatete feedbackwaarden. Deze geregistreerde waarden worden gebruikt om de cyclusvalidatiestatistiek en de totale arbeid te berekenen.

7.8.3.1.   Uitvoering van een NRTC-test

De overeenkomstig punt 7.3.1 vóór de test te volgen procedures worden uitgevoerd, met inbegrip van de voorconditionering, de afkoeling en de kalibratie van de analysator.

De test wordt als volgt gestart:

| | de testsequentie begint onmiddellijk nadat de motor bij de koudstart-NRTC vanuit afgekoelde conditie overeenkomstig punt 7.3.1.2 of bij de warmstart-NRTC vanuit warmtestuwconditie is gestart. De sequentie van punt 7.4.2.1 wordt gevolgd. |
| --- | --- |

de testsequentie begint onmiddellijk nadat de motor bij de koudstart-NRTC vanuit afgekoelde conditie overeenkomstig punt 7.3.1.2 of bij de warmstart-NRTC vanuit warmtestuwconditie is gestart. De sequentie van punt 7.4.2.1 wordt gevolgd.

| | De opslag van gegevens, de bemonstering van het uitlaatgas en de integratie van de gemeten waarden worden bij het starten van de motor gelijktijdig aangevat. De testcyclus begint wanneer de motor start en wordt volgens het schema van aanhangsel 3 van bijlage XVII uitgevoerd. |
| --- | --- |

De opslag van gegevens, de bemonstering van het uitlaatgas en de integratie van de gemeten waarden worden bij het starten van de motor gelijktijdig aangevat. De testcyclus begint wanneer de motor start en wordt volgens het schema van aanhangsel 3 van bijlage XVII uitgevoerd.

| | Aan het einde van de cyclus wordt de bemonstering voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven. |
| --- | --- |

Aan het einde van de cyclus wordt de bemonstering voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven.

De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd.

7.8.3.2.   Uitvoering van een LSI-NRTC-test

De overeenkomstig punt 7.3.1 vóór de test te volgen procedures worden uitgevoerd, met inbegrip van de voorconditionering en de kalibratie van de analysator.

De test wordt als volgt gestart:

| | De test begint volgens de sequentie van punt 7.4.2.2. |
| --- | --- |

De test begint volgens de sequentie van punt 7.4.2.2.

| | De opslag van gegevens, de bemonstering van het uitlaatgas en de integratie van de gemeten waarden beginnen gelijktijdig met het begin van LSI-NRTC aan het einde van de in punt 7.4.2.2, onder b), gespecificeerde stationaire periode van 30 seconden. De testcyclus wordt volgens het schema van aanhangsel 3 van bijlage XVII uitgevoerd. |
| --- | --- |

De opslag van gegevens, de bemonstering van het uitlaatgas en de integratie van de gemeten waarden beginnen gelijktijdig met het begin van LSI-NRTC aan het einde van de in punt 7.4.2.2, onder b), gespecificeerde stationaire periode van 30 seconden. De testcyclus wordt volgens het schema van aanhangsel 3 van bijlage XVII uitgevoerd.

| | Aan het einde van de cyclus wordt de bemonstering voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven. |
| --- | --- |

Aan het einde van de cyclus wordt de bemonstering voortgezet, waarbij alle systemen blijven werken zodat de systeemresponstijd kan verstrijken. Vervolgens worden de bemonstering en de registratie, ook die van achtergrondmonsters, stopgezet. Ten slotte worden alle integreervoorzieningen stopgezet en wordt het einde van de testcyclus in de geregistreerde gegevens aangegeven.

De overeenkomstig punt 7.3.2 na de test te volgen procedure worden uitgevoerd.

7.8.3.3.   Cyclusvalidatiecriteria bij transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC)

Om de geldigheid van een test te controleren, worden de cyclusvalidatiecriteria van dit punt op de referentie- en feedbackwaarden van toerental, koppel, vermogen en totale arbeid toegepast.

7.8.3.4.   Berekening van de cyclusarbeid

Alvorens de cyclusarbeid te berekenen, worden alle tijdens het starten van de motor geregistreerde toerental- en koppelwaarden weggelaten. Punten met negatieve koppelwaarden worden als nul arbeid aangemerkt. De werkelijke cyclusarbeid W
  act (kWh) wordt aan de hand van de feedbacktoerental- en -koppelwaarden van de motor berekend. De referentiecyclusarbeid W
  ref (kWh) wordt aan de hand van de referentietoerental- en -koppelwaarden van de motor berekend. De werkelijke cyclusarbeid W
  act wordt gebruikt om met de referentiecyclusarbeid W
  ref te vergelijken en om de specifieke emissies te berekenen (zie punt 7.2).

De waarde van W
  act moet zich bevinden tussen 85 % en 105 % van W
  ref.

7.8.3.5.   Validatiestatistiek (zie aanhangsel 2 van bijlage VII)

Voor toerental, koppel en vermogen wordt de lineaire regressie tussen de referentie- en feedbackwaarden berekend.

Om de biaseffecten van het tijdsverschil tussen de referentie- en de feedbackcycluswaarden zo veel mogelijk te beperken, mag de hele motortoerental- en koppelfeedbacksignaalsequentie vroeger of later worden gesteld t.o.v. de referentietoerental- en referentiekoppelsequentie. Als de feedbacksignalen worden verschoven, moet zowel het toerental als het koppel evenveel in dezelfde richting worden verschoven.

De kleinstekwadratenmethode wordt toegepast, met de best passende vergelijking in de vorm van vergelijking (6-19):

| y= a
  1
  x + a
  0 | (6-19) |
| --- | --- |

y= a
  1
  x + a
  0

(6-19)

waarbij:

| y | = | feedbackwaarde van toerental (min-1), koppel (Nm) of vermogen (kW) |
| --- | --- | --- |
| a
  1 | = | helling van de regressielijn |
| x | = | referentiewaarde van toerental (min-1), koppel (Nm) of vermogen (kW) |
| a
  0 | = | y-intercept van de regressielijn |

y

=

feedbackwaarde van toerental (min-1), koppel (Nm) of vermogen (kW)

a
  1

=

helling van de regressielijn

x

=

referentiewaarde van toerental (min-1), koppel (Nm) of vermogen (kW)

a
  0

=

y-intercept van de regressielijn

Voor elke regressielijn worden de standaardfout van de schatting (SEE) van y op x en de determinatiecoëfficiënt (r
  2) overeenkomstig aanhangsel 3 van bijlage VII berekend.

Aanbevolen wordt deze analyse met een frequentie van 1 Hz uit te voeren. Een test wordt geldig geacht wanneer aan de criteria van tabel 6.2 is voldaan.

Tabel 6.2

Regressielijntoleranties

| | Toerental | Koppel | Vermogen |
| --- | --- | --- | --- |
| Standaardfout van de schatting (SEE) van y op x | ≤ 5,0 % van het maximumtoerental van de test | ≤ 10,0 % van het maximumkoppel in de motorkarakteristiek | ≤ 10,0 % van het maximumvermogen in de motorkarakteristiek |
| Helling van de regressielijn, a
  1 | 0,95-1,03 | 0,83-1,03 | 0,89-1,03 |
| Determinatiecoëfficiënt r
  2 | minimaal 0,970 | minimaal 0,850 | minimaal 0,910 |
| y-intercept van de regressielijn, a
  0 | ≤ 10 % van stationair | ± 20 Nm of ± 2 % van het maximumkoppel (de grootste waarde is van toepassing) | ± 4 kW of ± 2 % van het maximumvermogen (de grootste waarde is van toepassing) |

Toerental

Koppel

Vermogen

Standaardfout van de schatting (SEE) van y op x

≤ 5,0 % van het maximumtoerental van de test

≤ 10,0 % van het maximumkoppel in de motorkarakteristiek

≤ 10,0 % van het maximumvermogen in de motorkarakteristiek

Helling van de regressielijn, a
  1

0,95-1,03

0,83-1,03

0,89-1,03

Determinatiecoëfficiënt r
  2

minimaal 0,970

minimaal 0,850

minimaal 0,910

y-intercept van de regressielijn, a
  0

≤ 10 % van stationair

± 20 Nm of ± 2 % van het maximumkoppel (de grootste waarde is van toepassing)

± 4 kW of ± 2 % van het maximumvermogen (de grootste waarde is van toepassing)

Alleen voor regressiedoeleinden mogen de in tabel 6.3 vermelde punten worden geschrapt voordat de regressieberekening wordt gemaakt. Bij de berekening van de cyclusarbeid en de emissies mogen die punten echter niet worden weggelaten. Een stationair punt wordt gedefinieerd als een waarde met een genormaliseerd referentiekoppel van 0 % en een genormaliseerd referentietoerental van 0 %. Het schrappen van punten mag op de hele cyclus of een deel ervan worden toegepast; er moet worden aangegeven welke punten zijn geschrapt.

Tabel 6.3

Punten die uit de regressieanalyse mogen worden geschrapt

| Gebeurtenis | Condities (n = motortoerental, T = koppel) | Punten die mogen worden geschrapt |
| --- | --- | --- |
| Minimumvraag van de operator (stationair punt) | n
  ref = n
  idle

  en

  T
  ref = 0 %
  en

  T
  act > (T
  ref — 0,02 T
  maxmappedtorque)
  en

  T
  act < (T
  ref + 0,02 T
  maxmappedtorque) | toerental en vermogen |
| Minimumvraag van de operator | n
  act ≤ 1,02 n
  ref en T
  act > T
  ref

  of

  n
  act > n
  ref en T
  act ≤ T
  ref'

  of

  n
  act > 1,02 n
  ref en T
  ref < T
  act ≤ (T
  ref + 0,02 T
  maxmappedtorque) | vermogen, en koppel of toerental |
| Maximumvraag van de operator | n
  act < n
  ref en T
  act ≥ T
  ref

  of

  n
  act ≥ 0,98 n
  ref en T
  act < T
  ref

  of

  n
  act < 0,98 n
  ref en T
  ref > T
  act ≥ (T
  ref — 0,02 T
  maxmappedtorque) | vermogen, en koppel of toerental |

Gebeurtenis

Condities (n = motortoerental, T = koppel)

Punten die mogen worden geschrapt

Minimumvraag van de operator (stationair punt)

n
  ref = n
  idle

en

T
  ref = 0 %

en

T
  act > (T
  ref — 0,02 T
  maxmappedtorque)

en

T
  act < (T
  ref + 0,02 T
  maxmappedtorque)

toerental en vermogen

Minimumvraag van de operator

n
  act ≤ 1,02 n
  ref en T
  act > T
  ref

of

n
  act > n
  ref en T
  act ≤ T
  ref'

of

n
  act > 1,02 n
  ref en T
  ref < T
  act ≤ (T
  ref + 0,02 T
  maxmappedtorque)

vermogen, en koppel of toerental

Maximumvraag van de operator

n
  act < n
  ref en T
  act ≥ T
  ref

of

n
  act ≥ 0,98 n
  ref en T
  act < T
  ref

of

n
  act < 0,98 n
  ref en T
  ref > T
  act ≥ (T
  ref — 0,02 T
  maxmappedtorque)

vermogen, en koppel of toerental

8.   Meetprocedures

8.1.   Kalibratie en controles van de prestaties

8.1.1.   Inleiding

In dit punt worden de vereiste kalibraties en verificaties van de meetsystemen beschreven. Zie punt 9.4 voor de specificaties die van toepassing zijn op afzonderlijke instrumenten.

Over het algemeen moeten de kalibraties of verificaties over de volledige meetketen worden uitgevoerd.

Indien een kalibratie of verificatie voor een deel van een meetsysteem niet is gespecificeerd, wordt dat deel van het systeem gekalibreerd en worden de prestaties ervan geverifieerd met een frequentie die aan de aanbevelingen van de fabrikant van het meetsysteem en aan goede ingenieursinzichten beantwoordt.

Internationaal erkende herleidbare standaarden moeten worden toegepast om aan de voor de kalibraties en verificaties gespecificeerde toleranties te voldoen.

8.1.2.   Samenvatting van de kalibraties en verificaties

Tabel 6.4 geeft een samenvatting van de in onderdeel 8 beschreven kalibraties en verificaties en geeft aan wanneer deze moeten worden uitgevoerd.

Tabel 6.4

Samenvatting van de kalibraties en verificaties

| Type kalibratie of verificatie | Minimumfrequentie (1) |
| --- | --- |
| 8.1.3: Nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en ruis | Nauwkeurigheid: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie.
  Herhaalbaarheid: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie.
  Ruis: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie. |
| 8.1.4: Lineariteitsverificatie | Toerental: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  Koppel: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  Stromen van inlaatlucht, verdunningslucht en verdund uitlaatgas en debiet batchbemonstering: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud, tenzij de stroom via propaancontrole of via de koolstof- of zuurstofbalans wordt geverifieerd.
  Ruwuitlaatgasstroom: bij eerste installatie, maximaal 185 dagen vóór tests en na groot onderhoud, tenzij de stroom via propaancontrole of via de koolstof- of zuurstofbalans wordt geverifieerd.
  Gasverdelers: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  Gasanalysatoren (tenzij anders is vermeld): bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  FTIR-analysator: bij installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  PM-balans: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  Standalonedruk en -temperatuur: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud. |
| 8.1.5: Verificatie systeemrespons en updating-registratie continue gasanalysatoren — bij gasanalysatoren zonder continue compensatie voor andere gassoorten | Bij eerste installatie of na modificatie van het systeem met potentieel effect op de respons. |
| 8.1.6: Verificatie systeemrespons en updating-registratie continue gasanalysatoren — bij gasanalysatoren met continue compensatie voor andere gassoorten | Bij eerste installatie of na modificatie van het systeem met potentieel effect op de respons. |
| 8.1.7.1: Koppel | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.7.2: Druk, temperatuur, dauwpunt | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.8.1: Brandstofstroom | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.8.2: Inlaatstroom | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.8.3: Uitlaatgasstroom | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.8.4: Verdunde uitlaatgasstroom (CVS en PFD) | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.8.5: Verificatie CVS/PFD en batchbemonsteringssysteem (2) | Bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud. (propaancontrole) |
| 8.1.8.8: Vacuümlek | Bij installatie van het bemonsteringssysteem. Vóór elke laboratoriumtest overeenkomstig punt 7.1: maximaal 8 uur voor het begin van het eerste testinterval van elke bedrijfscyclussequentie en na onderhoud, zoals het veranderen van voorfilters. |
| 8.1.9.1: H2O-interferentie bij CO2-NDIR-analysatoren | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.9.2: CO2- en H2O-interferentie bij CO-NDIR-analysatoren | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.10.1: Kalibratie FID
  Optimalisering en verificatie HC-FID | Kalibreren, optimaliseren en CH4-respons bepalen: bij eerste installatie en na groot onderhoud.
  CH4-respons verifiëren: bij eerste installatie, maximaal 185 dagen vóór tests en na groot onderhoud. |
| 8.1.10.2: O2-interferentie bij FID voor ruw uitlaatgas | Bij alle FID-analysatoren: bij eerste installatie en na groot onderhoud.
  Bij THC-FID-analysatoren: bij eerste installatie, na groot onderhoud en na
  FID-optimalisering overeenkomstig punt 8.1.10.1. |
| 8.1.11.1: CO2- en H2O-quench bij een CLD-analysator | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.11.3: HC- en H2O-interferentie bij een NDUV-analysator | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.11.4: NO2-penetratie koelbad (koeler) | Bij eerste installatie en na groot onderhoud. |
| 8.1.11.5: Conversie NO2/NO-omzetter | Bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud. |
| 8.1.12.1: Verificatie van de monsterdroger | Bij thermale koelers: bij installatie en na groot onderhoud. Bij osmotische membraandrogers: bij installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud. |
| 8.1.13.1: PM-balans en -weging | Onafhankelijke verificatie: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.
  Op nul zetten, ijken en verificatie referentiemonster: maximaal 12 uur vóór weging en na groot onderhoud. |

Type kalibratie of verificatie

Minimumfrequentie (1)

8.1.3: Nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en ruis

Nauwkeurigheid: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie.

Herhaalbaarheid: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie.

Ruis: niet vereist, maar aanbevolen voor eerste installatie.

8.1.4: Lineariteitsverificatie

Toerental: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

Koppel: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

Stromen van inlaatlucht, verdunningslucht en verdund uitlaatgas en debiet batchbemonstering: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud, tenzij de stroom via propaancontrole of via de koolstof- of zuurstofbalans wordt geverifieerd.

Ruwuitlaatgasstroom: bij eerste installatie, maximaal 185 dagen vóór tests en na groot onderhoud, tenzij de stroom via propaancontrole of via de koolstof- of zuurstofbalans wordt geverifieerd.

Gasverdelers: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

Gasanalysatoren (tenzij anders is vermeld): bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

FTIR-analysator: bij installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

PM-balans: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

Standalonedruk en -temperatuur: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

8.1.5: Verificatie systeemrespons en updating-registratie continue gasanalysatoren — bij gasanalysatoren zonder continue compensatie voor andere gassoorten

Bij eerste installatie of na modificatie van het systeem met potentieel effect op de respons.

8.1.6: Verificatie systeemrespons en updating-registratie continue gasanalysatoren — bij gasanalysatoren met continue compensatie voor andere gassoorten

Bij eerste installatie of na modificatie van het systeem met potentieel effect op de respons.

8.1.7.1: Koppel

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.7.2: Druk, temperatuur, dauwpunt

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.8.1: Brandstofstroom

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.8.2: Inlaatstroom

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.8.3: Uitlaatgasstroom

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.8.4: Verdunde uitlaatgasstroom (CVS en PFD)

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.8.5: Verificatie CVS/PFD en batchbemonsteringssysteem (2)

Bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud. (propaancontrole)

8.1.8.8: Vacuümlek

Bij installatie van het bemonsteringssysteem. Vóór elke laboratoriumtest overeenkomstig punt 7.1: maximaal 8 uur voor het begin van het eerste testinterval van elke bedrijfscyclussequentie en na onderhoud, zoals het veranderen van voorfilters.

8.1.9.1: H2O-interferentie bij CO2-NDIR-analysatoren

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.9.2: CO2- en H2O-interferentie bij CO-NDIR-analysatoren

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.10.1: Kalibratie FID

Optimalisering en verificatie HC-FID

Kalibreren, optimaliseren en CH4-respons bepalen: bij eerste installatie en na groot onderhoud.

CH4-respons verifiëren: bij eerste installatie, maximaal 185 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

8.1.10.2: O2-interferentie bij FID voor ruw uitlaatgas

Bij alle FID-analysatoren: bij eerste installatie en na groot onderhoud.

Bij THC-FID-analysatoren: bij eerste installatie, na groot onderhoud en na

FID-optimalisering overeenkomstig punt 8.1.10.1.

8.1.11.1: CO2- en H2O-quench bij een CLD-analysator

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.11.3: HC- en H2O-interferentie bij een NDUV-analysator

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.11.4: NO2-penetratie koelbad (koeler)

Bij eerste installatie en na groot onderhoud.

8.1.11.5: Conversie NO2/NO-omzetter

Bij eerste installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

8.1.12.1: Verificatie van de monsterdroger

Bij thermale koelers: bij installatie en na groot onderhoud. Bij osmotische membraandrogers: bij installatie, maximaal 35 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

8.1.13.1: PM-balans en -weging

Onafhankelijke verificatie: bij eerste installatie, maximaal 370 dagen vóór tests en na groot onderhoud.

Op nul zetten, ijken en verificatie referentiemonster: maximaal 12 uur vóór weging en na groot onderhoud.

8.1.3.   Verificaties voor nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en ruis

De in tabel 6.8 gespecificeerde prestatiewaarden voor de afzonderlijke instrumenten dienen als basis voor de bepaling van de nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en ruis van een instrument.

Het is niet verplicht de nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en ruis van de instrumenten te verifiëren. Het kan echter nuttig zijn deze te verifiëren om een specificatie voor een nieuw instrument te bepalen, de prestaties van een nieuw instrument bij levering te controleren of bij een bestaand instrument fouten op te sporen en op te lossen.

8.1.4.   Lineariteitsverificatie

8.1.4.1.   Reikwijdte en frequentie

Op elk in tabel 6.5 vermeld meetsysteem wordt, overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant ervan en naar goede ingenieursinzichten, ten minste met de in de tabel aangegeven frequentie een lineariteitsverificatie uitgevoerd. Doel van de lineariteitsverificatie is vast te stellen dat een meetsysteem een evenredige respons heeft over het relevante meetbereik. Een lineariteitsverificatie bestaat erin een reeks van ten minste 10 referentiewaarden in een meetsysteem in te voeren, tenzij anders gespecificeerd. Het meetsysteem kwantificeert elke referentiewaarde. De gemeten waarden worden gezamenlijk met de referentiewaarden vergeleken door toepassing van lineaire regressie volgens de kleinstekwadratenmethode en overeenkomstig de lineariteitscriteria in tabel 6.5.

8.1.4.2.   Prestatievoorschriften

Als een meetsysteem niet aan de toepasselijke lineariteitscriteria in tabel 6.5 voldoet, wordt de tekortkoming gecorrigeerd door het systeem opnieuw te kalibreren, het een servicebeurt te geven of zo nodig onderdelen ervan te vervangen. Nadat de tekortkoming is gecorrigeerd, wordt de lineariteitsverificatie herhaald om te waarborgen dat het meetsysteem aan de lineariteitscriteria voldoet.

8.1.4.3.   Procedure

Voor de lineariteitsverificatie wordt het volgende protocol toegepast:

| a) | gebruik een meetsysteem bij de daarvoor gespecificeerde temperatuur, druk en stroom; |
| --- | --- |

a)

gebruik een meetsysteem bij de daarvoor gespecificeerde temperatuur, druk en stroom;

| b) | zet het instrument net als vóór een emissietest met een nulsignaal op nul. Gebruik bij gasanalysatoren een nulgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en voer dit direct bij de analysatorpoort in; |
| --- | --- |

b)

zet het instrument net als vóór een emissietest met een nulsignaal op nul. Gebruik bij gasanalysatoren een nulgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en voer dit direct bij de analysatorpoort in;

| c) | ijk het instrument net als vóór een emissietest met een ijksignaal. Gebruik bij gasanalysatoren een ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en voer dit direct bij de analysatorpoort in; |
| --- | --- |

c)

ijk het instrument net als vóór een emissietest met een ijksignaal. Gebruik bij gasanalysatoren een ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en voer dit direct bij de analysatorpoort in;

| d) | controleer, nadat het instrument is geijkt, de nulinstelling met hetzelfde signaal als onder b). Bepaal op basis van de nulaflezing naar goede ingenieursinzichten of het instrument vóór de volgende stap al dan niet weer op nul moeten worden gezet of opnieuw moet worden geijkt; |
| --- | --- |

d)

controleer, nadat het instrument is geijkt, de nulinstelling met hetzelfde signaal als onder b). Bepaal op basis van de nulaflezing naar goede ingenieursinzichten of het instrument vóór de volgende stap al dan niet weer op nul moeten worden gezet of opnieuw moet worden geijkt;

| e) | kies voor alle gemeten grootheden volgens de aanbevelingen van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten de referentiewaarden (y
  ref

  i
  ) die de volledige reeks van tijdens de emissietests verwachte waarden bestrijken, zodat er buiten deze waarden geen extrapolatie hoeft plaats te vinden. Kies een nulreferentiesignaal als een van de referentiewaarden van de lineariteitsverificatie. Kies ten minste drie referentiewaarden voor lineariteitsverificaties van de standalonedruk en -temperatuur. Kies ten minste tien referentiewaarden voor alle andere lineariteitsverificaties; |
| --- | --- |

e)

kies voor alle gemeten grootheden volgens de aanbevelingen van de fabrikant en naar goede ingenieursinzichten de referentiewaarden (y
  ref

  i
  ) die de volledige reeks van tijdens de emissietests verwachte waarden bestrijken, zodat er buiten deze waarden geen extrapolatie hoeft plaats te vinden. Kies een nulreferentiesignaal als een van de referentiewaarden van de lineariteitsverificatie. Kies ten minste drie referentiewaarden voor lineariteitsverificaties van de standalonedruk en -temperatuur. Kies ten minste tien referentiewaarden voor alle andere lineariteitsverificaties;

| f) | bepaal volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten in welke volgorde de reeks referentiewaarden zal worden ingevoerd; |
| --- | --- |

f)

bepaal volgens de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten in welke volgorde de reeks referentiewaarden zal worden ingevoerd;

| g) | genereer de referentiehoeveelheden en voer deze in zoals beschreven in punt 8.1.4.4. Gebruik bij gasanalysatoren gasconcentraties waarvan bekend is dat zij aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoen, en voer deze direct bij de analysatorpoort in; |
| --- | --- |

g)

genereer de referentiehoeveelheden en voer deze in zoals beschreven in punt 8.1.4.4. Gebruik bij gasanalysatoren gasconcentraties waarvan bekend is dat zij aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoen, en voer deze direct bij de analysatorpoort in;

| h) | laat het instrument enige tijd stabiliseren terwijl het de referentiewaarde meet; |
| --- | --- |

h)

laat het instrument enige tijd stabiliseren terwijl het de referentiewaarde meet;

| i) | meet 30 s lang de referentiewaarde met een registratiefrequentie van ten minste het in tabel 6.7 gespecificeerde minimum en registreer het rekenkundig gemiddelde



  van de geregistreerde waarden; |
| --- | --- |

i)

Formula

| j) | herhaal de stappen onder g) tot en met i) totdat alle referentiehoeveelheden zijn gemeten; |
| --- | --- |

j)

herhaal de stappen onder g) tot en met i) totdat alle referentiehoeveelheden zijn gemeten;

| k) | gebruik de rekenkundige gemiddelden



  en de referentiewaarden y
  ref

  i
  om volgens de kleinstekwadratenmethode de lineaire regressieparameters te berekenen, en de statistische waarden om met de in tabel 6.5 gespecificeerde minimumprestatiecriteria te vergelijken. Voer de berekeningen overeenkomstig aanhangsel 3 van bijlage VII uit. |
| --- | --- |

k)

Formula

8.1.4.4.   Referentiesignalen

In dit punt worden de aanbevolen methoden beschreven om referentiewaarden voor het lineariteitsverificatieprotocol van punt 8.1.4.3 te genereren. Er moeten referentiewaarden worden gebruikt die werkelijke waarden simuleren, of er moet een werkelijke waarde worden ingevoerd die met een referentiemeetsysteem wordt gemeten. In het laatste geval is de referentiewaarde de door het referentiemeetsysteem gerapporteerde waarde. De referentiewaarden en referentiemeetsystemen moeten internationaal herleidbaar zijn.

Bij temperatuurmeetsystemen met sensoren zoals thermokoppels, RTD's en thermistors, mag de lineariteitsverificatie worden uitgevoerd door de sensor uit het systeem te verwijderen en in plaats daarvan een simulator te gebruiken. Er wordt gebruikgemaakt van een simulator die onafhankelijk is gekalibreerd en waarbij zo nodig koudlascompensatie wordt toegepast. De internationaal herleidbare, aan de temperatuur aangepaste simulatoronzekerheid moet minder dan 0,5 % van de maximale bedrijfstemperatuur (T
  max) bedragen. Bij deze optie worden sensoren gebruikt die volgens de verklaring van de leverancier qua nauwkeurigheid beter scoren dan 0,5 % van T
  max vergeleken met hun standaardkalibratiecurve.

8.1.4.5.   Meetsystemen waarbij lineariteitsverificatie noodzakelijk is

In tabel 6.5 zijn de meetsystemen vermeld waarbij lineariteitsverificatie noodzakelijk is. Voor deze tabel gelden de volgende bepalingen:

| a) | als de fabrikant van het instrument het aanbeveelt of op basis van goede ingenieursinzichten moeten vaker lineariteitsverificaties worden uitgevoerd; |
| --- | --- |

a)

als de fabrikant van het instrument het aanbeveelt of op basis van goede ingenieursinzichten moeten vaker lineariteitsverificaties worden uitgevoerd;

| b) | „min” staat voor de minimumreferentiewaarde die tijdens de lineariteitsverificatie wordt toegepast.
  Deze waarde mag echter nul of een negatieve waarde zijn al naargelang het signaal; |
| --- | --- |

b)

„min” staat voor de minimumreferentiewaarde die tijdens de lineariteitsverificatie wordt toegepast.

Deze waarde mag echter nul of een negatieve waarde zijn al naargelang het signaal;

| c) | „max” staat doorgaans voor de maximumreferentiewaarde die tijdens de lineariteitsverificatie wordt toegepast. Bij gasverdelers bijvoorbeeld is x
  max de onverdeelde, onverdunde ijkgasconcentratie. In de volgende bijzondere gevallen staat „max” voor een andere waarde:






  i) | bij de lineariteitsverificatie van de PM-balans staat m
  max voor de gebruikelijke massa van een PM-filter; |
| --- | --- | --- |

c)

„max” staat doorgaans voor de maximumreferentiewaarde die tijdens de lineariteitsverificatie wordt toegepast. Bij gasverdelers bijvoorbeeld is x
  max de onverdeelde, onverdunde ijkgasconcentratie. In de volgende bijzondere gevallen staat „max” voor een andere waarde:

i)

bij de lineariteitsverificatie van de PM-balans staat m
  max voor de gebruikelijke massa van een PM-filter;

| ii) | bij de lineariteitsverificatie van het koppel staat T
  max voor de door de fabrikant gespecificeerde motorkoppelpiekwaarde van het hoogste te testen motorkoppel; |
| --- | --- |

ii)

bij de lineariteitsverificatie van het koppel staat T
  max voor de door de fabrikant gespecificeerde motorkoppelpiekwaarde van het hoogste te testen motorkoppel;

| d) | de gespecificeerde bereiken zijn inclusief. Zo betekent een gespecificeerd bereik van 0,98-1,02 voor helling
  a

  1 dat 0,98 ≤ 
  a

  1 ≤ 1,02; |
| --- | --- |

d)

de gespecificeerde bereiken zijn inclusief. Zo betekent een gespecificeerd bereik van 0,98-1,02 voor helling
  a

  1 dat 0,98 ≤ 
  a

  1 ≤ 1,02;

| e) | deze lineariteitsverificaties zijn niet noodzakelijk bij systemen die de debietverificatie voor verdund uitlaatgas, zoals beschreven in punt 8.1.8.5 voor de propaancontrole, doorstaan of bij systemen die op ± 2 % na overeenkomen op basis van een chemische balans van koolstof of zuurstof van de inlaatlucht, de brandstof en het uitlaatgas; |
| --- | --- |

e)

deze lineariteitsverificaties zijn niet noodzakelijk bij systemen die de debietverificatie voor verdund uitlaatgas, zoals beschreven in punt 8.1.8.5 voor de propaancontrole, doorstaan of bij systemen die op ± 2 % na overeenkomen op basis van een chemische balans van koolstof of zuurstof van de inlaatlucht, de brandstof en het uitlaatgas;

| f) | aan de
  a

  1-criteria voor deze grootheden moet alleen worden voldaan als de absolute waarde van de grootheid is vereist, in tegenstelling tot een signaal dat alleen lineair evenredig is met de werkelijke waarde; |
| --- | --- |

f)

aan de
  a

  1-criteria voor deze grootheden moet alleen worden voldaan als de absolute waarde van de grootheid is vereist, in tegenstelling tot een signaal dat alleen lineair evenredig is met de werkelijke waarde;

| g) | de standalonetemperaturen omvatten de motortemperaturen en omgevingsomstandigheden die worden gebruikt om de motorcondities in te stellen of te verifiëren, de temperaturen die worden gebruikt om de kritische condities in het testsysteem in te stellen of te verifiëren, en de in de emissieberekeningen gebruikte temperaturen:






  i) | de volgende lineariteitscontroles van de temperatuur zijn noodzakelijk: luchtinlaat; nabehandelingstestbank(en) (bij motoren die met uitlaatgasnabehandelingssystemen tijdens cycli met koudstartcriteria worden getest); verdunningslucht bij PM-bemonstering (CVS, dubbele verdunning en partiëlestroomverdunningssystemen); PM-monster; en koelermonster (bij gasbemonsteringssystemen met koelers om de monsters te drogen); |
| --- | --- | --- |

g)

de standalonetemperaturen omvatten de motortemperaturen en omgevingsomstandigheden die worden gebruikt om de motorcondities in te stellen of te verifiëren, de temperaturen die worden gebruikt om de kritische condities in het testsysteem in te stellen of te verifiëren, en de in de emissieberekeningen gebruikte temperaturen:

i)

de volgende lineariteitscontroles van de temperatuur zijn noodzakelijk: luchtinlaat; nabehandelingstestbank(en) (bij motoren die met uitlaatgasnabehandelingssystemen tijdens cycli met koudstartcriteria worden getest); verdunningslucht bij PM-bemonstering (CVS, dubbele verdunning en partiëlestroomverdunningssystemen); PM-monster; en koelermonster (bij gasbemonsteringssystemen met koelers om de monsters te drogen);

| ii) | de volgende lineariteitscontroles van de temperatuur zijn alleen noodzakelijk als de motorfabrikant ze voorschrijft: brandstofinlaat; luchtuitlaat vulluchtkoeler meetcel (bij motoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); koelmiddelinlaat vulluchtkoeler meetcel (bij motoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); en olie in het carter of de carterpan; koelmiddel vóór de thermostaat (bij vloeistofgekoelde motoren); |
| --- | --- |

ii)

de volgende lineariteitscontroles van de temperatuur zijn alleen noodzakelijk als de motorfabrikant ze voorschrijft: brandstofinlaat; luchtuitlaat vulluchtkoeler meetcel (bij motoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); koelmiddelinlaat vulluchtkoeler meetcel (bij motoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); en olie in het carter of de carterpan; koelmiddel vóór de thermostaat (bij vloeistofgekoelde motoren);

| h) | de standalonedrukken omvatten de motordrukken en omgevingsomstandigheden die worden gebruikt om de motorcondities in te stellen of te verifiëren, de drukken die worden gebruikt om de kritische condities in het testsysteem in te stellen of te verifiëren, en de in de emissieberekeningen gebruikte drukken:






  i) | lineariteitscontroles van de druk zijn noodzakelijk voor: de inlaatluchtdrukrestrictie; uitlaatgastegendruk; de luchtdruk; de manometerdruk van de CVS-inlaat (indien met CVS wordt gemeten); het koelermonster (bij gasbemonsteringssystemen met koelers om de monsters te drogen); |
| --- | --- | --- |

h)

de standalonedrukken omvatten de motordrukken en omgevingsomstandigheden die worden gebruikt om de motorcondities in te stellen of te verifiëren, de drukken die worden gebruikt om de kritische condities in het testsysteem in te stellen of te verifiëren, en de in de emissieberekeningen gebruikte drukken:

i)

lineariteitscontroles van de druk zijn noodzakelijk voor: de inlaatluchtdrukrestrictie; uitlaatgastegendruk; de luchtdruk; de manometerdruk van de CVS-inlaat (indien met CVS wordt gemeten); het koelermonster (bij gasbemonsteringssystemen met koelers om de monsters te drogen);

| ii) | de volgende lineariteitscontroles van de druk zijn alleen noodzakelijk als de motorfabrikant ze voorschrijft: drukval vulluchtkoeler en verbindingsleiding meetcel (bij turbomotoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); brandstofinlaat; en brandstofuitlaat. |
| --- | --- |

ii)

de volgende lineariteitscontroles van de druk zijn alleen noodzakelijk als de motorfabrikant ze voorschrijft: drukval vulluchtkoeler en verbindingsleiding meetcel (bij turbomotoren die worden getest met een meetcelwarmtewisselaar die een vulluchtkoeler van een niet voor de weg bestemde mobiele machine simuleert); brandstofinlaat; en brandstofuitlaat.

Tabel 6.5

Meetsystemen waarbij lineariteitsverificaties noodzakelijk zijn

| Meetsysteem | Grootheid | Minimale verificatiefrequentie | Lineariteitscriteria |
| --- | --- | --- | --- |
| | a | SEE | r
  2 |
| Motortoerental | n | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤ 0,05 % n
  max | 0,98-1,02 | ≤ 2 % n
  max | ≥ 0,990 |
| Motorkoppel | T | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % T
  max | 0,98-1,02 | ≤ 2 % T
  max | ≥ 0,990 |
| Brandstofdebiet | qm | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Debiet van inlaatlucht (1) | qV | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Debiet van verdunningslucht (1) | qV | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Debiet van verdund uitlaatgas (1) | qV | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Debiet van ruw uitlaatgas (1) | qV | Maximaal 185 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Debieten van batchbemonstering (1) | qV | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % | 0,98-1,02 | ≤2 % | ≥ 0,990 |
| Gasverdelers | x/x
  span | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤0,5 % x
  max | 0,98-1,02 | ≤2 % x
  max | ≥ 0,990 |
| Gasanalysatoren | x | Maximaal 35 dagen vóór de tests | ≤0,5 % x
  max | 0,99-1,01 | ≤1 % x
  max | ≥ 0,998 |
| PM-balans | m | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % m
  max | 0,99-1,01 | ≤1 % m
  max | ≥ 0,998 |
| Standalonedrukken | p | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % p
  max | 0,99-1,01 | ≤1 % p
  max | ≥ 0,998 |
| Analoog-digitaalconversie van standalonetemperatuursignalen | T | Maximaal 370 dagen vóór de tests | ≤1 % T
  max | 0,99-1,01 | ≤1 % T
  max | ≥ 0,998 |

Meetsysteem

Grootheid

Minimale verificatiefrequentie

Lineariteitscriteria

Formula

a

SEE

r
  2

Motortoerental

n

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤ 0,05 % n
  max

0,98-1,02

≤ 2 % n
  max

≥ 0,990

Motorkoppel

T

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 % T
  max

0,98-1,02

≤ 2 % T
  max

≥ 0,990

Brandstofdebiet

qm

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Debiet van inlaatlucht (1)

qV

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Debiet van verdunningslucht (1)

qV

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Debiet van verdund uitlaatgas (1)

qV

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Debiet van ruw uitlaatgas (1)

qV

Maximaal 185 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Debieten van batchbemonstering (1)

qV

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 %

0,98-1,02

≤2 %

≥ 0,990

Gasverdelers

x/x
  span

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤0,5 % x
  max

0,98-1,02

≤2 % x
  max

≥ 0,990

Gasanalysatoren

x

Maximaal 35 dagen vóór de tests

≤0,5 % x
  max

0,99-1,01

≤1 % x
  max

≥ 0,998

PM-balans

m

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 % m
  max

0,99-1,01

≤1 % m
  max

≥ 0,998

Standalonedrukken

p

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 % p
  max

0,99-1,01

≤1 % p
  max

≥ 0,998

Analoog-digitaalconversie van standalonetemperatuursignalen

T

Maximaal 370 dagen vóór de tests

≤1 % T
  max

0,99-1,01

≤1 % T
  max

≥ 0,998

8.1.5.   Verificatie van de systeemrespons en updating-registratie van continue gasanalysatoren

In dit onderdeel wordt een algemene procedure beschreven om bij continue gasanalysatoren de systeemrespons en de updating-registratie te verifiëren. Zie punt 8.1.6 voor de verificatieprocedures voor analysatoren van het type met compensatie.

8.1.5.1.   Reikwijdte en frequentie

Deze verificatie moet worden uitgevoerd na de installatie of vervanging van een voor continue bemonstering gebruikte gasanalysator. Deze verificatie moet ook worden uitgevoerd als het systeem zodanig wordt geherconfigureerd dat de systeemrespons verandert. Deze verificatie is noodzakelijk bij continue gasanalysatoren die voor transiënte testscycli (NRTC en LSI-NRTC) of de RMC worden gebruikt, maar niet bij batchgasanalysesystemen of continue gasanalysesystemen die alleen voor tests volgens een NRSC met specifieke modi worden gebruikt.

8.1.5.2.   Meetprincipes

Deze test verifieert of de updating- en registratiefrequenties overeenkomen met de totale systeemrespons bij een snelle wijziging in de waarde van de concentraties bij de bemonsteringssonde. De gasanalysesystemen moeten zodanig worden geoptimaliseerd dat hun totale respons op een snelle wijziging in de concentratie met een passende frequentie wordt geüpdatet en geregistreerd om te voorkomen dat informatie verloren gaat. Deze test verifieert ook of continue gasanalysesystemen een minimumresponstijd halen.

De systeeminstellingen moeten bij de controle van de responstijd precies dezelfde zijn als bij de meting tijdens de eigenlijke test (druk, debiet, filterinstellingen op de analysator en alle overige factoren die de responstijd beïnvloeden). De responstijd moet worden bepaald met gasomschakeling direct aan de inlaat van de bemonsteringssonde. De voorzieningen voor gasomschakeling moeten zodanige specificaties hebben dat zij de omschakeling in minder dan 0,1 s uitvoeren. De voor de test gebruikte gassen moeten een concentratiewijziging van ten minste 60 % van de volledige schaal (FS) veroorzaken.

Het concentratieverloop van elk gasbestanddeel moet worden geregistreerd.

8.1.5.3.   Systeemvereisten

| a) | De systeemresponstijd moet ≤ 10 s zijn met een stijgtijd van ≤ 5 s voor alle gemeten bestanddelen (CO, NOx, 2 en HC) en alle toegepaste bereiken.
  Alle gegevens (concentratie, brandstof- en luchtstromen) moeten met hun gemeten responstijd worden verschoven voordat de emissieberekeningen van bijlage VII worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

a)

De systeemresponstijd moet ≤ 10 s zijn met een stijgtijd van ≤ 5 s voor alle gemeten bestanddelen (CO, NOx, 2 en HC) en alle toegepaste bereiken.

Alle gegevens (concentratie, brandstof- en luchtstromen) moeten met hun gemeten responstijd worden verschoven voordat de emissieberekeningen van bijlage VII worden uitgevoerd.

| b) | Om een aanvaardbare updating- en registratiefrequentie ten opzichte van de totale systeemrespons aan te tonen, moet het systeem voldoen aan een van de volgende criteria:






  i) | het product van de gemiddelde stijgtijd en de frequentie waarmee het systeem een geüpdatete concentratie registreert, moet ten minste 5 zijn. De gemiddelde stijgtijd mag in geen geval meer dan 10 s bedragen; |
| --- | --- | --- |

b)

Om een aanvaardbare updating- en registratiefrequentie ten opzichte van de totale systeemrespons aan te tonen, moet het systeem voldoen aan een van de volgende criteria:

i)

het product van de gemiddelde stijgtijd en de frequentie waarmee het systeem een geüpdatete concentratie registreert, moet ten minste 5 zijn. De gemiddelde stijgtijd mag in geen geval meer dan 10 s bedragen;

| ii) | de frequentie waarmee het systeem de concentratie registreert, moet ten minste 2 Hz zijn (zie ook tabel 6.7). |
| --- | --- |

ii)

de frequentie waarmee het systeem de concentratie registreert, moet ten minste 2 Hz zijn (zie ook tabel 6.7).

8.1.5.4.   Procedure

Om de respons van elk continu gasanalysesysteem te verifiëren, wordt de volgende procedure toegepast:

| a) | volg voor de instelling van het analysesysteem de start- en bedieningsinstructies van de fabrikant van het instrument. Het meetsysteem wordt zo nodig bijgesteld om de prestaties te optimaliseren. Deze verificatie wordt uitgevoerd terwijl de analysator op dezelfde wijze werkt als bij emissietests. Als de analysator zijn bemonsteringssysteem met andere analysatoren deelt en als de gasstroom naar de andere analysatoren de responstijd van het systeem zal beïnvloeden, worden de andere analysatoren in werking gesteld en bediend terwijl deze verificatietest plaatsvindt. Deze verificatietest mag tegelijkertijd op verscheidene analysatoren worden uitgevoerd wanneer deze een bemonsteringssysteem delen. Als tijdens emissietests analoge of realtime digitale filters worden gebruikt, worden die filters tijdens deze verificatie op dezelfde wijze gebruikt; |
| --- | --- |

a)

volg voor de instelling van het analysesysteem de start- en bedieningsinstructies van de fabrikant van het instrument. Het meetsysteem wordt zo nodig bijgesteld om de prestaties te optimaliseren. Deze verificatie wordt uitgevoerd terwijl de analysator op dezelfde wijze werkt als bij emissietests. Als de analysator zijn bemonsteringssysteem met andere analysatoren deelt en als de gasstroom naar de andere analysatoren de responstijd van het systeem zal beïnvloeden, worden de andere analysatoren in werking gesteld en bediend terwijl deze verificatietest plaatsvindt. Deze verificatietest mag tegelijkertijd op verscheidene analysatoren worden uitgevoerd wanneer deze een bemonsteringssysteem delen. Als tijdens emissietests analoge of realtime digitale filters worden gebruikt, worden die filters tijdens deze verificatie op dezelfde wijze gebruikt;

| b) | bij apparatuur om de systeemresponstijd te valideren, wordt aanbevolen zo kort mogelijke gasoverbrengingsleidingen tussen alle verbindingen te gebruiken en wordt een nulluchtbron op één inlaat van een snelwerkende driewegklep (2 inlaten, 1 uitlaat) aangesloten om de stroom van nulgas en gemengd ijkgas naar de inlaat van de sonde of naar een T-stuk dicht bij de uitlaat van de sonde van het bemonsteringssysteem te regelen. Gewoonlijk is het gasdebiet hoger dan het monsterdebiet van de sonde en wordt het overschot uit de inlaat van de sonde afgevoerd. Als het gasdebiet lager is dan het sondedebiet, worden de gasconcentraties bijgesteld om de verdunning door in de sonde gezogen omgevingslucht te compenseren. Er mogen binaire of multigasijkgassen worden gebruikt. Voor het mengen van de ijkgassen mag een gasmengvoorziening worden gebruikt. Het gebruik van een gasmengvoorziening wordt aanbevolen om in N2 verdunde ijkgassen met in lucht verdunde ijkgassen te mengen.
  Meng een ijkgas van NO–CO–CO2–C3H8–CH4 (aangevuld met N2) met een gasverdeler gelijkmatig met een ijkgas van NO2, aangevuld met gezuiverde synthetische lucht. In voorkomend geval mogen in plaats van gemengd ijkgas van NO-CO-CO2-C3H8-CH4, aangevuld met N2, ook standaard binaire ijkgassen worden gebruikt; in dit geval worden voor elke analysator afzonderlijke responstests uitgevoerd. Sluit de gasverdeleruitlaat op de andere inlaat van de driewegklep aan. Sluit de klepuitlaat aan op een overflow bij de sonde van het gasanalysesysteem of op een overflowfitting tussen de sonde en de overbrengingsleiding naar alle geverifieerde analysatoren. Kies een zodanige opstelling dat drukschommelingen door het stopzetten van de stroom door de gasmengvoorziening worden vermeden. Gasbestanddelen die bij deze verificatie niet relevant zijn voor de analysatoren, worden weggelaten. Als alternatief mogen gasflessen met enkelvoudige gassen worden gebruikt en mogen de responstijden afzonderlijk worden gemeten; |
| --- | --- |

b)

bij apparatuur om de systeemresponstijd te valideren, wordt aanbevolen zo kort mogelijke gasoverbrengingsleidingen tussen alle verbindingen te gebruiken en wordt een nulluchtbron op één inlaat van een snelwerkende driewegklep (2 inlaten, 1 uitlaat) aangesloten om de stroom van nulgas en gemengd ijkgas naar de inlaat van de sonde of naar een T-stuk dicht bij de uitlaat van de sonde van het bemonsteringssysteem te regelen. Gewoonlijk is het gasdebiet hoger dan het monsterdebiet van de sonde en wordt het overschot uit de inlaat van de sonde afgevoerd. Als het gasdebiet lager is dan het sondedebiet, worden de gasconcentraties bijgesteld om de verdunning door in de sonde gezogen omgevingslucht te compenseren. Er mogen binaire of multigasijkgassen worden gebruikt. Voor het mengen van de ijkgassen mag een gasmengvoorziening worden gebruikt. Het gebruik van een gasmengvoorziening wordt aanbevolen om in N2 verdunde ijkgassen met in lucht verdunde ijkgassen te mengen.

Meng een ijkgas van NO–CO–CO2–C3H8–CH4 (aangevuld met N2) met een gasverdeler gelijkmatig met een ijkgas van NO2, aangevuld met gezuiverde synthetische lucht. In voorkomend geval mogen in plaats van gemengd ijkgas van NO-CO-CO2-C3H8-CH4, aangevuld met N2, ook standaard binaire ijkgassen worden gebruikt; in dit geval worden voor elke analysator afzonderlijke responstests uitgevoerd. Sluit de gasverdeleruitlaat op de andere inlaat van de driewegklep aan. Sluit de klepuitlaat aan op een overflow bij de sonde van het gasanalysesysteem of op een overflowfitting tussen de sonde en de overbrengingsleiding naar alle geverifieerde analysatoren. Kies een zodanige opstelling dat drukschommelingen door het stopzetten van de stroom door de gasmengvoorziening worden vermeden. Gasbestanddelen die bij deze verificatie niet relevant zijn voor de analysatoren, worden weggelaten. Als alternatief mogen gasflessen met enkelvoudige gassen worden gebruikt en mogen de responstijden afzonderlijk worden gemeten;

| c) | verzamel de gegevens als volgt:






  i) | zet de klep om zodat de nulgasstroom op gang komt; |
| --- | --- | --- |

c)

verzamel de gegevens als volgt:

i)

zet de klep om zodat de nulgasstroom op gang komt;

| ii) | laat de stroom stabiliseren om rekening te houden met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator; |
| --- | --- |

ii)

laat de stroom stabiliseren om rekening te houden met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator;

| iii) | start de gegevensregistratie met de tijdens de emissietests gebruikte frequentie. Elke geregistreerde waarde moet een door de analysator gemeten unieke geüpdatete concentratie zijn; interpolatie of filtrering mag niet worden toegepast om geregistreerde waarden te veranderen; |
| --- | --- |

iii)

start de gegevensregistratie met de tijdens de emissietests gebruikte frequentie. Elke geregistreerde waarde moet een door de analysator gemeten unieke geüpdatete concentratie zijn; interpolatie of filtrering mag niet worden toegepast om geregistreerde waarden te veranderen;

| iv) | zet de klep om zodat de gemengde ijkgassen naar de analysatoren stromen. Registreer dit tijdstip als t
  0; |
| --- | --- |

iv)

zet de klep om zodat de gemengde ijkgassen naar de analysatoren stromen. Registreer dit tijdstip als t
  0;

| v) | houdt rekening met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator; |
| --- | --- |

v)

houdt rekening met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator;

| vi) | schakel de stroom om zodat nulgas naar de analysator stroomt. Registreer dit tijdstip als t
  100; |
| --- | --- |

vi)

schakel de stroom om zodat nulgas naar de analysator stroomt. Registreer dit tijdstip als t
  100;

| vii) | houdt rekening met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator; |
| --- | --- |

vii)

houdt rekening met vertragingen in de overbrenging en de traagste volledige respons van de analysator;

| viii) | herhaal de stappen van punt c), iv) tot en met vii) om zeven complete cycli te registreren en te eindigen met nulgas dat naar de analysatoren stroomt; |
| --- | --- |

viii)

herhaal de stappen van punt c), iv) tot en met vii) om zeven complete cycli te registreren en te eindigen met nulgas dat naar de analysatoren stroomt;

| ix) | zet de registratie stop. |
| --- | --- |

ix)

zet de registratie stop.

8.1.5.5.   Evaluatie van de prestaties

Aan de hand van de gegevens uit punt 8.1.5.4, onder c), wordt voor elke analysator de gemiddelde stijgtijd berekend.

| a) | Als ervoor wordt gekozen de overeenstemming met punt 8.1.5.3, onder b), i), aan te tonen, wordt de volgende procedure toegepast. Vermenigvuldig de stijgtijden (in s) met hun respectieve registratiefrequentie in Hertz (1/s). De waarde voor elk resultaat moet ten minste 5 zijn. Als de waarde minder dan 5 is, wordt de registratiefrequentie verhoogd of wordt de stijgtijd vergroot door de stromen bij te stellen of het ontwerp van het bemonsteringssysteem te wijzigen. Ook mogen digitale filters worden geconfigureerd om de stijgtijd te vergroten. |
| --- | --- |

a)

Als ervoor wordt gekozen de overeenstemming met punt 8.1.5.3, onder b), i), aan te tonen, wordt de volgende procedure toegepast. Vermenigvuldig de stijgtijden (in s) met hun respectieve registratiefrequentie in Hertz (1/s). De waarde voor elk resultaat moet ten minste 5 zijn. Als de waarde minder dan 5 is, wordt de registratiefrequentie verhoogd of wordt de stijgtijd vergroot door de stromen bij te stellen of het ontwerp van het bemonsteringssysteem te wijzigen. Ook mogen digitale filters worden geconfigureerd om de stijgtijd te vergroten.

| b) | Als ervoor wordt gekozen de overeenstemming met punt 8.1.5.3, onder b), ii), aan te tonen, volstaat het om de overeenstemming met die bepaling aan te tonen. |
| --- | --- |

b)

Als ervoor wordt gekozen de overeenstemming met punt 8.1.5.3, onder b), ii), aan te tonen, volstaat het om de overeenstemming met die bepaling aan te tonen.

8.1.6.   Verificatie van de responstijd bij analysatoren van het type met compensatie

8.1.6.1.   Reikwijdte en frequentie

Deze verificatie moet worden uitgevoerd om de respons van een continue gasanalysator te bepalen wanneer de respons van één analysator door die van een andere wordt gecompenseerd om een gasemissie te kwantificeren. Bij deze controle moet waterdamp als gasbestanddeel worden beschouwd. Deze verificatie is noodzakelijk bij continue gasanalysatoren die voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) of de RMC worden gebruikt. Deze verificatie is niet noodzakelijk bij batchgasanalysatoren of continue gasanalysatoren die alleen voor tests volgens een NRSC met specifieke modi worden gebruikt. Deze verificatie is niet van toepassing op de correctie voor water dat bij de nabewerking uit het monster is verwijderd. Deze verificatie moet na de eerste installatie (d.w.z. bij de inbedrijfstelling van de meetcel) worden uitgevoerd. Na een grote onderhoudsbeurt mag punt 8.1.5 worden toegepast om te verifiëren of de respons uniform is, op voorwaarde dat alle vervangen onderdelen op een bepaald punt een verificatie van de uniforme respons onder vochtige omstandigheden hebben ondergaan.

8.1.6.2.   Meetprincipes

Deze procedure verifieert de synchronisatie en de uniforme respons van continu gecombineerde gasmetingen. Bij deze procedure moet ervoor worden gezorgd dat alle compensatiealgoritmen en vochtigheidscorrecties in werking zijn gesteld.

8.1.6.3.   Systeemvereisten

De in punt 8.1.5.3, onder a), voorgeschreven algemene responstijd en stijgtijd gelden ook voor analysatoren van het type met compensatie. Voorts moet, als de registratiefrequentie van de updatefrequentie van het continu gecombineerde/gecompenseerde signaal verschilt, de laagste van deze twee frequenties voor de in punt 8.1.5.3, onder b), i), voorgeschreven verificatie worden toegepast.

8.1.6.4.   Procedure

Alle procedures in punt 8.1.5.4, onder a) tot en met c), worden toegepast. Voorts worden ook de responstijd en de stijgtijd van waterdamp gemeten als een op de gemeten waterdamp gebaseerd compensatiealgoritme wordt toegepast. In dit geval wordt ten minste een van de gebruikte kalibratiegassen (met uitzondering van NO2) als volgt bevochtigd:

Als het systeem geen monsterdroger gebruikt om water uit het monstergas te verwijderen, wordt het ijkgas bevochtigd door het gasmengsel door een gesloten vat te voeren dat het gas tot het hoogste, tijdens de emissiebemonstering verwachte monsterdauwpunt bevochtigt door het door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het systeem tijdens de tests een monsterdroger gebruikt die de verificatie heeft doorstaan, mag het bevochtigde gasmengsel voorbij de monsterdroger worden ingevoerd door het in een gesloten vat bij 298 ± 10 K (25 ± 10 oC) of een hogere temperatuur dan het dauwpunt door gedistilleerd water te laten borrelen. Voorbij het vat moet het bevochtigde gas in elk geval op een temperatuur van ten minste 5 K (5 oC) boven zijn lokale dauwpunt in de leiding worden gehouden. Het is echter mogelijk gasbestanddelen weg te laten die bij deze verificatie niet relevant zijn voor de analysatoren. Als bepaalde gasbestanddelen niet gevoelig zijn voor watercompensatie, mag de responscontrole voor deze analysatoren zonder bevochtiging worden uitgevoerd.

8.1.7.   Meten van de motorparameters en de omgevingsomstandigheden

De motorfabrikant past interne kwaliteitsprocedures toe die herleidbaar zijn naar erkende nationale of internationale standaarden. Zo niet gelden de volgende procedures.

8.1.7.1.   Kalibratie van het koppel

8.1.7.1.1.   Reikwijdte en frequentie

Alle koppelmeetsystemen, met inbegrip van dynamometerkoppelmeetopnemers en -systemen, worden bij de eerste installatie en na een grote onderhoudsbeurt gekalibreerd door middel van o.m. een aan een gewicht gerelateerde referentiekracht of hefboomlengte. Goede ingenieursinzichten worden toegepast om te bepalen of de kalibratie moet worden herhaald. Om de output van de koppelsensor te lineariseren, worden de instructies van de fabrikant van de koppelopnemer gevolgd. Andere kalibratiemethoden zijn toegestaan.

8.1.7.1.2.   Kalibratie met gewichten

Bij deze techniek wordt een bekende kracht uitgeoefend door bekende gewichten op een bekende afstand aan een hefboomarm te hangen. Zorg dat de hefboom met de gewichten loodrecht op de zwaartekracht (d.w.z. horizontaal) en loodrecht op de draaias van de dynamometer staat. Voor elk toepasselijk koppelmeetbereik worden ten minste zes kalibratiegewichtcombinaties toegepast, waarbij de gewichten gelijkmatig over het bereik worden verdeeld. Tijdens het kalibreren laat men de dynamometer schommelen of draaien om de statische wrijvingshysteresis te beperken. De kracht van elk gewicht wordt bepaald door de internationaal herleidbare massa ervan met de lokale versnelling van de zwaartekracht van de aarde te vermenigvuldigen.

8.1.7.1.3.   Kalibratie van rekstrookjes of proving rings

Bij deze techniek wordt kracht uitgeoefend door gewichten aan een hefboomarm te hangen (bij de bepaling van het referentiekoppel worden deze gewichten en de lengte van de hefboomarm niet gebruikt) of door de dynamometer met verschillende koppels te gebruiken. Voor elk toepasbaar koppelmeetbereik worden ten minste zes krachtcombinaties toegepast, waarbij de krachten gelijkmatig over het bereik worden verdeeld. Tijdens het kalibreren laat men de dynamometer schommelen of draaien om de statische wrijvingshysteresis te beperken. In dit geval wordt het referentiekoppel bepaald door de krachtoutput van de referentiemeter (bv. een rekstrookje of proving ring) te vermenigvuldigen met zijn effectieve hefboomarmlengte die wordt gemeten vanaf het punt waar de krachtmeting wordt uitgevoerd tot de draaias van de dynamometer. Zorg dat deze lengte loodrecht op de meetas van de referentiemeter en loodrecht op de draaias van de dynamometer wordt gemeten.

8.1.7.2.   Kalibratie van druk, temperatuur en dauwpunt

De instrumenten worden bij de eerste installatie gekalibreerd voor het meten van de druk, de temperatuur en het dauwpunt. De kalibratie wordt overeenkomstig de instructies van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten herhaald.

Bij temperatuurmeetsystemen met thermokoppel-, RTD- of thermistorsensoren wordt de kalibratie van het systeem uitgevoerd zoals in punt 8.1.4.4 is beschreven voor de lineariteitsverificatie.

8.1.8.   Stroomgerelateerde metingen

8.1.8.1.   Kalibratie van de brandstofstroom

Brandstofstroommeters worden bij de eerste installatie gekalibreerd. De kalibratie wordt overeenkomstig de instructies van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten herhaald.

8.1.8.2.   Kalibratie van de inlaatluchtstroom

Inlaatluchtstroommeters worden bij de eerste installatie gekalibreerd. De kalibratie wordt overeenkomstig de instructies van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten herhaald.

8.1.8.3.   Kalibratie van de uitlaatgasstroom

Uitlaatgasstroommeters worden bij de eerste installatie gekalibreerd. De kalibratie wordt overeenkomstig de instructies van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten herhaald.

8.1.8.4.   Kalibratie van de verdunde uitlaatgasstroom (CVS)

8.1.8.4.1.   Overzicht

| a) | In dit onderdeel wordt beschreven hoe stroommeters bij verdunduitlaatgasbemonsteringssystemen met constant volume (CVS-systemen) moeten worden gekalibreerd. |
| --- | --- |

a)

In dit onderdeel wordt beschreven hoe stroommeters bij verdunduitlaatgasbemonsteringssystemen met constant volume (CVS-systemen) moeten worden gekalibreerd.

| b) | Deze kalibratie wordt uitgevoerd terwijl de stroommeter in zijn permanente positie is geïnstalleerd. Deze kalibratie wordt uitgevoerd nadat delen van de stroomconfiguratie zijn gewijzigd die de kalibratie van de stroommeter kunnen beïnvloeden, die zich vóór of voorbij de stroommeter kunnen bevinden. Deze kalibratie wordt uitgevoerd bij de eerste installatie van het CVS-systeem en telkens als een corrigerende maatregel geen oplossing biedt om aan de in punt 8.1.8.5 voorgeschreven verificatie van de verdunde uitlaatgasstroom (nl. propaancontrole) te voldoen. |
| --- | --- |

b)

Deze kalibratie wordt uitgevoerd terwijl de stroommeter in zijn permanente positie is geïnstalleerd. Deze kalibratie wordt uitgevoerd nadat delen van de stroomconfiguratie zijn gewijzigd die de kalibratie van de stroommeter kunnen beïnvloeden, die zich vóór of voorbij de stroommeter kunnen bevinden. Deze kalibratie wordt uitgevoerd bij de eerste installatie van het CVS-systeem en telkens als een corrigerende maatregel geen oplossing biedt om aan de in punt 8.1.8.5 voorgeschreven verificatie van de verdunde uitlaatgasstroom (nl. propaancontrole) te voldoen.

| c) | Een CVS-stroommeter wordt gekalibreerd met behulp van een referentiestroommeter zoals een subsonische venturistroommeter, een langestraalstroomkop, een makkelijketoegangsopening, een laminairestroomelement, een stel kritischestroomventuri's of een ultrasone stroommeter. Er wordt een referentiestroommeter gebruikt die grootheden rapporteert die met een onzekerheid van maximaal ± 1 % internationaal herleidbaar zijn. De respons van deze referentiestroommeter op de stroom wordt als referentiewaarde gebruikt om de CVS-stroommeter te kalibreren. |
| --- | --- |

c)

Een CVS-stroommeter wordt gekalibreerd met behulp van een referentiestroommeter zoals een subsonische venturistroommeter, een langestraalstroomkop, een makkelijketoegangsopening, een laminairestroomelement, een stel kritischestroomventuri's of een ultrasone stroommeter. Er wordt een referentiestroommeter gebruikt die grootheden rapporteert die met een onzekerheid van maximaal ± 1 % internationaal herleidbaar zijn. De respons van deze referentiestroommeter op de stroom wordt als referentiewaarde gebruikt om de CVS-stroommeter te kalibreren.

| d) | Een scherm of andere drukrestrictie vóór de referentiestroommeter waardoor de stroom vóór die meter zou kunnen worden beïnvloed, mag niet worden gebruikt, tenzij de stroommeter met een dergelijke drukrestrictie is gekalibreerd. |
| --- | --- |

d)

Een scherm of andere drukrestrictie vóór de referentiestroommeter waardoor de stroom vóór die meter zou kunnen worden beïnvloed, mag niet worden gebruikt, tenzij de stroommeter met een dergelijke drukrestrictie is gekalibreerd.

| e) | Bij de in punt 8.1.8.4 beschreven kalibratiesequentie gaat het om de aanpak op molaire basis. De hiermee overeenkomende sequentie voor de aanpak op massabasis is beschreven in punt 2.5 van bijlage VII. |
| --- | --- |

e)

Bij de in punt 8.1.8.4 beschreven kalibratiesequentie gaat het om de aanpak op molaire basis. De hiermee overeenkomende sequentie voor de aanpak op massabasis is beschreven in punt 2.5 van bijlage VII.

| f) | Naar keuze van de fabrikant mag de CFV of SSV ook voor de kalibratie uit zijn permanente positie worden verwijderd, mits aan de volgende voorschriften wordt voldaan wanneer zij in de CVS worden geïnstalleerd:






  1) | bij installatie van de CFV of SSV in de CVS worden goede ingenieursinzichten toegepast om te controleren of er geen lekkage optreedt tussen de CVS-inlaat en de venturi; |
| --- | --- | --- |

f)

Naar keuze van de fabrikant mag de CFV of SSV ook voor de kalibratie uit zijn permanente positie worden verwijderd, mits aan de volgende voorschriften wordt voldaan wanneer zij in de CVS worden geïnstalleerd:

1)

bij installatie van de CFV of SSV in de CVS worden goede ingenieursinzichten toegepast om te controleren of er geen lekkage optreedt tussen de CVS-inlaat en de venturi;

| 2) | na de venturikalibratie ex situ worden bij CFV's alle venturistroomcombinaties en bij een SSV ten minste 10 stroompunten geverifieerd door middel van een propaancontrole zoals beschreven in punt 8.1.8.5. Het resultaat van de propaancontrole voor elk venturistroompunt mag de in punt 8.1.8.5.6 beschreven tolerantie niet overschrijden. |
| --- | --- |

2)

na de venturikalibratie ex situ worden bij CFV's alle venturistroomcombinaties en bij een SSV ten minste 10 stroompunten geverifieerd door middel van een propaancontrole zoals beschreven in punt 8.1.8.5. Het resultaat van de propaancontrole voor elk venturistroompunt mag de in punt 8.1.8.5.6 beschreven tolerantie niet overschrijden.

| 3) | Om de kalibratie ex situ voor een CVS met meer dan één CFV te verifiëren, wordt de volgende verificatie uitgevoerd:






  i) | leid met een apparaat met constant debiet een constante stroom propaan naar de verdunningstunnel; |
| --- | --- | --- |

3)

Om de kalibratie ex situ voor een CVS met meer dan één CFV te verifiëren, wordt de volgende verificatie uitgevoerd:

i)

leid met een apparaat met constant debiet een constante stroom propaan naar de verdunningstunnel;

| ii) | meet, met constante propaanstroom, de koolwaterstofconcentraties bij ten minste 10 verschillende stroomsnelheden voor een SSV-stroommeter of bij alle mogelijke stroomcombinaties voor een CFV-stroommeter; |
| --- | --- |

ii)

meet, met constante propaanstroom, de koolwaterstofconcentraties bij ten minste 10 verschillende stroomsnelheden voor een SSV-stroommeter of bij alle mogelijke stroomcombinaties voor een CFV-stroommeter;

| iii) | meet aan het begin en het einde van deze test de achtergrondconcentratie van koolwaterstof in de verdunningslucht. Trek, voordat de regressieanalyse van punt iv) wordt verricht, de gemiddelde achtergrondconcentratie van elke meting bij elk stroompunt af; |
| --- | --- |

iii)

meet aan het begin en het einde van deze test de achtergrondconcentratie van koolwaterstof in de verdunningslucht. Trek, voordat de regressieanalyse van punt iv) wordt verricht, de gemiddelde achtergrondconcentratie van elke meting bij elk stroompunt af;

| iv) | verricht een machtsregressie van alle gepaarde waarden van het debiet en de gecorrigeerde concentratie om een relatie in de vorm y = a × × Xb te vinden, waarbij de concentratie als onafhankelijke variabele en het debiet als afhankelijke variabele wordt gebruikt. Voor elk gegevenspunt moet het verschil tussen het gemeten debiet en de door de gevonden kromme vertegenwoordigde waarde worden berekend. Het verschil moet op elk punt minder dan ± 1 % afwijken van de desbetreffende regressiewaarde. De waarde van b moet tussen – 1,005 en – 0,995 liggen. Als de resultaten niet aan deze grenswaarden voldoen, worden corrigerende maatregelen overeenkomstig punt 8.1.8.5.1, onder a), genomen. |
| --- | --- |

iv)

verricht een machtsregressie van alle gepaarde waarden van het debiet en de gecorrigeerde concentratie om een relatie in de vorm y = a × × Xb te vinden, waarbij de concentratie als onafhankelijke variabele en het debiet als afhankelijke variabele wordt gebruikt. Voor elk gegevenspunt moet het verschil tussen het gemeten debiet en de door de gevonden kromme vertegenwoordigde waarde worden berekend. Het verschil moet op elk punt minder dan ± 1 % afwijken van de desbetreffende regressiewaarde. De waarde van b moet tussen – 1,005 en – 0,995 liggen. Als de resultaten niet aan deze grenswaarden voldoen, worden corrigerende maatregelen overeenkomstig punt 8.1.8.5.1, onder a), genomen.

8.1.8.4.2.   Kalibratie van PDP

Bij de kalibratie van een verdringerpomp (PDP) wordt een vergelijking voor de relatie tussen de stroom en het PDP-toerental opgesteld, waarin de stroomlekkage via afdichtingen van de PDP als functie van de PDP-inlaatdruk wordt uitgedrukt. Voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien, moet een unieke vergelijkingscoëfficiënt worden vastgesteld. Een PDP-stroommeter wordt als volgt gekalibreerd:

| a) | sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5; |
| --- | --- |

a)

sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5;

| b) | de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de PDP moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom op het laagste gekalibreerde stroompunt; bijvoorbeeld bij de hoogste drukrestrictie en het laagste PDP-toerentalpunt; |
| --- | --- |

b)

de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de PDP moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom op het laagste gekalibreerde stroompunt; bijvoorbeeld bij de hoogste drukrestrictie en het laagste PDP-toerentalpunt;

| c) | handhaaf, terwijl de PDP draait, bij de PDP-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt; |
| --- | --- |

c)

handhaaf, terwijl de PDP draait, bij de PDP-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt;

| d) | stel het PDP-toerental in op het eerste toerentalpunt waarop hij moet kalibreren; |
| --- | --- |

d)

stel het PDP-toerental in op het eerste toerentalpunt waarop hij moet kalibreren;

| e) | zet de variabele restrictor volledig open; |
| --- | --- |

e)

zet de variabele restrictor volledig open;

| f) | laat de PDP ten minste 3 minuten draaien om het systeem te stabiliseren. Registreer vervolgens, terwijl de PDP continu draait, de gemiddelde waarden van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:






  i) | het gemiddelde debiet van de referentiestroommeter,



  ; |
| --- | --- | --- |

f)

laat de PDP ten minste 3 minuten draaien om het systeem te stabiliseren. Registreer vervolgens, terwijl de PDP continu draait, de gemiddelde waarden van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:

i)

Formula

| ii) | de gemiddelde temperatuur bij de PDP-inlaat, T
  in;; |
| --- | --- |

ii)

de gemiddelde temperatuur bij de PDP-inlaat, T
  in;;

| iii) | de gemiddelde statische absolute druk bij de PDP-inlaat, p
  in; |
| --- | --- |

iii)

de gemiddelde statische absolute druk bij de PDP-inlaat, p
  in;

| iv) | de gemiddelde statische absolute druk bij de PDP-uitlaat, p
  out; |
| --- | --- |

iv)

de gemiddelde statische absolute druk bij de PDP-uitlaat, p
  out;

| v) | het gemiddelde PDP-toerental, n
  PDP; |
| --- | --- |

v)

het gemiddelde PDP-toerental, n
  PDP;

| g) | sluit de restrictorklep geleidelijk om de absolute druk bij de inlaat naar de PDP p
  in te verminderen; |
| --- | --- |

g)

sluit de restrictorklep geleidelijk om de absolute druk bij de inlaat naar de PDP p
  in te verminderen;

| h) | herhaal de stappen in punt 8.1.8.4.2, onder f) en g), om in ten minste zes restrictorstanden gegevens te registreren die het volledige bereik van mogelijke drukken tijdens het gebruik bij de PDP-inlaat weerspiegelen; |
| --- | --- |

h)

herhaal de stappen in punt 8.1.8.4.2, onder f) en g), om in ten minste zes restrictorstanden gegevens te registreren die het volledige bereik van mogelijke drukken tijdens het gebruik bij de PDP-inlaat weerspiegelen;

| i) | kalibreer de PDP met behulp van de verzamelde gegevens en de vergelijkingen in bijlage VII; |
| --- | --- |

i)

kalibreer de PDP met behulp van de verzamelde gegevens en de vergelijkingen in bijlage VII;

| j) | herhaal de stappen onder f) tot en met i) van dit punt voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien; |
| --- | --- |

j)

herhaal de stappen onder f) tot en met i) van dit punt voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien;

| k) | gebruik de vergelijkingen in onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis) of onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) om de PDP-stroomvergelijking voor emissietests op te stellen; |
| --- | --- |

k)

gebruik de vergelijkingen in onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis) of onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) om de PDP-stroomvergelijking voor emissietests op te stellen;

| l) | verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5; |
| --- | --- |

l)

verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5;

| m) | de PDP mag niet onder de tijdens de kalibratie geteste laagste inlaatdruk worden gebruikt. |
| --- | --- |

m)

de PDP mag niet onder de tijdens de kalibratie geteste laagste inlaatdruk worden gebruikt.

8.1.8.4.3.   Kalibratie van CFV

Bij de kalibratie van een kritischestroomventuri (CFV) wordt zijn afvoercoëfficiënt (C
  d) bij de laagste verwachte statische differentiaaldruk tussen de CFV-inlaat en –uitlaat geverifieerd. Een CFV-stroommeter wordt als volgt gekalibreerd:

| a) | sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5; |
| --- | --- |

a)

sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5;

| b) | stel voorbij de CFV een aanjager in werking; |
| --- | --- |

b)

stel voorbij de CFV een aanjager in werking;

| c) | handhaaf, terwijl de CFV werkt, bij de CFV-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt; |
| --- | --- |

c)

handhaaf, terwijl de CFV werkt, bij de CFV-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt;

| d) | de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de CFV moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom bij de hoogste drukrestrictie; |
| --- | --- |

d)

de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de CFV moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom bij de hoogste drukrestrictie;

| e) | zet de variabele restrictor volledig open. In plaats van een variabele restrictor mag men de druk voorbij de CFV laten variëren door het toerental van de aanjager te veranderen of een beheerst lek in te voeren. Houd er rekening mee dat sommige aanjagers onder niet-belaste omstandigheden beperkingen hebben; |
| --- | --- |

e)

zet de variabele restrictor volledig open. In plaats van een variabele restrictor mag men de druk voorbij de CFV laten variëren door het toerental van de aanjager te veranderen of een beheerst lek in te voeren. Houd er rekening mee dat sommige aanjagers onder niet-belaste omstandigheden beperkingen hebben;

| f) | laat de CFV ten minste 3 minuten werken om het systeem te stabiliseren. Registreer, terwijl de CFV blijft werken, de gemiddelde waarden van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:






  i) | het gemiddelde debiet van de referentiestroommeter,



  ; |
| --- | --- | --- |

f)

laat de CFV ten minste 3 minuten werken om het systeem te stabiliseren. Registreer, terwijl de CFV blijft werken, de gemiddelde waarden van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:

i)

Formula

| ii) | facultatief, het gemiddelde dauwpunt van de kalibratielucht, T
  dew. Zie bijlage VII voor de toelaatbare hypothesen tijdens emissiemetingen; |
| --- | --- |

ii)

facultatief, het gemiddelde dauwpunt van de kalibratielucht, T
  dew. Zie bijlage VII voor de toelaatbare hypothesen tijdens emissiemetingen;

| iii) | de gemiddelde temperatuur bij de venturi-inlaat, T
  in; |
| --- | --- |

iii)

de gemiddelde temperatuur bij de venturi-inlaat, T
  in;

| iv) | de gemiddelde statische absolute druk bij de venturi-inlaat, p
  in; |
| --- | --- |

iv)

de gemiddelde statische absolute druk bij de venturi-inlaat, p
  in;

| v) | de gemiddelde statische differentiaaldruk tussen de CFV-inlaat en de CFV-uitlaat, Δp
  CFV; |
| --- | --- |

v)

de gemiddelde statische differentiaaldruk tussen de CFV-inlaat en de CFV-uitlaat, Δp
  CFV;

| g) | sluit de restrictorklep geleidelijk om de absolute druk bij de inlaat naar de CFV p
  in te verminderen; |
| --- | --- |

g)

sluit de restrictorklep geleidelijk om de absolute druk bij de inlaat naar de CFV p
  in te verminderen;

| h) | herhaal de stappen onder f) en g) van dit punt om in ten minste tien restrictorstanden gemiddelde gegevens te registreren, zodat het meest volledige, tijdens de tests verwachte praktische bereik van Δp
  CFV wordt getest. Het is niet nodig kalibratieonderdelen of CVS-onderdelen te verwijderen om bij de laagst mogelijke drukrestricties te kalibreren; |
| --- | --- |

h)

herhaal de stappen onder f) en g) van dit punt om in ten minste tien restrictorstanden gemiddelde gegevens te registreren, zodat het meest volledige, tijdens de tests verwachte praktische bereik van Δp
  CFV wordt getest. Het is niet nodig kalibratieonderdelen of CVS-onderdelen te verwijderen om bij de laagst mogelijke drukrestricties te kalibreren;

| i) | bepaal C
  d en de hoogste toelaatbare drukverhouding r zoals beschreven in bijlage VII; |
| --- | --- |

i)

bepaal C
  d en de hoogste toelaatbare drukverhouding r zoals beschreven in bijlage VII;

| j) | gebruik C
  d om de CFV-stroom tijdens een emissietest te bepalen. De CFV mag niet worden gebruikt boven de hoogste toegestane r, zoals bepaald overeenkomstig bijlage VII; |
| --- | --- |

j)

gebruik C
  d om de CFV-stroom tijdens een emissietest te bepalen. De CFV mag niet worden gebruikt boven de hoogste toegestane r, zoals bepaald overeenkomstig bijlage VII;

| k) | verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5; |
| --- | --- |

k)

verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5;

| l) | als de CVS wordt geconfigureerd om parallel meer dan één CFV te doen werken, moet de CVS op een van de volgende wijzen worden gekalibreerd:






  i) | elke combinatie van CFV's wordt overeenkomstig dit onderdeel en bijlage VII gekalibreerd. Zie bijlage VII voor instructies voor het berekenen van de debieten bij deze optie; |
| --- | --- | --- |

l)

als de CVS wordt geconfigureerd om parallel meer dan één CFV te doen werken, moet de CVS op een van de volgende wijzen worden gekalibreerd:

i)

elke combinatie van CFV's wordt overeenkomstig dit onderdeel en bijlage VII gekalibreerd. Zie bijlage VII voor instructies voor het berekenen van de debieten bij deze optie;

| ii) | elke CFV wordt overeenkomstig dit punt en bijlage VII gekalibreerd. Zie bijlage VII voor instructies voor het berekenen van de debieten bij deze optie. |
| --- | --- |

ii)

elke CFV wordt overeenkomstig dit punt en bijlage VII gekalibreerd. Zie bijlage VII voor instructies voor het berekenen van de debieten bij deze optie.

8.1.8.4.4.   Kalibratie van SSV

Bij de kalibratie van een subsonische venturi (SSV) wordt zijn kalibratiecoëfficiënt (C
  d) voor het verwachte bereik van inlaatdrukken bepaald. Een SSV-stroommeter wordt als volgt gekalibreerd:

| a) | sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5; |
| --- | --- |

a)

sluit het systeem aan zoals afgebeeld in figuur 6.5;

| b) | stel voorbij de SSV een aanjager in werking; |
| --- | --- |

b)

stel voorbij de SSV een aanjager in werking;

| c) | de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de SSV moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom bij de hoogste drukrestrictie; |
| --- | --- |

c)

de lekken tussen de kalibratiestroommeter en de SSV moeten minder bedragen dan 0,3 % van de totale stroom bij de hoogste drukrestrictie;

| d) | handhaaf, terwijl de SSV werkt, bij de SSV-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt; |
| --- | --- |

d)

handhaaf, terwijl de SSV werkt, bij de SSV-inlaat een constante temperatuur die niet meer dan ± 2 % van de gemiddelde absolute inlaattemperatuur (T
  in) afwijkt;

| e) | stel de variabele restrictor of aanjager met variabel toerental in op een debiet dat groter is dan het grootste, tijdens de tests verwachte debiet. De debieten mogen niet buiten de gekalibreerde waarden worden geëxtrapoleerd, zodat wordt aanbevolen ervoor te zorgen dat een reynoldsgetal (Re) bij de SSV-hals bij het grootste gekalibreerde debiet groter is dan het grootste tijdens de tests verwachte Re; |
| --- | --- |

e)

stel de variabele restrictor of aanjager met variabel toerental in op een debiet dat groter is dan het grootste, tijdens de tests verwachte debiet. De debieten mogen niet buiten de gekalibreerde waarden worden geëxtrapoleerd, zodat wordt aanbevolen ervoor te zorgen dat een reynoldsgetal (Re) bij de SSV-hals bij het grootste gekalibreerde debiet groter is dan het grootste tijdens de tests verwachte Re;

| f) | laat de SSV ten minste 3 minuten werken om het systeem te stabiliseren. Registreer, terwijl de SSV blijft werken, het gemiddelde van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:






  i) | het gemiddelde debiet van de referentiestroommeter (



  ); |
| --- | --- | --- |

f)

laat de SSV ten minste 3 minuten werken om het systeem te stabiliseren. Registreer, terwijl de SSV blijft werken, het gemiddelde van ten minste 30 s verzamelde gegevens van elk van de volgende grootheden:

i)

Formula

| ii) | facultatief, het gemiddelde dauwpunt van de kalibratielucht, T
  dew). Zie bijlage VII voor de toelaatbare hypothesen; |
| --- | --- |

ii)

facultatief, het gemiddelde dauwpunt van de kalibratielucht, T
  dew). Zie bijlage VII voor de toelaatbare hypothesen;

| iii) | de gemiddelde temperatuur bij de venturi-inlaat (T
  in); |
| --- | --- |

iii)

de gemiddelde temperatuur bij de venturi-inlaat (T
  in);

| iv) | de gemiddelde statische absolute druk bij de venturi-inlaat (p
  in); |
| --- | --- |

iv)

de gemiddelde statische absolute druk bij de venturi-inlaat (p
  in);

| v) | de statische differentiaaldruk tussen de statische druk bij de venturi-inlaat en de statische druk bij de venturihals (Δp
  SSV); |
| --- | --- |

v)

de statische differentiaaldruk tussen de statische druk bij de venturi-inlaat en de statische druk bij de venturihals (Δp
  SSV);

| g) | sluit de restrictorklep geleidelijk of verlaag het toerental van de aanjager om het debiet te verminderen; |
| --- | --- |

g)

sluit de restrictorklep geleidelijk of verlaag het toerental van de aanjager om het debiet te verminderen;

| h) | herhaal de stappen onder f) en g) van dit punt om bij ten minste tien debieten gegevens te registreren; |
| --- | --- |

h)

herhaal de stappen onder f) en g) van dit punt om bij ten minste tien debieten gegevens te registreren;

| i) | bepaal aan de hand van de verzamelde gegevens en de vergelijkingen in bijlage VII een functionele vorm van C
  d versus Re; |
| --- | --- |

i)

bepaal aan de hand van de verzamelde gegevens en de vergelijkingen in bijlage VII een functionele vorm van C
  d versus Re;

| j) | verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5, met behulp van de nieuwe vergelijking C
  d versus Re; |
| --- | --- |

j)

verifieer de kalibratie door een CVS-verificatie (propaancontrole) uit te voeren zoals beschreven in punt 8.1.8.5, met behulp van de nieuwe vergelijking C
  d versus Re;

| k) | de SSV mag alleen tussen de gekalibreerde minimum- en maximumdebieten worden gebruikt; |
| --- | --- |

k)

de SSV mag alleen tussen de gekalibreerde minimum- en maximumdebieten worden gebruikt;

| l) | gebruik de vergelijkingen in onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis) of onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) om de SSV-stroom tijdens een test te bepalen. |
| --- | --- |

l)

gebruik de vergelijkingen in onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis) of onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) om de SSV-stroom tijdens een test te bepalen.

8.1.8.4.5.   Ultrasone kalibratie (gereserveerd)

Figuur 6.5

Schema's voor het kalibreren van een CVS met verdunde uitlaatgasstroom

referentie-stroommeter

referentie-stroommeter

referentie-stroommeter

aanjager met variable toerental

aanjager

drukregeling voorbij CFV

variabele restrictor

variabele restrictor

8.1.8.5.   Verificatie van de CVS en het batchbemonsteringssysteem (propaancontrole)

8.1.8.5.1.   Inleiding

| a) | Een propaancontrole dient als verificatie van de CVS om na te gaan of er een discrepantie is in de gemeten waarden van de verdunde uitlaatgasstroom. Een propaancontrole dient ook als batchbemonsteringsverificatie om na te gaan of er een discrepantie is in een batchbemonsteringssysteem dat een monster uit een CVS neemt, zoals beschreven onder f). Met behulp van goede ingenieursinzichten en veilige werkwijzen mag deze controle ook met een ander gas dan propaan (bv. CO2 of CO) worden uitgevoerd. Een mislukte propaancontrole kan op een of meer problemen wijzen die misschien een van de volgende corrigerende maatregelen vergen:






  i) | incorrecte kalibratie van de analysator. De FID-analysator moet geherkalibreerd, gerepareerd of vervangen worden; |
| --- | --- | --- |

a)

Een propaancontrole dient als verificatie van de CVS om na te gaan of er een discrepantie is in de gemeten waarden van de verdunde uitlaatgasstroom. Een propaancontrole dient ook als batchbemonsteringsverificatie om na te gaan of er een discrepantie is in een batchbemonsteringssysteem dat een monster uit een CVS neemt, zoals beschreven onder f). Met behulp van goede ingenieursinzichten en veilige werkwijzen mag deze controle ook met een ander gas dan propaan (bv. CO2 of CO) worden uitgevoerd. Een mislukte propaancontrole kan op een of meer problemen wijzen die misschien een van de volgende corrigerende maatregelen vergen:

i)

incorrecte kalibratie van de analysator. De FID-analysator moet geherkalibreerd, gerepareerd of vervangen worden;

| ii) | op de CVS-tunnel, de verbindingen en sluitingen en het HC-bemonsteringssysteem moeten lekcontroles worden uitgevoerd overeenkomstig punt 8.1.8.7; |
| --- | --- |

ii)

op de CVS-tunnel, de verbindingen en sluitingen en het HC-bemonsteringssysteem moeten lekcontroles worden uitgevoerd overeenkomstig punt 8.1.8.7;

| iii) | er moet een verificatie op slechte menging worden uitgevoerd overeenkomstig punt 9.2.2; |
| --- | --- |

iii)

er moet een verificatie op slechte menging worden uitgevoerd overeenkomstig punt 9.2.2;

| iv) | er moet een verificatie op koolwaterstofverontreiniging in het bemonsteringssysteem worden uitgevoerd overeenkomstig punt 7.3.1.2; |
| --- | --- |

iv)

er moet een verificatie op koolwaterstofverontreiniging in het bemonsteringssysteem worden uitgevoerd overeenkomstig punt 7.3.1.2;

| v) | wijziging in de CVS-kalibratie. Er moet een kalibratie in situ van de CVS-stroommeter worden uitgevoerd overeenkomstig punt 8.1.8.4; |
| --- | --- |

v)

wijziging in de CVS-kalibratie. Er moet een kalibratie in situ van de CVS-stroommeter worden uitgevoerd overeenkomstig punt 8.1.8.4;

| vi) | andere problemen met de hardware of software voor het verifiëren van de CVS of het bemonsteringssysteem. Het CVS-systeem, de CVS-verificatiehardware en de software moeten op discrepanties worden gecontroleerd. |
| --- | --- |

vi)

andere problemen met de hardware of software voor het verifiëren van de CVS of het bemonsteringssysteem. Het CVS-systeem, de CVS-verificatiehardware en de software moeten op discrepanties worden gecontroleerd.

| b) | Bij een propaancontrole wordt een referentiemassa of een referentiedebiet van C3H8 als tracergas in een CVS gebruikt. Als een referentiedebiet wordt gebruikt, moet elk niet-ideaal gasgedrag van C3H8 in de referentiestroommeter worden gecompenseerd. Zie onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis), waarin beschreven wordt hoe bepaalde stroommeters gekalibreerd en gebruikt moeten worden. In punt 8.1.8.5 en bijlage VII mogen geen ideale gashypothesen worden toegepast. De propaancontrole vergelijkt de berekende massa geïnjecteerd C3H8 aan de hand van HC-metingen en CVS-debietmetingen met de referentiewaarde. |
| --- | --- |

b)

Bij een propaancontrole wordt een referentiemassa of een referentiedebiet van C3H8 als tracergas in een CVS gebruikt. Als een referentiedebiet wordt gebruikt, moet elk niet-ideaal gasgedrag van C3H8 in de referentiestroommeter worden gecompenseerd. Zie onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis), waarin beschreven wordt hoe bepaalde stroommeters gekalibreerd en gebruikt moeten worden. In punt 8.1.8.5 en bijlage VII mogen geen ideale gashypothesen worden toegepast. De propaancontrole vergelijkt de berekende massa geïnjecteerd C3H8 aan de hand van HC-metingen en CVS-debietmetingen met de referentiewaarde.

8.1.8.5.2.   Methode om een bekende hoeveelheid propaan in het CVS-systeem te brengen

De totale nauwkeurigheid van het CVS-bemonsterings- en -analysesysteem wordt bepaald door een bekende massa van een verontreinigend gas in het systeem te brengen terwijl het normaal functioneert. Het verontreinigende gas wordt geanalyseerd en overeenkomstig bijlage VII wordt de massa ervan berekend. Er wordt een van de volgende twee technieken toegepast:

| a) | meting volgens een gravimetrische techniek moet als volgt plaatsvinden: de massa van een kleine met koolstofmonoxide of propaan gevulde fles wordt bepaald met een nauwkeurigheid van ± 0,01 g. Gedurende 5 tot 10 minuten laat men het CVS-systeem werken zoals bij een normale uitlaatemissietest, terwijl in het systeem koolstofmonoxide of propaan wordt ingespoten. De hoeveelheid afgevoerd zuiver gas wordt door differentiaalweging bepaald. Vervolgens wordt een gasmonster met de gebruikelijke apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) geanalyseerd en wordt de massa van het gas berekend; |
| --- | --- |

a)

meting volgens een gravimetrische techniek moet als volgt plaatsvinden: de massa van een kleine met koolstofmonoxide of propaan gevulde fles wordt bepaald met een nauwkeurigheid van ± 0,01 g. Gedurende 5 tot 10 minuten laat men het CVS-systeem werken zoals bij een normale uitlaatemissietest, terwijl in het systeem koolstofmonoxide of propaan wordt ingespoten. De hoeveelheid afgevoerd zuiver gas wordt door differentiaalweging bepaald. Vervolgens wordt een gasmonster met de gebruikelijke apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) geanalyseerd en wordt de massa van het gas berekend;

| b) | meting met een kritische stroomopening moet als volgt plaatsvinden: een bekende hoeveelheid zuiver gas (koolstofmonoxide of propaan) wordt via een gekalibreerde kritische opening in het CVS-systeem gebracht. Indien de inlaatdruk hoog genoeg is, is het door de kritische stroomopening geregelde debiet onafhankelijk van de uitlaatdruk van de opening (kritische stroom). Men laat het CVS-systeem ongeveer 5 à 10 minuten werken zoals bij een normale uitlaatemissietest. Vervolgens wordt een gasmonster geanalyseerd met de gebruikelijke apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) om de massa van het gas te berekenen. |
| --- | --- |

b)

meting met een kritische stroomopening moet als volgt plaatsvinden: een bekende hoeveelheid zuiver gas (koolstofmonoxide of propaan) wordt via een gekalibreerde kritische opening in het CVS-systeem gebracht. Indien de inlaatdruk hoog genoeg is, is het door de kritische stroomopening geregelde debiet onafhankelijk van de uitlaatdruk van de opening (kritische stroom). Men laat het CVS-systeem ongeveer 5 à 10 minuten werken zoals bij een normale uitlaatemissietest. Vervolgens wordt een gasmonster geanalyseerd met de gebruikelijke apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) om de massa van het gas te berekenen.

8.1.8.5.3.   Voorbereiding van de propaancontrole

De propaancontrole wordt als volgt voorbereid:

| a) | als in plaats van een referentiedebiet een referentiemassa van C3H8 wordt gebruikt, wordt een cilinder met C3H8 gevuld. Bepaal de referentiemassa van de C3H8 in de cilinder tot op ± 0,5 % van de hoeveelheid C3H8 die naar verwachting zal worden gebruikt; |
| --- | --- |

a)

als in plaats van een referentiedebiet een referentiemassa van C3H8 wordt gebruikt, wordt een cilinder met C3H8 gevuld. Bepaal de referentiemassa van de C3H8 in de cilinder tot op ± 0,5 % van de hoeveelheid C3H8 die naar verwachting zal worden gebruikt;

| b) | kies een passend debiet voor de CVS en C3H8; |
| --- | --- |

b)

kies een passend debiet voor de CVS en C3H8;

| c) | kies in de CVS een C3H8-injectiepoort. Die poort moet zich zo dicht mogelijk bevinden bij de plaats waar motoruitlaatgas in de CVS wordt gevoerd. Sluit de C3H8-cilinder op het injectiesysteem aan; |
| --- | --- |

c)

kies in de CVS een C3H8-injectiepoort. Die poort moet zich zo dicht mogelijk bevinden bij de plaats waar motoruitlaatgas in de CVS wordt gevoerd. Sluit de C3H8-cilinder op het injectiesysteem aan;

| d) | stel de CVS in werking en stabiliseer de CVS; |
| --- | --- |

d)

stel de CVS in werking en stabiliseer de CVS;

| e) | warmtewisselaars in het bemonsteringssysteem worden voorverwarmd of voorgekoeld; |
| --- | --- |

e)

warmtewisselaars in het bemonsteringssysteem worden voorverwarmd of voorgekoeld;

| f) | verwarmde en gekoelde onderdelen zoals bemonsteringsleidingen, filters, koelers en pompen, laat men op hun bedrijfstemperatuur stabiliseren; |
| --- | --- |

f)

verwarmde en gekoelde onderdelen zoals bemonsteringsleidingen, filters, koelers en pompen, laat men op hun bedrijfstemperatuur stabiliseren;

| g) | voer zo nodig aan de vacuümzijde van het HC-bemonsteringssysteem een lekcontrole uit zoals beschreven in punt 8.1.8.7. |
| --- | --- |

g)

voer zo nodig aan de vacuümzijde van het HC-bemonsteringssysteem een lekcontrole uit zoals beschreven in punt 8.1.8.7.

8.1.8.5.4.   Voorbereiding van het HC-bemonsteringssysteem voor de propaancontrole

De lekcontrole aan vacuümzijde van het HC-bemonsteringssysteem mag worden uitgevoerd overeenkomstig punt g). Als deze procedure wordt gevolgd, mag de HC-verontreinigingsprocedure van punt 7.3.1.2 worden toegepast. Als de lekcontrole aan vacuümzijde niet overeenkomstig punt g) wordt uitgevoerd, wordt het HC-bemonsteringssysteem als volgt op nul gezet, geijkt en op verontreiniging gecontroleerd:

| a) | kies het laagste HC-analysatorbereik dat de voor het CVS- en C3H8-debiet verwachte C3H8-concentratie kan meten; |
| --- | --- |

a)

kies het laagste HC-analysatorbereik dat de voor het CVS- en C3H8-debiet verwachte C3H8-concentratie kan meten;

| b) | zet de HC-analysator op nul met nullucht die bij de analysatorpoort wordt ingevoerd; |
| --- | --- |

b)

zet de HC-analysator op nul met nullucht die bij de analysatorpoort wordt ingevoerd;

| c) | ijk de HC-analysator met C3H8-ijkgas dat bij de analysatorpoort wordt ingevoerd; |
| --- | --- |

c)

ijk de HC-analysator met C3H8-ijkgas dat bij de analysatorpoort wordt ingevoerd;

| d) | voer nullucht bij de HC-sonde of in een fitting tussen de HC-sonde en de overbrengingsleiding af; |
| --- | --- |

d)

voer nullucht bij de HC-sonde of in een fitting tussen de HC-sonde en de overbrengingsleiding af;

| e) | meet de stabiele HC-concentratie van het HC-bemonsteringssysteem op het ogenblik dat de nullucht wordt afgevoerd. Vul bij HC-batchmeting de batchrecipiënt (bv. een zak) en meet de concentratie van de afgevoerde HC; |
| --- | --- |

e)

meet de stabiele HC-concentratie van het HC-bemonsteringssysteem op het ogenblik dat de nullucht wordt afgevoerd. Vul bij HC-batchmeting de batchrecipiënt (bv. een zak) en meet de concentratie van de afgevoerde HC;

| f) | als de concentratie van de afgevoerde HC meer dan 2 μmol/mol bedraagt, mag de procedure niet worden voortgezet zolang de verontreiniging niet is verwijderd. Bepaal de bron van de verontreiniging en neem een corrigerende maatregel, zoals het schoonmaken van het systeem of het vervangen van verontreinigde delen; |
| --- | --- |

f)

als de concentratie van de afgevoerde HC meer dan 2 μmol/mol bedraagt, mag de procedure niet worden voortgezet zolang de verontreiniging niet is verwijderd. Bepaal de bron van de verontreiniging en neem een corrigerende maatregel, zoals het schoonmaken van het systeem of het vervangen van verontreinigde delen;

| g) | registreer, als de concentratie van de afgevoerde HC niet meer dan 2 μmol/mol bedraagt, deze waarde als x
  HCinit en gebruik ze om voor HC-verontreiniging te corrigeren zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis). |
| --- | --- |

g)

registreer, als de concentratie van de afgevoerde HC niet meer dan 2 μmol/mol bedraagt, deze waarde als x
  HCinit en gebruik ze om voor HC-verontreiniging te corrigeren zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis).

8.1.8.5.5.   Uitvoering van de propaancontrole

| a) | De propaancontrole wordt als volgt uitgevoerd:






  i) | sluit bij HC-batchbemonstering schone opslagmedia, zoals lege zakken, aan; |
| --- | --- | --- |

a)

De propaancontrole wordt als volgt uitgevoerd:

i)

sluit bij HC-batchbemonstering schone opslagmedia, zoals lege zakken, aan;

| ii) | bedien de HC-meetinstrumenten volgens de instructies van de fabrikant; |
| --- | --- |

ii)

bedien de HC-meetinstrumenten volgens de instructies van de fabrikant;

| iii) | meet en registreer de achtergrondconcentratie van HC in de verdunningslucht, indien correctie voor die concentratie is voorzien; |
| --- | --- |

iii)

meet en registreer de achtergrondconcentratie van HC in de verdunningslucht, indien correctie voor die concentratie is voorzien;

| iv) | zet alle integreervoorzieningen op nul; |
| --- | --- |

iv)

zet alle integreervoorzieningen op nul;

| v) | begin de bemonstering en start alle stroomintegreervoorzieningen; |
| --- | --- |

v)

begin de bemonstering en start alle stroomintegreervoorzieningen;

| vi) | voer C3H8 af met het gekozen debiet. Start de integratie van het referentiedebiet van C3H8, indien dit referentiedebiet wordt gebruikt; |
| --- | --- |

vi)

voer C3H8 af met het gekozen debiet. Start de integratie van het referentiedebiet van C3H8, indien dit referentiedebiet wordt gebruikt;

| vii) | blijf C3H8 afvoeren totdat er ten minste genoeg C3H8 is afgevoerd om een nauwkeurige kwantificering van de referentie-C3H8 en de gemeten C3H8 te waarborgen; |
| --- | --- |

vii)

blijf C3H8 afvoeren totdat er ten minste genoeg C3H8 is afgevoerd om een nauwkeurige kwantificering van de referentie-C3H8 en de gemeten C3H8 te waarborgen;

| viii) | sluit de C3H8-cilinder af en zet de bemonstering voort totdat voldoende rekening is gehouden met de vertragingen als gevolg van de overbrenging van de monsters en de analysatorrespons; |
| --- | --- |

viii)

sluit de C3H8-cilinder af en zet de bemonstering voort totdat voldoende rekening is gehouden met de vertragingen als gevolg van de overbrenging van de monsters en de analysatorrespons;

| ix) | zet de bemonstering en alle integreervoorzieningen stop. |
| --- | --- |

ix)

zet de bemonstering en alle integreervoorzieningen stop.

| b) | Als voor de meting een kritische stroomopening wordt gebruikt, mag voor de propaancontrole de volgende procedure als alternatieve methode voor punt 8.1.8.5.5, onder a), worden toegepast:






  i) | sluit bij HC-batchbemonstering schone opslagmedia, zoals lege zakken, aan; |
| --- | --- | --- |

b)

Als voor de meting een kritische stroomopening wordt gebruikt, mag voor de propaancontrole de volgende procedure als alternatieve methode voor punt 8.1.8.5.5, onder a), worden toegepast:

i)

sluit bij HC-batchbemonstering schone opslagmedia, zoals lege zakken, aan;

| ii) | bedien de HC-meetinstrumenten volgens de instructies van de fabrikant; |
| --- | --- |

ii)

bedien de HC-meetinstrumenten volgens de instructies van de fabrikant;

| iii) | meet en registreer de achtergrondconcentratie van HC in de verdunningslucht, indien correctie voor die concentratie is voorzien; |
| --- | --- |

iii)

meet en registreer de achtergrondconcentratie van HC in de verdunningslucht, indien correctie voor die concentratie is voorzien;

| iv) | zet alle integreervoorzieningen op nul; |
| --- | --- |

iv)

zet alle integreervoorzieningen op nul;

| v) | laat de inhoud van de C3H8-referentiecilinder met het gekozen debiet ontsnappen; |
| --- | --- |

v)

laat de inhoud van de C3H8-referentiecilinder met het gekozen debiet ontsnappen;

| vi) | begin de bemonstering en start alle stroomintegreervoorzieningen zodra is bevestigd dat de HC-concentratie stabiel is; |
| --- | --- |

vi)

begin de bemonstering en start alle stroomintegreervoorzieningen zodra is bevestigd dat de HC-concentratie stabiel is;

| vii) | blijf de inhoud van de cilinder afvoeren totdat er ten minste genoeg C3H8 is afgevoerd om een nauwkeurige kwantificering van de referentie-C3H8 en de gemeten C3H8 te waarborgen; |
| --- | --- |

vii)

blijf de inhoud van de cilinder afvoeren totdat er ten minste genoeg C3H8 is afgevoerd om een nauwkeurige kwantificering van de referentie-C3H8 en de gemeten C3H8 te waarborgen;

| viii) | zet alle integreervoorzieningen stop; |
| --- | --- |

viii)

zet alle integreervoorzieningen stop;

| ix) | sluit de C3H8-referentiecilinder af. |
| --- | --- |

ix)

sluit de C3H8-referentiecilinder af.

8.1.8.5.6.   Evaluatie van de propaancontrole

Na de test wordt de volgende procedure gevolgd:

| a) | analyseer de batchmonsters zo snel mogelijk, als batchbemonstering is toegepast; |
| --- | --- |

a)

analyseer de batchmonsters zo snel mogelijk, als batchbemonstering is toegepast;

| b) | verricht na de HC-analyse een verontreinigings- en achtergrondcorrectie; |
| --- | --- |

b)

verricht na de HC-analyse een verontreinigings- en achtergrondcorrectie;

| c) | bereken op basis van de CVS- en HC-gegevens de totale C3H8-massa zoals beschreven in bijlage VII, aan de hand van de molaire massa van C3H8 (M
  C3H8) in plaats van de effectieve molaire massa van HC (M
  HC); |
| --- | --- |

c)

bereken op basis van de CVS- en HC-gegevens de totale C3H8-massa zoals beschreven in bijlage VII, aan de hand van de molaire massa van C3H8 (M
  C3H8) in plaats van de effectieve molaire massa van HC (M
  HC);

| d) | bepaal, als een referentiemassa (gravimetrische techniek) wordt gebruikt, de propaanmassa van de cilinder tot op ± 0,5 % en bepaal de C3H8-referentiemassa door de propaanmassa van de lege cilinder van de propaanmassa van de volle cilinder af te trekken. Bepaal, als een kritische stroomopening (meting met een kritische stroomopening) wordt gebruikt, de propaanmassa door het debiet met de duur van de test te vermenigvuldigen; |
| --- | --- |

d)

bepaal, als een referentiemassa (gravimetrische techniek) wordt gebruikt, de propaanmassa van de cilinder tot op ± 0,5 % en bepaal de C3H8-referentiemassa door de propaanmassa van de lege cilinder van de propaanmassa van de volle cilinder af te trekken. Bepaal, als een kritische stroomopening (meting met een kritische stroomopening) wordt gebruikt, de propaanmassa door het debiet met de duur van de test te vermenigvuldigen;

| e) | trek de C3H8-referentiemassa af van de berekende massa. Als het verschil minder dan ± 3,0 % van de referentiemassa bedraagt, heeft de CVS deze verificatie doorstaan. |
| --- | --- |

e)

trek de C3H8-referentiemassa af van de berekende massa. Als het verschil minder dan ± 3,0 % van de referentiemassa bedraagt, heeft de CVS deze verificatie doorstaan.

8.1.8.5.7.   Verificatie van het secundaire verdunningssysteem voor deeltjesmateriaal

Als de propaancontrole moet worden herhaald om het secundaire verdunningssysteem voor deeltjesmateriaal te verifiëren, wordt voor deze verificatie de volgende procedure van de punten a) tot en met d) toegepast:

| a) | configureer het HC-bemonsteringssysteem om een monster te nemen dicht bij de plaats waar het opslagmedium (bv. een PM-filter) van het batchbemonsteringssysteem zich bevindt. Als de absolute druk op die plaats te laag is om een HC-monster te nemen, mag het monster uit de pompuitlaat van het batchbemonsteringssysteem worden genomen. Let goed op bij het nemen van een monster uit de uitlaat van de pomp, want als zich voorbij een stroommeter van een batchbemonsteringssysteem een anders aanvaardbaar pomplek bevindt, wordt de propaancontrole mogelijk ten onrechte niet doorstaan; |
| --- | --- |

a)

configureer het HC-bemonsteringssysteem om een monster te nemen dicht bij de plaats waar het opslagmedium (bv. een PM-filter) van het batchbemonsteringssysteem zich bevindt. Als de absolute druk op die plaats te laag is om een HC-monster te nemen, mag het monster uit de pompuitlaat van het batchbemonsteringssysteem worden genomen. Let goed op bij het nemen van een monster uit de uitlaat van de pomp, want als zich voorbij een stroommeter van een batchbemonsteringssysteem een anders aanvaardbaar pomplek bevindt, wordt de propaancontrole mogelijk ten onrechte niet doorstaan;

| b) | herhaal de propaancontrole zoals beschreven in dit punt, waarbij echter HC uit het batchbemonsteringssysteem wordt bemonsterd; |
| --- | --- |

b)

herhaal de propaancontrole zoals beschreven in dit punt, waarbij echter HC uit het batchbemonsteringssysteem wordt bemonsterd;

| c) | bereken de C3H8-massa, waarbij eventuele secundaire verdunning door het batchbemonsteringssysteem in aanmerking wordt genomen; |
| --- | --- |

c)

bereken de C3H8-massa, waarbij eventuele secundaire verdunning door het batchbemonsteringssysteem in aanmerking wordt genomen;

| d) | trek de C3H8-referentiemassa af van de berekende massa. Als het verschil minder dan ± 5 % van de referentiemassa bedraagt, heeft het bemonsteringssysteem deze verificatie doorstaan. Zo niet moet een corrigerende maatregel worden genomen. |
| --- | --- |

d)

trek de C3H8-referentiemassa af van de berekende massa. Als het verschil minder dan ± 5 % van de referentiemassa bedraagt, heeft het bemonsteringssysteem deze verificatie doorstaan. Zo niet moet een corrigerende maatregel worden genomen.

8.1.8.5.8.   Verificatie van de monsterdroger

Als een vochtigheidssensor wordt gebruikt om het dauwpunt bij de uitlaat van de monsterdroger continu te meten, is deze controle niet noodzakelijk zolang ervoor wordt gezorgd dat de vochtigheid bij de uitlaat van de droger onder de bij de controle voor quenching, interferentie en compensatie toegepaste minimumwaarden ligt.

| a) | Als, zoals toegestaan in punt 9.3.2.3.1, een monsterdroger wordt gebruikt om water uit het monstergas te verwijderen, moeten de prestaties bij thermische koelers bij de installatie en na een grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd. Bij osmotische membraandrogers moeten de prestaties bij de installatie, na een grote onderhoudsbeurt en maximaal 35 dagen vóór de tests worden geverifieerd. |
| --- | --- |

a)

Als, zoals toegestaan in punt 9.3.2.3.1, een monsterdroger wordt gebruikt om water uit het monstergas te verwijderen, moeten de prestaties bij thermische koelers bij de installatie en na een grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd. Bij osmotische membraandrogers moeten de prestaties bij de installatie, na een grote onderhoudsbeurt en maximaal 35 dagen vóór de tests worden geverifieerd.

| b) | Water kan de analysator beletten de relevante uitlaatgasbestanddelen naar behoren te meten en wordt daarom soms verwijderd voordat het monstergas de analysator bereikt. Zo kan water negatief interfereren met de NOx-respons van een CLD via demping door botsing (quenching) en kan het positief interfereren met een NDIR-analysator door een soortgelijke respons als CO te veroorzaken. |
| --- | --- |

b)

Water kan de analysator beletten de relevante uitlaatgasbestanddelen naar behoren te meten en wordt daarom soms verwijderd voordat het monstergas de analysator bereikt. Zo kan water negatief interfereren met de NOx-respons van een CLD via demping door botsing (quenching) en kan het positief interfereren met een NDIR-analysator door een soortgelijke respons als CO te veroorzaken.

| c) | De monsterdroger moet voldoen aan de specificaties van punt 9.3.2.3.1 voor het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voorbij de osmotische membraandroger of de thermische koeler. |
| --- | --- |

c)

De monsterdroger moet voldoen aan de specificaties van punt 9.3.2.3.1 voor het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voorbij de osmotische membraandroger of de thermische koeler.

| d) | Om de prestaties van de monsterdroger te bepalen, wordt de volgende verificatieprocedure toegepast of er worden goede ingenieursinzichten toegepast om een ander protocol te ontwikkelen:






  i) | maak de nodige verbindingen door middel van leidingen van polytetrafluorethyleen („PTFE”) of roestvrij staal; |
| --- | --- | --- |

d)

Om de prestaties van de monsterdroger te bepalen, wordt de volgende verificatieprocedure toegepast of er worden goede ingenieursinzichten toegepast om een ander protocol te ontwikkelen:

i)

maak de nodige verbindingen door middel van leidingen van polytetrafluorethyleen („PTFE”) of roestvrij staal;

| ii) | bevochtig N2 of gezuiverde lucht door deze door gedistilleerd water te laten borrelen in een gesloten vat dat het gas tot het hoogste, tijdens de emissiebemonstering verwachte monsterdauwpunt bevochtigt; |
| --- | --- |

ii)

bevochtig N2 of gezuiverde lucht door deze door gedistilleerd water te laten borrelen in een gesloten vat dat het gas tot het hoogste, tijdens de emissiebemonstering verwachte monsterdauwpunt bevochtigt;

| iii) | voer het bevochtigde gas voorbij de monsterdroger in; |
| --- | --- |

iii)

voer het bevochtigde gas voorbij de monsterdroger in;

| iv) | houd voorbij het vat de temperatuur van het bevochtigde gas ten minste 5 oC boven zijn dauwpunt; |
| --- | --- |

iv)

houd voorbij het vat de temperatuur van het bevochtigde gas ten minste 5 oC boven zijn dauwpunt;

| v) | meet het dauwpunt (T
  dew) en de druk (p
  total) van het bevochtigde gas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de monsterdroger om na te gaan of het dauwpunt het hoogste is dat tijdens de emissiebemonstering werd verwacht; |
| --- | --- |

v)

meet het dauwpunt (T
  dew) en de druk (p
  total) van het bevochtigde gas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de monsterdroger om na te gaan of het dauwpunt het hoogste is dat tijdens de emissiebemonstering werd verwacht;

| vi) | meet het dauwpunt (T
  dew) en de druk (p
  total) van het bevochtigde gas zo dicht mogelijk bij de uitlaat van de monsterdroger; |
| --- | --- |

vi)

meet het dauwpunt (T
  dew) en de druk (p
  total) van het bevochtigde gas zo dicht mogelijk bij de uitlaat van de monsterdroger;

| vii) | de monsterdroger voldoet aan de verificatie als het resultaat van punt d), vi), minder is dan het dauwpunt volgens de specificaties van de monsterdroger in punt 9.3.2.3.1, plus 2 oC, of als de molfractie uit punt d), vi), kleiner is dan die volgens de specificaties van de monsterdroger, plus 0,002 mol/mol of 0,2 vol.- %. Opgemerkt zij dat bij deze verificatie het monsterdauwpunt in absolute temperatuur (Kelvin) wordt uitgedrukt. |
| --- | --- |

vii)

de monsterdroger voldoet aan de verificatie als het resultaat van punt d), vi), minder is dan het dauwpunt volgens de specificaties van de monsterdroger in punt 9.3.2.3.1, plus 2 oC, of als de molfractie uit punt d), vi), kleiner is dan die volgens de specificaties van de monsterdroger, plus 0,002 mol/mol of 0,2 vol.- %. Opgemerkt zij dat bij deze verificatie het monsterdauwpunt in absolute temperatuur (Kelvin) wordt uitgedrukt.

8.1.8.6.   Periodieke kalibratie van het partiëlestroommeetsysteem voor deeltjesmateriaal en de bijbehorende meetsystemen voor ruw uitlaatgas

8.1.8.6.1.   Specificaties voor de differentiaalstroommeting

Om bij partiëlestroomverdunningssystemen een evenredig monster van het ruwe uitlaatgas te nemen, is de nauwkeurigheid van de monsterstroom qm

  p van bijzonder belang als deze niet direct wordt gemeten, maar door differentiaalstroommeting wordt bepaald met vergelijking (6-20):

| q
  m
  p = q
  m
  dew — q
  m
  dw | (6-20) |
| --- | --- |

q
  m
  p = q
  m
  dew — q
  m
  dw

(6-20)

waarbij:

| qm

  p | = | massadebiet van het monster van het uitlaatgas dat het partiëlestroomverdunningssysteem binnenstroomt |
| --- | --- | --- |
| qm

  dw | = | massadebiet van de verdunningslucht (op natte basis) |
| qm

  dew | = | massadebiet van het verdunde uitlaatgas op natte basis |

qm

  p

=

massadebiet van het monster van het uitlaatgas dat het partiëlestroomverdunningssysteem binnenstroomt

qm

  dw

=

massadebiet van de verdunningslucht (op natte basis)

qm

  dew

=

massadebiet van het verdunde uitlaatgas op natte basis

In dit geval moet de maximumfout van het verschil zo zijn dat qm

  p tot op ± 5 % nauwkeurig is wanneer de verdunningsverhouding minder dan 15 bedraagt. Deze kan worden berekend aan de hand het kwadratisch gemiddelde van de fouten van elk instrument.

Een aanvaardbare nauwkeurigheid van q
  mp kan worden verkregen met een van de volgende methoden:

| a) | de absolute nauwkeurigheid van qm

  dew en qm

  dw bedraagt ± 0,2 %, hetgeen een nauwkeurigheid van qm

  p van ≤ 5 % bij een verdunningsverhouding van 15 mogelijk maakt. Bij hogere verdunningsverhoudingen zullen echter grotere fouten optreden; |
| --- | --- |

a)

de absolute nauwkeurigheid van qm

  dew en qm

  dw bedraagt ± 0,2 %, hetgeen een nauwkeurigheid van qm

  p van ≤ 5 % bij een verdunningsverhouding van 15 mogelijk maakt. Bij hogere verdunningsverhoudingen zullen echter grotere fouten optreden;

| b) | de kalibratie van qm

  dw ten opzichte van qm

  dew wordt zodanig uitgevoerd dat voor qm

  p dezelfde nauwkeurigheid wordt verkregen als onder a). Zie punt 8.1.8.6.2 voor details; |
| --- | --- |

b)

de kalibratie van qm

  dw ten opzichte van qm

  dew wordt zodanig uitgevoerd dat voor qm

  p dezelfde nauwkeurigheid wordt verkregen als onder a). Zie punt 8.1.8.6.2 voor details;

| c) | de nauwkeurigheid van q
  mp wordt indirect bepaald op basis van de nauwkeurigheid van de verdunningsverhouding die door een tracergas, bv. CO2, is bepaald. Voor q
  mp is nagenoeg dezelfde nauwkeurigheid vereist als volgens methode a); |
| --- | --- |

c)

de nauwkeurigheid van q
  mp wordt indirect bepaald op basis van de nauwkeurigheid van de verdunningsverhouding die door een tracergas, bv. CO2, is bepaald. Voor q
  mp is nagenoeg dezelfde nauwkeurigheid vereist als volgens methode a);

| d) | De absolute nauwkeurigheid van qm

  dew en qm

  dw ligt binnen ± 2 % van het volledige schaalbereik, waarbij de maximumfout van het verschil tussen qm

  dew en qm

  dw binnen 0,2 % ligt en de lineariteitsfout binnen ± 0,2 % van de hoogste tijdens de test waargenomen qm

  dew ligt. |
| --- | --- |

d)

De absolute nauwkeurigheid van qm

  dew en qm

  dw ligt binnen ± 2 % van het volledige schaalbereik, waarbij de maximumfout van het verschil tussen qm

  dew en qm

  dw binnen 0,2 % ligt en de lineariteitsfout binnen ± 0,2 % van de hoogste tijdens de test waargenomen qm

  dew ligt.

8.1.8.6.2.   Kalibratie van de differentiaalstroommeting

Om een evenredig monster van het ruwe uitlaatgas te nemen, moet het partiëlestroomverdunningssysteem periodiek worden gekalibreerd met een precisiestroommeter die herleidbaar is naar internationale en/of nationale standaarden. De stroommeter of de stroommeetinstrumenten moeten volgens een van de volgende procedures worden gekalibreerd, en wel zodanig dat de bemonsteringsstroom qm

  p naar de tunnel aan de nauwkeurigheidseisen van punt 8.1.8.6.1 voldoet:

| a) | verbind de stroommeter voor qm

  dw in serie met de stroommeter voor qm

  dew en kalibreer het verschil tussen beide stroommeters voor ten minste vijf instelpunten, waarbij de stroomwaarden liggen op gelijke afstanden tussen de laagste waarde voor qm

  dw tijdens de test en de waarde voor qm

  dew tijdens de test. Een omloop om de verdunningstunnel is toegestaan; |
| --- | --- |

a)

verbind de stroommeter voor qm

  dw in serie met de stroommeter voor qm

  dew en kalibreer het verschil tussen beide stroommeters voor ten minste vijf instelpunten, waarbij de stroomwaarden liggen op gelijke afstanden tussen de laagste waarde voor qm

  dw tijdens de test en de waarde voor qm

  dew tijdens de test. Een omloop om de verdunningstunnel is toegestaan;

| b) | verbind een gekalibreerd stroommeetapparaat in serie met de stroommeter voor qm

  dew en controleer de nauwkeurigheid voor de tijdens de test gebruikte waarde. Verbind het gekalibreerde stroommeetapparaat in serie met de stroommeter voor qm

  dw en controleer de nauwkeurigheid van ten minste vijf instellingen die corresponderen met een verdunningsverhouding tussen 3 en 15, gerelateerd aan de tijdens de test gebruikte qm

  dew; |
| --- | --- |

b)

verbind een gekalibreerd stroommeetapparaat in serie met de stroommeter voor qm

  dew en controleer de nauwkeurigheid voor de tijdens de test gebruikte waarde. Verbind het gekalibreerde stroommeetapparaat in serie met de stroommeter voor qm

  dw en controleer de nauwkeurigheid van ten minste vijf instellingen die corresponderen met een verdunningsverhouding tussen 3 en 15, gerelateerd aan de tijdens de test gebruikte qm

  dew;

| c) | koppel de overbrengingsleiding TL (zie figuur 6.7) los van het uitlaatsysteem en sluit een gekalibreerd stroommeetapparaat met een passend bereik om qm

  p te meten, op de overbrengingsleiding aan. Stel qm

  dew in op de tijdens de test gebruikte waarde en stel qm

  dw achtereenvolgens in op ten minste vijf waarden die corresponderen met verdunningsverhoudingen tussen 3 en 15. Als alternatief mag in een speciaal kalibratiestroomtraject worden voorzien met een omloop om de tunnel heen, maar waarbij de totale luchtstroom en de verdunningsluchtstroom door de bijbehorende meters worden gevoerd zoals bij de werkelijke test; |
| --- | --- |

c)

koppel de overbrengingsleiding TL (zie figuur 6.7) los van het uitlaatsysteem en sluit een gekalibreerd stroommeetapparaat met een passend bereik om qm

  p te meten, op de overbrengingsleiding aan. Stel qm

  dew in op de tijdens de test gebruikte waarde en stel qm

  dw achtereenvolgens in op ten minste vijf waarden die corresponderen met verdunningsverhoudingen tussen 3 en 15. Als alternatief mag in een speciaal kalibratiestroomtraject worden voorzien met een omloop om de tunnel heen, maar waarbij de totale luchtstroom en de verdunningsluchtstroom door de bijbehorende meters worden gevoerd zoals bij de werkelijke test;

| d) | leid een tracergas in de uitlaatgasoverbrengingsleiding TL. Dit tracergas mag een bestanddeel van het uitlaatgas zijn, zoals CO2 of NOx. Meet het tracergasbestanddeel na verdunning in de tunnel. Dit moet worden uitgevoerd voor vijf verdunningsverhoudingen tussen 3 en 15. De nauwkeurigheid van de monsterstroom moet aan de hand van de verdunningsverhouding r
  d worden bepaald met vergelijking (6-21):







  q
  m
  p = q
  m
  dew /r
  d | (6-21) |
| --- | --- | --- |

d)

leid een tracergas in de uitlaatgasoverbrengingsleiding TL. Dit tracergas mag een bestanddeel van het uitlaatgas zijn, zoals CO2 of NOx. Meet het tracergasbestanddeel na verdunning in de tunnel. Dit moet worden uitgevoerd voor vijf verdunningsverhoudingen tussen 3 en 15. De nauwkeurigheid van de monsterstroom moet aan de hand van de verdunningsverhouding r
  d worden bepaald met vergelijking (6-21):

q
  m
  p = q
  m
  dew /r
  d

(6-21)

Om de nauwkeurigheid van qm

  p te kunnen waarborgen, wordt rekening gehouden met de nauwkeurigheid van de gasanalyseapparatuur.

8.1.8.6.3.   Bijzondere voorschriften voor differentiaalstroommeting

Een controle van de koolstofstroom met echt uitlaatgas wordt sterk aanbevolen om meet- en regelproblemen te detecteren en de goede werking van het partiëlestroomsysteem te verifiëren. Ten minste telkens als er een nieuwe motor wordt gemonteerd of de configuratie van de meetcel ingrijpend wordt gewijzigd, wordt de koolstofstroom gemeten.

De motor moet draaien bij het hoogste koppel en toerental of bij een andere statische modus waarbij 5 % of meer CO2 wordt geproduceerd. Het partiële-stroombemonsteringssysteem moet functioneren met een verdunningsfactor van circa 15:1.

Indien een controle op de koolstofstroom wordt uitgevoerd, wordt aanhangsel 2 van bijlage VII toegepast. De koolstofdebieten worden berekend met de vergelijkingen in aanhangsel 2 van bijlage VII. Alle koolstofdebieten moeten tot op 5 % na overeenkomen.

8.1.8.6.3.1.   Controle vóór de test

Binnen twee uur vóór uitvoering van de test wordt de volgende controle verricht.

Controleer met de methode die ook voor de kalibratie wordt gebruikt (zie punt 8.1.8.6.2), de nauwkeurigheid van de stroommeters voor ten minste twee punten, waaronder de stroomwaarden voor qm

  dw die corresponderen met verdunningsverhoudingen tussen 5 en 15 voor de tijdens de test toegepaste waarde van qm

  dew.

Indien aan de hand van gegevens van de in punt 8.1.8.6.2 beschreven kalibratieprocedure kan worden aangetoond dat de kalibratie van de stroommeters gedurende een langere periode stabiel blijft, mag de controle vóór de test vervallen.

8.1.8.6.3.2.   Bepaling van de omzettingstijd

De systeeminstellingen voor de evaluatie van de omzettingstijd moeten dezelfde zijn als tijdens de metingen van de eigenlijke test. De in punt 2.4 van aanhangsel 5 van deze bijlage en figuur 6-11 gedefinieerde omzettingstijd wordt bepaald met de volgende methode.

Plaats een onafhankelijke referentiestroommeter met een voor de bemonsteringsstroom geschikt meetbereik in serie met de sonde en verbind de meter nabij de sonde. Voor de grootte van de bij de responstijdmeting toegepaste stap moet de stroommeter een omzettingstijd van minder dan 100 ms hebben, waarbij de stroomdrukrestrictie laag genoeg is om de dynamische prestaties van het partiëlestroomverdunningssysteem naar goede ingenieursinzichten niet te beïnvloeden. Verander abrupt de toevoer van de uitlaatgasstroom (of van de luchtstroom indien de uitlaatgasstroom wordt berekend) van het partiëlestroomverdunningssysteem van een lage stroom tot ten minste 90 % van de volledige schaal. De abrupte verandering wordt op dezelfde wijze geactiveerd als de anticiperende regeling bij de eigenlijke test. Registreer de impuls voor de abrupte verandering van de uitlaatgasstroom en de respons van de stroommeter met een frequentie van ten minste 10 Hz.

Bepaal op grond van deze gegevens de omzettingstijd voor het partiëlestroomverdunningssysteem; dit is de tijd vanaf het in werking treden van de impuls voor de abrupte verandering tot aan het punt van 50 % van de respons van de stroommeter. Bepaal op gelijkaardige wijze de omzettingstijd van het qmp-signaal (d.w.z. de monsterstroom van uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem) en die van het qmew,i-signaal (d.w.z. het door de uitlaatgasstroommeter aangegeven massadebiet van het uitlaatgas op natte basis). Deze signalen worden gebruikt bij de regressiecontroles die na elke test worden uitgevoerd (zie punt 8.2.1.2).

Herhaal de berekening voor ten minste vijf op- en neerwaartse impulsen en bereken het gemiddelde van de resultaten. Trek de interne omzettingstijd (< 100 ms) van de referentiestroommeter van deze waarde af. Indien anticiperende regeling vereist is, wordt overeenkomstig punt 8.2.1.2 de anticiperende waarde van het partiëlestroomverdunningssysteem toegepast.

8.1.8.7.   Lekcontrole aan vacuümzijde

8.1.8.7.1.   Reikwijdte en frequentie

Bij de eerste installatie van het bemonsteringssysteem, na een grote onderhoudsbeurt zoals het veranderen van voorfilters en maximaal acht uur vóór elke bedrijfscyclussequentie moet met een van de in dit onderdeel beschreven lektests worden gecontroleerd of er aan vacuümzijde geen significante lekken zijn. Deze controle geldt niet voor volledigestroomdelen van een CVS-verdunningssysteem.

8.1.8.7.2.   Meetprincipes

Een lek kan worden gedetecteerd als een kleine hoeveelheid stroom wordt gemeten wanneer de stroom nul moet zijn, als de verdunning wordt gedetecteerd van een bekende concentratie ijkgas die door de vacuümzijde van een bemonsteringssysteem stroomt, of als bij een leeggemaakt systeem een drukverhoging wordt gemeten.

8.1.8.7.3.   Lektest voor lekken met laag debiet

Een bemonsteringssysteem wordt als volgt op lekken met laag debiet getest:

| a) | sluit het uiteinde van de sonde van het systeem op een van de volgende wijzen af:






  i) | sluit het uiteinde van de monstersonde met een dop of stop af; |
| --- | --- | --- |

a)

sluit het uiteinde van de sonde van het systeem op een van de volgende wijzen af:

i)

sluit het uiteinde van de monstersonde met een dop of stop af;

| ii) | koppel de overbrengingsleiding bij de sonde los en sluit deze met een dop of stop af; |
| --- | --- |

ii)

koppel de overbrengingsleiding bij de sonde los en sluit deze met een dop of stop af;

| iii) | sluit in de leiding tussen een sonde en een overbrengingsleiding een lekdichte klep; |
| --- | --- |

iii)

sluit in de leiding tussen een sonde en een overbrengingsleiding een lekdichte klep;

| b) | stel alle vacuümpompen in werking. Verifieer na stabilisatie of de stroom door de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem minder dan 0,5 % van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik bedraagt. De typische stromen door de analysator en de omloop mogen worden geschat als benadering van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik. |
| --- | --- |

b)

stel alle vacuümpompen in werking. Verifieer na stabilisatie of de stroom door de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem minder dan 0,5 % van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik bedraagt. De typische stromen door de analysator en de omloop mogen worden geschat als benadering van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik.

8.1.8.7.4.   Lektest voor verdunning van ijkgas

Voor deze test mag gelijk welke gasanalysator worden gebruikt. Als hiervoor een FID wordt gebruikt, wordt elke HC-verontreiniging in het bemonsteringssysteem overeenkomstig onderdeel 2 of 3 van bijlage VII betreffende HC-bepaling gecorrigeerd. Misleidende resultaten moeten worden vermeden door alleen analysatoren te gebruiken met een herhaalbaarheid van 0,5 % of beter bij de voor deze test gebruikte ijkgasconcentratie. De lekcontrole aan vacuümzijde wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | bereid de gasanalysator voor zoals bij emissietests; |
| --- | --- |

a)

bereid de gasanalysator voor zoals bij emissietests;

| b) | leid ijkgas naar de analysatorpoort en verifieer of de ijkgasconcentratie ten minste met de verwachte meetnauwkeurigheid en herhaalbaarheid wordt gemeten; |
| --- | --- |

b)

leid ijkgas naar de analysatorpoort en verifieer of de ijkgasconcentratie ten minste met de verwachte meetnauwkeurigheid en herhaalbaarheid wordt gemeten;

| c) | leid afgevoerd ijkgas naar een van de volgende locaties in het bemonsteringssysteem:






  i) | het uiteinde van de monstersonde; |
| --- | --- | --- |

c)

leid afgevoerd ijkgas naar een van de volgende locaties in het bemonsteringssysteem:

i)

het uiteinde van de monstersonde;

| ii) | de overbrengingsleiding wordt bij de aansluiting op de sonde losgekoppeld en het ijkgas wordt aan het open uiteinde van de overbrengingsleiding afgevoerd; |
| --- | --- |

ii)

de overbrengingsleiding wordt bij de aansluiting op de sonde losgekoppeld en het ijkgas wordt aan het open uiteinde van de overbrengingsleiding afgevoerd;

| iii) | een driewegklep die in de leiding tussen een sonde en haar overbrengingsleiding is geplaatst; |
| --- | --- |

iii)

een driewegklep die in de leiding tussen een sonde en haar overbrengingsleiding is geplaatst;

| d) | verifieer of de gemeten concentratie van het afgevoerde ijkgas niet meer dan ± 0,5 % van de ijkgasconcentratie afwijkt. Als de gemeten waarde lager is dan verwacht, duidt dit op een lek; is de gemeten waarde echter hoger dan verwacht, dan kan dit op een probleem met het ijkgas of de analysator zelf wijzen. Een gemeten waarde die hoger is dan verwacht, duidt niet op een lek. |
| --- | --- |

d)

verifieer of de gemeten concentratie van het afgevoerde ijkgas niet meer dan ± 0,5 % van de ijkgasconcentratie afwijkt. Als de gemeten waarde lager is dan verwacht, duidt dit op een lek; is de gemeten waarde echter hoger dan verwacht, dan kan dit op een probleem met het ijkgas of de analysator zelf wijzen. Een gemeten waarde die hoger is dan verwacht, duidt niet op een lek.

8.1.8.7.5.   Lektest voor daling van het vacuüm

Om deze test uit te voeren, moet op het volume van de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem een vacuüm worden toegepast en moet een daling in het toegepaste vacuüm als lekkage worden beschouwd. Om deze test uit te voeren, moet het volume van de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem tot op ± 10 % van haar werkelijke volume bekend zijn. Bij deze test moeten ook meetinstrumenten worden gebruikt die voldoen aan de specificaties van de punten 8.1 en 9.4.

De lektest voor daling van het vacuüm wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | sluit het uiteinde van de sonde van het systeem zo dicht mogelijk bij de opening van de sonde op een van de volgende wijzen af:






  i) | sluit het uiteinde van de monstersonde met een dop of stop af; |
| --- | --- | --- |

a)

sluit het uiteinde van de sonde van het systeem zo dicht mogelijk bij de opening van de sonde op een van de volgende wijzen af:

i)

sluit het uiteinde van de monstersonde met een dop of stop af;

| ii) | de overbrengingsleiding bij de sonde wordt losgekoppeld en met een dop of stop afgesloten; |
| --- | --- |

ii)

de overbrengingsleiding bij de sonde wordt losgekoppeld en met een dop of stop afgesloten;

| iii) | sluit in de leiding tussen een sonde en een overbrengingsleiding een lekdichte klep; |
| --- | --- |

iii)

sluit in de leiding tussen een sonde en een overbrengingsleiding een lekdichte klep;

| b) | stel alle vacuümpompen in werking. Er wordt een vacuüm getrokken dat representatief is voor normale bedrijfsomstandigheden. Bij monsterzakken wordt aanbevolen de normale afpompprocedure tweemaal te herhalen om ingevangen volumes zo veel mogelijk te beperken; |
| --- | --- |

b)

stel alle vacuümpompen in werking. Er wordt een vacuüm getrokken dat representatief is voor normale bedrijfsomstandigheden. Bij monsterzakken wordt aanbevolen de normale afpompprocedure tweemaal te herhalen om ingevangen volumes zo veel mogelijk te beperken;

| c) | zet de bemonsteringspompen uit en sluit het systeem af. Meet en registreer de absolute druk van het ingevangen gas en facultatief de absolute temperatuur van het systeem. Laat het gas stabiliseren en wacht lang genoeg om een lek van 0,5 % een drukverandering van ten minste tienmaal de resolutie van de drukopnemer te laten veroorzaken. Registreer opnieuw de druk en facultatief de temperatuur; |
| --- | --- |

c)

zet de bemonsteringspompen uit en sluit het systeem af. Meet en registreer de absolute druk van het ingevangen gas en facultatief de absolute temperatuur van het systeem. Laat het gas stabiliseren en wacht lang genoeg om een lek van 0,5 % een drukverandering van ten minste tienmaal de resolutie van de drukopnemer te laten veroorzaken. Registreer opnieuw de druk en facultatief de temperatuur;

| d) | bereken het lekdebiet op basis van een aangenomen waarde van nul voor afgepompte zakvolumes en op basis van bekende waarden voor het volume van het bemonsteringssysteem, de initiële en de einddruk, de facultatieve temperaturen en de verstreken tijd. Verifieer of het lekdebiet door daling van het vacuüm minder dan 0,5 % van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik bedraagt met vergelijking (6-22): | (6-22) |
| --- | --- | --- |

d)

bereken het lekdebiet op basis van een aangenomen waarde van nul voor afgepompte zakvolumes en op basis van bekende waarden voor het volume van het bemonsteringssysteem, de initiële en de einddruk, de facultatieve temperaturen en de verstreken tijd. Verifieer of het lekdebiet door daling van het vacuüm minder dan 0,5 % van het normale debiet van het systeem tijdens het gebruik bedraagt met vergelijking (6-22):

Formula

(6-22)

waarbij:

| qV

  leak | = | lekdebiet door daling van het vacuüm, mol/s |
| --- | --- | --- |
| V
  vac | = | geometrisch volume van de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem, m3 |
| R | = | molaire gasconstante, J/(mol · K) |
| p
  2 | = | absolute druk aan vacuümzijde op tijdstip t
  2, Pa |
| T
  2 | = | absolute temperatuur aan vacuümzijde op tijdstip t
  2, K |
| p
  1 | = | absolute druk aan vacuümzijde op tijdstip t
  1, Pa |
| T
  1 | = | absolute temperatuur aan vacuümzijde op tijdstip t
  1, K |
| t
  2 | = | tijdstip aan het einde van de lektest voor daling van het vacuüm, s |
| t
  1 | = | = tijdstip aan het begin van de lektest voor daling van het vacuüm, s |

qV

  leak

=

lekdebiet door daling van het vacuüm, mol/s

V
  vac

=

geometrisch volume van de vacuümzijde van het bemonsteringssysteem, m3

R

=

molaire gasconstante, J/(mol · K)

p
  2

=

absolute druk aan vacuümzijde op tijdstip t
  2, Pa

T
  2

=

absolute temperatuur aan vacuümzijde op tijdstip t
  2, K

p
  1

=

absolute druk aan vacuümzijde op tijdstip t
  1, Pa

T
  1

=

absolute temperatuur aan vacuümzijde op tijdstip t
  1, K

t
  2

=

tijdstip aan het einde van de lektest voor daling van het vacuüm, s

t
  1

=

= tijdstip aan het begin van de lektest voor daling van het vacuüm, s

8.1.9.   CO- en CO2-metingen

8.1.9.1.   H2O-interferentieverificatie bij CO2-NDIR-analysatoren

8.1.9.1.1.   Reikwijdte en frequentie

Als CO2 met een NDIR-analysator wordt gemeten, moet de hoeveelheid H2O-interferentie na de eerste installatie van de analysator en na elke grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

8.1.9.1.2.   Meetprincipes

H2O kan met de respons van een NDIR-analysator op CO2 interfereren. Als de NDIR-analysator gebruikmaakt van compensatiealgoritmen waarvoor metingen van andere gassen worden gebruikt om deze interferentie te verifiëren, moeten die metingen simultaan worden verricht om de compensatiealgoritmen tijdens de verificatie van de interferentie van de analysator te testen.

8.1.9.1.3.   Systeemvereisten

Een CO2-NDIR-analysator moet een H2O-interferentie hebben die binnen (0,0 ± 0,4) mmol/mol (van de verwachte gemiddelde CO2-concentratie) ligt.

8.1.9.1.4.   Procedure

De interferentieverificatie wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | de CO2-NDIR-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest; |
| --- | --- |

a)

de CO2-NDIR-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest;

| b) | creëer een bevochtigd testgas door nullucht die aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet, in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster niet door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de tests verwachte maximumniveau. Als het monster tijdens de tests door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1 voorgeschreven niveau; |
| --- | --- |

b)

creëer een bevochtigd testgas door nullucht die aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet, in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster niet door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de tests verwachte maximumniveau. Als het monster tijdens de tests door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1 voorgeschreven niveau;

| c) | houd voorbij het vat de temperatuur van het bevochtigde testgas ten minste 5 K boven zijn dauwpunt; |
| --- | --- |

c)

houd voorbij het vat de temperatuur van het bevochtigde testgas ten minste 5 K boven zijn dauwpunt;

| d) | voer het bevochtigde testgas in het bemonsteringssysteem. Het bevochtigde testgas mag voorbij de eventueel tijdens de tests gebruikte monsterdroger worden ingevoerd; |
| --- | --- |

d)

voer het bevochtigde testgas in het bemonsteringssysteem. Het bevochtigde testgas mag voorbij de eventueel tijdens de tests gebruikte monsterdroger worden ingevoerd;

| e) | meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde testgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen; |
| --- | --- |

e)

meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde testgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen;

| f) | pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen; |
| --- | --- |

f)

pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen;

| g) | laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De stabilisatietijd moet tijd omvatten om de overbrengingsleiding te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons; |
| --- | --- |

g)

laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De stabilisatietijd moet tijd omvatten om de overbrengingsleiding te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons;

| h) | registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, 30 s verzamelde gegevens. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens. De analysator voldoet aan de interferentieverificatie als deze waarde maximaal (0,0 ± 0,4) mmol/mol bedraagt. |
| --- | --- |

h)

registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, 30 s verzamelde gegevens. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens. De analysator voldoet aan de interferentieverificatie als deze waarde maximaal (0,0 ± 0,4) mmol/mol bedraagt.

8.1.9.2.   H2O-en CO2-interferentieverificatie bij CO-NDIR-analysatoren

8.1.9.2.1.   Reikwijdte en frequentie

Als de CO met een NDIR-analysator wordt gemeten, moet de hoeveelheid H2O- en CO2-interferentie na de eerste installatie van de analysator en na elke grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

8.1.9.2.2.   Meetprincipes

H2O en CO2 kunnen positief interfereren met een NDIR-analysator door een soortgelijke respons als CO te veroorzaken. Als de NDIR-analysator gebruikmaakt van compensatiealgoritmen waarvoor metingen van andere gassen worden gebruikt om deze interferentie te verifiëren, moeten die metingen simultaan worden verricht om de compensatiealgoritmen tijdens de verificatie van de interferentie van de analysator te testen.

8.1.9.2.3.   Systeemvereisten

Een CO-NDIR-analysator moet een gecombineerde H2O- en CO2-interferentie hebben die binnen ± 2 % van de verwachte gemiddelde CO-concentratie ligt.

8.1.9.2.4.   Procedure

De interferentieverificatie wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | de CO-NDIR-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest; |
| --- | --- |

a)

de CO-NDIR-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest;

| b) | creëer een bevochtigd CO2-testgas door een CO2-ijkgas in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster niet door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de tests verwachte maximumniveau. Als het monster tijdens de tests door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1.1 voorgeschreven niveau. Er moet een CO2-ijkgasconcentratie worden gebruikt die ten minste even hoog is als de tijdens de tests verwachte maximumconcentratie; |
| --- | --- |

b)

creëer een bevochtigd CO2-testgas door een CO2-ijkgas in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster niet door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de tests verwachte maximumniveau. Als het monster tijdens de tests door een droger wordt geleid, regel dan de temperatuur van het vat om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1.1 voorgeschreven niveau. Er moet een CO2-ijkgasconcentratie worden gebruikt die ten minste even hoog is als de tijdens de tests verwachte maximumconcentratie;

| c) | voer het bevochtigde CO2-testgas in het bemonsteringssysteem. Het bevochtigde CO2-testgas mag voorbij de eventueel tijdens de tests gebruikte monsterdroger worden ingevoerd; |
| --- | --- |

c)

voer het bevochtigde CO2-testgas in het bemonsteringssysteem. Het bevochtigde CO2-testgas mag voorbij de eventueel tijdens de tests gebruikte monsterdroger worden ingevoerd;

| d) | meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde testgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen; |
| --- | --- |

d)

meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde testgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen;

| e) | pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen; |
| --- | --- |

e)

pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen;

| f) | laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren; |
| --- | --- |

f)

laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren;

| g) | registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output ervan gedurende 30 s. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens; |
| --- | --- |

g)

registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output ervan gedurende 30 s. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens;

| h) | de analysator voldoet aan de interferentieverificatie als het resultaat van g) van dit punt voldoet aan de tolerantie in punt 8.1.9.2.3; |
| --- | --- |

h)

de analysator voldoet aan de interferentieverificatie als het resultaat van g) van dit punt voldoet aan de tolerantie in punt 8.1.9.2.3;

| i) | de interferentieprocedures voor CO2 en H2O mogen ook afzonderlijk worden uitgevoerd. Als de toegepaste CO2- en H2O-niveaus hoger zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, wordt elke waargenomen interferentiewaarde evenredig verlaagd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximumconcentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. Bij de afzonderlijke interferentieprocedures mogen H2O-concentraties worden gebruikt die lager zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus (tot een H2O-gehalte van 0,025 mol/mol), mits de waargenomen H2O-interferentie evenredig wordt verhoogd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximale H2O-concentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. De som van de twee aangepaste interferentiewaarden moet voldoen aan de tolerantie in punt 8.1.9.2.3. |
| --- | --- |

i)

de interferentieprocedures voor CO2 en H2O mogen ook afzonderlijk worden uitgevoerd. Als de toegepaste CO2- en H2O-niveaus hoger zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, wordt elke waargenomen interferentiewaarde evenredig verlaagd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximumconcentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. Bij de afzonderlijke interferentieprocedures mogen H2O-concentraties worden gebruikt die lager zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus (tot een H2O-gehalte van 0,025 mol/mol), mits de waargenomen H2O-interferentie evenredig wordt verhoogd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximale H2O-concentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. De som van de twee aangepaste interferentiewaarden moet voldoen aan de tolerantie in punt 8.1.9.2.3.

8.1.10.   Koolwaterstofmetingen

8.1.10.1.   FID-optimalisering en -verificatie

8.1.10.1.1.   Reikwijdte en frequentie

Bij alle FID-analysatoren moet de FID bij de eerste installatie worden gekalibreerd. De kalibratie wordt zo nodig op basis van goede ingenieursinzichten herhaald. Bij een FID die HC meet, worden de volgende stappen uitgevoerd:

| a) | de respons van een FID op verscheidene koolwaterstoffen moet bij de eerste installatie van de analysator en na een grote onderhoudsbeurt worden geoptimaliseerd. De FID-respons op propyleen en tolueen moet tussen 0,9 en 1,1 liggen in vergelijking met propaan; |
| --- | --- |

a)

de respons van een FID op verscheidene koolwaterstoffen moet bij de eerste installatie van de analysator en na een grote onderhoudsbeurt worden geoptimaliseerd. De FID-respons op propyleen en tolueen moet tussen 0,9 en 1,1 liggen in vergelijking met propaan;

| b) | de methaanresponsfactor (CH4-responsfactor) van een FID moet bij de eerste installatie van de analysator en na een grote onderhoudsbeurt worden bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4; |
| --- | --- |

b)

de methaanresponsfactor (CH4-responsfactor) van een FID moet bij de eerste installatie van de analysator en na een grote onderhoudsbeurt worden bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4;

| c) | de methaanrespons (CH4-respons) moet maximaal 185 dagen vóór de tests worden geverifieerd. |
| --- | --- |

c)

de methaanrespons (CH4-respons) moet maximaal 185 dagen vóór de tests worden geverifieerd.

8.1.10.1.2.   Kalibratie

Er moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast om een kalibratieprocedure te ontwikkelen, zoals bv. op basis van de instructies van de fabrikant van de FID-analysator en de door hem aanbevolen frequentie om de FID te kalibreren. De FID wordt gekalibreerd met C3H8-kalibratiegassen die voldoen aan de specificaties van punt 9.5.1. Hij wordt gekalibreerd op basis van een koolstofgetal van één (C1).

8.1.10.1.3.   HC-FID-responsoptimalisering

Deze procedure geldt alleen voor FID-analysatoren die HC meten.

| a) | Pas voor de eerste inwerkingstelling van het instrument en de basisinstelling ervan met FID-brandstof en nullucht de voorschriften van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten toe. Verwarmde FID's moeten zich binnen hun voorgeschreven bedrijfstemperatuurbereik bevinden. De FID-respons moet worden geoptimaliseerd om te voldoen aan de eis inzake de koolwaterstofresponsfactoren en de zuurstofinterferentiecontrole overeenkomstig punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2 bij het meest gebruikelijke analysatorbereik dat tijdens de emissietests wordt verwacht. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hoger analysatorbereik worden gebruikt om de FID nauwkeurig te optimaliseren als het gebruikelijke analysatorbereik lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de optimalisering gespecificeerde minimumbereik. |
| --- | --- |

a)

Pas voor de eerste inwerkingstelling van het instrument en de basisinstelling ervan met FID-brandstof en nullucht de voorschriften van de fabrikant van het instrument en goede ingenieursinzichten toe. Verwarmde FID's moeten zich binnen hun voorgeschreven bedrijfstemperatuurbereik bevinden. De FID-respons moet worden geoptimaliseerd om te voldoen aan de eis inzake de koolwaterstofresponsfactoren en de zuurstofinterferentiecontrole overeenkomstig punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2 bij het meest gebruikelijke analysatorbereik dat tijdens de emissietests wordt verwacht. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hoger analysatorbereik worden gebruikt om de FID nauwkeurig te optimaliseren als het gebruikelijke analysatorbereik lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de optimalisering gespecificeerde minimumbereik.

| b) | Verwarmde FID's moeten zich binnen hun voorgeschreven bedrijfstemperatuurbereik bevinden. De FID-respons moet worden geoptimaliseerd bij het meest gebruikelijke analysatorbereik dat tijdens de emissietests wordt verwacht. Bij het volgens de aanbevelingen van de fabrikant ingestelde brandstof- en luchtdebiet moet een ijkgas in de analysator worden gevoerd. |
| --- | --- |

b)

Verwarmde FID's moeten zich binnen hun voorgeschreven bedrijfstemperatuurbereik bevinden. De FID-respons moet worden geoptimaliseerd bij het meest gebruikelijke analysatorbereik dat tijdens de emissietests wordt verwacht. Bij het volgens de aanbevelingen van de fabrikant ingestelde brandstof- en luchtdebiet moet een ijkgas in de analysator worden gevoerd.

| c) | Voor de optimalisering worden de volgende stappen i) tot en met iv) uitgevoerd of wordt de door de fabrikant van het instrument gespecificeerde procedure gevolgd. Facultatief mogen voor de optimalisering de in SAE-document nr. 770141 beschreven procedures worden toegepast:






  i) | bepaal de respons bij een bepaalde brandstofstroom aan de hand van het verschil tussen de ijkgas- en de nulgasrespons; |
| --- | --- | --- |

c)

Voor de optimalisering worden de volgende stappen i) tot en met iv) uitgevoerd of wordt de door de fabrikant van het instrument gespecificeerde procedure gevolgd. Facultatief mogen voor de optimalisering de in SAE-document nr. 770141 beschreven procedures worden toegepast:

i)

bepaal de respons bij een bepaalde brandstofstroom aan de hand van het verschil tussen de ijkgas- en de nulgasrespons;

| ii) | stel de brandstofstroom stapsgewijs bij onder en boven de specificatie van de fabrikant. Registreer de ijkgas- en nulgasrespons bij die brandstofstromen; |
| --- | --- |

ii)

stel de brandstofstroom stapsgewijs bij onder en boven de specificatie van de fabrikant. Registreer de ijkgas- en nulgasrespons bij die brandstofstromen;

| iii) | zet het verschil tussen de ijkgas- en nulgasrespons uit en stel de brandstofstroom bij naar de rijke kant van de curve. Dit is de begininstelling voor het debiet, waarvoor wellicht verdere optimalisering nodig is afhankelijk van de resultaten van de koolwaterstofresponsfactoren en de zuurstofinterferentiecontrole overeenkomstig punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2; |
| --- | --- |

iii)

zet het verschil tussen de ijkgas- en nulgasrespons uit en stel de brandstofstroom bij naar de rijke kant van de curve. Dit is de begininstelling voor het debiet, waarvoor wellicht verdere optimalisering nodig is afhankelijk van de resultaten van de koolwaterstofresponsfactoren en de zuurstofinterferentiecontrole overeenkomstig punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2;

| iv) | stel, indien de zuurstofinterferentie of de koolwaterstofresponsfactoren niet aan de volgende specificaties voldoen, de luchtstroom stapsgewijs bijgesteld onder en boven de specificaties van de fabrikant, waarbij voor elke stroom punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2 worden herhaald. |
| --- | --- |

iv)

stel, indien de zuurstofinterferentie of de koolwaterstofresponsfactoren niet aan de volgende specificaties voldoen, de luchtstroom stapsgewijs bijgesteld onder en boven de specificaties van de fabrikant, waarbij voor elke stroom punt 8.1.10.1.1, onder a), en punt 8.1.10.2 worden herhaald.

| d) | De optimale debieten en/of drukken voor de FID-brandstof en de branderlucht worden bepaald en zij worden bemonsterd en voor toekomstige referentie geregistreerd. |
| --- | --- |

d)

De optimale debieten en/of drukken voor de FID-brandstof en de branderlucht worden bepaald en zij worden bemonsterd en voor toekomstige referentie geregistreerd.

8.1.10.1.4.   Bepaling van de CH4-responsfactor bij een HC-FID

Aangezien FID-analysatoren meestal een andere respons hebben op CH4 dan op C3H8, moet na optimalisering van de FID de CH4-responsfactor van elke HC-FID-analysator (RF
  CH4[THC-FID]) worden bepaald. De meest recente, overeenkomstig dit onderdeel gemeten RF
  CH4[THC-FID] wordt in de berekeningen voor het bepalen van HC, zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis), gebruikt om voor de CH4-respons te corrigeren. RF
  CH4[THC-FID] wordt als volgt bepaald:

| a) | kies een C3H8-ijkgasconcentratie om de analysator vóór de emissietests te ijken. Er mogen alleen ijkgassen worden gekozen die voldoen aan de specificaties van punt 9.5.1, en de C3H8-concentratie van het gas moet worden geregistreerd; |
| --- | --- |

a)

kies een C3H8-ijkgasconcentratie om de analysator vóór de emissietests te ijken. Er mogen alleen ijkgassen worden gekozen die voldoen aan de specificaties van punt 9.5.1, en de C3H8-concentratie van het gas moet worden geregistreerd;

| b) | kies een CH4-ijkgas dat voldoet aan de specificaties van punt 9.5.1 en registreer de CH4-concentratie van het gas; |
| --- | --- |

b)

kies een CH4-ijkgas dat voldoet aan de specificaties van punt 9.5.1 en registreer de CH4-concentratie van het gas;

| c) | bedien de FID-analysator volgens de instructies van de fabrikant; |
| --- | --- |

c)

bedien de FID-analysator volgens de instructies van de fabrikant;

| d) | er moet worden bevestigd dat de FID-analysator met C3H8 is gekalibreerd. De kalibratie moet worden uitgevoerd op basis van een koolstofgetal van één (C1); |
| --- | --- |

d)

er moet worden bevestigd dat de FID-analysator met C3H8 is gekalibreerd. De kalibratie moet worden uitgevoerd op basis van een koolstofgetal van één (C1);

| e) | zet de FID op nul met een nulgas dat bij de emissietests wordt gebruikt; |
| --- | --- |

e)

zet de FID op nul met een nulgas dat bij de emissietests wordt gebruikt;

| f) | ijk de FID met het gekozen C3H8-ijkgas; |
| --- | --- |

f)

ijk de FID met het gekozen C3H8-ijkgas;

| g) | voer het onder b) gekozen CH4-ijkgas bij de monsterpoort van de FID-analysator in; |
| --- | --- |

g)

voer het onder b) gekozen CH4-ijkgas bij de monsterpoort van de FID-analysator in;

| h) | laat de analysatorrespons stabiliseren. De stabilisatietijd mag tijd omvatten om de analysator te reinigen en rekening te houden met de respons ervan; |
| --- | --- |

h)

laat de analysatorrespons stabiliseren. De stabilisatietijd mag tijd omvatten om de analysator te reinigen en rekening te houden met de respons ervan;

| i) | registreer, terwijl de analysator de CH4-concentratie meet, 30 s verzamelde gegevens en bereken het rekenkundige gemiddelde van deze waarden; |
| --- | --- |

i)

registreer, terwijl de analysator de CH4-concentratie meet, 30 s verzamelde gegevens en bereken het rekenkundige gemiddelde van deze waarden;

| j) | deel de gemiddelde gemeten concentratie door de geregistreerde ijkconcentratie van het CH4-kalibratiegas. Het resultaat is de responsfactor van de FID-analysator voor CH4 (RF
  CH4[THC-FID]). |
| --- | --- |

j)

deel de gemiddelde gemeten concentratie door de geregistreerde ijkconcentratie van het CH4-kalibratiegas. Het resultaat is de responsfactor van de FID-analysator voor CH4 (RF
  CH4[THC-FID]).

8.1.10.1.5.   Verificatie van de methaanrespons (CH4-respons) van een HC-FID

Als de overeenkomstig punt 8.1.10.1.4 verkregen waarde van RF
  CH4[THC-FID] niet meer dan ± 5,0 % van zijn recentste eerder bepaalde waarde afwijkt, doorstaat de HC-FID de methaanresponsverificatie.

| a) | Eerst moet worden geverifieerd of de druk en/of het debiet van de brandstof-, branderlucht- en monsterstroom van de FID niet meer dan ± 0,5 % afwijken van hun recentste eerder geregistreerde waarden zoals beschreven in punt 8.1.10.1.3. Als deze debieten moeten worden bijgesteld, wordt een nieuwe RF
  CH4[THC-FID] bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4. Geverifieerd wordt of de bepaalde waarde van RF
  CH4[THC-FID] binnen de in punt 8.1.10.1.5 gespecificeerde tolerantie ligt. |
| --- | --- |

a)

Eerst moet worden geverifieerd of de druk en/of het debiet van de brandstof-, branderlucht- en monsterstroom van de FID niet meer dan ± 0,5 % afwijken van hun recentste eerder geregistreerde waarden zoals beschreven in punt 8.1.10.1.3. Als deze debieten moeten worden bijgesteld, wordt een nieuwe RF
  CH4[THC-FID] bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4. Geverifieerd wordt of de bepaalde waarde van RF
  CH4[THC-FID] binnen de in punt 8.1.10.1.5 gespecificeerde tolerantie ligt.

| b) | Als RF
  CH4[THC-FID] niet binnen de in punt 8.1.10.1.5 gespecificeerde tolerantie ligt, wordt de FID-respons opnieuw geoptimaliseerd zoals beschreven in punt 8.1.10.1.3. |
| --- | --- |

b)

Als RF
  CH4[THC-FID] niet binnen de in punt 8.1.10.1.5 gespecificeerde tolerantie ligt, wordt de FID-respons opnieuw geoptimaliseerd zoals beschreven in punt 8.1.10.1.3.

| c) | Er wordt een nieuwe RF
  CH4[THC-FID] bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4. Deze nieuwe waarde van RF
  CH4[THC-FID] wordt in de berekeningen voor het bepalen van HC, zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis), gebruikt. |
| --- | --- |

c)

Er wordt een nieuwe RF
  CH4[THC-FID] bepaald zoals beschreven in punt 8.1.10.1.4. Deze nieuwe waarde van RF
  CH4[THC-FID] wordt in de berekeningen voor het bepalen van HC, zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage VII (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 van bijlage VII (berekeningen op molaire basis), gebruikt.

8.1.10.2.   Verificatie van de O2-interferentie bij een FID voor niet-stoichiometrisch ruw uitlaatgas

8.1.10.2.1.   Reikwijdte en frequentie

Als FID-analysatoren worden gebruikt om ruw uitlaatgas te meten, moet de hoeveelheid O2-interferentie van de FID bij de eerste installatie en na een grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

8.1.10.2.2.   Meetprincipes

Veranderingen in de O2-concentratie van het ruwe uitlaatgas kunnen de FID-respons beïnvloeden door de FID-vlamtemperatuur te wijzigen. De brandstof-, branderlucht- en monsterstroom van de FID moeten worden geoptimaliseerd om aan deze verificatie te voldoen. De prestaties van de FID moeten worden geverifieerd met de compensatiealgoritmen voor O2-interferenties van de FID die tijdens een emissietest actief zijn.

8.1.10.2.3.   Systeemvereisten

Elke tijdens de tests gebruikte FID-analysator moet voldoen aan de verificatie van de O2-interferentie volgens de procedure van dit onderdeel.

8.1.10.2.4.   Procedure

De O2-interferentie van de FID wordt als volgt bepaald, rekening houdend met het feit dat een of meer gasverdelers mogen worden gebruikt om de voor het uitvoeren van deze verificatie vereiste referentiegasconcentraties te creëren:

| a) | kies drie ijkreferentiegassen die voldoen aan de specificaties in punt 9.5.1 en een concentratie C3H8 bevatten om de analysatoren vóór de emissietests te ijken. Kies CH4-ijkreferentiegassen voor FID's die met een niet-methaancutter op CH4 zijn gekalibreerd. De drie balansgasconcentraties moeten zo worden gekozen dat de O2- en N2-concentraties de tijdens de tests verwachte minimale, maximale en intermediaire O2-concentraties vertegenwoordigen. De eis tot het gebruik van de gemiddelde O2-concentratie kan worden weggelaten als de FID wordt gekalibreerd met ijkgas dat met de gemiddelde verwachte zuurstofconcentratie in evenwicht is gebracht; |
| --- | --- |

a)

kies drie ijkreferentiegassen die voldoen aan de specificaties in punt 9.5.1 en een concentratie C3H8 bevatten om de analysatoren vóór de emissietests te ijken. Kies CH4-ijkreferentiegassen voor FID's die met een niet-methaancutter op CH4 zijn gekalibreerd. De drie balansgasconcentraties moeten zo worden gekozen dat de O2- en N2-concentraties de tijdens de tests verwachte minimale, maximale en intermediaire O2-concentraties vertegenwoordigen. De eis tot het gebruik van de gemiddelde O2-concentratie kan worden weggelaten als de FID wordt gekalibreerd met ijkgas dat met de gemiddelde verwachte zuurstofconcentratie in evenwicht is gebracht;

| b) | er moet worden bevestigd dat de FID-analysator aan alle specificaties van punt 8.1.10.1 voldoet; |
| --- | --- |

b)

er moet worden bevestigd dat de FID-analysator aan alle specificaties van punt 8.1.10.1 voldoet;

| c) | start en bedien de FID-analysator zoals vóór een emissietest. Ongeacht de luchtbron van de FID-brander tijdens de tests moet voor deze verificatie nullucht als luchtbron worden gebruikt; |
| --- | --- |

c)

start en bedien de FID-analysator zoals vóór een emissietest. Ongeacht de luchtbron van de FID-brander tijdens de tests moet voor deze verificatie nullucht als luchtbron worden gebruikt;

| d) | zet de analysator op nul; |
| --- | --- |

d)

zet de analysator op nul;

| e) | ijk de analysator met een ijkgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt; |
| --- | --- |

e)

ijk de analysator met een ijkgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt;

| f) | controleer de nulrespons met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. Er moet worden overgegaan naar de volgende stap als de gemiddelde nulrespons van 30 s verzamelde gegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d); |
| --- | --- |

f)

controleer de nulrespons met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. Er moet worden overgegaan naar de volgende stap als de gemiddelde nulrespons van 30 s verzamelde gegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d);

| g) | controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte kleinste O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2minHC; |
| --- | --- |

g)

controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte kleinste O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2minHC;

| h) | controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d); |
| --- | --- |

h)

controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d);

| i) | controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte gemiddelde O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2avgHC; |
| --- | --- |

i)

controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte gemiddelde O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2avgHC;

| j) | controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d); |
| --- | --- |

j)

controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d);

| k) | controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte hoogste O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2maxHC; |
| --- | --- |

k)

controleer de analysatorrespons met het ijkgas dat de tijdens de tests verwachte hoogste O2-concentratie heeft. Registreer de gemiddelde respons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens als x
  O2maxHC;

| l) | controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d); |
| --- | --- |

l)

controleer de nulrespons van de FID-analysator met het nulgas dat tijdens de emissietests wordt gebruikt. De volgende stap wordt gezet als de gemiddelde nulrespons van 30 s gestabiliseerde monstergegevens niet meer dan ± 0,5 % afwijkt van de ijkreferentiewaarde die onder e) is gebruikt, zo niet wordt de procedure opnieuw gestart bij d);

| m) | bereken het procentuele verschil tussen x
  O2maxHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bereken het procentuele verschil tussen x
  O2avgHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bereken het procentuele verschil tussen x
  O2minHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bepaal het grootste procentuele verschil van de drie. Dit is de O2-interferentie; |
| --- | --- |

m)

bereken het procentuele verschil tussen x
  O2maxHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bereken het procentuele verschil tussen x
  O2avgHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bereken het procentuele verschil tussen x
  O2minHC en de referentiegasconcentratie ervan. Bepaal het grootste procentuele verschil van de drie. Dit is de O2-interferentie;

| n) | als de O2-interferentie binnen ± 3 % ligt, voldoet de FID aan de O2-interferentieverificatie; zo niet worden een of meer van de volgende maatregelen genomen om de tekortkoming te corrigeren:






  i) | herhaal de verificatie om na te gaan of er tijdens de procedure een fout is gemaakt; |
| --- | --- | --- |

n)

als de O2-interferentie binnen ± 3 % ligt, voldoet de FID aan de O2-interferentieverificatie; zo niet worden een of meer van de volgende maatregelen genomen om de tekortkoming te corrigeren:

i)

herhaal de verificatie om na te gaan of er tijdens de procedure een fout is gemaakt;

| ii) | kies voor de emissietests nul- en ijkgassen met een hogere of lagere O2-concentratie en herhaal de verificatie; |
| --- | --- |

ii)

kies voor de emissietests nul- en ijkgassen met een hogere of lagere O2-concentratie en herhaal de verificatie;

| iii) | stel het branderlucht-, brandstof- en monsterdebiet van de FID bij. Er zij op gewezen dat, als deze debieten op een THC-FID worden bijgesteld om aan de O2-interferentieverificatie te voldoen, de RF
  CH4 bij de volgende RF
  CH4-verificatie moet worden gereset. Herhaal na de bijstelling de O2-interferentieverificatie en bepaal RF
  CH4; |
| --- | --- |

iii)

stel het branderlucht-, brandstof- en monsterdebiet van de FID bij. Er zij op gewezen dat, als deze debieten op een THC-FID worden bijgesteld om aan de O2-interferentieverificatie te voldoen, de RF
  CH4 bij de volgende RF
  CH4-verificatie moet worden gereset. Herhaal na de bijstelling de O2-interferentieverificatie en bepaal RF
  CH4;

| iv) | repareer of vervang de FID en herhaal de O2-interferentieverificatie. |
| --- | --- |

iv)

repareer of vervang de FID en herhaal de O2-interferentieverificatie.

8.1.10.3.   Penetratiefracties van de niet-methaancutter (gereserveerd)

8.1.11.   NOx-metingen

8.1.11.1.   Verificatie van CO2- en H2O-quench bij een CLD-analysator

8.1.11.1.1.   Reikwijdte en frequentie

Als een CLD-analysator wordt gebruikt om NOx te meten, moet de hoeveelheid H2O- en CO2-quench na de eerste installatie van de CLD-analysator en na elke grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

8.1.11.1.2.   Meetprincipes

H2O en CO2 kunnen negatief interfereren met de NOx-respons van een CLD via demping door botsing (quenching), wat de chemiluminescentie die een CLD gebruikt om NOx te detecteren, hindert. Met deze procedure en de berekeningen in punt 8.1.11.2.3 wordt de quench bepaald en worden de quenchresultaten evenredig verhoogd voor de grootste molfractie van H2O en de hoogste CO2-concentratie die tijdens de emissietests worden verwacht. Als de CLD-analysator gebruikmaakt van compensatiealgoritmen voor quenching waarvoor meetinstrumenten voor H2O en/of CO2 worden gebruikt, wordt de quench beoordeeld terwijl deze instrumenten zijn ingeschakeld en de compensatiealgoritmen worden toegepast.

8.1.11.1.3.   Systeemvereisten

Voor de meting van verdund uitlaatgas mag de gecombineerde H2O- en CO2-quench van een CLD-analysator niet hoger zijn dan ± 2 %. Voor de meting van ruw uitlaatgas mag de gecombineerde H2O- en CO2-quench van een CLD-analysator niet hoger zijn dan ± 2,5 %. De gecombineerde quench is de som van de overeenkomstig punt 8.1.11.1.4 bepaalde CO2-quench en de overeenkomstig punt 8.1.11.1.5 bepaalde H2O-quench. Als niet aan deze vereisten wordt voldaan, wordt een corrigerende maatregel genomen door de analysator te repareren of te vervangen. Voordat de emissietests worden uitgevoerd, wordt nagegaan of de analysator dankzij de corrigerende maatregel weer naar behoren functioneert.

8.1.11.1.4.   Procedure voor de verificatie van de CO2-quench

De volgende methode of de door de fabrikant van het instrument voorgeschreven methode mag worden toegepast om de CO2-quench te bepalen met behulp van een gasverdeler die binaire ijkgassen met nulgas als verdunningsmiddel mengt en voldoet aan de specificaties in punt 9.4.5.6, of goede ingenieursinzichten moeten worden toegepast om een ander protocol te ontwikkelen:

| a) | maak de nodige verbindingen van roestvrijstalen of PTFE-leidingen; |
| --- | --- |

a)

maak de nodige verbindingen van roestvrijstalen of PTFE-leidingen;

| b) | configureer de gasverdeler zo dat nagenoeg gelijke hoeveelheden van de ijk- en verdunningsgassen met elkaar worden gemengd; |
| --- | --- |

b)

configureer de gasverdeler zo dat nagenoeg gelijke hoeveelheden van de ijk- en verdunningsgassen met elkaar worden gemengd;

| c) | gebruik de CLD-analysator in de bedrijfsmodus waarin hij alleen NO detecteert in plaats van de totale NOx indien de analysator een dergelijke bedrijfsmodus heeft; |
| --- | --- |

c)

gebruik de CLD-analysator in de bedrijfsmodus waarin hij alleen NO detecteert in plaats van de totale NOx indien de analysator een dergelijke bedrijfsmodus heeft;

| d) | gebruik een CO2-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en een concentratie van ongeveer tweemaal de tijdens de emissietests verwachte hoogste CO2-concentratie heeft; |
| --- | --- |

d)

gebruik een CO2-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en een concentratie van ongeveer tweemaal de tijdens de emissietests verwachte hoogste CO2-concentratie heeft;

| e) | gebruik een NO-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en een concentratie van ongeveer tweemaal de tijdens de emissietests verwachte hoogste NO-concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik; |
| --- | --- |

e)

gebruik een NO-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en een concentratie van ongeveer tweemaal de tijdens de emissietests verwachte hoogste NO-concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik;

| f) | zet de CLD-analysator op nul en ijk de analysator. Gebruik voor het ijken van de CLD-analysator via de gasverdeler het NO-ijkgas van punt e). Sluit het NO-ijkgas op de ijkpoort van de gasverdeler aan; sluit een nulgas op de verdunningsmiddelpoort van de gasverdeler aan; pas dezelfde nominale mengverhouding toe als onder b); en gebruik de NO-outputconcentratie van de gasverdeler om de CLD-analysator te ijken. Pas zo nodig correcties van de gaseigenschappen toe om een nauwkeurige gasverdeling te waarborgen; |
| --- | --- |

f)

zet de CLD-analysator op nul en ijk de analysator. Gebruik voor het ijken van de CLD-analysator via de gasverdeler het NO-ijkgas van punt e). Sluit het NO-ijkgas op de ijkpoort van de gasverdeler aan; sluit een nulgas op de verdunningsmiddelpoort van de gasverdeler aan; pas dezelfde nominale mengverhouding toe als onder b); en gebruik de NO-outputconcentratie van de gasverdeler om de CLD-analysator te ijken. Pas zo nodig correcties van de gaseigenschappen toe om een nauwkeurige gasverdeling te waarborgen;

| g) | sluit het CO2-ijkgas op de ijkpoort van de gasverdeler aan; |
| --- | --- |

g)

sluit het CO2-ijkgas op de ijkpoort van de gasverdeler aan;

| h) | sluit het NO-ijkgas op de verdunningsmiddelpoort van de gasverdeler aan; |
| --- | --- |

h)

sluit het NO-ijkgas op de verdunningsmiddelpoort van de gasverdeler aan;

| i) | stabiliseer de output van de gasverdeler terwijl NO en CO2 door de gasverdeler stromen. Bepaal de CO2-concentratie van de gasverdeleroutput en corrigeer daarbij zo nodig de gaseigenschappen om een nauwkeurige gasverdeling te waarborgen. Registreer deze concentratie (x
  CO2act) en gebruik haar bij de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3. In plaats van een gasverdeler mag ook een andere eenvoudige gasmengvoorziening worden gebruikt. Gebruik in dat geval een analysator om de CO2-concentratie te bepalen. Als een NDIR in combinatie met een eenvoudige gasmengvoorziening wordt gebruikt, moet hij voldoen aan de voorschriften van dit onderdeel en met het CO2-ijkgas van punt d) worden geijkt. Controleer van tevoren de lineariteit van de NDIR-analysator over het volledige bereik tot tweemaal de tijdens de tests verwachte hoogste CO2-concentratie; |
| --- | --- |

i)

stabiliseer de output van de gasverdeler terwijl NO en CO2 door de gasverdeler stromen. Bepaal de CO2-concentratie van de gasverdeleroutput en corrigeer daarbij zo nodig de gaseigenschappen om een nauwkeurige gasverdeling te waarborgen. Registreer deze concentratie (x
  CO2act) en gebruik haar bij de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3. In plaats van een gasverdeler mag ook een andere eenvoudige gasmengvoorziening worden gebruikt. Gebruik in dat geval een analysator om de CO2-concentratie te bepalen. Als een NDIR in combinatie met een eenvoudige gasmengvoorziening wordt gebruikt, moet hij voldoen aan de voorschriften van dit onderdeel en met het CO2-ijkgas van punt d) worden geijkt. Controleer van tevoren de lineariteit van de NDIR-analysator over het volledige bereik tot tweemaal de tijdens de tests verwachte hoogste CO2-concentratie;

| j) | de NO-concentratie moet voorbij de gasverdeler met de CLD-analysator worden gemeten. Laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend. Registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output van de analysator gedurende 30 seconden. Bereken met deze gegevens de rekenkundig gemiddelde concentratie (x
  NOmeas). Registreer de waarde van x
  NOmeas en gebruik haar in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3; |
| --- | --- |

j)

de NO-concentratie moet voorbij de gasverdeler met de CLD-analysator worden gemeten. Laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend. Registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output van de analysator gedurende 30 seconden. Bereken met deze gegevens de rekenkundig gemiddelde concentratie (x
  NOmeas). Registreer de waarde van x
  NOmeas en gebruik haar in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3;

| k) | bereken de werkelijke NO-concentratie bij de gasverdeleruitlaat (x
  NOact) op basis van de ijkgasconcentraties en x
  CO2act met vergelijking (6-24). Gebruik de berekende waarde in de berekeningen voor de quenchverificatie met vergelijking (6-23); |
| --- | --- |

k)

bereken de werkelijke NO-concentratie bij de gasverdeleruitlaat (x
  NOact) op basis van de ijkgasconcentraties en x
  CO2act met vergelijking (6-24). Gebruik de berekende waarde in de berekeningen voor de quenchverificatie met vergelijking (6-23);

| l) | gebruik de overeenkomstig de punten 8.1.11.1.4 en 8.1.11.1.5 geregistreerde waarden voor de berekening van de quench overeenkomstig punt 8.1.11.2.3. |
| --- | --- |

l)

gebruik de overeenkomstig de punten 8.1.11.1.4 en 8.1.11.1.5 geregistreerde waarden voor de berekening van de quench overeenkomstig punt 8.1.11.2.3.

8.1.11.1.5.   Procedure voor de verificatie van de H2O-quench

De volgende methode of de door de fabrikant van het instrument voorgeschreven methode mag worden toegepast om de H2O-quench te bepalen of goede ingenieursinzichten moeten worden toegepast om een ander protocol te ontwikkelen:

| a) | maak de nodige verbindingen van roestvrijstalen of PTFE-leidingen; |
| --- | --- |

a)

maak de nodige verbindingen van roestvrijstalen of PTFE-leidingen;

| b) | gebruik de CLD-analysator in de bedrijfsmodus waarin hij alleen NO detecteert in plaats van de totale NOx indien de analysator een dergelijke bedrijfsmodus heeft; |
| --- | --- |

b)

gebruik de CLD-analysator in de bedrijfsmodus waarin hij alleen NO detecteert in plaats van de totale NOx indien de analysator een dergelijke bedrijfsmodus heeft;

| c) | gebruik een NO-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en ongeveer de tijdens de emissietests verwachte hoogste concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik; |
| --- | --- |

c)

gebruik een NO-ijkgas dat aan de specificaties van punt 9.5.1 voldoet en ongeveer de tijdens de emissietests verwachte hoogste concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik;

| d) | zet de CLD-analysator op nul en ijk de analysator. Gebruik voor het ijken van de CLD-analysator het NO-ijkgas van punt c) en registreer de ijkgasconcentratie als x
  NOdry; gebruik deze waarde in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3; |
| --- | --- |

d)

zet de CLD-analysator op nul en ijk de analysator. Gebruik voor het ijken van de CLD-analysator het NO-ijkgas van punt c) en registreer de ijkgasconcentratie als x
  NOdry; gebruik deze waarde in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3;

| e) | bevochtig het NO-ijkgas door het in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas bij deze verificatietest niet door een monsterdroger gaat, moet de temperatuur van het vat worden geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ongeveer gelijk is aan de tijdens de emissietests verwachte grootste molfractie van H2O. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas niet door een monsterdroger gaat, wordt de gemeten H2O-quench in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3 evenredig aangepast voor de grootste tijdens de emissietests verwachte molfractie van H2O. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas bij deze verificatietest door een droger gaat, wordt de temperatuur van het vat geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1 voorgeschreven niveau. In dit geval wordt de gemeten H2O-quench in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3 niet evenredig aangepast; |
| --- | --- |

e)

bevochtig het NO-ijkgas door het in een gesloten vat door gedistilleerd water te laten borrelen. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas bij deze verificatietest niet door een monsterdroger gaat, moet de temperatuur van het vat worden geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ongeveer gelijk is aan de tijdens de emissietests verwachte grootste molfractie van H2O. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas niet door een monsterdroger gaat, wordt de gemeten H2O-quench in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3 evenredig aangepast voor de grootste tijdens de emissietests verwachte molfractie van H2O. Als het monster van bevochtigd NO-ijkgas bij deze verificatietest door een droger gaat, wordt de temperatuur van het vat geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het in punt 9.3.2.3.1 voorgeschreven niveau. In dit geval wordt de gemeten H2O-quench in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3 niet evenredig aangepast;

| f) | voer het bevochtigde NO-testgas in het bemonsteringssysteem. Het mag worden ingevoerd vóór of voorbij een monsterdroger die tijdens de emissietests wordt gebruikt. Al naargelang het punt waarop het wordt ingevoerd, wordt de desbetreffende berekeningsmethode onder e) gekozen. Opgemerkt zij dat de monsterdroger aan de verificatie van punt 8.1.8.5.8 moet voldoen; |
| --- | --- |

f)

voer het bevochtigde NO-testgas in het bemonsteringssysteem. Het mag worden ingevoerd vóór of voorbij een monsterdroger die tijdens de emissietests wordt gebruikt. Al naargelang het punt waarop het wordt ingevoerd, wordt de desbetreffende berekeningsmethode onder e) gekozen. Opgemerkt zij dat de monsterdroger aan de verificatie van punt 8.1.8.5.8 moet voldoen;

| g) | meet de molfractie van H2O in het bevochtigde NO-ijkgas. Als een monsterdroger wordt gebruikt, moet de molfractie van H2O in het bevochtigde NO-ijkgas (x
  H2Omeas) voorbij de monsterdroger worden gemeten. Aanbevolen wordt de meting van x
  H2Omeas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de CLD-analysator te verrichten. x
  H2Omeas mag aan de hand van de meting van het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden berekend; |
| --- | --- |

g)

meet de molfractie van H2O in het bevochtigde NO-ijkgas. Als een monsterdroger wordt gebruikt, moet de molfractie van H2O in het bevochtigde NO-ijkgas (x
  H2Omeas) voorbij de monsterdroger worden gemeten. Aanbevolen wordt de meting van x
  H2Omeas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de CLD-analysator te verrichten. x
  H2Omeas mag aan de hand van de meting van het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden berekend;

| h) | pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2Omeas wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen. Aanbevolen wordt het systeem zo te ontwerpen dat de wandtemperaturen in de overbrengingsleidingen, fittingen en kleppen vanaf het punt waar x
  H2Omeas wordt gemeten tot aan de analysator, ten minste 5 K boven het lokale dauwpunt van het monstergas liggen; |
| --- | --- |

h)

pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2Omeas wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen. Aanbevolen wordt het systeem zo te ontwerpen dat de wandtemperaturen in de overbrengingsleidingen, fittingen en kleppen vanaf het punt waar x
  H2Omeas wordt gemeten tot aan de analysator, ten minste 5 K boven het lokale dauwpunt van het monstergas liggen;

| i) | meet de concentratie van het bevochtigde NO-ijkgas met de CLD-analysator. Laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend. Registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output van de analysator gedurende 30 seconden. Bereken het rekenkundige gemiddelde van deze gegevens (x
  NOwet). Registreer de waarde van x
  NOwet en gebruik haar in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3. |
| --- | --- |

i)

meet de concentratie van het bevochtigde NO-ijkgas met de CLD-analysator. Laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend. Registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output van de analysator gedurende 30 seconden. Bereken het rekenkundige gemiddelde van deze gegevens (x
  NOwet). Registreer de waarde van x
  NOwet en gebruik haar in de berekeningen voor de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.2.3.

8.1.11.2.   Berekeningen voor de verificatie van de CLD-quench

De berekeningen voor de verificatie van de CLD-quench worden uitgevoerd zoals beschreven in dit punt.

8.1.11.2.1.   Tijdens de tests verwachte hoeveelheid water

Maak een schatting van de grootste, tijdens de emissietests verwachte molfractie van water (x
  H2Oexp). Deze schatting moet worden gemaakt voor de plaats waar het bevochtigde NO-ijkgas overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder f), wordt ingevoerd. Bij het schatten van de grootste verwachte molfractie van water wordt de grootste verwachte hoeveelheid water in de verbrandingslucht, de brandstofverbrandingsproducten en de verdunningslucht (in voorkomend geval) in aanmerking genomen. Als tijdens de verificatietest het bevochtigde NO-ijkgas vóór een monsterdroger in het bemonsteringssysteem wordt gevoerd, hoeft de grootste verwachte molfractie van water niet te worden geschat en wordt x
  H2Oexp gelijkgesteld aan x
  H2Omeas.

8.1.11.2.2.   Tijdens de tests verwachte hoeveelheid CO2

Maak een schatting van de grootste, tijdens de emissietests verwachte CO2-concentratie (x
  CO2exp ). Deze schatting moet worden gemaakt voor de plaats waar de gemengde NO- en CO2-ijkgassen overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder j), in het bemonsteringssysteem worden gevoerd. Bij het schatten van de grootste verwachte CO2-concentratie wordt de grootste verwachte hoeveelheid CO2 in de brandstofverbrandingsproducten en de verdunningslucht in aanmerking genomen.

8.1.11.2.3.   Berekeningen voor gecombineerde H2O- en CO2-quench

De gecombineerde H2O- en CO2-quench wordt berekend met vergelijking (6-23):

| | (6-23) |
| --- | --- |

Formula

(6-23)

waarbij:

| quench | = | hoeveelheid CLD-quench |
| --- | --- | --- |
| x
  NOdry | = | gemeten NO-concentratie vóór een bubbler overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder d) |
| x
  NOwet | = | gemeten NO-concentratie voorbij een bubbler overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder i) |
| x
  H2Oexp | = | grootste, tijdens de emissietests verwachte molfractie van water overeenkomstig punt 8.1.11.2.1 |
| x
  H2Omeas | = | gemeten molfractie van water tijdens de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder g) |
| x
  NOmeas | = | gemeten NO-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder j) |
| x
  NOact | = | werkelijke NO-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder k), en berekend met vergelijking (6-24) |
| x
  CO2exp | = | grootste, tijdens de emissietests verwachte CO2-concentratie overeenkomstig punt 8.1.11.2.2 |
| x
  CO2act | = | werkelijke CO2-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder i) |

quench

=

hoeveelheid CLD-quench

x
  NOdry

=

gemeten NO-concentratie vóór een bubbler overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder d)

x
  NOwet

=

gemeten NO-concentratie voorbij een bubbler overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder i)

x
  H2Oexp

=

grootste, tijdens de emissietests verwachte molfractie van water overeenkomstig punt 8.1.11.2.1

x
  H2Omeas

=

gemeten molfractie van water tijdens de quenchverificatie overeenkomstig punt 8.1.11.1.5, onder g)

x
  NOmeas

=

gemeten NO-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder j)

x
  NOact

=

werkelijke NO-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder k), en berekend met vergelijking (6-24)

x
  CO2exp

=

grootste, tijdens de emissietests verwachte CO2-concentratie overeenkomstig punt 8.1.11.2.2

x
  CO2act

=

werkelijke CO2-concentratie wanneer NO-ijkgas met CO2-ijkgas wordt gemengd overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder i)

| | (6-24) |
| --- | --- |

Formula

(6-24)

waarbij:

| x
  NOspan | = | concentratie van het in de gasverdeler gevoerde NO-ijkgas overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder e) |
| --- | --- | --- |
| x
  CO2span | = | concentratie van het in de gasverdeler gevoerde CO2-ijkgas overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder d) |

x
  NOspan

=

concentratie van het in de gasverdeler gevoerde NO-ijkgas overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder e)

x
  CO2span

=

concentratie van het in de gasverdeler gevoerde CO2-ijkgas overeenkomstig punt 8.1.11.1.4, onder d)

8.1.11.3.   Verificatie van de HC- en H2O-interferentie bij een NDUV-analysator

8.1.11.3.1.   Reikwijdte en frequentie

Als NOx met een NDUV-analysator wordt gemeten, moet de hoeveelheid H2O- en koolwaterstofinterferentie na de eerste installatie van de analysator en na elke grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

8.1.11.3.2.   Meetprincipes

Koolwaterstoffen en H2O kunnen positief interfereren met een NDUV-analysator door een soortgelijke respons als NOx te veroorzaken. Als de NDUV-analysator gebruikmaakt van compensatiealgoritmen waarvoor metingen van andere gassen worden gebruikt om deze interferentie te verifiëren, moeten die metingen simultaan worden verricht om de algoritmen tijdens de verificatie van de interferentie van de analysator te testen.

8.1.11.3.3.   Systeemvereisten

Een NOx-NDUV-analysator moet een gecombineerde H2O- en HC-interferentie hebben die binnen ± 2 % van de gemiddelde NOx-concentratie ligt.

8.1.11.3.4.   Procedure

De interferentieverificatie wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | de NOx-NDUV-analysator wordt volgens de instructies van de fabrikant gestart, bediend, op nul gezet en geijkt; |
| --- | --- |

a)

de NOx-NDUV-analysator wordt volgens de instructies van de fabrikant gestart, bediend, op nul gezet en geijkt;

| b) | aanbevolen wordt voor deze verificatie uitlaatgas aan de motor te onttrekken. Om het NOx in het uitlaatgas te kwantificeren, wordt gebruikgemaakt van een CLD die voldoet aan de specificaties van punt 9.4. De CLD-respons wordt als referentiewaarde gebruikt. Ook het HC wordt in het uitlaatgas gemeten met een FID-analysator die voldoet aan de specificaties van punt 9.4. De FID-respons wordt als referentiewaarde voor koolwaterstof gebruikt; |
| --- | --- |

b)

aanbevolen wordt voor deze verificatie uitlaatgas aan de motor te onttrekken. Om het NOx in het uitlaatgas te kwantificeren, wordt gebruikgemaakt van een CLD die voldoet aan de specificaties van punt 9.4. De CLD-respons wordt als referentiewaarde gebruikt. Ook het HC wordt in het uitlaatgas gemeten met een FID-analysator die voldoet aan de specificaties van punt 9.4. De FID-respons wordt als referentiewaarde voor koolwaterstof gebruikt;

| c) | als tijdens de tests een monsterdroger wordt gebruikt, wordt het motoruitlaatgas vóór die droger in de NDUV-analysator geleid; |
| --- | --- |

c)

als tijdens de tests een monsterdroger wordt gebruikt, wordt het motoruitlaatgas vóór die droger in de NDUV-analysator geleid;

| d) | laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend; |
| --- | --- |

d)

laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren. De tijd die nodig is om de verbindingsbuis te reinigen en rekening te houden met de analysatorrespons, mag bij de stabilisatietijd worden gerekend;

| e) | registreer, terwijl alle analysatoren de concentratie van het monster meten, 30 s verzamelde gegevens en bereken het rekenkundige gemiddelde voor de drie analysatoren; |
| --- | --- |

e)

registreer, terwijl alle analysatoren de concentratie van het monster meten, 30 s verzamelde gegevens en bereken het rekenkundige gemiddelde voor de drie analysatoren;

| f) | trek de gemiddelde waarde van de CLD af van de gemiddelde waarde van de NDUV; |
| --- | --- |

f)

trek de gemiddelde waarde van de CLD af van de gemiddelde waarde van de NDUV;

| g) | vermenigvuldig dit verschil met het quotiënt van de verwachte gemiddelde HC-concentratie en de tijdens de verificatie gemeten HC-concentratie. De analysator voldoet aan de interferentieverificatie van dit punt als het resultaat binnen ± 2 % van de bij de standaard verwachte NOx-concentratie ligt, zoals beschreven in vergelijking (6-25): |
| --- | --- |

g)

vermenigvuldig dit verschil met het quotiënt van de verwachte gemiddelde HC-concentratie en de tijdens de verificatie gemeten HC-concentratie. De analysator voldoet aan de interferentieverificatie van dit punt als het resultaat binnen ± 2 % van de bij de standaard verwachte NOx-concentratie ligt, zoals beschreven in vergelijking (6-25):

| | (6-25) |
| --- | --- |

Formula

(6-25)

waarbij:

| | = | door de CLD gemeten gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm] |
| --- | --- | --- |
| | = | door de NDUV gemeten gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm] |
| | = | gemeten gemiddelde concentratie van HC [μmol/mol] of [ppm] |
| | = | bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie van HC [μmol/mol] of [ppm] |
| | = | = bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm] |

Formula

=

door de CLD gemeten gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm]

Formula

=

door de NDUV gemeten gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm]

Formula

=

gemeten gemiddelde concentratie van HC [μmol/mol] of [ppm]

Formula

=

bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie van HC [μmol/mol] of [ppm]

Formula

=

= bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie van NOx [μmol/mol] of [ppm]

8.1.11.4   NO2-opname door monsterdroger

8.1.11.4.1.   Reikwijdte en frequentie

Als een monsterdroger wordt gebruikt om een monster vóór een NOx-meetinstrument te drogen, maar geen NO2/NO-omzetter vóór de monsterdroger wordt gebruikt, wordt deze verificatie verricht voor de NO2-opname door de monsterdroger. Deze verificatie wordt na de eerste installatie en na elke grote onderhoudsbeurt uitgevoerd.

8.1.11.4.2.   Meetprincipes

Met een monsterdroger wordt water verwijderd dat de NOx-meting kan beïnvloeden. Vloeibaar water dat in een verkeerd ontworpen koelbad achterblijft, kan echter NO2 uit het monster verwijderen. Als een monsterdroger wordt gebruikt zonder dat daarvoor een NO2/NO-omzetter is geplaatst, zou de monsterdroger dus vóór de NOx-meting NO2 uit het monster kunnen verwijderen.

8.1.11.4.3.   Systeemvereisten

De monsterdroger moet zodanig zijn ontworpen dat bij de verwachte maximumconcentratie van NO2 ten minste 95 % van de totale NO2 kan worden gemeten.

8.1.11.4.4.   Procedure

Om de prestaties van de monsterdroger te verifiëren, wordt de volgende procedure toegepast:

| a) | instellen van het instrument: volg de start- en bedieningsinstructies van de fabrikant van de analysator en de monsterdroger. Stel de analysator en de monsterdroger zo nodig bij om de prestaties te optimaliseren; |
| --- | --- |

a)

instellen van het instrument: volg de start- en bedieningsinstructies van de fabrikant van de analysator en de monsterdroger. Stel de analysator en de monsterdroger zo nodig bij om de prestaties te optimaliseren;

| b) | instellen van de apparatuur en verzamelen van gegevens:






  i) | de gasanalysator(en) voor de totale NOx wordt/worden op nul gezet en geijkt zoals vóór emissietests; |
| --- | --- | --- |

b)

instellen van de apparatuur en verzamelen van gegevens:

i)

de gasanalysator(en) voor de totale NOx wordt/worden op nul gezet en geijkt zoals vóór emissietests;

| ii) | kies het NO2-kalibratiegas (balansgas van droge lucht) dat ongeveer de tijdens de tests verwachte hoogste NO2-concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO2-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik; |
| --- | --- |

ii)

kies het NO2-kalibratiegas (balansgas van droge lucht) dat ongeveer de tijdens de tests verwachte hoogste NO2-concentratie heeft. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO2-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik;

| iii) | voer dit kalibratiegas bij de sonde of overflowfitting van het gasbemonsteringssysteem af. Laat het gas enige tijd met rust voor de stabilisatie van de totale NOx-respons, waarbij alleen rekening wordt gehouden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument; |
| --- | --- |

iii)

voer dit kalibratiegas bij de sonde of overflowfitting van het gasbemonsteringssysteem af. Laat het gas enige tijd met rust voor de stabilisatie van de totale NOx-respons, waarbij alleen rekening wordt gehouden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument;

| iv) | bereken het gemiddelde van 30 s geregistreerde totale NOx-gegevens en registreer deze waarde als x
  NOxref; |
| --- | --- |

iv)

bereken het gemiddelde van 30 s geregistreerde totale NOx-gegevens en registreer deze waarde als x
  NOxref;

| v) | zet de NO2-kalibratiegasstroom stop; |
| --- | --- |

v)

zet de NO2-kalibratiegasstroom stop;

| vi) | verzadig vervolgens het bemonsteringssysteem door de output van een dauwpuntgenerator die op een dauwpunt van 323 K (50 oC) is ingesteld, naar de sonde of overflowfitting van het bemonsteringssysteem af te voeren. De output van de dauwpuntgenerator wordt ten minste 10 minuten lang via het bemonsteringssysteem en de monsterdroger bemonsterd totdat de monsterdroger naar verwachting een constante hoeveelheid water verwijdert; |
| --- | --- |

vi)

verzadig vervolgens het bemonsteringssysteem door de output van een dauwpuntgenerator die op een dauwpunt van 323 K (50 oC) is ingesteld, naar de sonde of overflowfitting van het bemonsteringssysteem af te voeren. De output van de dauwpuntgenerator wordt ten minste 10 minuten lang via het bemonsteringssysteem en de monsterdroger bemonsterd totdat de monsterdroger naar verwachting een constante hoeveelheid water verwijdert;

| vii) | zet het systeem onmiddellijk terug om het NO2-kalibratiegas dat is gebruikt om x
  NOxref te bepalen, weer af te voeren. Laat het gas enige tijd met rust voor de stabilisatie van de totale NOx-respons, waarbij alleen rekening wordt gehouden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument. Bereken het gemiddelde van 30 s geregistreerde totale NOx-gegevens en registreer deze waarde moet als x
  NOxmeas; |
| --- | --- |

vii)

zet het systeem onmiddellijk terug om het NO2-kalibratiegas dat is gebruikt om x
  NOxref te bepalen, weer af te voeren. Laat het gas enige tijd met rust voor de stabilisatie van de totale NOx-respons, waarbij alleen rekening wordt gehouden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument. Bereken het gemiddelde van 30 s geregistreerde totale NOx-gegevens en registreer deze waarde moet als x
  NOxmeas;

| viii) | corrigeer de waarde van x
  NOxmeas naar x
  NOxdry op basis van de resterende waterdamp die bij de uitlaattemperatuur en –druk van de monsterdroger door de monsterdroger is gegaan; |
| --- | --- |

viii)

corrigeer de waarde van x
  NOxmeas naar x
  NOxdry op basis van de resterende waterdamp die bij de uitlaattemperatuur en –druk van de monsterdroger door de monsterdroger is gegaan;

| c) | evaluatie van de prestaties: als x
  NOxdry minder dan 95 % van x
  NOxref bedraagt, wordt de monsterdroger gerepareerd of vervangen. |
| --- | --- |

c)

evaluatie van de prestaties: als x
  NOxdry minder dan 95 % van x
  NOxref bedraagt, wordt de monsterdroger gerepareerd of vervangen.

8.1.11.5.   Verificatie van de conversie door de NO2/NO-omzetter

8.1.11.5.1.   Reikwijdte en frequentie

Als een analysator wordt gebruikt die alleen NO meet om NOx te bepalen, moet vóór die analysator een NO2/NO-omzetter worden gebruikt. Deze verificatie moet na de installatie van de omzetter, na elke grote onderhoudsbeurt en maximaal 35 dagen vóór een emissietest plaatsvinden. De verificatie moet met deze frequentie worden herhaald om na te gaan of de katalytische werking van de NO2/NO-omzetter niet is verslechterd.

8.1.11.5.2.   Meetprincipes

Een NO2/NO-omzetter zet het NO2 in het uitlaatgas om in NO, waardoor de totale NOx kan worden bepaald met een analysator die alleen NO meet.

8.1.11.5.3.   Systeemvereisten

De NO2/NO-omzetter moet zodanig zijn ontworpen dat bij de verwachte maximumconcentratie van NO2 ten minste 95 % van de totale NO2 kan worden gemeten.

8.1.11.5.4   Procedure

Om de prestaties van een NO2/NO-omzetter te verifiëren, wordt de volgende procedure toegepast:

| a) | volg voor de instelling van de analysator en de NO2/NO-omzetter de start- en bedieningsinstructies van de fabrikanten van die instrumenten. Stel de analysator en de omzetter zo nodig bij om de prestaties te optimaliseren; |
| --- | --- |

a)

volg voor de instelling van de analysator en de NO2/NO-omzetter de start- en bedieningsinstructies van de fabrikanten van die instrumenten. Stel de analysator en de omzetter zo nodig bij om de prestaties te optimaliseren;

| b) | sluit de inlaat van een ozonisator aan op een nullucht- of zuurstofbron en de uitlaat op één poort van een drieweg T-fitting. Sluit op een andere poort een NO-ijkgas aan en op de laatste poort de inlaat van de NO2/NO-omzetter; |
| --- | --- |

b)

sluit de inlaat van een ozonisator aan op een nullucht- of zuurstofbron en de uitlaat op één poort van een drieweg T-fitting. Sluit op een andere poort een NO-ijkgas aan en op de laatste poort de inlaat van de NO2/NO-omzetter;

| c) | verricht bij het uitvoeren van deze controle de volgende stappen:






  i) | zet de luchttoevoer van de ozonisator uit, schakel de ozonisator uit en zet de NO2/NO-omzetter in de omloopmodus (NO-modus). Laat de stroom stabiliseren, echter uitsluitend om rekening te houden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument; |
| --- | --- | --- |

c)

verricht bij het uitvoeren van deze controle de volgende stappen:

i)

zet de luchttoevoer van de ozonisator uit, schakel de ozonisator uit en zet de NO2/NO-omzetter in de omloopmodus (NO-modus). Laat de stroom stabiliseren, echter uitsluitend om rekening te houden met vertragingen in de overbrenging en de respons van het instrument;

| ii) | regel de NO-stroom en de nulgasstroom zodanig dat de NO-concentratie bij de analysator nabij de tijdens de tests verwachte piekconcentratie van totale NOx ligt. Het NO2-gehalte van het gasmengsel moet minder dan 5 % van de NO-concentratie bedragen. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOref. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik; |
| --- | --- |

ii)

regel de NO-stroom en de nulgasstroom zodanig dat de NO-concentratie bij de analysator nabij de tijdens de tests verwachte piekconcentratie van totale NOx ligt. Het NO2-gehalte van het gasmengsel moet minder dan 5 % van de NO-concentratie bedragen. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOref. Volgens de aanbeveling van de fabrikant van het instrument en naar goede ingenieursinzichten mag een hogere concentratie worden toegepast om een nauwkeurige verificatie te verkrijgen als de verwachte NO-concentratie lager is dan het door de fabrikant van het instrument voor de verificatie gespecificeerde minimumbereik;

| iii) | zet de O2-toevoer van de ozonisator aan en regel het O2-debiet zodanig dat het door de analysator gemeten NO ongeveer 10 % minder bedraagt dan x
  NOref. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NO+O2mix; |
| --- | --- |

iii)

zet de O2-toevoer van de ozonisator aan en regel het O2-debiet zodanig dat het door de analysator gemeten NO ongeveer 10 % minder bedraagt dan x
  NOref. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NO+O2mix;

| iv) | schakel de ozonisator in en regel het ozongeneratiedebiet zodanig dat het door de analysator gemeten NO ongeveer 20 % van x
  NOref bedraagt, terwijl ten minste 10 % niet-gereageerd NO wordt gehouden. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOmeas; |
| --- | --- |

iv)

schakel de ozonisator in en regel het ozongeneratiedebiet zodanig dat het door de analysator gemeten NO ongeveer 20 % van x
  NOref bedraagt, terwijl ten minste 10 % niet-gereageerd NO wordt gehouden. Bepaal de NO-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOmeas;

| v) | zet de NOx-analysator in de NOx-modus en meet de totale NOx. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOxmeas; |
| --- | --- |

v)

zet de NOx-analysator in de NOx-modus en meet de totale NOx. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOxmeas;

| vi) | schakel de ozonisator uit, maar handhaaf de gasstroom door het systeem. De NOx-analysator geeft de hoeveelheid NOx in het NO+O2-mengsel aan. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOx+O2mix; |
| --- | --- |

vi)

schakel de ozonisator uit, maar handhaaf de gasstroom door het systeem. De NOx-analysator geeft de hoeveelheid NOx in het NO+O2-mengsel aan. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOx+O2mix;

| vii) | zet de O2-toevoer uit. De NOx-analysator geeft de hoeveelheid NOx in het oorspronkelijke NO-in-N2-mengsel aan. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOxref. Deze waarde mag niet meer dan 5 % boven de waarde van x
  NOref liggen; |
| --- | --- |

vii)

zet de O2-toevoer uit. De NOx-analysator geeft de hoeveelheid NOx in het oorspronkelijke NO-in-N2-mengsel aan. Bepaal de NOx-concentratie door het gemiddelde van 30 s verzamelde gegevens van de analysator te berekenen en registreer deze waarde als x
  NOxref. Deze waarde mag niet meer dan 5 % boven de waarde van x
  NOref liggen;

| d) | evaluatie van de prestaties: bereken de efficiëntie van de NOx-omzetter door de verkregen concentraties te gebruiken in vergelijking (6-26): | (6-26) |
| --- | --- | --- |

d)

evaluatie van de prestaties: bereken de efficiëntie van de NOx-omzetter door de verkregen concentraties te gebruiken in vergelijking (6-26):

Formula

(6-26)

| e) | als het resultaat minder dan 95 % bedraagt, moet de NO2/NO-omzetter worden gerepareerd of vervangen. |
| --- | --- |

e)

als het resultaat minder dan 95 % bedraagt, moet de NO2/NO-omzetter worden gerepareerd of vervangen.

8.1.12.   PM-metingen

8.1.12.1.   Verificatie van de PM-balans en het weegproces

8.1.12.1.1.   Reikwijdte en frequentie

In dit onderdeel worden drie verificaties beschreven:

| a) | onafhankelijke verificatie van de PM-balansprestaties maximaal 370 dagen vóór het wegen van het filter (de filters); |
| --- | --- |

a)

onafhankelijke verificatie van de PM-balansprestaties maximaal 370 dagen vóór het wegen van het filter (de filters);

| b) | op nul zetten en ijken van de balans maximaal 12 uur vóór het wegen van het filter (de filters); |
| --- | --- |

b)

op nul zetten en ijken van de balans maximaal 12 uur vóór het wegen van het filter (de filters);

| c) | verificatie of de massabepaling van de referentiefilters vóór en na een filterweegsessie kleiner is dan een gespecificeerde tolerantie. |
| --- | --- |

c)

verificatie of de massabepaling van de referentiefilters vóór en na een filterweegsessie kleiner is dan een gespecificeerde tolerantie.

8.1.12.1.2.   Onafhankelijke verificatie

De fabrikant van de balans (of een door hem goedgekeurde vertegenwoordiger) moet de prestaties van de balans maximaal 370 dagen vóór de tests volgens interne auditprocedures verifiëren.

8.1.12.1.3.   Op nul zetten en ijken

De prestaties van de balans worden geverifieerd door ze met ten minste één kalibratiegewicht op nul te zetten en te ijken, waarbij alle voor deze verificatie gebruikte gewichten aan de specificaties in punt 9.5.2 moeten voldoen. Er wordt een manuele of geautomatiseerde procedure toegepast:

| a) | bij een manuele procedure wordt de balans op nul gezet en met ten minste één kalibratiegewicht geijkt. Als normaliter gemiddelde waarden worden verkregen door het weegproces te herhalen om de nauwkeurigheid en precisie van de PM-metingen te verbeteren, wordt hetzelfde procedé toegepast om de prestaties van de balans te verifiëren; |
| --- | --- |

a)

bij een manuele procedure wordt de balans op nul gezet en met ten minste één kalibratiegewicht geijkt. Als normaliter gemiddelde waarden worden verkregen door het weegproces te herhalen om de nauwkeurigheid en precisie van de PM-metingen te verbeteren, wordt hetzelfde procedé toegepast om de prestaties van de balans te verifiëren;

| b) | een geautomatiseerde procedure wordt uitgevoerd met interne kalibratiegewichten die automatisch worden gebruikt om de prestaties van de balans te verifiëren. Deze interne kalibratiegewichten moeten voor deze verificatie aan de specificaties in punt 9.5.2 voldoen. |
| --- | --- |

b)

een geautomatiseerde procedure wordt uitgevoerd met interne kalibratiegewichten die automatisch worden gebruikt om de prestaties van de balans te verifiëren. Deze interne kalibratiegewichten moeten voor deze verificatie aan de specificaties in punt 9.5.2 voldoen.

8.1.12.1.4.   Wegen van het referentiemonster

Alle massa-aflezingen tijdens een weegsessie worden geverifieerd door de referentiemedia voor PM-monsters (bv. filters) vóór en na een weegsessie te wegen. Een weegsessie mag zo kort zijn als men wil, maar niet langer dan 80 uur, en mag massa-aflezingen zowel vóór als na de test omvatten. Opeenvolgende massabepalingen van elk referentiemedium voor PM-monsters moeten dezelfde waarde opleveren op ± 10 μg of ± 10 % van de verwachte totale PM-massa na, waarbij de grootste waarde van toepassing is. Als opeenvolgende wegingen van PM-monsterfilters niet aan dit criterium voldoen, alle afzonderlijke testfiltermassa-aflezingen tussen de opeenvolgende referentiefiltermassabepalingen in ongeldig verklaard. Deze filters mogen tijdens een andere weegsessie opnieuw worden gewogen. Als na de test een filter ongeldig wordt verklaard, is het testinterval ongeldig. De verificatie wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | bewaar ten minste twee exemplaren van ongebruikte PM-monstermedia in de PM-stabilisatieomgeving. Deze exemplaren worden als referentie gebruikt. Als referentie moeten ongebruikte filters van hetzelfde materiaal en met dezelfde afmetingen worden gekozen; |
| --- | --- |

a)

bewaar ten minste twee exemplaren van ongebruikte PM-monstermedia in de PM-stabilisatieomgeving. Deze exemplaren worden als referentie gebruikt. Als referentie moeten ongebruikte filters van hetzelfde materiaal en met dezelfde afmetingen worden gekozen;

| b) | stabiliseer de referenties in de PM-stabilisatieomgeving. Zij worden als gestabiliseerd beschouwd als ze ten minste 30 minuten in de PM-stabilisatieomgeving zijn gebleven die ten minste in de daaraan voorafgaande 60 minuten voldeed aan de specificaties van punt 9.3.4.4; |
| --- | --- |

b)

stabiliseer de referenties in de PM-stabilisatieomgeving. Zij worden als gestabiliseerd beschouwd als ze ten minste 30 minuten in de PM-stabilisatieomgeving zijn gebleven die ten minste in de daaraan voorafgaande 60 minuten voldeed aan de specificaties van punt 9.3.4.4;

| c) | gebruik de balans verschillende keren met een referentiemonster zonder de waarden te registreren; |
| --- | --- |

c)

gebruik de balans verschillende keren met een referentiemonster zonder de waarden te registreren;

| d) | zet de balans op nul en ijk de balans. Plaats een testmassa (bv. een kalibratiegewicht) op de balans en verwijder deze vervolgens weer om er zeker van te zijn dat de balans binnen de normale stabilisatietijd naar een aanvaardbare nulaflezing terugkeert; |
| --- | --- |

d)

zet de balans op nul en ijk de balans. Plaats een testmassa (bv. een kalibratiegewicht) op de balans en verwijder deze vervolgens weer om er zeker van te zijn dat de balans binnen de normale stabilisatietijd naar een aanvaardbare nulaflezing terugkeert;

| e) | weeg elk van de referentiemedia (bv. filters) en registreer de massa's ervan. Als normaliter gemiddelde waarden worden verkregen door het weegproces te herhalen om de nauwkeurigheid en precisie van de metingen van de massa van referentiemedia (bv. filters) te verbeteren, wordt hetzelfde procedé toegepast om de gemiddelde massa van de bemonsteringsmedia (bv. filters) te meten; |
| --- | --- |

e)

weeg elk van de referentiemedia (bv. filters) en registreer de massa's ervan. Als normaliter gemiddelde waarden worden verkregen door het weegproces te herhalen om de nauwkeurigheid en precisie van de metingen van de massa van referentiemedia (bv. filters) te verbeteren, wordt hetzelfde procedé toegepast om de gemiddelde massa van de bemonsteringsmedia (bv. filters) te meten;

| f) | registreer het dauwpunt, de temperatuur en de luchtdruk in de omgeving van de balans; |
| --- | --- |

f)

registreer het dauwpunt, de temperatuur en de luchtdruk in de omgeving van de balans;

| g) | gebruik de geregistreerde omgevingsomstandigheden om de resultaten voor de opwaartse kracht te corrigeren zoals beschreven in punt 8.1.13.2. Registreer de voor de opwaartse kracht gecorrigeerde massa van elk van de referenties; |
| --- | --- |

g)

gebruik de geregistreerde omgevingsomstandigheden om de resultaten voor de opwaartse kracht te corrigeren zoals beschreven in punt 8.1.13.2. Registreer de voor de opwaartse kracht gecorrigeerde massa van elk van de referenties;

| h) | trek de voor de opwaartse kracht gecorrigeerde referentiemassa van elk van de referentiemedia (bv. filters) af van de eerder gemeten en geregistreerde, voor de opwaartse kracht gecorrigeerde massa; |
| --- | --- |

h)

trek de voor de opwaartse kracht gecorrigeerde referentiemassa van elk van de referentiemedia (bv. filters) af van de eerder gemeten en geregistreerde, voor de opwaartse kracht gecorrigeerde massa;

| i) | als de waargenomen massa van een van de referentiefilters meer verandert dan in dit onderdeel is toegestaan, moeten alle PM-massabepalingen sinds de laatste geslaagde validering van de massa van referentiemedia (bv. filters) ongeldig worden verklaard. Referentiefilters voor PM-monsters mogen worden verwijderd als de massa van maar één van de filters met meer dan de toegestane hoeveelheid is veranderd en er met zekerheid een bijzondere oorzaak voor de verandering van de filtermassa kan worden vastgesteld die andere in gebruik zijnde filters niet zou hebben beïnvloed. Dan kan de validering als geslaagd worden beschouwd. In dit geval worden de verontreinigde referentiemedia bij het bepalen van de naleving van punt j) niet meegerekend, maar wordt het verontreinigde referentiefilter verwijderd en vervangen; |
| --- | --- |

i)

als de waargenomen massa van een van de referentiefilters meer verandert dan in dit onderdeel is toegestaan, moeten alle PM-massabepalingen sinds de laatste geslaagde validering van de massa van referentiemedia (bv. filters) ongeldig worden verklaard. Referentiefilters voor PM-monsters mogen worden verwijderd als de massa van maar één van de filters met meer dan de toegestane hoeveelheid is veranderd en er met zekerheid een bijzondere oorzaak voor de verandering van de filtermassa kan worden vastgesteld die andere in gebruik zijnde filters niet zou hebben beïnvloed. Dan kan de validering als geslaagd worden beschouwd. In dit geval worden de verontreinigde referentiemedia bij het bepalen van de naleving van punt j) niet meegerekend, maar wordt het verontreinigde referentiefilter verwijderd en vervangen;

| j) | als een van de referentiemassa's meer verandert dan in dit punt 8.1.13.1.4 is toegestaan, worden alle PM-resultaten die zijn verkregen tussen de twee tijdstippen waarop de referentiemassa's werden bepaald, ongeldig verklaard. Als referentiemedia voor PM-monsters overeenkomstig punt i) worden verwijderd, moet er ten minste één referentiemassaverschil beschikbaar zijn dat voldoet aan de criteria van punt 8.1.13.1.4. Zo niet moeten alle PM-resultaten die zijn verkregen tussen de twee tijdstippen waarop de massa van de referentiemedia (bv. filters) werd bepaald, ongeldig worden verklaard. |
| --- | --- |

j)

als een van de referentiemassa's meer verandert dan in dit punt 8.1.13.1.4 is toegestaan, worden alle PM-resultaten die zijn verkregen tussen de twee tijdstippen waarop de referentiemassa's werden bepaald, ongeldig verklaard. Als referentiemedia voor PM-monsters overeenkomstig punt i) worden verwijderd, moet er ten minste één referentiemassaverschil beschikbaar zijn dat voldoet aan de criteria van punt 8.1.13.1.4. Zo niet moeten alle PM-resultaten die zijn verkregen tussen de twee tijdstippen waarop de massa van de referentiemedia (bv. filters) werd bepaald, ongeldig worden verklaard.

8.1.12.2.   Correctie van een PM-monsterfilter voor de opwaartse kracht

8.1.12.2.1.   Algemeen

PM-monsterfilters moeten voor hun opwaartse kracht in de lucht worden gecorrigeerd. De correctie voor de opwaartse kracht is afhankelijk van de dichtheid van het monstermedium, de luchtdichtheid en de dichtheid van het kalibratiegewicht dat is gebruikt om de balans te kalibreren. Bij de correctie voor de opwaartse kracht wordt geen rekening gehouden met de opwaartse kracht van het deeltjesmateriaal zelf, omdat de PM-massa meestal maar 0,01 tot 0,10 % van het totale gewicht vertegenwoordigt. Een correctie voor deze kleine massafractie zou hooguit 0,010 % zijn. De voor de opwaartse kracht gecorrigeerde waarden zijn de tarramassa's van de PM-monsters. Deze voor de opwaartse kracht gecorrigeerde waarden van de weging van het filter vóór de test worden vervolgens van de voor de opwaartse kracht gecorrigeerde waarden van de weging van het overeenkomstige filter na de test afgetrokken om de massa van het tijdens de test uitgestoten deeltjesmateriaal te bepalen.

8.1.12.2.2.   Dichtheid van het PM-monsterfilter

Verschillende PM-monsterfilters hebben een verschillende dichtheid. De bekende dichtheid van het monstermedium wordt toegepast of bij een aantal gebruikelijke bemonsteringsmedia wordt een van de volgende dichtheden toegepast:

| a) | bij PTFE-gecoat borosilicaatglas wordt een monstermediumdichtheid van 2 300 kg/m3 toegepast; |
| --- | --- |

a)

bij PTFE-gecoat borosilicaatglas wordt een monstermediumdichtheid van 2 300 kg/m3 toegepast;

| b) | bij media met PTFE-membraan (-folie) en met een integrale steunring van polymethylpenteen die 95 % van de massa van het medium vertegenwoordigt, wordt een monstermediumdichtheid van 920 kg/m3 toegepast; |
| --- | --- |

b)

bij media met PTFE-membraan (-folie) en met een integrale steunring van polymethylpenteen die 95 % van de massa van het medium vertegenwoordigt, wordt een monstermediumdichtheid van 920 kg/m3 toegepast;

| c) | bij media met PTFE-membraan (-folie) en met een integrale steunring van PTFE wordt een monstermediumdichtheid van 2 144 kg/m3 toegepast. |
| --- | --- |

c)

bij media met PTFE-membraan (-folie) en met een integrale steunring van PTFE wordt een monstermediumdichtheid van 2 144 kg/m3 toegepast.

8.1.12.2.3.   Luchtdichtheid

Aangezien de omgeving van een PM-balans strikt op een omgevingstemperatuur van 295 ± 1 K (22 ± 1 oC) en een dauwpunt van 282,5 ± 1 K (9,5 ± 1 oC) moet worden geregeld, is de luchtdichtheid voornamelijk een functie van de luchtdruk. Daarom wordt een correctie voor de opwaartse kracht gespecificeerd die alleen afhankelijk is van de luchtdruk.

8.1.12.2.4.   Dichtheid van het kalibratiegewicht

De aangegeven dichtheid van het materiaal van het metalen kalibratiegewicht wordt toegepast.

8.1.12.2.5.   Berekening van de correctie

Het PM-monsterfilter wordt voor de opwaartse kracht gecorrigeerd met vergelijking (6-27):

| | (6-27) |
| --- | --- |

Formula

(6-27)

waarbij:

| m
  cor | = | voor de opwaartse kracht gecorrigeerde PM-monsterfiltermassa |
| --- | --- | --- |
| m
  uncor | = | niet voor de opwaartse kracht gecorrigeerde PM-monsterfiltermassa |
| ρ
  air | = | luchtdichtheid in de omgeving van de balans |
| ρ
  weight | = | dichtheid van het kalibratiegewicht dat is gebruikt om de balans te ijken |
| ρ
  media | = | dichtheid van het PM-monsterfilter |

m
  cor

=

voor de opwaartse kracht gecorrigeerde PM-monsterfiltermassa

m
  uncor

=

niet voor de opwaartse kracht gecorrigeerde PM-monsterfiltermassa

ρ
  air

=

luchtdichtheid in de omgeving van de balans

ρ
  weight

=

dichtheid van het kalibratiegewicht dat is gebruikt om de balans te ijken

ρ
  media

=

dichtheid van het PM-monsterfilter

met:

| | (6-28) |
| --- | --- |

Formula

(6-28)

waarbij:

| p
  abs | absolute druk in de omgeving van de balans |
| --- | --- |
| M
  mix | molaire massa van de lucht in de omgeving van de balans |
| R | molaire gasconstante |
| T
  amb | absolute omgevingstemperatuur in de omgeving van de balans |

p
  abs

absolute druk in de omgeving van de balans

M
  mix

molaire massa van de lucht in de omgeving van de balans

R

molaire gasconstante

T
  amb

absolute omgevingstemperatuur in de omgeving van de balans

8.2.   Validering van een instrument voor een test

8.2.1.   Validering van evenredige stroomregeling bij batchbemonstering en minimale verdunningsverhouding bij PM-batchbemonstering

8.2.1.1.   Evenredigheidscriteria bij CVS

8.2.1.1.1.   Evenredige stromen

Bij elk paar stroommeters moeten het geregistreerde monsterdebiet en totale debiet of hun 1 Hz-gemiddelden worden gebruikt voor de statistische berekeningen in aanhangsel 3 van bijlage VII. Bepaal de standaardfout van de schatting (SEE) van het monsterdebiet ten opzichte van het totale debiet. Voor elk testinterval moet worden aangetoond dat SEE kleiner was dan of gelijk aan 3,5 % van het gemiddelde monsterdebiet.

8.2.1.1.2.   Constante stromen

Bij elk paar stroommeters moeten het geregistreerde monsterdebiet en totale debiet of hun 1 Hz-gemiddelde worden gebruikt om aan te tonen dat elk debiet op ± 2,5 % van het respectieve gemiddelde of beoogde debiet na constant was. In plaats van het respectieve debiet van elk type meter te registreren, mogen de volgende opties worden toegepast:

| a) | optie kritischestroomventuri: bij kritischestroomventuri's worden de geregistreerde venturi-inlaatcondities of hun 1 Hz-gemiddelde gebruikt. Er moet worden aangetoond dat de stroomdichtheid bij de venturi-inlaat tijdens elk testinterval op ± 2,5 % van de gemiddelde of beoogde dichtheid na constant was. Bij een kritischestroomventuri voor CVS kan dat door aan te tonen dat de absolute temperatuur bij de venturi-inlaat tijdens elk testinterval op ± 4 % van de gemiddelde of beoogde absolute temperatuur na constant was; |
| --- | --- |

a)

optie kritischestroomventuri: bij kritischestroomventuri's worden de geregistreerde venturi-inlaatcondities of hun 1 Hz-gemiddelde gebruikt. Er moet worden aangetoond dat de stroomdichtheid bij de venturi-inlaat tijdens elk testinterval op ± 2,5 % van de gemiddelde of beoogde dichtheid na constant was. Bij een kritischestroomventuri voor CVS kan dat door aan te tonen dat de absolute temperatuur bij de venturi-inlaat tijdens elk testinterval op ± 4 % van de gemiddelde of beoogde absolute temperatuur na constant was;

| b) | optie verdringerpomp: de geregistreerde pompinlaatcondities of hun 1 Hz-gemiddelde worden gebruikt. Er moet worden aangetoond dat de stroomdichtheid bij de pompinlaat tijdens elk testinterval op ± 2,5 % van de gemiddelde of beoogde dichtheid na constant was. Bij een CVS-pomp kan dat door aan te tonen dat de absolute temperatuur bij de pompinlaat tijdens elk testinterval op ± 2 % van de gemiddelde of beoogde absolute temperatuur na constant was. |
| --- | --- |

b)

optie verdringerpomp: de geregistreerde pompinlaatcondities of hun 1 Hz-gemiddelde worden gebruikt. Er moet worden aangetoond dat de stroomdichtheid bij de pompinlaat tijdens elk testinterval op ± 2,5 % van de gemiddelde of beoogde dichtheid na constant was. Bij een CVS-pomp kan dat door aan te tonen dat de absolute temperatuur bij de pompinlaat tijdens elk testinterval op ± 2 % van de gemiddelde of beoogde absolute temperatuur na constant was.

8.2.1.1.3.   Demonstratie van evenredige bemonstering

Voor elk evenredig batchmonster zoals een zak of PM-filter moet worden aangetoond dat evenredige bemonstering werd gehandhaafd met een van de volgende methoden, rekening houdend met het feit dat maximaal 5 % van het totale aantal gegevenspunten als uitschieters mag worden weggelaten.

Op basis van goede ingenieursinzichten moet met een ingenieursanalyse worden aangetoond dat het evenredige-stroomregelsysteem onder alle tijdens de tests verwachte omstandigheden evenredige bemonstering garandeert. Zo mogen CFV's voor zowel de monsterstroom als de totale stroom worden gebruikt als wordt aangetoond dat zij altijd dezelfde inlaatdruk en -temperatuur hebben en dat zij altijd onder kritischestroomomstandigheden werken.

De gemeten of berekende stromen en/of tracergasconcentraties (bv. CO2) worden gebruikt om bij PM-batchbemonstering de minimale verdunningsverhouding tijdens het testinterval te bepalen.

8.2.1.2.   Validering van partiëlestroomverdunningssystemen

Om een partiëlestroomverdunningssysteem zo te regelen dat een evenredig monster van het ruwe uitlaatgas wordt genomen, is een snelle systeemrespons vereist; dit wordt de snelheid van het partiëlestroomverdunningssysteem genoemd. De omzettingstijd voor het systeem wordt bepaald volgens de procedure van punt 8.1.8.6.3.2. De eigenlijke regeling van het partiëlestroomverdunningssysteem wordt op de op dat moment gemeten omstandigheden gebaseerd. Indien de gecombineerde omzettingstijd van de uitlaatgasstroommeting en het partiëlestroomsysteem ≤ 0,3 s is, mag onlineregeling worden toegepast. Indien de omzettingstijd meer dan 0,3 s bedraagt, moet anticiperende regeling volgens een vooraf vastgelegde testprocedure worden toegepast. In dat geval moet de gecombineerde stijgtijd ≤ 1 s zijn en de gecombineerde reactietijd ≤ 10 s. De totale systeemrespons moet zo zijn dat een representatief deeltjesmonster qm

  p,i (monsterstroom van uitlaatgas in het partiëlestroomverdunningssysteem) wordt verkregen dat evenredig is met de uitlaatgasmassastroom. Om de evenredigheid te bepalen wordt met een gegevensverzamelfrequentie van ten minste 5 Hz een regressieanalyse van qm

  p,i versus qm

  ew,i (uitlaatgasmassadebiet op natte basis) uitgevoerd, waarbij aan de volgende criteria moet worden voldaan:

| a) | de correlatiecoëfficiënt r
  2 van de lineaire regressie tussen qm

  p,i en qm

  ew,i mag niet minder dan 0,95 bedragen; |
| --- | --- |

a)

de correlatiecoëfficiënt r
  2 van de lineaire regressie tussen qm

  p,i en qm

  ew,i mag niet minder dan 0,95 bedragen;

| b) | de standaardfout van de schatting van qm

  p,i over qm

  ew,i mag niet meer dan 5 % van de maximumwaarde van qm

  p bedragen; |
| --- | --- |

b)

de standaardfout van de schatting van qm

  p,i over qm

  ew,i mag niet meer dan 5 % van de maximumwaarde van qm

  p bedragen;

| c) | de qm

  p-intercept van de regressielijn moet binnen ± 2 % van de maximumwaarde van qm

  p liggen. |
| --- | --- |

c)

de qm

  p-intercept van de regressielijn moet binnen ± 2 % van de maximumwaarde van qm

  p liggen.

Anticiperende regeling is vereist als de gecombineerde omzettingstijd van het deeltjessysteem (t
  50,P) en het uitlaatgasmassastroomsignaal (t
  50,F) > 0,3 s is. In dat geval wordt een voorafgaande test uitgevoerd en wordt het uitlaatgasmassastroomsignaal van de voorafgaande test gebruikt om de monsterstroom naar het deeltjessysteem te regelen. Een correcte regeling van het partiële verdunningssysteem wordt verkregen als het tijdpad van qm

  ew,pre van de voorafgaande test, dat qm

  p regelt, met een anticipatietijd van t
  50,P + t
  50,F wordt verschoven.

Om de correlatie tussen qm

  p,i en qm

  ew,i vast te stellen, worden de tijdens de eigenlijke test verzamelde gegevens gebruikt, waarbij qm

  ew,i voor de tijd met t
  50,F wordt gesynchroniseerd ten opzichte van qm

  p,i (t
  50,P speelt bij de synchronisatie geen rol). De tijdsverschuiving tussen qm

  ew en qm

  p is het verschil tussen hun respectieve omzettingstijden die werden vastgesteld in punt 8.1.8.6.3.2.

8.2.2.   Validering van het bereik en het verloop van de gasanalysator en correctie van het verloop

8.2.2.1.   Validering van het bereik

Als een analysator tijdens de test op enig moment boven 100 % van zijn bereik heeft gewerkt, worden de volgende stappen uitgevoerd:

8.2.2.1.1.   Batchbemonstering

Bij batchbemonstering wordt het monster opnieuw geanalyseerd met het laagste analysatorbereik dat een maximumrespons van het instrument onder 100 % oplevert. Het resultaat wordt gerapporteerd bij het laagste bereik waarmee de analysator tijdens de hele test onder 100 % van zijn bereik werkt.

8.2.2.1.2.   Continue bemonstering

Bij continue bemonstering wordt de hele test met het eerstvolgende hogere analysatorbereik herhaald. Als de analysator weer boven 100 % van zijn bereik werkt, wordt de test met het eerstvolgende hogere bereik herhaald. De test wordt verder herhaald totdat de analysator tijdens de hele test voortdurend onder 100 % van zijn bereik werkt.

8.2.2.2.   Validering en correctie van het verloop

Als het verloop maximaal ± 1 % bedraagt, kunnen de gegevens zonder enige correctie of na correctie worden geaccepteerd. Bij een verloop van meer dan ± 1 % worden er voor elke verontreinigende stof met een grenswaarde voor de specifieke emissies, alsook voor CO2, twee reeksen specifieke emissieresultaten berekend of wordt de test ongeldig verklaard. Eén reeks wordt berekend met gegevens van vóór de verloopcorrectie en de andere na correctie van alle gegevens voor het verloop overeenkomstig punt 2.6 van bijlage VII en aanhangsel 1 van bijlage VII. De vergelijking wordt gemaakt als percentage van de ongecorrigeerde resultaten. Het verschil tussen de ongecorrigeerde en de gecorrigeerde specifieke emissiewaarden moet binnen ± 4 % van hetzij de ongecorrigeerde specifieke emissiewaarden, hetzij de desbetreffende grenswaarde liggen (de grootste waarde is van toepassing). Als dit niet het geval is, is de hele test ongeldig.

8.2.3.   Voorconditionering en tarraweging van de media voor PM-bemonstering (bv. filters)

Vóór een emissietest worden de volgende stappen uitgevoerd om de filtermedia voor PM-bemonstering en de apparatuur voor PM-metingen voor te bereiden:

8.2.3.1.   Periodieke verificaties

Zorg ervoor dat de omgeving van de balans en die voor de PM-stabilisatie voldoen aan de periodieke verificaties in punt 8.1.12. Weeg het referentiefilter net voordat de testfilters worden gewogen om een goed referentiepunt te hebben (zie punt 8.1.12.1 voor details over de procedure). De verificatie van de stabiliteit van de referentiefilters moet na de op de test volgende stabilisatieperiode, onmiddellijk vóór de weging na de test plaatsvinden.

8.2.3.2.   Visuele inspectie

Inspecteer de ongebruikte monsterfiltermedia visueel op defecten en verwijder defecte filters.

8.2.3.3.   Aarding

Gebruik elektrisch geaarde pincetten of een aardingskabel voor het verplaatsen van PM-filters zoals beschreven in punt 9.3.4.

8.2.3.4.   Ongebruikte monstermedia

Plaats ongebruikte monstermedia in een of meer open houders in de PM-stabilisatieomgeving. Als filters worden gebruikt, mogen zij in de onderste helft van een filtercassette worden geplaatst.

8.2.3.5.   Stabilisatie

Stabiliseer de monstermedia in de PM-stabilisatieomgeving. Een ongebruikt monstermedium kan als gestabiliseerd worden beschouwd als het ten minste 30 minuten in de PM-stabilisatieomgeving is gebleven die voldeed aan de specificaties van punt 9.3.4. Indien echter een massa van 400 μg of meer wordt verwacht, moet het monstermedium gedurende ten minste 60 minuten worden gestabiliseerd.

8.2.3.6.   Weging

De monstermedia worden als volgt automatisch of manueel gewogen:

| a) | volg bij automatische weging de instructies van de fabrikant van het systeem om de monsters voor te bereiden voor de weging; het kan bijvoorbeeld nodig zijn de monsters in een speciale houder te plaatsen; |
| --- | --- |

a)

volg bij automatische weging de instructies van de fabrikant van het systeem om de monsters voor te bereiden voor de weging; het kan bijvoorbeeld nodig zijn de monsters in een speciale houder te plaatsen;

| b) | bij manuele weging moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast; |
| --- | --- |

b)

bij manuele weging moeten goede ingenieursinzichten worden toegepast;

| c) | facultatief wordt substitutieweging toegestaan (zie punt 8.2.3.10); |
| --- | --- |

c)

facultatief wordt substitutieweging toegestaan (zie punt 8.2.3.10);

| d) | zodra een filter is gewogen, wordt het teruggelegd in het petrischaaltje en afgedekt. |
| --- | --- |

d)

zodra een filter is gewogen, wordt het teruggelegd in het petrischaaltje en afgedekt.

8.2.3.7.   Correctie voor de opwaartse kracht

Corrigeer het gemeten gewicht overeenkomstig punt 8.1.13.2 voor de opwaartse kracht.

8.2.3.8.   Herhaling

De filtermassametingen mogen naar goede ingenieursinzichten worden herhaald om de gemiddelde massa van het filter te bepalen en uitschieters van de berekening van het gemiddelde uit te sluiten.

8.2.3.9.   Tarraweging

Ongebruikte tarragewogen filters worden in schone filtercassettes geladen en de geladen cassettes worden in een afgedekte of gesloten houder geplaatst voordat ze naar de meetcel worden gebracht voor bemonstering.

8.2.3.10.   Substitutieweging

Als substitutieweging wordt toegepast, wordt vóór en na elke weging van een PM-bemonsteringsmedium (bv. een filter) een referentiegewicht gemeten. Hoewel substitutieweging meer metingen vergt, corrigeert zij voor het nulverloop van een balans en steunt zij slechts voor een klein bereik op de lineariteit van de balans. Deze optie is bijzonder geschikt voor het kwantificeren van totale PM-massa's van minder dan 0,1 % van de massa van het monstermedium. Zij is echter wellicht niet geschikt voor totale PM-massa's die meer dan 1 % van de massa van het monstermedium bedragen. Als substitutieweging wordt toegepast, moet dat zowel bij de weging vóór als na de test gebeuren. Bij de weging vóór en na de test moet hetzelfde substitutiegewicht worden gebruikt. De massa van het substitutiegewicht wordt voor de opwaartse kracht gecorrigeerd als de dichtheid van het substitutiegewicht minder dan 2,0 g/cm3 bedraagt. De volgende stappen zijn een voorbeeld van substitutieweging:

| a) | gebruik elektrisch geaarde pincetten of een aardingskabel, zoals beschreven in punt 9.3.4.6; |
| --- | --- |

a)

gebruik elektrisch geaarde pincetten of een aardingskabel, zoals beschreven in punt 9.3.4.6;

| b) | gebruik een statische neutralisator zoals beschreven in punt 9.3.4.6 om de statische elektrische lading bij elk object zo veel mogelijk te beperken voordat het op de balansschaal wordt geplaatst; |
| --- | --- |

b)

gebruik een statische neutralisator zoals beschreven in punt 9.3.4.6 om de statische elektrische lading bij elk object zo veel mogelijk te beperken voordat het op de balansschaal wordt geplaatst;

| c) | kies een substitutiegewicht dat voldoet aan de specificaties voor kalibratiegewichten in punt 9.5.2. Het substitutiegewicht moet ook dezelfde dichtheid hebben als het gewicht dat is gebruikt om de microbalans te ijken, en moet vrijwel dezelfde massa hebben als een ongebruikt monstermedium (bv. een filter). Als filters worden gebruikt, moet bij gangbare filters met een diameter van 47 mm de massa van het gewicht ongeveer 80 tot 100 mg bedragen; |
| --- | --- |

c)

kies een substitutiegewicht dat voldoet aan de specificaties voor kalibratiegewichten in punt 9.5.2. Het substitutiegewicht moet ook dezelfde dichtheid hebben als het gewicht dat is gebruikt om de microbalans te ijken, en moet vrijwel dezelfde massa hebben als een ongebruikt monstermedium (bv. een filter). Als filters worden gebruikt, moet bij gangbare filters met een diameter van 47 mm de massa van het gewicht ongeveer 80 tot 100 mg bedragen;

| d) | registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde en verwijder het kalibratiegewicht; |
| --- | --- |

d)

registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde en verwijder het kalibratiegewicht;

| e) | weeg een ongebruikt bemonsteringsmedium (bv. een nieuw filter) en registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde en het dauwpunt, de temperatuur en de luchtdruk van de omgeving van de balans; |
| --- | --- |

e)

weeg een ongebruikt bemonsteringsmedium (bv. een nieuw filter) en registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde en het dauwpunt, de temperatuur en de luchtdruk van de omgeving van de balans;

| f) | weeg het kalibratiegewicht opnieuw en registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde; |
| --- | --- |

f)

weeg het kalibratiegewicht opnieuw en registreer de van de stabiele balans afgelezen waarde;

| g) | bereken het rekenkundige gemiddelde van de twee kalibratiegewichtaflezingen die meteen vóór en na de weging van het ongebruikte monster zijn geregistreerd. Trek die gemiddelde waarde van de voor het ongebruikte monster afgelezen waarde af en tel vervolgens de op het certificaat van het kalibratiegewicht aangegeven werkelijke massa erbij op. Registreer dit resultaat. Dit is het tarragewicht van het ongebruikte monster zonder correctie voor de opwaartse kracht; |
| --- | --- |

g)

bereken het rekenkundige gemiddelde van de twee kalibratiegewichtaflezingen die meteen vóór en na de weging van het ongebruikte monster zijn geregistreerd. Trek die gemiddelde waarde van de voor het ongebruikte monster afgelezen waarde af en tel vervolgens de op het certificaat van het kalibratiegewicht aangegeven werkelijke massa erbij op. Registreer dit resultaat. Dit is het tarragewicht van het ongebruikte monster zonder correctie voor de opwaartse kracht;

| h) | herhaal deze substitutieweegstappen voor de overige ongebruikte monstermedia; |
| --- | --- |

h)

herhaal deze substitutieweegstappen voor de overige ongebruikte monstermedia;

| i) | volg zodra de weging is voltooid, de in de punten 8.2.3.7 tot en met 8.2.3.9 gegeven instructies. |
| --- | --- |

i)

volg zodra de weging is voltooid, de in de punten 8.2.3.7 tot en met 8.2.3.9 gegeven instructies.

8.2.4.   Conditioneren en wegen van PM-monsters na de test

Om de monsterfilters tegen verontreiniging uit de omgeving te beschermen, worden de gebruikte PM-monsterfilters in afgedekte of gesloten houders geplaatst of worden de filterhouders gesloten. De aldus beschermde belaste filters worden naar de conditioneerkamer voor PM-filters teruggebracht. De PM-monsterfilters worden vervolgens geconditioneerd en gewogen.

8.2.4.1.   Periodieke verificatie

Zorg ervoor dat de weeg- en PM-stabilisatieomgeving aan de periodieke verificaties in punt 8.1.13.1 hebben voldaan. Na afloop van de tests worden de filters teruggebracht naar de weeg- en PM-stabilisatieomgeving. De weeg- en PM-stabilisatieomgeving moet aan de in punt 9.3.4.4 voorgeschreven omgevingsomstandigheden voldoen; als dit niet het geval is, blijven de testfilters bedekt totdat de juiste omstandigheden zijn bereikt.

8.2.4.2.   Verwijdering uit gesloten houders

De PM-monsters worden in de PM-stabilisatieomgeving uit de gesloten houders gehaald. De filters mogen vóór of na de stabilisatie uit hun cassettes worden gehaald. Wanneer een filter uit een cassette wordt gehaald, wordt de bovenste helft van de cassette van de onderste helft gescheiden met een daarvoor bestemde separator.

8.2.4.3.   Elektrische aarding

Voor het verplaatsen van PM-monsters wordt gebruikgemaakt van elektrisch geaarde pincetten of een aardingskabel zoals beschreven in punt 9.3.4.5.

8.2.4.4.   Visuele inspectie

De genomen PM-monsters en de bijbehorende filtermedia worden visueel geïnspecteerd. Als blijkt dat de condities van het filter of het genomen PM-monster zijn aangetast of als het deeltjesmateriaal met een ander oppervlak dan het filter in contact komt, mag het monster niet worden gebruikt om de deeltjesemissies te bepalen. Bij contact met een ander oppervlak wordt dat oppervlak schoongemaakt voordat verder wordt gegaan.

8.2.4.5.   Stabilisatie van PM-monsters

Om PM-monsters te stabiliseren, worden zij in een of meer open houders in de PM-stabilisatieomgeving geplaatst zoals beschreven in punt 9.3.4.3. Een PM-monster is gestabiliseerd als het gedurende een van de volgende perioden in de PM-stabilisatieomgeving is gebleven die voldeed aan de specificaties van punt 9.3.4.3:

| a) | als op het oppervlak van een filter een totale PM-concentratie van meer dan 0,353 μg/mm2 wordt verwacht, uitgaande van een belasting van 400 μg op het beroete oppervlak van een filter met een diameter van 38 mm, wordt het filter vóór de weging ten minste 60 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld; |
| --- | --- |

a)

als op het oppervlak van een filter een totale PM-concentratie van meer dan 0,353 μg/mm2 wordt verwacht, uitgaande van een belasting van 400 μg op het beroete oppervlak van een filter met een diameter van 38 mm, wordt het filter vóór de weging ten minste 60 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld;

| b) | als op het oppervlak van een filter een totale PM-concentratie van minder dan 0,353 μg/mm2 wordt verwacht, wordt het filter vóór de weging ten minste 30 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld; |
| --- | --- |

b)

als op het oppervlak van een filter een totale PM-concentratie van minder dan 0,353 μg/mm2 wordt verwacht, wordt het filter vóór de weging ten minste 30 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld;

| c) | als de tijdens de test op het oppervlak van een filter te verwachten totale PM-concentratie niet bekend is, wordt het filter vóór de weging ten minste 60 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld. |
| --- | --- |

c)

als de tijdens de test op het oppervlak van een filter te verwachten totale PM-concentratie niet bekend is, wordt het filter vóór de weging ten minste 60 minuten aan de stabilisatieomgeving blootgesteld.

8.2.4.6.   Bepaling van de filtermassa na de test

De procedures van punt 8.2.3 (punten 8.2.3.6 tot en met 8.2.3.9) worden herhaald om de filtermassa na de test te bepalen.

8.2.4.7.   Totale massa

Elke voor de opwaartse kracht gecorrigeerde tarramassa van een filter wordt van zijn respectieve voor de opwaartse kracht gecorrigeerde filtermassa na de test afgetrokken. Het resultaat is de totale massa m
  total die bij de emissieberekeningen in bijlage VII wordt gebruikt.

9.   Meetapparatuur

9.1.   Specificatie van de motordynamometer

9.1.1.   Asarbeid

Er wordt een motordynamometer gebruikt die de juiste eigenschappen bezit om de bedrijfscyclus in kwestie uit te voeren en die aan specifieke cyclusvalideringscriteria kan voldoen. De volgende dynamometers mogen worden gebruikt:

| a) | wervelstroom- of waterremdynamometers; |
| --- | --- |

a)

wervelstroom- of waterremdynamometers;

| b) | op wisselstroom of gelijkstroom draaiende dynamometers; |
| --- | --- |

b)

op wisselstroom of gelijkstroom draaiende dynamometers;

| c) | een of meer dynamometers. |
| --- | --- |

c)

een of meer dynamometers.

9.1.2.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC)

Om het koppel te meten, mag een meetcel of inlinekoppelmeter worden gebruikt.

Bij gebruik van een meetcel moet het koppelsignaal worden overgebracht op de motoras en moet de traagheid van de dynamometer in aanmerking worden genomen. Het werkelijke motorkoppel is het koppel dat op de meetcel wordt afgelezen, plus het traagheidsmoment van de rem, vermenigvuldigd met de hoekversnelling. Het regelsysteem moet deze berekening realtime uitvoeren.

9.1.3.   Motoraccessoires

De arbeid van motoraccessoires die nodig zijn om de motor van brandstof te voorzien, te smeren of op te warmen, om vloeibaar koelmiddel naar de motor te laten circuleren of om uitlaatgasnabehandelingssystemen te doen werken, moet in aanmerking worden genomen en die accessoires moeten overeenkomstig punt 6.3 worden gemonteerd.

9.1.4.   Bevestiging van de motor en assysteem voor krachtoverbrenging (categorie NRSh)

Indien nodig om een motor van categorie NRSh behoorlijk te testen, wordt de motor op de door de fabrikant gespecificeerde wijze op de testbank bevestigd en wordt het door de fabrikant gespecificeerde assysteem voor krachtoverbrenging gebruikt om de motor met het draaisysteem van de dynamometer te verbinden.

9.2.   Verdunningsprocedure (indien van toepassing)

9.2.1.   Verdunningscondities en achtergrondconcentraties

Gasvormige bestanddelen mogen ruw of verdund worden gemeten, terwijl PM-meting meestal verdunning vergt. Verdunning kan worden verkregen met een volledige- of partiëlestroomverdunningssysteem. Wanneer verdunning wordt toegepast, mag het uitlaatgas met omgevingslucht, synthetische lucht of stikstof worden verdund. Voor het meten van gasvormige emissies moet de temperatuur van het verdunningsmiddel ten minste 288 K (15 oC) bedragen. Voor PM-bemonstering wordt de temperatuur van het verdunningsmiddel gespecificeerd in punt 9.2.2 voor CVS en in punt 9.2.3 voor PFD met variabele verdunningsverhouding. De doorstromingscapaciteit van het verdunningssysteem moet groot genoeg zijn om watercondensatie in de verdunnings- en bemonsteringssystemen volledig uit te sluiten. Ontvochtiging van de verdunningslucht voordat deze het verdunningssysteem binnenstroomt, is toegestaan als de luchtvochtigheid hoog is. De wanden van de verdunningstunnel, alsook de massastroomleidingen voorbij de tunnel, mogen worden verwarmd of geïsoleerd ter voorkoming van neerslag van waterhoudende bestanddelen van een gasfase naar een vloeibare fase (hierna „watercondensatie” genoemd).

Voordat een verdunningsmiddel met uitlaatgas wordt gemengd, mag het worden voorgeconditioneerd door de temperatuur of vochtigheid ervan te verhogen of te verlagen. Uit het verdunningsmiddel mogen bestanddelen worden verwijderd om hun achtergrondconcentraties te verminderen. Voor het verwijderen van bestanddelen of het compenseren voor achtergrondconcentraties gelden de volgende bepalingen:

| a) | de concentraties van de bestanddelen in het verdunningsmiddel mogen worden gemeten en gebruikt om compensatie voor achtergrondeffecten op de testresultaten toe te passen. Zie bijlage VII voor de berekeningen voor de compensatie voor achtergrondconcentraties; |
| --- | --- |

a)

de concentraties van de bestanddelen in het verdunningsmiddel mogen worden gemeten en gebruikt om compensatie voor achtergrondeffecten op de testresultaten toe te passen. Zie bijlage VII voor de berekeningen voor de compensatie voor achtergrondconcentraties;

| b) | voor de meting van de achtergrondconcentraties van verontreinigende gassen en deeltjes zijn de volgende afwijkingen van de onderdelen 7.2, 9.3 en 9.4 toegestaan:






  i) | evenredige bemonstering is niet vereist; |
| --- | --- | --- |

b)

voor de meting van de achtergrondconcentraties van verontreinigende gassen en deeltjes zijn de volgende afwijkingen van de onderdelen 7.2, 9.3 en 9.4 toegestaan:

i)

evenredige bemonstering is niet vereist;

| ii) | er mogen onverwarmde bemonsteringssystemen worden gebruikt; |
| --- | --- |

ii)

er mogen onverwarmde bemonsteringssystemen worden gebruikt;

| iii) | er mag continu worden bemonsterd, ongeacht of batchbemonstering wordt toegepast voor verdunde emissies; |
| --- | --- |

iii)

er mag continu worden bemonsterd, ongeacht of batchbemonstering wordt toegepast voor verdunde emissies;

| iv) | er mag batchbemonstering worden toegepast, ongeacht of continu wordt bemonsterd voor verdunde emissies; |
| --- | --- |

iv)

er mag batchbemonstering worden toegepast, ongeacht of continu wordt bemonsterd voor verdunde emissies;

| c) | om rekening te houden met achtergrond-PM zijn de volgende opties beschikbaar:






  i) | om achtergrond-PM te verwijderen, wordt het verdunningsmiddel gefiltreerd met hoogrendementsdeeltjesfilters (HEPA-filters) die een initieel opvangrendement van ten minste 99,97 % hebben (zie artikel 2, punt 19, voor de procedures in verband met het filtratierendement van HEPA-filters); |
| --- | --- | --- |

c)

om rekening te houden met achtergrond-PM zijn de volgende opties beschikbaar:

i)

om achtergrond-PM te verwijderen, wordt het verdunningsmiddel gefiltreerd met hoogrendementsdeeltjesfilters (HEPA-filters) die een initieel opvangrendement van ten minste 99,97 % hebben (zie artikel 2, punt 19, voor de procedures in verband met het filtratierendement van HEPA-filters);

| ii) | om zonder HEPA-filtratie voor achtergrond-PM te corrigeren, mag het achtergrond-PM niet meer dan 50 % van het op het monsterfilter opgevangen netto-PM vertegenwoordigen; |
| --- | --- |

ii)

om zonder HEPA-filtratie voor achtergrond-PM te corrigeren, mag het achtergrond-PM niet meer dan 50 % van het op het monsterfilter opgevangen netto-PM vertegenwoordigen;

| iii) | achtergrondcorrectie van netto-PM met HEPA-filtratie is zonder drukrestrictie toegestaan. |
| --- | --- |

iii)

achtergrondcorrectie van netto-PM met HEPA-filtratie is zonder drukrestrictie toegestaan.

9.2.2.   Volledigestroomsysteem

Volledigestroomverdunning; constantvolumebemonstering (CVS). De volledige ruwuitlaatgasstroom wordt in een verdunningstunnel verdund. Een constante stroom mag worden gehandhaafd door de temperatuur en de druk bij de stroommeter binnen de grenzen te houden. Als de stroom niet constant is, moet hij direct worden gemeten om evenredige bemonstering mogelijk te maken. Het systeem moet als volgt worden ontworpen (zie figuur 6.6):

| a) | er wordt een tunnel gebruikt met roestvrijstalen binnenoppervlakken. De volledige verdunningstunnel moet elektrisch worden geaard. Voor motorcategorieën waarvoor geen PM- en PN-grenswaarden gelden, mogen ook niet-geleidende materialen worden gebruikt; |
| --- | --- |

a)

er wordt een tunnel gebruikt met roestvrijstalen binnenoppervlakken. De volledige verdunningstunnel moet elektrisch worden geaard. Voor motorcategorieën waarvoor geen PM- en PN-grenswaarden gelden, mogen ook niet-geleidende materialen worden gebruikt;

| b) | de uitlaatgastegendruk mag door het verdunningsluchtinlaatsysteem niet kunstmatig worden verlaagd. De statische druk op de plaats waar ruw uitlaatgas in de tunnel wordt gevoerd, mag niet meer dan ± 1,2 kPa afwijken van de luchtdruk; |
| --- | --- |

b)

de uitlaatgastegendruk mag door het verdunningsluchtinlaatsysteem niet kunstmatig worden verlaagd. De statische druk op de plaats waar ruw uitlaatgas in de tunnel wordt gevoerd, mag niet meer dan ± 1,2 kPa afwijken van de luchtdruk;

| c) | voor een betere vermenging moet het ruwe uitlaatgas in de tunnel worden gevoerd door het met de stroom mee langs de hartlijn van de tunnel te richten. Een fractie van de verdunningslucht mag radiaal vanuit het binnenoppervlak van de tunnel worden ingevoerd om de interactie van het uitlaatgas met de tunnelwanden zo veel mogelijk te beperken; |
| --- | --- |

c)

voor een betere vermenging moet het ruwe uitlaatgas in de tunnel worden gevoerd door het met de stroom mee langs de hartlijn van de tunnel te richten. Een fractie van de verdunningslucht mag radiaal vanuit het binnenoppervlak van de tunnel worden ingevoerd om de interactie van het uitlaatgas met de tunnelwanden zo veel mogelijk te beperken;

| d) | verdunningsmiddel: bij PM-bemonstering moet de temperatuur van de verdunningsmiddelen (omgevingslucht, synthetische lucht of stikstof zoals aangegeven in punt 9.2.1) dicht bij de ingang van de verdunningstunnel op 293 tot 325 K (20 tot 52 oC) worden gehouden; |
| --- | --- |

d)

verdunningsmiddel: bij PM-bemonstering moet de temperatuur van de verdunningsmiddelen (omgevingslucht, synthetische lucht of stikstof zoals aangegeven in punt 9.2.1) dicht bij de ingang van de verdunningstunnel op 293 tot 325 K (20 tot 52 oC) worden gehouden;

| e) | voor de verdunde uitlaatgasstroom moet het reynoldsgetal Re ten minste 4 000 zijn, waarbij Re op de binnendiameter van de verdunningstunnel is gebaseerd. Re is gedefinieerd in bijlage VII. Om te verifiëren of de vermenging adequaat is, moet een bemonsteringssonde zowel verticaal als horizontaal door de tunneldiameter worden gevoerd. Als de analysatorrespons op een afwijking van meer dan ± 2 % van de gemiddelde gemeten concentratie wijst, moet het debiet van de CVS worden verhoogd of moet een mengplaat of -opening worden geïnstalleerd om de vermenging te verbeteren; |
| --- | --- |

e)

voor de verdunde uitlaatgasstroom moet het reynoldsgetal Re ten minste 4 000 zijn, waarbij Re op de binnendiameter van de verdunningstunnel is gebaseerd. Re is gedefinieerd in bijlage VII. Om te verifiëren of de vermenging adequaat is, moet een bemonsteringssonde zowel verticaal als horizontaal door de tunneldiameter worden gevoerd. Als de analysatorrespons op een afwijking van meer dan ± 2 % van de gemiddelde gemeten concentratie wijst, moet het debiet van de CVS worden verhoogd of moet een mengplaat of -opening worden geïnstalleerd om de vermenging te verbeteren;

| f) | voorconditionering voor de stroommeting: het verdunde uitlaatgas mag worden geconditioneerd voordat het debiet ervan wordt gemeten, op voorwaarde dat deze conditionering voorbij de verwarmde HC- of PM-monstersondes plaatsvindt, en wel als volgt:






  i) | er mogen stroomgelijkrichters en/of drukschommelingsdempers worden gebruikt; |
| --- | --- | --- |

f)

voorconditionering voor de stroommeting: het verdunde uitlaatgas mag worden geconditioneerd voordat het debiet ervan wordt gemeten, op voorwaarde dat deze conditionering voorbij de verwarmde HC- of PM-monstersondes plaatsvindt, en wel als volgt:

i)

er mogen stroomgelijkrichters en/of drukschommelingsdempers worden gebruikt;

| ii) | er mag een filter worden gebruikt; |
| --- | --- |

ii)

er mag een filter worden gebruikt;

| iii) | er mag een warmtewisselaar worden gebruikt om de temperatuur vóór een stroommeter te regelen, maar er moeten maatregelen worden genomen om watercondensatie te voorkomen; |
| --- | --- |

iii)

er mag een warmtewisselaar worden gebruikt om de temperatuur vóór een stroommeter te regelen, maar er moeten maatregelen worden genomen om watercondensatie te voorkomen;

| g) | watercondensatie: watercondensatie is een functie van vochtigheid, druk, temperatuur en concentraties van andere bestanddelen zoals zwavelzuur. Deze parameters variëren naargelang de vochtigheid van de motorinlaatlucht, de vochtigheid van de verdunningslucht, de lucht-brandstofverhouding van de motor en de samenstelling van de brandstof, inclusief de hoeveelheid waterstof en zwavel in de brandstof;
  Om ervoor te zorgen dat een stroom wordt gemeten die overeenkomt met een gemeten concentratie, moet watercondensatie tussen de plaats van de monstersonde en de inlaat van de stroommeter in de verdunningstunnel worden voorkomen, ofwel moet watercondensatie worden toegestaan en moet de vochtigheid bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. De wanden van de verdunningstunnel of de massastroomleidingen voorbij de tunnel mogen worden verwarmd of geïsoleerd om watercondensatie te voorkomen. In de hele verdunningstunnel moet watercondensatie worden voorkomen. Bepaalde uitlaatgasbestanddelen kunnen door de aanwezigheid van vocht worden verdund of verwijderd.
  Bij PM-bemonstering ondergaat de al proportionele stroom die van de CVS komt, een of meer secundaire verdunningen om de verlangde totale verdunningsverhouding te bereiken zoals getoond in figuur 9.2 en vermeld in punt 9.2.3.2; |
| --- | --- |

g)

watercondensatie: watercondensatie is een functie van vochtigheid, druk, temperatuur en concentraties van andere bestanddelen zoals zwavelzuur. Deze parameters variëren naargelang de vochtigheid van de motorinlaatlucht, de vochtigheid van de verdunningslucht, de lucht-brandstofverhouding van de motor en de samenstelling van de brandstof, inclusief de hoeveelheid waterstof en zwavel in de brandstof;

Om ervoor te zorgen dat een stroom wordt gemeten die overeenkomt met een gemeten concentratie, moet watercondensatie tussen de plaats van de monstersonde en de inlaat van de stroommeter in de verdunningstunnel worden voorkomen, ofwel moet watercondensatie worden toegestaan en moet de vochtigheid bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. De wanden van de verdunningstunnel of de massastroomleidingen voorbij de tunnel mogen worden verwarmd of geïsoleerd om watercondensatie te voorkomen. In de hele verdunningstunnel moet watercondensatie worden voorkomen. Bepaalde uitlaatgasbestanddelen kunnen door de aanwezigheid van vocht worden verdund of verwijderd.

Bij PM-bemonstering ondergaat de al proportionele stroom die van de CVS komt, een of meer secundaire verdunningen om de verlangde totale verdunningsverhouding te bereiken zoals getoond in figuur 9.2 en vermeld in punt 9.2.3.2;

| h) | de minimale totale verdunningsverhouding moet tussen 5:1 en 7:1 liggen en voor de primaire verdunningsfase ten minste 2:1 bedragen op basis van het maximale uitlaatgasdebiet van de motor tijdens de testcyclus of het testinterval; |
| --- | --- |

h)

de minimale totale verdunningsverhouding moet tussen 5:1 en 7:1 liggen en voor de primaire verdunningsfase ten minste 2:1 bedragen op basis van het maximale uitlaatgasdebiet van de motor tijdens de testcyclus of het testinterval;

| i) | de totale verblijftijd in het systeem moet tussen 0,5 en 5 s bedragen, gemeten vanaf het punt waar het verdunningsmiddel in de filterhouder(s) wordt geleid; |
| --- | --- |

i)

de totale verblijftijd in het systeem moet tussen 0,5 en 5 s bedragen, gemeten vanaf het punt waar het verdunningsmiddel in de filterhouder(s) wordt geleid;

| j) | de verblijftijd in het secundaire verdunningssysteem, indien aanwezig, moet ten minste 0,5 s bedragen, gemeten vanaf het punt waar het secundaire verdunningsmiddel in de filterhouder(s) wordt geleid. |
| --- | --- |

j)

de verblijftijd in het secundaire verdunningssysteem, indien aanwezig, moet ten minste 0,5 s bedragen, gemeten vanaf het punt waar het secundaire verdunningsmiddel in de filterhouder(s) wordt geleid.

Om de massa van de deeltjes te bepalen, zijn een deeltjesbemonsteringssysteem, een deeltjesbemonsteringsfilter, een gravimetrische balans en een weegkamer met beheerste temperatuur en vochtigheid nodig.

Figuur 6.6

Voorbeelden van bemonsteringsconfiguraties met volledigestroomverdunning

Image 20

9.2.3.   Partiëlestroomverdunningssysteem (PFD-systeem)

9.2.3.1.   Beschrijving van een partiëlestroomsysteem

In figuur 6.7 wordt een schematische voorstelling van een PFD-systeem getoond. Het is een algemene schematische voorstelling ter illustratie van de principes van monsterneming, verdunning en PM-bemonstering. Het is niet de bedoeling om aan te geven dat alle in de figuur beschreven onderdelen noodzakelijk zijn voor andere mogelijke bemonsteringssystemen waarmee monsters moeten kunnen worden opgevangen. Andere configuraties die niet met deze schematische voorstelling overeenkomen, zijn toegestaan op voorwaarde dat zij hetzelfde doel hebben, namelijk monsters opvangen, verdunnen en PM-bemonstering. Zij moeten voldoen aan andere criteria zoals vermeld in punt 8.1.8.6 (periodieke kalibratie) en 8.2.1.2 (validering) voor PFD met variabele verdunning en in punt 8.1.4.5 en tabel 8.2 (lineariteitsverificatie) en punt 8.1.8.5.7 (verificatie) voor PFD met constante verdunning.

Zoals geïllustreerd in figuur 6.7, wordt het ruwe uitlaatgas of de primaire verdunde stroom van de uitlaatpijp EP, respectievelijk van CVS via de bemonsteringssonde SP en de overbrengingsleiding TL naar de verdunningstunnel gevoerd. De totale stroom door de tunnel wordt bijgesteld met een stroomregelaar en de bemonsteringspomp P van het deeltjesbemonsteringssysteem (PSS). Bij proportionele ruwuitlaatgasbemonstering wordt de verdunningsluchtstroom geregeld door de stroomregelaar FC1, die qm

  ew (uitlaatgasmassadebiet op natte basis) of qm

  aw (inlaatluchtmassadebiet op natte basis) en qm

  f (brandstofmassadebiet) als stuursignalen voor de gewenste uitlaatgassplitsing kan gebruiken. De monsterstroom naar de verdunningstunnel DT is het verschil tussen de totale stroom en de verdunningsluchtstroom. Het verdunningsluchtdebiet wordt gemeten met de stroommeter FM1, het totale debiet met de stroommeter van het deeltjesbemonsteringssysteem. De verdunningsverhouding wordt aan de hand van deze twee debieten berekend. Bij bemonstering met een constante verdunnningsverhouding van ruw of verdund uitlaatgas als functie van de uitlaatgasstroom (bv. secundaire verdunning bij PM-bemonstering), is het verdunningsluchtdebiet gewoonlijk constant en geregeld door de stroomregelaar FC1 of de verdunningsluchtpomp.

De verdunningslucht (omgevingslucht, synthetische lucht of stikstof) moet met een PM-luchtfilter met hoog rendement (HEPA-filter) worden gefiltreerd.

Figuur 6.7

Schema van het partiëlestroomverdunningssysteem (type totale bemonstering)

Image 21

| a | = | motoruitlaatgas of primaire verdunde stroom |
| --- | --- | --- |
| b | = | facultatief |
| c | = | PM-bemonstering |

a

=

motoruitlaatgas of primaire verdunde stroom

b

=

facultatief

c

=

PM-bemonstering

Onderdelen van figuur 6.7:

| DAF | : | verdunningsluchtfilter |
| --- | --- | --- |
| DT | : | verdunningstunnel of secundair verdunningssysteem |
| EP | : | uitlaatpijp of primair verdunningssysteem |
| FC1 | : | stroomregelaar |
| FH | : | filterhouder |
| FM1 | : | stroommeter die het verdunningsluchtdebiet meet |
| P | : | bemonsteringspomp |
| PSS | : | PM-bemonsteringssysteem |
| PTL | : | PM-overbrengingsleiding |
| SP | : | bemonsteringssonde voor ruw of verdund uitlaatgas |
| TL | : | overbrengingsleiding |

DAF

:

verdunningsluchtfilter

DT

:

verdunningstunnel of secundair verdunningssysteem

EP

:

uitlaatpijp of primair verdunningssysteem

FC1

:

stroomregelaar

FH

:

filterhouder

FM1

:

stroommeter die het verdunningsluchtdebiet meet

P

:

bemonsteringspomp

PSS

:

PM-bemonsteringssysteem

PTL

:

PM-overbrengingsleiding

SP

:

bemonsteringssonde voor ruw of verdund uitlaatgas

TL

:

overbrengingsleiding

Massadebieten die alleen van toepassing zijn bij proportionele ruwuitlaatgasbemonstering PFD:

| qm

  ew | = | massadebiet van het uitlaatgas op natte basis |
| --- | --- | --- |
| qm

  aw | = | massadebiet van de inlaatlucht op natte basis |
| qm

  f | = | brandstofmassadebiet |

qm

  ew

=

massadebiet van het uitlaatgas op natte basis

qm

  aw

=

massadebiet van de inlaatlucht op natte basis

qm

  f

=

brandstofmassadebiet

9.2.3.2.   Verdunning

De temperatuur van de verdunningsmiddelen (omgevingslucht, synthetische lucht of stikstof zoals aangegeven in punt 9.2.1) moet dicht bij de ingang van de verdunningstunnel op 293 tot 325 K (20 tot 52 oC) worden gehouden.

Ontvochtiging van de verdunningslucht voordat deze het verdunningssysteem binnenstroomt, is toegestaan. Het partiëlestroomverdunningssysteem moet zijn ontworpen om uit de motoruitlaatgasstroom een proportioneel monster van het ruwe uitlaatgas te nemen, waarmee op afwijkingen in het uitlaatgasdebiet wordt gereageerd, en om verdunningslucht aan dit monster toe te voegen teneinde bij het testfilter een in punt 9.3.3.4.3 voorgeschreven temperatuur te bereiken. Hiervoor is het van essentieel belang dat de verdunningsverhouding zo wordt bepaald dat aan de nauwkeurigheidseisen van punt 8.1.8.6.1 wordt voldaan.

Om ervoor te zorgen dat een stroom wordt gemeten die overeenkomt met een gemeten concentratie, moet watercondensatie tussen de plaats van de monstersonde en de inlaat van de stroommeter in de verdunningstunnel worden voorkomen, ofwel moet watercondensatie worden toegestaan en moet de vochtigheid bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. Het PFD-systeem mag worden verwarmd of geïsoleerd om watercondensatie te voorkomen. In de hele verdunningstunnel moet watercondensatie worden voorkomen.

De minimale verdunningsverhouding moet tussen 5:1 en 7:1 liggen op basis van het maximale uitlaatgasdebiet van de motor tijdens de testcyclus of het testinterval.

De verblijftijd in het systeem moet tussen 0,5 en 5 s bedragen, gemeten vanaf het punt waar het verdunningsmiddel in de filterhouder(s) wordt geleid.

Om de massa van de deeltjes te bepalen, zijn een deeltjesbemonsteringssysteem, een deeltjesbemonsteringsfilter, een gravimetrische balans en een weegkamer met beheerste temperatuur en vochtigheid nodig.

9.2.3.3.   Toepasbaarheid

PFD mag worden toegepast om tijdens een transiënte bedrijfscyclus (NRTC en LSI-NRTC), een NRSC met specifieke modi of een RMC bij continue of batchbemonstering van PM en verontreinigende gassen een proportioneel ruwuitlaatgasmonster te nemen.

Het systeem mag ook worden gebruikt bij een eerder verdund uitlaatgas waarvan, via een constante verdunningsverhouding, een al proportionele stroom wordt verdund (zie figuur 9.2). Zo wordt met een CVS-tunnel een secundaire verdunning uitgevoerd om de voor PM-bemonstering vereiste totale verdunningsverhouding te verkrijgen.

9.2.3.4.   Kalibratie

De kalibratie van de PFD om een proportioneel ruwuitlaatgasmonster te nemen, wordt beschreven in punt 8.1.8.6.

9.3.   Bemonsteringsprocedures

9.3.1.   Algemene bemonsteringsvoorschriften

9.3.1.1.   Ontwerp en bouw van de sonde

Een sonde is de eerste fitting in een bemonsteringssysteem. Zij steekt in een ruwe of verdunde uitlaatgasstroom waarvan een monster moet worden genomen, zo uit dat haar binnen- en buitenoppervlakken in contact zijn met het uitlaatgas. Een monster wordt vanuit een sonde naar een overbrengingsleiding gevoerd.

De binnenoppervlakken van monstersondes moeten van roestvrij staal zijn of, bij bemonstering van ruw uitlaatgas, van een niet-reactief materiaal dat bestand is tegen de temperaturen van ruw uitlaatgas. De monstersondes moeten worden geplaatst waar de bestanddelen tot hun gemiddelde monsterconcentratie worden gemengd en waar de interferentie met andere sondes zo veel mogelijk wordt beperkt. Alle sondes moeten liefst vrij blijven van invloeden van grenslagen, zog en wervelingen, met name dicht bij de uitlaat van een uitlaatpijp van een meter voor ruw uitlaatgas, waar onopzettelijke verdunning kan plaatsvinden. Het doorblazen of doorspoelen van een sonde mag een andere sonde tijdens tests niet beïnvloeden. Om een monster van meer dan een bestanddeel te nemen, mag een en dezelfde sonde worden gebruikt op voorwaarde dat de sonde voor elk bestanddeel aan alle specificaties voldoet.

9.3.1.1.1.   Mengkamer (categorie NRSh)

Bij het testen van machines van categorie NRSh mag gebruik worden gemaakt van een mengkamer indien de fabrikant dat toestaat. De mengkamer is een facultatief onderdeel van een bemonsteringssysteem voor ruw gas, dat tussen de geluiddemper en de monstersonde wordt geplaatst. De vorm en de afmetingen van de mengkamer en de leidingen vóór en na de kamer moeten zodanig zijn dat de kamer ervoor zorgt dat op de plaats van de monstersonde een goed gemengd, homogeen monster ontstaat en voorkomen wordt dat de kamer sterke schommelingen of resonanties veroorzaakt die van invloed zijn op de emissieresultaten.

9.3.1.2.   Overbrengingsleidingen

De lengte van de overbrengingsleidingen die een genomen monster vanaf een sonde naar een analysator, opslagmedium of verdunningssysteem voeren, moet zo veel mogelijk worden beperkt door de analysatoren, opslagmedia en verdunningssystemen zo dicht mogelijk bij de sondes te plaatsen. Het aantal bochten in de overbrengingsleidingen moet zo klein mogelijk worden gehouden en alle onvermijdelijke bochten moeten een zo groot mogelijke straal hebben.

9.3.1.3.   Bemonsteringsmethoden

Voor continue en batchbemonstering (zie punt 7.2) gelden de volgende voorwaarden:

| a) | als bij een constant debiet wordt onttrokken, moet ook de bemonstering bij een constant debiet plaatsvinden; |
| --- | --- |

a)

als bij een constant debiet wordt onttrokken, moet ook de bemonstering bij een constant debiet plaatsvinden;

| b) | als bij een variabel debiet wordt onttrokken, moet men het monsterdebiet in verhouding tot het variërende debiet laten variëren; |
| --- | --- |

b)

als bij een variabel debiet wordt onttrokken, moet men het monsterdebiet in verhouding tot het variërende debiet laten variëren;

| c) | evenredige bemonstering moet worden gevalideerd zoals beschreven in punt 8.2.1. |
| --- | --- |

c)

evenredige bemonstering moet worden gevalideerd zoals beschreven in punt 8.2.1.

9.3.2.   Gasbemonstering

9.3.2.1.   Bemonsteringssondes

Om gasvormige emissies te bemonsteren, worden een- of meerpoortsondes gebruikt. De sondes mogen in gelijk welke richting ten opzichte van de ruwe of verdunde uitlaatgasstroom worden geplaatst. Bij bepaalde sondes moeten de monstertemperaturen als volgt worden geregeld:

| a) | bij sondes die NOx aan verdund uitlaatgas onttrekken, moet de wandtemperatuur van de sonde worden geregeld om watercondensatie te voorkomen; |
| --- | --- |

a)

bij sondes die NOx aan verdund uitlaatgas onttrekken, moet de wandtemperatuur van de sonde worden geregeld om watercondensatie te voorkomen;

| b) | bij sondes die koolwaterstoffen aan het verdunde uitlaatgas onttrekken, wordt aanbevolen de wandtemperatuur op circa 191 °C te regelen om contaminatie zo veel mogelijk te beperken. |
| --- | --- |

b)

bij sondes die koolwaterstoffen aan het verdunde uitlaatgas onttrekken, wordt aanbevolen de wandtemperatuur op circa 191 °C te regelen om contaminatie zo veel mogelijk te beperken.

9.3.2.1.1.   Mengkamer (categorie NRSh)

Wanneer overeenkomstig punt 9.3.1.1.1 een mengkamer wordt gebruikt, moet het inwendige volume van de mengkamer ten minste tien keer zo groot zijn als de cilinderinhoud van de motor die wordt getest. De mengkamer wordt zo dicht mogelijk bij de geluiddemper van de motor aangesloten en moet een minimale binnenoppervlaktemperatuur van 452 K (179 oC) hebben. De fabrikant mag het ontwerp van de mengkamer specificeren.

9.3.2.2.   Overbrengingsleidingen

Er moeten overbrengingsleidingen worden gebruikt met binnenoppervlakken van roestvrij staal, PTFE, VitonTM of een ander materiaal dat betere eigenschappen voor emissiebemonstering bezit. Het moet een niet-reactief materiaal zijn dat bestand is tegen uitlaatgastemperaturen. Inlinefilters mogen worden gebruikt als het filter en de behuizing ervan als volgt aan dezelfde temperatuurvoorschriften voldoen als de overbrengingsleidingen:

| a) | bij NOx-overbrengingsleidingen vóór hetzij een NO2/NO-omzetter die aan de specificaties van punt 8.1.11.5 voldoet, hetzij een koeler die aan de specificaties van punt 8.1.11.4 voldoet, moet een monstertemperatuur worden gehandhaafd die watercondensatie voorkomt; |
| --- | --- |

a)

bij NOx-overbrengingsleidingen vóór hetzij een NO2/NO-omzetter die aan de specificaties van punt 8.1.11.5 voldoet, hetzij een koeler die aan de specificaties van punt 8.1.11.4 voldoet, moet een monstertemperatuur worden gehandhaafd die watercondensatie voorkomt;

| b) | bij THC-overbrengingsleidingen moet over de hele leiding een wandtemperatuur van (191 ± 11) oC worden gehandhaafd. Bij bemonstering van ruw uitlaatgas mag een niet-verwarmde, geïsoleerde overbrengingsleiding direct op een sonde worden aangesloten. De lengte en de isolatie van de overbrengingsleiding moeten zijn ontworpen om de hoogste verwachte ruwuitlaatgastemperatuur tot niet minder dan 191 oC te koelen, gemeten bij de uitlaat van de overbrengingsleiding. Bij bemonstering van verdund uitlaatgas is tussen de sonde en de overbrengingsleiding een maximaal 0,92 m lange overgangszone toegestaan om de wandtemperatuur naar (191 ± 11) oC te laten overgaan. |
| --- | --- |

b)

bij THC-overbrengingsleidingen moet over de hele leiding een wandtemperatuur van (191 ± 11) oC worden gehandhaafd. Bij bemonstering van ruw uitlaatgas mag een niet-verwarmde, geïsoleerde overbrengingsleiding direct op een sonde worden aangesloten. De lengte en de isolatie van de overbrengingsleiding moeten zijn ontworpen om de hoogste verwachte ruwuitlaatgastemperatuur tot niet minder dan 191 oC te koelen, gemeten bij de uitlaat van de overbrengingsleiding. Bij bemonstering van verdund uitlaatgas is tussen de sonde en de overbrengingsleiding een maximaal 0,92 m lange overgangszone toegestaan om de wandtemperatuur naar (191 ± 11) oC te laten overgaan.

9.3.2.3.   Onderdelen om monsters te conditioneren

9.3.2.3.1.   Monsterdrogers

9.3.2.3.1.1.   Eisen

Monsterdrogers mogen worden gebruikt om vocht uit het monster te verwijderen en zo het effect van water op metingen van gasvormige emissies te verminderen. De gebruikte monsterdrogers moeten aan de eisen in de punten 9.3.2.3.1.1 en 9.3.2.3.1.2 voldoen. In vergelijking (7-13) wordt een vochtgehalte van 0,8 vol.- % gebruikt.

Bij de hoogste verwachte waterdampconcentratie H
  m moet de waterverwijderingstechniek de vochtigheid op ≤ 5 g water/kg droge lucht (of ongeveer 0,8 vol.- % H2O) houden, wat gelijk is aan 100 % relatieve vochtigheid bij 277,1 K (3,9 oC) en 101,3 kPa. Deze specificatie van de vochtigheid komt overeen met ongeveer 25 % relatieve vochtigheid bij 298 K (25 oC) en 101,3 kPa. Dit kan worden aangetoond door:

| a) | de temperatuur aan de uitlaat van de monsterdroger te meten; |
| --- | --- |

a)

de temperatuur aan de uitlaat van de monsterdroger te meten;

| b) | de vochtigheid vlak vóór de CLD te meten; |
| --- | --- |

b)

de vochtigheid vlak vóór de CLD te meten;

de verificatieprocedure van punt 8.1.8.5.8 uit te voeren.

9.3.2.3.1.2.   Toegestaan type monsterdrogers en procedure voor het schatten van het vochtgehalte na de droger

Beide in dit punt beschreven typen monsterdrogers mogen worden gebruikt:

| a) | als een osmotische membraandroger vóór een gasanalysator of opslagmedium wordt gebruikt, moet hij voldoen aan de temperatuurspecificaties van punt 9.3.2.2. Voorbij een osmotische membraandroger worden het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voortdurend gemeten. De hoeveelheid water wordt overeenkomstig bijlage VII berekend aan de hand van de continu geregistreerde waarden van T
  dew en p
  total, hun tijdens een test waargenomen piekwaarden of hun alarminstelpunten. Bij gebrek aan een directe meting wordt de nominale p
  total gegeven door de laagste tijdens de tests verwachte absolute druk van de droger; |
| --- | --- |

a)

als een osmotische membraandroger vóór een gasanalysator of opslagmedium wordt gebruikt, moet hij voldoen aan de temperatuurspecificaties van punt 9.3.2.2. Voorbij een osmotische membraandroger worden het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voortdurend gemeten. De hoeveelheid water wordt overeenkomstig bijlage VII berekend aan de hand van de continu geregistreerde waarden van T
  dew en p
  total, hun tijdens een test waargenomen piekwaarden of hun alarminstelpunten. Bij gebrek aan een directe meting wordt de nominale p
  total gegeven door de laagste tijdens de tests verwachte absolute druk van de droger;

| b) | vóór een THC-meetsysteem voor compressieontstekingsmotoren mag geen thermische koeler worden gebruikt. Als een thermische koeler vóór een NO2/NO-omzetter of in een bemonsteringssysteem zonder NO2/NO-omzetter wordt gebruikt, moet de koeler voldoen aan de prestatiecontrole voor NO2-verlies van punt 8.1.11.4. Voorbij een thermische koeler worden het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voortdurend gemeten. De hoeveelheid water wordt overeenkomstig bijlage VII berekend aan de hand van de continu geregistreerde waarden van T
  dew en p
  total, hun tijdens een test waargenomen piekwaarden of hun alarminstelpunten. Bij gebrek aan een directe meting wordt de nominale p
  total gegeven door de laagste tijdens de tests verwachte absolute druk van de thermische koeler. Als voor de mate van verzadiging in de thermische koeler van een veronderstelling kan worden uitgegaan, mag T
  dew aan de hand van het bekende rendement van de koeler en de continue meting van de koelertemperatuur (T
  chiller) worden berekend. Als de waarden van T
  chiller niet continu worden geregistreerd, mag de tijdens een test waargenomen piekwaarde of de alarminstelwaarde ervan worden gebruikt als constante waarde om een constante hoeveelheid water overeenkomstig bijlage VII te bepalen. Als kan worden aangenomen dat T
  chiller gelijk is aan T
  dew, mag overeenkomstig bijlage VII T
  chiller in plaats van T
  dew worden gebruikt. Indien een constante temperatuurafwijking tussen T
  chiller en T
  dew als gevolg van een bekende en vaste mate van heropwarming van het monster tussen de koeleruitlaat en de plaats van de temperatuurmeting kan worden verondersteld, mag deze veronderstelde temperatuurafwijking in de emissieberekeningen worden ingecalculeerd. De geldigheid van de bij dit punt toegestane veronderstellingen moet met een ingenieursanalyse of met gegevens worden aangetoond. |
| --- | --- |

b)

vóór een THC-meetsysteem voor compressieontstekingsmotoren mag geen thermische koeler worden gebruikt. Als een thermische koeler vóór een NO2/NO-omzetter of in een bemonsteringssysteem zonder NO2/NO-omzetter wordt gebruikt, moet de koeler voldoen aan de prestatiecontrole voor NO2-verlies van punt 8.1.11.4. Voorbij een thermische koeler worden het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) voortdurend gemeten. De hoeveelheid water wordt overeenkomstig bijlage VII berekend aan de hand van de continu geregistreerde waarden van T
  dew en p
  total, hun tijdens een test waargenomen piekwaarden of hun alarminstelpunten. Bij gebrek aan een directe meting wordt de nominale p
  total gegeven door de laagste tijdens de tests verwachte absolute druk van de thermische koeler. Als voor de mate van verzadiging in de thermische koeler van een veronderstelling kan worden uitgegaan, mag T
  dew aan de hand van het bekende rendement van de koeler en de continue meting van de koelertemperatuur (T
  chiller) worden berekend. Als de waarden van T
  chiller niet continu worden geregistreerd, mag de tijdens een test waargenomen piekwaarde of de alarminstelwaarde ervan worden gebruikt als constante waarde om een constante hoeveelheid water overeenkomstig bijlage VII te bepalen. Als kan worden aangenomen dat T
  chiller gelijk is aan T
  dew, mag overeenkomstig bijlage VII T
  chiller in plaats van T
  dew worden gebruikt. Indien een constante temperatuurafwijking tussen T
  chiller en T
  dew als gevolg van een bekende en vaste mate van heropwarming van het monster tussen de koeleruitlaat en de plaats van de temperatuurmeting kan worden verondersteld, mag deze veronderstelde temperatuurafwijking in de emissieberekeningen worden ingecalculeerd. De geldigheid van de bij dit punt toegestane veronderstellingen moet met een ingenieursanalyse of met gegevens worden aangetoond.

9.3.2.3.2.   Monsterpompen

Vóór een analysator of opslagmedium voor gas moeten er monsterpompen worden gebruikt. De gebruikte monsterpompen moeten binnenoppervlakken hebben van roestvrij staal, PTFE of een ander materiaal dat betere eigenschappen voor emissiebemonstering bezit. Bij bepaalde monsterpompen moeten de temperaturen als volgt worden geregeld:

| a) | als een NOx-monsterpomp wordt gebruikt vóór hetzij een NO2/NO-omzetter die aan de specificaties van punt 8.1.11.5 voldoet, hetzij een koeler die aan de specificaties van punt 8.1.11.4 voldoet, moet deze worden verwarmd om watercondensatie te voorkomen; |
| --- | --- |

a)

als een NOx-monsterpomp wordt gebruikt vóór hetzij een NO2/NO-omzetter die aan de specificaties van punt 8.1.11.5 voldoet, hetzij een koeler die aan de specificaties van punt 8.1.11.4 voldoet, moet deze worden verwarmd om watercondensatie te voorkomen;

| b) | als een THC-monsterpomp vóór een THC-analysator of –opslagmedium wordt gebruikt, moeten de binnenoppervlakken ervan tot 464 ± 11 K (191 ± 11 oC) worden verwarmd. |
| --- | --- |

b)

als een THC-monsterpomp vóór een THC-analysator of –opslagmedium wordt gebruikt, moeten de binnenoppervlakken ervan tot 464 ± 11 K (191 ± 11 oC) worden verwarmd.

9.3.2.3.3.   Ammoniakwassers

Bij alle gasbemonsteringssystemen mogen ammoniakwassers worden gebruikt ter voorkoming van NH3-interferentie, vergiftiging van de NO2/NO-omzetter en afzettingen in het bemonsteringssysteem of de analysatoren. De ammoniakwasser moet overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant worden geïnstalleerd.

9.3.2.4.   Monsteropslagmedia

Bij zakbemonstering worden gasvolumes opgeslagen in voldoende reine recipiënten die zo min mogelijk gas verliezen of gaspermeatie toestaan. Er worden goede ingenieursinzichten toegepast om aanvaardbare drempelwaarden voor de reinheid en permeatie van de opslagmedia vast te stellen. Om een recipiënt schoon te maken, mag hij herhaaldelijk worden gereinigd en leeggemaakt en mag hij worden verwarmd. Er moet gebruik worden gemaakt van een flexibele recipiënt (bv. een zak) binnen een omgeving met temperatuurregeling, of van een stijve recipiënt met temperatuurregeling die eerst is leeggemaakt of die een verplaatsbare inhoud heeft, zoals een zuiger-cilinderopstelling. Er moeten recipiënten worden gebruikt die voldoen aan de specificaties in onderstaande tabel 6.6.

Tabel 6.6

Materialen van recipiënten voor batchbemonstering van gassen

| CO, CO2, O2, CH4, C2H6, C3H8, NO, NO2
   (2) | polyvinylfluoride (PVF) (3), bv. TedlarTM, polyvinylideenfluoride (3), bv. KynarTM, polytetrafluorethyleen (4) bv. TeflonTM of roestvrij staal (4) |
| --- | --- |
| HC | polytetrafluorethyleen (5) of roestvrij staal (5) |

CO, CO2, O2, CH4, C2H6, C3H8, NO, NO2
   (2)

polyvinylfluoride (PVF) (3), bv. TedlarTM, polyvinylideenfluoride (3), bv. KynarTM, polytetrafluorethyleen (4) bv. TeflonTM of roestvrij staal (4)

HC

polytetrafluorethyleen (5) of roestvrij staal (5)

9.3.3.   PM-bemonstering

9.3.3.1.   Bemonsteringssondes

Er moet gebruik worden gemaakt van PM-sondes met een enkele opening aan het uiteinde. De PM-sondes worden tegen de stroom in gericht.

De PM-sonde mag worden beschermd met een hoedje dat aan de voorschriften in figuur 6.8 voldoet. In dat geval mag de in punt 9.3.3.3 beschreven voorklasseervoorziening niet worden gebruikt.

Figuur 6.8

Schema van een bemonsteringssonde met een hoedvormige voorklasseervoorziening

Dwarsdoorsnede

9.3.3.2.   Overbrengingsleidingen

Om de temperatuurverschillen tussen de overbrengingsleidingen en de uitlaatgasbestanddelen zo veel mogelijk te beperken, wordt het gebruik van geïsoleerde of verwarmde overbrengingsleidingen of een verwarmde omhulling aanbevolen. Er moeten overbrengingsleidingen worden gebruikt die niet met PM reageren en waarvan de binnenkant elektrisch geleidend is. Aanbevolen wordt PM-overbrengingsleidingen van roestvrij staal te gebruiken; andere materialen moeten dezelfde bemonsteringsprestaties hebben als roestvrij staal. De binnenkant van de PM-overbrengingsleidingen moet elektrisch geaard zijn.

9.3.3.3.   Voorklasseervoorziening

Het gebruik van een voorklasseervoorziening om deeltjes met grote diameter te verwijderen, is toegestaan op voorwaarde dat zij in het verdunningssysteem meteen vóór de filterhouder wordt geïnstalleerd. Er mag maar één voorklasseervoorziening worden gebruikt. Als een hoedvormige sonde wordt gebruikt (zie figuur 6.8), is een voorklasseervoorziening verboden.

De PM-voorklasseervoorziening mag een traagheidsimpactor of een cycloonafscheider zijn. Zij moet van roestvrij staal gemaakt zijn. De voorklasseervoorziening moet volgens opgave binnen het debietbereik waarvoor zij wordt gebruikt ten minste 50 % van het PM verwijderen bij een aerodynamische diameter van 10 μm en niet meer dan 1 % van het PM bij een aerodynamische diameter van 1 μm. De uitlaat van de voorklasseervoorziening moet worden geconfigureerd met een omloop om het deeltjesmateriaalmonsterfilter, zodat de stroom van de voorziening kan worden gestabiliseerd alvorens een test te starten. Het PM-monsterfilter moet maximaal 75 cm voorbij de uitgang van de voorklasseervoorziening worden geplaatst.

9.3.3.4.   Monsterfilter

Het verdunde uitlaatgas moet worden bemonsterd met een filter dat tijdens de testsequentie voldoet aan de voorschriften van de punten 9.3.3.4.1 tot en met 9.3.3.4.4.

9.3.3.4.1.   Filterspecificatie

Alle filtertypen moeten een opvangrendement van ten minste 99,7 % hebben. De door de fabrikant van het monsterfilter verrichte metingen die in zijn productratings tot uiting komen, mogen worden gebruikt om aan te tonen dat aan deze eis is voldaan. Het filter moet bestaan uit:

| a) | met fluorkoolstof (PTFE) gecoate glasvezel; of |
| --- | --- |

a)

met fluorkoolstof (PTFE) gecoate glasvezel; of

| b) | een membraan van fluorkoolstof (PTFE). |
| --- | --- |

b)

een membraan van fluorkoolstof (PTFE).

Als de verwachte netto-PM-massa op het filter meer dan 400 μg bedraagt, mag een filter met een initieel opvangrendement van ten minste 98 % worden gebruikt.

9.3.3.4.2.   Filtergrootte

De nominale filterdiameter moet 46,50 ± 0,6 mm bedragen (ten minste 37 mm werkzame diameter). Met voorafgaande goedkeuring van de goedkeuringsinstantie mogen filters met een grotere diameter worden gebruikt. Aanbevolen wordt te zorgen voor evenredigheid tussen het filter en het beroete oppervlak.

9.3.3.4.3.   Regeling van de verdunning en temperatuur van PM-monsters

Bij een CVS-systeem worden de PM-monsters ten minste eenmaal vóór de overbrengingsleidingen verdund en bij een PFD-systeem ten minste eenmaal voorbij de overbrengingsleidingen (zie punt 9.3.3.2 met betrekking tot de overbrengingsleidingen). De monstertemperatuur wordt geregeld op 320 ± 5 K (47 ± 5 oC), gemeten op gelijk welk punt binnen 200 mm vóór of 200 mm voorbij de PM-opslagmedia. Het is de bedoeling dat het PM-monster voornamelijk wordt verwarmd of gekoeld door de in punt 9.2.1, onder a), gespecificeerde verdunningscondities.

9.3.3.4.4.   Filteraanstroomsnelheid

De filteraanstroomsnelheid moet 0,90 tot 1,00 m/s bedragen en minder dan 5 % van de geregistreerde stroomwaarden mag dit bereik overschrijden. Bij een totale PM-massa van meer dan 400 μg mag de filteraanstroomsnelheid worden verlaagd. De aanstroomsnelheid moet worden gemeten als het volumedebiet van het monster bij de druk vóór het filter en de temperatuur van het filteroppervlak, gedeeld door het blootgestelde oppervlak van het filter. De uitlaatpijp- of CVS-tunneldruk moet worden gebruikt voor de druk vóór het filter als de drukval vanaf het PM-bemonsteringssysteem tot aan het filter minder dan 2 kPa bedraagt.

9.3.3.4.5.   Filterhouder

Om turbulente depositie zo veel mogelijk te beperken en te zorgen voor een gelijkmatige PM-depositie op het filter, moet voor de overgang van de binnendiameter van de overbrengingsleiding naar de blootgestelde diameter van het filteroppervlak een divergente kegeltophoek van 12,5° (vanaf het midden) worden gebruikt. Voor die overgang moet roestvrij staal worden gebruikt.

9.3.4.   PM-stabilisatieomgeving en weegomgeving voor gravimetrische analyse

9.3.4.1.   Omgeving voor gravimetrische analyse

In dit onderdeel worden de twee omgevingen beschreven die nodig zijn om deeltjesmateriaal voor gravimetrische analyse te stabiliseren en te wegen: de PM-stabilisatieomgeving waarin de filters vóór de weging worden opgeslagen; en de weegomgeving waarin de balans zich bevindt. De twee omgevingen mogen zich in een dezelfde ruimte bevinden.

Zowel de stabilisatie- als de weegomgeving wordt vrijgehouden van verontreinigingen zoals stof, aerosolen of halfvluchtig materiaal, die de PM-monsters zouden kunnen verontreinigen.

9.3.4.2.   Reinheid

De reinheid van de PM-stabilisatieomgeving wordt met referentiefilters geverifieerd zoals beschreven in punt 8.1.12.1.4.

9.3.4.3.   Temperatuur van de kamer

De kamer (of ruimte) waarin de deeltjesfilters worden geconditioneerd en gewogen, wordt gedurende het conditioneren en wegen van de filters op een temperatuur van 295 ± 1 K (22 ± 1 oC) gehouden. De vochtigheid wordt op een dauwpunt van 282,5 ± 1 K (9,5 ± 1 oC) en een relatieve vochtigheid van 45 ± 8 % gehouden. Als de stabilisatie- en de weegomgeving gescheiden zijn, wordt de stabilisatieomgeving op 295 ± 3 K (22 ± 3 oC) gehouden.

9.3.4.4.   Verificatie van de omgevingsomstandigheden

Bij het gebruik van meetinstrumenten die voldoen aan de specificaties van punt 9.4, moeten de volgende omgevingsomstandigheden worden geverifieerd:

| a) | het dauwpunt en de omgevingstemperatuur worden geregistreerd. Aan de hand van deze waarden wordt bepaald of de stabilisatieomgeving en de weegomgeving ten minste gedurende de 60 minuten voorafgaand aan het wegen van de filters binnen de toleranties van punt 9.3.4.3 zijn gebleven; |
| --- | --- |

a)

het dauwpunt en de omgevingstemperatuur worden geregistreerd. Aan de hand van deze waarden wordt bepaald of de stabilisatieomgeving en de weegomgeving ten minste gedurende de 60 minuten voorafgaand aan het wegen van de filters binnen de toleranties van punt 9.3.4.3 zijn gebleven;

| b) | binnen de weegomgeving wordt de luchtdruk continu geregistreerd. Een aanvaardbaar alternatief is een barometer te gebruiken die de luchtdruk buiten de weegomgeving meet, op voorwaarde dat kan worden gegarandeerd dat de luchtdruk bij de balans nooit meer dan ± 100 Pa van de gedeelde luchtdruk afwijkt. Er moet voor worden gezorgd dat op het ogenblik waarop elk PM-monster wordt gewogen, de recentste luchtdruk wordt geregistreerd. Deze waarde wordt gebruikt om overeenkomstig punt 8.1.12.2 de correctie voor de opwaartse kracht voor het PM te berekenen. |
| --- | --- |

b)

binnen de weegomgeving wordt de luchtdruk continu geregistreerd. Een aanvaardbaar alternatief is een barometer te gebruiken die de luchtdruk buiten de weegomgeving meet, op voorwaarde dat kan worden gegarandeerd dat de luchtdruk bij de balans nooit meer dan ± 100 Pa van de gedeelde luchtdruk afwijkt. Er moet voor worden gezorgd dat op het ogenblik waarop elk PM-monster wordt gewogen, de recentste luchtdruk wordt geregistreerd. Deze waarde wordt gebruikt om overeenkomstig punt 8.1.12.2 de correctie voor de opwaartse kracht voor het PM te berekenen.

9.3.4.5.   Installatie van de balans

De balans wordt als volgt geïnstalleerd:

| a) | op een trillingsisolatieplatform om hem tegen geluid en trillingen van buitenaf te beschermen; |
| --- | --- |

a)

op een trillingsisolatieplatform om hem tegen geluid en trillingen van buitenaf te beschermen;

| b) | beschermd tegen convectieve luchtstromen met een elektrisch geaard tochtscherm met statische dissipatie. |
| --- | --- |

b)

beschermd tegen convectieve luchtstromen met een elektrisch geaard tochtscherm met statische dissipatie.

9.3.4.6.   Statische elektrische lading

In de omgeving van de balans wordt de statische elektrische lading zo veel mogelijk beperkt, en wel als volgt:

| a) | de balans wordt elektrisch geaard; |
| --- | --- |

a)

de balans wordt elektrisch geaard;

| b) | als de PM-monsters handmatig worden verplaatst, worden roestvrijstalen pincetten gebruikt; |
| --- | --- |

b)

als de PM-monsters handmatig worden verplaatst, worden roestvrijstalen pincetten gebruikt;

| c) | de pincetten worden van een aardingskabel voorzien of de operateur wordt zodanig met een aardingskabel verbonden dat de aardingskabel en de balans een gemeenschappelijke aarding hebben; |
| --- | --- |

c)

de pincetten worden van een aardingskabel voorzien of de operateur wordt zodanig met een aardingskabel verbonden dat de aardingskabel en de balans een gemeenschappelijke aarding hebben;

| d) | om de statische lading uit de PM-monsters te verwijderen, wordt gebruikgemaakt van een neutralisator van statische elektriciteit die samen met de balans elektrisch is geaard. |
| --- | --- |

d)

om de statische lading uit de PM-monsters te verwijderen, wordt gebruikgemaakt van een neutralisator van statische elektriciteit die samen met de balans elektrisch is geaard.

9.4.   Meetinstrumenten

9.4.1.   Inleiding

9.4.1.1.   Toepassingsgebied

Dit punt bevat de eisen voor meetinstrumenten en bijbehorende systemen in verband met emissietests. Het betreft onder meer laboratoriuminstrumenten voor het meten van motorparameters, omgevingsomstandigheden, stroomgerelateerde parameters en emissieconcentraties (ruw of verdund).

9.4.1.2.   Typen instrumenten

Elk in deze verordening genoemd instrument moet worden gebruikt zoals beschreven in de verordening zelf (zie tabel 6.5 voor de met deze instrumenten gemeten grootheden). Telkens wanneer een in deze verordening genoemd instrument op een andere dan de beschreven wijze wordt gebruikt of er in plaats daarvan een ander instrument wordt gebruikt, zijn de gelijkwaardigheidsbepalingen van punt 5.1.1 van toepassing. Wanneer voor een bepaalde meting meer dan een instrument wordt gespecificeerd, duidt de typegoedkeurings- of certificeringsinstantie op verzoek een ervan aan als referentie-instrument voor het aantonen dat een alternatieve procedure gelijkwaardig is met de gespecificeerde procedure.

9.4.1.3.   Redundante systemen

Voor alle in dit punt beschreven meetinstrumenten geldt dat, met voorafgaande toestemming van de typegoedkeurings- of certificeringsinstantie, voor de berekening van testresultaten voor één test gegevens van meerdere instrumenten mogen worden gebruikt. De resultaten van alle metingen worden geregistreerd en de ruwe gegevens worden behouden. Deze eis geldt ongeacht of de metingen al dan niet in de berekeningen worden gebruikt.

9.4.2.   Gegevensregistratie en regeling

Het testsysteem moet in staat zijn gegevens te updaten, gegevens te registreren en systemen op vraag van de operator, alsook de dynamometer, de bemonsteringsapparatuur en de meetinstrumenten, te regelen. Er moet gebruik worden gemaakt van gegevensverzamel- en regelsystemen die met de in tabel 6.7 gespecificeerde minimumfrequentie kunnen registreren (deze tabel is niet van toepassing op tests volgens de NRSC met specifieke modi).

Tabel 6.7

Minimumfrequenties voor gegevensregistratie en regeling

| Toepasselijk onderdeel van het testprotocol | Gemeten waarden | Minimale bevel- en regelfrequentie | Minimale registratiefrequentie |
| --- | --- | --- | --- |
| 7.6. | Toerental en koppel tijdens een stapsgewijze motorkarakteristiekbepaling | 1 Hz | 1 gemiddelde waarde per stap |
| 7.6. | Toerental en koppel tijdens een motorkarakteristiekbepaling met continue toerentalverhoging | 5 Hz | 1 Hz-gemiddelde |
| 7.8.3. | Referentie- en feedbacktoerentallen en -koppels voor transiënte bedrijscycli (NRTC en LSI-NRTC) | 5 Hz | 1 Hz-gemiddelde |
| 7.8.2. | Referentie- en feedbacktoerentallen en -koppels voor NRSC met specifieke modi en RMC | 1 Hz | 1 Hz |
| 7.3. | Continue concentraties van analysatoren voor ruw uitlaatgas | n.v.t. | 1 Hz |
| 7.3. | Continue concentraties van analysatoren voor verdund uitlaatgas | n.v.t. | 1 Hz |
| 7.3. | Batchconcentraties van analysatoren voor ruw of verdund uitlaatgas | n.v.t. | 1 gemiddelde waarde per testinterval |
| 7.6.
  8.2.1. | Verdunduitlaatgasdebiet van een CVS met een warmtewisselaar vóór de stroommeting | n.v.t. | 1 Hz |
| 7.6.
  8.2.1. | Verdunduitlaatgasdebiet van een CVS zonder warmtewisselaar vóór de stroommeting | 5 Hz | 1 Hz-gemiddelde |
| 7.6.
  8.2.1. | Inlaatlucht- of uitlaatgasdebiet (bij transiënte meting ruw uitlaatgas) | n.v.t. | 1 Hz-gemiddelde |
| 7.6.
  8.2.1. | Verdunningslucht, indien actief geregeld | 5 Hz | 1 Hz-gemiddelde |
| 7.6.
  8.2.1. | Monsterstroom van een CVS met warmtewisselaar | 1 Hz | 1 Hz |
| 7.6.
  8.2.1. | Monsterstroom van een CVS zonder warmtewisselaar | 5 Hz | 1 Hz-gemiddelde |

Toepasselijk onderdeel van het testprotocol

Gemeten waarden

Minimale bevel- en regelfrequentie

Minimale registratiefrequentie

7.6.

Toerental en koppel tijdens een stapsgewijze motorkarakteristiekbepaling

1 Hz

1 gemiddelde waarde per stap

7.6.

Toerental en koppel tijdens een motorkarakteristiekbepaling met continue toerentalverhoging

5 Hz

1 Hz-gemiddelde

7.8.3.

Referentie- en feedbacktoerentallen en -koppels voor transiënte bedrijscycli (NRTC en LSI-NRTC)

5 Hz

1 Hz-gemiddelde

7.8.2.

Referentie- en feedbacktoerentallen en -koppels voor NRSC met specifieke modi en RMC

1 Hz

1 Hz

7.3.

Continue concentraties van analysatoren voor ruw uitlaatgas

n.v.t.

1 Hz

7.3.

Continue concentraties van analysatoren voor verdund uitlaatgas

n.v.t.

1 Hz

7.3.

Batchconcentraties van analysatoren voor ruw of verdund uitlaatgas

n.v.t.

1 gemiddelde waarde per testinterval

7.6.

8.2.1.

Verdunduitlaatgasdebiet van een CVS met een warmtewisselaar vóór de stroommeting

n.v.t.

1 Hz

7.6.

8.2.1.

Verdunduitlaatgasdebiet van een CVS zonder warmtewisselaar vóór de stroommeting

5 Hz

1 Hz-gemiddelde

7.6.

8.2.1.

Inlaatlucht- of uitlaatgasdebiet (bij transiënte meting ruw uitlaatgas)

n.v.t.

1 Hz-gemiddelde

7.6.

8.2.1.

Verdunningslucht, indien actief geregeld

5 Hz

1 Hz-gemiddelde

7.6.

8.2.1.

Monsterstroom van een CVS met warmtewisselaar

1 Hz

1 Hz

7.6.

8.2.1.

Monsterstroom van een CVS zonder warmtewisselaar

5 Hz

1 Hz-gemiddelde

9.4.3.   Specificaties met betrekking tot de prestaties van meetinstrumenten

9.4.3.1.   Overzicht

Het gehele testsysteem moet voldoen aan alle toepasselijke criteria voor kalibraties, verificaties en de testvalidering in punt 8.1, met inbegrip van de voorschriften van de punten 8.1.4 en 8.2 inzake lineariteitscontrole. De instrumenten moeten voor alle tijdens de tests te gebruiken bereiken voldoen aan de specificaties in tabel 6.7. Voorts moeten alle van de fabrikanten van de instrumenten ontvangen documenten worden bewaard waaruit blijkt dat de instrumenten aan de specificaties in tabel 6.7 voldoen.

9.4.3.2.   Voorschriften voor onderdelen

Tabel 6.8 geeft de specificaties van koppel-, toerental- en drukopnemers, temperatuur- en dauwpuntsensoren en andere instrumenten. Het volledige systeem voor het meten van de gegeven fysische en/of chemische grootheid moet voldoen aan de lineariteitsverificatievoorschriften in punt 8.1.4. Voor metingen van gasvormige emissies mogen analysatoren worden gebruikt met compensatiealgoritmen die een functie zijn van andere gemeten gasvormige bestanddelen en van de brandstofeigenschappen bij de specifieke motortest. Een compensatiealgoritme mag alleen compensatie bieden voor verschuivingen en mag niet van invloed zijn op de grootte (d.w.z. geen vertekening).

Tabel 6.8

Aanbevolen specificaties met betrekking tot de prestaties van meetinstrumenten

| Meetinstrument | Symbool van de gemeten grootheid | Stijgtijd van het
  volledige systeem | Updatefrequentie van de registratie | Nauwkeurigheid (3) | Herhaalbaarheid (3) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Motortoerentalopnemer | n | 1 s | 1 Hz-gemiddelde | 2,0 % van pt. of
  0,5 % van max. | 1,0 % van pt. of
  0,25 % van max. |
| Motorkoppelopnemer | T | 1 s | 1 Hz-gemiddelde | 2,0 % van pt. of
  1,0 % van max. | 1,0 % van pt. of
  0,5 % van max. |
| Brandstofstroommeter
  (brandstoftotalisator) | | 5 s
  (n.v.t.) | 1 Hz
  (n.v.t.) | 2,0 % van pt. of
  1,5 % van max. | 1,0 % van pt. of
  0,75 % van max. |
| Meter voor totaal verdund uitlaatgas (CVS)
  (met warmtewisselaar vóór meter) | | 1 s
  (5 s) | 1 Hz-gemiddelde
  (1 Hz) | 2,0 % van pt. of
  1,5 % van max. | 1,0 % van pt. of
  0,75 % van max. |
| Meters voor verdunningslucht, inlaatlucht, uitlaatgas en monsterstroom | | 1 s | 1 Hz-gemiddelde van 5 Hz-monsters | 2,5 % van pt. of
  1,5 % van max. | 1,25 % van pt. of
  0,75 % van max. |
| Continue analysator ruw uitlaatgas | x | 5 s | 2 Hz | 2,0 % van pt. of
  2,0 % van meas. | 1,0 % van pt. of
  1,0 % van meas. |
| Continue analysator verdund uitlaatgas | x | 5 s | 1 Hz | 2,0 % van pt. of
  2,0 % van meas. | 1,0 % van pt. of
  1,0 % van meas. |
| Continue gasanalysator | x | 5 s | 1 Hz | 2,0 % van pt. of
  2,0 % van meas. | 1,0 % van pt. of
  1,0 % van meas. |
| Batchgasanalysator | x | n.v.t. | n.v.t. | 2,0 % van pt. of
  2,0 % van meas. | 1,0 % van pt. of
  1,0 % van meas. |
| Gravimetrische PM-balans | m
  PM | n.v.t. | n.v.t. | zie punt 9.4.11. | 0,5 μg |
| Traagheids-PM-balans | m
  PM | 5 s | 1 Hz | 2,0 % van pt. of
  2,0 % van meas. | 1,0 % van pt. of
  1,0 % van meas. |

Meetinstrument

Symbool van de gemeten grootheid

Stijgtijd van het

volledige systeem

Updatefrequentie van de registratie

Nauwkeurigheid (3)

Herhaalbaarheid (3)

Motortoerentalopnemer

n

1 s

1 Hz-gemiddelde

2,0 % van pt. of

0,5 % van max.

1,0 % van pt. of

0,25 % van max.

Motorkoppelopnemer

T

1 s

1 Hz-gemiddelde

2,0 % van pt. of

1,0 % van max.

1,0 % van pt. of

0,5 % van max.

Brandstofstroommeter

(brandstoftotalisator)

5 s

(n.v.t.)

1 Hz

(n.v.t.)

2,0 % van pt. of

1,5 % van max.

1,0 % van pt. of

0,75 % van max.

Meter voor totaal verdund uitlaatgas (CVS)

(met warmtewisselaar vóór meter)

1 s

(5 s)

1 Hz-gemiddelde

(1 Hz)

2,0 % van pt. of

1,5 % van max.

1,0 % van pt. of

0,75 % van max.

Meters voor verdunningslucht, inlaatlucht, uitlaatgas en monsterstroom

1 s

1 Hz-gemiddelde van 5 Hz-monsters

2,5 % van pt. of

1,5 % van max.

1,25 % van pt. of

0,75 % van max.

Continue analysator ruw uitlaatgas

x

5 s

2 Hz

2,0 % van pt. of

2,0 % van meas.

1,0 % van pt. of

1,0 % van meas.

Continue analysator verdund uitlaatgas

x

5 s

1 Hz

2,0 % van pt. of

2,0 % van meas.

1,0 % van pt. of

1,0 % van meas.

Continue gasanalysator

x

5 s

1 Hz

2,0 % van pt. of

2,0 % van meas.

1,0 % van pt. of

1,0 % van meas.

Batchgasanalysator

x

n.v.t.

n.v.t.

2,0 % van pt. of

2,0 % van meas.

1,0 % van pt. of

1,0 % van meas.

Gravimetrische PM-balans

m
  PM

n.v.t.

n.v.t.

zie punt 9.4.11.

0,5 μg

Traagheids-PM-balans

m
  PM

5 s

1 Hz

2,0 % van pt. of

2,0 % van meas.

1,0 % van pt. of

1,0 % van meas.

9.4.4.   Meting van de motorparameters en de omgevingsomstandigheden

9.4.4.1.   Toerental- en koppelsensoren

9.4.4.1.1.   Toepassing

De instrumenten voor het meten van de arbeidsinput en –output tijdens de werking van de motor moeten voldoen aan de specificaties van dit punt. Er worden sensoren, opnemers en meters aanbevolen die voldoen aan de specificaties in tabel 6.8. Alle systemen voor het meten van de arbeidsinput en –output moeten voldoen aan de lineariteitsverificatievoorschriften in punt 8.1.4.

9.4.4.1.2.   Asarbeid

De arbeid en het vermogen worden berekend aan de hand van de output van de toerental- en koppelopnemers overeenkomstig punt 9.4.4.1. Alle systemen voor het meten van toerental en koppel moeten voldoen aan de kalibratie- en verificatievoorschriften in de punten 8.1.7 en 8.1.4.

Het koppel dat door de traagheid van met het vliegwiel verbonden versnellende en vertragende onderdelen zoals de aandrijfas- en dynamometerrotor wordt teweeggebracht, moet zo nodig op basis van goede ingenieursinzichten worden gecompenseerd.

9.4.4.2.   Drukopnemers en temperatuur- en dauwpuntsensoren

Alle systemen voor het meten van druk, temperatuur en dauwpunt moeten voldoen aan de kalibratievoorschriften in punt 8.1.7.

De drukopnemers moeten in een omgeving met temperatuurregeling worden geplaatst of moeten voor temperatuurwijzigingen over hun verwachte werkingsbereik worden gecompenseerd. De materialen van de opnemers moeten compatibel zijn met de vloeistof die wordt gemeten.

9.4.5.   Stroommetingen

Bij elk type stroommeter (brandstofstroommeter, inlaatluchtstroommeter, stroommeter voor ruw of verdund uitlaatgas, monsterstroommeter) moet de stroom zo nodig worden geconditioneerd om te voorkomen dat een zog, wervelingen, circulatiestromen of debietwisselingen de nauwkeurigheid of herhaalbaarheid van de meter beïnvloeden. Bij bepaalde meters kan dit door een rechte leiding van voldoende lengte (bv. een lengte van ten minste 10 pijpdiameters) of speciaal ontworpen bochtstukken, vinvormige stabilisatoren of meetdiafragma's (of pneumatische drukschommelingsdempers bij de brandstofstroommeter) te gebruiken om vóór de meter een stabiel en voorspelbaar snelheidsprofiel tot stand te brengen.

9.4.5.1.   Brandstofstroommeter

Het volledige systeem voor het meten van de brandstofstroom moet voldoen aan de kalibratievoorschriften in punt 8.1.8.1. Bij elke meting van de brandstofstroom moet rekening worden gehouden met brandstof die via een omloop om de motor heen stroomt of die van de motor naar de brandstoftank terugkeert.

9.4.5.2.   Inlaatluchtstroommeter

Het volledige systeem voor het meten van de inlaatluchtstroom moet voldoen aan de kalibratievoorschriften in punt 8.1.8.2.

9.4.5.3.   Stroommeter voor ruw uitlaatgas

9.4.5.3.1.   Voorschriften voor onderdelen

Het volledige systeem voor het meten van de ruwe uitlaatgasstroom moet voldoen aan de lineariteitsvoorschriften in punt 8.1.4. Elke meter voor ruw uitlaatgas moet zodanig zijn ontworpen dat wijzigingen in de thermodynamische toestand, de vloeistofeigenschappen en de samenstelling van het ruwe uitlaatgas naar behoren worden gecompenseerd.

9.4.5.3.2.   Responstijd van de stroommeter

Om een partiëlestroomverdunningssysteem zo te regelen dat een evenredig monster van het ruwe uitlaatgas wordt genomen, moet de responstijd van de stroommeter sneller zijn dan aangegeven in tabel 9.3. Bij partiëlestroomverdunningssystemen met onlineregeling moet de responstijd van de stroommeter voldoen aan de specificaties van punt 8.2.1.2.

9.4.5.3.3.   Koeling van het uitlaatgas

Dit punt is niet van toepassing op koeling van uitlaatgas als gevolg van het ontwerp van de motor, bijvoorbeeld met watergekoelde uitlaatspruitstukken of turbocompressoren.

Koeling van het uitlaatgas vóór de stroommeter is toegestaan met de volgende beperkingen:

| a) | voorbij de koeling mag er geen PM worden bemonsterd; |
| --- | --- |

a)

voorbij de koeling mag er geen PM worden bemonsterd;

| b) | als de koeling de uitlaatgastemperatuur van meer dan 475 K (202 oC) tot minder dan 453 K (180 oC) doet dalen, mag er voorbij de koeling geen HC worden bemonsterd; |
| --- | --- |

b)

als de koeling de uitlaatgastemperatuur van meer dan 475 K (202 oC) tot minder dan 453 K (180 oC) doet dalen, mag er voorbij de koeling geen HC worden bemonsterd;

| c) | als de koeling watercondensatie veroorzaakt, mag er voorbij de koeling geen NOx worden bemonsterd tenzij de koeler voldoet aan de verificatie van de prestaties in punt 8.1.11.4; |
| --- | --- |

c)

als de koeling watercondensatie veroorzaakt, mag er voorbij de koeling geen NOx worden bemonsterd tenzij de koeler voldoet aan de verificatie van de prestaties in punt 8.1.11.4;

| d) | als de koeling watercondensatie veroorzaakt voordat de stroom een stroommeter bereikt, moeten dauwpunt T
  dew en druk p
  total bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. Deze waarden moeten bij de emissieberekeningen overeenkomstig bijlage VII worden gebruikt. |
| --- | --- |

d)

als de koeling watercondensatie veroorzaakt voordat de stroom een stroommeter bereikt, moeten dauwpunt T
  dew en druk p
  total bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. Deze waarden moeten bij de emissieberekeningen overeenkomstig bijlage VII worden gebruikt.

9.4.5.4.   Verdunningsluchtmeters en stroommeters voor verdund uitlaatgas

9.4.5.4.1.   Toepassing

Voor het bepalen van het momentane debiet van een verdunde uitlaatgasstroom of de totale verdunde uitlaatgasstroom tijdens een testinterval wordt een stroommeter voor verdund uitlaatgas gebruikt. Het debiet van een ruwe uitlaatgasstroom of de totale ruwe uitlaatgasstroom tijdens een testinterval mag worden berekend aan de hand van het verschil tussen een stroommeter voor verdund uitlaatgas en een verdunningsluchtmeter.

9.4.5.4.2.   Voorschriften voor onderdelen

Het volledige systeem voor het meten van de verdunde uitlaatgasstroom moet voldoen aan de kalibratie- en verificatievoorschriften in de punten 8.1.8.4 en 8.1.8.5. De volgende meters mogen worden gebruikt:

| a) | bij constantvolumebemonstering (CVS) van de totale verdunde uitlaatgasstroom, mogen een kritischestroomventuri (CFV) of meerdere parallel geschakelde kritischestroomventuri's, een verdringerpomp (PDP), een subsonische venturi (SSV) of een ultrasone stroommeter (UFM) worden gebruikt. Gecombineerd met een daarvóór geplaatste warmtewisselaar, zal een CFV of een PDP ook als passieve stroomregelaar functioneren door de temperatuur van het verdunde uitlaatgas in een CVS-systeem constant te houden; |
| --- | --- |

a)

bij constantvolumebemonstering (CVS) van de totale verdunde uitlaatgasstroom, mogen een kritischestroomventuri (CFV) of meerdere parallel geschakelde kritischestroomventuri's, een verdringerpomp (PDP), een subsonische venturi (SSV) of een ultrasone stroommeter (UFM) worden gebruikt. Gecombineerd met een daarvóór geplaatste warmtewisselaar, zal een CFV of een PDP ook als passieve stroomregelaar functioneren door de temperatuur van het verdunde uitlaatgas in een CVS-systeem constant te houden;

| b) | bij het partiëlestroomverdunningssysteem (PFD-systeem) mag de combinatie van een stroommeter met een actief stroomregelsysteem worden toegepast om de evenredige bemonstering van uitlaatgasbestanddelen te handhaven. Om evenredige bemonstering te handhaven mogen de totale stroom van verdund uitlaatgas of een of meer monsterstromen, dan wel een combinatie van deze stromen worden geregeld. |
| --- | --- |

b)

bij het partiëlestroomverdunningssysteem (PFD-systeem) mag de combinatie van een stroommeter met een actief stroomregelsysteem worden toegepast om de evenredige bemonstering van uitlaatgasbestanddelen te handhaven. Om evenredige bemonstering te handhaven mogen de totale stroom van verdund uitlaatgas of een of meer monsterstromen, dan wel een combinatie van deze stromen worden geregeld.

Bij alle andere verdunningssystemen mag een laminair stroomelement, een ultrasone stroommeter, een subsonische venturi, een kritischestroomventuri of meerdere parallel geschakelde kritischestroomventuri's, een positieveverplaatsingsmeter, een thermischemassameter, een middelingspitotbuis of een hittedraadanemometer worden gebruikt.

9.4.5.4.3.   Koeling van het uitlaatgas

Het verdunde uitlaatgas vóór een stroommeter voor verdund uitlaatgas mag worden gekoeld op voorwaarde dat de volgende bepalingen in acht worden genomen:

| a) | voorbij de koeling mag er geen PM worden bemonsterd; |
| --- | --- |

a)

voorbij de koeling mag er geen PM worden bemonsterd;

| b) | als de koeling de uitlaatgastemperatuur van meer dan 475 K (202 oC) tot minder dan 453 K (180 oC) doet dalen, mag er voorbij de koeling geen HC worden bemonsterd; |
| --- | --- |

b)

als de koeling de uitlaatgastemperatuur van meer dan 475 K (202 oC) tot minder dan 453 K (180 oC) doet dalen, mag er voorbij de koeling geen HC worden bemonsterd;

| c) | als de koeling watercondensatie veroorzaakt, mag er voorbij de koeling geen NOx worden bemonsterd tenzij de koeler voldoet aan de verificatie van de prestaties in punt 8.1.11.4; |
| --- | --- |

c)

als de koeling watercondensatie veroorzaakt, mag er voorbij de koeling geen NOx worden bemonsterd tenzij de koeler voldoet aan de verificatie van de prestaties in punt 8.1.11.4;

| d) | als de koeling watercondensatie veroorzaakt voordat de stroom een stroommeter bereikt, moeten dauwpunt T
  dew en druk p
  total bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. Deze waarden moeten bij de emissieberekeningen overeenkomstig bijlage VII worden gebruikt. |
| --- | --- |

d)

als de koeling watercondensatie veroorzaakt voordat de stroom een stroommeter bereikt, moeten dauwpunt T
  dew en druk p
  total bij de inlaat van de stroommeter worden gemeten. Deze waarden moeten bij de emissieberekeningen overeenkomstig bijlage VII worden gebruikt.

9.4.5.5.   Monsterstroommeter voor batchbemonstering

Voor het bepalen van de monsterdebieten of de totale bemonsterde stroom tijdens een testinterval in een batchbemonsteringssysteem wordt een monsterstroommeter gebruikt. Het verschil tussen twee stroommeters mag worden gebruikt om de monsterstroom in een verdunningstunnel bijvoorbeeld voor PM-meting met partiële stroomverdunning of met secundaire verdunningsstroom te berekenen. De specificaties voor differentiaalstroommeting om een evenredig monster van het ruwe uitlaatgas te nemen zijn opgenomen in punt 8.1.8.6.1 en die voor de kalibratie van de differentiaalstroommeting in punt 8.1.8.6.2.

Het volledige systeem voor de monsterstroommeter moet voldoen aan de kalibratievoorschriften in punt 8.1.8.

9.4.5.6.   Gasverdeler

Er mag een gasverdeler worden gebruikt om kalibratiegassen te mengen.

Er wordt gebruikgemaakt van een gasverdeler die gassen mengt overeenkomstig de specificaties van punt 9.5.1 en volgens de tijdens de tests verwachte concentraties. Er mogen kritischestroomgasverdelers, capillaire gasverdelers of gasverdelers met thermischemassameter worden gebruikt. Zo nodig worden viscositeitscorrecties toegepast (als dat niet door de interne software van de gasverdeler wordt gedaan) om te zorgen voor een correcte gasverdeling. Het gasverdelersysteem moet voldoen aan de lineariteitsverificatievoorschriften in punt 8.1.4.5. Facultatief mag de mengvoorziening worden gecontroleerd met een instrument dat van nature lineair is, bv. door NO-gas te gebruiken met een CLD. De ijkwaarde van het instrument wordt bijgesteld met het direct op het instrument aangesloten ijkgas. De gasverdeler wordt bij de gebruikte instellingen gecontroleerd en de nominale waarde wordt met de gemeten concentratie van het instrument vergeleken.

9.4.6.   CO- en CO2-metingen

Er moet een niet-dispersieve infraroodanalysator (NDIR-analysator) worden gebruikt om bij continue of batchbemonstering de CO- en CO2-concentratie in ruw of verdund uitlaatgas te meten.

Het NDIR-systeem moet voldoen aan de kalibratie- en verificatievoorschriften in punt 8.1.8.1.

9.4.7.   Koolwaterstofmetingen

9.4.7.1.   Vlamionisatiedetector

9.4.7.1.1.   Toepassing

Een verwarmde vlamionisatiedetector (HFID-analysator) wordt gebruikt om bij continue of batchbemonstering de koolwaterstofconcentratie in ruw of verdund uitlaatgas te meten. De koolwaterstofconcentratie wordt bepaald op basis van een koolstofgetal van één (C1). De verwarmde FID-analysatoren moeten alle aan emissies blootgestelde oppervlakken op een temperatuur van 464 ± 11 K (191 ± 11 oC) houden. Bij motoren op aardgas en lpg en SI-motoren mag ook een niet-verwarmde vlamionisatiedetector (FID) als koolwaterstofanalysator worden gebruikt.

9.4.7.1.2.   Voorschriften voor onderdelen

Het FID-systeem voor het meten van THC moet voldoen aan alle verificatievoorschriften voor het meten van koolwaterstoffen in punt 8.1.10.

9.4.7.1.3.   FID-brandstof en branderlucht

De FID-brandstof en de branderlucht moeten voldoen aan de specificaties van punt 9.5.1. De FID-brandstof en de branderlucht mogen niet mengen voordat zij in de FID-analysator stromen om ervoor te zorgen dat de FID-analysator met een diffusievlam en niet met een voorgemengde vlam werkt.

9.4.7.1.4.   Gereserveerd

9.4.7.1.5.   Gereserveerd

9.4.7.2.   Gereserveerd

9.4.8.   NOx-metingen

Voor NOx-meting zijn twee meetinstrumenten gespecificeerd die beide mogen worden gebruikt op voorwaarde dat zij voldoen aan de criteria van punt 9.4.8.1, respectievelijk 9.4.8.2. De chemiluminescentiedetector moet als referentieprocedure worden gebruikt om met elke in punt 5.1.1 voorgestelde alternatieve meetprocedure te vergelijken.

9.4.8.1.   Chemiluminescentiedetector

9.4.8.1.1.   Toepassing

Bij continue of batchbemonstering wordt een aan een NO2/NO-omzetter gekoppelde chemiluminescentiedetector (CLD) gebruikt om de NOx-concentratie in ruw of verdund uitlaatgas te meten.

9.4.8.1.2.   Voorschriften voor onderdelen

Het CLD-systeem moet voldoen aan de voorschriften in punt 8.1.11.1 betreffende de quenchverificatie. Er mag een verwarmde of niet-verwarmde CLD worden gebruikt en de gebruikte CLD mag bij luchtdruk of onder vacuüm functioneren.

9.4.8.1.3.   NO2/NO-omzetter

Vóór de CLD moet een interne of externe NO2/NO-omzetter worden geplaatst die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5, terwijl de omzetter met een omloop moet worden geconfigureerd om deze verificatie te vergemakkelijken.

9.4.8.1.4.   Effecten van vochtigheid

Alle CLD-temperaturen moeten worden gehandhaafd om watercondensatie te voorkomen. Om vóór een CLD vocht uit een monster te verwijderen, moet een van de volgende configuraties worden gebruikt:

| a) | een CLD wordt aangesloten voorbij een droger of koeler die zich voorbij een NO2/NO-omzetter bevindt die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5; |
| --- | --- |

a)

een CLD wordt aangesloten voorbij een droger of koeler die zich voorbij een NO2/NO-omzetter bevindt die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5;

| b) | een CLD wordt aangesloten voorbij een droger of thermische koeler die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.4. |
| --- | --- |

b)

een CLD wordt aangesloten voorbij een droger of thermische koeler die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.4.

9.4.8.1.5.   Responstijd

Er mag een verwarmde CLD worden gebruikt om de responstijd van de CLD te verbeteren.

9.4.8.2.   Niet-dispersieve ultravioletanalysator

9.4.8.2.1.   Toepassing

Een niet-dispersieve ultravioletanalysator (NDUV-analysator) wordt gebruikt om bij continue of batchbemonstering de NOx-concentratie in ruw of verdund uitlaatgas te meten.

9.4.8.2.2.   Voorschriften voor onderdelen

Het NDUV-systeem moet voldoen aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.3.

9.4.8.2.3.   NO2/NO-omzetter

Als de NDUV-analysator alleen NO meet, wordt een interne of externe NO2/NO-omzetter die aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5 voldoet, vóór de NDUV-analysator geplaatst. De omzetter wordt met een omloop geconfigureerd om deze verificatie te vergemakkelijken.

9.4.8.2.4.   Effecten van vochtigheid

De NDUV-temperatuur moet worden gehandhaafd om watercondensatie te voorkomen, tenzij een van de volgende configuraties wordt gebruikt:

| a) | een NDUV wordt aangesloten voorbij een droger of koeler die zich voorbij een NO2/NO-omzetter bevindt die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5; |
| --- | --- |

a)

een NDUV wordt aangesloten voorbij een droger of koeler die zich voorbij een NO2/NO-omzetter bevindt die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.5;

| b) | een NDUV wordt aangesloten voorbij een droger of thermische koeler die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.4. |
| --- | --- |

b)

een NDUV wordt aangesloten voorbij een droger of thermische koeler die voldoet aan de verificatievoorschriften in punt 8.1.11.4.

9.4.9.   O2-metingen

Voor de meting van de O2-concentratie in ruw of verdund uitlaatgas wordt bij continue of batchbemonstering een paramagnetische detector (PMD-analysator) of een magnetopneumatische detector (MPD-analysator) gebruikt.

9.4.10.   Metingen van de lucht-brandstofverhouding

Bij continue bemonstering mag een zirkoniumanalysator (ZrO2-analysator) worden gebruikt om de lucht-brandstofverhouding in ruw uitlaatgas te meten. O2-metingen mogen samen met inlaatlucht- of brandstofstroommetingen worden gebruikt om het uitlaatgasdebiet overeenkomstig bijlage VII te berekenen.

9.4.11.   PM-metingen met gravimetrische balans

Voor het wegen van het op monsterfiltermedia opgevangen netto-PM wordt een balans gebruikt.

Als minimumvoorschrift geldt dat de balansresolutie gelijk moet zijn aan of lager dan de in tabel 6.8 aanbevolen herhaalbaarheid van 0,5 microgram. Als de balans interne kalibratiegewichten gebruikt voor routine-ijking en lineariteitsverificaties, moeten de kalibratiegewichten voldoen aan de specificaties in punt 9.5.2.

De balans moet voor een optimale stabilisatietijd en stabiliteit op haar locatie worden geconfigureerd.

9.4.12.   Metingen van ammoniak (NH3)

Er mag een fouriertransformatie-infraroodanalysator (FTIR), een niet-dispersieve ultravioletanalysator (NDUV) of een laser-infraroodanalysator worden gebruikt volgens de instructies van de fabrikant van het instrument.

9.5.   Analysegassen en massastandaarden

9.5.1.   Analysegassen

De analysegassen moeten voldoen aan de nauwkeurigheids- en zuiverheidsspecificaties van dit onderdeel.

9.5.1.1.   Gasspecificaties

De volgende gasspecificaties moeten in acht worden genomen:

| a) | er worden gezuiverde gassen gebruikt om met kalibratiegassen te mengen en de meetinstrumenten zodanig bij te stellen dat een nulrespons wordt verkregen op een nulkalibratiestandaard. De verontreiniging van de gebruikte gassen mag in de gascilinder of bij de uitlaat van een nulgasgenerator niet hoger zijn dan de hoogste van de volgende waarden:






  i) | 2 % verontreiniging, gemeten ten opzichte van de bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie. Als bijvoorbeeld een CO-concentratie van 100,0 μmol/mol wordt verwacht, zou het zijn toegestaan een nulgas te gebruiken met een CO-verontreiniging van minder dan of gelijk aan 2,000 μmol/mol; |
| --- | --- | --- |

a)

er worden gezuiverde gassen gebruikt om met kalibratiegassen te mengen en de meetinstrumenten zodanig bij te stellen dat een nulrespons wordt verkregen op een nulkalibratiestandaard. De verontreiniging van de gebruikte gassen mag in de gascilinder of bij de uitlaat van een nulgasgenerator niet hoger zijn dan de hoogste van de volgende waarden:

i)

2 % verontreiniging, gemeten ten opzichte van de bij de standaard verwachte gemiddelde concentratie. Als bijvoorbeeld een CO-concentratie van 100,0 μmol/mol wordt verwacht, zou het zijn toegestaan een nulgas te gebruiken met een CO-verontreiniging van minder dan of gelijk aan 2,000 μmol/mol;

| ii) | een verontreiniging zoals gespecificeerd in tabel 6.9, die geldt voor ruwe of verdunde metingen; |
| --- | --- |

ii)

een verontreiniging zoals gespecificeerd in tabel 6.9, die geldt voor ruwe of verdunde metingen;

| iii) | een verontreiniging zoals gespecificeerd in tabel 6.10, die geldt voor ruwe metingen. |
| --- | --- |

iii)

een verontreiniging zoals gespecificeerd in tabel 6.10, die geldt voor ruwe metingen.

Tabel 6.9

Verontreinigingsgrenswaarden voor ruwe of verdunde metingen [μmol/mol = ppm]

| Bestanddeel | Gezuiverde synthetische lucht (4) | Gezuiverd N2
   (4) |
| --- | --- | --- |
| THC (C1-equivalent) | ≤ 0,05 μmol/mol | ≤ 0,05 μmol/mol |
| CO | ≤ 1 μmol/mol | ≤ 1 μmol/mol |
| CO2 | ≤ 1 μmol/mol | ≤ 10 μmol/mol |
| O2 | 0,205 tot 0,215 mol/mol | ≤ 2 μmol/mol |
| NOx | ≤ 0,02 μmol/mol | ≤ 0,02 μmol/mol |

Bestanddeel

Gezuiverde synthetische lucht (4)

Gezuiverd N2
   (4)

THC (C1-equivalent)

≤ 0,05 μmol/mol

≤ 0,05 μmol/mol

CO

≤ 1 μmol/mol

≤ 1 μmol/mol

CO2

≤ 1 μmol/mol

≤ 10 μmol/mol

O2

0,205 tot 0,215 mol/mol

≤ 2 μmol/mol

NOx

≤ 0,02 μmol/mol

≤ 0,02 μmol/mol

Tabel 6.10

Verontreinigingsgrenswaarden voor ruwe metingen [μmol/mol = ppm]

| Bestanddeel | Gezuiverde synthetische lucht (5) | Gezuiverd N2
   (5) |
| --- | --- | --- |
| THC (C1-equivalent) | ≤ 1 μmol/mol | ≤ 1 μmol/mol |
| CO | ≤ 1 μmol/mol | ≤ 1 μmol/mol |
| CO2 | ≤ 400 μmol/mol | ≤ 400 μmol/mol |
| O2 | 0,18 tot 0,21 mol/mol | — |
| NOx | ≤ 0,1 μmol/mol | ≤ 0,1 μmol/mol |

Bestanddeel

Gezuiverde synthetische lucht (5)

Gezuiverd N2
   (5)

THC (C1-equivalent)

≤ 1 μmol/mol

≤ 1 μmol/mol

CO

≤ 1 μmol/mol

≤ 1 μmol/mol

CO2

≤ 400 μmol/mol

≤ 400 μmol/mol

O2

0,18 tot 0,21 mol/mol

—

NOx

≤ 0,1 μmol/mol

≤ 0,1 μmol/mol

| b) | bij een FID-analysator worden de volgende gassen gebruikt:






  i) | FID-brandstof met een H2-concentratie van 0,39 tot 0,41 mol/mol, rest He of N2. Het mengsel mag niet meer dan 0,05 μmol/mol THC bevatten; |
| --- | --- | --- |

b)

bij een FID-analysator worden de volgende gassen gebruikt:

i)

FID-brandstof met een H2-concentratie van 0,39 tot 0,41 mol/mol, rest He of N2. Het mengsel mag niet meer dan 0,05 μmol/mol THC bevatten;

| ii) | FID-branderlucht die voldoet aan de specificaties van gezuiverde lucht onder a); |
| --- | --- |

ii)

FID-branderlucht die voldoet aan de specificaties van gezuiverde lucht onder a);

| iii) | FID-nulgas. Vlamionisatiedetectoren worden op nul gezet met gezuiverd gas dat voldoet aan de specificaties onder a), behalve dat bij gezuiverd gas de O2-concentratie onbepaald is; |
| --- | --- |

iii)

FID-nulgas. Vlamionisatiedetectoren worden op nul gezet met gezuiverd gas dat voldoet aan de specificaties onder a), behalve dat bij gezuiverd gas de O2-concentratie onbepaald is;

| iv) | FID-propaanijkgas. De THC-FID wordt met ijkconcentraties van propaan (C3H8) geijkt en gekalibreerd. Hij wordt gekalibreerd op basis van een koolstofgetal van één (C1). |
| --- | --- |

iv)

FID-propaanijkgas. De THC-FID wordt met ijkconcentraties van propaan (C3H8) geijkt en gekalibreerd. Hij wordt gekalibreerd op basis van een koolstofgetal van één (C1).

| v) | gereserveerd; |
| --- | --- |

v)

gereserveerd;

| c) | de volgende gasmengsels moeten worden gebruikt, met gassen die herleidbaar zijn tot op ± 1,0 % van de werkelijke waarde naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden of andere goedgekeurde gasstandaarden:






  i) | gereserveerd; |
| --- | --- | --- |

c)

de volgende gasmengsels moeten worden gebruikt, met gassen die herleidbaar zijn tot op ± 1,0 % van de werkelijke waarde naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden of andere goedgekeurde gasstandaarden:

i)

gereserveerd;

| ii) | gereserveerd; |
| --- | --- |

ii)

gereserveerd;

| iii) | C3H8, rest gezuiverde synthetische lucht en/of N2 (naargelang het geval); |
| --- | --- |

iii)

C3H8, rest gezuiverde synthetische lucht en/of N2 (naargelang het geval);

| iv) | CO, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

iv)

CO, rest gezuiverd N2;

| v) | CO2, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

v)

CO2, rest gezuiverd N2;

| vi) | NO, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

vi)

NO, rest gezuiverd N2;

| vii) | NO2, rest gezuiverde synthetische lucht; |
| --- | --- |

vii)

NO2, rest gezuiverde synthetische lucht;

| viii) | O2, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

viii)

O2, rest gezuiverd N2;

| ix) | C3H8, CO, CO2, NO, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

ix)

C3H8, CO, CO2, NO, rest gezuiverd N2;

| x) | C3H8, CH4, CO, CO2, NO, rest gezuiverd N2; |
| --- | --- |

x)

C3H8, CH4, CO, CO2, NO, rest gezuiverd N2;

| d) | gassen van andere soorten dan die onder c) mogen worden gebruikt (bv. methanol in lucht om responsfactoren te bepalen), op voorwaarde dat zij herleidbaar zijn tot op ± 3,0 % van de werkelijke waarde naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden en zij voldoen aan de stabiliteitsvoorschriften van punt 9.5.1.2; |
| --- | --- |

d)

gassen van andere soorten dan die onder c) mogen worden gebruikt (bv. methanol in lucht om responsfactoren te bepalen), op voorwaarde dat zij herleidbaar zijn tot op ± 3,0 % van de werkelijke waarde naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden en zij voldoen aan de stabiliteitsvoorschriften van punt 9.5.1.2;

| e) | eigen kalibratiegassen mogen met een precisiemengvoorziening zoals een gasverdeler worden gegenereerd om gassen met gezuiverd N2 of met gezuiverde synthetische lucht te mengen. Als de gasverdelers voldoen aan de specificaties van punt 9.4.5.6 en de gassen die worden gemengd, voldoen aan de voorschriften onder a) en c) van dit punt, worden de desbetreffende mengsels geacht te voldoen aan de voorschriften van dit punt 9.5.1.1. |
| --- | --- |

e)

eigen kalibratiegassen mogen met een precisiemengvoorziening zoals een gasverdeler worden gegenereerd om gassen met gezuiverd N2 of met gezuiverde synthetische lucht te mengen. Als de gasverdelers voldoen aan de specificaties van punt 9.4.5.6 en de gassen die worden gemengd, voldoen aan de voorschriften onder a) en c) van dit punt, worden de desbetreffende mengsels geacht te voldoen aan de voorschriften van dit punt 9.5.1.1.

9.5.1.2.   Concentratie en houdbaarheidsdatum

De concentratie van elke kalibratiegasstandaard en de door de gasleverancier aangegeven houdbaarheidsdatum worden geregistreerd.

| a) | Geen enkel kalibratiegas mag na de houdbaarheidsdatum worden gebruikt, tenzij dit uit hoofde van punt b) is toegestaan. |
| --- | --- |

a)

Geen enkel kalibratiegas mag na de houdbaarheidsdatum worden gebruikt, tenzij dit uit hoofde van punt b) is toegestaan.

| b) | Kalibratiegassen mogen na de houdbaarheidsdatum opnieuw worden geëtiketteerd en gebruikt als dat van tevoren door de typegoedkeurings- of certificeringsinstantie wordt goedgekeurd. |
| --- | --- |

b)

Kalibratiegassen mogen na de houdbaarheidsdatum opnieuw worden geëtiketteerd en gebruikt als dat van tevoren door de typegoedkeurings- of certificeringsinstantie wordt goedgekeurd.

9.5.1.3.   Overbrenging van gassen

De gassen worden van hun bron naar de analysatoren overgebracht met onderdelen die bestemd zijn om alleen die gassen te regelen en over te brengen.

De bewaartijd van alle kalibratiegassen wordt gerespecteerd. De door de fabrikant aangegeven einddatum van de houdbaarheidsduur van de kalibratiegassen wordt geregistreerd.

9.5.2.   Massastandaarden

Voor de PM-balans worden kalibratiegewichten gebruikt die zijn gecertificeerd als tot op ± 0,1 % herleidbaar naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden. De kalibratiegewichten mogen worden gecertificeerd door gelijk welk kalibratielaboratorium dat bevoegd is voor de herleidbaarheid naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden. Er moet op worden toegezien dat het laagste kalibratiegewicht niet meer dan tienmaal de massa van een ongebruikt PM-monstermedium heeft. In het kalibratierapport wordt ook de dichtheid van de gewichten aangegeven.

---

(1)  De kalibraties en verificaties volgens de instructies van de fabrikant van het meetsysteem en naar goede ingenieursinzichten vaker uitvoeren.

(2)  De CVS-verificatie is niet vereist bij systemen die op ± 2 % na overeenkomen op basis van een chemische balans van koolstof of zuurstof van de inlaatlucht, de brandstof en het verdunde uitlaatgas.

(1)  In plaats van het standaardvolumedebiet mag het molaire debiet als grootheid worden gebruikt. In dat geval mag in de overeenkomstige lineariteitscriteria in plaats van het maximale standaardvolumedebiet het maximale molaire debiet worden gebruikt.

(2)  Op voorwaarde dat watercondensatie in de recipiënt wordt voorkomen.

(3)  Tot 313 K (40 °C).

(4)  Tot 475 K (202 °C).

(5)  Bij 464 ± 11 K (191 ± 11 °C).

(3)  De nauwkeurigheid en de herhaalbaarheid worden bepaald met dezelfde verzamelde gegevens zoals beschreven in punt 9.4.3, en worden gebaseerd op absolute waarden. „pt.” staat voor de bij de emissiegrenswaarde verwachte totale gemiddelde waarde; „max.” staat voor de tijdens de bedrijfscyclus bij de emissiegrenswaarde verwachte piekwaarde en niet voor het maximumbereik van het instrument; „meas.” staat voor het tijdens de bedrijfscyclus gemeten werkelijke gemiddelde.

(4)  Deze zuiverheidsniveaus hoeven niet herleidbaar te zijn naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden.

(5)  Deze zuiverheidsniveaus hoeven niet herleidbaar te zijn naar internationaal en/of nationaal erkende standaarden.

Aanhangsel 1

Apparatuur voor het meten van deeltjesaantalemissies

1.   Testprocedure voor de meting

1.1.   Bemonstering

De deeltjesaantalemissies worden gemeten door continue bemonstering van hetzij een partiëlestroomverdunningssysteem zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage, hetzij een volledigestroomverdunningssysteem zoals beschreven in punt 9.2.2 van deze bijlage.

1.1.1.   Filtratie van het verdunningsmiddel

Voer het verdunningsmiddel dat voor zowel de primaire als, in voorkomend geval, de secundaire verdunning van het uitlaatgas in het verdunningssysteem wordt gebruikt, door filters die voldoen aan de voorschriften voor deeltjesluchtfilters met hoog rendement (HEPA-filters), zoals gedefinieerd in artikel 1, punt 19. Het verdunningsmiddel mag eventueel koolstof zijn dat wordt gewassen voordat het door het HEPA-filter wordt gevoerd om de koolwaterstofconcentraties in het verdunningsmiddel te verminderen en te stabiliseren. Aanbevolen wordt om vóór het HEPA-filter en na de eventueel gebruikte koolstofwasser een extra grovedeeltjesfilter te plaatsen.

1.2.   Compensatie voor de deeltjesaantalmonsterstroom bij volledigestroomverdunningssystemen

Voer, om de voor deeltjesaantalbemonstering aan het verdunningssysteem onttrokken massastroom te compenseren, de onttrokken (gefiltreerde) massastroom terug naar het verdunningssysteem. Als alternatief mag de totale massastroom in het verdunningssysteem mathematisch voor de onttrokken deeltjesaantalmonsterstroom worden gecorrigeerd. Indien de totale voor deeltjesaantal- en deeltjesmassabemonstering aan het verdunningssysteem onttrokken massastroom minder dan 0,5 % van de totale verdunde uitlaatgasstroom in de verdunningstunnel (med) bedraagt, mag deze correctie of terugvoer achterwege worden gelaten.

1.3.   Compensatie voor de deeltjesaantalmonsterstroom bij partiëlestroomverdunningssystemen

1.3.1.   Bij partiëlestroomverdunningssystemen wordt de voor deeltjesaantalbemonstering aan het verdunningssysteem onttrokken massastroom bij het controleren van de evenredigheid van de bemonstering gecompenseerd. Dit is mogelijk door hetzij de deeltjesaantalmonsterstroom vóór de stroommeter naar het verdunningssysteem terug te voeren, hetzij door mathematische correctie zoals beschreven in punt 1.3.2. In het geval van partiëlestroomverdunningssystemen van het type met totale bemonstering wordt de voor deeltjesaantalbemonstering onttrokken massastroom eveneens bij de deeltjesmassaberekening gecorrigeerd zoals beschreven in punt 1.3.3.

1.3.2.   Corrigeer het momentane uitlaatgasdebiet naar het verdunningssysteem (qmp), aan de hand waarvan de evenredigheid van de bemonstering wordt gecontroleerd, volgens een van de volgende methoden:

| a) | indien de onttrokken deeltjesaantalmonsterstroom wordt afgevoerd, wordt vergelijking (6-20) in punt 8.1.8.6.1 van deze bijlage vervangen door vergelijking (6-29):







  qmp
  = qmdew
  – qmdw
  - qex | (6-29) |
| --- | --- | --- |

a)

indien de onttrokken deeltjesaantalmonsterstroom wordt afgevoerd, wordt vergelijking (6-20) in punt 8.1.8.6.1 van deze bijlage vervangen door vergelijking (6-29):

qmp
  = qmdew
  – qmdw
  - qex

(6-29)

waarbij:

| qm

  dew | = | massadebiet van het verdunde uitlaatgas, kg/s |
| --- | --- | --- |
| qm

  dw | = | massadebiet van de verdunningslucht, kg/s |
| q
  ex | = | massadebiet van het deeltjesaantalmonster, kg/s |

qm

  dew

=

massadebiet van het verdunde uitlaatgas, kg/s

qm

  dw

=

massadebiet van de verdunningslucht, kg/s

q
  ex

=

massadebiet van het deeltjesaantalmonster, kg/s

Het naar de partiëlestroomsysteemregelaar gestuurde q
  ex-signaal moet op ieder moment tot op ± 0,1 % van qm

  dew nauwkeurig zijn en met een frequentie van ten minste 1 Hz worden gestuurd;

| b) | indien de onttrokken deeltjesaantalmonsterstroom volledig of gedeeltelijk wordt afgevoerd, maar een equivalente stroom vóór de stroommeter naar het verdunningssysteem wordt teruggevoerd, wordt vergelijking (6-20) in punt 8.1.8.6.1 van deze bijlage vervangen door vergelijking (6-30):







  qmp
  = qmdew
  – qmdw
  - qex
  – qsw | (6-30) |
| --- | --- | --- |

b)

indien de onttrokken deeltjesaantalmonsterstroom volledig of gedeeltelijk wordt afgevoerd, maar een equivalente stroom vóór de stroommeter naar het verdunningssysteem wordt teruggevoerd, wordt vergelijking (6-20) in punt 8.1.8.6.1 van deze bijlage vervangen door vergelijking (6-30):

qmp
  = qmdew
  – qmdw
  - qex
  – qsw

(6-30)

waarbij:

| qm

  dew | = | massadebiet van het verdunde uitlaatgas, kg/s |
| --- | --- | --- |
| qm

  dw | = | massadebiet van de verdunningslucht, kg/s |
| q
  ex | = | massadebiet van het deeltjesaantalmonster, kg/s |
| q
  sw | = | massadebiet dat naar de verdunningstunnel wordt teruggevoerd om het onttrokken deeltjesaantalmonster te compenseren, kg/s |

qm

  dew

=

massadebiet van het verdunde uitlaatgas, kg/s

qm

  dw

=

massadebiet van de verdunningslucht, kg/s

q
  ex

=

massadebiet van het deeltjesaantalmonster, kg/s

q
  sw

=

massadebiet dat naar de verdunningstunnel wordt teruggevoerd om het onttrokken deeltjesaantalmonster te compenseren, kg/s

Het naar de partiëlestroomsysteemregelaar gestuurde verschil tussen q
  ex en q
  sw moet op ieder moment tot op ± 0,1 % van qm

  dew nauwkeurig zijn. Het signaal of de signalen worden met een frequentie van ten minste 1 Hz gestuurd.

1.3.3.   Correctie van de PM-meting

Wanneer een deeltjesaantalmonsterstroom aan een partiëlestroomverdunningssysteem met totale bemonstering wordt onttrokken, wordt de overeenkomstig punt 2.3.1.1 van bijlage VII berekende deeltjesmassa (m
  PM) als volgt gecorrigeerd om de onttrokken stroom te compenseren. Deze correctie met vergelijking (6-31) is ook noodzakelijk wanneer de gefiltreerde onttrokken stroom naar het partiëlestroomverdunningssysteem wordt teruggevoerd:

| | (6-31) |
| --- | --- |

Formula

(6-31)

waarbij:

| m
  PM | = | overeenkomstig punt 2.3.1.1 van bijlage VII berekende deeltjesmassa, g/test |
| --- | --- | --- |
| m
  sed | = | totale massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt, kg |
| m
  ex | = | totale massa van het verdunde uitlaatgas dat voor deeltjesaantalbemonstering aan de verdunningstunnel wordt onttrokken, kg |

m
  PM

=

overeenkomstig punt 2.3.1.1 van bijlage VII berekende deeltjesmassa, g/test

m
  sed

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt, kg

m
  ex

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas dat voor deeltjesaantalbemonstering aan de verdunningstunnel wordt onttrokken, kg

1.3.4.   Evenredigheid van de bemonstering met partiëlestroomverdunning

Voor het meten van het deeltjesaantal wordt het uitlaatgasmassadebiet, bepaald volgens een van de in de punten 8.4.1.3 tot en met 8.4.1.7 van deze bijlage beschreven methoden, gebruikt om het partiëlestroomverdunningssysteem zo te regelen dat het genomen monster evenredig is aan het uitlaatgasmassadebiet. De evenredigheid wordt gecontroleerd met een regressieanalyse tussen monster en uitlaatgasstroom overeenkomstig punt 8.2.1.2 van deze bijlage.

1.3.5.   Berekening van het deeltjesaantal

De bepaling en berekening van PN zijn beschreven in aanhangsel 5 van bijlage VII.

2.   Meetapparatuur

2.1.   Specificatie

2.1.1.   Systeemoverzicht

2.1.1.1.   Het deeltjesbemonsteringssysteem bestaat uit een sonde waarmee of een punt waarop een monster wordt genomen van een homogeen gemengde stroom in een verdunningssysteem zoals beschreven in punt 9.2.2 of 9.2.3 van deze bijlage, een vluchtigedeeltjesverwijderaar (VPR) vóór een deeltjesaantalteller (PNC), en geschikte verbindingsleidingen.

2.1.1.2.   Aanbevolen wordt een deeltjesgroottevoorklasseervoorziening (bv. een cycloon, impactor enz.) vóór de inlaat van de VPR aan te brengen. Een bemonsteringssonde die als adequate grootteklasseervoorziening fungeert zoals afgebeeld in figuur 6.8, is echter een aanvaardbaar alternatief voor een deeltjesgroottevoorklasseervoorziening. In het geval van partiëlestroomverdunningssystemen mag voor deeltjesmassa- en deeltjesaantalbemonstering dezelfde voorklasseervoorziening worden gebruikt, waarbij het deeltjesaantalmonster na de voorklasseervoorziening aan het verdunningssysteem wordt onttrokken. Als alternatief mogen afzonderlijke voorklasseervoorzieningen worden gebruikt, waarbij het deeltjesaantalmonster vóór de deeltjesmassavoorklasseervoorziening aan het verdunningssysteem wordt onttrokken.

2.1.2.   Algemene voorschriften

2.1.2.1.   Het deeltjesbemonsteringspunt bevindt zich binnen een verdunningssysteem.

De bemonsteringssondetip of het deeltjesbemonsteringspunt en de deeltjesoverbrengingsleiding (PTT) vormen samen het deeltjesoverbrengingssysteem (PTS). Het PTS leidt het monster van de verdunningstunnel naar de ingang van de VPR. Het PTS moet voldoen aan de volgende voorwaarden:

Bij volledige- en partiëlestroomverdunningssystemen van het deelbemonsteringstype (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) wordt de bemonsteringssonde dicht bij de hartlijn van de tunnel, 10 tot 20 tunneldiameters na de gasinlaat, geïnstalleerd met de opening tegen de tunnelgasstroom in en met de as bij de tip evenwijdig aan die van de verdunningstunnel. De bemonsteringssonde wordt zo in het verdunningskanaal geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen.

Bij partiëlestroomverdunningssystemen van het type met totale bemonstering (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) bevindt het deeltjesbemonsteringspunt of de bemonsteringssonde zich in de deeltjesoverbrengingsleiding, vóór de deeltjesfilterhouder, de stroommeter en elk bemonsterings-/omloopaftakpunt. Het bemonsteringspunt of de bemonsteringssonde wordt zo geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen. De afmetingen van de deeltjesbemonsteringssonde moeten zo zijn dat de werking van het partiëlestroomverdunningssysteem niet wordt beïnvloed.

Het via het PTS onttrokken monstergas moet voldoen aan de volgende voorwaarden:

| a) | bij volledigestroomverdunningssystemen moet het een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben; |
| --- | --- |

a)

bij volledigestroomverdunningssystemen moet het een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben;

| b) | bij partiëlestroomverdunningssystemen moet het een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben in de PTT, d.w.z. voorbij de bemonsteringssonde of het bemonsteringspunt; |
| --- | --- |

b)

bij partiëlestroomverdunningssystemen moet het een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben in de PTT, d.w.z. voorbij de bemonsteringssonde of het bemonsteringspunt;

| c) | het moet een retentietijd in het PTS van hoogstens 3 seconden hebben. |
| --- | --- |

c)

het moet een retentietijd in het PTS van hoogstens 3 seconden hebben.

| d) | Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor het PTS waarbij een even grote deeltjespenetratie bij 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht. |
| --- | --- |

d)

Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor het PTS waarbij een even grote deeltjespenetratie bij 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht.

| e) | De afvoerleiding (OT) die het verdunde monster van de VPR naar de inlaat van de PNC voert, moet de volgende eigenschappen bezitten: |
| --- | --- |

e)

De afvoerleiding (OT) die het verdunde monster van de VPR naar de inlaat van de PNC voert, moet de volgende eigenschappen bezitten:

| f) | de binnendiameter moet ten minste 4 mm bedragen; |
| --- | --- |

f)

de binnendiameter moet ten minste 4 mm bedragen;

| g) | de monstergasstroom door de OT moet een retentietijd van hoogstens 0,8 seconde hebben. |
| --- | --- |

g)

de monstergasstroom door de OT moet een retentietijd van hoogstens 0,8 seconde hebben.

| h) | Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor de OT waarbij een even grote deeltjespenetratie bij 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht. |
| --- | --- |

h)

Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor de OT waarbij een even grote deeltjespenetratie bij 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht.

2.1.2.2.   De VPR moet voorzieningen voor monsterverdunning en verwijdering van vluchtige deeltjes omvatten.

2.1.2.3.   Alle delen van het verdunningssysteem en het bemonsteringssysteem vanaf de uitlaatpijp tot en met de PNC die in contact zijn met ruw en verdund uitlaatgas, moeten zodanig zijn ontworpen dat afzetting van de deeltjes zo veel mogelijk wordt beperkt. Alle delen moeten gemaakt zijn van elektrisch geleidende materialen die niet met uitlaatgasbestanddelen reageren, en moeten elektrisch worden geaard om elektrostatische effecten te voorkomen.

2.1.2.4.   Het deeltjesbemonsteringssysteem moet goede aerosolbemonsteringseigenschappen bezitten, wat inhoudt dat scherpe bochten en abrupte veranderingen van de dwarsdoorsnede worden vermeden, dat gladde inwendige oppervlakken worden gebruikt en dat de lengte van de bemonsteringsleiding zo veel mogelijk wordt beperkt. Geleidelijke veranderingen in de dwarsdoorsnede zijn toegestaan.

2.1.3.   Specifieke voorschriften

2.1.3.1.   Het deeltjesmonster mag niet door een pomp gaan voordat het de PNC passeert.

2.1.3.2.   Een monstervoorklasseervoorziening wordt aanbevolen.

2.1.3.3.   De monstervoorconditioneringseenheid moet:

| 2.1.3.3.1. | het monster in een of meer fasen kunnen verdunnen om een deeltjesaantalconcentratie onder de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes en een gastemperatuur van minder dan 308 K (35 °C) bij de inlaat naar de PNC te verkrijgen; |
| --- | --- |

2.1.3.3.1.

het monster in een of meer fasen kunnen verdunnen om een deeltjesaantalconcentratie onder de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes en een gastemperatuur van minder dan 308 K (35 °C) bij de inlaat naar de PNC te verkrijgen;

| 2.1.3.3.2. | een eerste verwarmde verdunningsfase hebben die een monster bij een temperatuur ≥ 423 K (150 °C) en ≤ 673 K (400 °C) oplevert en ten minste tien maal verdunt; |
| --- | --- |

2.1.3.3.2.

een eerste verwarmde verdunningsfase hebben die een monster bij een temperatuur ≥ 423 K (150 °C) en ≤ 673 K (400 °C) oplevert en ten minste tien maal verdunt;

| 2.1.3.3.3. | in de verwarmde fasen een constante nominale bedrijfstemperatuur handhaven, binnen het in punt 2.1.4.3.2 gespecificeerde bereik, met een tolerantie van ± 10 °C. Aangeven moet worden of de verwarmde fasen al dan niet de correcte bedrijfstemperatuur hebben; |
| --- | --- |

2.1.3.3.3.

in de verwarmde fasen een constante nominale bedrijfstemperatuur handhaven, binnen het in punt 2.1.4.3.2 gespecificeerde bereik, met een tolerantie van ± 10 °C. Aangeven moet worden of de verwarmde fasen al dan niet de correcte bedrijfstemperatuur hebben;

| 2.1.3.3.4. | een deeltjesconcentratiereductiefactor fr
  (di
  ) bereiken zoals gedefinieerd in punt 2.2.2.2, voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30 en 50 nm, die niet meer dan 30, respectievelijk 20 % hoger en niet meer dan 5 % lager is dan die voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 100 nm voor de VPR als geheel; |
| --- | --- |

2.1.3.3.4.

een deeltjesconcentratiereductiefactor fr
  (di
  ) bereiken zoals gedefinieerd in punt 2.2.2.2, voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30 en 50 nm, die niet meer dan 30, respectievelijk 20 % hoger en niet meer dan 5 % lager is dan die voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 100 nm voor de VPR als geheel;

| 2.1.3.3.5. | ook meer dan 99,0 % van de tetracontaandeeltjes (CH3(CH2)38CH3) van 30 nm verdampen, bij een inlaatconcentratie ≥ 10 000 cm– 3, door opwarming en verlaging van de partieeldrukken van het tetracontaan. |
| --- | --- |

2.1.3.3.5.

ook meer dan 99,0 % van de tetracontaandeeltjes (CH3(CH2)38CH3) van 30 nm verdampen, bij een inlaatconcentratie ≥ 10 000 cm– 3, door opwarming en verlaging van de partieeldrukken van het tetracontaan.

2.1.3.4.   De PNC moet:

| 2.1.3.4.1. | onder volledigestroomomstandigheden functioneren; |
| --- | --- |

2.1.3.4.1.

onder volledigestroomomstandigheden functioneren;

| 2.1.3.4.2. | over het bereik van 1 cm– 3 tot de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes een telnauwkeurigheid van ± 10 % hebben ten opzichte van een herleidbare standaard. Bij concentraties van minder dan 100 cm– 3 mogen gemiddelde metingen over langere bemonsteringsperioden worden verlangd om de nauwkeurigheid van de PNC met een hoge statistische betrouwbaarheid aan te tonen; |
| --- | --- |

2.1.3.4.2.

over het bereik van 1 cm– 3 tot de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes een telnauwkeurigheid van ± 10 % hebben ten opzichte van een herleidbare standaard. Bij concentraties van minder dan 100 cm– 3 mogen gemiddelde metingen over langere bemonsteringsperioden worden verlangd om de nauwkeurigheid van de PNC met een hoge statistische betrouwbaarheid aan te tonen;

| 2.1.3.4.3. | afleesbaar zijn tot op ten minste 0,1 deeltjes cm– 3 bij concentraties van minder dan 100 cm– 3; |
| --- | --- |

2.1.3.4.3.

afleesbaar zijn tot op ten minste 0,1 deeltjes cm– 3 bij concentraties van minder dan 100 cm– 3;

| 2.1.3.4.4. | een lineaire respons voor deeltjesconcentraties hebben over het volledige meetbereik in de telmodus voor afzonderlijke deeltjes; |
| --- | --- |

2.1.3.4.4.

een lineaire respons voor deeltjesconcentraties hebben over het volledige meetbereik in de telmodus voor afzonderlijke deeltjes;

| 2.1.3.4.5. | een gegevensrapportagefrequentie hebben van ten minste 0,5 Hz; |
| --- | --- |

2.1.3.4.5.

een gegevensrapportagefrequentie hebben van ten minste 0,5 Hz;

| 2.1.3.4.6. | een responstijd over het gemeten concentratiebereik hebben van minder dan 5 s; |
| --- | --- |

2.1.3.4.6.

een responstijd over het gemeten concentratiebereik hebben van minder dan 5 s;

| 2.1.3.4.7. | een coïncidentiecorrectiefunctie hebben tot maximaal 10 % correctie en mag gebruikmaken van een interne kalibratiefactor zoals bepaald in punt 2.2.1.3, maar niet van een ander algoritme om het telrendement te bepalen of hiervoor te corrigeren; |
| --- | --- |

2.1.3.4.7.

een coïncidentiecorrectiefunctie hebben tot maximaal 10 % correctie en mag gebruikmaken van een interne kalibratiefactor zoals bepaald in punt 2.2.1.3, maar niet van een ander algoritme om het telrendement te bepalen of hiervoor te corrigeren;

| 2.1.3.4.8. | bij deeltjesgrootten met een elektrischemobiliteitsdiameter van 23 nm (± 1 nm) en 41 nm (± 1 nm) een telrendement hebben van 50 % (± 12 %), respectievelijk meer dan 90 %. Dit telrendement mag met interne (bv. door het ontwerp van het instrument) of externe middelen (bv. groottevoorklassering) worden verkregen; |
| --- | --- |

2.1.3.4.8.

bij deeltjesgrootten met een elektrischemobiliteitsdiameter van 23 nm (± 1 nm) en 41 nm (± 1 nm) een telrendement hebben van 50 % (± 12 %), respectievelijk meer dan 90 %. Dit telrendement mag met interne (bv. door het ontwerp van het instrument) of externe middelen (bv. groottevoorklassering) worden verkregen;

| 2.1.3.4.9. | als de PNC een werkvloeistof gebruikt, moet deze met de door de fabrikant van het instrument aangegeven frequentie worden vervangen. |
| --- | --- |

2.1.3.4.9.

als de PNC een werkvloeistof gebruikt, moet deze met de door de fabrikant van het instrument aangegeven frequentie worden vervangen.

2.1.3.5.   Wanneer de druk en/of de temperatuur niet op een bekend constant niveau worden gehouden op het punt waar het PNC-debiet wordt geregeld, moeten deze bij de inlaat naar de PNC worden gemeten en worden gerapporteerd om de deeltjesconcentratiemetingen naar standaardomstandigheden te kunnen corrigeren.

2.1.3.6.   De som van de retentietijd in het PTS, de VPR en de OT, plus de responstijd van de PNC mag niet meer dan 20 s bedragen.

2.1.3.7.   De omzettingstijd van het volledige deeltjesaantalbemonsteringssysteem (PTS, VPR, OT en PNC samen) wordt bepaald door aerosolomschakeling direct bij de inlaat van het PTS. De gasomschakeling moet in minder dan 0,1 s plaatsvinden. De voor de test gebruikte aerosol moet een concentratiewijziging van ten minste 60 % van de volledige schaal (FS) veroorzaken.

Het concentratieverloop moet worden geregistreerd. Voor de synchronisatie van de signalen voor de deeltjesaantalconcentratie en de uitlaatgasstroom wordt de omzettingstijd gedefinieerd als de tijd vanaf de wijziging (t0) totdat de respons 50 % van de afgelezen eindwaarde bedraagt (t50).

2.1.4.   Beschrijving van het aanbevolen systeem

In dit punt wordt de aanbevolen methode voor het meten van het deeltjesaantal beschreven. Elk systeem dat aan de prestatiespecificaties van de punten 2.1.2 en 2.1.3 voldoet, is echter aanvaardbaar.

De figuren 6.9 en 6.10 zijn schematische tekeningen van de aanbevolen configuraties van het deeltjesbemonsteringssysteem bij gedeeltelijke-, respectievelijk volledigestroomverdunningssystemen.

Figuur 6.9

Schematische voorstelling van het aanbevolen deeltjesbemonsteringssysteem — gedeeltelijkestroombemonstering

*Als alternatief mag de regelsoftware de door het PN-systeem afgevoerde stroom compenseren

compensatielucht*

gefilterde lucht

Van motoruitlaat

cycloon

gefilterde lucht

luchtovermaat

Figuur 6.10

Schematische voorstelling van het aanbevolen deeltjesbemonsteringssysteem — volledigestroombemonstering

van motoruitlaat

Stromingsrichting

actieve kool

cycloon

gefilterde lucht

uchtovermaat

2.1.4.1.   Beschrijving van het bemonsteringssysteem

Het deeltjesbemonsteringssysteem bestaat uit een bemonsteringssondetip of deeltjesbemonsteringspunt in het verdunningssysteem, een deeltjesoverbrengingsleiding (PTT), een deeltjesvoorklasseervoorziening (PCF) en een vluchtigedeeltjesverwijderaar (VPR) vóór de meeteenheid die de deeltjesaantalconcentratie meet (PNC). De VPR moet voorzieningen voor monsterverdunning (deeltjesaantalverdunners PND1 en PND2) en deeltjesverdamping (verdampingsleiding ET) omvatten. De bemonsteringssonde of het bemonsteringspunt voor de testgasstroom moet zodanig in het verdunningskanaal zijn geplaatst dat van een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel een representatief gasstroommonster wordt genomen. De som van de retentietijd van het systeem, plus de responstijd van de PNC mag niet meer dan 20 s bedragen.

2.1.4.2.   Deeltjesoverbrengingssysteem

De bemonsteringssondetip of het deeltjesbemonsteringspunt en de deeltjesoverbrengingsleiding (PTT) samen vormen het deeltjesoverbrengingssysteem (PTS). Het PTS brengt het monster van de verdunningstunnel naar de ingang van de eerste deeltjesaantalverdunner. Het PTS moet voldoen aan de volgende voorwaarden:

| | Bij volledige- en partiëlestroomverdunningssystemen van het deelbemonsteringstype (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) wordt de bemonsteringssonde dicht bij de hartlijn van de tunnel, 10 tot 20 tunneldiameters na de gasinlaat, geïnstalleerd met de opening tegen de tunnelgasstroom in en met de as bij de tip evenwijdig aan die van de verdunningstunnel. De bemonsteringssonde wordt zo in het verdunningskanaal geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen. |
| --- | --- |

Bij volledige- en partiëlestroomverdunningssystemen van het deelbemonsteringstype (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) wordt de bemonsteringssonde dicht bij de hartlijn van de tunnel, 10 tot 20 tunneldiameters na de gasinlaat, geïnstalleerd met de opening tegen de tunnelgasstroom in en met de as bij de tip evenwijdig aan die van de verdunningstunnel. De bemonsteringssonde wordt zo in het verdunningskanaal geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen.

| | Bij partiëlestroomverdunningssystemen van het type met totale bemonstering (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) bevindt het deeltjesbemonsteringspunt zich in de deeltjesoverbrengingsleiding, vóór de deeltjesfilterhouder, de stroommeter en elk bemonsterings-/omloopaftakpunt. Het bemonsteringspunt of de bemonsteringssonde wordt zo geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen. |
| --- | --- |

Bij partiëlestroomverdunningssystemen van het type met totale bemonstering (zoals beschreven in punt 9.2.3 van deze bijlage) bevindt het deeltjesbemonsteringspunt zich in de deeltjesoverbrengingsleiding, vóór de deeltjesfilterhouder, de stroommeter en elk bemonsterings-/omloopaftakpunt. Het bemonsteringspunt of de bemonsteringssonde wordt zo geplaatst dat het monster uit een homogeen verdunningsmiddel/uitlaatgasmengsel wordt genomen.

Het via het PTS onttrokken monstergas moet voldoen aan de volgende voorwaarden:

| | het moet een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben; |
| --- | --- |

het moet een reynoldsgetal (Re) van minder dan 1 700 hebben;

| | het moet een retentietijd in het PTS van hoogstens 3 seconden hebben. |
| --- | --- |

het moet een retentietijd in het PTS van hoogstens 3 seconden hebben.

Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor de PTS waarbij een even grote deeltjespenetratie voor deeltjes met een elektrische-mobiliteitsdiameter van 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht.

De afvoerleiding (OT) die het verdunde monster van de VPR naar de inlaat van de PNC voert, moet de volgende eigenschappen bezitten:

| | de binnendiameter moet ten minste 4 mm bedragen; |
| --- | --- |

de binnendiameter moet ten minste 4 mm bedragen;

| | de monstergasstroom door de OT moet een retentietijd van ten hoogste 0,8 seconde hebben. |
| --- | --- |

de monstergasstroom door de OT moet een retentietijd van ten hoogste 0,8 seconde hebben.

Elke andere bemonsteringsconfiguratie voor de OT waarbij een even grote deeltjespenetratie voor deeltjes met een elektrische-mobiliteitsdiameter van 30 nm kan worden aangetoond, zal aanvaardbaar worden geacht.

2.1.4.3.   Deeltjesvoorklasseervoorziening

De aanbevolen deeltjesvoorklasseervoorziening moet vóór de VPR worden geplaatst. De deeltjesdiameter van het 50 %-scheidingspunt van de voorklasseervoorziening moet tussen 2,5 μm en 10 μm bedragen bij het voor de bemonstering van deeltjesaantalemissies gekozen volumedebiet. Bij dat volumedebiet moet de voorklasseervoorziening ten minste 99 % van de massaconcentratie aan instromende deeltjes van 1 μm laten uitstromen. In het geval van partiëlestroomverdunningssystemen mag voor deeltjesmassa- en deeltjesaantalbemonstering dezelfde voorklasseervoorziening wordt gebruikt, waarbij het deeltjesaantalmonster na de voorklasseervoorziening aan het verdunningssysteem wordt onttrokken. Als alternatief mogen afzonderlijke voorklasseervoorzieningen worden gebruikt, waarbij het deeltjesaantalmonster vóór de deeltjesmassavoorklasseervoorziening aan het verdunningssysteem wordt onttrokken.

2.1.4.4.   Vluchtigedeeltjesverwijderaar (VPR)

De VPR moet één deeltjesaantalverdunner (PND1), een verdampingsleiding en een tweede verdunner (PND2) in serieschakeling omvatten. Deze verdunningsfunctie dient om de aantalconcentratie van het monster dat de deeltjesconcentratiemeeteenheid binnenstroomt, tot onder de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes te reduceren en nucleatie binnen het monster te onderdrukken. De VPR moet aangeven of PND1 en de verdampingsleiding al dan niet de correcte bedrijfstemperatuur hebben.

De VPR moet meer dan 99,0 % van de tetracontaandeeltjes (CH3(CH2)38CH3) van 30 nm verdampen, bij een inlaatconcentratie ≥ 10 000 cm– 3, door opwarming en verlaging van de partieeldrukken van het tetracontaan. Hij moet ook een deeltjesconcentratiereductiefactor (f
  r) bereiken voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30 en 50 nm, die niet meer dan 30, respectievelijk 20 % hoger en niet meer dan 5 % lager is dan die voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 100 nm voor de VPR als geheel.

2.1.4.4.1.   Eerste deeltjesaantalverdunner (PND1)

De eerste deeltjesaantalverdunner moet specifiek zijn ontworpen om de deeltjesaantalconcentratie te verdunnen en bij een (wand)temperatuur van 423 tot 673 K (150 tot 400 °C) te functioneren. Binnen dit bereik moet de wandtemperatuur op een constante nominale bedrijfstemperatuur worden gehouden, met een tolerantie van ± 10 °C, en mag hij de wandtemperatuur van de ET (punt 2.1.4.4.2) niet overschrijden. De verdunner moet van HEPA-gefiltreerde verdunningslucht worden voorzien en een verdunningsfactor 10 tot 200 kunnen bereiken.

2.1.4.4.2.   Verdampingsleiding (ET)

De ET moet over haar volledige lengte worden ingesteld op een wandtemperatuur die groter is dan of gelijk is aan die van de eerste deeltjesaantalverdunner en de wandtemperatuur moet op een vaste nominale bedrijfstemperatuur tussen 300 en 400 °C worden gehouden, met een tolerantie van ± 10 °C.

2.1.4.4.3.   Tweede deeltjesaantalverdunner (PND2)

PND2 moet specifiek zijn ontworpen om de deeltjesaantalconcentratie te verdunnen. De verdunner moet van HEPA-gefiltreerde verdunningslucht worden voorzien en een verdunningsfactor 10 tot 30 kunnen handhaven. De verdunningsfactor van PND2 moet tussen 10 en 15 zo worden gekozen dat de deeltjesaantalconcentratie voorbij de tweede verdunner kleiner is dan de bovendrempel van de telmodus van de PNC voor afzonderlijke deeltjes en dat de temperatuur van het gas voor het de PNC binnenstroomt, minder dan 35 °C bedraagt.

2.1.4.5.   Deeltjesaantalteller (PNC)

De PNC moet voldoen aan de voorschriften van punt 2.1.3.4.

2.2.   Kalibreren/valideren van het deeltjesbemonsteringssysteem (1)

2.2.1.   Kalibreren van de deeltjesaantalteller

2.2.1.1   De technische dienst moet ervoor zorgen dat er binnen de 12 maanden vóór de emissietest een kalibratiecertificaat voor de PNC voorhanden is waaruit blijkt dat deze voldoet aan een herleidbare standaard.

2.2.1.2.   Na elke belangrijke onderhoudsbeurt moet de PNC opnieuw worden gekalibreerd en moet een nieuw kalibratiecertificaat worden afgegeven.

2.2.1.3.   De kalibratie moet herleidbaar zijn naar een standaardkalibreermethode:

| a) | door vergelijking van de respons van de te kalibreren PNC met die van een gekalibreerde aerosolelektrometer bij het gelijktijdig bemonsteren van elektrostatisch geklasseerde kalibratiedeeltjes, of |
| --- | --- |

a)

door vergelijking van de respons van de te kalibreren PNC met die van een gekalibreerde aerosolelektrometer bij het gelijktijdig bemonsteren van elektrostatisch geklasseerde kalibratiedeeltjes, of

| b) | door vergelijking van de respons van de te kalibreren PNC met die van een tweede PNC die direct volgens bovenstaande methode is gekalibreerd. |
| --- | --- |

b)

door vergelijking van de respons van de te kalibreren PNC met die van een tweede PNC die direct volgens bovenstaande methode is gekalibreerd.

In het geval van de elektrometer moet de kalibratie worden uitgevoerd met ten minste zes standaardconcentraties die zo gelijkmatig mogelijk over het meetbereik van de PNC zijn verdeeld. Deze punten moeten een nominaal nulconcentratiepunt omvatten dat wordt verkregen door HEPA-filters van ten minste klasse H13 van EN 1822:2008 of filters met gelijkwaardige prestaties op de inlaat van elk instrument te bevestigen. Zonder op de te kalibreren PNC een kalibratiefactor toe te passen, moeten voor elke gebruikte concentratie, met uitzondering van het nulpunt, de gemeten concentraties binnen ± 10 % van de standaardconcentratie liggen, zo niet wordt de PNC afgekeurd. De gradiënt van een lineaire regressie van de twee gegevensreeksen moet worden berekend en geregistreerd. Op de te kalibreren PNC wordt een kalibratiefactor toegepast die gelijk is aan het omgekeerde van de gradiënt. De lineariteit van de respons wordt berekend als het kwadraat van de Pearsons product-momentcorrelatiecoëfficiënt (R2) van de twee gegevensreeksen en moet gelijk zijn aan of groter zijn dan 0,97. Bij de berekening van zowel de gradiënt als R2 moet de lineaire regressie door de oorsprong worden geforceerd (nulconcentratie op beide instrumenten).

In het geval van de referentie-PNC moet de kalibratie worden uitgevoerd met ten minste zes standaardconcentraties over het volledige meetbereik van de PNC. Op ten minste drie punten moet de concentratie onder 1 000 cm– 3 liggen, de overige concentraties moeten lineair gespreid zijn tussen 1 000 cm– 3 en het maximumbereik van de PNC in de telmodus voor afzonderlijke deeltjes. Deze punten moeten een nominaal nulconcentratiepunt omvatten dat wordt verkregen door HEPA-filters van ten minste klasse H13 van EN 1822:2008 of filters met gelijkwaardige prestaties op de inlaat van elk instrument te bevestigen. Zonder op de te kalibreren PNC een kalibratiefactor toe te passen, moeten voor elke concentratie, met uitzondering van het nulpunt, de gemeten concentraties binnen ± 10 % van de standaardconcentratie liggen, zo niet wordt de PNC afgekeurd. De gradiënt van een lineaire regressie van de twee gegevensreeksen moet worden berekend en geregistreerd. Op de te kalibreren PNC wordt een kalibratiefactor toegepast die gelijk is aan het omgekeerde van de gradiënt. De lineariteit van de respons wordt berekend als het kwadraat van de Pearsons product-momentcorrelatiecoëfficiënt (R2) van de twee gegevensreeksen en moet gelijk zijn aan of groter zijn dan 0,97. Bij de berekening van zowel de gradiënt als R2 moet de lineaire regressie door de oorsprong worden geforceerd (nulconcentratie op beide instrumenten).

2.2.1.4.   Tijdens de kalibratie moet ook de doelmatigheid van de PNC voor het detecteren van deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 23 nm aan de voorschriften van punt 2.1.3.4.8 worden getoetst. Het telrendement bij deeltjes van 41 nm hoeft niet te worden gecontroleerd.

2.2.2.   Kalibreren/valideren van de vluchtigedeeltjesverwijderaar (VPR)

2.2.2.1.   De deeltjesconcentratiereductiefactoren van de VPR moeten voor alle verdunningsinstellingen bij de vaste nominale bedrijfstemperaturen van het instrument worden gekalibreerd wanneer de voorziening nieuw is en na elke belangrijke onderhoudsbeurt. De eis tot periodieke validering van de deeltjesconcentratiereductiefactor van de VPR is beperkt tot een controle bij een enkele instelling die gebruikelijk is voor metingen bij niet voor de weg bestemde mobiele machines die met een dieseldeeltjesfilter zijn uitgerust. De technische dienst moet ervoor zorgen dat er binnen de 6 maanden vóór de emissietest een kalibratie- of valideringscertificaat voor de vluchtigedeeltjesverwijderaar voorhanden is. Als de vluchtigedeeltjesverwijderaar een temperatuurbewakingsalarm heeft, wordt een valideringsinterval van 12 maanden toegestaan.

De VPR moet met vaste deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30, 50 en 100 nm op de deeltjesconcentratiereductiefactor worden ingesteld. De deeltjesconcentratiereductiefactoren fr
  (d) voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30 en 50 nm mogen niet meer dan 30, respectievelijk 20 % hoger en niet meer dan 5 % lager zijn dan die voor deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 100 nm. Voor de validering mag de gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor niet meer dan ± 10 % afwijken van de gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor
  Formula
  die tijdens de primaire kalibratie van de VPR is vastgesteld.

2.2.2.2.   De testaerosol voor deze metingen bestaat uit vaste deeltjes met een elektrischemobiliteitsdiameter van 30, 50 en 100 nm, bij een minimumconcentratie van 5 000 deeltjes cm–3 bij de inlaat van de VPR. De deeltjesconcentratie wordt vóór en na de onderdelen gemeten.

De deeltjesconcentratiereductiefactor bij elke deeltjesgrootte fr
  (di
  ) wordt berekend met vergelijking (6-32):

| | (6-32) |
| --- | --- |

Formula

(6-32)

waarbij:

| Nin
  (di
  ) | = | deeltjesaantalconcentratie voor deeltjes met diameter di
  vóór het onderdeel |
| --- | --- | --- |
| Nout
  (di
  ) | = | deeltjesaantalconcentratie voor deeltjes met diameter di
  voorbij het onderdeel |
| di | = | elektrischemobiliteitsdiameter van de deeltjes (30, 50 of 100 nm) |

Nin
  (di
  )

=

deeltjesaantalconcentratie voor deeltjes met diameter di
  vóór het onderdeel

Nout
  (di
  )

=

deeltjesaantalconcentratie voor deeltjes met diameter di
  voorbij het onderdeel

di

=

elektrischemobiliteitsdiameter van de deeltjes (30, 50 of 100 nm)

Nin
  (di
  ) en Nout
  (di
  ) moeten naar gelijke omstandigheden worden gecorrigeerd.

De gemiddelde deeltjesconcentratiereductie
  Formula
  bij een bepaalde verdunningsinstelling wordt berekend met vergelijking (6-33):

| | (6-33) |
| --- | --- |

Formula

(6-33)

Aanbevolen wordt de VPR als complete unit te kalibreren en te valideren.

2.2.2.3.   De technische dienst moet ervoor zorgen dat er binnen de 6 maanden vóór de emissietest een valideringscertificaat voor de VPR voorhanden is waaruit de doeltreffendheid van de vluchtigedeeltjesverwijderaar blijkt. Als de vluchtigedeeltjesverwijderaar een temperatuurbewakingsalarm heeft, wordt een valideringsinterval van 12 maanden toegestaan. De VPR moet aantoonbaar meer dan 99,0 % van de tetracontaandeeltjes (CH3(CH2)38CH3) met een elektrischemobiliteitsdiameter van ten minste 30 nm bij een inlaatconcentratie ≥ 10 000 cm– 3 kunnen verwijderen, wanneer hij op zijn minimale verdunningsinstelling en bij de door de fabrikant aanbevolen temperatuur werkt.

2.2.3.   Controleprocedures voor het deeltjesaantalsysteem

2.2.3.1.   Vóór elke test moet de deeltjesteller een gemeten concentratie van minder dan 0,5 deeltjes cm– 3 rapporteren, wanneer een HEPA-filter van ten minste klasse H13 van EN 1822:2008 of een filter met gelijkwaardige prestaties op de inlaat van het complete deeltjesbemonsteringssysteem (VPR en PNC) is bevestigd.

2.2.3.2.   Maandelijks moet de stroming naar de deeltjesteller toe een gemeten waarde rapporteren die, bij controle met een gekalibreerde stroommeter, maximaal 5 % van het nominale debiet van de deeltjesteller afwijkt.

2.2.3.3.   Nadat een HEPA-filter van ten minste klasse H13 van EN 1822:2008 of een filter met gelijkwaardige prestaties op de inlaat van de deeltjesteller is aangebracht, moet de deeltjesteller dagelijks een concentratie ≤ 0,2 cm– 3 rapporteren. Nadat dit filter is verwijderd, moet de deeltjesteller een toename van de gemeten concentratie tot ten minste 100 deeltjes cm– 3 aangeven wanneer hij met omgevingslucht wordt getest, en naar ≤ 0,2 cm– 3 terugkeren wanneer opnieuw een HEPA-filter is aangebracht.

2.2.3.4.   Vóór het begin van elke test moet worden nagegaan of het meetsysteem aangeeft dat de verdampingsleiding, indien aanwezig in het systeem, haar correcte bedrijfstemperatuur heeft bereikt.

2.2.3.5.   Vóór het begin van elke test moet worden nagegaan of het meetsysteem aangeeft dat de verdunner PND1 zijn correcte bedrijfstemperatuur heeft bereikt.

---

(1)  Voorbeelden van kalibreer-/valideermethoden zijn te vinden op: www.unece.org/es/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29grpe/pmpfcp.

Aanhangsel 2

Montagevoorschriften voor apparatuur en hulpapparatuur

| Nummer | Apparatuur en hulpapparatuur | Gemonteerd voor de emissietest |
| --- | --- | --- |
| 1 | Inlaatsysteem | |
| | Inlaatspruitstuk | Ja |
| | Carteremissiebeheersingssysteem | Ja |
| | Luchtstroommeter | Ja |
| | Luchtfilter | Ja (1) |
| | Inlaatgeluiddemper | Ja (1) |
| 2 | Uitlaatsysteem | |
| | Uitlaatgasnabehandelingssysteem | Ja |
| | Uitlaatspruitstuk | Ja |
| | Verbindingsleidingen | Ja (2) |
| | Geluiddemper | Ja (2) |
| | Uitlaatpijp | Ja (2) |
| | Uitlaatrem | Nee (3) |
| | Drukvulling | Ja |
| 3 | Brandstofpomp | Ja (4) |
| 4 | Brandstofinjectiesysteem | |
| | Voorfilter | Ja |
| | Filter | Ja |
| | Pomp | Ja |
| 5 | Hogedrukleiding | Ja |
| | Injector | Ja |
| | Elektronische regeleenheid, sensoren enz. | Ja |
| | Regulateur/regelsysteem | Ja |
| | Automatische vollastaanslag van de regelstang naargelang de atmosferische omstandigheden | Ja |
| 6 | Vloeistofkoeling | |
| | Radiator | Nee |
| | Ventilator | Nee |
| | Ventilatorhuis | Nee |
| | Waterpomp | Ja (5) |
| | Thermostaat | Ja (6) |
| 7 | Luchtkoeling | |
| | Huis | Nee (7) |
| | Ventilator of aanjager | Nee (7) |
| | Temperatuurregeling | Nee |
| 8 | Drukvulling | |
| | Direct door de motor en/of door het uitlaatsysteem aangedreven compressor | Ja |
| | Vulluchtkoeler | Ja (7)
   (8) |
| | Koelmiddelpomp of ventilator (door de motor aangedreven) | Nee (7) |
| | Koelmiddelstroomregeling | Ja |
| 9 | Hulpventilator voor de testbank | Ja, zo nodig |
| 10 | Voorziening tegen luchtverontreiniging | Ja |
| 11 | Startapparatuur | Ja of testbankapparatuur (9) |
| 12 | Smeeroliepomp | Ja |
| 13 | Bepaalde hulpapparatuur die per definitie verband houdt met de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en die op de motor mag worden gemonteerd, moet voor de test worden verwijderd.
  Dit kunnen bijvoorbeeld zijn:






  i) | luchtcompressor voor de remmen; |

Nummer

Apparatuur en hulpapparatuur

Gemonteerd voor de emissietest

1

Inlaatsysteem

Inlaatspruitstuk

Ja

Carteremissiebeheersingssysteem

Ja

Luchtstroommeter

Ja

Luchtfilter

Ja (1)

Inlaatgeluiddemper

Ja (1)

2

Uitlaatsysteem

Uitlaatgasnabehandelingssysteem

Ja

Uitlaatspruitstuk

Ja

Verbindingsleidingen

Ja (2)

Geluiddemper

Ja (2)

Uitlaatpijp

Ja (2)

Uitlaatrem

Nee (3)

Drukvulling

Ja

3

Brandstofpomp

Ja (4)

4

Brandstofinjectiesysteem

Voorfilter

Ja

Filter

Ja

Pomp

Ja

5

Hogedrukleiding

Ja

Injector

Ja

Elektronische regeleenheid, sensoren enz.

Ja

Regulateur/regelsysteem

Ja

Automatische vollastaanslag van de regelstang naargelang de atmosferische omstandigheden

Ja

6

Vloeistofkoeling

Radiator

Nee

Ventilator

Nee

Ventilatorhuis

Nee

Waterpomp

Ja (5)

Thermostaat

Ja (6)

7

Luchtkoeling

Huis

Nee (7)

Ventilator of aanjager

Nee (7)

Temperatuurregeling

Nee

8

Drukvulling

Direct door de motor en/of door het uitlaatsysteem aangedreven compressor

Ja

Vulluchtkoeler

Ja (7)
   (8)

Koelmiddelpomp of ventilator (door de motor aangedreven)

Nee (7)

Koelmiddelstroomregeling

Ja

9

Hulpventilator voor de testbank

Ja, zo nodig

10

Voorziening tegen luchtverontreiniging

Ja

11

Startapparatuur

Ja of testbankapparatuur (9)

12

Smeeroliepomp

Ja

13

Bepaalde hulpapparatuur die per definitie verband houdt met de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en die op de motor mag worden gemonteerd, moet voor de test worden verwijderd.

Dit kunnen bijvoorbeeld zijn:

i)

luchtcompressor voor de remmen;

| ii) | compressor van de stuurbekrachtiging; |
| --- | --- |

ii)

compressor van de stuurbekrachtiging;

| iii) | compressor van de ophanging; |
| --- | --- |

iii)

compressor van de ophanging;

| iv) | aircosysteem. |
| --- | --- |

iv)

aircosysteem.

Nee

---

(1)  Het volledige inlaatsysteem voor de beoogde toepassing moet worden gemonteerd:

| i) | als er kans bestaat dat dit een aanzienlijk effect heeft op het motorvermogen; |
| --- | --- |

i)

als er kans bestaat dat dit een aanzienlijk effect heeft op het motorvermogen;

| ii) | als de fabrikant daarom verzoekt. |
| --- | --- |

ii)

als de fabrikant daarom verzoekt.

In andere gevallen mag een gelijkwaardig systeem worden gebruikt en moet worden gecontroleerd of de inlaatdruk niet meer dan 100 Pa verschilt van de door de fabrikant voor een schoon luchtfilter opgegeven maximumwaarde.

(2)  Het volledige uitlaatsysteem voor de beoogde toepassing moet worden gemonteerd:

| i) | als er kans bestaat dat dit een aanzienlijk effect heeft op het motorvermogen; |
| --- | --- |

i)

als er kans bestaat dat dit een aanzienlijk effect heeft op het motorvermogen;

| ii) | als de fabrikant daarom verzoekt. |
| --- | --- |

ii)

als de fabrikant daarom verzoekt.

In de overige gevallen kan een gelijkwaardig systeem worden gemonteerd mits de gemeten druk niet meer dan 1 000 Pa verschilt van de door de fabrikant opgegeven maximumwaarde.

(3)  Indien een uitlaatsysteemrem in de motor is geïntegreerd, moet de gasklep in de volledig open stand worden geblokkeerd.

(4)  De brandstoftoevoerdruk mag eventueel worden aangepast om de bij de specifieke motortoepassing heersende druk te reproduceren (met name wanneer een „brandstofterugvoersysteem” wordt gebruikt).

(5)  De circulatie van de koelvloeistof mag alleen door de waterpomp van de motor worden bewerkstelligd. De koeling van de vloeistof mag via een extern circuit plaatsvinden op voorwaarde dat het drukverlies van dat circuit en de druk aan de inlaat van de pomp vrijwel gelijk blijven aan die van het motorkoelsysteem.

(6)  De thermostaat mag in de volledig open stand worden geblokkeerd.

(7)  Wanneer de koelventilator of aanjager voor de test wordt gemonteerd, moet het opgenomen vermogen aan de resultaten worden toegevoegd, behalve bij direct op de krukas gemonteerde koelventilatoren van luchtgekoelde motoren. Het vermogen van de ventilator of aanjager moet bij de voor de test gebruikte toerentallen door berekening op basis van de standaardkenmerken of aan de hand van praktijktests worden vastgesteld.

(8)  Vulluchtgekoelde motoren moeten met vulluchtkoeling worden getest, ongeacht of het vloeistof- of luchtkoeling is, maar als de fabrikant het verkiest, mag een testbanksysteem de luchtkoeler vervangen. In beide gevallen moet de meting van het vermogen bij elk toerental met dezelfde maximale drukval en minimale temperatuurval van de motorlucht over de vulluchtkoeler op het testbanksysteem worden verricht als die welke door de fabrikant zijn opgegeven.

(9)  Het vermogen voor elektrische of andere startsystemen moet door de testbank worden geleverd.

Aanhangsel 3

Verificatie van het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppelsignaal

1.   Inleiding

Dit aanhangsel bevat de voorschriften voor de verificatie van het koppelsignaal dat wordt uitgezonden door de elektronische regeleenheid, voor daarmee uitgeruste motoren, ingeval de fabrikant daarvan gebruik wil maken tijdens de uitvoering van monitoringtests tijdens het gebruik overeenkomstig Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655.

De basis voor het nettokoppel is het ongecorrigeerde nettokoppel dat wordt geleverd door de motor, met inbegrip van de overeenkomstig aanhangsel 2 bij een emissietest te monteren apparatuur en hulpapparatuur.

2.   Koppelsignaal van de elektronische regeleenheid

Terwijl de motor op de testbank is gemonteerd voor de bepaling van de motorkarakteristiek, wordt ervoor gezorgd dat het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppelsignaal kan worden afgelezen overeenkomstig de voorschriften in aanhangsel 6 van bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655.

3.   Verificatieprocedure

Tijdens de bepaling van de motorkarakteristiek overeenkomstig onderdeel 7.6.2 van deze bijlage worden op ten minste drie punten van de koppelcurve gelijktijdig het door de dynamometer gemeten koppel en het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppel afgelezen. Ten minste een van deze aflezingen wordt gedaan op een punt van de curve waar het koppel ten minste 98 % van de maximumwaarde bedraagt.

Het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppel wordt zonder correctie aanvaard als op elk meetpunt het quotiënt van de koppelwaarde van de dynamometer en de koppelwaarde van de elektronische regeleenheid ten minste 0,93 bedraagt (d.w.z. een verschil van 7 %). In dat geval wordt in het typegoedkeuringscertificaat vermeld dat het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppel is geverifieerd zonder dat een correctie heeft plaatsgevonden. Indien het quotiënt op een of meer meetpunten minder dan 0,93 bedraagt, wordt op basis van de op alle meetpunten afgelezen waarden de gemiddelde correctiefactor bepaald en in het typegoedkeuringscertificaat vermeld. Als in het typegoedkeuringscertificaat een correctiefactor wordt vermeld, wordt deze factor op het door de elektronische regeleenheid uitgezonden koppelsignaal toegepast bij de uitvoering van monitoringtests tijdens het gebruik overeenkomstig Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655.

Aanhangsel 4

Procedure voor het meten van ammoniak

1.   In dit aanhangsel wordt de procedure voor het meten van ammoniak (NH3) beschreven. Bij niet-lineaire analyseapparatuur is het gebruik van lineariseringscircuits toegestaan.

2.   Voor de NH3-meting zijn drie meetprincipes gespecificeerd en elk van deze principes mag worden gebruikt, mits aan de desbetreffende criteria in punt 2.1, 2.2 of 2.3 wordt voldaan. Gasdrogers zijn niet toegestaan voor NH3-meting.

2.1.   Fouriertransformatie-infraroodanalysator (FTIR-analysator)

2.1.1.   Meetprincipe

De FTIR-analysator maakt gebruik van het principe van bredegolfband-infraroodspectroscopie. Hiermee kunnen uitlaatgasbestanddelen waarvan de gestandaardiseerde spectra in het instrument beschikbaar zijn, tegelijkertijd worden gemeten. Het absorptiespectrum (intensiteit/golflengte) wordt berekend op basis van het gemeten interferogram (intensiteit/tijd) door middel van de fouriertransformatiemethode.

2.1.2.   Installatie en bemonstering

De FTIR-analysator wordt volgens de instructies van de fabrikant geïnstalleerd. Voor de beoordeling wordt de NH3-golflengte gekozen. Het monsterpad (bemonsteringsleiding, voorfilter(s) en kleppen) moet van roestvrij staal of PTFE zijn gemaakt en tot instelpunten tussen 383 K (110 oC) en 464 K (191 oC) worden verwarmd om NH3-verlies en bemonsteringsartefacten zo veel mogelijk te beperken. Voorts moet de bemonsteringsleiding zo kort mogelijk zijn.

2.1.3.   Kruisinterferentie

De spectrale resolutie van de NH3-golflengte moet maximaal 0,5 cm-1 zijn om kruisinterferentie met andere in het uitlaatgas aanwezige gassen zo veel mogelijk te beperken.

2.2.   Analysator op basis van absorptie van niet-dispersief ultraviolet licht (NDUV-analysator)

2.2.1.   Meetprincipe

De NDUV-analysator is op een louter natuurkundig principe gebaseerd en er zijn geen andere gassen of uitrusting vereist. Het hoofdelement van de lichtmeter is een elektrodeloze ontladingslamp. Deze geeft een scherp gestructureerde straling in het ultraviolette bereik af, waarmee diverse bestanddelen, waaronder NH3, kunnen worden gemeten.

Het fotometrische systeem is met behulp van filtercorrelatietechniek zo opgezet dat er een dubbele lichtstraal is, namelijk een meetstraal en een referentiestraal die beurtelings worden gemeten (temporele dubbele lichtstraal).

Om een hoge stabiliteit van het meetsignaal te waarborgen, wordt de opzet met een temporele dubbele lichtstraal gecombineerd met een opzet met een spatiale dubbele lichtstraal. Bij de verwerking van de signalen door de detector moet het verloop van het nulpunt verwaarloosbaar klein zijn.

In de kalibratiemodus van de analysator wordt een afgesloten kwartscuvet schuin in de lichtweg geplaatst om een exacte kalibratiewaarde te verkrijgen, aangezien verliezen door reflectie en absorptie door de cuvetwanden worden gecompenseerd. Doordat de gasvulling van de cuvet zeer stabiel is, zorgt deze kalibratiemethode ervoor dat de lichtmeter gedurende lange tijd zeer stabiel is.

2.2.2.   Installatie

Installeer de analysator volgens de instructies van de fabrikant in een analysatorkamer die gebruikmaakt van extractieve bemonstering. De plaats van de analysator moet het door de fabrikant gespecificeerde gewicht kunnen dragen.

Het monsterpad (bemonsteringsleiding, voorfilter(s) en kleppen) moet van roestvrij staal of PTFE zijn gemaakt en tot instelpunten tussen 383 K (110 oC) en 464 K (191 oC) worden verwarmd.

Voorts moet de bemonsteringsleiding zo kort mogelijk zijn. Invloeden van de uitlaatgastemperatuur en -druk, de installatieomgeving en trillingen op de meting moeten zo veel mogelijk worden beperkt.

De gasanalysator wordt beschermd tegen koude, warmte en temperatuurschommelingen, alsook tegen sterke luchtstromen, stofophoping, corrosieve omgeving en trillingen. Er wordt gezorgd voor voldoende luchtcirculatie om warmteontwikkeling te voorkomen. Het volledige oppervlak wordt gebruikt voor de dissipatie van het warmteverlies.

2.2.3.   Kruisgevoeligheid

Er wordt een zodanig spectraal bereik gekozen dat de kruisinterferentie met andere aanwezige gassen zo veel mogelijk wordt beperkt. Bestanddelen die bij NH3-meting vaak kruisgevoeligheden opleveren, zijn SO2, NO2 en NO.

Er kunnen ook aanvullende methoden worden toegepast om de kruisgevoeligheden te reduceren:

| a) | interferentiefilters; |
| --- | --- |

a)

interferentiefilters;

| b) | compensatie van kruisgevoeligheid, door meting van de bij kruisgevoeligheid betrokken bestanddelen en compensatie op basis van het meetsignaal. |
| --- | --- |

b)

compensatie van kruisgevoeligheid, door meting van de bij kruisgevoeligheid betrokken bestanddelen en compensatie op basis van het meetsignaal.

2.3.   Laser-infraroodanalysator

2.3.1.   Meetprincipe

Een infraroodlaser, zoals een afstembare diodelaser (TDL) of een kwantumcascadelaser (QCL), kan coherent licht in het nabij-infraroodgebied, respectievelijk het middelinfraroodgebied afgeven. In deze gebieden treedt sterke absorptie op voor stikstofverbindingen, waaronder NH3. Deze optische lasers kunnen een gepulst smalbandig spectrum met een hoge resolutie produceren in het bijna-infrarood- of middelinfraroodgebied. Daardoor hebben laser-infraroodanalysatoren weinig interferentie als gevolg van spectrale overlapping met andere bestanddelen in het uitlaatgas van de motor.

2.3.2.   Installatie

Installeer de analysator volgens de instructies van de fabrikant rechtstreeks in de uitlaatpijp (in situ) of in een analysatorkamer die gebruikmaakt van extractieve bemonstering. Indien de analysator in een analysatorkamer wordt geïnstalleerd, moet het monsterpad (bemonsteringsleiding, voorfilter(s) en kleppen) van roestvrij staal of PTFE zijn gemaakt en tot instelpunten tussen 383 K (110 oC) en 464 K (191 oC) worden verwarmd om NH3-verlies en bemonsteringsartefacten zo veel mogelijk te beperken. Voorts moet de bemonsteringsleiding zo kort mogelijk zijn.

Invloeden van de uitlaatgastemperatuur en -druk, de installatieomgeving en trillingen op de meting moeten zo veel mogelijk worden beperkt of er moeten compensatietechnieken worden toegepast.

Indien mantellucht in combinatie met meting in de uitlaatpijp zelf wordt gebruikt om het instrument te beschermen, mag dat geen gevolgen hebben voor de concentratie van de uitlaatgasbestanddelen die voorbij het apparaat worden gemeten of moeten monsters van andere uitlaatgasbestanddelen vóór het apparaat worden genomen.

2.3.3.   Interferentieverificatie voor NH3-laser-infraroodanalysatoren (kruisinterferentie)

2.3.3.1.   Reikwijdte en frequentie

Als NH3 met een laser-infraroodanalysator wordt gemeten, moet de hoeveelheid interferentie na de eerste installatie van de analysator en na elke grote onderhoudsbeurt worden geverifieerd.

2.3.3.2.   Meetprincipes voor interferentieverificatie

Bij bepaalde laser-infraroodanalysatoren kan positieve interferentie optreden met gassen die een soortgelijke respons als NH3 vertonen. Als de analysator gebruikmaakt van compensatiealgoritmen waarvoor metingen van andere gassen worden gebruikt om deze interferentie te verifiëren, moeten die metingen simultaan worden verricht om de compensatiealgoritmen tijdens de verificatie van de interferentie van de analysator te testen.

Bepaal door toepassing van goede ingenieursinzichten wat de interferentiegassen van de laser-infraroodanalysator zijn. Merk op dat de interfererende gassoorten, met uitzondering van H2O, afhangen van de door de fabrikant van het instrument gekozen NH3-infraroodabsorptieband. Bepaal voor elke analysator de NH3-infraroodabsorptieband. Bepaal voor elke NH3-infraroodabsorptieband door toepassing van goede ingenieursinzichten welke interferentiegassen in de verificatie gebruikt moeten worden.

3.   Emissietestprocedure

3.1.   Controle van de analysatoren

Kies vóór de emissietest het bereik van de analysator. Emissieanalysatoren met automatische of handmatige meetbereikschakelaar zijn toegestaan. Tijdens de testcyclus mag het meetbereik van de analysatoren niet worden veranderd.

Indien de bepalingen van punt 3.4.2 niet van toepassing zijn op het instrument, moeten de nul- en de ijkgasresponsen worden bepaald. Voor de ijkgasrespons wordt een NH3-gas gebruikt dat voldoet aan de specificaties van punt 4.2.7. Er mogen referentiecuvetten worden gebruikt die NH3-ijkgas bevatten.

3.2.   Verzameling van voor de emissie relevante gegevens

Begin bij aanvang van de testsequentie direct met het verzamelen van NH3-gegevens. Meet de NH3-concentratie continu en sla deze met ten minste 1 Hz op in een computersysteem.

3.3.   Handelingen na de test

Zet de bemonstering aan het einde van de test voort totdat de responstijden van het systeem zijn verstreken. Bepaling van het verloop van de analysator overeenkomstig punt 3.4.1 is alleen verplicht als de in punt 3.4.2 bedoelde informatie niet beschikbaar is.

3.4.   Verloop van de analysator

3.4.1.   Bepaal zo spoedig mogelijk na afloop van de testcyclus, maar in geen geval meer dan 30 minuten daarna, of tijdens de impregneerperiode de nul- en ijkgasresponsen van de analysator. Het verschil tussen de resultaten vóór en na de test moet minder dan 2 % van de volledige schaal bedragen.

3.4.2.   In de volgende situaties is het niet verplicht het verloop van de analysator te bepalen:

| a) | indien het in de punten 4.2.3 en 4.2.4 bedoelde verloop van het nul- en ijkgas zoals gespecificeerd door de fabrikant van het instrument aan punt 3.4.1 voldoet; |
| --- | --- |

a)

indien het in de punten 4.2.3 en 4.2.4 bedoelde verloop van het nul- en ijkgas zoals gespecificeerd door de fabrikant van het instrument aan punt 3.4.1 voldoet;

| b) | indien het tijdsinterval voor het in de punten 4.2.3 en 4.2.4 bedoelde verloop van het nul- en ijkgas zoals gespecificeerd door de fabrikant van het instrument de duur van de test overschrijdt. |
| --- | --- |

b)

indien het tijdsinterval voor het in de punten 4.2.3 en 4.2.4 bedoelde verloop van het nul- en ijkgas zoals gespecificeerd door de fabrikant van het instrument de duur van de test overschrijdt.

4.   Specificaties en verificatie van de analysator

4.1.   Lineariteitseisen

De analysator moet voldoen aan de lineariteitseisen in tabel 6.5 van deze bijlage. De lineariteitsverificatie overeenkomstig punt 8.1.4 van deze bijlage moet ten minste met de in tabel 6.4 van deze bijlage vermelde minimumfrequentie worden uitgevoerd. Met voorafgaande toestemming van de goedkeuringsinstantie mogen minder dan 10 referentiepunten worden gebruikt indien een gelijkwaardige nauwkeurigheid kan worden aangetoond.

Voor de lineariteitsverificatie wordt een NH3-gas gebruikt dat voldoet aan de specificaties van punt 4.2.7. Er mogen referentiecuvetten worden gebruikt die NH3-ijkgas bevatten.

Instrumenten waarvan de signalen voor compensatiealgoritmen worden gebruikt, moeten voldoen aan de lineariteitseisen in tabel 6.5 van deze bijlage. De lineariteitsverificatie wordt uitgevoerd zoals voorgeschreven door interne controleprocedures, door de fabrikant van het instrument of volgens de ISO 9000-voorschriften.

4.2.   Specificaties van de analysator

De analysator moet een zodanig meetbereik en zodanige responstijd hebben dat de vereiste nauwkeurigheid voor het meten van de NH3-concentratie in transiënte en statische omstandigheden is gewaarborgd.

4.2.1.   Minimale detectiegrens

De analysator moet in alle testomstandigheden een minimale detectiegrens van < 2 ppm hebben.

4.2.2.   Nauwkeurigheid

De nauwkeurigheid, gedefinieerd als de mate waarin de afgelezen waarde van de analysator afwijkt van de referentiewaarde, moet binnen ± 3 % van de afgelezen waarde of ± 2 ppm liggen (de grootste waarde is van toepassing).

4.2.3.   Nulverloop

Het verloop van de nulgasrespons en het bijbehorende tijdsinterval moeten door de fabrikant van het instrument worden gespecificeerd.

4.2.4.   IJkverloop

Het verloop van de ijkgasrespons en het bijbehorende tijdsinterval moeten door de fabrikant van het instrument worden gespecificeerd.

4.2.5.   Systeemresponstijd

De systeemresponstijd moet ≤ 20 s zijn.

4.2.6.   Stijgtijd

De stijgtijd van de analysator moet ≤ 5 s zijn.

4.2.7.   NH3-kalibratiegas

Er moet een gasmengsel met de volgende chemische samenstelling beschikbaar zijn:

NH3 en gezuiverde stikstof.

De werkelijke concentratie van het kalibratiegas moet binnen ± 3 % van de nominale waarde liggen. De NH3-concentratie is gebaseerd op het volume (vol.- % of vol.-ppm).

De door de fabrikant aangegeven einddatum van de houdbaarheidsduur van de kalibratiegassen wordt geregistreerd.

4.2.8.   Procedure voor de interferentieverificatie

De interferentieverificatie wordt als volgt uitgevoerd:

| a) | de NH3-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest; |
| --- | --- |

a)

de NH3-analysator wordt gestart, in werking gesteld, op nul gezet en geijkt zoals vóór een emissietest;

| b) | creëer een bevochtigd interferentietestgas door een ijkgas met meerdere bestanddelen in een gesloten vat door gedistilleerd H2O te laten borrelen. Als het monster niet door een monsterdroger wordt geleid, moet de temperatuur van het vat worden geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de emissietests verwachte maximumniveau. Er moet een interferentie-ijkgasconcentratie worden gebruikt die ten minste even hoog is als de tijdens de tests verwachte maximumconcentratie; |
| --- | --- |

b)

creëer een bevochtigd interferentietestgas door een ijkgas met meerdere bestanddelen in een gesloten vat door gedistilleerd H2O te laten borrelen. Als het monster niet door een monsterdroger wordt geleid, moet de temperatuur van het vat worden geregeld om een H2O-niveau te genereren dat ten minste even hoog is als het tijdens de emissietests verwachte maximumniveau. Er moet een interferentie-ijkgasconcentratie worden gebruikt die ten minste even hoog is als de tijdens de tests verwachte maximumconcentratie;

| c) | voer het bevochtigde interferentietestgas in het bemonsteringssysteem; |
| --- | --- |

c)

voer het bevochtigde interferentietestgas in het bemonsteringssysteem;

| d) | meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde interferentietestgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen; |
| --- | --- |

d)

meet de watermolfractie (x
  H2O) van het bevochtigde interferentietestgas zo dicht mogelijk bij de inlaat van de analysator. Zo moeten bijvoorbeeld het dauwpunt (T
  dew) en de absolute druk (p
  total) worden gemeten om x
  H2O te berekenen;

| e) | pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen; |
| --- | --- |

e)

pas goede ingenieursinzichten toe om, vanaf het punt waar x
  H2O wordt gemeten tot aan de analysator, condensatie in de overbrengingsleidingen, fittingen of kleppen te voorkomen;

| f) | laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren; |
| --- | --- |

f)

laat de analysator enige tijd met rust om de respons te laten stabiliseren;

| g) | registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output ervan gedurende 30 s. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens; |
| --- | --- |

g)

registreer, terwijl de analysator de concentratie van het monster meet, de output ervan gedurende 30 s. Bereken het rekenkundige gemiddelde van die gegevens;

| h) | de analysator voldoet aan de interferentieverificatie als het resultaat van g) van dit punt voldoet aan de tolerantie in dit onderdeel; |
| --- | --- |

h)

de analysator voldoet aan de interferentieverificatie als het resultaat van g) van dit punt voldoet aan de tolerantie in dit onderdeel;

| i) | de interferentieprocedures voor individuele interferentiegassen mogen ook afzonderlijk worden uitgevoerd. Als de toegepaste interferentiegasniveaus hoger zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, mag elke waargenomen interferentiewaarde evenredig worden verlaagd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximumconcentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. Bij de afzonderlijke interferentieprocedures mogen H2O-concentraties (tot een H2O-gehalte van 0,025 mol/mol) worden gebruikt die lager zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, mits de waargenomen H2O-interferentie evenredig wordt verhoogd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximale H2O-concentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. De som van de bijgestelde interferentiewaarden moet voldoen aan onder j) gespecificeerde tolerantie voor gecombineerde interferentie; |
| --- | --- |

i)

de interferentieprocedures voor individuele interferentiegassen mogen ook afzonderlijk worden uitgevoerd. Als de toegepaste interferentiegasniveaus hoger zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, mag elke waargenomen interferentiewaarde evenredig worden verlaagd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximumconcentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. Bij de afzonderlijke interferentieprocedures mogen H2O-concentraties (tot een H2O-gehalte van 0,025 mol/mol) worden gebruikt die lager zijn dan de tijdens de tests verwachte maximumniveaus, mits de waargenomen H2O-interferentie evenredig wordt verhoogd door deze te vermenigvuldigen met het quotiënt van de verwachte maximale H2O-concentratie en de bij deze procedure gebruikte werkelijke concentratie. De som van de bijgestelde interferentiewaarden moet voldoen aan onder j) gespecificeerde tolerantie voor gecombineerde interferentie;

| j) | de analysator moet een gecombineerde interferentie hebben die binnen ± 2 % van de bij de emissiegrenswaarde verwachte debietgewogen gemiddelde NH3-concentratie ligt. |
| --- | --- |

j)

de analysator moet een gecombineerde interferentie hebben die binnen ± 2 % van de bij de emissiegrenswaarde verwachte debietgewogen gemiddelde NH3-concentratie ligt.

5.   Alternatieve systemen

Andere systemen of analyseapparatuur kunnen door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd indien overeenkomstig punt 5.1.1 van deze bijlage wordt vastgesteld dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren. In dat geval wordt met „resultaten” in dat punt de voor de toepasselijke cyclus berekende gemiddelde NH3-concentratie bedoeld.

Aanhangsel 5

Beschrijving van de systeemresponsen

1.   In dit aanhangsel worden de tijden beschreven waarin de respons van analysesystemen en andere meetsystemen op een ingangssignaal wordt uitgedrukt.

2.   Het betreft de volgende tijden, die ook in figuur 6-11 zijn weergegeven:

| 2.1. | „reactietijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 10 % van de afgelezen eindwaarde (t
  10), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is; |
| --- | --- |

2.1.

„reactietijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 10 % van de afgelezen eindwaarde (t
  10), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is;

| 2.2. | „responstijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 90 % van de afgelezen eindwaarde (t
  90), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is; |
| --- | --- |

2.2.

„responstijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 90 % van de afgelezen eindwaarde (t
  90), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is;

| 2.3. | „stijgtijd”: tijdsverschil tussen de 10 %- en de 90 %-respons van de afgelezen eindwaarde (t
  90 — t
  10); |
| --- | --- |

2.3.

„stijgtijd”: tijdsverschil tussen de 10 %- en de 90 %-respons van de afgelezen eindwaarde (t
  90 — t
  10);

| 2.4. | „omzettingstijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 50 % van de afgelezen eindwaarde (t
  50), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is. |
| --- | --- |

2.4.

„omzettingstijd”: tijdverschil tussen de verandering van het op het referentiepunt te meten bestanddeel en een systeemrespons van 50 % van de afgelezen eindwaarde (t
  50), waarbij de bemonsteringssonde het referentiepunt is.

Figuur 6-11

Illustratie van de systeemresponsen

Tijdstip abrupte input

t10

t90

t90

Tijd

stijgtijg

reactietijd

responstijd

omzettingtijd

Respons

---

BIJLAGE VII

Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens

1.   Algemene voorschriften

De emissies worden overeenkomstig onderdeel 2 (berekeningen op massabasis) of onderdeel 3 (berekeningen op molaire basis) berekend. Een combinatie van deze methoden is niet toegestaan. De berekeningen hoeven niet volgens zowel onderdeel 2 als onderdeel 3 te worden uitgevoerd.

In aanhangsel 5 zijn specifieke voorschriften voor metingen van het deeltjesaantal (PN) opgenomen.

1.1.   Algemene symbolen

| Onderdeel 2 | Onderdeel 3 | Eenheid | Grootheid |
| --- | --- | --- | --- |
| | A | m2 | Oppervlakte |
| | At | m2 | Oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals |
| b, D
  0 | a
  0 | n.t.b. (3) | y-intercept van de regressielijn |
| A/F
  st | | — | Stoichiometrische lucht-brandstofverhouding |
| | C | — | Coëfficiënt |
| C
  d | C
  d | — | Afvoercoëfficiënt |
| | C
  f | — | Stroomcoëfficiënt |
| c | x | ppm, vol.-% | Concentratie/molfractie (μmol/mol = ppm) |
| c
  d | (1) | ppm, vol.-% | Concentratie op droge basis |
| c
  w | (1) | ppm, vol.-% | Concentratie op natte basis |
| cb | (1) | ppm, vol.-% | Achtergrondconcentratie |
| D | x
  dil | — | Verdunningsfactor (2) |
| D
  0 | | m3/omw | PDP-kalibratieafsnijpunt |
| d | d | m | Diameter |
| d
  V | | m | Diameter van de venturihals |
| e | e | g/kWh | Basiswaarde van specifieke emissie |
| e
  gas | e
  gas | g/kWh | Specifieke emissie van gasvormige bestanddelen |
| e
  PM | e
  PM | g/kWh | Specifieke emissie van deeltjes |
| E | 1 — PF | % | Conversie-efficiëntie (PF = penetratiefractie) |
| F
  s | | — | Stoichiometrische factor |
| | ƒ | Hz | Frequentie |
| ƒ
  c | | — | Koolstoffactor |
| | γ | — | Soortelijkewarmteverhouding |
| H | | g/kg | Absolute vochtigheid |
| | K | — | Correctiefactor |
| K
  V | | | CFV-kalibratiefunctie |
| k
  f | | m3/kg brandstof | Brandstofspecifieke factor |
| k
  h | | — | Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx, dieselmotoren |
| k
  Dr | k
  Dr | — | Neerwaartse aanpassingsfactor |
| k
  r | k
  r | — | Multiplicatieve regeneratiefactor |
| k
  Ur | k
  Ur | — | Opwaartse aanpassingsfactor |
| k
  w,a | | — | Droog-natcorrectiefactor voor de inlaatlucht |
| k
  w,d | | — | Droog-natcorrectiefactor voor de verdunningslucht |
| k
  w,e | | — | Droog-natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas |
| k
  w,r | | — | Droog-natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas |
| μ | μ | kg/(m·s) | Dynamische viscositeit |
| M | M | g/mol | Molaire massa (3) |
| M
  a | (1) | g/mol | Molaire massa van de inlaatlucht |
| M
  e | v | g/mol | Molaire massa van het uitlaatgas |
| M
  gas | M
  gas | g/mol | Molaire massa van de gasvormige bestanddelen |
| m | m | kg | Massa |
| m | a
  1 | n.t.b. (3) | Helling van de regressielijn |
| | ν | m2/s | Kinematische viscositeit |
| m
  d | v | kg | Massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid |
| m
  ed | (1) | kg | Totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus |
| m
  edf | (1) | kg | Massa van equivalent verdund uitlaatgas over de testcyclus |
| m
  ew | (1) | kg | Totale massa van het uitlaatgas tijdens de cyclus |
| m
  f | (1) | mg | Opgevangen deeltjesmonstermassa |
| m
  f,d | (1) | mg | Opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht |
| m
  gas | m
  gas | g | Massa van de gasvormige emissies over de testcyclus |
| m
  PM | m
  PM | g | Massa van de deeltjesemissies over de testcyclus |
| m
  se | (1) | kg | Massa van het uitlaatgasmonster over de testcyclus |
| m
  sed | (1) | kg | Massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt |
| m
  sep | (1) | kg | Massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt |
| m
  ssd | | kg | Massa van de secundaire verdunningslucht |
| | N | — | Totaal aantal van een reeks |
| | n | mol | Hoeveelheid van een stof |
| | ṅ | mol/s | Debiet van een stof |
| n | f
  n | min-1 | Motortoerental |
| n
  p | | omw/s | PDP-pomptoerental |
| P | P | kW | Vermogen |
| p | p | kPa | Druk |
| p
  a | | kPa | Droge luchtdruk |
| p
  b | | kPa | Totale luchtdruk |
| p
  d | | kPa | Verzadigingsdampdruk van de verdunningslucht |
| p
  p | p
  abs | kPa | Absolute druk |
| p
  r | p
  H2O | kPa | Waterdampdruk |
| p
  s | | kPa | Droge luchtdruk |
| 1 — E | PF | % | Penetratiefractie |
| qm | ṅ | kg/s | Massadebiet |
| qm

  ad | ṅ
   (1) | kg/s | Inlaatluchtmassadebiet op droge basis |
| qm
  aw | (1) | kg/s | Inlaatluchtmassadebiet op natte basis |
| qm
  Ce | (1) | kg/s | Koolstofmassadebiet in het ruwe uitlaatgas |
| qm
  Cf | (1) | kg/s | Koolstofmassadebiet naar de motor |
| qm
  Cp | (1) | kg/s | Koolstofmassadebiet in het partiëlestroomverdunningssysteem |
| qm
  dew | (1) | kg/s | Massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis |
| qm
  dw | (1) | kg/s | Massadebiet van de verdunningslucht op natte basis |
| qm
  edf | (1) | kg/s | Massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis |
| qm
  ew | (1) | kg/s | Uitlaatgasmassadebiet op natte basis |
| qm
  ex | (1) | kg/s | Monstermassadebiet onttrokken aan de verdunningstunnel |
| qm
  f | (1) | kg/s | Brandstofmassadebiet |
| qm
  p | (1) | kg/s | Monsterstroom van uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem |
| qV | ̇ | m3/s | Volumedebiet |
| q
  V
  CVS | (1) | m3/s | CVS-volumedebiet |
| q
  V
  s | (1) | dm3/min | Systeemdebiet van het uitlaatgasanalysesysteem |
| q
  V
  t | (1) | cm3/min | Tracergasdebiet |
| r | r | kg/m3 | Massadichtheid |
| r
  e | | kg/m3 | Uitlaatgasdichtheid |
| | r | — | Drukverhouding |
| r
  d | DR | — | Verdunningsverhouding (2) |
| | Ra | μm | Gemiddelde oppervlakteruwheid |
| RH | | % | Relatieve vochtigheid |
| r
  D | β | m/m | Diameterverhouding (CVS-systemen) |
| r
  p | | — | Drukverhouding van SSV |
| Re | Re# | — | Reynoldsgetal |
| | S | K | Sutherlandconstante |
| s | s | — | Standaardafwijking |
| T | T | °C | Temperatuur |
| | T | Nm | Motorkoppel |
| T
  a | | K | Absolute temperatuur |
| t | t | s | Tijd |
| Dt | Δt | s | Tijdsinterval |
| u | | — | Verhouding tussen de dichtheid van het gasbestanddeel en die van het uitlaatgas |
| V | V | m3 | Volume |
| qV | ̇ | m3/s | Volumedebiet |
| V
  0 | | m3/omw. | PDP-gasvolume dat per omwenteling wordt gepompt |
| W | W | kWh | Arbeid |
| W
  act | W
  act | kWh | Werkelijke cyclusarbeid van de testcyclus |
| WF | WF | — | Wegingsfactor |
| w | w | g/g | Massafractie |
| | | mol/mol | Debietgewogen gemiddelde concentratie |
| X
  0 | K
  s | s/omw | PDP-kalibratiefunctie |
| | y | — | Generieke variabele |
| | | | Rekenkundig gemiddelde |
| | Z | — | Samendrukbaarheidsfactor |

Onderdeel 2

Onderdeel 3

Eenheid

Grootheid

A

m2

Oppervlakte

At

m2

Oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals

b, D
  0

a
  0

n.t.b. (3)

y-intercept van de regressielijn

A/F
  st

—

Stoichiometrische lucht-brandstofverhouding

C

—

Coëfficiënt

C
  d

C
  d

—

Afvoercoëfficiënt

C
  f

—

Stroomcoëfficiënt

c

x

ppm, vol.-%

Concentratie/molfractie (μmol/mol = ppm)

c
  d

(1)

ppm, vol.-%

Concentratie op droge basis

c
  w

(1)

ppm, vol.-%

Concentratie op natte basis

cb

(1)

ppm, vol.-%

Achtergrondconcentratie

D

x
  dil

—

Verdunningsfactor (2)

D
  0

m3/omw

PDP-kalibratieafsnijpunt

d

d

m

Diameter

d
  V

m

Diameter van de venturihals

e

e

g/kWh

Basiswaarde van specifieke emissie

e
  gas

e
  gas

g/kWh

Specifieke emissie van gasvormige bestanddelen

e
  PM

e
  PM

g/kWh

Specifieke emissie van deeltjes

E

1 — PF

%

Conversie-efficiëntie (PF = penetratiefractie)

F
  s

—

Stoichiometrische factor

ƒ

Hz

Frequentie

ƒ
  c

—

Koolstoffactor

γ

—

Soortelijkewarmteverhouding

H

g/kg

Absolute vochtigheid

K

—

Correctiefactor

K
  V

Formula

CFV-kalibratiefunctie

k
  f

m3/kg brandstof

Brandstofspecifieke factor

k
  h

—

Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx, dieselmotoren

k
  Dr

k
  Dr

—

Neerwaartse aanpassingsfactor

k
  r

k
  r

—

Multiplicatieve regeneratiefactor

k
  Ur

k
  Ur

—

Opwaartse aanpassingsfactor

k
  w,a

—

Droog-natcorrectiefactor voor de inlaatlucht

k
  w,d

—

Droog-natcorrectiefactor voor de verdunningslucht

k
  w,e

—

Droog-natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas

k
  w,r

—

Droog-natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas

μ

μ

kg/(m·s)

Dynamische viscositeit

M

M

g/mol

Molaire massa (3)

M
  a

(1)

g/mol

Molaire massa van de inlaatlucht

M
  e

v

g/mol

Molaire massa van het uitlaatgas

M
  gas

M
  gas

g/mol

Molaire massa van de gasvormige bestanddelen

m

m

kg

Massa

m

a
  1

n.t.b. (3)

Helling van de regressielijn

ν

m2/s

Kinematische viscositeit

m
  d

v

kg

Massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid

m
  ed

(1)

kg

Totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus

m
  edf

(1)

kg

Massa van equivalent verdund uitlaatgas over de testcyclus

m
  ew

(1)

kg

Totale massa van het uitlaatgas tijdens de cyclus

m
  f

(1)

mg

Opgevangen deeltjesmonstermassa

m
  f,d

(1)

mg

Opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht

m
  gas

m
  gas

g

Massa van de gasvormige emissies over de testcyclus

m
  PM

m
  PM

g

Massa van de deeltjesemissies over de testcyclus

m
  se

(1)

kg

Massa van het uitlaatgasmonster over de testcyclus

m
  sed

(1)

kg

Massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt

m
  sep

(1)

kg

Massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt

m
  ssd

kg

Massa van de secundaire verdunningslucht

N

—

Totaal aantal van een reeks

n

mol

Hoeveelheid van een stof

ṅ

mol/s

Debiet van een stof

n

f
  n

min-1

Motortoerental

n
  p

omw/s

PDP-pomptoerental

P

P

kW

Vermogen

p

p

kPa

Druk

p
  a

kPa

Droge luchtdruk

p
  b

kPa

Totale luchtdruk

p
  d

kPa

Verzadigingsdampdruk van de verdunningslucht

p
  p

p
  abs

kPa

Absolute druk

p
  r

p
  H2O

kPa

Waterdampdruk

p
  s

kPa

Droge luchtdruk

1 — E

PF

%

Penetratiefractie

qm

ṅ

kg/s

Massadebiet

qm

  ad

ṅ
   (1)

kg/s

Inlaatluchtmassadebiet op droge basis

qm
  aw

(1)

kg/s

Inlaatluchtmassadebiet op natte basis

qm
  Ce

(1)

kg/s

Koolstofmassadebiet in het ruwe uitlaatgas

qm
  Cf

(1)

kg/s

Koolstofmassadebiet naar de motor

qm
  Cp

(1)

kg/s

Koolstofmassadebiet in het partiëlestroomverdunningssysteem

qm
  dew

(1)

kg/s

Massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis

qm
  dw

(1)

kg/s

Massadebiet van de verdunningslucht op natte basis

qm
  edf

(1)

kg/s

Massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis

qm
  ew

(1)

kg/s

Uitlaatgasmassadebiet op natte basis

qm
  ex

(1)

kg/s

Monstermassadebiet onttrokken aan de verdunningstunnel

qm
  f

(1)

kg/s

Brandstofmassadebiet

qm
  p

(1)

kg/s

Monsterstroom van uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem

qV

̇

m3/s

Volumedebiet

q
  V
  CVS

(1)

m3/s

CVS-volumedebiet

q
  V
  s

(1)

dm3/min

Systeemdebiet van het uitlaatgasanalysesysteem

q
  V
  t

(1)

cm3/min

Tracergasdebiet

r

r

kg/m3

Massadichtheid

r
  e

kg/m3

Uitlaatgasdichtheid

r

—

Drukverhouding

r
  d

DR

—

Verdunningsverhouding (2)

Ra

μm

Gemiddelde oppervlakteruwheid

RH

%

Relatieve vochtigheid

r
  D

β

m/m

Diameterverhouding (CVS-systemen)

r
  p

—

Drukverhouding van SSV

Re

Re#

—

Reynoldsgetal

S

K

Sutherlandconstante

s

s

—

Standaardafwijking

T

T

°C

Temperatuur

T

Nm

Motorkoppel

T
  a

K

Absolute temperatuur

t

t

s

Tijd

Dt

Δt

s

Tijdsinterval

u

—

Verhouding tussen de dichtheid van het gasbestanddeel en die van het uitlaatgas

V

V

m3

Volume

qV

̇

m3/s

Volumedebiet

V
  0

m3/omw.

PDP-gasvolume dat per omwenteling wordt gepompt

W

W

kWh

Arbeid

W
  act

W
  act

kWh

Werkelijke cyclusarbeid van de testcyclus

WF

WF

—

Wegingsfactor

w

w

g/g

Massafractie

Formula

mol/mol

Debietgewogen gemiddelde concentratie

X
  0

K
  s

s/omw

PDP-kalibratiefunctie

y

—

Generieke variabele

Formula

Formula

Rekenkundig gemiddelde

Z

—

Samendrukbaarheidsfactor

1.2.   Indices

| Onderdeel 2 (4) | Onderdeel 3 | Grootheid |
| --- | --- | --- |
| act | act | Werkelijke hoeveelheid |
| i | | Momentane meting (bv. 1 Hz) |
| | i | De zoveelste van een reeks |

Onderdeel 2 (4)

Onderdeel 3

Grootheid

act

act

Werkelijke hoeveelheid

i

Momentane meting (bv. 1 Hz)

i

De zoveelste van een reeks

1.3.   Symbolen en afkortingen voor de chemische bestanddelen (ook gebruikt als index)

| Onderdeel 2 | Onderdeel 3 | Grootheid |
| --- | --- | --- |
| Ar | Ar | Argon |
| C1 | C1 | Koolstof-1-equivalent koolwaterstof |
| CH4 | CH4 | Methaan |
| C2H6 | C2H6 | Ethaan |
| C3H8 | C3H8 | Propaan |
| CO | CO | Koolstofmonoxide |
| CO2 | CO2 | Koolstofdioxide |
| | H | Atomaire waterstof |
| | H2 | Moleculaire waterstof |
| HC | HC | Koolwaterstof |
| H2O | H2O | Water |
| | He | Helium |
| | N | Atomaire stikstof |
| | N2 | Moleculaire stikstof |
| NOx | NOx | Stikstofoxiden |
| NO | NO | Stikstofmonoxide |
| NO2 | NO2 | Stikstofdioxide |
| | O | Atomaire zuurstof |
| PM | PM | Deeltjesmateriaal |
| S | S | Zwavel |

Onderdeel 2

Onderdeel 3

Grootheid

Ar

Ar

Argon

C1

C1

Koolstof-1-equivalent koolwaterstof

CH4

CH4

Methaan

C2H6

C2H6

Ethaan

C3H8

C3H8

Propaan

CO

CO

Koolstofmonoxide

CO2

CO2

Koolstofdioxide

H

Atomaire waterstof

H2

Moleculaire waterstof

HC

HC

Koolwaterstof

H2O

H2O

Water

He

Helium

N

Atomaire stikstof

N2

Moleculaire stikstof

NOx

NOx

Stikstofoxiden

NO

NO

Stikstofmonoxide

NO2

NO2

Stikstofdioxide

O

Atomaire zuurstof

PM

PM

Deeltjesmateriaal

S

S

Zwavel

1.4.   Symbolen en afkortingen voor de brandstofsamenstelling

| Onderdeel 2 (5) | Onderdeel 3 (6) | Grootheid |
| --- | --- | --- |
| w
  C
   (8) | w
  C
   (8) | Koolstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%] |
| w
  H | w
  H | Waterstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%] |
| w
  N | w
  N | Stikstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%] |
| w
  O | w
  O | Zuurstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%] |
| w
  S | w
  S | Zwavelgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%] |
| α | α | Atomaire waterstof-koolstofverhouding (H/C) |
| ε | β | Atomaire zuurstof-koolstofverhouding (O/C) (7) |
| γ | γ | Atomaire zwavel-koolstofverhouding (S/C) |
| δ | δ | Atomaire stikstof-koolstofverhouding (N/C) |

Onderdeel 2 (5)

Onderdeel 3 (6)

Grootheid

w
  C
   (8)

w
  C
   (8)

Koolstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%]

w
  H

w
  H

Waterstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%]

w
  N

w
  N

Stikstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%]

w
  O

w
  O

Zuurstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%]

w
  S

w
  S

Zwavelgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa-%]

α

α

Atomaire waterstof-koolstofverhouding (H/C)

ε

β

Atomaire zuurstof-koolstofverhouding (O/C) (7)

γ

γ

Atomaire zwavel-koolstofverhouding (S/C)

δ

δ

Atomaire stikstof-koolstofverhouding (N/C)

2.   Emissieberekeningen op massabasis

2.1.   Ruwe gasvormige emissies

2.1.1.   NRSC-tests met specifieke modi

De emissiewaarde van een gasvormige emissie qm

  gas,

  i
  [g/h] wordt voor elke modus i van de test in statische toestand berekend door de concentratie van de gasvormige emissie als volgt te vermenigvuldigen met het debiet ervan:

| | (7-1) |
| --- | --- |

Formula

(7-1)

waarbij:

| k | = | 1 voor cgasr,w,i in [ppm] en k = 10 000 voor cgasr,w,i in [vol.- %] |
| --- | --- | --- |
| k
  h | = | NOx-correctiefactor [-], voor NOx-emissieberekening (zie punt 2.1.4) |
| u
  gas | = | bestanddeelspecifieke factor of verhouding tussen de dichtheid van het gasbestanddeel en die van het uitlaatgas [-] |
| qm

  ew,

  i | = | uitlaatgasmassadebiet in modus i op natte basis [kg/s] |
| c
  gas,

  i | = | emissieconcentratie in het ruwe uitlaatgas in modus i, op natte basis [ppm] of [vol.- %] |

k

=

1 voor cgasr,w,i in [ppm] en k = 10 000 voor cgasr,w,i in [vol.- %]

k
  h

=

NOx-correctiefactor [-], voor NOx-emissieberekening (zie punt 2.1.4)

u
  gas

=

bestanddeelspecifieke factor of verhouding tussen de dichtheid van het gasbestanddeel en die van het uitlaatgas [-]

qm

  ew,

  i

=

uitlaatgasmassadebiet in modus i op natte basis [kg/s]

c
  gas,

  i

=

emissieconcentratie in het ruwe uitlaatgas in modus i, op natte basis [ppm] of [vol.- %]

2.1.2.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC-tests

De totale massa van een gasvormige emissie per test m
  gas [g/test] wordt berekend door de gesynchroniseerde momentane concentraties en uitlaatgasstromen met elkaar te vermenigvuldigen en over de hele testcyclus te integreren met vergelijking (7-2):

| | (7-2) |
| --- | --- |

Formula

(7-2)

waarbij:

| f | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| --- | --- | --- |
| k
  h | = | NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie |
| k | = | 1 voor cgasr,w,i in [ppm] en k = 10 000 voor cgasr,w,

  i
  in [vol.- %] |
| u
  gas | = | bestanddeelspecifieke factor [-] (zie punt 2.1.5) |
| N | = | aantal metingen [-] |
| qm

  ew,

  i | = | momentaan uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s] |
| c
  gas,

  i | = | momentane emissieconcentratie in het ruwe uitlaatgas, op natte basis [ppm] of [vol.- %] |

f

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

k
  h

=

NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie

k

=

1 voor cgasr,w,i in [ppm] en k = 10 000 voor cgasr,w,

  i
  in [vol.- %]

u
  gas

=

bestanddeelspecifieke factor [-] (zie punt 2.1.5)

N

=

aantal metingen [-]

qm

  ew,

  i

=

momentaan uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s]

c
  gas,

  i

=

momentane emissieconcentratie in het ruwe uitlaatgas, op natte basis [ppm] of [vol.- %]

2.1.3.   Omzetting van droge naar natte concentratie

Als de emissies op droge basis worden gemeten, wordt de op droge basis gemeten concentratie c
  d in de concentratie c
  w op natte basis omgezet met vergelijking (7-3):

| | (7-3) |
| --- | --- |

Formula

(7-3)

waarbij:

| k
  w | = | droog-natomzettingsfactor [-] |
| --- | --- | --- |
| c
  d | = | emissieconcentratie op droge basis [ppm] of [vol.- %] |

k
  w

=

droog-natomzettingsfactor [-]

c
  d

=

emissieconcentratie op droge basis [ppm] of [vol.- %]

Bij volledige verbranding wordt de droog-natomzettingsfactor voor ruw uitlaatgas als k
  w,a [-] geschreven en berekend met vergelijking (7-4):

| | (7-4) |
| --- | --- |

Formula

(7-4)

waarbij:

| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| --- | --- | --- |
| qm

  f,

  i | = | momentaan brandstofdebiet [kg/s] |
| qm

  ad,

  i | = | momentaan droge-inlaatluchtdebiet [kg/s] |
| p
  r | = | waterdruk na de koeler [kPa] |
| p
  b | = | totale barometerdruk [kPa]. |
| w
  H | = | waterstofgehalte van de brandstof [massa- %] |
| k
  f | = | extra volume van verbranding [m3/kg brandstof] |

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

qm

  f,

  i

=

momentaan brandstofdebiet [kg/s]

qm

  ad,

  i

=

momentaan droge-inlaatluchtdebiet [kg/s]

p
  r

=

waterdruk na de koeler [kPa]

p
  b

=

totale barometerdruk [kPa].

w
  H

=

waterstofgehalte van de brandstof [massa- %]

k
  f

=

extra volume van verbranding [m3/kg brandstof]

met:

| | (7-5) |
| --- | --- |

Formula

(7-5)

waarbij:

| w
  H | = | waterstofgehalte van brandstof [massa- %] |
| --- | --- | --- |
| w
  N | = | stikstofgehalte van brandstof [massa- %] |
| w
  O | = | zuurstofgehalte van brandstof [massa- %] |

w
  H

=

waterstofgehalte van brandstof [massa- %]

w
  N

=

stikstofgehalte van brandstof [massa- %]

w
  O

=

zuurstofgehalte van brandstof [massa- %]

In vergelijking (7-4) mag worden uitgegaan p
  x/p
  x van de volgende verhouding:

| | (7-6) |
| --- | --- |

Formula

(7-6)

Bij onvolledige verbranding (rijke brandstof-luchtmengsels) en ook bij emissietests zonder directe luchtstroommetingen wordt de voorkeur gegeven aan een tweede methode om k
  w,a te berekenen:

| | (7-7) |
| --- | --- |

Formula

(7-7)

waarbij:

| c
  CO2 | = | CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas, op droge basis [vol.- %] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO | = | CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas, op droge basis [ppm] |
| p
  r | = | waterdruk na de koeler [kPa] |
| p
  b | = | totale barometerdruk [kPa]. |
| α | = | molaire koolstof-waterstofverhouding [-] |
| k
  w1 | = | inlaatluchtvochtigheid [-] |

c
  CO2

=

CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas, op droge basis [vol.- %]

c
  CO

=

CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas, op droge basis [ppm]

p
  r

=

waterdruk na de koeler [kPa]

p
  b

=

totale barometerdruk [kPa].

α

=

molaire koolstof-waterstofverhouding [-]

k
  w1

=

inlaatluchtvochtigheid [-]

| | (7-8) |
| --- | --- |

Formula

(7-8)

2.1.4.   NOx-correctie voor vochtigheid en temperatuur

Aangezien de NOx-emissie van de omgevingsluchtcondities afhangt, moet de NOx-concentratie voor omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid worden gecorrigeerd met de factoren kh,D of kh,G [-] uit de vergelijkingen (7-9) en (7-10). Deze factoren zijn geldig voor een vochtigheidsbereik tussen 0 en 25 g H2O/kg droge lucht:

| a) | voor compressieontstekingsmotoren: | (7-9) |
| --- | --- | --- |

a)

voor compressieontstekingsmotoren:

Formula

(7-9)

| b) | voor elektrische-ontstekingsmotoren:






  kh.G = 0,6272 + 44,030 × 10– 3 × Ha – 0,862 × 10– 3 × Ha
  2 | (7-10) |
| --- | --- | --- |

b)

voor elektrische-ontstekingsmotoren:

kh.G = 0,6272 + 44,030 × 10– 3 × Ha – 0,862 × 10– 3 × Ha
  2

(7-10)

waarbij:

| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| --- | --- | --- |

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

2.1.5.   Bestanddeelspecifieke factor u

In de punten 2.1.5.1 en 2.1.5.2 zijn twee berekeningsprocedures beschreven. De procedure in punt 2.1.5.1 is de eenvoudigste, aangezien deze getabelleerde u-waarden gebruikt voor de verhouding tussen de dichtheid van het bestanddeel en die van het uitlaatgas. De procedure in punt 2.1.5.2 is de nauwkeurigste voor brandstofeigenschappen die afwijken van de specificaties in bijlage VIII, maar veronderstelt wel een elementaire analyse van de brandstofsamenstelling.

2.1.5.1.   Waarden in de tabel

Door op de vergelijkingen in punt 2.1.5.2 enkele vereenvoudigingen toe te passen (veronderstelling m.b.t. de λ -waarde en de inlaatluchtcondities, zoals getoond in tabel 7.1), worden de in tabel 7.1 vermelde waarden voor u
  gas verkregen.

Tabel 7.1.

u-waarden van het ruwe uitlaatgas en dichtheid van de bestanddelen (voor emissieconcentratie uitgedrukt in ppm)

| Brandstof | re | | | Gas | | | |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NOx | CO | HC | CO2 | O2 | CH4 |
| | | rgas [kg/m3] | | | |
| 2,053 | 1,250 | (1) | 1,9636 | 1,4277 | 0,716 |
| | | ugas
   (2) | | | |
| Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) | 1,2943 | 0,001586 | 0,000966 | 0,000482 | 0,001517 | 0,001103 | 0,000553 |
| Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren
  (ED95) | 1,2768 | 0,001609 | 0,000980 | 0,000780 | 0,001539 | 0,001119 | 0,000561 |
| Aardgas/biomethaan (3) | 1,2661 | 0,001621 | 0,000987 | 0,000528 (4) | 0,001551 | 0,001128 | 0,000565 |
| Propaan | 1,2805 | 0,001603 | 0,000976 | 0,000512 | 0,001533 | 0,001115 | 0,000559 |
| Butaan | 1,2832 | 0,001600 | 0,000974 | 0,000505 | 0,001530 | 0,001113 | 0,000558 |
| Lpg (5) | 1,2811 | 0,001602 | 0,000976 | 0,000510 | 0,001533 | 0,001115 | 0,000559 |
| Benzine (E10) | 1,2931 | 0,001587 | 0,000966 | 0,000499 | 0,001518 | 0,001104 | 0,000553 |
| Ethanol
  (E85) | 1,2797 | 0,001604 | 0,000977 | 0,000730 | 0,001534 | 0,001116 | 0,000559 |

Brandstof

re

Gas

NOx

CO

HC

CO2

O2

CH4

rgas [kg/m3]

2,053

1,250

(1)

1,9636

1,4277

0,716

ugas
   (2)

Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)

1,2943

0,001586

0,000966

0,000482

0,001517

0,001103

0,000553

Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren

(ED95)

1,2768

0,001609

0,000980

0,000780

0,001539

0,001119

0,000561

Aardgas/biomethaan (3)

1,2661

0,001621

0,000987

0,000528 (4)

0,001551

0,001128

0,000565

Propaan

1,2805

0,001603

0,000976

0,000512

0,001533

0,001115

0,000559

Butaan

1,2832

0,001600

0,000974

0,000505

0,001530

0,001113

0,000558

Lpg (5)

1,2811

0,001602

0,000976

0,000510

0,001533

0,001115

0,000559

Benzine (E10)

1,2931

0,001587

0,000966

0,000499

0,001518

0,001104

0,000553

Ethanol

(E85)

1,2797

0,001604

0,000977

0,000730

0,001534

0,001116

0,000559

2.1.5.2.   Berekende waarden

De bestanddeelspecifieke factor u
  gas,i mag worden berekend aan de hand van de verhouding tussen de dichtheid van het bestanddeel en die van het uitlaatgas of, als alternatief, op basis van de overeenkomstige verhouding van de molaire massa's [vergelijking (7-11) of (7-12)]:

| | (7-11) |
| --- | --- |

Formula

(7-11)

of

| | (7-12) |
| --- | --- |

Formula

(7-12)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van het gasbestanddeel [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| M
  e,

  i | = | momentane molaire massa van het natte ruwe uitlaatgas [g/mol] |
| p
  gas | = | dichtheid van het gasbestanddeel [kg/m3] |
| p
  e,i | = | momentane dichtheid van het natte ruwe uitlaatgas [kg/m3] |

M
  gas

=

molaire massa van het gasbestanddeel [g/mol]

M
  e,

  i

=

momentane molaire massa van het natte ruwe uitlaatgas [g/mol]

p
  gas

=

dichtheid van het gasbestanddeel [kg/m3]

p
  e,i

=

momentane dichtheid van het natte ruwe uitlaatgas [kg/m3]

Voor een algemene brandstofsamenstelling CH
  α
  O
  ε
  N
  δ
  S
  γ
  wordt de molaire massa van het uitlaatgas M
  e,i op grond van de aanname van volledige verbranding afgeleid en berekend met vergelijking (7-13):

Formula

(7-13)

waarbij:

| qm

  f,

  i | = | momentaan massadebiet van de brandstof op natte basis [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| qm

  aw,

  i | = | momentaan inlaatluchtmassadebiet op natte basis [kg/s] |
| α | = | molaire waterstof-koolstofverhouding [-] |
| δ | = | molaire stikstof-koolstofverhouding [-] |
| ε | = | molaire zuurstof-koolstofverhouding [-] |
| γ | = | atomaire zwavel-koolstofverhouding [-] |
| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| M
  a | = | moleculaire massa van de droge inlaatlucht = 28,965 g/mol |

qm

  f,

  i

=

momentaan massadebiet van de brandstof op natte basis [kg/s]

qm

  aw,

  i

=

momentaan inlaatluchtmassadebiet op natte basis [kg/s]

α

=

molaire waterstof-koolstofverhouding [-]

δ

=

molaire stikstof-koolstofverhouding [-]

ε

=

molaire zuurstof-koolstofverhouding [-]

γ

=

atomaire zwavel-koolstofverhouding [-]

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

M
  a

=

moleculaire massa van de droge inlaatlucht = 28,965 g/mol

De momentane dichtheid van het ruwe uitlaatgas r
  e,

  i
  [kg/m3] wordt berekend met vergelijking (7-14):

| | (7-14) |
| --- | --- |

Formula

(7-14)

waarbij:

| qm

  f,

  i | = | momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| qm

  ad,

  i | = | momentaan massadebiet van de droge inlaatlucht [kg/s] |
| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| k
  f | = | extra volume van verbranding [m3/kg brandstof] [zie vergelijking (7-5)] |

qm

  f,

  i

=

momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s]

qm

  ad,

  i

=

momentaan massadebiet van de droge inlaatlucht [kg/s]

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

k
  f

=

extra volume van verbranding [m3/kg brandstof] [zie vergelijking (7-5)]

2.1.6.   Massadebiet van het uitlaatgas

2.1.6.1.   Meetmethode voor lucht en brandstof

Bij deze methode worden de luchtstroom en de brandstofstroom met geschikte stroommeters gemeten. Het momentane uitlaatgasmassadebiet qm

  ew,

  i
  [kg/s] wordt berekend met vergelijking (7-15):

| qm

  ew,

  i
  = qm

  aw,

  i
  - qm

  f,

  i | (7-15) |
| --- | --- |

qm

  ew,

  i
  = qm

  aw,

  i
  - qm

  f,

  i

(7-15)

waarbij:

| qm

  aw,

  i | = | momentaan inlaatluchtmassadebiet [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| qm

  f,

  i | = | momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s] |

qm

  aw,

  i

=

momentaan inlaatluchtmassadebiet [kg/s]

qm

  f,

  i

=

momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s]

2.1.6.2.   Meetmethode voor tracergas

Met deze methode wordt de concentratie van een tracergas in het uitlaatgas gemeten. Het momentane uitlaatgasmassadebiet q
  mew,i [kg/s] wordt berekend met vergelijking (7-16):

| | (7-16) |
| --- | --- |

Formula

(7-16)

waarbij:

| qV

  t | = | tracergasdebiet [m3/s] |
| --- | --- | --- |
| c
  mix,

  i | = | momentane concentratie van het tracergas na vermenging [ppm] |
| p
  e | = | dichtheid van het ruwe uitlaatgas [kg/m3] |
| c
  b | = | achtergrondconcentratie van het tracergas in de inlaatlucht [ppm] |

qV

  t

=

tracergasdebiet [m3/s]

c
  mix,

  i

=

momentane concentratie van het tracergas na vermenging [ppm]

p
  e

=

dichtheid van het ruwe uitlaatgas [kg/m3]

c
  b

=

achtergrondconcentratie van het tracergas in de inlaatlucht [ppm]

De achtergrondconcentratie van het tracergas c
  b mag worden bepaald door het gemiddelde te berekenen van de achtergrondconcentratie die direct vóór en na de test is gemeten. Wanneer de achtergrondconcentratie bij de maximumuitlaatgasstroom minder bedraagt dan 1 % van de concentratie van het tracergas na menging c
  mix,

  i
  , mag de achtergrondconcentratie buiten beschouwing worden gelaten.

2.1.6.3.   Methode om de luchtstroom en de lucht-brandstofverhouding te meten

Met deze methode wordt de uitlaatgasmassa van de luchtstroom en de lucht-brandstofverhouding berekend. Het momentane uitlaatgasmassadebiet q
  mew,

  i
  [kg/s] wordt berekend met vergelijking (7-17):

| | (7-17) |
| --- | --- |

Formula

(7-17)

met:

| | (7-18) |
| --- | --- |
| | (7-19) |

Formula

(7-18)

Formula

(7-19)

waarbij:

| qm

  aw,

  i | = | massadebiet van de natte inlaatlucht [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| A/F
  st | = | stoichiometrische lucht-brandstofverhouding [-] |
| λi | = | momentane luchtovermaatverhouding [-] |
| c
  COd | = | CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas op droge basis [ppm] |
| c
  CO2d | = | CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas op droge basis [ %] |
| c
  HCw | = | HC-concentratie in het ruwe uitlaatgas op natte basis [ppm C1] |
| α | = | molaire waterstof-koolstofverhouding [-] |
| δ | = | molaire stikstof-koolstofverhouding [-] |
| ε | = | molaire zuurstof-koolstofverhouding [-] |
| γ | = | atomaire zwavel-koolstofverhouding [-] |

qm

  aw,

  i

=

massadebiet van de natte inlaatlucht [kg/s]

A/F
  st

=

stoichiometrische lucht-brandstofverhouding [-]

λi

=

momentane luchtovermaatverhouding [-]

c
  COd

=

CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas op droge basis [ppm]

c
  CO2d

=

CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas op droge basis [ %]

c
  HCw

=

HC-concentratie in het ruwe uitlaatgas op natte basis [ppm C1]

α

=

molaire waterstof-koolstofverhouding [-]

δ

=

molaire stikstof-koolstofverhouding [-]

ε

=

molaire zuurstof-koolstofverhouding [-]

γ

=

atomaire zwavel-koolstofverhouding [-]

2.1.6.4.   Koolstofbalansmethode, eenstapsprocedure

De in vergelijking (7-20) gegeven eenstapsformule kan worden gebruikt om het massadebiet van het natte uitlaatgas qm

  ew,

  i
  [kg/s] te berekenen:

| | (7-20) |
| --- | --- |

Formula

(7-20)

met de koolstoffactor f
  c [-] gegeven door:

| | (7-21) |
| --- | --- |

Formula

(7-21)

waarbij:

| qm

  f,

  i | = | momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| w
  C | = | koolstofgehalte van brandstof [massa- %] |
| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| k
  fd | = | extra volume van verbranding op droge basis [m3/kg brandstof] |
| c
  CO2d | = | droge CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %] |
| c
  CO2d,a | = | droge CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| c
  COd | = | droge CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ppm] |
| c
  HCw | = | natte HC-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ppm] |

qm

  f,

  i

=

momentaan massadebiet van de brandstof [kg/s]

w
  C

=

koolstofgehalte van brandstof [massa- %]

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

k
  fd

=

extra volume van verbranding op droge basis [m3/kg brandstof]

c
  CO2d

=

droge CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %]

c
  CO2d,a

=

droge CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %]

c
  COd

=

droge CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ppm]

c
  HCw

=

natte HC-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ppm]

en waarin factor k
  fd [m3/kg brandstof] op droge basis wordt berekend met vergelijking (7-22) door het door de verbranding gevormde water van k
  f af te trekken:

| k
  fd = k
  f – 0,11118 · w
  H | (7-22 |
| --- | --- |

k
  fd = k
  f – 0,11118 · w
  H

(7-22

waarbij:

| k
  f | = | brandstofspecifieke factor van vergelijking (7-5) [m3/kg brandstof] |
| --- | --- | --- |
| w
  H | = | waterstofgehalte van brandstof [massa- %] |

k
  f

=

brandstofspecifieke factor van vergelijking (7-5) [m3/kg brandstof]

w
  H

=

waterstofgehalte van brandstof [massa- %]

2.2.   Verdunde gasvormige emissies

2.2.1.   Massa van de gasvormige emissies

Het uitlaatgasmassadebiet wordt gemeten met een bemonsteringssysteem met constant volume (CVS), dat van een verdringerpomp (PDP), een kritischestroomventuri (CFV) of een subsonische venturi (SSV) gebruik mag maken.

Bij systemen met constante massastroom (d.w.z. met warmtewisselaar) wordt de massa van de verontreinigende stoffen m
  gas [g/test] bepaald met vergelijking (7-23):

| m
  gas = k
  h · k · u
  gas · c
  gas · m
  ed | (7-23) |
| --- | --- |

m
  gas = k
  h · k · u
  gas · c
  gas · m
  ed

(7-23)

waarbij:

| | u
  gas = verhouding tussen de dichtheid van het uitlaatgasbestanddeel en de luchtdichtheid zoals aangegeven in tabel 7.2 of berekend met vergelijking (7-34) [-] |
| --- | --- |

u
  gas = verhouding tussen de dichtheid van het uitlaatgasbestanddeel en de luchtdichtheid zoals aangegeven in tabel 7.2 of berekend met vergelijking (7-34) [-]

| | c
  gas = gemiddelde voor de achtergrond gecorrigeerde concentratie van het bestanddeel op natte basis [ppm] of [vol.- %] |
| --- | --- |

c
  gas = gemiddelde voor de achtergrond gecorrigeerde concentratie van het bestanddeel op natte basis [ppm] of [vol.- %]

| | k
  h = NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie |
| --- | --- |

k
  h = NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie

| | k = 1 voor c
  gasr,w,

  i
  in [ppm] en k = 10 000 voor c
  gasr,w,

  i
  in [vol.- %] |
| --- | --- |

k = 1 voor c
  gasr,w,

  i
  in [ppm] en k = 10 000 voor c
  gasr,w,

  i
  in [vol.- %]

| | m
  ed = totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg/test] |
| --- | --- |

m
  ed = totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg/test]

Bij systemen met stroomcompensatie (zonder warmtewisselaar) wordt de massa van de verontreinigende stoffen m
  gas [g/test] bepaald door de momentane massa-emissies te berekenen, te integreren en voor de achtergrond te corrigeren met vergelijking (7-24):

| | (7-24 |
| --- | --- |

Formula

(7-24

waarbij:

| c
  e | = | emissieconcentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm] of [vol.- %] |
| --- | --- | --- |
| c
  d | = | emissieconcentratie in de verdunningslucht, op natte basis [ppm] of [vol.- %] |
| m
  ed,

  i | = | massa van het verdunde uitlaatgas tijdens tijdsinterval i [kg] |
| m
  ed | = | totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg] |
| u
  gas | = | de in tabel 7.2 aangegeven waarde [-] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |
| k
  h | = | NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie |
| k | = | 1 voor c in [ppm], k = 10 000 voor c in [vol.- %] |

c
  e

=

emissieconcentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm] of [vol.- %]

c
  d

=

emissieconcentratie in de verdunningslucht, op natte basis [ppm] of [vol.- %]

m
  ed,

  i

=

massa van het verdunde uitlaatgas tijdens tijdsinterval i [kg]

m
  ed

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg]

u
  gas

=

de in tabel 7.2 aangegeven waarde [-]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

k
  h

=

NOx-correctiefactor [-], alleen toe te passen voor de berekening van de NOx-emissie

k

=

1 voor c in [ppm], k = 10 000 voor c in [vol.- %]

De concentraties c
  gas, c
  e en c
  d kunnen waarden zijn die in een batchmonster (zak, maar niet toegestaan voor NOx en HC) zijn gemeten of kunnen door integratie uit continue metingen worden gemiddeld. Ook m
  ed,

  i
  moet door integratie over de hele testcyclus worden gemiddeld.

De volgende vergelijkingen tonen hoe de vereiste grootheden (c
  e, u
  gas en m
  ed) moeten worden berekend.

2.2.2.   Omzetting van droge naar natte concentratie

Alle in punt 2.2.1 vermelde droog gemeten concentraties worden met vergelijking (7-3) in natte concentraties omgezet.

2.2.2.1.   Verdund uitlaatgas

De droge concentraties worden met een van de volgende twee vergelijkingen [(7-25) of (7-26)] in natte concentraties omgezet:

| | (7-25) |
| --- | --- |

Formula

(7-25)

of

| | (7-26) |
| --- | --- |

Formula

(7-26)

waarbij:

| α | = | molaire waterstof-koolstofverhouding van de brandstof [-] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2w | = | CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [vol.- %] |
| c
  CO2d | = | CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op droge basis [vol.- %] |

α

=

molaire waterstof-koolstofverhouding van de brandstof [-]

c
  CO2w

=

CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [vol.- %]

c
  CO2d

=

CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op droge basis [vol.- %]

De droog-natcorrectiefactor k
  w2 houdt rekening met het watergehalte van zowel de inlaat- als de verdunningslucht en wordt berekend met vergelijking (7-27):

| | (7-27) |
| --- | --- |

Formula

(7-27)

waarbij:

| H
  a | = | inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| --- | --- | --- |
| H
  d | = | verdunningsluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |

H
  a

=

inlaatluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

H
  d

=

verdunningsluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

2.2.2.2.   Verdunningsfactor

De verdunningsfactor D [-] (die nodig is voor de achtergrondcorrectie en voor de berekening van k
  w2) wordt berekend met vergelijking (7-28):

| | (7-28) |
| --- | --- |

Formula

(7-28)

waarbij:

| F
  S | = | stoichiometrische factor [-] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2,e | = | CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [vol.- %] |
| c
  HC,e | = | HC-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm C1] |
| c
  CO,e | = | CO-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm] |

F
  S

=

stoichiometrische factor [-]

c
  CO2,e

=

CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [vol.- %]

c
  HC,e

=

HC-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm C1]

c
  CO,e

=

CO-concentratie in het verdunde uitlaatgas op natte basis [ppm]

Het stoichiometrische factor wordt berekend met vergelijking (7-29):

| | (7-29) |
| --- | --- |

Formula

(7-29)

waarbij:

| α | = | molaire waterstof-koolstofverhouding in de brandstof [-] |
| --- | --- | --- |

α

=

molaire waterstof-koolstofverhouding in de brandstof [-]

Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mogen als alternatief de volgende stoichiometrische factoren worden gebruikt:

| | F
  S (diesel) = 13,4 |
| --- | --- |

F
  S (diesel) = 13,4

| | FS
  (lpg) = 11,6 |
| --- | --- |

FS
  (lpg) = 11,6

| | FS
  (NG) = 9,5 |
| --- | --- |

FS
  (NG) = 9,5

| | FS
  (E10) = 13,3 |
| --- | --- |

FS
  (E10) = 13,3

| | FS
  (E85) = 11,5 |
| --- | --- |

FS
  (E85) = 11,5

Als de uitlaatgasstroom direct wordt gemeten, mag de verdunningsfactor D [-] worden berekend met vergelijking (7-30):

| | (7-30) |
| --- | --- |

Formula

(7-30)

waarbij:

| | qV

  CVS = volumedebiet van het verdunde uitlaatgas [m3/s] |
| --- | --- |

qV

  CVS = volumedebiet van het verdunde uitlaatgas [m3/s]

| | qV

  ew = volumedebiet van het ruwe uitlaatgas [m3/s] |
| --- | --- |

qV

  ew = volumedebiet van het ruwe uitlaatgas [m3/s]

2.2.2.3.   Verdunningslucht

| k
  w,d = (1 – k
  w3) · 1,008 | (7-31) |
| --- | --- |

k
  w,d = (1 – k
  w3) · 1,008

(7-31)

met:

| | (7-32) |
| --- | --- |

Formula

(7-32)

waarbij:

| H
  d | = | verdunningsluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht] |
| --- | --- | --- |

H
  d

=

verdunningsluchtvochtigheid [g H2O/kg droge lucht]

2.2.2.4.   Bepaling van de voor de achtergrond gecorrigeerde concentratie

De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreinigingen in de verdunningslucht moet van de gemeten concentraties worden afgetrokken om de nettoconcentratie van de verontreinigende stoffen te krijgen. De gemiddelde waarden van de achtergrondconcentraties kunnen worden bepaald volgens de bemonsteringszakmethode of door continue meting met integratie. Vergelijking (7-33) wordt gebruikt:

| | (7-33) |
| --- | --- |

Formula

(7-33)

waarbij:

| c
  gas | = | nettoconcentratie van de gasvormige verontreiniging [ppm] of [vol.- %] |
| --- | --- | --- |
| c
  gas,e | = | emissieconcentratie in het verdunde uitlaatgas, op natte basis [ppm] of [vol.- %] |
| c
  d | = | emissieconcentratie in de verdunningslucht, op natte basis [ppm] of [vol.- %] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |

c
  gas

=

nettoconcentratie van de gasvormige verontreiniging [ppm] of [vol.- %]

c
  gas,e

=

emissieconcentratie in het verdunde uitlaatgas, op natte basis [ppm] of [vol.- %]

c
  d

=

emissieconcentratie in de verdunningslucht, op natte basis [ppm] of [vol.- %]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

2.2.3.   Bestanddeelspecifieke factor u

De bestanddeelspecifieke factor u
  gas van het verdunde gas kan met vergelijking (7-34) worden berekend of uit tabel 7.2 worden overgenomen; in tabel 7.2 is ervan uitgegaan dat de dichtheid van het verdunde uitlaatgas gelijk is aan de luchtdichtheid.

| | (7-34) |
| --- | --- |

Formula

(7-34)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van het gasbestanddeel [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| M
  d,w | = | molaire massa van het verdunde uitlaatgas [g/mol] |
| M
  da,w | = | molaire massa van de verdunningslucht [g/mol] |
| M
  r,w | = | molaire massa van het ruwe uitlaatgas [g/mol] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |

M
  gas

=

molaire massa van het gasbestanddeel [g/mol]

M
  d,w

=

molaire massa van het verdunde uitlaatgas [g/mol]

M
  da,w

=

molaire massa van de verdunningslucht [g/mol]

M
  r,w

=

molaire massa van het ruwe uitlaatgas [g/mol]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

Tabel 7.2.

u-waarden van het verdunde uitlaatgas (voor emissieconcentratie uitgedrukt in ppm) en dichtheid van de bestanddelen

| Brandstof | re | | | Gas | | | |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NOx | CO | HC | CO2 | O2 | CH4 |
| | | rgas [kg/m3] | | | |
| 2,053 | 1,250 | (9) | 1,9636 | 1,4277 | 0,716 |
| | | ugas
   (10) | | | |
| Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) | 1,2943 | 0,001586 | 0,000966 | 0,000482 | 0,001517 | 0,001103 | 0,000553 |
| Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95) | 1,2768 | 0,001609 | 0,000980 | 0,000780 | 0,001539 | 0,001119 | 0,000561 |
| Aardgas/biomethaan (11) | 1,2661 | 0,001621 | 0,000987 | 0,000528 (12) | 0,001551 | 0,001128 | 0,000565 |
| Propaan | 1,2805 | 0,001603 | 0,000976 | 0,000512 | 0,001533 | 0,001115 | 0,000559 |
| Butaan | 1,2832 | 0,001600 | 0,000974 | 0,000505 | 0,001530 | 0,001113 | 0,000558 |
| Lpg (13) | 1,2811 | 0,001602 | 0,000976 | 0,000510 | 0,001533 | 0,001115 | 0,000559 |
| Benzine (E10) | 1,2931 | 0,001587 | 0,000966 | 0,000499 | 0,001518 | 0,001104 | 0,000553 |
| Ethanol (E85) | 1,2797 | 0,001604 | 0,000977 | 0,000730 | 0,001534 | 0,001116 | 0,000559 |

Brandstof

re

Gas

NOx

CO

HC

CO2

O2

CH4

rgas [kg/m3]

2,053

1,250

(9)

1,9636

1,4277

0,716

ugas
   (10)

Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)

1,2943

0,001586

0,000966

0,000482

0,001517

0,001103

0,000553

Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95)

1,2768

0,001609

0,000980

0,000780

0,001539

0,001119

0,000561

Aardgas/biomethaan (11)

1,2661

0,001621

0,000987

0,000528 (12)

0,001551

0,001128

0,000565

Propaan

1,2805

0,001603

0,000976

0,000512

0,001533

0,001115

0,000559

Butaan

1,2832

0,001600

0,000974

0,000505

0,001530

0,001113

0,000558

Lpg (13)

1,2811

0,001602

0,000976

0,000510

0,001533

0,001115

0,000559

Benzine (E10)

1,2931

0,001587

0,000966

0,000499

0,001518

0,001104

0,000553

Ethanol (E85)

1,2797

0,001604

0,000977

0,000730

0,001534

0,001116

0,000559

2.2.4.   Berekening van het uitlaatgasmassadebiet

2.2.4.1.   PDP-CVS-systeem

Als de temperatuur van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus met een warmtewisselaar binnen ± 6 K wordt gehouden, wordt de massa van het verdunde uitlaatgas m
  ed [kg/test] tijdens de cyclus berekend met vergelijking (7-35):

| | (7-35) |
| --- | --- |

Formula

(7-35)

waarbij:

| V
  0 | = | volume van het gas dat onder testomstandigheden per omwenteling wordt gepompt [m3/omw] |
| --- | --- | --- |
| n
  P | = | totaal aantal omwentelingen van de pomp per test [omw/test] |
| p
  p | = | absolute druk bij de pompinlaat [kPa] |
| | = | gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat [K] |
| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |

V
  0

=

volume van het gas dat onder testomstandigheden per omwenteling wordt gepompt [m3/omw]

n
  P

=

totaal aantal omwentelingen van de pomp per test [omw/test]

p
  p

=

absolute druk bij de pompinlaat [kPa]

Formula

=

gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat [K]

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

Als een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (d.w.z. zonder warmtewisselaar), wordt de massa van het verdunde uitlaatgas m
  ed,

  i
  [kg] tijdens het tijdsinterval berekend met vergelijking (7-36):

| | (7-36) |
| --- | --- |

Formula

(7-36)

waarbij:

| V
  0 | = | volume van het gas dat onder testomstandigheden per omwenteling wordt gepompt [m3/omw] |
| --- | --- | --- |
| p
  p | = | absolute druk bij de pompinlaat [kPa] |
| n
  P,

  i | = | totaal aantal omwentelingen van de pomp per tijdsinterval i |
| | = | gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat [K] |
| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |

V
  0

=

volume van het gas dat onder testomstandigheden per omwenteling wordt gepompt [m3/omw]

p
  p

=

absolute druk bij de pompinlaat [kPa]

n
  P,

  i

=

totaal aantal omwentelingen van de pomp per tijdsinterval i

Formula

=

gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat [K]

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

2.2.4.2.   CFV-CVS-systeem

Als de temperatuur van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus met een warmtewisselaar binnen ± 11 K wordt gehouden, wordt de massastroom tijdens de cyclus m
  ed [g/test] berekend met vergelijking (7-37):

| | (7-37) |
| --- | --- |

Formula

(7-37)

waarbij:

| t | = | cyclusduur [s] |
| --- | --- | --- |
| K
  V | = | kalibratiecoëfficiënt van de kritischestroomventuri voor standaardomstandigheden |
| p
  p | = | absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa] |
| T | = | absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |
| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |

t

=

cyclusduur [s]

K
  V

=

kalibratiecoëfficiënt van de kritischestroomventuri voor standaardomstandigheden
  Formula

p
  p

=

absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa]

T

=

absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

Als een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (d.w.z. zonder warmtewisselaar), wordt de massa van het verdunde uitlaatgas m
  ed,

  i
  [kg] tijdens het tijdsinterval berekend met vergelijking (7-38):

| | (7-38) |
| --- | --- |

Formula

(7-38)

waarbij:

| Δti | = | tijdsinterval van de test [s] |
| --- | --- | --- |
| K
  V | = | kalibratiecoëfficiënt van de kritischestroomventuri voor standaardomstandigheden |
| p
  p | = | absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa] |
| T | = | absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |
| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |

Δti

=

tijdsinterval van de test [s]

K
  V

=

kalibratiecoëfficiënt van de kritischestroomventuri voor standaardomstandigheden
  Formula

p
  p

=

absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa]

T

=

absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

2.2.4.3.   SSV-CVS-systeem

Als de temperatuur van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus met een warmtewisselaar binnen ± 11 K wordt gehouden, wordt de massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus m
  ed [kg/test] berekend met vergelijking (7-39):

| m
  ed = 1,293 · qV

  SSV · Δt | (7-39) |
| --- | --- |

m
  ed = 1,293 · qV

  SSV · Δt

(7-39)

waarbij:

| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |
| --- | --- | --- |
| Δt | = | cyclusduur [s] |
| qV

  SSV | = | luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s] |

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

Δt

=

cyclusduur [s]

qV

  SSV

=

luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

met:

| | (7-40) |
| --- | --- |

Formula

(7-40)

waarbij:

| A
  0 | = | verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 0,0056940 |
| --- | --- | --- |
| d
  V | = | diameter van de SSV-hals [mm] |
| C
  d | = | afvoercoëfficiënt van de SSV [-] |
| p
  p | = | absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa] |
| T
  in | = | temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |
| r
  p | = | verhouding tussen de absolute statische druk bij de SSV-hals en bij de inlaat,

  [-] |
| r
  D | = | verhouding van de diameter van de SSV-hals tot de binnendiameter van de inlaatbuis,

  [-] |

A
  0

=

verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 0,0056940
  Formula

d
  V

=

diameter van de SSV-hals [mm]

C
  d

=

afvoercoëfficiënt van de SSV [-]

p
  p

=

absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa]

T
  in

=

temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

r
  p

=

verhouding tussen de absolute statische druk bij de SSV-hals en bij de inlaat,
  Formula
  [-]

r
  D

=

verhouding van de diameter van de SSV-hals tot de binnendiameter van de inlaatbuis,
  Formula
  [-]

Als een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (d.w.z. zonder warmtewisselaar), wordt de massa van het verdunde uitlaatgas m
  ed,

  i
  [kg] tijdens het tijdsinterval berekend met vergelijking (7-41):

| m
  ed,

  i
  = 1,293 · qV

  SSV · Δt
  i | (7-41) |
| --- | --- |

m
  ed,

  i
  = 1,293 · qV

  SSV · Δt
  i

(7-41)

waarbij:

| 1,293 kg/m3 | = | luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa |
| --- | --- | --- |
| Δti | = | tijdsinterval [s] |
| qV

  SSV | = | volumedebiet van de SSV [m3/s] |

1,293 kg/m3

=

luchtdichtheid bij 273,15 K en 101,325 kPa

Δti

=

tijdsinterval [s]

qV

  SSV

=

volumedebiet van de SSV [m3/s]

2.3.   Berekening van de deeltjesemissie

2.3.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

De deeltjesmassa wordt berekend na de correctie van de deeltjesmonstermassa voor de opwaartse kracht overeenkomstig punt 8.1.12.2.5.

2.3.1.1.   Partiëlestroomverdunningssysteem

2.3.1.1.1.   Berekening op basis van de monsterverhouding

De deeltjesemissie tijdens de cyclus m
  PM [g] wordt berekend met vergelijking (7-42):

| | (7-42) |
| --- | --- |

Formula

(7-42)

waarbij:

| m
  f | = | tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg] |
| --- | --- | --- |
| r
  s | = | gemiddelde monsterverhouding over de testcyclus [-] |

m
  f

=

tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg]

r
  s

=

gemiddelde monsterverhouding over de testcyclus [-]

met:

| | (7-43) |
| --- | --- |

Formula

(7-43)

waarbij:

| m
  se | = | monstermassa van ruw uitlaatgas tijdens de cyclus [kg] |
| --- | --- | --- |
| m
  ew | = | totale massa van ruw uitlaatgas tijdens de cyclus [kg] |
| m
  sep | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg] |
| m
  sed | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt [kg] |

m
  se

=

monstermassa van ruw uitlaatgas tijdens de cyclus [kg]

m
  ew

=

totale massa van ruw uitlaatgas tijdens de cyclus [kg]

m
  sep

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg]

m
  sed

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de verdunningstunnel stroomt [kg]

Bij het systeem met totale bemonstering zijn m
  sep en m
  sed identiek.

2.3.1.1.2.   Berekening op basis van de verdunningsverhouding

De deeltjesemissie tijdens de cyclus m
  PM [g] wordt berekend met vergelijking (7-44):

| | (7-44) |
| --- | --- |

Formula

(7-44)

waarbij:

| m
  f | = | tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg] |
| --- | --- | --- |
| m
  sep | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg] |
| m
  edf | = | massa van equivalent verdund uitlaatgas over de cyclus [kg] |

m
  f

=

tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg]

m
  sep

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg]

m
  edf

=

massa van equivalent verdund uitlaatgas over de cyclus [kg]

De totale massa van het equivalente verdunde uitlaatgas over de cyclus m
  edf [kg] wordt bepaald met vergelijking (7-45):

| | (7-45) |
| --- | --- |

Formula

(7-45)

met:

| | (7-46) |
| --- | --- |
| | (7-47) |

Formula

(7-46)

Formula

(7-47)

waarbij:

| qm

  edf,

  i | = | momentaan massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| qm

  ew,

  i | = | momentaan uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s] |
| r
  d,

  i | = | momentane verdunningsverhouding [-] |
| qm

  dew,

  i | = | momentaan massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| qm

  dw,i | = | momentaan massadebiet van verdunningslucht [kg/s] |
| f | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

qm

  edf,

  i

=

momentaan massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s]

qm

  ew,

  i

=

momentaan uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s]

r
  d,

  i

=

momentane verdunningsverhouding [-]

qm

  dew,

  i

=

momentaan massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s]

qm

  dw,i

=

momentaan massadebiet van verdunningslucht [kg/s]

f

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

2.3.1.2.   Volledigestroomverdunningssysteem

De massa-emissie wordt berekend met vergelijking (7-48):

| | (7-48) |
| --- | --- |

Formula

(7-48)

waarbij:

| m
  f | = | gedurende de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg] |
| --- | --- | --- |
| m
  sep | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg] |
| m
  ed | = | massa van verdund uitlaatgas gedurende de cyclus [kg] |

m
  f

=

gedurende de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg]

m
  sep

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg]

m
  ed

=

massa van verdund uitlaatgas gedurende de cyclus [kg]

met:

| m
  sep = m
  set – m
  ssd | (7-49) |
| --- | --- |

m
  sep = m
  set – m
  ssd

(7-49)

waarbij:

| m
  set | = | massa van het dubbel verdunde uitlaatgas door het deeltjesfilter [kg] |
| --- | --- | --- |
| m
  ssd | = | massa van de secundaire verdunningslucht [kg] |

m
  set

=

massa van het dubbel verdunde uitlaatgas door het deeltjesfilter [kg]

m
  ssd

=

massa van de secundaire verdunningslucht [kg]

2.3.1.2.1.   Achtergrondcorrectie

De deeltjesmassa m
  PM,c [g] mag voor de achtergrond worden gecorrigeerd met vergelijking (7-50):

| | (7-50) |
| --- | --- |

Formula

(7-50)

waarbij:

| m
  f | = | tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg] |
| --- | --- | --- |
| m
  sep | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg] |
| m
  sd | = | massa van de door het achtergronddeeltjesbemonsteringssysteem bemonsterde verdunningslucht [kg] |
| m
  b | = | massa van de opgevangen achtergronddeeltjes van de verdunningslucht [mg] |
| m
  ed | = | massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |

m
  f

=

tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg]

m
  sep

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvangfilters stroomt [kg]

m
  sd

=

massa van de door het achtergronddeeltjesbemonsteringssysteem bemonsterde verdunningslucht [kg]

m
  b

=

massa van de opgevangen achtergronddeeltjes van de verdunningslucht [mg]

m
  ed

=

massa van het verdunde uitlaatgas tijdens de cyclus [kg]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

2.3.2.   Berekening voor de NRSC met specifieke modi

2.3.2.1.   Verdunningssysteem

Alle berekeningen worden gebaseerd op de gemiddelde waarden van de afzonderlijke modi i tijdens de bemonsteringsperiode.

| a) | Bij partiëlestroomverdunning wordt het equivalente massadebiet van het verdunde uitlaatgas bepaald door middel van vergelijking (7-51) en het in figuur 9.2 getoonde systeem met stroommeting: | (7-51) |
| --- | --- | --- |
| | (7-52) |

a)

Bij partiëlestroomverdunning wordt het equivalente massadebiet van het verdunde uitlaatgas bepaald door middel van vergelijking (7-51) en het in figuur 9.2 getoonde systeem met stroommeting:

Formula

(7-51)

Formula

(7-52)

waarbij:

| qm

  edf | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s] |
| --- | --- | --- |
| qm

  ew | = | massadebiet van uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| r
  d | = | verdunningsverhouding [-] |
| qm

  dew | = | massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| qm

  dw | = | massadebiet van de verdunningslucht [kg/s] |

qm

  edf

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s]

qm

  ew

=

massadebiet van uitlaatgas op natte basis [kg/s]

r
  d

=

verdunningsverhouding [-]

qm

  dew

=

massadebiet van verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s]

qm

  dw

=

massadebiet van de verdunningslucht [kg/s]

| b) | Bij volledigestroomverdunningssystemen wordt qm

  dew gebruikt als qm

  edf. |
| --- | --- |

b)

Bij volledigestroomverdunningssystemen wordt qm

  dew gebruikt als qm

  edf.

2.3.2.2.   Berekening van het deeltjesmassadebiet

Het deeltjesemissiedebiet tijdens de cyclus q
  mPM [g/h] wordt berekend met vergelijking (7-53), (7-56), (7-57) of (7-58):

| a) | bij de eenfiltermethode: | (7-53) |
| --- | --- | --- |
| | (7-54) |
| | (7-55) |

a)

bij de eenfiltermethode:

Formula

(7-53)

Formula

(7-54)

Formula

(7-55)

waarbij:

| qm

  PM | = | deeltjesmassadebiet [g/h] |
| --- | --- | --- |
| m
  f | = | tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg] |
| | = | gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| qm

  edf

  i | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus i [kg/s] |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| m
  sep | = | massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvang- filters stroomt [kg] |
| m
  sep

  i | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes-bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg] |
| N | = | aantal metingen [-] |

qm

  PM

=

deeltjesmassadebiet [g/h]

m
  f

=

tijdens de cyclus bemonsterde deeltjesmassa [mg]

Formula

=

gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s]

qm

  edf

  i

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus i [kg/s]

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

m
  sep

=

massa van het verdunde uitlaatgas dat door de deeltjesopvang- filters stroomt [kg]

m
  sep

  i

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes-bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg]

N

=

aantal metingen [-]

| b) | bij de meerfiltermethode: | (7-56) |
| --- | --- | --- |

b)

bij de meerfiltermethode:

Formula

(7-56)

waarbij:

| qm

  PM

  i | = | deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h] |
| --- | --- | --- |
| m
  f

  i | = | bij modus i opgevangen deeltjesmonstermassa [mg] |
| qm

  edf

  i | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus i [kg/s] |
| m
  sep

  i | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes- bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg] |

qm

  PM

  i

=

deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h]

m
  f

  i

=

bij modus i opgevangen deeltjesmonstermassa [mg]

qm

  edf

  i

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus i [kg/s]

m
  sep

  i

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes- bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg]

De PM-massa wordt over de testcyclus bepaald door sommatie van de gemiddelde waarden van de afzonderlijke modi i tijdens de bemonsteringsperiode.

Het deeltjesmassadebiet qm

  PM [g/h] of qm

  PM

  i
  [g/h] mag als volgt voor de achtergrond worden gecorrigeerd:

| c) | bij de eenfiltermethode: | (7-57) |
| --- | --- | --- |

c)

bij de eenfiltermethode:

Formula

(7-57)

waarbij:

| qm

  PM | = | deeltjesmassadebiet [g/h] |
| --- | --- | --- |
| m
  f | = | opgevangen deeltjesmonstermassa [mg] |
| m
  sep | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjesbemonsteringsfilter wordt geleid [kg] |
| m
  f,d | = | opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht [mg] |
| m
  d | = | massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid [kg] |
| Di | = | verdunningsfactor bij modus i [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus [-] |
| | = | gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s] |

qm

  PM

=

deeltjesmassadebiet [g/h]

m
  f

=

opgevangen deeltjesmonstermassa [mg]

m
  sep

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjesbemonsteringsfilter wordt geleid [kg]

m
  f,d

=

opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht [mg]

m
  d

=

massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid [kg]

Di

=

verdunningsfactor bij modus i [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

WFi

=

wegingsfactor voor modus [-]

Formula

=

gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis [kg/s]

| d) | bij de meerfiltermethode: | (7-58) |
| --- | --- | --- |

d)

bij de meerfiltermethode:

Formula

(7-58)

waarbij:

| qm

  PM

  i | = | deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h] |
| --- | --- | --- |
| m
  f

  i | = | bij modus i opgevangen deeltjesmonstermassa [mg] |
| m
  sep

  i | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes- bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg] |
| m
  f,d | = | opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht [mg] |
| m
  d | = | massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid [kg] |
| D | = | verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-] |
| q
  medf

  i | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus m
  f,d/m
  d [kg/s] |

qm

  PM

  i

=

deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h]

m
  f

  i

=

bij modus i opgevangen deeltjesmonstermassa [mg]

m
  sep

  i

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door het deeltjes- bemonsteringsfilter wordt geleid bij modus i [kg]

m
  f,d

=

opgevangen deeltjesmonstermassa van verdunningslucht [mg]

m
  d

=

massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt geleid [kg]

D

=

verdunningsfactor [zie vergelijking (7-28) van punt 2.2.2.2] [-]

q
  medf

  i

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis bij modus m
  f,d/m
  d [kg/s]

Als er meer dan een meting wordt uitgevoerd, wordt vervangen door
  Formula
  .

2.4.   Cyclusarbeid en specifieke emissies

2.4.1.   Gasvormige emissies

2.4.1.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

Voor ruw en verdund uitlaatgas wordt verwezen naar punt 2.1 respectievelijk punt 2.2. De daaruit voortvloeiende vermogenswaarden P [kW] moeten over een testinterval worden geïntegreerd. De totale arbeid W
  act [kWh] wordt berekend met vergelijking (7-59):

| | (7-59) |
| --- | --- |

Formula

(7-59)

waarbij:

| Pi | = | momentaan motorvermogen [kW] |
| --- | --- | --- |
| ni | = | momentaan motortoerental [omw/min] |
| Ti | = | momentaan motorkoppel [Nm] |
| W
  act | = | werkelijke cyclusarbeid [kWh] |
| f | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

Pi

=

momentaan motorvermogen [kW]

ni

=

momentaan motortoerental [omw/min]

Ti

=

momentaan motorkoppel [Nm]

W
  act

=

werkelijke cyclusarbeid [kWh]

f

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

Wanneer de hulpapparatuur overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VI is gemonteerd, wordt de in vergelijking (7-59) gebruikte waarde van het momentane motorkoppel niet gecorrigeerd. Wanneer overeenkomstig punt 6.3.2 of 6.3.3 van bijlage VI bij deze verordening voor de test te monteren hulpapparatuur niet is gemonteerd of te verwijderen hulpapparatuur wel is gemonteerd, wordt de in vergelijking (7-59) gebruikte waarde van Ti
  gecorrigeerd met vergelijking (7-60):

| T
  i = T
  i
  ,meas + T
  i,
  AUX | (7-60) |
| --- | --- |

T
  i = T
  i
  ,meas + T
  i,
  AUX

(7-60)

waarbij:

| Ti

  ,meas | = | gemeten waarde van het momentane motorkoppel |
| --- | --- | --- |
| Ti,

  AUX | = | overeenkomstige waarde van het koppel dat vereist is voor de aandrijving van de hulpapparatuur, bepaald volgens punt 7.7.2.3.2 van bijlage VI bij deze verordening |

Ti

  ,meas

=

gemeten waarde van het momentane motorkoppel

Ti,

  AUX

=

overeenkomstige waarde van het koppel dat vereist is voor de aandrijving van de hulpapparatuur, bepaald volgens punt 7.7.2.3.2 van bijlage VI bij deze verordening

Naargelang het type testcyclus worden de specifieke emissies e
  gas [g/kWh] als volgt berekend:

| | (7-61) |
| --- | --- |

Formula

(7-61)

waarbij:

| m
  gas | = | totale massa van de emissie [g/test] |
| --- | --- | --- |
| W
  act | = | cyclusarbeid [kWh] |

m
  gas

=

totale massa van de emissie [g/test]

W
  act

=

cyclusarbeid [kWh]

Bij de NRTC is het definitieve testresultaat e
  gas [g/kWh] voor alle gasvormige emissies met uitzondering van CO2 een gewogen gemiddelde van de met koude start en met warme uitgevoerde test, dat wordt bepaald met vergelijking (7-62):

| | (7-62) |
| --- | --- |

Formula

(7-62)

waarbij:

| | m
  cold = gasmassa-emissies bij de koudstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  cold = gasmassa-emissies bij de koudstart-NRTC [g]

| | W
  act, cold = werkelijke cyclusarbeid bij de koudstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, cold = werkelijke cyclusarbeid bij de koudstart-NRTC [kWh]

| | m
  hot = gasmassa-emissies bij de warmstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  hot = gasmassa-emissies bij de warmstart-NRTC [g]

| | W
  act, hot = werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, hot = werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh]

Bij de NRTC wordt het definitieve testresultaat voor CO2
  e
  CO2 [g/kWh] op basis van de warmstart-NRTC berekend met vergelijking (7-63):

| | (7-63) |
| --- | --- |

Formula

(7-63)

waarbij:

| | m
  CO2, hot = massa van de CO2-emissies bij de warmstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  CO2, hot = massa van de CO2-emissies bij de warmstart-NRTC [g]

| | W
  act, hot = werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, hot = werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh]

2.4.1.2.   NRSC met specifieke modi

De specifieke emissies e
  gas [g/kWh] worden berekend met vergelijking (7-64):

| | (7-64) |
| --- | --- |

Formula

(7-64)

waarbij:

| qm

  gas,

  i | = | gemiddeld emissiemassadebiet voor modus i [g/h] |
| --- | --- | --- |
| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi
  = P
  m,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3) |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |

qm

  gas,

  i

=

gemiddeld emissiemassadebiet voor modus i [g/h]

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi
  = P
  m,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

2.4.2.   Deeltjesemissies

2.4.2.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

De specifieke deeltjesemissies worden berekend met vergelijking (7-61) waarin e
  gas [g/kWh] en m
  gas [g/test] worden vervangen door e
  PM [g/kWh] respectievelijk m
  PM [g/test]:

| | (7-65) |
| --- | --- |

Formula

(7-65)

waarbij:

| m
  PM | = | totale massa van de deeltjesemissie, berekend overeenkomstig punt 2.3.1.1 of 2.3.1.2 [g/test] |
| --- | --- | --- |
| W
  act | = | cyclusarbeid [kWh] |

m
  PM

=

totale massa van de deeltjesemissie, berekend overeenkomstig punt 2.3.1.1 of 2.3.1.2 [g/test]

W
  act

=

cyclusarbeid [kWh]

De emissies bij de transiënte samengestelde cyclus (d.w.z. koudstart-NRTC en warmstart-NRTC) worden berekend zoals aangegeven in punt 2.4.1.1.

2.4.2.2.   NRSC met specifieke modi

De specifieke deeltjesemissie e
  PM [g/kWh] wordt berekend met vergelijking (7-66) of (7-67):

| a) | bij de eenfiltermethode: | (7-66) |
| --- | --- | --- |

a)

bij de eenfiltermethode:

Formula

(7-66)

waarbij:

| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| --- | --- | --- |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| qm

  PM | = | deeltjesmassadebiet [g/h] |

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

qm

  PM

=

deeltjesmassadebiet [g/h]

| b) | bij de meerfiltermethode: | (7-67) |
| --- | --- | --- |

b)

bij de meerfiltermethode:

Formula

(7-67)

waarbij:

| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| --- | --- | --- |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| qm

  PM

  i | = | deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h] |

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

qm

  PM

  i

=

deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h]

Bij de eenfiltermethode wordt de effectieve wegingsfactor WF
  e

  i
  voor elke modus berekend met vergelijking (7-68):

| | (7-68) |
| --- | --- |

Formula

(7-68)

waarbij:

| m
  sep

  i | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid bij modus [kg] |
| --- | --- | --- |
| | = | gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s] |
| qm

  edf

  i | = | equivalent massadebiet van verdund uitlaatgas bij modus [kg/s] |
| m
  sep | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid [kg] |

m
  sep

  i

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid bij modus [kg]

Formula

=

gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s]

qm

  edf

  i

=

equivalent massadebiet van verdund uitlaatgas bij modus [kg/s]

m
  sep

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid [kg]

De waarde van de effectieve wegingsfactoren mag niet meer dan 0,005 (absolute waarde) van de in aanhangsel 1 van bijlage XVII vermelde wegingsfactoren afwijken.

2.4.3.   Aanpassing voor emissiebeheersing die op niet-frequente (periodieke) basis wordt geregenereerd

Bij motoren, met uitzondering van die van categorie RLL, met uitlaatgasnabehandelingssystemen die op niet-frequente (periodieke) basis worden geregenereerd (zie punt 6.6.2 van bijlage VI), worden de overeenkomstig de punten 2.4.1 en 2.4.2 berekende specifieke emissies van verontreinigende gassen en deeltjes met de toepasselijke multiplicatieve of additieve aanpassingsfactor gecorrigeerd. Als tijdens de test geen niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de opwaartse factor (k
  ru,m of k
  ru,a) toegepast. Als tijdens de test niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de neerwaartse factor (k
  rd,m of k
  rd,a) toegepast. Als bij de NRSC met specifieke modi de aanpassingsfactoren voor elke modus zijn bepaald, worden zij bij de berekening van het gewogen emissieresultaat op elke modus toegepast.

2.4.4.   Aanpassing voor verslechteringsfactor

De overeenkomstig de punten 2.4.1 en 2.4.2 berekende specifieke emissies van verontreinigende gassen en deeltjes, waarop in voorkomend geval overeenkomstig punt 2.4.3 de aanpassingsfactor voor niet-frequente regeneratie is toegepast, worden ook aangepast met de overeenkomstig bijlage III bepaalde toepasselijke multiplicatieve of additieve verslechteringsfactor.

2.5.   Kalibratie van de verdunde uitlaatgasstroom (CVS) en bijbehorende berekeningen

Het CVS-systeem wordt gekalibreerd met behulp van een nauwkeurige debietmeter en een instelbare restrictie. De stroom door het systeem wordt bij verschillende restrictie-instellingen gemeten en de regelparameters van het systeem worden gemeten en aan de stroom gerelateerd.

Er mogen verschillende typen stroommeters worden gebruikt, bv. een gekalibreerde venturibuis, een laminairestroommeter of een gekalibreerde turbinemeter.

2.5.1.   Verdringerpomp (PDP)

Alle parameters die betrekking hebben op de pomp, worden gelijktijdig gemeten met de parameters die verband houden met een kalibratieventuri die in serie is geschakeld met de pomp. Het berekende debiet (in m3/s bij de pompinlaat, bij absolute druk en temperatuur) wordt uitgezet tegen een correlatiefunctie die de waarde van een specifieke combinatie van pompparameters is. Daarna wordt de lineaire vergelijking bepaald die de relatie tussen het pompdebiet en de correlatiefunctie uitdrukt. Als een CVS-systeem meerdere snelheden heeft, wordt de kalibratie voor elke gebruikte snelheid uitgevoerd.

Tijdens het kalibreren wordt de temperatuur stabiel gehouden.

In geen van de aansluitingen en leidingen tussen de kalibreringsventuri en de CVS-pomp mag de lekkage groter worden dan 0,3 % van de laagste stroomwaarde (hoogste restrictie en laagste toerental van de verdringerpomp).

Het luchtdebiet (qV

  CVS) bij elke restrictiestand (ten minste zes standen) wordt berekend in standaard-m3/s aan de hand van de meetwaarden van de stroommeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven methode. Vervolgens wordt het luchtdebiet als volgt in pompdebiet (V
  0) in m3/omw bij absolute temperatuur en druk bij de pompinlaat omgezet met vergelijking (7-69):

| | (7-69) |
| --- | --- |

Formula

(7-69)

waarbij:

| qV

  CVS | = | luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s] |
| --- | --- | --- |
| T | = | temperatuur bij de pompinlaat [K] |
| p
  p | = | absolute druk bij de pompinlaat [kPa] |
| n | = | toerental van de pomp [omw/s] |

qV

  CVS

=

luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

T

=

temperatuur bij de pompinlaat [K]

p
  p

=

absolute druk bij de pompinlaat [kPa]

n

=

toerental van de pomp [omw/s]

Om rekening te houden met de interactie van drukvariaties bij de pomp en de pompslip, wordt de correlatiefunctie (X
  0) [s/omw] tussen het pomptoerental, het drukverschil tussen pompinlaat en -uitlaat en de absolute druk bij de pompuitlaat berekend met vergelijking (7-70):

| | (7-70) |
| --- | --- |

Formula

(7-70)

waarbij:

| Δp
  p | = | drukverschil tussen pompinlaat en -uitlaat [kPa] |
| --- | --- | --- |
| p
  p | = | absolute uitlaatdruk bij de pompuitlaat [kPa] |
| n | = | toerental van de pomp [omw/s] |

Δp
  p

=

drukverschil tussen pompinlaat en -uitlaat [kPa]

p
  p

=

absolute uitlaatdruk bij de pompuitlaat [kPa]

n

=

toerental van de pomp [omw/s]

Om de kalibratievergelijking te verkrijgen, wordt een lineaire aanpassing met de kleinste kwadraten uitgevoerd met vergelijking (7-71):

| V
  0 = D
  0 –m · X
  0 | (7-71) |
| --- | --- |

V
  0 = D
  0 –m · X
  0

(7-71)

waarbij D
  0 [m3/omw] en m [m3/s], respectievelijk de intercept en de helling, de regressielijn beschrijven.

Bij een CVS-systeem met meerdere snelheden moeten de voor de verschillende pompstroombereiken gegenereerde kalibratiecurven ongeveer evenwijdig zijn en moeten de interceptwaarden (D
  0) toenemen naarmate het stroombereik van de pomp daalt.

De met behulp van de vergelijking berekende waarden moeten binnen ± 0,5 % van de gemeten waarde van V
  0 liggen. De waarden van m zullen variëren van de ene pomp tot de andere. De instroming van deeltjes zal ertoe leiden dat de pompslip na enige tijd vermindert, zoals door lagere waarden voor m wordt weerspiegeld. Daarom moet de kalibratie worden uitgevoerd bij het starten van de pomp, na een grote onderhoudsbeurt en als bij de verificatie van het totale systeem een wijziging van de slip wordt vastgesteld.

2.5.2.   Kritischestroomventuri (CFV)

De kalibratie van de CFV is gebaseerd op de stroomformule voor een kritische venturi. Het gasdebiet is een functie van de druk en de temperatuur bij de venturi-inlaat.

Om het bereik van de kritische stroom te bepalen, wordt K
  V als functie van de druk bij de venturi-inlaat uitgezet. Bij een kritische (gesmoorde) stroom zal K
  V een betrekkelijk constante waarde hebben. Naarmate de druk daalt (de onderdruk stijgt), wordt de venturi ongesmoord en daalt K
  V, wat erop wijst dat de CFV buiten het toelaatbare bereik werkt.

Het luchtdebiet (qV

  CVS) bij elke restrictiestand (ten minste acht standen) wordt berekend in standaard-m3/s aan de hand van de meetwaarden van de stroommeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven methode. De kalibratiecoëfficiënt K
  V

  Formula
  wordt aan de hand van de kalibratiegegevens voor elke instelling berekend met vergelijking (7-72):

| | (7-72) |
| --- | --- |

Formula

(7-72)

waarbij:

| qV

  SSV | = | luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s] |
| --- | --- | --- |
| T | = | temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |
| p
  p | = | absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa] |

qV

  SSV

=

luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

T

=

temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

p
  p

=

absolute druk bij de venturi-inlaat [kPa]

De gemiddelde K
  V en de standaardafwijking worden berekend. De standaardafwijking mag niet meer bedragen dan ± 0,3 % van de gemiddelde waarde van K
  V.

2.5.3.   Subsonische venturi (SSV)

De kalibratie van de SSV is gebaseerd op de stroomvergelijking voor een subsonische venturi. De gasstroom is een functie van de druk en de temperatuur bij de inlaat en de drukval tussen de inlaat en de hals van de SSV, zoals aangegeven in vergelijking (7-40).

Het luchtdebiet (qV

  SSV) bij elke restrictiestand (ten minste 16 standen) wordt berekend in standaard-m3/s aan de hand van de meetwaarden van de stroommeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven methode. De afvoercoëfficiënt wordt aan de hand van de kalibratiegegevens voor elke instelling berekend met vergelijking (7-73):

| | (7-73) |
| --- | --- |

Formula

(7-73)

waarbij:

| A
  0 | = | verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 0,0056940 |
| --- | --- | --- |
| qV

  SSV | = | luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s] |
| T
  in,V | = | temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |
| d
  V | = | diameter van de SSV-hals [mm] |
| r
  p | = | verhouding tussen de absolute statische druk bij de SSV-hals en bij de inlaat = 1 – Δp [-] |
| r
  D | = | verhouding tussen de diameter van de SSV-hals d
  V en de binnendiameter van de inlaatbuis D [-] |

A
  0

=

verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 0,0056940
  Formula

qV

  SSV

=

luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

T
  in,V

=

temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

d
  V

=

diameter van de SSV-hals [mm]

r
  p

=

verhouding tussen de absolute statische druk bij de SSV-hals en bij de inlaat = 1 – Δp [-]

r
  D

=

verhouding tussen de diameter van de SSV-hals d
  V en de binnendiameter van de inlaatbuis D [-]

Om het bereik van de subsonische stroom te bepalen, wordt C
  d als functie van het reynoldsgetal Re aan de SSV-hals uitgezet. Het Re aan de SSV-hals wordt berekend met vergelijking (7-74):

| | (7-74) |
| --- | --- |

Formula

(7-74)

met:

| | (7-75) |
| --- | --- |

Formula

(7-75)

waarbij:

| A1 | = | verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 27,43831 |
| --- | --- | --- |
| qV

  SSV | = | luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s] |
| d
  V | = | diameter van de SSV-hals [mm] |
| μ | = | absolute of dynamische viscositeit van het gas [kg/(m · s)] |
| b | = | 1,458 × 106 (empirische constante) [kg/(m · s · K0,5)] |
| S | = | 110,4 (empirische constante) [K] |

A1

=

verzameling van constanten en omzettingen van eenheden = 27,43831
  Formula

qV

  SSV

=

luchtdebiet bij standaardomstandigheden (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

d
  V

=

diameter van de SSV-hals [mm]

μ

=

absolute of dynamische viscositeit van het gas [kg/(m · s)]

b

=

1,458 × 106 (empirische constante) [kg/(m · s · K0,5)]

S

=

110,4 (empirische constante) [K]

Omdat qV

  SSV in de Re-vergelijking wordt gebruikt, moeten de berekeningen eerst uitgaan van een aanname voor qV

  SSV of C
  d van de kalibratieventuri, en worden herhaald tot qV

  SSV convergeert. Met de convergentiemethode moet een nauwkeurigheid van 0,1 procentpunt of beter worden bereikt.

Van ten minste 16 punten in het gebied van de subsonische stroom worden de uit de resulterende optimaal op de kalibratiekromme passende vergelijking berekende waarden voor C
  d voor elk kalibratiepunt binnen ± 0,5 % van de gemeten waarde voor C
  d liggen.

2.6.   Verloopcorrectie

2.6.1.   Algemene procedure

De berekeningen in dit onderdeel worden uitgevoerd om te bepalen of de gasanalysator een zodanig verloop heeft dat de resultaten van een testinterval ongeldig zijn. Als het verloop niet zodanig is dat de resultaten van een testinterval ongeldig zijn, worden de responsen van de gasanalysator tijdens het testinterval overeenkomstig punt 2.6.2 voor het verloop gecorrigeerd. De voor het verloop gecorrigeerde responsen van de gasanalysator worden in alle latere emissieberekeningen gebruikt. De aanvaardbare drempelwaarde voor het verloop van de gasanalysator tijdens een testinterval is gespecificeerd in punt 8.2.2.2 van bijlage VI.

De algemene testprocedure komt overeen met de in aanhangsel 1 beschreven procedure, waarbij echter de concentraties xi
  en
  Formula
  worden vervangen door ci
  respectievelijk
  Formula
  .

2.6.2.   Procedure van de berekening

De verloopcorrectie wordt berekend met vergelijking (7-76):

| | (7-76) |
| --- | --- |

Formula

(7-76)

waarbij:

| ci

  driftcor | = | voor verloop gecorrigeerde concentratie [ppm] |
| --- | --- | --- |
| c
  refzero | = | referentieconcentratie van het nulgas, die gewoonlijk nul is tenzij bekend is dat zij anders is [ppm] |
| c
  refspan | = | referentieconcentratie van het ijkgas [ppm] |
| c
  prespan | = | gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie vóór het testinterval [ppm] |
| c
  postspan | = | gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie na het testinterval [ppm] |
| ci
  of | = | tijdens de test, maar vóór de verloopcorrectie geregistreerde, d.w.z. gemeten concentratie [ppm] |
| c
  prezero | = | gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie vóór het testinterval [ppm] |
| c
  postzero | = | gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie na het testinterval [ppm] |

ci

  driftcor

=

voor verloop gecorrigeerde concentratie [ppm]

c
  refzero

=

referentieconcentratie van het nulgas, die gewoonlijk nul is tenzij bekend is dat zij anders is [ppm]

c
  refspan

=

referentieconcentratie van het ijkgas [ppm]

c
  prespan

=

gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie vóór het testinterval [ppm]

c
  postspan

=

gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie na het testinterval [ppm]

Formula

=

tijdens de test, maar vóór de verloopcorrectie geregistreerde, d.w.z. gemeten concentratie [ppm]

c
  prezero

=

gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie vóór het testinterval [ppm]

c
  postzero

=

gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie na het testinterval [ppm]

3.   Emissieberekeningen op molaire basis

3.1.   Indices

| | Grootheid |
| --- | --- |
| abs | Absolute hoeveelheid |
| act | Werkelijke hoeveelheid |
| air | Lucht, droog |
| atmos | Atmosferisch |
| bkgnd | Achtergrond |
| C | Koolstof |
| cal | Kalibratiehoeveelheid |
| CFV | Kritischestroomventuri |
| cor | Gecorrigeerde hoeveelheid |
| dil | Verdunningslucht |
| dexh | Verdund uitlaatgas |
| dry | Droge hoeveelheid |
| exh | Ruw uitlaatgas |
| exp | Verwachte hoeveelheid |
| eq | Gelijkwaardige hoeveelheid |
| fuel | Brandstof |
| | Momentane meting (bv. 1 Hz) |
| i | De zoveelste van een reeks |
| idle | Toestand bij stationair toerental |
| in | Ingaande hoeveelheid |
| init | Initiële hoeveelheid, meestal vóór een emissietest |
| max | Maximum- of piekwaarde |
| meas | Gemeten hoeveelheid |
| min | Minimumwaarde |
| mix | Molaire massa van lucht |
| out | Uitgaande hoeveelheid |
| part | Partiële hoeveelheid |
| PDP | Verdringerpomp |
| raw | Ruw uitlaatgas |
| ref | Referentiehoeveelheid |
| rev | Omwentelingen |
| sat | Verzadigde toestand |
| slip | PDP-slip |
| smpl | Bemonstering |
| span | IJkhoeveelheid |
| SSV | Subsonische venturi |
| std | Standaardhoeveelheid |
| test | Testhoeveelheid |
| total | Totale hoeveelheid |
| uncor | Niet-gecorrigeerde hoeveelheid |
| vac | Vacuümhoeveelheid |
| weight | Kalibratiegewicht |
| wet | Natte hoeveelheid |
| zero | Nulhoeveelheid |

Grootheid

abs

Absolute hoeveelheid

act

Werkelijke hoeveelheid

air

Lucht, droog

atmos

Atmosferisch

bkgnd

Achtergrond

C

Koolstof

cal

Kalibratiehoeveelheid

CFV

Kritischestroomventuri

cor

Gecorrigeerde hoeveelheid

dil

Verdunningslucht

dexh

Verdund uitlaatgas

dry

Droge hoeveelheid

exh

Ruw uitlaatgas

exp

Verwachte hoeveelheid

eq

Gelijkwaardige hoeveelheid

fuel

Brandstof

Momentane meting (bv. 1 Hz)

i

De zoveelste van een reeks

idle

Toestand bij stationair toerental

in

Ingaande hoeveelheid

init

Initiële hoeveelheid, meestal vóór een emissietest

max

Maximum- of piekwaarde

meas

Gemeten hoeveelheid

min

Minimumwaarde

mix

Molaire massa van lucht

out

Uitgaande hoeveelheid

part

Partiële hoeveelheid

PDP

Verdringerpomp

raw

Ruw uitlaatgas

ref

Referentiehoeveelheid

rev

Omwentelingen

sat

Verzadigde toestand

slip

PDP-slip

smpl

Bemonstering

span

IJkhoeveelheid

SSV

Subsonische venturi

std

Standaardhoeveelheid

test

Testhoeveelheid

total

Totale hoeveelheid

uncor

Niet-gecorrigeerde hoeveelheid

vac

Vacuümhoeveelheid

weight

Kalibratiegewicht

wet

Natte hoeveelheid

zero

Nulhoeveelheid

3.2.   Symbolen voor de chemische balans

x
  dil/exh
  = hoeveelheid verdunningsgas of luchtovermaat per mol uitlaatgas

x
  H2Oexh
  = hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol uitlaatgas

x
  Ccombdry
  = hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas

x
  H2Oexhdry
  = hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas

x
  prod/intdry
  = hoeveelheid droge stoichiometrische producten per droge mol inlaatlucht

x
  dil/exhdry
  = hoeveelheid verdunningsgas en/of luchtovermaat per mol droog uitlaatgas

x
  int/exhdry
  = hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren

x
  raw/exhdry
  = hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas

x
  O2intdry
  = hoeveelheid O2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht

x
  CO2intdry
  = hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht

x
  H2Ointdry
  = hoeveelheid H2O in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht

x
  CO2int
  = hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol inlaatlucht

x
  CO2dil
  = hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol verdunningsgas

x
  CO2dildry
  = hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas

x
  H2Odildry
  = hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas

x
  H2Odil
  = hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol verdunningsgas

x
  [emission]meas
  = hoeveelheid van de gemeten emissie in het monster bij de desbetreffende gasanalysator

x
  [emission]dry
  = hoeveelheid emissie per droge mol van het droge monster

x
  H2O[emission]meas
  = hoeveelheid water in het monster op de emissiedetectielocatie

x
  H2Oint
  = hoeveelheid water in de inlaatlucht, gebaseerd op een vochtigheidsmeting van de inlaatlucht

3.3.   Basisparameters en relaties

3.3.1.   Droge lucht en chemische stoffen

In dit onderdeel worden voor de samenstelling van droge lucht de volgende waarden gehanteerd:

| | x
  O2airdry = 0,209445 mol/mol |
| --- | --- |

x
  O2airdry = 0,209445 mol/mol

| | x
  Arairdry = 0,00934 mol/mol |
| --- | --- |

x
  Arairdry = 0,00934 mol/mol

| | x
  N2airdry = 0,78084 mol/mol |
| --- | --- |

x
  N2airdry = 0,78084 mol/mol

| | x
  CO2airdry = 375 μmol/mol |
| --- | --- |

x
  CO2airdry = 375 μmol/mol

In dit onderdeel worden de volgende molaire massa's of effectieve molaire massa's van chemische stoffen gebruikt:

M
  air
  = 28,96559 g/mol (droge lucht)

M
  Ar
  = 39,948 g/mol (argon)

M
  C
  = 12,0107 g/mol (koolstof)

M
  CO
  = 28,0101 g/mol (koolstofmonoxide)

M
  CO2
  = 44,0095 g/mol (koolstofdioxide)

M
  H
  = 1,00794 g/mol (atomaire waterstof)

M
  H2
  = 2,01588 g/mol (moleculaire waterstof)

M
  H2O
  = 18,01528 g/mol (water)

M
  He
  = 4,002602 g/mol (helium)

M
  N
  = 14,0067 g/mol (atomaire stikstof)

M
  N2
  = 28,0134 g/mol (moleculaire stikstof)

M
  Nox
  = 46,0055 g/mol (stikstofoxiden (*))

M
  O
  = 15,9994 g/mol (atomaire zuurstof)

M
  O2
  = 31,9988 g/mol (moleculaire zuurstof)

M
  C3H8
  = 44,09562 g/mol (propaan)

M
  S
  = 32,065 g/mol (zwavel)

M
  HC
  = 13,875389 g/mol (totaal koolwaterstof (**))

| (*) | De effectieve molaire massa van HC wordt gedefinieerd door een atomaire waterstof-koolstofverhouding α van 1,85. |
| --- | --- |

(*)

| (**) | De effectieve molaire massa van NOx wordt gedefinieerd door de molaire massa van stikstofdioxide (NO2). |
| --- | --- |

(**)

In dit onderdeel wordt voor ideale gassen de volgende molaire gasconstante R gebruikt:

R = 8,314472J (mol · K)

In dit onderdeel worden voor verdunningslucht en verdund uitlaatgas de volgende soortelijke-warmteverhoudingen γ [J/(kg · K)]/[J/(kg · K)] gebruikt:

γ
  air
  = 1,399 (verhouding van soortelijke warmten voor inlaatlucht of verdunningslucht)

γ
  dil
  = 1,399 (verhouding van soortelijke warmten voor verdund uitlaatgas)

γ
  exh
  = 1,385 (verhouding van soortelijke warmten voor ruw uitlaatgas)

3.3.2.   Natte lucht

In dit onderdeel wordt beschreven hoe de hoeveelheid water in een ideaal gas wordt bepaald.

3.3.2.1.   Dampdruk van water

De dampdruk van water p
  H2O [kPa] bij een bepaalde verzadigingstemperatuur T
  sat [K] wordt berekend met vergelijking (7-77) of (7-78):

| a) | voor vochtigheidsmetingen bij omgevingstemperaturen van 0 tot 100 oC of voor vochtigheidsmetingen over supergekoeld water bij omgevingstemperaturen van – 50 tot 0 °C: | (7-77) |
| --- | --- | --- |

a)

voor vochtigheidsmetingen bij omgevingstemperaturen van 0 tot 100 oC of voor vochtigheidsmetingen over supergekoeld water bij omgevingstemperaturen van – 50 tot 0 °C:

Formula

(7-77)

waarbij:

p
  H2O
  = dampdruk van water bij verzadigingstemperatuur [kPa]

T
  sat
  = verzadigingstemperatuur van water onder gemeten omstandigheden [K]

| b) | voor vochtigheidsmetingen over ijs bij omgevingstemperaturen van – 100 tot 0 °C: | (7-78) |
| --- | --- | --- |

b)

voor vochtigheidsmetingen over ijs bij omgevingstemperaturen van – 100 tot 0 °C:

Formula

(7-78)

waarbij:

T
  sat
  = verzadigingstemperatuur van water onder gemeten omstandigheden [K]

3.3.2.2.   Dauwpunt

Als de vochtigheid als dauwpunt wordt gemeten, wordt de hoeveelheid water in een ideaal gas x
  H2O [mol/mol] berekend met vergelijking (7-79):

| | (7-79) |
| --- | --- |

Formula

(7-79)

waarbij:

x
  H2O
  = hoeveelheid water in een ideaal gas [mol/mol]

p
  H2O
  = dampdruk van water bij het gemeten dauwpunt, T
  sat = T
  dew [kPa]

p
  abs
  = natte statische absolute druk op de plaats van de dauwpuntmeting [kPa]

3.3.2.3.   Relatieve vochtigheid

Als de vochtigheid als relatieve vochtigheid (RH %) wordt gemeten, wordt de hoeveelheid water in een ideaal gas x
  H2O [mol/mol] berekend met vergelijking (7-80):

| | (7-80) |
| --- | --- |

Formula

(7-80)

waarbij:

RH %= relatieve vochtigheid [ %]

p
  H2O
  = waterdampdruk bij 100 % relatieve vochtigheid op de plaats van de relatievevochtigheidsmeting, T
  sat=T
  amb [kPa]

p
  abs
  = natte statische absolute druk op de plaats van de relatievevochtigheidsmeting [kPa]

3.3.2.4.   Bepaling van dauwpunt op basis van relatieve vochtigheid en drogeboltemperatuur

Als de vochtigheid als relatieve vochtigheid (RH %) wordt gemeten, wordt het dauwpunt T
  dew als volgt op basis van RH % en de drogeboltemperatuur bepaald met vergelijking (7-81):

Formula

(7-81)

waarbij

p
  H2O
  = aan de relatieve vochtigheid op de plaats van de relatievevochtigheidsmeting aangepaste waterdampdruk, T
  sat=T
  amb

T
  dew
  = dauwpunt, bepaald op basis van gemeten relatieve vochtigheid en drogeboltemperatuur

3.3.3.   Brandstofeigenschappen

De algemene chemische formule van brandstof is met een atomaire waterstof-koolstofverhouding (H/C) α, een atomaire zuurstof-koolstofverhouding (O/C) β, een atomaire zwavel-koolstofverhouding (S/C) γ en een atomaire stikstof-koolstofverhouding (N/C) δ. Op basis van deze formule kan de koolstofmassafractie van de brandstof w
  C worden berekend. Bij diesel mag de eenvoudige formule worden gebruikt. Voor de brandstofsamenstelling mogen de standaardwaarden uit tabel 7.3 worden afgeleid:

Tabel 7.3

Standaardwaarden van de atomaire waterstof-koolstofverhouding, de atomaire zuurstof-koolstofverhouding, de atomaire zwavel-koolstofverhouding γ, de atomaire stikstof-koolstofverhouding δ en de koolstofmassafractie van de brandstof w
  C voor referentiebrandstoffen

| Brandstof | Atomaire waterstof-, zuurstof-, zwavel- en stikstof-koolstofverhoudingen
  CHαOβSγNδ | Koolstofmassaconcentratie, w
  C

  [g/g] |
| --- | --- | --- |
| Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) | CH1,80O0S0N0 | 0,869 |
| Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95) | CH2,92O0,46S0N0 | 0,538 |
| Benzine (E10) | CH1,92O0,03S0N0 | 0,833 |
| Benzine (E0) | CH1,85O0S0N0 | 0,866 |
| Ethanol (E85) | CH2,73O0,36S0N0 | 0,576 |
| Lpg | CH2,64O0S0N0 | 0,819 |
| Aardgas/biomethaan | CH3,78O0 016S0N0 | 0,747 |

Brandstof

Atomaire waterstof-, zuurstof-, zwavel- en stikstof-koolstofverhoudingen

CHαOβSγNδ

Koolstofmassaconcentratie, w
  C

[g/g]

Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)

CH1,80O0S0N0

0,869

Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95)

CH2,92O0,46S0N0

0,538

Benzine (E10)

CH1,92O0,03S0N0

0,833

Benzine (E0)

CH1,85O0S0N0

0,866

Ethanol (E85)

CH2,73O0,36S0N0

0,576

Lpg

CH2,64O0S0N0

0,819

Aardgas/biomethaan

CH3,78O0 016S0N0

0,747

3.3.3.1.   Berekening van koolstofmassaconcentratie w
  C

Als alternatief voor de in tabel 7.3 vermelde standaardwaarden, of indien daarin geen standaardwaarden voor de gebruikte referentiebrandstof zijn vermeld, mag de koolstofmassaconcentratie w
  C aan de hand van de gemeten brandstofeigenschappen worden berekend met vergelijking (7-82). In alle gevallen worden voor de brandstof de waarden van α en β bepaald en in de vergelijking gebruikt; voor γ en δ mag desgewenst een waarde van nul worden gebruikt indien de waarde ervan in de desbetreffende regel van tabel 7.3 nul bedraagt:

| | (7-82) |
| --- | --- |

Formula

(7-82)

waarbij:

M
  C
  = molaire massa van koolstof

α
  = atomaire waterstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

M
  H
  = molaire massa van waterstof

β
  = atomaire zuurstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

M
  O
  = molaire massa van zuurstof

γ
  = atomaire zwavel-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

M
  S
  = molaire massa van zwavel

δ
  = atomaire stikstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

M
  N
  = molaire massa van stikstof

3.3.4.   Correctie voor initiële verontreiniging met totaal HC (THC)

Voor HC-meting wordt x
  THC[THC-FID] aan de hand van de concentratie van de initiële THC-verontreiniging x
  THC[THC-FID]init uit punt 7.3.1.2 van bijlage VI berekend met vergelijking (7-83):

| | (7-83) |
| --- | --- |

Formula

(7-83)

waarbij:

x
  THC[THC-FID]cor
  = voor verontreiniging gecorrigeerde THC-concentratie [mol/mol]

x
  THC[THC-FID]uncorr
  = niet-gecorrigeerde THC-concentratie [mol/mol]

x
  THC[THC-FID]init
  = concentratie van de initiële THC-verontreiniging [mol/mol]

3.3.5.   Debietgewogen gemiddelde concentratie

In bepaalde punten van dit onderdeel kan het nodig zijn een debietgewogen gemiddelde concentratie te berekenen om na te gaan of sommige bepalingen van toepassing zijn. Een debietgewogen gemiddelde is het gemiddelde van een hoeveelheid nadat deze evenredig met een overeenkomstig debiet is gewogen. Als bijvoorbeeld een gasconcentratie in het ruwe uitlaatgas van een motor continu wordt gemeten, is de debietgewogen gemiddelde concentratie de som van de producten van elke geregistreerde concentratie en het respectieve molaire uitlaatgasdebiet, gedeeld door de som van de registreerde debietwaarden. Een ander voorbeeld is dat de zakconcentratie van een CVS-systeem dezelfde is als de debietgewogen gemiddelde concentratie, omdat het CVS-systeem zelf de debietweging van de zakconcentratie verricht. Op basis van eerdere tests met soortgelijke motoren of van tests met soortgelijke apparatuur en instrumenten kan wellicht al een bepaalde debietgewogen gemiddelde concentratie van een emissie bij de standaard ervan worden verwacht.

3.4.   Chemische balans van brandstof, inlaatlucht en uitlaatgas

3.4.1.   Algemeen

De chemische balans van de brandstof, de inlaatlucht en het uitlaatgas mag worden gebruikt om de stromen, de hoeveelheid water in de stromen en de natte concentratie van de bestanddelen in de stromen te berekenen. Met één debiet van hetzij brandstof, inlaatlucht of uitlaatgas mogen de chemische balansen worden gebruikt om beide andere stromen te bepalen. Zo mogen de chemische balansen samen met de inlaatlucht- of brandstofstroom worden gebruikt om de ruwuitlaatgasstroom te bepalen.

3.4.2.   Procedures waarvoor de chemische balansen nodig zijn

De chemische balansen zijn nodig om het volgende te bepalen:

| a) | de hoeveelheid water in een ruw- of verdunduitlaatgasstroom x
  H2Oexh, wanneer de hoeveelheid water om voor de door een bemonsteringssysteem verwijderde hoeveelheid water te corrigeren, niet wordt gemeten; |
| --- | --- |

a)

de hoeveelheid water in een ruw- of verdunduitlaatgasstroom x
  H2Oexh, wanneer de hoeveelheid water om voor de door een bemonsteringssysteem verwijderde hoeveelheid water te corrigeren, niet wordt gemeten;

| b) | de debietgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas x
  dil/exh, wanneer de verdunningsluchtstroom niet wordt gemeten om voor achtergrondemissies te corrigeren. Er zij op gewezen dat, als hiervoor chemische balansen worden gebruikt, het uitlaatgas wordt geacht stoichiometrisch te zijn, ook al is dat niet zo. |
| --- | --- |

b)

de debietgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas x
  dil/exh, wanneer de verdunningsluchtstroom niet wordt gemeten om voor achtergrondemissies te corrigeren. Er zij op gewezen dat, als hiervoor chemische balansen worden gebruikt, het uitlaatgas wordt geacht stoichiometrisch te zijn, ook al is dat niet zo.

3.4.3.   Procedure van de chemische balans

Bij de berekeningen voor een chemische balans wordt een systeem van vergelijkingen toegepast dat iteratie vereist. De initiële waarden van maximaal drie hoeveelheden worden geschat: de hoeveelheid water in de gemeten stroom x
  H2Oexh, de fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas (of de luchtovermaat in het ruwe uitlaatgas) x
  dil/exh en de hoeveelheid producten op C1-basis per droge mol van de droge gemeten stroom x
  Ccombdry. De tijdgewogen gemiddelde waarden van de verbrandingslucht- en verdunningsluchtvochtigheid in de chemische balans mogen worden gebruikt, op voorwaarde dat de verbrandingslucht- en verdunningsluchtvochtigheid niet meer dan ± 0,0025 mol/mol van hun respectieve gemiddelde waarden over het testinterval afwijken. Voor elke emissieconcentratie x en hoeveelheid water x
  H2Oexh worden de volledig droge concentraties x
  dry respectievelijk x
  H2Oexhdry bepaald. Ook worden de atomaire waterstof-koolstofverhouding α, zuurstof-koolstofverhouding β en koolstofmassafractie w
  C van de brandstof gebruikt. Voor de testbrandstof mogen α en β of de standaardwaarden in tabel 7.3 worden gebruikt.

Neem de volgende stappen om een chemische balans te voltooien:

| a) | zet de gemeten concentraties, zoals x
  CO2meas, x
  NOmeas en x
  H2Oint, om in droge concentraties door ze te delen door één minus de tijdens de respectieve metingen aanwezige hoeveelheid water; bijvoorbeeld: x
  H2OxCO2meas, x
  H2OxNOmeas en x
  H2Oint. Als de hoeveelheid water die tijdens een „natte” meting aanwezig is, dezelfde is als de onbekende hoeveelheid water in de uitlaatgasstroom x
  H2Oexh, wordt die waarde in het systeem van vergelijkingen iteratief opgelost. Als alleen totaal NOx wordt gemeten en niet NO en NO2 afzonderlijk, worden op basis van goede ingenieursinzichten voor de chemische balansen schattingen gemaakt van de hoeveelheden NO en NO2 in de totale NOx-concentratie. Voor de molaire concentratie van NOx (x
  NOx) mag worden uitgegaan van 75 % NO en 25 % NO2. Bij nabehandelingssystemen met NO2-opslag mag worden uitgegaan van een x
  NOx van 25 % NO en 75 % NO2 worden gesteld. Om de massa van de NOx-emissies te berekenen, wordt voor de effectieve molaire massa van alle soorten NOx, ongeacht de werkelijke NO2-fractie van NOx, de molaire massa van NO2 gebruikt; |
| --- | --- |

a)

zet de gemeten concentraties, zoals x
  CO2meas, x
  NOmeas en x
  H2Oint, om in droge concentraties door ze te delen door één minus de tijdens de respectieve metingen aanwezige hoeveelheid water; bijvoorbeeld: x
  H2OxCO2meas, x
  H2OxNOmeas en x
  H2Oint. Als de hoeveelheid water die tijdens een „natte” meting aanwezig is, dezelfde is als de onbekende hoeveelheid water in de uitlaatgasstroom x
  H2Oexh, wordt die waarde in het systeem van vergelijkingen iteratief opgelost. Als alleen totaal NOx wordt gemeten en niet NO en NO2 afzonderlijk, worden op basis van goede ingenieursinzichten voor de chemische balansen schattingen gemaakt van de hoeveelheden NO en NO2 in de totale NOx-concentratie. Voor de molaire concentratie van NOx (x
  NOx) mag worden uitgegaan van 75 % NO en 25 % NO2. Bij nabehandelingssystemen met NO2-opslag mag worden uitgegaan van een x
  NOx van 25 % NO en 75 % NO2 worden gesteld. Om de massa van de NOx-emissies te berekenen, wordt voor de effectieve molaire massa van alle soorten NOx, ongeacht de werkelijke NO2-fractie van NOx, de molaire massa van NO2 gebruikt;

| b) | voer de vergelijkingen (7-82) tot en met (7-99) onder d) in een computerprogramma in om x
  H2Oexh, x
  Ccombdry en x
  dil/exh iteratief op te lossen. Schat de initiële waarden voor x
  H2Oexh, x
  Ccombdry en x
  dil/exh op basis van goede ingenieursinzichten. Aanbevolen wordt de initiële hoeveelheid water dubbel zo hoog te schatten als de hoeveelheid water in de inlaat- of verdunningslucht. Het verdient aanbeveling de initiële waarde van x
  Ccombdry te schatten als de som van de gemeten CO2-, CO- en THC-waarden. Voor de schatting van de initiële waarde van x
  dil wordt bovendien een waarde tussen 0,75 en 0,95, bijvoorbeeld 0,8, aanbevolen. De waarden in het systeem van vergelijkingen moeten worden geïtereerd totdat alle laatst aangepaste schattingen niet meer dan ± 1 % van hun respectieve recentst berekende waarden afwijken; |
| --- | --- |

b)

voer de vergelijkingen (7-82) tot en met (7-99) onder d) in een computerprogramma in om x
  H2Oexh, x
  Ccombdry en x
  dil/exh iteratief op te lossen. Schat de initiële waarden voor x
  H2Oexh, x
  Ccombdry en x
  dil/exh op basis van goede ingenieursinzichten. Aanbevolen wordt de initiële hoeveelheid water dubbel zo hoog te schatten als de hoeveelheid water in de inlaat- of verdunningslucht. Het verdient aanbeveling de initiële waarde van x
  Ccombdry te schatten als de som van de gemeten CO2-, CO- en THC-waarden. Voor de schatting van de initiële waarde van x
  dil wordt bovendien een waarde tussen 0,75 en 0,95, bijvoorbeeld 0,8, aanbevolen. De waarden in het systeem van vergelijkingen moeten worden geïtereerd totdat alle laatst aangepaste schattingen niet meer dan ± 1 % van hun respectieve recentst berekende waarden afwijken;

| c) | in het systeem van vergelijkingen onder d) worden de volgende symbolen en indices gebruikt, waarin de eenheid voor x mol/mol is:






  Symbool | Beschrijving |
| --- | --- | --- |
| x
  dil/exh | Hoeveelheid verdunningsgas of luchtovermaat per mol uitlaatgas |
| x
  H2Oexh | Hoeveelheid H2O in het uitlaatgas per mol uitlaatgas |
| x
  Ccombdry | Hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas |
| x
  H2Oexhdry | Hoeveelheid water in het uitlaatgas per droge mol droog uitlaatgas |
| x
  prod/intdry | Hoeveelheid droge stoichiometrische producten per droge mol inlaatlucht |
| x
  dil/exhdry | Hoeveelheid verdunningsgas en/of luchtovermaat per mol droog uitlaatgas |
| x
  int/exhdry | Hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren |
| x
  raw/exhdry | Hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas |
| x
  O2intdry | Hoeveelheid O2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht; er mag worden uitgegaan van x
  O2intdry = 0,209445 mol/mol |
| x
  CO2intdry | Hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht. Er mag worden uitgegaan van x
  CO2intdry = 375 μmol/mol, maar aanbevolen wordt de werkelijke concentratie in de inlaatlucht te meten |
| x
  H2Ointdry | Hoeveelheid H2O in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht |
| x
  CO2int | Hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht |
| x
  CO2dil | Hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol verdunningsgas |
| x
  CO2dildry | Hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas. Als lucht als verdunningsmiddel wordt gebruikt, mag worden uitgegaan van x
  CO2dildry = 375 μmol/mol, maar aanbevolen wordt de werkelijke concentratie in de inlaatlucht te meten |
| x
  H2Odildry | Hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas |
| x
  H2Odil | Hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol verdunningsgas |
| x
  [emission]meas | Hoeveelheid van de gemeten emissie in het monster bij de desbetreffende gasanalysator |
| x
  [emission]dry | Hoeveelheid emissie per droge mol van het droge monster |
| x
  H2O[emission]meas | Hoeveelheid water in het monster op de emissiedetectielocatie. Deze waarden moeten worden gemeten of geschat overeenkomstig punt 9.3.2.3.1 |
| x
  H2Oint | Hoeveelheid water in de inlaatlucht, gebaseerd op een vochtigheidsmeting van de inlaatlucht |
| K
  H2Ogas | Evenwichtsconstante van de water-gasreactie. 3,5, of een andere op basis van goede ingenieursinzichten berekende waarde |
| α | Atomaire waterstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel (CHαOβ) dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik |
| β | Atomaire zuurstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel (CHαOβ) dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik |

c)

in het systeem van vergelijkingen onder d) worden de volgende symbolen en indices gebruikt, waarin de eenheid voor x mol/mol is:

Symbool

Beschrijving

x
  dil/exh

Hoeveelheid verdunningsgas of luchtovermaat per mol uitlaatgas

x
  H2Oexh

Hoeveelheid H2O in het uitlaatgas per mol uitlaatgas

x
  Ccombdry

Hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas

x
  H2Oexhdry

Hoeveelheid water in het uitlaatgas per droge mol droog uitlaatgas

x
  prod/intdry

Hoeveelheid droge stoichiometrische producten per droge mol inlaatlucht

x
  dil/exhdry

Hoeveelheid verdunningsgas en/of luchtovermaat per mol droog uitlaatgas

x
  int/exhdry

Hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren

x
  raw/exhdry

Hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas

x
  O2intdry

Hoeveelheid O2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht; er mag worden uitgegaan van x
  O2intdry = 0,209445 mol/mol

x
  CO2intdry

Hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht. Er mag worden uitgegaan van x
  CO2intdry = 375 μmol/mol, maar aanbevolen wordt de werkelijke concentratie in de inlaatlucht te meten

x
  H2Ointdry

Hoeveelheid H2O in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht

x
  CO2int

Hoeveelheid CO2 in de inlaatlucht per mol droge inlaatlucht

x
  CO2dil

Hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol verdunningsgas

x
  CO2dildry

Hoeveelheid CO2 in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas. Als lucht als verdunningsmiddel wordt gebruikt, mag worden uitgegaan van x
  CO2dildry = 375 μmol/mol, maar aanbevolen wordt de werkelijke concentratie in de inlaatlucht te meten

x
  H2Odildry

Hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol droog verdunningsgas

x
  H2Odil

Hoeveelheid H2O in het verdunningsgas per mol verdunningsgas

x
  [emission]meas

Hoeveelheid van de gemeten emissie in het monster bij de desbetreffende gasanalysator

x
  [emission]dry

Hoeveelheid emissie per droge mol van het droge monster

x
  H2O[emission]meas

Hoeveelheid water in het monster op de emissiedetectielocatie. Deze waarden moeten worden gemeten of geschat overeenkomstig punt 9.3.2.3.1

x
  H2Oint

Hoeveelheid water in de inlaatlucht, gebaseerd op een vochtigheidsmeting van de inlaatlucht

K
  H2Ogas

Evenwichtsconstante van de water-gasreactie. 3,5, of een andere op basis van goede ingenieursinzichten berekende waarde

α

Atomaire waterstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel (CHαOβ) dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

β

Atomaire zuurstof-koolstofverhouding van het brandstof(fen)mengsel (CHαOβ) dat wordt verbrand, gewogen naar molair verbruik

| d) | gebruik de volgende vergelijkingen [(7-84) tot en met (7-101)] om x
  dil/exh, x
  H2Oexh en x
  Ccombdry iteratief op te lossen: | (7-84) |
| --- | --- | --- |
| | (7-85) |
| | (7-86) |
| | (7-87) |
| | (7-88) |
| | (7-89) |
| | (7-90) |
| | (7-91) |
| | (7-92) |
| | (7-93) |
| | (7-94) |
| | (7-95) |
| | (7-96) |
| | (7-97) |
| | (7-98) |
| | (7-99) |
| | (7-100) |
| | (7-101) |

d)

gebruik de volgende vergelijkingen [(7-84) tot en met (7-101)] om x
  dil/exh, x
  H2Oexh en x
  Ccombdry iteratief op te lossen:

Formula

(7-84)

Formula

(7-85)

Formula

(7-86)

Formula

(7-87)

Formula

(7-88)

Formula

(7-89)

Formula

(7-90)

Formula

(7-91)

Formula

(7-92)

Formula

(7-93)

Formula

(7-94)

Formula

(7-95)

Formula

(7-96)

Formula

(7-97)

Formula

(7-98)

Formula

(7-99)

Formula

(7-100)

Formula

(7-101)

Bereken aan het einde van de chemische balans het molaire debiet zoals gespecificeerd in de punten 3.5.3 en 3.6.3.

3.4.4.   NOx-correctie voor vochtigheid

Alle NOx-concentraties, inclusief de achtergrondconcentraties van de verdunningslucht, worden voor inlaatluchtvochtigheid gecorrigeerd met vergelijking (7-102) of (7-103):

| a) | bij compressieontstekingsmotoren







  x
  NOxcor = x
  NOxuncor · (9,953 · x
  H2O + 0,832) | (7-102) |
| --- | --- | --- |

a)

bij compressieontstekingsmotoren

x
  NOxcor = x
  NOxuncor · (9,953 · x
  H2O + 0,832)

(7-102)

| b) | bij elektrische-ontstekingsmotoren







  x
  NOxcor = x
  NOxuncor · (18,840 · x
  H2O + 0,68094) | (7-103) |
| --- | --- | --- |

b)

bij elektrische-ontstekingsmotoren

x
  NOxcor = x
  NOxuncor · (18,840 · x
  H2O + 0,68094)

(7-103)

waarbij:

| x
  NOxuncor | = | niet-gecorrigeerde molaire NOx-concentratie in het uitlaatgas [μmol/mol] |
| --- | --- | --- |
| x
  H2O | = | hoeveelheid water in de inlaatlucht [mol/mol] |

x
  NOxuncor

=

niet-gecorrigeerde molaire NOx-concentratie in het uitlaatgas [μmol/mol]

x
  H2O

=

hoeveelheid water in de inlaatlucht [mol/mol]

3.5.   Ruwe gasvormige emissies

3.5.1.   Massa van de gasvormige emissies

Om de totale massa per test van de gasvormige emissie m
  gas [g/test] te berekenen, wordt de molaire concentratie ervan met het respectieve molaire debiet en de molaire massa van het uitlaatgas vermenigvuldigd; vervolgens wordt het resultaat over de testcyclus geïntegreerd [vergelijking (7-104)]:

| | (7-104) |
| --- | --- |

Formula

(7-104)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke gasvormige emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| x
  gas | = | momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol] |
| t | = | tijd [s] |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke gasvormige emissie [g/mol]

ṅ
  exh

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

x
  gas

=

momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol]

t

=

tijd [s]

Aangezien vergelijking (7-104) door numerieke integratie moet worden opgelost, wordt zij omgezet in vergelijking (7-105):

| ⇒ | (7-105) |
| --- | --- |

Formula

Formula

(7-105)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh

  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| x
  gas

  i | = | momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol] |
| f | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

x
  gas

  i

=

momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol]

f

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

De algemene formule mag worden gewijzigd afhankelijk van het gebruikte soort meetsysteem (continue of batchbemonstering) en van de vraag of eerder een variabel dan een constant debiet wordt bemonsterd.

| a) | Bij continue bemonstering wordt, in het algemene geval van een variabel debiet, de massa van de gasvormige emissie m
  gas [g/test] berekend met vergelijking (7-106): | (7-106) |
| --- | --- | --- |

a)

Bij continue bemonstering wordt, in het algemene geval van een variabel debiet, de massa van de gasvormige emissie m
  gas [g/test] berekend met vergelijking (7-106):

Formula

(7-106)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh

  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| x
  gas

  i | = | momentane molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol] |
| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

x
  gas

  i

=

momentane molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol]

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

| b) | Bij continue bemonstering wordt, in het bijzondere geval van een constant debiet, de massa van de gasvormige emissie m
  gas [g/test] berekend met vergelijking (7-107): | (7-107) |
| --- | --- | --- |

b)

Bij continue bemonstering wordt, in het bijzondere geval van een constant debiet, de massa van de gasvormige emissie m
  gas [g/test] berekend met vergelijking (7-107):

Formula

(7-107)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh | = | molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| | = | gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol] |
| Δt | = | duur van het testinterval |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

=

molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

Formula

=

gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol]

Δt

=

duur van het testinterval

| c) | Bij batchbemonstering, ongeacht of het debiet variabel of constant is, kan vergelijking (7-104) worden vereenvoudigd met behulp van vergelijking (7-108): | (7-108) |
| --- | --- | --- |

c)

Bij batchbemonstering, ongeacht of het debiet variabel of constant is, kan vergelijking (7-104) worden vereenvoudigd met behulp van vergelijking (7-108):

Formula

(7-108)

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh

  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| | = | gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol] |
| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

Formula

=

gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol]

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

3.5.2.   Omzetting van droge naar natte concentratie

De parameters van dit punt worden verkregen aan de hand van de resultaten van de in punt 3.4.3 berekende chemische balans. Tussen de molaire gasconcentraties in de gemeten stroom, x
  gasdry en x
  gas [mol/mol], uitgedrukt op droge, respectievelijk natte basis, bestaat de volgende relatie [vergelijkingen (7-109) en (7-110)]:

| | (7-109) |
| --- | --- |
| | (7-110) |

Formula

(7-109)

Formula

(7-110)

waarbij:

| x
  H2O | = | molaire fractie van water in de gemeten stroom op natte basis [mol/mol] |
| --- | --- | --- |
| x
  H2Odry | = | molaire fractie van water in de gemeten stroom op droge basis [mol/mol] |

x
  H2O

=

molaire fractie van water in de gemeten stroom op natte basis [mol/mol]

x
  H2Odry

=

molaire fractie van water in de gemeten stroom op droge basis [mol/mol]

Bij gasvormige emissies wordt de generieke concentratie x [mol/mol] voor verwijderd water gecorrigeerd met vergelijking (7-111):

| | (7-111) |
| --- | --- |

Formula

(7-111)

waarbij:

| x
  [emission]meas | = | molaire fractie van de emissie in de gemeten stroom op het meetpunt [mol/mol] |
| --- | --- | --- |
| x
  H2O[emission]meas | = | hoeveelheid water in de gemeten stroom bij de concentratiemeting [mol/mol] |
| x
  H2Oexh | = | hoeveelheid water bij de stroommeter [mol/mol] |

x
  [emission]meas

=

molaire fractie van de emissie in de gemeten stroom op het meetpunt [mol/mol]

x
  H2O[emission]meas

=

hoeveelheid water in de gemeten stroom bij de concentratiemeting [mol/mol]

x
  H2Oexh

=

hoeveelheid water bij de stroommeter [mol/mol]

3.5.3.   Molair uitlaatgasdebiet

Het debiet van het ruwe uitlaatgas kan direct worden gemeten of kan op basis van de chemische balans van punt 3.4.3 worden berekend. Bij de berekening van het molaire debiet van het ruwe uitlaatgas wordt uitgegaan van het gemeten molaire inlaatluchtdebiet of het gemeten brandstofmassadebiet. Het molaire debiet van het ruwe uitlaatgas kan worden berekend aan de hand van de bemonsterde emissies ṅ
  exh, gebaseerd op het gemeten molaire inlaatluchtdebiet ṅ
  int of het gemeten brandstofmassadebiet ṁ
  fuel, en van de waarden die met de chemische balans van punt 3.4.3 zijn berekend. De oplossing voor de chemische balans van punt 3.4.3 vindt met dezelfde frequentie plaats als die waarmee ṅ
  int of ṁ
  fuel wordt geüpdatet en geregistreerd.

| a) | Carterdebiet. Het debiet van het ruwe uitlaatgas kan alleen op basis van ṅ
  int of ṁ
  fuel worden berekend als ten minste een van de volgende uitspraken in verband met het carteremissiedebiet waar is:






  i) | de testmotor heeft standaard een emissiebeheersingssysteem met een gesloten carter dat de carterstroom na de inlaatluchtstroommeter weer naar de inlaatlucht leidt; |
| --- | --- | --- |

a)

Carterdebiet. Het debiet van het ruwe uitlaatgas kan alleen op basis van ṅ
  int of ṁ
  fuel worden berekend als ten minste een van de volgende uitspraken in verband met het carteremissiedebiet waar is:

i)

de testmotor heeft standaard een emissiebeheersingssysteem met een gesloten carter dat de carterstroom na de inlaatluchtstroommeter weer naar de inlaatlucht leidt;

| ii) | tijdens de emissietests wordt de opencarterstroom overeenkomstig punt 6.10 van bijlage VI naar het uitlaatgas geleid; |
| --- | --- |

ii)

tijdens de emissietests wordt de opencarterstroom overeenkomstig punt 6.10 van bijlage VI naar het uitlaatgas geleid;

| iii) | de opencarteremissies en –stroom worden gemeten en bij de berekeningen van de specifieke emissies opgeteld; |
| --- | --- |

iii)

de opencarteremissies en –stroom worden gemeten en bij de berekeningen van de specifieke emissies opgeteld;

| iv) | met emissiegegevens of een ingenieursanalyse kan worden aangetoond dat het buiten beschouwing laten van het debiet van opencarteremissies geen negatief effect heeft op de naleving van de geldende normen. |
| --- | --- |

iv)

met emissiegegevens of een ingenieursanalyse kan worden aangetoond dat het buiten beschouwing laten van het debiet van opencarteremissies geen negatief effect heeft op de naleving van de geldende normen.

| b) | Berekening van het molaire debiet op basis van de inlaatlucht
  Op basis van ṅ
  int wordt het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] berekend met vergelijking (7-112): | (7-112) |
| --- | --- | --- |

b)

Berekening van het molaire debiet op basis van de inlaatlucht

Op basis van ṅ
  int wordt het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] berekend met vergelijking (7-112):

Formula

(7-112)

waarbij:

| ṅ
  exh | = | molair debiet van het ruwe uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  int | = | molair inlaatluchtdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [mol/s] |
| x
  int/exhdry | = | hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren [mol/mol] |
| x
  raw/exhdry | = | hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas [mol/mol] |
| x
  H2Oexhdry | = | hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol] |

ṅ
  exh

=

molair debiet van het ruwe uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s]

ṅ
  int

=

molair inlaatluchtdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [mol/s]

x
  int/exhdry

=

hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren [mol/mol]

x
  raw/exhdry

=

hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas [mol/mol]

x
  H2Oexhdry

=

hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol]

| c) | Berekening van het molaire debiet op basis van het brandstofmassadebiet
  Op basis van ṁ
  fuel wordt ṅ
  exh [mol/s] als volgt berekend:
  Bij de uitvoering van laboratoriumtests mag deze berekening alleen worden gebruikt voor de NRSC met specifieke modi en de RMC [vergelijking (7-113)]: | (7-113) |
| --- | --- | --- |

c)

Berekening van het molaire debiet op basis van het brandstofmassadebiet

Op basis van ṁ
  fuel wordt ṅ
  exh [mol/s] als volgt berekend:

Bij de uitvoering van laboratoriumtests mag deze berekening alleen worden gebruikt voor de NRSC met specifieke modi en de RMC [vergelijking (7-113)]:

Formula

(7-113)

waarbij:

| ṅ
  exh | = | molair debiet van ruw uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten |
| --- | --- | --- |
| ṁ
  fuel | = | brandstofdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [g/s] |
| w
  C | = | koolstofmassafractie voor de brandstof in kwestie [g/g] |
| x
  H2Oexhdry | = | hoeveelheid H2O per droge mol van de gemeten stroom [mol/mol] |
| M
  C | = | moleculaire massa van koolstof, 12,0107 g/mol |
| x
  Ccombdry | = | hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol] |

ṅ
  exh

=

molair debiet van ruw uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten

ṁ
  fuel

=

brandstofdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [g/s]

w
  C

=

koolstofmassafractie voor de brandstof in kwestie [g/g]

x
  H2Oexhdry

=

hoeveelheid H2O per droge mol van de gemeten stroom [mol/mol]

M
  C

=

moleculaire massa van koolstof, 12,0107 g/mol

x
  Ccombdry

=

hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol]

| d) | Berekening van het molaire uitlaatgasdebiet op basis van het gemeten molaire inlaatluchtdebiet, het gemeten molaire debiet van verdund uitlaatgas en de chemische balans van verdund uitlaatgas
  Het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] mag worden berekend aan de hand van het gemeten molaire inlaatluchtdebiet ṅ
  dexh, het gemeten molaire debiet van verdund uitlaatgas ṅint en de waarden die met de chemische balans van punt 3.4.3 zijn berekend. Merk op dat de chemische balans gebaseerd moet zijn op de concentraties van het verdunde uitlaatgas. Bij berekeningen voor continue stroming vindt de oplossing voor de chemische balans van punt 3.4.3 met dezelfde frequentie plaats als die waarmee ṅ
  int en ṅ
  dexh worden geüpdatet en geregistreerd. Deze berekende ṅ
  dexh mag worden gebruikt voor de verificatie van de PM-oplossingsverhouding, de berekening van het molaire debiet van de verdunningslucht in de achtergrondcorrectie in punt 3.6.1 en de berekening van de massa van emissies in punt 3.5.1 voor soorten die in het ruwe uitlaatgas worden gemeten.
  Het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] wordt als volgt aan de hand van het molaire debiet van verdund uitlaatgas en van de inlaatlucht berekend: | (7-114) |
| --- | --- | --- |

d)

Berekening van het molaire uitlaatgasdebiet op basis van het gemeten molaire inlaatluchtdebiet, het gemeten molaire debiet van verdund uitlaatgas en de chemische balans van verdund uitlaatgas

Het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] mag worden berekend aan de hand van het gemeten molaire inlaatluchtdebiet ṅ
  dexh, het gemeten molaire debiet van verdund uitlaatgas ṅint en de waarden die met de chemische balans van punt 3.4.3 zijn berekend. Merk op dat de chemische balans gebaseerd moet zijn op de concentraties van het verdunde uitlaatgas. Bij berekeningen voor continue stroming vindt de oplossing voor de chemische balans van punt 3.4.3 met dezelfde frequentie plaats als die waarmee ṅ
  int en ṅ
  dexh worden geüpdatet en geregistreerd. Deze berekende ṅ
  dexh mag worden gebruikt voor de verificatie van de PM-oplossingsverhouding, de berekening van het molaire debiet van de verdunningslucht in de achtergrondcorrectie in punt 3.6.1 en de berekening van de massa van emissies in punt 3.5.1 voor soorten die in het ruwe uitlaatgas worden gemeten.

Het molaire uitlaatgasdebiet ṅ
  exh [mol/s] wordt als volgt aan de hand van het molaire debiet van verdund uitlaatgas en van de inlaatlucht berekend:

Formula

(7-114)

waarbij:

| ṅ
  exh | = | molair debiet van het ruwe uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| x
  int/exhdry | = | hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren [mol/mol] |
| x
  raw/exhdry | = | hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas [mol/mol] |
| x
  H2Oexh | = | hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol uitlaatgas [mol/mol] |
| ṅ
  dexh | = | molair debiet van het verdunde uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s] |
| ṅ
  int | = | molair inlaatluchtdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [mol/s] |

ṅ
  exh

=

molair debiet van het ruwe uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s]

x
  int/exhdry

=

hoeveelheid inlaatlucht per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas, die vereist is om de feitelijke verbrandingsproducten te produceren [mol/mol]

x
  raw/exhdry

=

hoeveelheid onverdund uitlaatgas, zonder luchtovermaat, per mol droog (ruw of verdund) uitlaatgas [mol/mol]

x
  H2Oexh

=

hoeveelheid water in het uitlaatgas per mol uitlaatgas [mol/mol]

ṅ
  dexh

=

molair debiet van het verdunde uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten [mol/s]

ṅ
  int

=

molair inlaatluchtdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [mol/s]

3.6.   Verdunde gasvormige emissies

3.6.1.   Emissiemassaberekening en achtergrondcorrectie

De massa van gasvormige emissies m
  gas [g/test] wordt als volgt als functie van de molaire debieten van de emissies berekend:

| a) | bij continue bemonstering met variabel debiet met vergelijking (7-106): | [zie vergelijking (7-106)] |
| --- | --- | --- |

a)

bij continue bemonstering met variabel debiet met vergelijking (7-106):

Formula

[zie vergelijking (7-106)]

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh

  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| x
  gas

  i | = | momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol] |
| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

x
  gas

  i

=

momentane molaire concentratie van het generieke gas op natte basis [mol/mol]

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

bij continue bemonstering met constant debiet met vergelijking (7-107):

| | [zie vergelijking (7-107)] |
| --- | --- |

Formula

[zie vergelijking (7-107)]

waarbij:

| M
  gas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh | = | molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| | = | gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol] |
| Δt | = | duur van het testinterval |

M
  gas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

=

molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

Formula

=

gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol]

Δt

=

duur van het testinterval

| b) | bij batchbemonstering met vergelijking (7-108), ongeacht of het debiet variabel of constant is: | [zie vergelijking (7-108)] |
| --- | --- | --- |

b)

bij batchbemonstering met vergelijking (7-108), ongeacht of het debiet variabel of constant is:

Formula

[zie vergelijking (7-108)]

waarbij:

| Mgas | = | molaire massa van de generieke emissie [g/mol] |
| --- | --- | --- |
| ṅ
  exh

  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s] |
| | = | gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol] |
| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

Mgas

=

molaire massa van de generieke emissie [g/mol]

ṅ
  exh

  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet op natte basis [mol/s]

Formula

=

gemiddelde molaire fractie van de gasvormige emissie op natte basis [mol/mol]

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

| c) | bij verdund uitlaatgas worden de berekende waarden voor de massa van de verontreinigende stoffen gecorrigeerd door er de massa van de achtergrondemissies als gevolg van de verdunningslucht van af te trekken:






  i) | bepaal eerst het molaire debiet van de verdunningslucht ṅ
  airdil [mol/s] over het testinterval. Dit kan een gemeten hoeveelheid zijn of een hoeveelheid die aan de hand de verdunde uitlaatgassstroom en de stroomgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas



  is berekend; |
| --- | --- | --- |

c)

bij verdund uitlaatgas worden de berekende waarden voor de massa van de verontreinigende stoffen gecorrigeerd door er de massa van de achtergrondemissies als gevolg van de verdunningslucht van af te trekken:

i)

Formula

| ii) | vermenigvuldig de totale verdunningsluchtstroom ṅ
  airdil [mol] met de gemiddelde achtergrondemissieconcentratie. Dit kan een tijdgewogen gemiddelde of een stroomgewogen gemiddelde (bv. een evenredig bemonsterde achtergrond) zijn. Het product van n
  airdil en de gemiddelde achtergrondemissieconcentratie is de totale hoeveelheid achtergrondemissie; |
| --- | --- |

ii)

vermenigvuldig de totale verdunningsluchtstroom ṅ
  airdil [mol] met de gemiddelde achtergrondemissieconcentratie. Dit kan een tijdgewogen gemiddelde of een stroomgewogen gemiddelde (bv. een evenredig bemonsterde achtergrond) zijn. Het product van n
  airdil en de gemiddelde achtergrondemissieconcentratie is de totale hoeveelheid achtergrondemissie;

| iii) | zet het resultaat, als dit een molaire hoeveelheid is, om in een achtergrondemissiemassa m
  bkgnd [g] door het met de molaire emissiemassa M
  gas [g/mol] te vermenigvuldigen; |
| --- | --- |

iii)

zet het resultaat, als dit een molaire hoeveelheid is, om in een achtergrondemissiemassa m
  bkgnd [g] door het met de molaire emissiemassa M
  gas [g/mol] te vermenigvuldigen;

| iv) | trek de totale achtergrondmassa van de totale massa af om voor achtergrondemissies te corrigeren; |
| --- | --- |

iv)

trek de totale achtergrondmassa van de totale massa af om voor achtergrondemissies te corrigeren;

| v) | de totale verdunningsluchtstroom mag door directe stroommeting worden bepaald. Bereken in dat geval de totale achtergrondmassa aan de hand van de verdunningsluchtstroom n
  airdil. Trek de achtergrondmassa af van de totale massa. Het resultaat moet in de berekeningen van de specifieke emissies worden gebruikt; |
| --- | --- |

v)

de totale verdunningsluchtstroom mag door directe stroommeting worden bepaald. Bereken in dat geval de totale achtergrondmassa aan de hand van de verdunningsluchtstroom n
  airdil. Trek de achtergrondmassa af van de totale massa. Het resultaat moet in de berekeningen van de specifieke emissies worden gebruikt;

| vi) | de totale verdunningsluchtstroom mag worden bepaald aan de hand van de totale verdunde uitlaatgasstroom en een chemische balans van de brandstof, de inlaatlucht en het uitlaatgas zoals beschreven in punt 3.4. Bereken in dat geval de totale achtergrondmassa aan de hand van de totale verdunde uitlaatgasstroom n
  dexh. Vermenigvuldig vervolgens dit resultaat met de stroomgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas,



  . |
| --- | --- |

vi)

Formula

Gebruik voor de gevallen v) en vi) de vergelijkingen (7-115) en (7-116):

| of | (7-115) |
| --- | --- |
| | (7-116) |

Formula

Formula

(7-115)

Formula

(7-116)

waarbij:

| m
  gas | = | totale massa van de gasvormige emissie [g] |
| --- | --- | --- |
| m
  bkgnd | = | totale achtergrondmassa [g] |
| m
  gascor | = | massa van het voor achtergrondemissies gecorrigeerde gas [g] |
| M
  gas | = | moleculaire massa van de generieke gasvormige emissie [g/mol] |
| x
  gasdil | = | concentratie van de gasvormige emissie in de verdunningslucht [mol/mol] |
| ṅ
  airdil | = | molaire verdunningsluchtstroom [mol] |
| | = | stroomgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas [mol/mol] |
| | = | gasfractie van de achtergrond [mol/mol] |
| n
  dexh | = | totale verdunde uitlaatgasstroom [mol] |

m
  gas

=

totale massa van de gasvormige emissie [g]

m
  bkgnd

=

totale achtergrondmassa [g]

m
  gascor

=

massa van het voor achtergrondemissies gecorrigeerde gas [g]

M
  gas

=

moleculaire massa van de generieke gasvormige emissie [g/mol]

x
  gasdil

=

concentratie van de gasvormige emissie in de verdunningslucht [mol/mol]

ṅ
  airdil

=

molaire verdunningsluchtstroom [mol]

Formula

=

stroomgewogen gemiddelde fractie van de verdunningslucht in het verdunde uitlaatgas [mol/mol]

Formula

=

gasfractie van de achtergrond [mol/mol]

n
  dexh

=

totale verdunde uitlaatgasstroom [mol]

3.6.2.   Omzetting van droge naar natte concentratie

Voor de omzetting van droge concentraties van verdunde monsters in natte concentraties worden dezelfde relaties toegepast als voor ruwe gassen (zie punt 3.5.2). Bij verdunningslucht wordt een vochtigheidsmeting verricht om de waterdampfractie x
  H2Odildry [mol/mol] te kunnen berekenen met vergelijking (7-96):

| | [zie vergelijking (7-96)] |
| --- | --- |

Formula

[zie vergelijking (7-96)]

waarbij:

| x
  H2Odil | = | molaire waterfractie in de verdunningsluchtstroom [mol/mol] |
| --- | --- | --- |

x
  H2Odil

=

molaire waterfractie in de verdunningsluchtstroom [mol/mol]

3.6.3.   Molair uitlaatgasdebiet

| a) | Berekening via de chemische balans
  het molaire debiet ṅ
  exh [mol/s] kan op basis van het brandstofmassadebiet worden berekend met vergelijking (7-113): | [zie vergelijking (7-113)] |
| --- | --- | --- |

a)

Berekening via de chemische balans

het molaire debiet ṅ
  exh [mol/s] kan op basis van het brandstofmassadebiet worden berekend met vergelijking (7-113):

Formula

[zie vergelijking (7-113)]

waarbij:

| ṅ
  exh | = | molair debiet van ruw uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten |
| --- | --- | --- |
| ṁ
  fuel | = | brandstofdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [g/s] |
| w
  C | = | koolstofmassafractie voor de brandstof in kwestie [g/g] |
| x
  H2Oexhdry | = | hoeveelheid H2O per droge mol van de gemeten stroom [mol/mol] |
| M
  C | = | moleculaire massa van koolstof, 12,0107 g/mol |
| x
  Ccombdry | = | hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol] |

ṅ
  exh

=

molair debiet van ruw uitlaatgas waarin de emissies worden gemeten

ṁ
  fuel

=

brandstofdebiet, inclusief de vochtigheid in de inlaatlucht [g/s]

w
  C

=

koolstofmassafractie voor de brandstof in kwestie [g/g]

x
  H2Oexhdry

=

hoeveelheid H2O per droge mol van de gemeten stroom [mol/mol]

M
  C

=

moleculaire massa van koolstof, 12,0107 g/mol

x
  Ccombdry

=

hoeveelheid van de brandstof afkomstige koolstof in het uitlaatgas per mol droog uitlaatgas [mol/mol]

| b) | Meting
  Het molaire uitlaatgasdebiet mag volgens drie systemen worden gemeten:






  i) | Molair PDP-debiet. Op basis van het toerental van de verdringerpomp tijdens een testinterval, worden de overeenkomstige helling a
  1 en intercept a
  0 [-], die zijn berekend met de in aanhangsel 1 beschreven kalibratieprocedure, gebruikt om het molaire debiet [mol/s] te berekenen met vergelijking (7-117): | (7-117) |
| --- | --- | --- | --- |

b)

Meting

Het molaire uitlaatgasdebiet mag volgens drie systemen worden gemeten:

i)

Molair PDP-debiet. Op basis van het toerental van de verdringerpomp tijdens een testinterval, worden de overeenkomstige helling a
  1 en intercept a
  0 [-], die zijn berekend met de in aanhangsel 1 beschreven kalibratieprocedure, gebruikt om het molaire debiet [mol/s] te berekenen met vergelijking (7-117):

Formula

(7-117)

met:

| | (7-118) |
| --- | --- |

Formula

(7-118)

waarbij:

| a
  1 | = | kalibratiecoëfficiënt [m3/s] |
| --- | --- | --- |
| a
  0 | = | kalibratiecoëfficiënt [m3/omw] |
| p
  in, p
  out | = | inlaat-/uitlaatdruk [Pa] |
| R | = | molaire gasconstante [J/(mol K)] |
| T
  in | = | inlaattemperatuur [K] |
| V
  rev | = | gepompt PDP-volume [m3/omw] |
| f
  n.,PDP | = | PDP-toerental [omw/s] |

a
  1

=

kalibratiecoëfficiënt [m3/s]

a
  0

=

kalibratiecoëfficiënt [m3/omw]

p
  in, p
  out

=

inlaat-/uitlaatdruk [Pa]

R

=

molaire gasconstante [J/(mol K)]

T
  in

=

inlaattemperatuur [K]

V
  rev

=

gepompt PDP-volume [m3/omw]

f
  n.,PDP

=

PDP-toerental [omw/s]

| ii) | Molair SSV-debiet. Op basis van de volgens aanhangsel 1 bepaalde vergelijking C
  d versus Re
  # wordt het molaire debiet van de subsonische venturi (SSV-debiet) tijdens een emissietest [mol/s] berekend met vergelijking (7-119): | (7-119) |
| --- | --- | --- |

ii)

Molair SSV-debiet. Op basis van de volgens aanhangsel 1 bepaalde vergelijking C
  d versus Re
  # wordt het molaire debiet van de subsonische venturi (SSV-debiet) tijdens een emissietest [mol/s] berekend met vergelijking (7-119):

Formula

(7-119)

waarbij:

| p
  in | = | inlaatdruk [Pa] |
| --- | --- | --- |
| A
  t | = | oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2] |
| R | = | molaire gasconstante [J/(mol K)] |
| T
  in | = | inlaattemperatuur [K] |
| Z | = | samendrukbaarheidsfactor |
| M
  mix | = | molaire massa van het verdunde uitlaatgas [kg/mol] |
| C
  d | = | afvoercoëfficiënt van de SSV [-] |
| C
  f | = | stroomcoëfficiënt van de SSV [-] |

p
  in

=

inlaatdruk [Pa]

A
  t

=

oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2]

R

=

molaire gasconstante [J/(mol K)]

T
  in

=

inlaattemperatuur [K]

Z

=

samendrukbaarheidsfactor

M
  mix

=

molaire massa van het verdunde uitlaatgas [kg/mol]

C
  d

=

afvoercoëfficiënt van de SSV [-]

C
  f

=

stroomcoëfficiënt van de SSV [-]

| iii) | Molair CFV-debiet. Om het molaire debiet door één venturi of één combinatie van venturi's te berekenen, worden de respectieve gemiddelden ervan (C
  d) en andere volgens aanhangsel 1 bepaalde constanten gebruikt. Het molaire debiet [mol/s] tijdens een emissietest wordt berekend met vergelijking (7-120): | (7-120) |
| --- | --- | --- |

iii)

Molair CFV-debiet. Om het molaire debiet door één venturi of één combinatie van venturi's te berekenen, worden de respectieve gemiddelden ervan (C
  d) en andere volgens aanhangsel 1 bepaalde constanten gebruikt. Het molaire debiet [mol/s] tijdens een emissietest wordt berekend met vergelijking (7-120):

Formula

(7-120)

waarbij:

| p
  in | = | inlaatdruk [Pa] |
| --- | --- | --- |
| A
  t | = | oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2] |
| R | = | molaire gasconstante [J/(mol K)] |
| T
  in | = | inlaattemperatuur [K] |
| Z | = | samendrukbaarheidsfactor |
| M
  mix | = | molaire massa van het verdunde uitlaatgas [kg/mol] |
| C
  d | = | afvoercoëfficiënt van de CFV [-] |
| C
  f | = | stroomcoëfficiënt van de CFV [-] |

p
  in

=

inlaatdruk [Pa]

A
  t

=

oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2]

R

=

molaire gasconstante [J/(mol K)]

T
  in

=

inlaattemperatuur [K]

Z

=

samendrukbaarheidsfactor

M
  mix

=

molaire massa van het verdunde uitlaatgas [kg/mol]

C
  d

=

afvoercoëfficiënt van de CFV [-]

C
  f

=

stroomcoëfficiënt van de CFV [-]

3.7.   Bepaling van deeltjes

3.7.1.   Bemonstering

| a) | Bemonstering bij een variabel debiet
  Als een batchmonster bij een variabel uitlaatgasdebiet wordt genomen, wordt er een monster genomen dat evenredig is met het variërende uitlaatgasdebiet. Het debiet wordt over een testinterval geïntegreerd om de totale stroom te bepalen. De gemiddelde PM-concentratie

  (die al in massa-eenheden per mol van het monster is uitgedrukt) wordt met de totale stroom vermenigvuldigd om de totale PM-massa m
  PM [g] te verkrijgen met vergelijking (7-121): | (7-121) |
| --- | --- | --- |

a)

Bemonstering bij een variabel debiet

Als een batchmonster bij een variabel uitlaatgasdebiet wordt genomen, wordt er een monster genomen dat evenredig is met het variërende uitlaatgasdebiet. Het debiet wordt over een testinterval geïntegreerd om de totale stroom te bepalen. De gemiddelde PM-concentratie
  Formula
  (die al in massa-eenheden per mol van het monster is uitgedrukt) wordt met de totale stroom vermenigvuldigd om de totale PM-massa m
  PM [g] te verkrijgen met vergelijking (7-121):

Formula

(7-121)

waarbij:

| ṅ
  i | = | momentaan molair uitlaatgasdebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| | = | gemiddelde PM-concentratie [g/mol] |
| Δti | = | bemonsteringsinterval [s] |

ṅ
  i

=

momentaan molair uitlaatgasdebiet [mol/s]

Formula

=

gemiddelde PM-concentratie [g/mol]

Δti

=

bemonsteringsinterval [s]

| b) | Bemonstering bij een constant debiet
  Als een batchmonster bij een constant uitlaatgasdebiet wordt genomen, wordt het gemiddelde molaire debiet bepaald waarbij het monster is genomen. De gemiddelde PM-concentratie wordt met de totale stroom vermenigvuldigd om de totale PM-massa m
  PM [g] te verkrijgen met vergelijking (7-122): | (7-122) |
| --- | --- | --- |

b)

Bemonstering bij een constant debiet

Als een batchmonster bij een constant uitlaatgasdebiet wordt genomen, wordt het gemiddelde molaire debiet bepaald waarbij het monster is genomen. De gemiddelde PM-concentratie wordt met de totale stroom vermenigvuldigd om de totale PM-massa m
  PM [g] te verkrijgen met vergelijking (7-122):

Formula

(7-122)

waarbij:

| ṅ | = | molair uitlaatgasdebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| | = | gemiddelde PM-concentratie [g/mol] |
| Δt | = | duur van het testinterval [s] |

ṅ

=

molair uitlaatgasdebiet [mol/s]

Formula

=

gemiddelde PM-concentratie [g/mol]

Δt

=

duur van het testinterval [s]

Bij bemonstering met een constante verdunningsverhouding (DR) wordt m
  PM [g] berekend met vergelijking (7-123):

| | (7-123) |
| --- | --- |

Formula

(7-123)

waarbij:

| m
  PMdil | = | PM-massa in de verdunningslucht [g] |
| --- | --- | --- |
| DR | = | verdunningsverhouding [-], gedefinieerd als de verhouding tussen emissiemassa m en de massa van het verdunde uitlaatgas m
  dil/exh (DR = m/m
  dil/exh). |

m
  PMdil

=

PM-massa in de verdunningslucht [g]

DR

=

verdunningsverhouding [-], gedefinieerd als de verhouding tussen emissiemassa m en de massa van het verdunde uitlaatgas m
  dil/exh (DR = m/m
  dil/exh).

De verdunningsverhouding DR kan worden uitgedrukt als functie van x
  dil/exh [vergelijking (7-124)]:

| | (7-124) |
| --- | --- |

Formula

(7-124)

3.7.2.   Achtergrondcorrectie

Om de PM-massa voor de achtergrond te corrigeren, wordt dezelfde benadering gevolgd als in punt 3.6.1. Door
  Formula
  met de totale verdunningsluchtstroom te vermenigvuldigen, wordt de totale PM-achtergrondmassa m
  PMbkgnd [g] verkregen. Door de totale achtergrondmassa van de totale massa af te trekken, krijgt men de voor de achtergrond gecorrigeerde deeltjesmassa m
  PMcor [g] [vergelijking (7-125)]:

| | (7-125) |
| --- | --- |

Formula

(7-125)

waarbij:

| m
  PMuncor | = | niet-gecorrigeerde PM-massa [g] |
| --- | --- | --- |
| | = | gemiddelde PM-concentratie in de verdunningslucht [g/mol] |
| n
  airdil | = | molaire verdunningsluchtstroom [mol] |

m
  PMuncor

=

niet-gecorrigeerde PM-massa [g]

Formula

=

gemiddelde PM-concentratie in de verdunningslucht [g/mol]

n
  airdil

=

molaire verdunningsluchtstroom [mol]

3.8.   Cyclusarbeid en specifieke emissies

3.8.1.   Gasvormige emissies

3.8.1.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

Voor ruw en verdund uitlaatgas wordt verwezen naar punt 3.5.1 respectievelijk punt 3.6.1. De daaruit voortvloeiende waarden voor het vermogen Pi
  [kW] worden over een testinterval geïntegreerd. De totale arbeid W
  act [kWh] wordt berekend met vergelijking (7-126):

| | (7-126) |
| --- | --- |

Formula

(7-126)

waarbij:

| Pi | = | momentaan motorvermogen [kW] |
| --- | --- | --- |
| ni | = | momentaan motortoerental [omw/min] |
| Ti | = | momentaan motorkoppel [N·m] |
| W
  act | = | werkelijke cyclusarbeid [kWh] |
| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| N | = | aantal metingen [-] |

Pi

=

momentaan motorvermogen [kW]

ni

=

momentaan motortoerental [omw/min]

Ti

=

momentaan motorkoppel [N·m]

W
  act

=

werkelijke cyclusarbeid [kWh]

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

Wanneer de hulpapparatuur overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VI is gemonteerd, wordt de in vergelijking (7-126) gebruikte waarde van het momentane motorkoppel niet gecorrigeerd. Wanneer overeenkomstig punt 6.3.2 of 6.3.3 van bijlage VI bij deze verordening voor de test te monteren hulpapparatuur niet is gemonteerd of te verwijderen hulpapparatuur wel is gemonteerd, wordt de in vergelijking (7-126) gebruikte waarde van Ti
  gecorrigeerd met vergelijking (7-127):

| T
  i = T
  i
  ,meas + T
  i,
  AUX | (7-127) |
| --- | --- |

T
  i = T
  i
  ,meas + T
  i,
  AUX

(7-127)

waarbij:

| Ti

  ,meas | = | gemeten waarde van het momentane motorkoppel |
| --- | --- | --- |
| Ti,

  AUX | = | overeenkomstige waarde van het koppel dat vereist is voor de aandrijving van de hulpapparatuur, bepaald volgens punt 7.7.2.3.2 van bijlage VI bij deze verordening |

Ti

  ,meas

=

gemeten waarde van het momentane motorkoppel

Ti,

  AUX

=

overeenkomstige waarde van het koppel dat vereist is voor de aandrijving van de hulpapparatuur, bepaald volgens punt 7.7.2.3.2 van bijlage VI bij deze verordening

Naargelang het type testcyclus worden de specifieke emissies e
  gas [g/kWh] als volgt berekend:

| | (7-128) |
| --- | --- |

Formula

(7-128)

waarbij:

| m
  gas | = | totale massa van de emissie [g/test] |
| --- | --- | --- |
| W
  act | = | cyclusarbeid [kWh] |

m
  gas

=

totale massa van de emissie [g/test]

W
  act

=

cyclusarbeid [kWh]

Bij de NRTC is het definitieve testresultaat e
  gas [g/kWh] voor alle gasvormige emissies met uitzondering van CO2 een gewogen gemiddelde van de met koude start en met warme uitgevoerde test, dat wordt berekend met vergelijking (7-129):

| | (7-129) |
| --- | --- |

Formula

(7-129)

waarbij:

| | m
  cold massa van de gasemissies bij de koudstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  cold massa van de gasemissies bij de koudstart-NRTC [g]

| | W
  act, cold werkelijke cyclusarbeid bij de koudstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, cold werkelijke cyclusarbeid bij de koudstart-NRTC [kWh]

| | m
  hot massa van de gasemissies bij de warmstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  hot massa van de gasemissies bij de warmstart-NRTC [g]

| | W
  act, hot werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, hot werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh]

Bij de NRTC wordt het definitieve testresultaat voor CO2
  e
  CO2 [g/kWh] op basis van de warmstart-NRTC berekend met vergelijking (7-130):

| | (7-130) |
| --- | --- |

Formula

(7-130)

waarbij:

| | m
  CO2, hot massa van de CO2-emissies bij de warmstart-NRTC [g] |
| --- | --- |

m
  CO2, hot massa van de CO2-emissies bij de warmstart-NRTC [g]

| | W
  act, hot werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh] |
| --- | --- |

W
  act, hot werkelijke cyclusarbeid bij de warmstart-NRTC [kWh]

3.8.1.2.   NRSC met specifieke modi

De specifieke emissies e
  gas [g/kWh] worden berekend met vergelijking (7-131):

| | (7-131) |
| --- | --- |

Formula

(7-131)

waarbij:

| ṁ
  gas,

  i | = | gemiddeld emissiemassadebiet voor modus i [g/h] |
| --- | --- | --- |
| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |

ṁ
  gas,

  i

=

gemiddeld emissiemassadebiet voor modus i [g/h]

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

3.8.2.   Deeltjesemissies

3.8.2.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

De specifieke deeltjesemissies worden berekend door vergelijking (7-128) om te zetten in vergelijking (7-132) waarin e
  gas [g/kWh] en m
  gas [g/test] worden vervangen door e
  PM [g/kWh] respectievelijk m
  PM [g/test]:

| | (7-132) |
| --- | --- |

Formula

(7-132)

waarbij:

| m
  PM | = | totale massa van de deeltjesemissie, berekend overeenkomstig punt 3.7.1 [g/test] |
| --- | --- | --- |
| W
  act | = | cyclusarbeid [kWh] |

m
  PM

=

totale massa van de deeltjesemissie, berekend overeenkomstig punt 3.7.1 [g/test]

W
  act

=

cyclusarbeid [kWh]

De emissies bij de transiënte samengestelde cyclus (d.w.z. koudstart-NRTC en warmstart-NRTC) worden berekend zoals aangegeven in punt 3.8.1.1.

3.8.2.2.   NRSC met specifieke modi

De specifieke deeltjesemissie e
  PM [g/kWh] wordt als volgt berekend:

3.8.2.2.1.   bij de eenfiltermethode met vergelijking (7-133):

| | (7-133) |
| --- | --- |

Formula

(7-133)

waarbij:

| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| --- | --- | --- |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| ṁ
  PM | = | deeltjesmassadebiet [g/h] |

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

ṁ
  PM

=

deeltjesmassadebiet [g/h]

3.8.2.2.2.   bij de meerfiltermethode met vergelijking (7-134):

| | (7-134) |
| --- | --- |

Formula

(7-134)

waarbij:

| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| --- | --- | --- |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| ṁ
  PM

  i | = | deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h] |

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

ṁ
  PM

  i

=

deeltjesmassadebiet bij modus i [g/h]

Bij de eenfiltermethode wordt de effectieve wegingsfactor WF
  eff

  i
  voor elke modus berekend met vergelijking (7-135):

| | (7-135) |
| --- | --- |

Formula

(7-135)

waarbij:

| m
  smpldexh

  i | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid bij modus i [kg] |
| --- | --- | --- |
| m
  smpldexh | = | massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid [kg] |
| ṁ
  eqdexhwet

  i | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas bij modus i [kg/s] |
| | = | gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s] |

m
  smpldexh

  i

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid bij modus i [kg]

m
  smpldexh

=

massa van het verdunduitlaatgasmonster dat door de deeltjes- bemonsteringsfilters wordt geleid [kg]

ṁ
  eqdexhwet

  i

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas bij modus i [kg/s]

Formula

=

gemiddeld massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas [kg/s]

De waarde van de effectieve wegingsfactoren mag niet meer dan 0,005 (absolute waarde) van de in aanhangsel 1 van bijlage XVII vermelde wegingsfactoren afwijken.

3.8.3.   Aanpassing voor emissiebeheersing die op niet-frequente (periodieke) basis wordt geregenereerd

Bij motoren, met uitzondering van die van categorie RLL, met uitlaatgasnabehandelingssystemen die op niet-frequente (periodieke) basis worden geregenereerd (zie punt 6.6.2 van bijlage VI), worden de overeenkomstig de punten 3.8.1 en 3.8.2 berekende specifieke emissies van verontreinigende gassen en deeltjes met de toepasselijke multiplicatieve of additieve aanpassingsfactor gecorrigeerd. Als tijdens de test geen niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de opwaartse factor (k
  ru,m of k
  ru,a) toegepast. Als tijdens de test niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de neerwaartse factor (k
  rd,m of k
  rd,a) toegepast. Als bij de NRSC met specifieke modi de aanpassingsfactoren voor elke modus zijn bepaald, worden zij bij de berekening van het gewogen emissieresultaat op elke modus toegepast.

3.8.4.   Aanpassing voor verslechteringsfactor

De overeenkomstig de punten 3.8.1 en 3.8.2 berekende specifieke emissies van verontreinigende gassen en deeltjes, waarop in voorkomend geval overeenkomstig punt 3.8.3 de aanpassingsfactor voor niet-frequente regeneratie is toegepast, worden ook aangepast met de overeenkomstig bijlage III bepaalde toepasselijke multiplicatieve of additieve verslechteringsfactor.

3.9.   Kalibratie van de verdunde uitlaatgasstroom (CVS) en bijbehorende berekeningen

In dit onderdeel worden de kalibratieberekeningen voor verschillende stroommeters beschreven. Eerst wordt in punt 3.9.1 beschreven hoe de output van de referentiestroommeter moet worden omgezet voor gebruik in de kalibratievergelijkingen, die op molaire basis worden gepresenteerd. In de andere punten worden de specifieke kalibratieberekeningen voor bepaalde typen stroommeters beschreven.

3.9.1.   Omzettingen voor referentiemeter

In de kalibratievergelijkingen in dit onderdeel wordt het molaire debiet ṅ
  ref als referentiegrootheid gebruikt. Als de gebruikte referentiemeter een debiet geeft in een andere grootheid, zoals een standaardvolumedebiet (̇
  stdref), een werkelijk volumedebiet (̇
  actdref) of een massadebiet (ṁ
  ref), wordt de output van de referentiemeter met de vergelijkingen (7-136), (7-137) en (7-138) in een molair debiet omgezet, waarbij erop wordt gewezen dat, hoewel de waarden voor volumedebiet, massadebiet, druk, temperatuur en molaire massa tijdens een emissietest mogen veranderen, zij tijdens de kalibratie van een stroommeter voor elk afzonderlijk instelpunt zo constant mogelijk moeten worden gehouden:

| | (7-136) |
| --- | --- |

Formula

(7-136)

waarbij:

| ṅ
  ref | = | molair referentiedebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| ̇
  stdref | = | voor een standaarddruk en -temperatuur gecorrigeerd referentievolumedebiet [m3/s] |
| ̇
  actref | = | referentievolumedebiet bij de werkelijke druk en temperatuur [m3/s] |
| ṅ
  ref | = | referentiemassastroom [g/s] |
| p
  std | = | standaarddruk [Pa] |
| p
  act | = | werkelijke druk van het gas [Pa] |
| T
  std | = | standaardtemperatuur [K] |
| T
  act | = | werkelijke temperatuur van het gas [K] |
| R | = | molaire gasconstante |
| M
  mix | = | molaire massa van het gas [g/mol] |

ṅ
  ref

=

molair referentiedebiet [mol/s]

̇
  stdref

=

voor een standaarddruk en -temperatuur gecorrigeerd referentievolumedebiet [m3/s]

̇
  actref

=

referentievolumedebiet bij de werkelijke druk en temperatuur [m3/s]

ṅ
  ref

=

referentiemassastroom [g/s]

p
  std

=

standaarddruk [Pa]

p
  act

=

werkelijke druk van het gas [Pa]

T
  std

=

standaardtemperatuur [K]

T
  act

=

werkelijke temperatuur van het gas [K]

R

=

molaire gasconstante

M
  mix

=

molaire massa van het gas [g/mol]

3.9.2.   PDP-kalibratieberekeningen

Bij elke stand van de restrictor moeten aan de hand van de in punt 8.1.8.4 van bijlage VI bepaalde gemiddelde waarden de volgende waarden als volgt worden berekend:

| a) | per omwenteling gepompt PDP-volume, V
  rev (m3/omw): | (7-137) |
| --- | --- | --- |

a)

per omwenteling gepompt PDP-volume, V
  rev (m3/omw):

Formula

(7-137)

waarbij:

| | = | gemiddelde waarde van het molaire referentiedebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| R | = | molaire gasconstante |
| | = | gemiddelde inlaattemperatuur [K] |
| | = | gemiddelde inlaatdruk [Pa] |
| | = | gemiddeld toerental [omw/s] |

Formula

=

gemiddelde waarde van het molaire referentiedebiet [mol/s]

R

=

molaire gasconstante

Formula

=

gemiddelde inlaattemperatuur [K]

Formula

=

gemiddelde inlaatdruk [Pa]

Formula

=

gemiddeld toerental [omw/s]

| b) | PDP-slipcorrectiefactor, K
  s [s/omw]: | (7-138) |
| --- | --- | --- |

b)

PDP-slipcorrectiefactor, K
  s [s/omw]:

Formula

(7-138)

waarbij:

| | = | gemiddeld molair referentiedebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |
| | = | gemiddelde inlaattemperatuur [K] |
| | = | gemiddelde inlaatdruk [Pa] |
| | = | gemiddelde uitlaatdruk [Pa] |
| | = | gemiddeld PDP-toerental [omw/s] |
| R | = | molaire gasconstante |

Formula

=

gemiddeld molair referentiedebiet [mol/s]

Formula

=

gemiddelde inlaattemperatuur [K]

Formula

=

gemiddelde inlaatdruk [Pa]

Formula

=

gemiddelde uitlaatdruk [Pa]

Formula

=

gemiddeld PDP-toerental [omw/s]

R

=

molaire gasconstante

| c) | er moet een kleinstekwadratenregressie worden uitgevoerd van het per omwenteling gepompte PDP-volume V
  rev versus de PDP-slipcorrectiefactor K
  s door helling a
  1 en intercept a
  0 te berekenen zoals beschreven in aanhangsel 4; |
| --- | --- |

c)

er moet een kleinstekwadratenregressie worden uitgevoerd van het per omwenteling gepompte PDP-volume V
  rev versus de PDP-slipcorrectiefactor K
  s door helling a
  1 en intercept a
  0 te berekenen zoals beschreven in aanhangsel 4;

| d) | herhaal de procedure onder a) tot en met c) van dit punt voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien; |
| --- | --- |

d)

herhaal de procedure onder a) tot en met c) van dit punt voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien;

| e) | tabel 7.4 illustreert deze berekeningen voor verschillende waarden van



  :
  Tabel 7.4


  Voorbeeld van PDP-kalibratiegegevens














  [omw/min] | [omw/s] | a
  1 [m3/min] | a
  1 [m3/s] | a
  0 [m3/omw] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 755,0 | 12,58 | 50,43 | 0,8405 | 0,056 |
| 987,6 | 16,46 | 49,86 | 0,831 | -0,013 |
| 1254,5 | 20,9 | 48,54 | 0,809 | 0,028 |
| 1401,3 | 23,355 | 47,30 | 0,7883 | -0,061 |

e)

Formula

Tabel 7.4

Voorbeeld van PDP-kalibratiegegevens

Formula

Formula

a
  1 [m3/min]

a
  1 [m3/s]

a
  0 [m3/omw]

755,0

12,58

50,43

0,8405

0,056

987,6

16,46

49,86

0,831

-0,013

1254,5

20,9

48,54

0,809

0,028

1401,3

23,355

47,30

0,7883

-0,061

| f) | voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien moeten de overeenkomstige helling a
  1 en intercept a
  0 worden gebruikt om het debiet tijdens de emissietests te berekenen zoals beschreven in punt 3.6.3, onder b). |
| --- | --- |

f)

voor elk toerental waarmee men de PDP laat draaien moeten de overeenkomstige helling a
  1 en intercept a
  0 worden gebruikt om het debiet tijdens de emissietests te berekenen zoals beschreven in punt 3.6.3, onder b).

3.9.3.   Beschrijvende vergelijkingen en toelaatbare aannamen voor venturi's

In dit onderdeel worden de beschrijvende vergelijkingen en toelaatbare aannamen voor de kalibratie van een venturi en de berekening van de stroom met een venturi beschreven. Aangezien een subsonische venturi (SSV) en een kritischestroomventuri (CFV) op vergelijkbare wijze functioneren, zijn hun beschrijvende vergelijkingen vrijwel gelijk, behalve de vergelijking voor de drukverhouding r (d.w.z. r
  SSV versus r
  CFV). Deze beschrijvende vergelijkingen veronderstellen een eendimensionale, isentropische, niet-viskeuze, samendrukbare stroom van een ideaal gas. In punt 3.9.3, onder d), worden andere mogelijke aannamen beschreven. Als de aanname van een ideaal gas voor de gemeten stroom niet is toegestaan, omvatten de beschrijvende vergelijkingen een eerste-ordecorrectie voor het gedrag van een echt gas, namelijk de samendrukbaarheidsfactor Z. Als volgens goede ingenieursinzichten een andere waarde dan Z = 1 moet worden toegepast, mag een passende toestandsvergelijking worden gebruikt om de waarden van Z als functie van de gemeten drukken en temperaturen te bepalen of mogen op basis van goede ingenieursinzichten specifieke kalibratievergelijkingen worden ontwikkeld. Er zij op gewezen dat de vergelijking voor de stroomcoëfficiënt C
  f gebaseerd is op de aanname bij een ideaal gas dat de isentropische exponent γ gelijk is aan de verhouding van de soortelijke warmten, cp
  /c
  V
  . Als volgens goede ingenieursinzichten een isentropische exponent van een echt gas moet worden toegepast, mag een passende toestandsvergelijking worden gebruikt om de waarden van γ als functie van de gemeten drukken en temperaturen te bepalen of mogen specifieke kalibratievergelijkingen worden ontwikkeld. Het molaire debiet ṅ [mol/s] wordt berekend met vergelijking (7-139):

| | (7-139) |
| --- | --- |

Formula

(7-139)

waarbij:

| C
  d | = | afvoercoëfficiënt, zoals bepaald in punt 3.9.3, onder a) [-] |
| --- | --- | --- |
| C
  f | = | stroomcoëfficiënt, zoals bepaald in punt 3.9.3, onder b) [-] |
| A
  t | = | oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2] |
| p
  in | = | absolute statische druk bij de venturi-inlaat [Pa] |
| Z | = | samendrukbaarheidsfactor [-] |
| M
  mix | = | molaire massa van het gasmengsel [kg/mol] |
| R | = | molaire gasconstante |
| T
  in | = | absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |

C
  d

=

afvoercoëfficiënt, zoals bepaald in punt 3.9.3, onder a) [-]

C
  f

=

stroomcoëfficiënt, zoals bepaald in punt 3.9.3, onder b) [-]

A
  t

=

oppervlakte dwarsdoorsnede venturihals [m2]

p
  in

=

absolute statische druk bij de venturi-inlaat [Pa]

Z

=

samendrukbaarheidsfactor [-]

M
  mix

=

molaire massa van het gasmengsel [kg/mol]

R

=

molaire gasconstante

T
  in

=

absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

| a) | met behulp van de in punt 8.1.8.4 van bijlage VI verzamelde gegevens wordt C
  d berekend met vergelijking (7-140): | (7-140) |
| --- | --- | --- |

a)

met behulp van de in punt 8.1.8.4 van bijlage VI verzamelde gegevens wordt C
  d berekend met vergelijking (7-140):

Formula

(7-140)

waarbij:

| ṅ
  ref | = | molair referentiedebiet [mol/s] |
| --- | --- | --- |

ṅ
  ref

=

molair referentiedebiet [mol/s]

De overige symbolen zoals in vergelijking (7-139).

| b) | C
  f wordt bepaald met een van de volgende methoden:






  i) | alleen bij CFV-stroommeters wordt C
  fCFV uit tabel 7.5 afgeleid aan de hand van de waarden voor β (verhouding tussen de diameter van de venturihals en die van de venturi-inlaat) en γ (verhouding van de soortelijke warmten van het gasmengsel), waarbij lineaire interpolatie wordt toegepast om tussenliggende waarden te vinden:

  Tabel 7.5



  C
  fCFV versus β and γ voor CFV-stroommeters









  C
  fCFV |
| --- | --- | --- |
| β | γ
  exh = 1,385 | γ
  dexh = γ
  air= 1,399 |
| 0,000 | 0,6822 | 0,6846 |
| 0,400 | 0,6857 | 0,6881 |
| 0,500 | 0,6910 | 0,6934 |
| 0,550 | 0,6953 | 0,6977 |
| 0,600 | 0,7011 | 0,7036 |
| 0,625 | 0,7047 | 0,7072 |
| 0,650 | 0,7089 | 0,7114 |
| 0,675 | 0,7137 | 0,7163 |
| 0,700 | 0,7193 | 0,7219 |
| 0,720 | 0,7245 | 0,7271 |
| 0,740 | 0,7303 | 0,7329 |
| 0,760 | 0,7368 | 0,7395 |
| 0,770 | 0,7404 | 0,7431 |
| 0,780 | 0,7442 | 0,7470 |
| 0,790 | 0,7483 | 0,7511 |
| 0,800 | 0,7527 | 0,7555 |
| 0,810 | 0,7573 | 0,7602 |
| 0,820 | 0,7624 | 0,7652 |
| 0,830 | 0,7677 | 0,7707 |
| 0,840 | 0,7735 | 0,7765 |
| 0,850 | 0,7798 | 0,7828 |

b)

C
  f wordt bepaald met een van de volgende methoden:

i)

alleen bij CFV-stroommeters wordt C
  fCFV uit tabel 7.5 afgeleid aan de hand van de waarden voor β (verhouding tussen de diameter van de venturihals en die van de venturi-inlaat) en γ (verhouding van de soortelijke warmten van het gasmengsel), waarbij lineaire interpolatie wordt toegepast om tussenliggende waarden te vinden:

Tabel 7.5

C
  fCFV versus β and γ voor CFV-stroommeters

C
  fCFV

β

γ
  exh = 1,385

γ
  dexh = γ
  air= 1,399

0,000

0,6822

0,6846

0,400

0,6857

0,6881

0,500

0,6910

0,6934

0,550

0,6953

0,6977

0,600

0,7011

0,7036

0,625

0,7047

0,7072

0,650

0,7089

0,7114

0,675

0,7137

0,7163

0,700

0,7193

0,7219

0,720

0,7245

0,7271

0,740

0,7303

0,7329

0,760

0,7368

0,7395

0,770

0,7404

0,7431

0,780

0,7442

0,7470

0,790

0,7483

0,7511

0,800

0,7527

0,7555

0,810

0,7573

0,7602

0,820

0,7624

0,7652

0,830

0,7677

0,7707

0,840

0,7735

0,7765

0,850

0,7798

0,7828

| ii) | bij elke CFV- of SSV-stroommeter mag vergelijking (7-141) worden gebruikt om C
  f te berekenen: | (7-141) |
| --- | --- | --- |

ii)

bij elke CFV- of SSV-stroommeter mag vergelijking (7-141) worden gebruikt om C
  f te berekenen:

Formula

(7-141)

waarbij:

| γ | = | isentropische exponent [-]. Bij een ideaal gas is dit de verhouding van de soortelijke warmten van het gasmengsel, cp
  /c
  V |
| --- | --- | --- |
| r | = | drukverhouding zoals bepaald onder c), 3), van dit punt |
| β | = | verhouding tussen de diameter van de venturihals en die van de venturi-inlaat |

γ

=

isentropische exponent [-]. Bij een ideaal gas is dit de verhouding van de soortelijke warmten van het gasmengsel, cp
  /c
  V

r

=

drukverhouding zoals bepaald onder c), 3), van dit punt

β

=

verhouding tussen de diameter van de venturihals en die van de venturi-inlaat

| c) | de drukverhouding r wordt als volgt berekend:






  i) | alleen bij SSV-systemen wordt r
  SSV berekend met vergelijking (7-142): | (7-142) |
| --- | --- | --- | --- |

c)

de drukverhouding r wordt als volgt berekend:

i)

alleen bij SSV-systemen wordt r
  SSV berekend met vergelijking (7-142):

Formula

(7-142)

waarbij:

| Δp
  ssv | = | statische differentiaaldruk; venturi-inlaat min venturihals [Pa] |
| --- | --- | --- |

Δp
  ssv

=

statische differentiaaldruk; venturi-inlaat min venturihals [Pa]

| ii) | alleen bij CFV-systemen wordt r
  CFV iteratief berekend met vergelijking (7-143): | (7-143) |
| --- | --- | --- |

ii)

alleen bij CFV-systemen wordt r
  CFV iteratief berekend met vergelijking (7-143):

Formula

(7-143)

| d) | elk van de volgende vereenvoudigende aannamen van de beschrijvende vergelijkingen mag worden gedaan of goede ingenieursinzichten mogen worden toegepast om beter passende waarden voor de tests te ontwikkelen:






  i) | voor emissietests over het volledige bereik van ruw uitlaatgas, verdund uitlaatgas en verdunningslucht mag worden aangenomen dat het gasmengsel zich als een ideaal gas gedraagt: Z = 1; |
| --- | --- | --- |

d)

elk van de volgende vereenvoudigende aannamen van de beschrijvende vergelijkingen mag worden gedaan of goede ingenieursinzichten mogen worden toegepast om beter passende waarden voor de tests te ontwikkelen:

i)

voor emissietests over het volledige bereik van ruw uitlaatgas, verdund uitlaatgas en verdunningslucht mag worden aangenomen dat het gasmengsel zich als een ideaal gas gedraagt: Z = 1;

| ii) | voor het volledige bereik van ruw uitlaatgas mag een constante verhouding van de soortelijke warmten van γ = 1,385 worden verondersteld; |
| --- | --- |

ii)

voor het volledige bereik van ruw uitlaatgas mag een constante verhouding van de soortelijke warmten van γ = 1,385 worden verondersteld;

| iii) | voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht (bv. kalibratie- of verdunningslucht) mag een constante verhouding van de soortelijke warmten van γ = 1,399 worden verondersteld; |
| --- | --- |

iii)

voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht (bv. kalibratie- of verdunningslucht) mag een constante verhouding van de soortelijke warmten van γ = 1,399 worden verondersteld;

| iv) | voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht mag de molaire massa van het mengsel M
  mix [g/mol] alleen worden beschouwd als functie van de overeenkomstig punt 3.3.2 bepaalde hoeveelheid water in de verdunnings- of kalibratielucht x
  H2O en worden berekend met vergelijking (7-144):







  M
  mix=M
  air· (1 –x
  H2O) +M
  H2O· (x
  H2O) | (7-144) |
| --- | --- | --- |

iv)

voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht mag de molaire massa van het mengsel M
  mix [g/mol] alleen worden beschouwd als functie van de overeenkomstig punt 3.3.2 bepaalde hoeveelheid water in de verdunnings- of kalibratielucht x
  H2O en worden berekend met vergelijking (7-144):

M
  mix=M
  air· (1 –x
  H2O) +M
  H2O· (x
  H2O)

(7-144)

waarbij:

| M
  air | = | 28,96559 g/mol |
| --- | --- | --- |
| M
  H2O | = | 18,01528 g/mol |
| x
  H2O | = | hoeveelheid water in de verdunnings- of kalibratielucht [mol/mol] |

M
  air

=

28,96559 g/mol

M
  H2O

=

18,01528 g/mol

x
  H2O

=

hoeveelheid water in de verdunnings- of kalibratielucht [mol/mol]

| v) | voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht mag voor alle kalibraties en tests een constante molaire massa van het mengsel M
  mix worden verondersteld, op voorwaarde dat de veronderstelde molaire massa tijdens de kalibraties en tests niet meer dan ± 1 % afwijkt van de geschatte molaire minimum- en maximummassa. Deze aanname mag worden gedaan als de hoeveelheid water in de kalibratie- en de verdunningslucht voldoende wordt beheerst of als voldoende water uit zowel de kalibratie- als de verdunningslucht wordt verwijderd. Tabel 7.6 bevat voorbeelden van toelaatbare bereiken van het verdunningsluchtdauwpunt versus het kalibratieluchtdauwpunt:

  Tabel 7.6


  Voorbeelden van verdunningslucht- en kalibratieluchtdauwpunten waarbij een constante M
  mix mag worden verondersteld








  Als het kalibratiedauwpunt T
  dew (°C) gelijk is aan ... | wordt de volgende constante M
  mix (g/mol) verondersteld | voor de volgende bereiken van T
  dew (°C) tijdens emissietests (6) |
| --- | --- | --- | --- |
| droog | 28,96559 | droog t/m 18 |
| 0 | 28,89263 | droog t/m 21 |
| 5 | 28,86148 | droog t/m 22 |
| 10 | 28,81911 | droog t/m 24 |
| 15 | 28,76224 | droog t/m 26 |
| 20 | 28,68685 | - 8 t/m 28 |
| 25 | 28,58806 | 12 t/m 31 |
| 30 | 28,46005 | 23 t/m 34 |

v)

voor het volledige bereik van verdund uitlaatgas en lucht mag voor alle kalibraties en tests een constante molaire massa van het mengsel M
  mix worden verondersteld, op voorwaarde dat de veronderstelde molaire massa tijdens de kalibraties en tests niet meer dan ± 1 % afwijkt van de geschatte molaire minimum- en maximummassa. Deze aanname mag worden gedaan als de hoeveelheid water in de kalibratie- en de verdunningslucht voldoende wordt beheerst of als voldoende water uit zowel de kalibratie- als de verdunningslucht wordt verwijderd. Tabel 7.6 bevat voorbeelden van toelaatbare bereiken van het verdunningsluchtdauwpunt versus het kalibratieluchtdauwpunt:

Tabel 7.6

Voorbeelden van verdunningslucht- en kalibratieluchtdauwpunten waarbij een constante M
  mix mag worden verondersteld

Als het kalibratiedauwpunt T
  dew (°C) gelijk is aan ...

wordt de volgende constante M
  mix (g/mol) verondersteld

voor de volgende bereiken van T
  dew (°C) tijdens emissietests (6)

droog

28,96559

droog t/m 18

0

28,89263

droog t/m 21

5

28,86148

droog t/m 22

10

28,81911

droog t/m 24

15

28,76224

droog t/m 26

20

28,68685

- 8 t/m 28

25

28,58806

12 t/m 31

30

28,46005

23 t/m 34

3.9.4.   Kalibratie van SSV

a)   Aanpak op molaire basis. Om een SSV-stroommeter te kalibreren, worden de volgende stappen uitgevoerd:

| i) | bereken voor elk molair referentiedebiet het reynoldsgetal Re
  # aan de hand van de diameter van de venturihals d
  t [vergelijking (7-145)]. Aangezien de dynamische viscositeit μ nodig is om Re#
  te berekenen, mag een specifiek viscositeitsmodel worden gebruikt om op basis van goede ingenieursinzichten μ te bepalen voor het kalibratiegas (meestal lucht) [vergelijking (7-146)]. Als alternatief mag Sutherlands viscositeitsmodel met drie coëfficiënten worden gebruikt om μ bij benadering te bepalen (zie tabel 7.7): | (7-145) |
| --- | --- | --- |

i)

bereken voor elk molair referentiedebiet het reynoldsgetal Re
  # aan de hand van de diameter van de venturihals d
  t [vergelijking (7-145)]. Aangezien de dynamische viscositeit μ nodig is om Re#
  te berekenen, mag een specifiek viscositeitsmodel worden gebruikt om op basis van goede ingenieursinzichten μ te bepalen voor het kalibratiegas (meestal lucht) [vergelijking (7-146)]. Als alternatief mag Sutherlands viscositeitsmodel met drie coëfficiënten worden gebruikt om μ bij benadering te bepalen (zie tabel 7.7):

Formula

(7-145)

waarbij:

| d
  t | = | diameter van de SSV-hals [m] |
| --- | --- | --- |
| M
  mix | = | molaire massa van het mengsel [kg/mol] |
| ṅ
  ref | = | molair referentiedebiet [mol/s] |

d
  t

=

diameter van de SSV-hals [m]

M
  mix

=

molaire massa van het mengsel [kg/mol]

ṅ
  ref

=

molair referentiedebiet [mol/s]

en, met toepassing van Sutherlands viscositeitsmodel met drie coëfficiënten:

| | (7-146) |
| --- | --- |

Formula

(7-146)

waarbij:

| μ | = | dynamische viscositeit van het kalibratiegas [kg/(m·s)] |
| --- | --- | --- |
| μ
  0 | = | Sutherlands referentieviscositeit [kg/(m·s)] |
| S | = | Sutherlandconstante [K] |
| T
  0 | = | Sutherlands referentietemperatuur [K] |
| T
  in | = | absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K] |

μ

=

dynamische viscositeit van het kalibratiegas [kg/(m·s)]

μ
  0

=

Sutherlands referentieviscositeit [kg/(m·s)]

S

=

Sutherlandconstante [K]

T
  0

=

Sutherlands referentietemperatuur [K]

T
  in

=

absolute temperatuur bij de venturi-inlaat [K]

Tabel 7.7

Parameters van Sutherlands viscositeitsmodel met drie coëfficiënten

| Gas (7) | μ
  0 | T0 | S | Temp. bereik met foutenmarge van ± 2 % | Drukgrenswaarde |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| kg /(m·s) | K | K | K | kPa |
| Lucht | 1,716 × 10-5 | 273 | 111 | 170 t/m 1 900 | ≤ 1 800 |
| CO2 | 1,370 × 10-5 | 273 | 222 | 190 t/m 1 700 | ≤ 3 600 |
| H2O | 1,12 × 10-5 | 350 | 1,064 | 360 t/m 1 500 | ≤ 10 000 |
| O2 | 1,919 × 10-5 | 273 | 139 | 190 t/m 2 000 | ≤ 2 500 |
| N2 | 1,663 × 10-5 | 273 | 107 | 100 t/m 1 500 | ≤ 1 600 |

Gas (7)

μ
  0

T0

S

Temp. bereik met foutenmarge van ± 2 %

Drukgrenswaarde

kg /(m·s)

K

K

K

kPa

Lucht

1,716 × 10-5

273

111

170 t/m 1 900

≤ 1 800

CO2

1,370 × 10-5

273

222

190 t/m 1 700

≤ 3 600

H2O

1,12 × 10-5

350

1,064

360 t/m 1 500

≤ 10 000

O2

1,919 × 10-5

273

139

190 t/m 2 000

≤ 2 500

N2

1,663 × 10-5

273

107

100 t/m 1 500

≤ 1 600

| ii) | stel een vergelijking op voor C
  d versus Re#
  , waarin gepaarde waarden van (Re#
  , C
  d) worden gebruikt. C
  d wordt berekend volgens vergelijking (7-140), waarbij C
  f uit vergelijking (7-141) wordt verkregen, of gelijk welke wiskundige uitdrukking mag worden gebruikt, waaronder een polynoom of een machtreeks. Vergelijking (7-147) is een voorbeeld van een gangbare wiskundige uitdrukking om C
  d en Re#
  aan elkaar te relateren: | (7-147) |
| --- | --- | --- |

ii)

stel een vergelijking op voor C
  d versus Re#
  , waarin gepaarde waarden van (Re#
  , C
  d) worden gebruikt. C
  d wordt berekend volgens vergelijking (7-140), waarbij C
  f uit vergelijking (7-141) wordt verkregen, of gelijk welke wiskundige uitdrukking mag worden gebruikt, waaronder een polynoom of een machtreeks. Vergelijking (7-147) is een voorbeeld van een gangbare wiskundige uitdrukking om C
  d en Re#
  aan elkaar te relateren:

Formula

(7-147)

| iii) | verricht een regressieanalyse volgens de kleinstekwadratenmethode om de best passende coëfficiënten voor de vergelijking te bepalen en overeenkomstig aanhangsel 3 de regressiestatistieken, de standaardfout van de schatting SEE en de determinatiecoëfficiënt r
  2 van de vergelijking te berekenen; |
| --- | --- |

iii)

verricht een regressieanalyse volgens de kleinstekwadratenmethode om de best passende coëfficiënten voor de vergelijking te bepalen en overeenkomstig aanhangsel 3 de regressiestatistieken, de standaardfout van de schatting SEE en de determinatiecoëfficiënt r
  2 van de vergelijking te berekenen;

| iv) | als de vergelijking voldoet aan de criteria SEE < 0,5 % n
  ref max (of ṁ
  refmax ) en r
  2 ≥ 0,995, mag zij worden gebruikt om C
  d voor emissietests te bepalen zoals beschreven in punt 3.6.3, onder b); |
| --- | --- |

iv)

als de vergelijking voldoet aan de criteria SEE < 0,5 % n
  ref max (of ṁ
  refmax ) en r
  2 ≥ 0,995, mag zij worden gebruikt om C
  d voor emissietests te bepalen zoals beschreven in punt 3.6.3, onder b);

| v) | als niet aan de criteria voor SEE en r
  2 wordt voldaan, mogen goede ingenieursinzichten worden toegepast om kalibratiegegevenspunten weg te laten en zo aan de regressiestatistieken te voldoen. Er moeten ten minste zeven kalibratiegegevenspunten worden gebruikt om aan de criteria te voldoen; |
| --- | --- |

v)

als niet aan de criteria voor SEE en r
  2 wordt voldaan, mogen goede ingenieursinzichten worden toegepast om kalibratiegegevenspunten weg te laten en zo aan de regressiestatistieken te voldoen. Er moeten ten minste zeven kalibratiegegevenspunten worden gebruikt om aan de criteria te voldoen;

| vi) | als het weglaten van punten geen oplossing biedt voor uitschieters, moeten er corrigerende maatregelen worden genomen. Zo kan het nodig zijn een andere wiskundige uitdrukking voor de vergelijking C
  d versus Re#
  te kiezen, op lekken te controleren of het kalibratieproces te herhalen. Als het proces wordt herhaald, moeten er op de metingen kleinere toleranties worden toegepast en moeten de stromen meer tijd krijgen om te stabiliseren; |
| --- | --- |

vi)

als het weglaten van punten geen oplossing biedt voor uitschieters, moeten er corrigerende maatregelen worden genomen. Zo kan het nodig zijn een andere wiskundige uitdrukking voor de vergelijking C
  d versus Re#
  te kiezen, op lekken te controleren of het kalibratieproces te herhalen. Als het proces wordt herhaald, moeten er op de metingen kleinere toleranties worden toegepast en moeten de stromen meer tijd krijgen om te stabiliseren;

| vii) | zodra de vergelijking aan de regressiecriteria voldoet, mag zij alleen worden gebruikt voor het bepalen van debieten die binnen het bereik liggen van de referentiedebieten die zijn gebruikt om aan de regressiecriteria van de vergelijking C
  d versus Re#
  te voldoen. |
| --- | --- |

vii)

zodra de vergelijking aan de regressiecriteria voldoet, mag zij alleen worden gebruikt voor het bepalen van debieten die binnen het bereik liggen van de referentiedebieten die zijn gebruikt om aan de regressiecriteria van de vergelijking C
  d versus Re#
  te voldoen.

3.9.5.   Kalibratie van CFV

a)   Sommige CFV-stroommeters bestaan uit één venturi en andere uit meerdere venturi's, waarbij verschillende combinaties van venturi's worden gebruikt om verschillende debieten te meten. Bij CFV-stroommeters met meerdere venturi's mag ofwel kalibratie van elke venturi afzonderlijk worden toegepast om voor elke venturi een eigen afvoercoëfficiënt C
  d te bepalen, ofwel kalibratie van elke combinatie van venturi's als één venturi. Indien een combinatie van venturi's wordt gekalibreerd, wordt de som van de actieve venturihalsoppervlakken gebruikt als A
  t, de vierkantswortel van de som van de actieve venturihalsdiameters in het kwadraat als d
  t, en de verhouding tussen de diameter van de venturihals en die van de venturi-inlaat als de verhouding tussen de vierkantswortel van de som van de actieve venturihalsdiameters (d
  t) en de diameter van de gemeenschappelijke toegang tot alle venturi's (D). Om de C
  d voor één venturi of één combinatie van venturi's te bepalen, worden de volgende stappen uitgevoerd:

| i) | bereken met de op elk kalibratie-instelpunt verzamelde gegevens voor elk punt een individuele C
  d volgens vergelijking (7-140); |
| --- | --- |

i)

bereken met de op elk kalibratie-instelpunt verzamelde gegevens voor elk punt een individuele C
  d volgens vergelijking (7-140);

| ii) | bereken het gemiddelde en de standaardafwijking van alle C
  d-waarden volgens de vergelijkingen (7-155) en (7-156); |
| --- | --- |

ii)

bereken het gemiddelde en de standaardafwijking van alle C
  d-waarden volgens de vergelijkingen (7-155) en (7-156);

| iii) | als de standaardafwijking van alle C
  d-waarden minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,3 % van de gemiddelde C
  d, moet in vergelijking (7-120) die gemiddelde C
  d worden gebruikt en mag de CFV alleen tot de laagste tijdens de kalibratie gemeten r worden gebruikt;







  r= 1 – (Δp/pin
  ) | (7-148) |
| --- | --- | --- |

iii)

als de standaardafwijking van alle C
  d-waarden minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,3 % van de gemiddelde C
  d, moet in vergelijking (7-120) die gemiddelde C
  d worden gebruikt en mag de CFV alleen tot de laagste tijdens de kalibratie gemeten r worden gebruikt;

r= 1 – (Δp/pin
  )

(7-148)

| iv) | als de standaardafwijking van alle C
  d-waarden meer dan 0,3 % van de gemiddelde C
  d bedraagt, moeten de C
  d-waarden die overeenkomen met het gegevenspunt waarop bij de laagste tijdens de kalibratie gemeten r gegevens zijn verzameld, worden weggelaten; |
| --- | --- |

iv)

als de standaardafwijking van alle C
  d-waarden meer dan 0,3 % van de gemiddelde C
  d bedraagt, moeten de C
  d-waarden die overeenkomen met het gegevenspunt waarop bij de laagste tijdens de kalibratie gemeten r gegevens zijn verzameld, worden weggelaten;

| v) | als er minder dan zeven gegevenspunten overblijven, moeten er corrigerende maatregelen worden genomen door de kalibratiegegevens te controleren of het kalibratieproces te herhalen. Als het kalibratieproces wordt herhaald, wordt aanbevolen om op lekken te controleren, kleinere toleranties op de metingen toe te passen en de stromen meer tijd te geven om te stabiliseren; |
| --- | --- |

v)

als er minder dan zeven gegevenspunten overblijven, moeten er corrigerende maatregelen worden genomen door de kalibratiegegevens te controleren of het kalibratieproces te herhalen. Als het kalibratieproces wordt herhaald, wordt aanbevolen om op lekken te controleren, kleinere toleranties op de metingen toe te passen en de stromen meer tijd te geven om te stabiliseren;

| vi) | als er zeven of meer C
  d-waarden overblijven, moeten het gemiddelde en de standaardafwijking van de resterende C
  d-waarden opnieuw worden berekend; |
| --- | --- |

vi)

als er zeven of meer C
  d-waarden overblijven, moeten het gemiddelde en de standaardafwijking van de resterende C
  d-waarden opnieuw worden berekend;

| vii) | als de standaardafwijking van de resterende C
  d-waarden minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,3 % van het gemiddelde van de resterende C
  d, moet in vergelijking (7-120) die gemiddelde C
  d worden gebruikt en mogen de CFV-waarden alleen tot de laagste met de resterende C
  d geassocieerde r worden gebruikt; |
| --- | --- |

vii)

als de standaardafwijking van de resterende C
  d-waarden minder bedraagt dan of gelijk is aan 0,3 % van het gemiddelde van de resterende C
  d, moet in vergelijking (7-120) die gemiddelde C
  d worden gebruikt en mogen de CFV-waarden alleen tot de laagste met de resterende C
  d geassocieerde r worden gebruikt;

| viii) | als de standaardafwijking van de resterende C
  d nog steeds meer dan 0,3 % van het gemiddelde van de resterende C
  d-waarden bedraagt, moeten de stappen onder e), iv) tot en met viii), van dit punt worden herhaald. |
| --- | --- |

viii)

als de standaardafwijking van de resterende C
  d nog steeds meer dan 0,3 % van het gemiddelde van de resterende C
  d-waarden bedraagt, moeten de stappen onder e), iv) tot en met viii), van dit punt worden herhaald.

---

(1)  Zie indices; bv.ṁ voor massadebiet van droge lucht, ṁ voor brandstofmassadebiet enz.

(2)  Verdunningsverhouding r
  d in onderdeel 2 en DR in onderdeel 3: verschillende symbolen, maar dezelfde betekenis en dezelfde vergelijkingen. Verdunningsfactor D in onderdeel 2 en x
  dil in onderdeel 3: verschillende symbolen, maar dezelfde fysische betekenis; vergelijking (7-124) toont de relatie tussen x
  dil en DR.

(3)  n.t.b. = nader te bepalen.

(4)  In onderdeel 2 wordt de betekenis van de index bepaald door de desbetreffende grootheid; bv. index „d” kan staan voor een droge basis zoals in „
  c
  d = concentratie op droge basis”, voor verdunningslucht zoals in „
  p
  d = verzadigingsdampdruk van de verdunningslucht” of in „
  k
  w,d = droog-natcorrectiefactor voor de verdunningslucht”, en voor verdunningsverhouding zoals in „
  r
  d
  ”.

(5)  Voor een brandstof met de chemische formule CHαOεNδSγ

(6)  Voor een brandstof met de chemische formule CHαOβSγNδ

(7)  Let op de verschillende betekenis van het symbool β in de twee onderdelen met betrekking tot de emissieberekeningen: in onderdeel 2 staat β voor een brandstof met de chemische formule CHαSγNδOε (d.w.z. de formule CβHαSγNδOε waarin β = 1, één koolstofatoom per molecule), terwijl β in onderdeel 3 staat voor de zuurstof-koolstofverhouding bij CHαOβSγNδ. Dan komt β van onderdeel 3 overeen met ε van onderdeel 2.

(8)  Massafractie w vergezeld van het symbool van het chemische bestanddeel als index.

(1)  Afhankelijk van de brandstof.

(2)  Bij l = 2, droge lucht, 273 K, 101,3 kPa.

(3)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C = 66-76 %; H = 22-25 %; N = 0-12 %

(4)  NMHC op basis van CH2,93 (gebruik de u
  gas-coëfficient van CH4 voor totaal HC).

(5)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C3 = 70-90 %; C4 = 10-30 %.

(9)  Afhankelijk van de brandstof.

(10)  Bij l = 2, droge lucht, 273 K, 101,3 kPa.

(11)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C = 66-76 %; H = 22-25 %; N = 0-12 %.

(12)  NMHC op basis van CH2,93 (gebruik de u
  gas-coëfficient van CH4 voor totaal HC).

(13)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C3 = 70-90 %; C4 = 10-30 %.

(6)  Bereik dat geldt voor alle kalibratie- en emissietests in het luchtdrukbereik van 80,000 t/m 103,325 kPa.

(7)  De in de tabel vermelde parameters mogen alleen worden toegepast bij de aangegeven zuivere gassen. De parameters om de viscositeit van gasmengsels te berekenen, mogen niet worden gecombineerd.

Aanhangsel 1

Verloopcorrectie

1.   Reikwijdte en frequentie

De berekeningen in dit aanhangsel worden uitgevoerd om te bepalen of de gasanalysator een zodanig verloop heeft dat de resultaten van een testinterval ongeldig zijn. Als het verloop niet zodanig is dat de resultaten van een testinterval ongeldig zijn, worden de responsen van de gasanalysator tijdens het testinterval overeenkomstig dit aanhangsel voor het verloop gecorrigeerd. De voor het verloop gecorrigeerde responsen van de gasanalysator worden in alle latere emissieberekeningen gebruikt. De aanvaardbare drempelwaarde voor het verloop van de gasanalysator over een testinterval is gespecificeerd in punt 8.2.2.2 van bijlage VI.

2.   Correctieprincipes

In de berekeningen in dit aanhangsel wordt gebruikgemaakt van de responsen van een gasanalysator op de nul- en ijkreferentieconcentraties van analytische gassen die op een bepaald tijdstip vóór en na een testinterval zijn bepaald. De berekeningen corrigeren de responsen van de gasanalysator die tijdens een testinterval zijn geregistreerd. De correctie is gebaseerd op de gemiddelde responsen van een gasanalysator op nul- en ijkreferentiegassen en op de referentieconcentraties van de nul- en ijkgassen zelf. De validering en correctie voor het verloop moeten als volgt plaatsvinden:

3.   Verloopvalidering

Nadat alle correcties, behalve die voor het verloop, op alle gasanalysatorsignalen zijn toegepast, worden de specifieke emissies overeenkomstig punt 3.8 berekend. Vervolgens worden alle gasanalysatorsignalen overeenkomstig dit aanhangsel voor het verloop gecorrigeerd. Aan de hand van alle voor het verloop gecorrigeerde gasanalysatorsignalen worden de specifieke emissies opnieuw berekend. De specifieke emissieresultaten worden vóór en na de verloopcorrectie overeenkomstig punt 8.2.2.2 van bijlage VI gevalideerd en gerapporteerd.

4.   Verloopcorrectie

Alle gasanalysatorsignalen worden als volgt gecorrigeerd:

| a) | elke geregistreerde concentratie xi
  wordt gecorrigeerd voor continue bemonstering of batchbemonstering,



  ; |
| --- | --- |

a)

Formula

| b) | de correctie voor het verloop wordt berekend met vergelijking (7-149): | (7-149) |
| --- | --- | --- |

b)

de correctie voor het verloop wordt berekend met vergelijking (7-149):

Formula

(7-149)

waarbij:

| xi

  driftcor | = | voor verloop gecorrigeerde concentratie [μmol/mol] |
| --- | --- | --- |
| x
  refzero | = | referentieconcentratie van het nulgas, die gewoonlijk nul is tenzij bekend is dat zij anders is [μmol/mol] |
| x
  refspan | = | referentieconcentratie van het ijkgas [μmol/mol] |
| x
  prespan | = | gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie vóór het testinterval [μmol/mol] |
| x
  postspan | = | gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie na het testinterval [μmol/mol] |
| xi
  of | = | tijdens de test, maar vóór de verloopcorrectie geregistreerde, d.w.z. gemeten concentratie [μmol/mol] |
| x
  prezero | = | gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie vóór het testinterval [μmol/mol] |
| x
  postzero | = | gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie na het testinterval [μmol/mol] |

xi

  driftcor

=

voor verloop gecorrigeerde concentratie [μmol/mol]

x
  refzero

=

referentieconcentratie van het nulgas, die gewoonlijk nul is tenzij bekend is dat zij anders is [μmol/mol]

x
  refspan

=

referentieconcentratie van het ijkgas [μmol/mol]

x
  prespan

=

gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie vóór het testinterval [μmol/mol]

x
  postspan

=

gasanalysatorrespons op de ijkgasconcentratie na het testinterval [μmol/mol]

Formula

=

tijdens de test, maar vóór de verloopcorrectie geregistreerde, d.w.z. gemeten concentratie [μmol/mol]

x
  prezero

=

gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie vóór het testinterval [μmol/mol]

x
  postzero

=

gasanalysatorrespons op de nulgasconcentratie na het testinterval [μmol/mol]

| c) | voor alle concentraties vóór het testinterval worden de recentste vóór het testinterval bepaalde concentraties gebruikt. Bij sommige testintervallen zijn de recentste daaraan voorafgaande concentraties voor nulgas of ijkgas misschien een of meer testintervallen eerder bepaald; |
| --- | --- |

c)

voor alle concentraties vóór het testinterval worden de recentste vóór het testinterval bepaalde concentraties gebruikt. Bij sommige testintervallen zijn de recentste daaraan voorafgaande concentraties voor nulgas of ijkgas misschien een of meer testintervallen eerder bepaald;

| d) | voor alle concentraties na het testinterval worden de recentste na het testinterval bepaalde concentraties gebruikt. Bij sommige testintervallen zijn de recentste daaropvolgende concentraties voor nulgas of ijkgas misschien een of meer testintervallen later bepaald; |
| --- | --- |

d)

voor alle concentraties na het testinterval worden de recentste na het testinterval bepaalde concentraties gebruikt. Bij sommige testintervallen zijn de recentste daaropvolgende concentraties voor nulgas of ijkgas misschien een of meer testintervallen later bepaald;

| e) | als vóór het testinterval geen analysatorrespons op de ijkgasconcentratie x
  prespan is geregistreerd, wordt x
  prespan gelijkgesteld aan de referentieconcentratie van het ijkgas: x
  prespan = x
  refspan; |
| --- | --- |

e)

als vóór het testinterval geen analysatorrespons op de ijkgasconcentratie x
  prespan is geregistreerd, wordt x
  prespan gelijkgesteld aan de referentieconcentratie van het ijkgas: x
  prespan = x
  refspan;

| f) | als vóór het testinterval geen analysatorrespons op de nulgasconcentratie x
  prezero is geregistreerd, wordt x
  prezero gelijkgesteld aan de referentieconcentratie van het nulgas: x
  prezero = x
  refzero; |
| --- | --- |

f)

als vóór het testinterval geen analysatorrespons op de nulgasconcentratie x
  prezero is geregistreerd, wordt x
  prezero gelijkgesteld aan de referentieconcentratie van het nulgas: x
  prezero = x
  refzero;

| g) | de referentieconcentratie van het nulgas x
  refzero is gewoonlijk nul: x
  refzero = 0 μmol/mol. In sommige gevallen is het misschien bekend dat x
  refzero niet gelijk is aan nul. Als bijvoorbeeld een CO2-analysator met omgevingslucht op nul wordt gezet, mag de standaardomgevingsluchtconcentratie van CO2, namelijk 375 μmol/mol, worden gebruikt. In dat geval geldt x
  refzero = 375 μmol/mol. Wanneer een analysator op nul wordt gezet met een x
  refzero die niet gelijk is aan nul, wordt hij zo ingesteld dat hij de werkelijke x
  refzero-concentratie aangeeft. Als bijvoorbeeld x
  refzero = 375 μmol/mol, wordt de analysator zo ingesteld dat hij een waarde van 375 μmol/mol aangeeft wanneer het nulgas naar de analysator stroomt. |
| --- | --- |

g)

de referentieconcentratie van het nulgas x
  refzero is gewoonlijk nul: x
  refzero = 0 μmol/mol. In sommige gevallen is het misschien bekend dat x
  refzero niet gelijk is aan nul. Als bijvoorbeeld een CO2-analysator met omgevingslucht op nul wordt gezet, mag de standaardomgevingsluchtconcentratie van CO2, namelijk 375 μmol/mol, worden gebruikt. In dat geval geldt x
  refzero = 375 μmol/mol. Wanneer een analysator op nul wordt gezet met een x
  refzero die niet gelijk is aan nul, wordt hij zo ingesteld dat hij de werkelijke x
  refzero-concentratie aangeeft. Als bijvoorbeeld x
  refzero = 375 μmol/mol, wordt de analysator zo ingesteld dat hij een waarde van 375 μmol/mol aangeeft wanneer het nulgas naar de analysator stroomt.

Aanhangsel 2

Controle van de koolstofstroom

1.   Inleiding

Vrijwel alle koolstof in het uitlaatgas is afkomstig van de brandstof en op een heel klein gedeelte na is het in het uitlaatgas aanwezig als CO2. Daarom is de verificatie van het systeem op CO2-metingen gebaseerd. Voor SI-motoren zonder beheersing van luchtovermaatverhouding λ en SI-motoren die buiten het bereik 0,97 ≤ λ ≤ 1,03 werken, moet de procedure bovendien HC- en CO-meting omvatten.

De koolstofstroom in de uitlaatgasmeetsystemen wordt bepaald op basis van het brandstofdebiet. De koolstofstroom op verschillende bemonsteringspunten in de emissie- en deeltjesbemonsteringssystemen wordt bepaald op basis van de concentraties CO2 (of CO2, HC en CO) en gasdebieten op die punten.

De motor is dus een bekende bron van een koolstofstroom en door observatie van dezelfde koolstofstroom in de uitlaatpijp en bij de uitlaat van het PM-bemonsteringssysteem met partiële stroom kunnen de lekvrijheid en de nauwkeurigheid van de stroommeting worden geverifieerd. Het voordeel van deze controle is dat de onderdelen wat temperatuur en stroom betreft onder werkelijke motortestomstandigheden werken.

In figuur 7.1 worden de bemonsteringspunten getoond waar de koolstofstromen moeten worden gecontroleerd. De specifieke vergelijkingen voor de koolstofstromen op elk van de bemonsteringspunten worden in de volgende punten aangegeven.

Figuur 7.1

Meetpunten voor controle van de koolstofstroom

Verdund uitlaatgas CO2

Partiële stroomsysteem

Brandstof

Lucht

plaast 3

Ruw uitlaatgas CO2

MOTOR

plaast 2

plaast 1

2.   Koolstofdebiet naar de motor (plaats 1)

Het koolstofmassadebiet naar de motor qm

  Cf [kg/s] voor een brandstof CHαOε wordt berekend met vergelijking (7-150):

| | (7-150) |
| --- | --- |

Formula

(7-150)

waarbij:

| qm

  f | = | brandstofmassadebiet [kg/s] |
| --- | --- | --- |

qm

  f

=

brandstofmassadebiet [kg/s]

3.   Koolstofdebiet in het ruwe uitlaatgas (plaats 2)

3.1.   Op basis van CO2

Het koolstofmassadebiet in de uitlaatpijp van de motor qm

  Ce [kg/s] wordt op basis van de concentratie ruw CO2 en het uitlaatgasmassadebiet bepaald met vergelijking (7-151):

| | (7-151) |
| --- | --- |

Formula

(7-151)

waarbij:

| c
  CO2,r | = | natte CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2,a | = | natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| qm

  ew | = | massadebiet van het uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| M
  e | = | molaire massa van het uitlaatgas [g/mol] |

c
  CO2,r

=

natte CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %]

c
  CO2,a

=

natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %]

qm

  ew

=

massadebiet van het uitlaatgas op natte basis [kg/s]

M
  e

=

molaire massa van het uitlaatgas [g/mol]

Als de CO2-concentratie op droge basis wordt gemeten, wordt zij overeenkomstig punt 2.1.3 of 3.5.2 omgezet in de concentratie op natte basis.

3.2.   Op basis van CO2, HC en CO

In plaats van de in punt 3.1 beschreven berekening op basis van uitsluitend CO2, wordt het koolstofmassadebiet in de uitlaatpijp van de motor qm

  Ce [kg/s] op basis van de concentratie ruw CO2, HC en CO en het uitlaatgasmassadebiet bepaald met vergelijking (7-152):

| | (7-152) |
| --- | --- |

Formula

(7-152)

waarbij:

| c
  CO2,r | = | natte CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2,a | = | natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| c
  THC(C1),r | = | concentratie THC(C1) in het ruwe uitlaatgas [ %] |
| c
  THC(C1),a | = | concentratie THC(C1) in de omgevingslucht [ %] |
| c
  CO,r | = | natte CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %] |
| c
  CO,a | = | natte CO-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| qm

  ew | = | massadebiet van het uitlaatgas op natte basis [kg/s] |
| M
  e | = | molaire massa van het uitlaatgas [g/mol] |

c
  CO2,r

=

natte CO2-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %]

c
  CO2,a

=

natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %]

c
  THC(C1),r

=

concentratie THC(C1) in het ruwe uitlaatgas [ %]

c
  THC(C1),a

=

concentratie THC(C1) in de omgevingslucht [ %]

c
  CO,r

=

natte CO-concentratie in het ruwe uitlaatgas [ %]

c
  CO,a

=

natte CO-concentratie in de omgevingslucht [ %]

qm

  ew

=

massadebiet van het uitlaatgas op natte basis [kg/s]

M
  e

=

molaire massa van het uitlaatgas [g/mol]

Als de CO2- of CO-concentratie op droge basis wordt gemeten, wordt zij overeenkomstig punt 2.1.3 of 3.5.2 omgezet in de concentratie op natte basis.

4.   Koolstofdebiet in het verdunningssysteem (plaats 3)

4.1.   Op basis van CO2

Bij een partiëlestroomverdunningssysteem moet ook de splitsingsverhouding in aanmerking worden genomen. Het koolstofdebiet in een equivalent verdunningssysteem qm

  Cp [kg/s] (d.w.z. equivalent met een volledigestroomsysteem waarbij de totale stroom wordt verdund) wordt bepaald op basis van de verdunde CO2-concentratie, het uitlaatgasmassadebiet en het monsterdebiet; de nieuwe vergelijking (7-153) is identiek aan vergelijking (7-151), die alleen wordt aangevuld met de verdunningsfactor qm

  dew/qm

  p.

| | (7-153) |
| --- | --- |

Formula

(7-153)

waarbij:

| c
  CO2,d | = | natte CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2,a | = | natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| qm

  dew | = | verdunde monsterstroom in het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s] |
| qm

  ew | = | uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s] |
| qm

  p | = | monsterstroom van het uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s] |
| M
  e | = | molaire massa van het uitlaatgas [g/mol] |

c
  CO2,d

=

natte CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %]

c
  CO2,a

=

natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %]

qm

  dew

=

verdunde monsterstroom in het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s]

qm

  ew

=

uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s]

qm

  p

=

monsterstroom van het uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s]

M
  e

=

molaire massa van het uitlaatgas [g/mol]

Als de CO2-concentratie op droge basis wordt gemeten, wordt zij overeenkomstig punt 2.1.3 of 3.5.2 omgezet in de concentratie op natte basis.

4.2.   Op basis van CO2, HC en CO

Bij een partiëlestroomverdunningssysteem moet ook de splitsingsverhouding in aanmerking worden genomen. In plaats van de in punt 4.1 beschreven berekening op basis van uitsluitend CO2, wordt het koolstofdebiet in een equivalent verdunningssysteem q
  m

  Cp
  [kg/s] (d.w.z. equivalent met een volledigestroomsysteem waarbij de totale stroom wordt verdund) bepaald op basis van de verdunde CO2-, HC en CO-concentraties, het uitlaatgasmassadebiet en het monsterdebiet; de nieuwe vergelijking (7-154) is identiek aan vergelijking (7-152), die alleen wordt aangevuld met de verdunningsfactor qm

  dew/qm

  p.

| | (7-154) |
| --- | --- |

Formula

(7-154)

waarbij:

| c
  CO2,d | = | natte CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %] |
| --- | --- | --- |
| c
  CO2,a | = | natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| c
  THC(C1),d | = | concentratie THC(C1) in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %] |
| c
  THC(C1),a | = | concentratie THC(C1) in de omgevingslucht [ %] |
| c
  CO,d | = | natte CO-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %] |
| c
  CO,a | = | natte CO-concentratie in de omgevingslucht [ %] |
| qm

  dew | = | verdunde monsterstroom in het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s] |
| qm

  ew | = | uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s] |
| qm

  p | = | monsterstroom van het uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s] |
| M
  e | = | molaire massa van het uitlaatgas [g/mol] |

c
  CO2,d

=

natte CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %]

c
  CO2,a

=

natte CO2-concentratie in de omgevingslucht [ %]

c
  THC(C1),d

=

concentratie THC(C1) in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %]

c
  THC(C1),a

=

concentratie THC(C1) in de omgevingslucht [ %]

c
  CO,d

=

natte CO-concentratie in het verdunde uitlaatgas bij de uitlaat van de verdunningstunnel [ %]

c
  CO,a

=

natte CO-concentratie in de omgevingslucht [ %]

qm

  dew

=

verdunde monsterstroom in het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s]

qm

  ew

=

uitlaatgasmassadebiet op natte basis [kg/s]

qm

  p

=

monsterstroom van het uitlaatgas naar het partiëlestroomverdunningssysteem [kg/s]

M
  e

=

molaire massa van het uitlaatgas [g/mol]

Als de CO2- of CO-concentratie op droge basis wordt gemeten, wordt zij overeenkomstig punt 2.1.3 of 3.5.2 van deze bijlage omgezet in de concentratie op natte basis.

5.   Berekening van de molaire massa van het uitlaatgas

De molaire massa van het uitlaatgas wordt berekend met vergelijking (7-13) (zie punt 2.1.5.2 van deze bijlage).

Als alternatief mogen de volgende molaire massa's voor het uitlaatgas worden gebruikt:

M
  e (diesel)= 28,9 g/mol

M
  e (lpg)= 28,6 g/mol

M
  e (aardgas/biomethaan)= 28,3 g/mol

M
  e (benzine)= 29,0 g/mol

Aanhangsel 3

Statistiek

1.   Rekenkundig gemiddelde

Het rekenkundige gemiddelde
  Formula
  wordt berekend met vergelijking (7-155):

| | (7-155) |
| --- | --- |

Formula

(7-155)

2.   Standaardafwijking

De standaardafwijking σ voor een aselect steekproef (bv. N–1) wordt berekend met vergelijking (7-156):

| | (7-156) |
| --- | --- |

Formula

(7-156)

3.   Kwadratisch gemiddelde

Het kwadratisch gemiddelde rms
  y wordt berekend met vergelijking (7-157):

| | (7-157) |
| --- | --- |

Formula

(7-157)

4.   T-toets

Aan de hand van de volgende vergelijkingen en tabel 7.8 wordt bepaald of de gegevens een t-toets doorstaan:

| a) | bij een ongepaarde t-toets worden toetsingsgrootheid t en het aantal vrijheidsgraden v berekend met de vergelijkingen (7-158) en (7-159): | (7-158) |
| --- | --- | --- |
| | (7-159) |

a)

bij een ongepaarde t-toets worden toetsingsgrootheid t en het aantal vrijheidsgraden v berekend met de vergelijkingen (7-158) en (7-159):

Formula

(7-158)

Formula

(7-159)

| b) | bij een gepaarde t-toets worden toetsingsgrootheid t en het aantal vrijheidsgraden v berekend met vergelijking (7-160), waarbij erop wordt gewezen dat ε
  i
  de fouten (bv. de verschillen) tussen elk paar van y
  ref
  i en yi
  zijn: | v= N – 1 | (7-160) |
| --- | --- | --- | --- |

b)

bij een gepaarde t-toets worden toetsingsgrootheid t en het aantal vrijheidsgraden v berekend met vergelijking (7-160), waarbij erop wordt gewezen dat ε
  i
  de fouten (bv. de verschillen) tussen elk paar van y
  ref
  i en yi
  zijn:

Formula

v= N – 1

(7-160)

| c) | tabel 7.8 wordt gebruikt om t te vergelijken met de t
  crit-waarden in de tabel als functie van het aantal vrijheidsgraden. Als t minder bedraagt dan t
  crit, heeft t de t-toets doorstaan.

  Tabel 7.8


  Kritieke t-waarden als functie van het aantal vrijheidsgraden









  v | Betrouwbaarheid |
| --- | --- | --- |
| | 90 % | 95 % |
| 1 | 6,314 | 12,706 |
| 2 | 2,920 | 4,303 |
| 3 | 2,353 | 3,182 |
| 4 | 2,132 | 2,776 |
| 5 | 2,015 | 2,571 |
| 6 | 1,943 | 2,447 |
| 7 | 1,895 | 2,365 |
| 8 | 1,860 | 2,306 |
| 9 | 1,833 | 2,262 |
| 10 | 1,812 | 2,228 |
| 11 | 1,796 | 2,201 |
| 12 | 1,782 | 2,179 |
| 13 | 1,771 | 2,160 |
| 14 | 1,761 | 2,145 |
| 15 | 1,753 | 2,131 |
| 16 | 1,746 | 2,120 |
| 18 | 1,734 | 2,101 |
| 20 | 1,725 | 2,086 |
| 22 | 1,717 | 2,074 |
| 24 | 1,711 | 2,064 |
| 26 | 1,706 | 2,056 |
| 28 | 1,701 | 2,048 |
| 30 | 1,697 | 2,042 |
| 35 | 1,690 | 2,030 |
| 40 | 1,684 | 2,021 |
| 50 | 1,676 | 2,009 |
| 70 | 1,667 | 1,994 |
| 100 | 1,660 | 1,984 |
| 1 000 + | 1,645 | 1,960 |

c)

tabel 7.8 wordt gebruikt om t te vergelijken met de t
  crit-waarden in de tabel als functie van het aantal vrijheidsgraden. Als t minder bedraagt dan t
  crit, heeft t de t-toets doorstaan.

Tabel 7.8

Kritieke t-waarden als functie van het aantal vrijheidsgraden

v

Betrouwbaarheid

90 %

95 %

1

6,314

12,706

2

2,920

4,303

3

2,353

3,182

4

2,132

2,776

5

2,015

2,571

6

1,943

2,447

7

1,895

2,365

8

1,860

2,306

9

1,833

2,262

10

1,812

2,228

11

1,796

2,201

12

1,782

2,179

13

1,771

2,160

14

1,761

2,145

15

1,753

2,131

16

1,746

2,120

18

1,734

2,101

20

1,725

2,086

22

1,717

2,074

24

1,711

2,064

26

1,706

2,056

28

1,701

2,048

30

1,697

2,042

35

1,690

2,030

40

1,684

2,021

50

1,676

2,009

70

1,667

1,994

100

1,660

1,984

1 000 +

1,645

1,960

Niet weergegeven waarden worden met lineaire interpolatie bepaald.

5.   F-toets

De toetsingsgrootheid F wordt berekend met vergelijking (7-161):

| | (7-161) |
| --- | --- |

Formula

(7-161)

| a) | voor een F-toets met een betrouwbaarheid van 90 % wordt tabel 7.9 gebruikt om F te vergelijken met de F
  crit90-waarden in de tabel als functie van (N–1) en (N
  ref–1). Als F minder bedraagt dan F
  crit90, heeft F de F-toets met een betrouwbaarheid van 90 % doorstaan; |
| --- | --- |

a)

voor een F-toets met een betrouwbaarheid van 90 % wordt tabel 7.9 gebruikt om F te vergelijken met de F
  crit90-waarden in de tabel als functie van (N–1) en (N
  ref–1). Als F minder bedraagt dan F
  crit90, heeft F de F-toets met een betrouwbaarheid van 90 % doorstaan;

| b) | voor een F-toets met een betrouwbaarheid van 95 % wordt tabel 7.10 gebruikt om F te vergelijken met de F
  crit95-waarden in de tabel als functie van (N–1) en (N
  ref–1). Als F minder bedraagt dan F
  crit95, heeft F de F-toets met een betrouwbaarheid van 95 % doorstaan. |
| --- | --- |

b)

voor een F-toets met een betrouwbaarheid van 95 % wordt tabel 7.10 gebruikt om F te vergelijken met de F
  crit95-waarden in de tabel als functie van (N–1) en (N
  ref–1). Als F minder bedraagt dan F
  crit95, heeft F de F-toets met een betrouwbaarheid van 95 % doorstaan.

6.   Helling

Bij kleinstekwadratenregressie wordt helling a
  1y berekend met vergelijking (7-162):

| | (7-162) |
| --- | --- |

Formula

(7-162)

7.   Intercept

Bij kleinstekwadratenregressie wordt intercept a
  0y berekend met vergelijking (7-163):

| | (7-163) |
| --- | --- |

Formula

(7-163)

8.   Standaardfout van de schatting

De standaardfout van de schatting SEE wordt berekend met vergelijking (7-164):

| | (7-164) |
| --- | --- |

Formula

(7-164)

9.   Determinatiecoëfficiënt

De determinatiecoëfficiënt r
  2 wordt berekend met vergelijking (7-165):

| | (7-165) |
| --- | --- |

Formula

(7-165)

Aanhangsel 4

INTERNATIONALE GRAVITATIEFORMULE (1980)

De versnelling van de zwaartekracht van de aarde a
  g varieert naargelang de locatie en wordt voor een bepaalde breedtegraad berekend met vergelijking (7-166):

| ag
  = 9,7803267715 [1 + 5,2790414 × 10– 3 sin2
  θ+ 2,32718 × 10– 5 sin4
  θ+ 1,262 × 10– 7 sin6
  θ+ 7 × 10– 10 sin8
  θ] | (7-166) |
| --- | --- |

ag
  = 9,7803267715 [1 + 5,2790414 × 10– 3 sin2
  θ+ 2,32718 × 10– 5 sin4
  θ+ 1,262 × 10– 7 sin6
  θ+ 7 × 10– 10 sin8
  θ]

(7-166)

waarbij:

| θ | = | graden noorder- of zuiderbreedte |
| --- | --- | --- |

θ

=

graden noorder- of zuiderbreedte

Aanhangsel 5

Berekening van het deeltjesaantal

1.   Bepaling van deeltjesaantallen

1.1.   Synchronisatie

Bij partiëlestroomverdunningssystemen wordt met de retentietijd in het deeltjesaantalbemonsterings- en -meetsysteem rekening gehouden door synchronisatie van het deeltjesaantalsignaal met de testcyclus en het uitlaatgasmassadebiet volgens de procedure van punt 8.2.1.2 van bijlage VI. De omzettingstijd van het deeltjesaantalbemonsterings- en -meetsysteem wordt bepaald overeenkomstig punt 2.1.3.7 van aanhangsel 1 van bijlage VI.

1.2.   Bepaling van deeltjesaantallen voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC met een partiëlestroomverdunningssysteem

Wanneer deeltjesaantallen met een partiëlestroomverdunningssysteem worden bemonsterd volgens de specificaties in punt 9.2.3 van bijlage VI, wordt het over de volledige testcyclus uitgestoten aantal deeltjes berekend met vergelijking (7-167):

| | (7-167) |
| --- | --- |

Formula

(7-167)

waarbij:

| N | = | over de testcyclus uitgestoten aantal deeltjes [#/test] |
| --- | --- | --- |
| medf | = | massa van equivalent verdund uitlaatgas over de cyclus, bepaald met vergelijking (7-45) (punt 2.3.1.1.2) [kg/test] |
| k | = | kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-167) gelijk aan 1 |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen |

N

=

over de testcyclus uitgestoten aantal deeltjes [#/test]

medf

=

massa van equivalent verdund uitlaatgas over de cyclus, bepaald met vergelijking (7-45) (punt 2.3.1.1.2) [kg/test]

k

=

kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-167) gelijk aan 1

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen

met:

| | (7-168) |
| --- | --- |

Formula

(7-168)

waarbij:

| cs,I | = | een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| --- | --- | --- |
| n | = | aantal deeltjesconcentratiemetingen over de volledige duur van de test. |

cs,I

=

een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

n

=

aantal deeltjesconcentratiemetingen over de volledige duur van de test.

1.3.   Bepaling van deeltjesaantallen voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC met een volledigestroomverdunningssysteem

Wanneer deeltjesaantallen met een volledigestroomverdunningssysteem worden bemonsterd volgens de specificaties in punt 9.2.2 van bijlage VI, wordt het over de volledige testcyclus uitgestoten aantal deeltjes berekend met vergelijking (7-169):

| | (7-169) |
| --- | --- |

Formula

(7-169)

waarbij:

| N | = | over de testcyclus uitgestoten aantal deeltjes [#/test] |
| --- | --- | --- |
| med | = | totale verdunde uitlaatgasstroom gedurende de cyclus, berekend volgens een van de in de punten 2.2.4.1 tot en met 2.2.4.3 van bijlage VII beschreven methoden [kg/test] |
| k | = | kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-169) gelijk aan 1 |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen |

N

=

over de testcyclus uitgestoten aantal deeltjes [#/test]

med

=

totale verdunde uitlaatgasstroom gedurende de cyclus, berekend volgens een van de in de punten 2.2.4.1 tot en met 2.2.4.3 van bijlage VII beschreven methoden [kg/test]

k

=

kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-169) gelijk aan 1

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen

met:

| | (7-170) |
| --- | --- |

Formula

(7-170)

waarbij:

| cs,I | = | een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| --- | --- | --- |
| n | = | aantal deeltjesconcentratiemetingen over de volledige duur van de test |

cs,I

=

een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

n

=

aantal deeltjesconcentratiemetingen over de volledige duur van de test

1.4.   Bepaling van deeltjesaantallen voor NRSC met specifieke modi met een partiëlestroomverdunningssysteem

Wanneer deeltjesaantallen met een partiëlestroomverdunningssysteem worden bemonsterd volgens de specificaties in punt 9.2.3 van bijlage VI, wordt het deeltjesemissietempo tijdens elke afzonderlijke specifieke modus op basis van de gemiddelde waarden voor de modus berekend met vergelijking (7-171):

| | (7-171) |
| --- | --- |

Formula

(7-171)

waarbij:

| Ṅ | = | deeltjesemissietempo tijdens de afzonderlijke specifieke modus [#/h] |
| --- | --- | --- |
| qmedf | = | massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis tijdens de afzonderlijke specifieke modus, bepaald volgens vergelijking (7-51) (punt 2.3.2.1) [kg/s] |
| k | = | kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (1-171) gelijk aan 1 |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas tijdens de afzonderlijke specifieke modus, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen |

Ṅ

=

deeltjesemissietempo tijdens de afzonderlijke specifieke modus [#/h]

qmedf

=

massadebiet van equivalent verdund uitlaatgas op natte basis tijdens de afzonderlijke specifieke modus, bepaald volgens vergelijking (7-51) (punt 2.3.2.1) [kg/s]

k

=

kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (1-171) gelijk aan 1

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas tijdens de afzonderlijke specifieke modus, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen

met:

| | (7-172) |
| --- | --- |

Formula

(7-172)

waarbij:

| cs,I | = | een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| --- | --- | --- |
| n | = | aantal deeltjesconcentratiemetingen tijdens de bemonsteringsperiode van de afzonderlijke specifieke modus |

cs,I

=

een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

n

=

aantal deeltjesconcentratiemetingen tijdens de bemonsteringsperiode van de afzonderlijke specifieke modus

1.5.   Bepaling van deeltjesaantallen voor cycli met specifieke modi met een volledigestroomverdunningssysteem

Wanneer deeltjesaantallen met een volledigestroomverdunningssysteem worden bemonsterd volgens de specificaties in punt 9.2.2 van bijlage VI, wordt het deeltjesemissietempo tijdens elke afzonderlijke specifieke modus op basis van de gemiddelde waarden voor de modus berekend met vergelijking (7-173):

| | (7-173) |
| --- | --- |

Formula

(7-173)

waarbij:

| Ṅ | = | deeltjesemissietempo tijdens de afzonderlijke specifieke modus [#/h] |
| --- | --- | --- |
| qmdew | = | totaal massadebiet van het verdunde uitlaatgas op natte basis tijdens de afzonderlijke specifieke modus [kg/s] |
| k | = | kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-173) gelijk aan 1 |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas tijdens de afzonderlijke specifieke modus, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| | = | gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen |

Ṅ

=

deeltjesemissietempo tijdens de afzonderlijke specifieke modus [#/h]

qmdew

=

totaal massadebiet van het verdunde uitlaatgas op natte basis tijdens de afzonderlijke specifieke modus [kg/s]

k

=

kalibratiefactor om de metingen van de deeltjesaantalteller naar het niveau van het referentie-instrument te corrigeren voor zover dat niet binnen de deeltjesaantalteller zelf gebeurt. Indien de kalibratiefactor binnen de deeltjesaantalteller wordt toegepast, is k in vergelijking (7-173) gelijk aan 1

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratie van het verdunde uitlaatgas tijdens de afzonderlijke specifieke modus, gecorrigeerd naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

Formula

=

gemiddelde deeltjesconcentratiereductiefactor van de vluchtigedeeltjesverwijderaar voor de bij de test toegepaste verdunningsinstellingen

met:

| | (7-174) |
| --- | --- |

Formula

(7-174)

waarbij:

| cs,I | = | een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3] |
| --- | --- | --- |
| n | = | aantal deeltjesconcentratiemetingen tijdens de bemonsteringsperiode van de afzonderlijke specifieke modus |

cs,I

=

een afzonderlijke meting van de deeltjesconcentratie in het verdunde uitlaatgas van de deeltjesteller, gecorrigeerd voor coïncidentie en naar standaardomstandigheden (273,2 K en 101,33 kPa) [deeltjes/cm3]

n

=

aantal deeltjesconcentratiemetingen tijdens de bemonsteringsperiode van de afzonderlijke specifieke modus

2.   Testresultaat

2.1.   Berekening van de specifieke emissies voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

Voor elke toepasselijke afzonderlijke RMC, warmstart-NRTC en koudstart-NRTC worden de specifieke emissies in aantal deeltjes/kWh berekend met vergelijking (7-175):

| | (7-175) |
| --- | --- |

Formula

(7-175)

waarbij:

| N | = | over de toepasselijke RMC, warmstart-NRTC of koudstart-NRTC, |
| --- | --- | --- |
| Wact | = | uitgestoten aantal deeltjes werkelijke cyclusarbeid overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh] |

N

=

over de toepasselijke RMC, warmstart-NRTC of koudstart-NRTC,

Wact

=

uitgestoten aantal deeltjes werkelijke cyclusarbeid overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh]

Bij een RMC worden de specifieke emissies in het geval van een motor met niet-frequente (periodieke) regeneratie van het uitlaatgasnabehandelingssysteem (zie punt 6.6.2 van bijlage VI) met de toepasselijke multiplicatieve of additieve aanpassingsfactor gecorrigeerd. Als tijdens de test geen niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de opwaartse factor (k
  ru,m of k
  ru,a) toegepast. Als tijdens de test niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de neerwaartse factor (k
  rd,m of k
  rd,a) toegepast.

Bij een RMC wordt het eindresultaat ook aangepast met de overeenkomstig bijlage III vastgestelde toepasselijke multiplicatieve of additieve verslechteringsfactor.

2.1.1.   Gewogen gemiddeld NRTC-testresultaat

Voor de NRTC is het definitieve testresultaat een gewogen gemiddelde van de met koude en warme start uitgevoerde tests (in voorkomend geval met inbegrip van niet-frequente regeneratie), berekend met vergelijking (7-176) of (7-177):

| a) | bij multiplicatieve regeneratieaanpassing of bij motoren zonder niet-frequente regenererende uitlaatgasnabehandelingssysteem: | (7-176) |
| --- | --- | --- |

a)

bij multiplicatieve regeneratieaanpassing of bij motoren zonder niet-frequente regenererende uitlaatgasnabehandelingssysteem:

Formula

(7-176)

bij additieve regeneratieaanpassing:

| | (7-177) |
| --- | --- |

Formula

(7-177)

waarbij:

| Ncold | = | totaal aantal uitgestoten deeltjes tijdens de met koude start uitgevoerde NRTC |
| --- | --- | --- |
| Nhot | = | totaal aantal uitgestoten deeltjes tijdens de met warme start uitgevoerde NRTC |
| Wact,cold | = | werkelijke cyclusarbeid tijdens de koudstart-NRTC overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh] |
| Wact, hot | = | werkelijke cyclusarbeid tijdens de warmstart-NRTC overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh] |
| kr | = | regeneratieaanpassing overeenkomstig punt 6.6.2 van bijlage VI of, bij motoren zonder niet-frequent regenererend uitlaatgasnabehandelingssysteem, kr
  = 1 |

Ncold

=

totaal aantal uitgestoten deeltjes tijdens de met koude start uitgevoerde NRTC

Nhot

=

totaal aantal uitgestoten deeltjes tijdens de met warme start uitgevoerde NRTC

Wact,cold

=

werkelijke cyclusarbeid tijdens de koudstart-NRTC overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh]

Wact, hot

=

werkelijke cyclusarbeid tijdens de warmstart-NRTC overeenkomstig punt 7.8.3.4 van bijlage VI [kWh]

kr

=

regeneratieaanpassing overeenkomstig punt 6.6.2 van bijlage VI of, bij motoren zonder niet-frequent regenererend uitlaatgasnabehandelingssysteem, kr
  = 1

Als tijdens de test geen niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de opwaartse factor (k
  ru,m of k
  ru,a) toegepast. Als tijdens de test niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de neerwaartse factor (k
  rd,m of k
  rd,a) toegepast.

Het resultaat, waarop in voorkomend geval de aanpassingsfactor voor niet-frequente regeneratie is toegepast, wordt ook aangepast met de overeenkomstig bijlage III vastgestelde toepasselijke multiplicatieve of additieve verslechteringsfactor.

2.2.   Berekening van de specifieke emissies voor NRSC-tests met specifieke modi

De specifieke emissies e [#/kWh] worden berekend met vergelijking (7-178):

| | (7-178) |
| --- | --- |

Formula

(7-178)

waarbij:

| Pi | = | motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI) |
| --- | --- | --- |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |
| Ṅi | = | gemiddeld emissietempo voor modus i [#/h] uit vergelijking (7-171) of (7-173), naargelang de verdunningsmethode |

Pi

=

motorvermogen voor modus i [kW], met Pi = P
  m

  ,i + P
  aux

  i
  (zie de punten 6.3 en 7.7.1.3 van bijlage VI)

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

Ṅi

=

gemiddeld emissietempo voor modus i [#/h] uit vergelijking (7-171) of (7-173), naargelang de verdunningsmethode

In het geval van een motor met niet-frequente (periodieke) regeneratie van het uitlaatgasnabehandelingssysteem (zie punt 6.6.2 van bijlage VI) worden de specifieke emissies met de toepasselijke multiplicatieve of additieve aanpassingsfactor gecorrigeerd. Als tijdens de test geen niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de opwaartse factor (k
  ru,m of k
  ru,a) toegepast. Als tijdens de test niet-frequente regeneratie heeft plaatsgevonden, wordt de neerwaartse factor (k
  rd,m of k
  rd,a) toegepast. Als de aanpassingsfactoren voor elke modus zijn bepaald, worden zij bij de berekening van het gewogen emissieresultaat in vergelijking (7-178) op elke modus toegepast.

Het resultaat, waarop in voorkomend geval de aanpassingsfactor voor niet-frequente regeneratie is toegepast, wordt ook aangepast met de overeenkomstig bijlage III vastgestelde toepasselijke multiplicatieve of additieve verslechteringsfactor.

2.3.   Afronding van de eindresultaten

De eindresultaten van de NRTC en de gewogen gemiddelde NRTC-testresultaten worden overeenkomstig ASTM E 29–06B in één stap op drie significante cijfers afgerond. Tussentijdse waarden die tot het definitieve specifieke emissieresultaat leiden, mogen niet worden afgerond.

2.4.   Bepaling van de deeltjesaantalachtergrond

2.4.1.   Op verzoek van de motorfabrikant mogen de deeltjesaantalconcentraties van de verdunningstunnelachtergrond, vóór of na de test, vanaf een punt voorbij de deeltjes- en koolwaterstoffilters tot in het deeltjesaantalmeetsysteem worden bemonsterd om de deeltjesconcentraties van de tunnelachtergrond te bepalen.

2.4.2.   Voor typegoedkeuring mogen de deeltjesaantalconcentraties van de tunnelachtergrond niet worden afgetrokken, maar voor controle van de conformiteit van de productie kunnen deze, op verzoek van de fabrikant en met de voorafgaande toestemming van de goedkeuringsinstantie, van de in het verdunde uitlaatgas gemeten waarden worden afgetrokken als kan worden aangetoond dat de bijdrage van de tunnelachtergrond significant is.

Aanhangsel 6

Berekening van de ammoniakemissie

1.   Berekening van de gemiddelde concentratie voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

Bepaal de gemiddelde NH3-concentratie in het uitlaatgas over de testcyclus c
  NH3 [ppm] door de momentane waarden over de cyclus te integreren. Vergelijking (7-179) wordt gebruikt:

| | (7-179) |
| --- | --- |

Formula

(7-179)

waarbij:

| c
  NH3,i | = | momentane NH3-concentratie in het uitlaatgas [ppm] |
| --- | --- | --- |
| n | = | aantal metingen |

c
  NH3,i

=

momentane NH3-concentratie in het uitlaatgas [ppm]

n

=

aantal metingen

Voor de NRTC wordt het definitieve testresultaat berekend met vergelijking (7-180):

| cNH3= (0,1 × cNH3,cold) + (0,9 × cNH3,hot) | (7-180) |
| --- | --- |

cNH3= (0,1 × cNH3,cold) + (0,9 × cNH3,hot)

(7-180)

waarbij:

| c
  NH3,cold | = | gemiddelde NH3-concentratie van de koudstart-NRTC [ppm] |
| --- | --- | --- |
| c
  NH3,hot | = | gemiddelde NH3-concentratie van de warmstart-NRTC [ppm] |

c
  NH3,cold

=

gemiddelde NH3-concentratie van de koudstart-NRTC [ppm]

c
  NH3,hot

=

gemiddelde NH3-concentratie van de warmstart-NRTC [ppm]

2.   Berekening van de gemiddelde concentratie voor NRSC met specifieke modi

De gemiddelde NH3-concentratie in het uitlaatgas over de testcyclus c
  NH3 [ppm] wordt bepaald door de gemiddelde concentratie voor elke modus te meten en het resultaat te wegen volgens de op de testcyclus toepasselijke wegingsfactoren. Vergelijking (7-181) wordt gebruikt:

| | (7-181) |
| --- | --- |

Formula

(7-181)

waarbij:

| | = | NH3,i gemiddelde NH3-concentratie in het uitlaatgas voor modus i [ppm] |
| --- | --- | --- |
| Nmode | = | aantal modi in de testcyclus |
| WFi | = | wegingsfactor voor modus i [-] |

Formula

=

NH3,i gemiddelde NH3-concentratie in het uitlaatgas voor modus i [ppm]

Nmode

=

aantal modi in de testcyclus

WFi

=

wegingsfactor voor modus i [-]

---

BIJLAGE VIII

Prestatievoorschriften en testprocedures voor dualfuelmotoren

1.   Toepassingsgebied

Deze bijlage is van toepassing op dualfuelmotoren zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 18, van Verordening (EU) 2016/1628 wanneer die motoren tegelijkertijd op een vloeibare en een gasvormige brandstof werken (dualfuelmodus).

Deze bijlage is niet van toepassing op het testen van motoren, met inbegrip van dualfuelmotoren, wanneer zij uitsluitend op vloeibare of uitsluitend op gasvormige brandstoffen werken (d.w.z. wanneer de GER, afhankelijk van het type brandstof, 1 of 0 bedraagt). In dat geval zijn de voorschriften voor singlefuelmotoren van toepassing.

Voor de typegoedkeuring van motoren die tegelijkertijd op een combinatie van verscheidene vloeibare brandstoffen en één gasvormige brandstof of van één vloeibare brandstof en verscheidene gasvormige brandstoffen werken, wordt de in artikel 33 van Verordening (EU) 2016/1628 beschreven procedure voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten gevolgd.

2.   Definities en afkortingen

In deze bijlage wordt verstaan onder:

2.1.   „GER” of „gasenergieverhouding”: de in artikel 3, punt 20, van Verordening (EU) 2016/1628 omschreven verhouding op basis van de laagste verwarmingswaarde;

2.2.   „GERcycle”: de gemiddelde GER wanneer de motor volgens de toepasselijke testcyclus werkt;

2.3.   „dualfuelmotor van type 1A”:

| a) | een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ Kw ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, die niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die geen vloeibarebrandstofmodus heeft; of |
| --- | --- |

a)

een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ Kw ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, die niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die geen vloeibarebrandstofmodus heeft; of

| b) | een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, die niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die geen vloeibarebrandstofmodus heeft; |
| --- | --- |

b)

een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, die niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die geen vloeibarebrandstofmodus heeft;

2.4.   „dualfuelmotor van type 1B”:

| a) | een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, die in dualfuelmodus niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die een vloeibarebrandstofmodus heeft; of |
| --- | --- |

a)

een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, die in dualfuelmodus niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die een vloeibarebrandstofmodus heeft; of

| b) | een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, die in de dualfuelmodus niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die een vloeibarebrandstofmodus heeft; |
| --- | --- |

b)

een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, die in de dualfuelmodus niet uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en die een vloeibarebrandstofmodus heeft;

2.5.   „dualfuelmotor van type 2A”:

| a) | een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, maar die uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en geen vloeibarebrandstofmodus heeft; of |
| --- | --- |

a)

een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt, maar die uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en geen vloeibarebrandstofmodus heeft; of

| b) | een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRSC < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, maar die uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en geen vloeibarebrandstofmodus heeft; |
| --- | --- |

b)

een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRSC < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt, maar die uitsluitend op vloeibare brandstof stationair draait en geen vloeibarebrandstofmodus heeft;

2.6.   „dualfuelmotor van type 2B”:

| a) | een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) werkt en een vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft maar in dualfuelmodus stationair kan draaien op uitsluitend vloeibare brandstof; of |
| --- | --- |

a)

een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) werkt en een vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRTC, hot ≥ 0,9) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft maar in dualfuelmodus stationair kan draaien op uitsluitend vloeibare brandstof; of

| b) | een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRSC < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft maar in dualfuelmodus stationair kan draaien op uitsluitend vloeibare brandstof; |
| --- | --- |

b)

een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 % en 90 % (0,1 < GERNRSC < 0,9) werkt en geen vloeibarebrandstofmodus heeft, of die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet minder dan 90 % (GERNRSC ≥ 0,9) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft maar in dualfuelmodus stationair kan draaien op uitsluitend vloeibare brandstof;

2.7.   „dualfuelmotor van type 3B”:

| a) | een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet meer dan 10 % (GERNRTC, hot ≤ 0,1) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft; of |
| --- | --- |

a)

een dualfuelmotor van een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de warmstart-NRTC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet meer dan 10 % (GERNRTC, hot ≤ 0,1) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft; of

| b) | een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet meer dan 10 % (GERNRSC ≤ 0,1) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft. |
| --- | --- |

b)

een dualfuelmotor van een (sub)categorie anders dan een subcategorie van NRE 19 ≤ kW ≤ 560 die tijdens de NRSC met een gemiddelde gasenergieverhouding van niet meer dan 10 % (GERNRSC ≤ 0,1) werkt en die een vloeibarebrandstofmodus heeft.

3.   Specifieke aanvullende goedkeuringsvoorschriften voor dualfuelmotoren

3.1.   Motoren waarbij GERcycle door de bediener kan worden geregeld

Indien bij een bepaald motortype de waarde van GERcycle door de bediener kan worden verlaagd tot onder het maximum, wordt de minimumwaarde van GERcycle niet beperkt, maar moet de motor bij elke door de fabrikant toegestane waarde van GERcycle aan de emissiegrenswaarden kunnen voldoen.

4.   Algemene voorschriften

4.1.   Bedrijfsmodi van dualfuelmotoren

4.1.1.   Voorwaarden waaronder een dualfuelmotor in vloeibarebrandstofmodus mag werken

Een dualfuelmotor mag alleen in vloeibarebrandstofmodus werken wanneer hij volgens alle voorschriften van deze verordening voor werking op uitsluitend de gespecificeerde vloeibare brandstof is gecertificeerd.

Als een dualfuelmotor uit een reeds gecertificeerde motor op vloeibare brandstof is ontwikkeld, is een nieuw EU-typegoedkeuringscertificaat vereist voor werking in de vloeibarebrandstofmodus.

4.1.2.   Voorwaarden waaronder een dualfuelmotor stationair mag draaien op uitsluitend vloeibare brandstof

4.1.2.1.   Dualfuelmotoren van type 1A mogen niet stationair draaien op uitsluitend vloeibare brandstof, behalve onder de in punt 4.1.3 voor het warmlopen en starten gedefinieerde voorwaarden.

4.1.2.2.   Dualfuelmotoren van type 1B mogen in dualfuelmodus niet stationair draaien op uitsluitend vloeibare brandstof.

4.1.2.3.   Dualfuelmotoren van de typen 2A, 2B en 3B mogen stationair draaien op uitsluitend vloeibare brandstof.

4.1.3.   Voorwaarden waaronder een dualfuelmotor mag warmlopen of starten op uitsluitend vloeibare brandstof

4.1.3.1.   Een dualfuelmotor van type 1B, 2B of 3B mag warmlopen of starten op uitsluitend vloeibare brandstof. De motor mag in dualfuelmodus warmlopen of starten indien daarbij dezelfde emissiebeheersingsstrategie wordt gebruikt als in de vloeibarebrandstofmodus. Als niet aan deze voorwaarde wordt voldaan, mag de motor alleen in vloeibarebrandstofmodus warmlopen of starten op uitsluitend vloeibare brandstof.

4.1.3.2.   Een dualfuelmotor van type 1A of 2A mag warmlopen of starten op uitsluitend vloeibare brandstof. In dat geval moet de strategie echter als AECS worden opgegeven en moet aan de volgende aanvullende voorschriften worden voldaan:

4.1.3.2.1.   de strategie moet inactief worden wanneer het koelmiddel een temperatuur van 343 K (70 oC) heeft bereikt, of binnen 15 minuten nadat zij is geactiveerd, naargelang wat zich het eerst voordoet; en

4.1.3.2.2.   de servicemodus moet worden ingeschakeld terwijl de strategie actief is.

4.2.   Servicemodus

4.2.1.   Voorwaarden waaronder dualfuelmotoren in servicemodus mogen werken

Wanneer een motor in servicemodus werkt, geldt er een bruikbaarheidsbeperking en is de motor tijdelijk vrijgesteld van de in deze verordening beschreven voorschriften inzake uitlaatemissies en NOx-beheersing.

4.2.2.   Bruikbaarheidsbeperking in servicemodus

4.2.2.1.   Voorschriften voor motoren van een andere categorie dan IWP, IWA, RLL en RLR

De gebruiksbeperking die van toepassing is op niet voor de weg bestemde mobiele machines waarin een dualfuelmotor is gemonteerd van een andere motorcategorie dan IWP, IWA, RLL en RLR en die in servicemodus werken, is de beperking die geactiveerd wordt door het in punt 5.4 van aanhangsel 1 van bijlage IV beschreven sterke-aansporingssysteem.

Om veiligheidsredenen en om een diagnose voor zelfreparatie mogelijk te maken, is het gebruik van een aansporingsblokkeerfunctie overeenkomstig punt 5.5 van aanhangsel 1 van bijlage IV toegestaan om het volledige motorvermogen vrij te geven.

De bruikbaarheidsbeperking mag niet anderszins worden gedeactiveerd door activering of deactivering van de in bijlage IV beschreven waarschuwings- en aansporingssystemen.

De in bijlage IV beschreven waarschuwings- en aansporingssystemen mogen niet worden geactiveerd of gedeactiveerd door in- of uitschakeling van de servicemodus.

4.2.2.2.   Voorschriften voor motoren van de categorieën IWP, IWA, RLL en RLR

Om veiligheidsredenen mogen motoren van de categorieën IWP, IWA, RLL en RLR zonder beperking van het motorkoppel of -toerental in servicemodus werken. In dat geval legt de boordcomputer telkens wanneer overeenkomstig punt 4.2.2.3 een bruikbaarheidsbeperking zou gelden, in een permanent geheugen alle incidenten vast waarbij de motor in servicemodus werkt en deze informatie mag niet opzettelijk gewist kunnen worden.

De nationale inspectie-instanties moeten deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen.

4.2.2.3.   Activering van de bruikbaarheidsbeperking

De bruikbaarheidsbeperking wordt automatisch geactiveerd wanneer de servicemodus wordt ingeschakeld.

Indien de servicemodus overeenkomstig punt 4.2.3 vanwege een storing in het gastoevoersysteem wordt ingeschakeld, wordt de bruikbaarheidsbeperking binnen 30 minuten bedrijfstijd na de inschakeling van de servicemodus actief.

Indien de servicemodus vanwege een lege gastank wordt ingeschakeld, wordt de bruikbaarheidsbeperking actief zodra de servicemodus wordt ingeschakeld.

4.2.2.4.   Deactivering van de bruikbaarheidsbeperking

Het bruikbaarheidsbeperkingssysteem wordt geactiveerd wanneer de motor niet meer in servicemodus werkt.

4.2.3.   Niet-beschikbaarheid van gasvormige brandstof bij werking in dualfuelmodus

Om het mogelijk te maken de niet voor de weg bestemde mobiele machine naar een veilige plaats te brengen, wordt bij detectie van een lege gastank of van een storing in het gastoevoersysteem:

| a) | bij dualfuelmotoren van de typen 1A en 2A de servicemodus ingeschakeld; |
| --- | --- |

a)

bij dualfuelmotoren van de typen 1A en 2A de servicemodus ingeschakeld;

| b) | bij dualfuelmotoren van de typen 1B, 2B en 3B de vloeibarebrandstofmodus ingeschakeld. |
| --- | --- |

b)

bij dualfuelmotoren van de typen 1B, 2B en 3B de vloeibarebrandstofmodus ingeschakeld.

4.2.3.1.   Niet-beschikbaarheid van gasvormige brandstof — lege gastank

Zodra het motorsysteem detecteert dat een gastank leeg is, wordt overeenkomstig punt 4.2.3 de servicemodus of vloeibarebrandstofmodus ingeschakeld.

Wanneer het beschikbare gas in de tank weer het niveau bereikt waarbij de activering van het in punt 4.3.2 beschreven waarschuwingssysteem voor een lege tank gerechtvaardigd was, mag de servicemodus worden uitgeschakeld of, indien van toepassing, de dualfuelmodus weer worden ingeschakeld.

4.2.3.2.   Niet-beschikbaarheid van gasvormige brandstof — storing van de gastoevoer

Wanneer door een storing in het gastoevoersysteem geen gasvormige brandstof beschikbaar is, wordt overeenkomstig punt 4.2.3 de servicemodus of de vloeibarebrandstofmodus ingeschakeld.

Zodra gasvormige brandstof beschikbaar komt, mag de servicemodus worden uitgeschakeld of, indien van toepassing, de dualfuelmodus weer worden ingeschakeld.

4.3.   Dualfuelindicatoren

4.3.1.   Dualfuelmodusindicator

De modus waarin de motor werkt (dualfuelmodus, vloeibarebrandstofmodus of servicemodus), wordt visueel aangeduid aan de bediener van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

De OEM beslist over de kenmerken en de plaats van deze indicator, die deel mag uitmaken van een al bestaand visueel indicatiesysteem.

De indicator mag worden aangevuld met de weergave van een bericht. Voor de weergave van de in dit punt bedoelde berichten mag hetzelfde systeem worden gebruikt als voor de diagnose van de NOx-beheersing of andere onderhoudsdoeleinden.

De visuele weergave van de dualfuelmodusindicator moet verschillen van die voor de diagnose van de NOx-beheersing of andere onderhoudsdoeleinden.

De weergave van veiligheidswaarschuwingen heeft altijd voorrang op de bedrijfsmodusindicatie.

4.3.1.1.   De dualfuelmodusindicator geeft de servicemodus aan zodra deze wordt ingeschakeld (d.w.z. voordat hij werkelijk actief wordt) en blijft deze aangeven zolang de servicemodus ingeschakeld is.

4.3.1.2.   Zodra de bedrijfsmodus van de motor van de vloeibarebrandstofmodus naar de dualfuelmodus wordt veranderd, of omgekeerd, geeft de dualfuelmodusindicator gedurende ten minste één minuut de dualfuelmodus, respectievelijk de vloeibarebrandstofmodus aan. Deze indicatie is ook gedurende ten minste één minuut verplicht bij „contact aan” en op verzoek van de fabrikant bij het aanslingeren van de motor. De indicatie wordt ook op verzoek van de bediener gegeven.

4.3.2.   Waarschuwingssysteem voor lege gastank (dualfuelwaarschuwingssysteem)

Niet voor de weg bestemde mobiele machines waarin een dualfuelmotor is gemonteerd, zijn uitgerust met een dualfuelwaarschuwingssysteem dat de bediener erop attendeert dat de gastank weldra leeg zal zijn.

Het dualfuelwaarschuwingssysteem blijft actief totdat de tank wordt bijgevuld tot een hoger niveau dan dat waarbij het waarschuwingssysteem wordt geactiveerd.

Het dualfuelwaarschuwingssysteem mag tijdelijk worden onderbroken door andere waarschuwingssignalen met belangrijke veiligheidsberichten.

Het dualfuelwaarschuwingssysteem mag niet met een scanner kunnen worden uitgezet zolang de oorzaak van de activering van de waarschuwing niet is weggenomen.

4.3.2.1.   Kenmerken van het dualfuelwaarschuwingssysteem

Het dualfuelwaarschuwingssysteem bestaat uit een visueel waarschuwingssysteem (icoon, pictogram enz.) naar keuze van de fabrikant.

Als de fabrikant dat wenst, mag het systeem een geluidssignaal geven. In dat geval mag het geluidssignaal door de bediener uitgezet kunnen worden.

De visuele weergave van het dualfuelwaarschuwingssysteem moet verschillen van die voor de diagnose van de NOx-beheersing of andere onderhoudsdoeleinden.

Voorts mag het dualfuelwaarschuwingssysteem korte berichten weergeven, waaronder berichten die duidelijk de resterende afstand of de tijd vóór de activering van de bruikbaarheidsbeperking aangeven.

Voor de weergave van de in dit punt bedoelde waarschuwing of berichten mag hetzelfde systeem worden gebruikt als voor de weergave van waarschuwingen of berichten in verband met de diagnose van de NOx-beheersing of van waarschuwingen of berichten voor andere onderhoudsdoeleinden.

Op niet voor de weg bestemde mobiele machines die bestemd zijn voor gebruik door hulpverleningsdiensten of die zijn ontworpen en gebouwd voor gebruik door het leger, de burgerbescherming, de brandweer en de ordediensten, mag een voorziening worden aangebracht waarmee de bediener de visuele signalen van het waarschuwingssysteem kan dimmen.

4.4.   Meegedeeld koppel

4.4.1.   Meegedeeld koppel wanneer een dualfuelmotor in dualfuelmodus werkt

Wanneer een dualfuelmotor in dualfuelmodus werkt:

| a) | is de referentiekoppelkromme de kromme die wordt verkregen wanneer de motor op een motortestbank in dualfuelmodus wordt getest; |
| --- | --- |

a)

is de referentiekoppelkromme de kromme die wordt verkregen wanneer de motor op een motortestbank in dualfuelmodus wordt getest;

| b) | zijn de geregistreerde werkelijke koppels (aangegeven koppel en wrijvingskoppel) het resultaat van de dualfuelverbranding en niet het resultaat dat wordt verkregen wanneer de motor uitsluitend op vloeibare brandstof loopt. |
| --- | --- |

b)

zijn de geregistreerde werkelijke koppels (aangegeven koppel en wrijvingskoppel) het resultaat van de dualfuelverbranding en niet het resultaat dat wordt verkregen wanneer de motor uitsluitend op vloeibare brandstof loopt.

4.4.2.   Meegedeeld koppel wanneer een dualfuelmotor in vloeibarebrandstofmodus werkt

Wanneer een dualfuelmotor in vloeibarebrandstofmodus werkt, is de referentiekoppelkromme de kromme die wordt verkregen wanneer de motor op een motortestbank in vloeibarebrandstofmodus wordt getest.

4.5.   Aanvullende voorschriften

4.5.1.   Wanneer adaptieve strategieën voor een dualfuelmotor worden gebruikt, moeten zij behalve aan bijlage IV ook aan de volgende voorschriften voldoen:

| a) | de motor moet altijd van het dualfuelmotortype blijven dat voor de EU-typegoedkeuring is opgegeven (d.w.z. type 1A, 2B enz.); en |
| --- | --- |

a)

de motor moet altijd van het dualfuelmotortype blijven dat voor de EU-typegoedkeuring is opgegeven (d.w.z. type 1A, 2B enz.); en

| b) | bij een motor van type 2 mag het verschil tussen de hoogste en de laagste maximale GERcycle binnen de familie nooit groter zijn dan het in punt 3.1.1 aangegeven percentage, tenzij uit hoofde van punt 3.2.1 een andere waarde is toegestaan. |
| --- | --- |

b)

bij een motor van type 2 mag het verschil tussen de hoogste en de laagste maximale GERcycle binnen de familie nooit groter zijn dan het in punt 3.1.1 aangegeven percentage, tenzij uit hoofde van punt 3.2.1 een andere waarde is toegestaan.

4.6   Een voorwaarde van de typegoedkeuring is dat overeenkomstig de bijlagen XIV en XV instructies aan de OEM en de eindgebruikers worden verstrekt betreffende de montage en de bediening van de dualfuelmotor, met inbegrip van de in punt 4.2 beschreven servicemodus en de in punt 4.3 beschreven dualfuelindicatoren.

5.   Prestatievoorschriften

5.1.   Op dualfuelmotoren zijn dezelfde, in deze verordening en in Verordening (EU) 2016/1628 opgenomen prestatievoorschriften, met inbegrip van de emissiegrenswaarden, en voorschriften voor EU-typegoedkeuring van toepassing als op elke andere motor van de desbetreffende motorcategorie, behalve voor zover in deze bijlage anders is bepaald.

5.2   De grenswaarde voor koolwaterstof (HC) voor werking in dualfuelmodus wordt overeenkomstig bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 bepaald aan de hand van de gemiddelde gasenergieverhouding (GER) over de betrokken testcyclus.

5.3   De technische voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, die ook voorschrijven welke documenten vereist zijn om die strategieën aan te tonen, en de technische bepalingen ter bestrijding van manipulatie, met inbegrip van het verbod op manipulatievoorzieningen, zijn identiek aan die voor elke andere motor van de desbetreffende motorcategorie, zoals vastgesteld in bijlage IV.

5.4   De nadere technische voorschriften voor het gebied van de NRSC waarin de toegestane overschrijding van de in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 vastgestelde emissiegrenswaarden beheerst wordt, zijn identiek aan die voor elke andere motor van de desbetreffende motorcategorie, zoals vastgesteld in bijlage IV.

6.   Demonstratievoorschriften

6.1.   Op dualfuelmotoren zijn dezelfde, in deze verordening en in Verordening (EU) 2016/1628 opgenomen demonstratievoorschriften van toepassing als op elke andere motor van de desbetreffende motorcategorie, behalve voor zover in onderdeel 6 anders is bepaald.

6.2.   De naleving van de toepasselijke grenswaarden wordt in de dualfuelmodus aangetoond.

6.3.   Voor typen dualfuelmotoren met een vloeibarebrandstofmodus (d.w.z. de typen 1B, 2B en 3B) wordt de naleving van de toepasselijke grenswaarden bovendien in de vloeibarebrandstofmodus aangetoond.

6.4.   Aanvullende demonstratievoorschriften voor motoren van type 2

6.4.1   De fabrikant legt aan de goedkeuringsinstantie bewijsmateriaal over waaruit blijkt dat het GERcycle-bereik van alle leden van de familie van dualfuelmotoren binnen het in punt 3.1.1 vermelde percentage blijft, of in het geval van motoren waarbij de bediener de waarde van GERcycle kan aanpassen, aan de voorschriften van punt 6.5 voldoet (bv. door middel van algoritmen, functionele analyses, berekeningen, simulaties, resultaten van eerdere tests enz.).

6.5   Aanvullende demonstratievoorschriften voor motoren waarbij de bediener de waarde van GERcycle kan aanpassen

6.5.1   De naleving van de toepasselijke grenswaarden wordt aangetoond bij de door de fabrikant toegestane minimum- en maximumwaarde van GERcycle.

6.6.   Voorschriften voor het aantonen van de duurzaamheid van een dualfuelmotor

6.6.1   De bepalingen van bijlage III zijn van toepassing.

6.7.   Demonstratie van de dualfuelindicatoren, waarschuwing en bruikbaarheidsbeperking

6.7.1   In het kader van de aanvraag voor EU-typegoedkeuring krachtens deze verordening toont de fabrikant de werking van de dualfuelindicatoren, de waarschuwing en de bruikbaarheidsbeperking aan overeenkomstig aanhangsel 1.

7.   Voorschriften om de correcte werking van de NOx-beheersingsmaatregelen te garanderen

7.1.   Bijlage IV (technische voorschriften voor NOx-beheersingsmaatregelen) is van toepassing op dualfuelmotoren, ongeacht of zij in dualfuelmodus of vloeibarebrandstofmodus werken.

7.2.   Aanvullende NOx-beheersingsvoorschriften voor dualfuelmotoren van de typen 1B, 2B en 3B

7.2.1.   Het koppel dat voor de toepassing van het in punt 5.4 van aanhangsel 1 van bijlage IV beschreven sterke-aansporingssysteem in aanmerking wordt genomen, is het laagste van de in vloeibarebrandstofmodus en in dualfuelmodus verkregen koppels.

7.2.2   Van een mogelijke invloed van de werkingsmodus op de storingsdetectie mag geen gebruik worden gemaakt om de periode tot de activering van de aansporing te verlengen.

7.2.3.   Bij storingen waarvan de detectie niet van de werkingsmodus van de motor afhangt, mogen de in aanhangsel 1 van bijlage IV gespecificeerde en aan de DTC-status gerelateerde mechanismen niet van de werkingsmodus van de motor afhangen (als bv. een DTC de status „potentieel” in dualfuelmodus heeft bereikt, zal hij de volgende keer dat de storing wordt gedetecteerd, ook in vloeibarebrandstofmodus de bevestigde en actieve status krijgen).

7.2.4.   Bij storingen waarvan de detectie van de werkingsmodus van de motor afhangt, mogen DTC's een eerder actieve status niet in een andere modus krijgen dan die waarin zij de bevestigde en actieve status hebben bereikt.

7.2.5.   Een verandering van de werkingsmodus (van dualfuelmodus naar vloeibarebrandstofmodus of omgekeerd) mag de mechanismen waarmee aan de voorschriften van bijlage IV wordt voldaan (bv. tellers), niet stoppen of resetten. Wanneer een van deze mechanismen (bv. een diagnosesysteem) echter afhankelijk is van de werkingsmodus in kwestie, mag de teller voor dat mechanisme op verzoek van de fabrikant en met de goedkeuring van de goedkeuringsinstantie:

| a) | bij verandering van de werkingsmodus stoppen en, indien van toepassing, de op dat moment aangegeven waarde vasthouden; |
| --- | --- |

a)

bij verandering van de werkingsmodus stoppen en, indien van toepassing, de op dat moment aangegeven waarde vasthouden;

| b) | wanneer de werkingsmodus weer terugverandert herstarten en, indien van toepassing, voorttellen vanaf het punt waar hij was gestopt. |
| --- | --- |

b)

wanneer de werkingsmodus weer terugverandert herstarten en, indien van toepassing, voorttellen vanaf het punt waar hij was gestopt.

Aanhangsel 1

Dualfuelindicator, waarschuwingssysteem en bruikbaarheidsbeperking voor dualfuelmotoren — Demonstratievoorschriften

1.   Dualfuelindicatoren

1.1.   Dualfuelmodusindicator

Bij de EU-typegoedkeuring wordt aangetoond dat de motor een signaal kan geven om de dualfuelmodusindicator te activeren wanneer de motor in die modus werkt.

1.2.   Vloeibarebrandstofmodusindicator

Bij de EU-typegoedkeuring van een dualfuelmotor van type 1B, 2B of 3B wordt aangetoond dat de motor een signaal kan geven om de vloeibarebrandstofmodusindicator te activeren wanneer de motor in die modus werkt.

1.3.   Servicemodusindicator

Bij de EU-typegoedkeuring wordt aangetoond dat de motor een signaal kan geven om de servicemodusindicator te activeren wanneer de motor in die modus werkt.

1.3.1.   Indien de motor met een servicemodusindicator is uitgerust, volstaat het als demonstratie daarvan een servicemodusactiveringsschakelaar te activeren en aan de goedkeuringsinstantie bewijsmateriaal over te leggen waaruit blijkt dat de activering plaatsvindt wanneer de servicemodus door het motorsysteem zelf wordt aangestuurd (bv. met algoritmen, simulaties, resultaten van interne tests enz.).

2.   Waarschuwingssysteem

Bij de EU-typegoedkeuring wordt aangetoond dat de motor een signaal kan geven om het waarschuwingssysteem te activeren wanneer de hoeveelheid gasvormige brandstof in de gastank onder het waarschuwingsniveau daalt. Daartoe mag de werkelijke hoeveelheid gasvormige brandstof worden gesimuleerd.

3.   Bruikbaarheidsbeperking

Bij de EU-typegoedkeuring van een dualfuelmotor van type 1A of 2A wordt aangetoond dat de motor een signaal kan geven om de bruikbaarheidsbeperking te activeren bij detectie van een lege gastank en van een storing in het gastoevoersysteem. Daartoe mogen de lege gastank en de storing in het gastoevoersysteem worden gesimuleerd.

3.1.   Het volstaat de demonstratie in een met het akkoord van de goedkeuringsinstantie gekozen gangbaar gebruiksgeval uit te voeren en aan die instantie bewijsmateriaal over te leggen waaruit blijkt dat de bruikbaarheidsbeperking in de andere mogelijke gebruiksgevallen plaatsvindt (bv. met algoritmen, simulaties, resultaten van interne tests enz.).

Aanhangsel 2

Voorschriften betreffende de emissietestprocedure voor dualfuelmotoren

1.   Algemeen

Dit punt bevat de aanvullende voorschriften en uitzonderingen van deze bijlage om emissietests van dualfuelmotoren te kunnen verrichten, ongeacht of die emissies alleen uitlaatemissies zijn of ook carteremissies die overeenkomstig punt 6.10 van bijlage VI bij de uitlaatemissies worden opgeteld. Indien geen aanvullende voorschriften of uitzonderingen zijn vermeld, zijn de voorschriften van deze verordening op dezelfde wijze van toepassing op dualfuelmotoren als op andere krachtens Verordening (EU) 2016/1628 goedgekeurde motortypen of motorfamilies.

De emissietests van een dualfuelmotor worden gecompliceerd door het feit dat de door de motor gebruikte brandstof kan variëren van uitsluitend vloeibare brandstof tot een combinatie van hoofdzakelijk gasvormige brandstof met slechts een kleine hoeveelheid vloeibare brandstof als ontstekingsbron. De verhouding tussen de door een dualfuelmotor gebruikte brandstoffen kan bovendien naargelang de bedrijfsomstandigheden van de motor dynamisch veranderen. Bijgevolg zijn bijzondere voorzorgsmaatregelen en beperkingen noodzakelijk om bij die motoren emissietests te kunnen uitvoeren.

2.   Testomstandigheden

Onderdeel 6 van bijlage VI is van toepassing.

3.   Testprocedures

Onderdeel 7 van bijlage VI is van toepassing.

4.   Meetprocedures

Onderdeel 8 van bijlage VI is van toepassing, behalve voor zover in dit aanhangsel anders is bepaald.

In figuur 6.6 van bijlage VI is een meetprocedure met volledigestroomverdunning voor dualfuelmotoren weergegeven.

Deze meetprocedure zorgt ervoor dat de variatie van de brandstofsamenstelling tijdens de test hoofdzakelijk de meetresultaten voor koolwaterstof zal beïnvloeden. Dit moet met een van de in punt 5.1 beschreven methoden worden gecompenseerd.

De in figuur 6.7 van bijlage VI geïllustreerde meting van ruw uitlaatgas/de partiële stroom mag worden toegepast met enkele voorzorgsmaatregelen wat de methoden betreft om het uitlaatgasmassadebiet te bepalen en te berekenen.

5.   Meetapparatuur

Onderdeel 9 van bijlage VI is van toepassing.

6.   Emissiemeting van het deeltjesaantal

Aanhangsel 1 van bijlage VI is van toepassing.

7.   Berekening van de emissies

De emissies worden overeenkomstig bijlage VII berekend, behalve voor zover in dit onderdeel anders is bepaald. De aanvullende voorschriften van de punten 7.1 en 7.2 zijn van toepassing op berekeningen op massabasis, respectievelijk molaire basis.

Voor de berekening van de emissies moet de samenstelling van de gebruikte brandstoffen bekend zijn. Als een gasvormige brandstof wordt geleverd met een certificaat waarin de eigenschappen van de brandstof worden gespecificeerd (bv. bij gas uit flessen), mag de door de leverancier gespecificeerde samenstelling worden gebruikt. Indien de samenstelling niet beschikbaar is (bv. bij brandstof uit pijpleidingen), wordt ten minste vóór en na uitvoering van de motoremissietest een analyse van de samenstelling verricht. Frequentere analyse is toegestaan en de resultaten daarvan worden in de berekeningen gebruikt.

Indien gebruik wordt gemaakt van de gasenergieverhouding (GER), moet deze overeenstemmen met de definitie in artikel 3, punt 2, van Verordening (EU) 2016/1628 en de specifieke bepalingen voor totale grenswaarden voor koolwaterstof (HC) voor volledig en gedeeltelijk gasvormige brandstof in bijlage II bij die verordening. De gemiddelde waarde van GER over de cyclus wordt berekend met een van de volgende methoden:

| a) | bij de warmstart-NRTC en de RMC wordt de som van de GER-waarden bij elk meetpunt gedeeld door het aantal meetpunten; |
| --- | --- |

a)

bij de warmstart-NRTC en de RMC wordt de som van de GER-waarden bij elk meetpunt gedeeld door het aantal meetpunten;

| b) | bij de NRSC met specifieke modi wordt de gemiddelde GER voor elke testmodus vermenigvuldigd met de wegingsfactor voor de desbetreffende modus, waarna de som van alle modi wordt berekend. De wegingsfactoren voor de toepasselijke cyclus worden afgelezen uit aanhangsel 1 van bijlage XVII. |
| --- | --- |

b)

bij de NRSC met specifieke modi wordt de gemiddelde GER voor elke testmodus vermenigvuldigd met de wegingsfactor voor de desbetreffende modus, waarna de som van alle modi wordt berekend. De wegingsfactoren voor de toepasselijke cyclus worden afgelezen uit aanhangsel 1 van bijlage XVII.

7.1.   Emissieberekening op massabasis

Onderdeel 2 van bijlage VII is van toepassing, behalve voor zover in dit onderdeel anders is bepaald.

7.1.1.   Droog-natcorrectie

7.1.1.1.   Ruw uitlaatgas

De droog-natcorrectie wordt berekend met de vergelijkingen (7-3) en (7-4) van bijlage VII.

De brandstofspecifieke parameters worden overeenkomstig punt 7.1.5 bepaald.

7.1.1.2.   Verdund uitlaatgas

De droog-natcorrectie wordt berekend met vergelijking (7-3) en vergelijking (7-25) of (7-26) van bijlage VII.

Voor de droog-natcorrectie wordt de molaire waterstofverhouding α van de combinatie van de twee brandstoffen gebruikt. Deze molaire waterstofverhouding wordt berekend aan de hand van de meetwaarden van het verbruik van beide brandstoffen overeenkomstig punt 7.1.5.

7.1.2.   NOx-correctie voor vochtigheid

De in vergelijking (7-9) van bijlage VII gespecificeerde NOx-vochtigheidscorrectie voor compressieontstekingsmotoren wordt toegepast.

7.1.3.   Partiëlestroomverdunning (PFS) en ruwuitlaatgasmeting

7.1.3.1.   Bepaling van het uitlaatgasmassadebiet

Het uitlaatgasmassadebiet wordt bepaald met een stroommeter voor ruw uitlaatgas, zoals beschreven in punt 9.4.5.3 van bijlage VI.

Als alternatief mag de methode voor het meten van de luchtstroom en de lucht-brandstofverhouding overeenkomstig de vergelijkingen (7-17) tot en met (7-19) van bijlage VII worden toegepast als de waarden voor α, γ, δ en ε overeenkomstig punt 7.1.5.3 worden bepaald. Het gebruik van een zirkoniumsensor om de lucht-brandstofverhouding te bepalen, is niet toegestaan.

Als motoren volgens de testcycli in statische toestand worden getest, mag het uitlaatgasmassadebiet alleen worden bepaald volgens de lucht- en brandstofmeetmethode overeenkomstig vergelijking (7-15) van bijlage VII.

7.1.3.2.   Bepaling van de gasvormige bestanddelen

Punt 2.1 van bijlage VII is van toepassing, behalve voor zover in dit onderdeel anders is bepaald.

De mogelijke variatie van de brandstofsamenstelling beïnvloedt alle in de emissieberekeningen gebruikte ugas
  -factoren en molaire verhoudingen van de bestanddelen. De ugas
  -factoren en molaire verhoudingen van de bestanddelen worden naar keuze van de fabrikant op een van de volgende wijzen bepaald:

| a) | de momentane waarden van ugas
  kunnen met de exacte vergelijkingen in punt 2.1.5.2 of 2.2.3 van bijlage VII aan de hand van de momentane verhoudingen tussen de vloeibare en gasvormige brandstof (bepaald uit momentane metingen of berekeningen van het brandstofverbruik) worden berekend en de momentane molaire verhoudingen van de bestanddelen kunnen overeenkomstig punt 7.1.5 worden bepaald; of |
| --- | --- |

a)

de momentane waarden van ugas
  kunnen met de exacte vergelijkingen in punt 2.1.5.2 of 2.2.3 van bijlage VII aan de hand van de momentane verhoudingen tussen de vloeibare en gasvormige brandstof (bepaald uit momentane metingen of berekeningen van het brandstofverbruik) worden berekend en de momentane molaire verhoudingen van de bestanddelen kunnen overeenkomstig punt 7.1.5 worden bepaald; of

| b) | indien voor het specifieke geval van een dualfuelmotor op gasvormige brandstof en diesel de berekening op massabasis overeenkomstig onderdeel 2 van bijlage VII wordt verricht, mogen de waarden voor de molaire verhoudingen van de bestanddelen en ugas
  uit een tabel worden afgelezen. Deze waarden worden als volgt uit de tabel afgelezen:






  i) | bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding van 90 % of hoger werken (GER ≥ 0,9), worden de waarden voor de gasvormige brandstof gebruikt, die worden afgelezen uit tabel 7.1 of 7.2 van bijlage VII; |
| --- | --- | --- |

b)

indien voor het specifieke geval van een dualfuelmotor op gasvormige brandstof en diesel de berekening op massabasis overeenkomstig onderdeel 2 van bijlage VII wordt verricht, mogen de waarden voor de molaire verhoudingen van de bestanddelen en ugas
  uit een tabel worden afgelezen. Deze waarden worden als volgt uit de tabel afgelezen:

i)

bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding van 90 % of hoger werken (GER ≥ 0,9), worden de waarden voor de gasvormige brandstof gebruikt, die worden afgelezen uit tabel 7.1 of 7.2 van bijlage VII;

| ii) | bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 en 90 % werken (0,1 < GER < 0,9), worden de waarden voor een mengsel van 50 % gasvormige brandstof en 50 % diesel representatief geacht, die worden afgelezen uit de tabellen 8.1 en 8.2; |
| --- | --- |

ii)

bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding tussen 10 en 90 % werken (0,1 < GER < 0,9), worden de waarden voor een mengsel van 50 % gasvormige brandstof en 50 % diesel representatief geacht, die worden afgelezen uit de tabellen 8.1 en 8.2;

| iii) | bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding van 10 % of lager werken (GER ≤ 0,1), worden de waarden voor diesel gebruikt, die worden afgelezen uit tabel 7.1 of 7.2 van bijlage VII; |
| --- | --- |

iii)

bij motoren die tijdens de toepasselijke testcyclus met een gemiddelde gasenergieverhouding van 10 % of lager werken (GER ≤ 0,1), worden de waarden voor diesel gebruikt, die worden afgelezen uit tabel 7.1 of 7.2 van bijlage VII;

| iv) | voor de berekening van de HC-emissies wordt in alle gevallen de ugas
  -waarde van de gasvormige brandstof gebruikt, ongeacht de gemiddelde gasenergieverhouding (GER). |
| --- | --- |

iv)

voor de berekening van de HC-emissies wordt in alle gevallen de ugas
  -waarde van de gasvormige brandstof gebruikt, ongeacht de gemiddelde gasenergieverhouding (GER).

Tabel 8.1

Molaire verhouding van de bestanddelen bij een mengsel van 50 % gasvormige brandstof en 50 % diesel (massa-%)

| Gasvormige brandstof | α | γ | δ | ε |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| CH4 | 2,8681 | 0 | 0 | 0,0040 |
| GR | 2,7676 | 0 | 0 | 0,0040 |
| G23 | 2,7986 | 0 | 0,0703 | 0,0043 |
| G25 | 2,7377 | 0 | 0,1319 | 0,0045 |
| Propaan | 2,2633 | 0 | 0 | 0,0039 |
| Butaan | 2,1837 | 0 | 0 | 0,0038 |
| Lpg | 2,1957 | 0 | 0 | 0,0038 |
| Lpg-brandstof A | 2,1740 | 0 | 0 | 0,0038 |
| Lpg-brandstof B | 2,2402 | 0 | 0 | 0,0039 |

Gasvormige brandstof

α

γ

δ

ε

CH4

2,8681

0

0

0,0040

GR

2,7676

0

0

0,0040

G23

2,7986

0

0,0703

0,0043

G25

2,7377

0

0,1319

0,0045

Propaan

2,2633

0

0

0,0039

Butaan

2,1837

0

0

0,0038

Lpg

2,1957

0

0

0,0038

Lpg-brandstof A

2,1740

0

0

0,0038

Lpg-brandstof B

2,2402

0

0

0,0039

7.1.3.2.1.   Massa per test van een gasvormige emissie

Indien overeenkomstig punt 7.1.3.2.1, onder a), de exacte vergelijkingen worden gebruikt om de momentane u
  gas-waarden te berekenen, wordt bij de berekening van de massa per test van een gasvormige emissie voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en de RMC, vergelijking (8-1) toegepast om in de sommatie van vergelijking (7-2) van punt 2.1.2 van bijlage VII u
  gas op te nemen:

| | (8-1) |
| --- | --- |

Formula

(8-1)

waarbij:

| u
  gas,

  i | = | momentane waarde van u
  gas |
| --- | --- | --- |

u
  gas,

  i

=

momentane waarde van u
  gas

De overige termen van de vergelijking zoals beschreven in punt 2.1.2 van bijlage VII.

Tabel 8.2

u
  gas-waarden en dichtheid van de bestanddelen van het ruwe uitlaatgas bij een mengsel van 50 % gasvormige brandstof en 50 % diesel (massa-%)

| Gasvormige brandstof | Gas |
| --- | --- |
| r
  e | NOx | CO | HC | CO2 | O2 | CH4 |
| | | r
  gas [kg/m
  3
  ] | | | |
| 2,053 | 1,250 | (1) | 1,9636 | 1,4277 | 0,716 |
| | | u
  gas
   (2) | | | |
| CNG/lng (3) | 1,2786 | 0,001606 | 0,000978 | 0,000528 (4) | 0,001536 | 0,001117 | 0,000560 |
| Propaan | 1,2869 | 0,001596 | 0,000972 | 0,000510 | 0,001527 | 0,001110 | 0,000556 |
| Butaan | 1,2883 | 0,001594 | 0,000971 | 0,000503 | 0,001525 | 0,001109 | 0,000556 |
| Lpg (5) | 1,2881 | 0,001594 | 0,000971 | 0,000506 | 0,001525 | 0,001109 | 0,000556 |

Gasvormige brandstof

Gas

r
  e

NOx

CO

HC

CO2

O2

CH4

r
  gas [kg/m
  3
  ]

2,053

1,250

(1)

1,9636

1,4277

0,716

u
  gas
   (2)

CNG/lng (3)

1,2786

0,001606

0,000978

0,000528 (4)

0,001536

0,001117

0,000560

Propaan

1,2869

0,001596

0,000972

0,000510

0,001527

0,001110

0,000556

Butaan

1,2883

0,001594

0,000971

0,000503

0,001525

0,001109

0,000556

Lpg (5)

1,2881

0,001594

0,000971

0,000506

0,001525

0,001109

0,000556

7.1.3.3.   Deeltjesbepaling

Om de deeltjesemissies volgens de meetmethode met partiële verdunning te bepalen, worden de berekeningen overeenkomstig de vergelijkingen in punt 2.3 van bijlage VII uitgevoerd.

De voorschriften van punt 8.2.1.2 van bijlage VI zijn van toepassing op de regeling van de verdunningsverhouding. In het bijzonder wordt anticiperende regeling op basis van de gegevens van een eerder uitgevoerde test toegepast indien de gecombineerde omzettingstijd van de uitlaatgasstroommeting en het partiëlestroomsysteem meer dan 0 s bedraagt. In dat geval moet de gecombineerde stijgtijd ≤ 1 s zijn en de gecombineerde reactietijd ≤ 10 s. Behalve indien het uitlaatgasmassadebiet rechtstreeks wordt gemeten, wordt dit debiet bepaald aan de hand van de overeenkomstig punt 7.1.5.3 bepaalde waarden van α, γ, δ en ε.

Bij elke meting moet de kwaliteitscontrole overeenkomstig punt 8.2.1.2 van bijlage VI worden uitgevoerd.

7.1.3.4.   Aanvullende voorschriften met betrekking tot de uitlaatgasmassastroommeter

De in de punten 9.4.1.6.3 en 9.4.1.6.3.3 van bijlage VI bedoelde stroommeter mag niet gevoelig zijn voor de wijzigingen in de samenstelling en dichtheid van het uitlaatgas. Kleine fouten bij meting via bv. een pitotbuis of opening (gelijk aan de vierkantswortel van de dichtheid van het uitlaatgas) mogen buiten beschouwing worden gelaten.

7.1.4.   Meting met volledigestroomverdunning (CVS)

Punt 2.2 van bijlage VII is van toepassing, behalve voor zover in dit onderdeel anders is bepaald.

De mogelijke variatie van de brandstofsamenstelling zal hoofdzakelijk de uit de tabel afgelezen ugas
  -waarde voor koolwaterstof beïnvloeden. De exacte vergelijkingen worden gebruikt om de koolwaterstofemissies te berekenen aan de hand van de molaire verhoudingen van de bestanddelen, die overeenkomstig punt 7.1.5 op grond van de metingen van het verbruik van beide brandstoffen zijn bepaald.

7.1.4.1.   Bepaling van de voor de achtergrond gecorrigeerde concentraties (punt 5.2.5)

Om de stoichiometrische factor te bepalen, wordt de molaire waterstofverhouding α van de brandstof berekend als de gemiddelde molaire waterstofverhouding van het brandstofmengsel tijdens de test overeenkomstig punt 7.1.5.3.

Als alternatief mag de Fs-waarde van de gasvormige brandstof in vergelijking (7-28) van bijlage VII worden gebruikt.

7.1.5.   Bepaling van de molaire verhoudingen van de bestanddelen

7.1.5.1.   Algemeen

Dit onderdeel wordt voor de bepaling van de molaire verhoudingen van de bestanddelen gebruikt wanneer het brandstofmengsel bekend is (exacte methode).

7.1.5.2.   Berekening van de bestanddelen van het brandstofmengsel

De vergelijkingen (8-2) tot en met (8-7) worden gebruikt om de elementaire samenstelling van het brandstofmengsel te berekenen:

| qmf
  = qmf1 + qmf2 | (8-2) |
| --- | --- |
| | (8-3) |
| | (8-4) |
| | (8-5) |
| | (8-6) |
| | (8-7) |

qmf
  = qmf1 + qmf2

(8-2)

Formula

(8-3)

Formula

(8-4)

Formula

(8-5)

Formula

(8-6)

Formula

(8-7)

waarbij:

| qm

  f1 | = | massadebiet van brandstof 1, kg/s |
| --- | --- | --- |
| qm

  f2 | = | massadebiet van brandstof 2, kg/s |
| w
  H | = | waterstofgehalte van brandstof, massa- % |
| w
  C | = | koolstofgehalte van brandstof, massa- % |
| w
  S | = | zwavelgehalte van brandstof, massa- % |
| w
  N | = | stikstofgehalte van brandstof, massa- % |
| w
  O | = | zuurstofgehalte van brandstof, massa- % |

qm

  f1

=

massadebiet van brandstof 1, kg/s

qm

  f2

=

massadebiet van brandstof 2, kg/s

w
  H

=

waterstofgehalte van brandstof, massa- %

w
  C

=

koolstofgehalte van brandstof, massa- %

w
  S

=

zwavelgehalte van brandstof, massa- %

w
  N

=

stikstofgehalte van brandstof, massa- %

w
  O

=

zuurstofgehalte van brandstof, massa- %

Berekening van de molaire verhoudingen van H, C, S, N en O ten opzichte van C voor het brandstofmengsel

De berekening van de atoomverhoudingen (in het bijzonder de H/C-verhouding α) is gegeven in bijlage VII met behulp van de vergelijkingen (8-8) tot en met (8-11):

| | (8-8) |
| --- | --- |
| | (8-9) |
| | (8-10) |
| | (8-11) |

Formula

(8-8)

Formula

(8-9)

Formula

(8-10)

Formula

(8-11)

waarbij:

| w
  H | = | waterstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %] |
| --- | --- | --- |
| w
  C | = | koolstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %] |
| w
  S | = | zwavelgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %] |
| w
  N | = | stikstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %] |
| w
  O | = | zuurstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %] |
| α | = | molaire waterstofverhouding (H/C) |
| γ | = | molaire zwavelverhouding (S/C) |
| δ | = | molaire stikstofverhouding (N/C) |
| ε | = | molaire zuurstofverhouding (O/C)
  voor een brandstof CHαOεNδSγ |

w
  H

=

waterstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %]

w
  C

=

koolstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %]

w
  S

=

zwavelgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %]

w
  N

=

stikstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %]

w
  O

=

zuurstofgehalte van de brandstof, massafractie [g/g] of [massa- %]

α

=

molaire waterstofverhouding (H/C)

γ

=

molaire zwavelverhouding (S/C)

δ

=

molaire stikstofverhouding (N/C)

ε

=

molaire zuurstofverhouding (O/C)

voor een brandstof CHαOεNδSγ

7.2.   Emissieberekening op molaire basis

Onderdeel 3 van bijlage VII is van toepassing, behalve voor zover in dit punt anders is bepaald.

7.2.1.   NOx-correctie voor vochtigheid

Er wordt gebruikgemaakt van vergelijking (7-102) van bijlage VII (correctie voor compressieontstekingsmotoren).

7.2.2.   Bepaling van het uitlaatgasmassadebiet zonder stroommeter voor ruw uitlaatgas

Er wordt gebruikgemaakt van vergelijking (7-112) van bijlage VII (berekening van het molaire debiet op basis van de inlaatlucht). Uitsluitend bij de uitvoering van een NRSC-test, mag in plaats daarvan gebruik worden gemaakt van vergelijking (7-113) van bijlage VII (berekening van het molaire debiet op basis van het brandstofmassadebiet).

7.2.3.   Molaire verhoudingen voor de bepaling van de gasvormige bestanddelen

Voor de bepaling van de molaire verhoudingen van de bestanddelen aan de hand van de momentane verhoudingen tussen de vloeibare en gasvormige brandstof, bepaald uit momentane metingen of berekeningen van het brandstofverbruik, wordt de exacte benadering gevolgd. De momentane molaire verhoudingen van de bestanddelen worden in de vergelijkingen (7-91), (7-89) en (7-94) van bijlage VII ingevoerd voor de continue chemische balans.

De verhoudingen worden overeenkomstig punt 7.2.3.1 of 7.1.5.3 bepaald.

Gemengde of via een leiding aangevoerde gasvormige brandstoffen kunnen significante hoeveelheden inerte bestanddelen, zoals CO2 en N2, bevatten. De fabrikant neemt deze inerte bestanddelen hetzij op in de, naargelang het geval, in punt 7.2.3.1. of 7.1.5.3 beschreven berekeningen van de atoomverhoudingen, hetzij sluit ze uit van de atoomverhoudingen en neemt ze op passende wijze op in de inlaatluchtparameters van de chemische balans x
  O2int, x
  CO2int en x
  H2Oint in punt 3.4.3 van bijlage VII.

7.2.3.1.   Bepaling van de molaire verhoudingen van de bestanddelen

De momentane molaire verhoudingen tussen het aantal waterstof-, zuurstof-, zwavel- en stikstofatomen en het aantal koolstofatomen in de gemengde brandstof voor dualfuelmotoren kunnen worden berekend met de vergelijkingen (8-12) tot en met (8-15):

| | (8-12) |
| --- | --- |
| | (8-13) |
| | (8-14) |
| | (8-15) |

Formula

(8-12)

Formula

(8-13)

Formula

(8-14)

Formula

(8-15)

waarbij:

| w
  i,

  fuel | = | massafractie van het betrokken element, C, H, O, S of N, van vloeibare of gasvormige brandstof |
| --- | --- | --- |
| ṁliquid
  (t) | = | momentaan massadebiet van de vloeibare brandstof op tijdstip t [kg/h] |
| ṁgas
  (t) | = | momentaan massadebiet van de gasvormige brandstof op tijdstip t [kg/h] |

w
  i,

  fuel

=

massafractie van het betrokken element, C, H, O, S of N, van vloeibare of gasvormige brandstof

ṁliquid
  (t)

=

momentaan massadebiet van de vloeibare brandstof op tijdstip t [kg/h]

ṁgas
  (t)

=

momentaan massadebiet van de gasvormige brandstof op tijdstip t [kg/h]

Indien het uitlaatgasmassadebiet aan de hand van het brandstofmengsel wordt berekend, wordt in vergelijking (7-111) van bijlage VII berekend met vergelijking (8-16):

| | (8-16) |
| --- | --- |

Formula

(8-16)

waarbij:

| w
  C | = | massafractie koolstof in diesel of gasvormige brandstof |
| --- | --- | --- |
| ṁliquid | = | massadebiet van de vloeibare brandstof [kg/h] |
| ṁgas | = | massadebiet van de gasvormige brandstof [kg/h] |

w
  C

=

massafractie koolstof in diesel of gasvormige brandstof

ṁliquid

=

massadebiet van de vloeibare brandstof [kg/h]

ṁgas

=

massadebiet van de gasvormige brandstof [kg/h]

7.3.   CO2-bepaling

Bijlage VII is van toepassing, tenzij de motor volgens een transiënte testcyclus (NRTC en LSI-NRTC) of de RMC wordt getest waarbij ruw uitlaatgas wordt bemonsterd.

7.3.1   CO2-bepaling bij transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) of de RMC met bemonstering van ruw uitlaatgas

De CO2-emissies worden niet overeenkomstig bijlage VII berekend aan de hand van CO2-meting in het uitlaatgas. In plaats daarvan zijn de volgende bepalingen van toepassing:

Het gemeten gemiddelde brandstofverbruik tijdens de test wordt bepaald aan de hand van de som van de momentane waarden over de cyclus en dient als basis voor de berekening van de gemiddelde CO2-emissies tijdens de test.

De massa van elke verbruikte brandstof wordt gebruikt om overeenkomstig onderdeel 7.1.5 de molaire waterstofverhouding en de massafracties van het brandstofmengsel tijdens de test te bepalen.

De totale gecorrigeerde brandstofmassa van beide brandstoffen m
  fuel,corr [g/test] en de van de brandstof afkomstige CO2-massa-emissie m
  CO2, fuel [g/test] worden bepaald met de vergelijkingen (8-17) en (8-18).

| | (8-17) |
| --- | --- |
| | (8-18) |

Formula

(8-17)

Formula

(8-18)

waarbij:

| m
  fuel | = | totale brandstofmassa van beide brandstoffen [g/test] |
| --- | --- | --- |
| m
  THC | = | massa van de totale koolwaterstofemissies in het uitlaatgas [g/test] |
| m
  CO | = | massa van de koolstofmonoxide-emissies in het uitlaatgas [g/test] |
| w
  GAM | = | zwavelgehalte van de brandstoffen [massa- %] |
| w
  DEL | = | stikstofgehalte van de brandstoffen [massa- %] |
| w
  EPS | = | zuurstofgehalte van de brandstoffen [massa- %] |
| α | = | molaire waterstofverhouding van de brandstoffen (H/C) [-] |
| A
  C | = | atoommassa van koolstof: 12,011 [g/mol] |
| A
  H | = | atoommassa van waterstof: 1,0079 [g/mol] |
| M
  CO | = | moleculaire massa van koolstofmonoxide: 28,011 [g/mol] |
| M
  CO2 | = | moleculaire massa van koolstofdioxide: 44,01 [g/mol] |

m
  fuel

=

totale brandstofmassa van beide brandstoffen [g/test]

m
  THC

=

massa van de totale koolwaterstofemissies in het uitlaatgas [g/test]

m
  CO

=

massa van de koolstofmonoxide-emissies in het uitlaatgas [g/test]

w
  GAM

=

zwavelgehalte van de brandstoffen [massa- %]

w
  DEL

=

stikstofgehalte van de brandstoffen [massa- %]

w
  EPS

=

zuurstofgehalte van de brandstoffen [massa- %]

α

=

molaire waterstofverhouding van de brandstoffen (H/C) [-]

A
  C

=

atoommassa van koolstof: 12,011 [g/mol]

A
  H

=

atoommassa van waterstof: 1,0079 [g/mol]

M
  CO

=

moleculaire massa van koolstofmonoxide: 28,011 [g/mol]

M
  CO2

=

moleculaire massa van koolstofdioxide: 44,01 [g/mol]

De door ureum veroorzaakte CO2-emissie m
  CO2,urea [g/test] wordt berekend met vergelijking (8-19):

| | (8-19) |
| --- | --- |

Formula

(8-19)

waarbij:

| c
  urea | = | ureumconcentratie [ %] |
| --- | --- | --- |
| m
  urea | = | totaal ureummassaverbruik [g/test] |
| M
  CO(NH2)2 | = | moleculaire massa van ureum: 60,056 [g/mol] |

c
  urea

=

ureumconcentratie [ %]

m
  urea

=

totaal ureummassaverbruik [g/test]

M
  CO(NH2)2

=

moleculaire massa van ureum: 60,056 [g/mol]

Vervolgens wordt de totale CO2-emissie m
  CO2 [g/test] berekend met vergelijking (8-20):

| m
  CO2 = m
  CO2,fuel + m
  CO2,urea | (8-20) |
| --- | --- |

m
  CO2 = m
  CO2,fuel + m
  CO2,urea

(8-20)

De met vergelijking (8-20) berekende totale CO2-emissie wordt gebruikt in de berekening van de specifieke CO2-emissies e
  CO2 [g/kWh] in onderdeel 2.4.1.1 of 3.8.1.1 van bijlage VII. In voorkomend geval wordt overeenkomstig aanhangsel 3 van bijlage IX gecorrigeerd voor de door de CO2 in de gasvormige brandstof veroorzaakte CO2 in het uitlaatgas.

---

(1)  Afhankelijk van de brandstof.

(2)  Bij l = 2, droge lucht, 273 K, 101,3 kPa.

(3)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C = 58-76 %; H = 19-25 %; N = 0-14 % (CH4, G20, G23 en G25)

(4)  NMHC op basis van CH2,93 (gebruik de u
  gas-coëfficiënt van CH4 voor totaal HC).

(5)  
  u met een nauwkeurigheid van 0,2 % voor een massasamenstelling van: C3 = 27-90 %; C4 = 10-73 % (lpg brandstoffen A en B).

Aanhangsel 3

Typen dualfuelmotoren op aardgas/biomethaan of lpg en een vloeibare brandstof — illustratie van de definities en belangrijkste voorschriften

| Dualfueltype | GERcycle | Stationair draaien op vloeibare brandstof | Warmlopen op vloeibare brandstof | Werking op uitsluitend vloeibare brandstof | Werking zonder gas | Opmerkingen |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1A | GERNRTC, hot ≥ 0,9 of
  GERNRSC, ≥ 0,9 | NIET toegestaan | Alleen toegestaan in servicemodus | Alleen toegestaan in servicemodus | Servicemodus | |
| 1B | GERNRTC, hot ≥ 0,9
  of
  GERNRSC ≥ 0,9 | Alleen toegestaan in vloeibarebrandstofmodus | Alleen toegestaan in vloeibarebrandstofmodus | Alleen toegestaan in vloeibarebrandstof- en servicemodus | Vloeibarebrandstofmodus | |
| 2A | 0,1 < GERNRTC, hot < 0,9
  of 0,1 < GERNRSC < 0,9 | Toegestaan | Alleen toegestaan in servicemodus | Alleen toegestaan in servicemodus | Servicemodus | GERNRTC, hot ≥ 0,9
  of
  GERNRSC ≥ 0,9
  toegestaan |
| 2B | 0,1 < GERNRTC, hot < 0,9
  of 0,1 < GERNRSC < 0,9 | Toegestaan | Toegestaan | Toegestaan | Vloeibarebrandstofmodus | GERNRTC, hot ≥ 0,9
  of
  GERNRSC ≥ 0,9
  toegestaan |
| 3A | Niet gedefinieerd en ook niet toegestaan |
| 3B | GERNRTC, hot ≤ 0,1
  of
  GERNRSC ≤ 0,1 | Toegestaan | Toegestaan | Toegestaan | Vloeibarebrandstofmodus | |

Dualfueltype

GERcycle

Stationair draaien op vloeibare brandstof

Warmlopen op vloeibare brandstof

Werking op uitsluitend vloeibare brandstof

Werking zonder gas

Opmerkingen

1A

GERNRTC, hot ≥ 0,9 of

GERNRSC, ≥ 0,9

NIET toegestaan

Alleen toegestaan in servicemodus

Alleen toegestaan in servicemodus

Servicemodus

1B

GERNRTC, hot ≥ 0,9

of

GERNRSC ≥ 0,9

Alleen toegestaan in vloeibarebrandstofmodus

Alleen toegestaan in vloeibarebrandstofmodus

Alleen toegestaan in vloeibarebrandstof- en servicemodus

Vloeibarebrandstofmodus

2A

0,1 < GERNRTC, hot < 0,9

of 0,1 < GERNRSC < 0,9

Toegestaan

Alleen toegestaan in servicemodus

Alleen toegestaan in servicemodus

Servicemodus

GERNRTC, hot ≥ 0,9

of

GERNRSC ≥ 0,9

toegestaan

2B

0,1 < GERNRTC, hot < 0,9

of 0,1 < GERNRSC < 0,9

Toegestaan

Toegestaan

Toegestaan

Vloeibarebrandstofmodus

GERNRTC, hot ≥ 0,9

of

GERNRSC ≥ 0,9

toegestaan

3A

Niet gedefinieerd en ook niet toegestaan

3B

GERNRTC, hot ≤ 0,1

of

GERNRSC ≤ 0,1

Toegestaan

Toegestaan

Toegestaan

Vloeibarebrandstofmodus

---

BIJLAGE IX

Referentiebrandstoffen

1.   Technische gegevens van brandstoffen voor het testen van compressieontstekingsmotoren

1.1.   Type: Diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde mobiele machines)

| Parameter | Eenheid | Grenswaarden (1) | Testmethode |
| --- | --- | --- | --- |
| minimum | maximum |
| Cetaangetal (2) | | 45 | 56,0 | EN-ISO 5165 |
| Dichtheid bij 15 °C | kg/m3 | 833 | 865 | EN-ISO 3675 |
| Destillatie: | | | | |
| 50 %-punt | °C | 245 | — | EN-ISO 3405 |
| 95 %-punt | °C | 345 | 350 | EN-ISO 3405 |
| — | - Eindkookpunt |

Parameter

Eenheid

Grenswaarden (1)

Testmethode

minimum

maximum

Cetaangetal (2)

45

56,0

EN-ISO 5165

Dichtheid bij 15 °C

kg/m3

833

865

EN-ISO 3675

Destillatie:

50 %-punt

°C

245

—

EN-ISO 3405

95 %-punt

°C

345

350

EN-ISO 3405

—

- Eindkookpunt

°C

—

370

EN-ISO 3405

Vlampunt

°C

55

—

EN 22719

CFPP (koudfilterpunt)

°C

—

- 5

EN 116

Viscositeit bij 40 °C

mm2/s

2,3

3,3

EN-ISO 3104

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen

% m/m

2,0

6,0

IP 391

Zwavelgehalte (3)

mg/kg

—

10

ASTM D 5453

Kopercorrosie

—

klasse 1

EN-ISO 2160

Conradson-koolstofresidu (10 %-destillatieresidu)

% m/m

—

0,2

EN-ISO 10370

Asgehalte

% m/m

—

0,01

EN-ISO 6245

Totale verontreiniging

mg/kg

—

24

EN 12662

Watergehalte

% m/m

—

0,02

EN-ISO 12937

Neutraliseringsgetal (sterk zuur)

mg KOH/g

—

0,10

ASTM D 974

Oxidatiebestendigheid (3)

mg/ml

—

0 025

EN-ISO 12205

Smeercapaciteit (diameter slijtvlak volgens HFRR, bij 60 °C)

μm

—

400

CEC F-06-A-96

Oxidatiebestendigheid bij 110 °C (3)

H

20,0

—

EN 15751

FAME

% v/v

—

7,0

EN 14078

1.2.   Type: Ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95)(1)

| Parameter | Eenheid | Grenswaarden (4) | Testmethode (5) |
| --- | --- | --- | --- |
| minimum | maximum |
| Totaal alcohol (ethanol inclusief gehalte aan hogere verzadigde alcoholen) | % m/m | 92,4 | | EN 15721 |
| Overige hogere verzadigde monoalcoholen (C3-C5) | % m/m | | 2,0 | EN 15721 |
| Methanol | % m/m | | 0,3 | EN 15721 |
| Dichtheid 15 °C | kg/m3 | 793,0 | 815,0 | EN ISO 12185 |
| Zuurgraad, berekend als azijnzuur | % m/m | | 0,0025 | EN 15491 |
| Uiterlijk | | Helder en klaar | |
| Vlampunt | °C | 10 | | EN 3679 |
| Droog residu | mg/kg | | 15 | EN 15691 |
| Watergehalte | % m/m | | 6,5 | ISO 15489 (6)

  EN-ISO 12937
  EN 15692 |
| Aldehyden, berekend als acetaldehyde | % m/m | | 0,0050 | ISO 1388-4 |
| Esters berekend als ethylacetaat | % m/m | | 0,1 | ASTM D1617 |
| Zwavelgehalte | mg/kg | | 10,0 | EN 15485
  EN 15486 |
| Sulfaten | mg/kg | | 4,0 | EN 15492 |
| Deeltjesverontreiniging | mg/kg | | 24 | EN 12662 |
| Fosfor | mg/l | | 0,20 | EN 15487 |
| Anorganische chloride | mg/kg | | 1,0 | EN 15484 of EN 15492 |
| Koper | mg/kg | | 0,100 | EN 15488 |
| Elektrische geleidbaarheid | μS/cm | | 2,50 | DIN 51627-4 of prEN 15938 |
| (1) | Aan de ethanolbrandstof mogen additieven, zoals cetaanverbeteraar zoals gespecificeerd door de fabrikant van de motor, worden toegevoegd mits er geen negatieve bijwerkingen bekend zijn. Indien aan deze voorwaarden wordt voldaan, bedraagt de maximumhoeveelheid 10 % m/m. |

Parameter

Eenheid

Grenswaarden (4)

Testmethode (5)

minimum

maximum

Totaal alcohol (ethanol inclusief gehalte aan hogere verzadigde alcoholen)

% m/m

92,4

EN 15721

Overige hogere verzadigde monoalcoholen (C3-C5)

% m/m

2,0

EN 15721

Methanol

% m/m

0,3

EN 15721

Dichtheid 15 °C

kg/m3

793,0

815,0

EN ISO 12185

Zuurgraad, berekend als azijnzuur

% m/m

0,0025

EN 15491

Uiterlijk

Helder en klaar

Vlampunt

°C

10

EN 3679

Droog residu

mg/kg

15

EN 15691

Watergehalte

% m/m

6,5

ISO 15489 (6)

EN-ISO 12937

EN 15692

Aldehyden, berekend als acetaldehyde

% m/m

0,0050

ISO 1388-4

Esters berekend als ethylacetaat

% m/m

0,1

ASTM D1617

Zwavelgehalte

mg/kg

10,0

EN 15485

EN 15486

Sulfaten

mg/kg

4,0

EN 15492

Deeltjesverontreiniging

mg/kg

24

EN 12662

Fosfor

mg/l

0,20

EN 15487

Anorganische chloride

mg/kg

1,0

EN 15484 of EN 15492

Koper

mg/kg

0,100

EN 15488

Elektrische geleidbaarheid

μS/cm

2,50

DIN 51627-4 of prEN 15938

(1)

Aan de ethanolbrandstof mogen additieven, zoals cetaanverbeteraar zoals gespecificeerd door de fabrikant van de motor, worden toegevoegd mits er geen negatieve bijwerkingen bekend zijn. Indien aan deze voorwaarden wordt voldaan, bedraagt de maximumhoeveelheid 10 % m/m.

2.   Technische gegevens van brandstoffen voor het testen van motoren met elektrische ontsteking

2.1.   Type: Benzine (E10)

| Parameter | Eenheid | Grenswaarden (7) | Testmethode (8) |
| --- | --- | --- | --- |
| minimum | maximum |
| Researchoctaangetal, RON | | 91,0 | 98,0 | EN ISO 5164:2005 (9) |
| Motoroctaangetal, MON | | 83,0 | 89,0 | EN ISO 5163:2005 (9) |
| Dichtheid bij 15 °C | kg/m3 | 743 | 756 | EN ISO 3675
  EN ISO 12185 |
| Dampdruk | kPa | 45,0 | 60,0 | EN ISO 13016-1 (DVPE) |
| Watergehalte | | | Max. 0,05 % v/v
  Uiterlijk bij — 7 °C: klaar en helder | EN 12937 |
| Destillatie: | | | | |
| — | verdampt bij 70 °C |

Parameter

Eenheid

Grenswaarden (7)

Testmethode (8)

minimum

maximum

Researchoctaangetal, RON

91,0

98,0

EN ISO 5164:2005 (9)

Motoroctaangetal, MON

83,0

89,0

EN ISO 5163:2005 (9)

Dichtheid bij 15 °C

kg/m3

743

756

EN ISO 3675

EN ISO 12185

Dampdruk

kPa

45,0

60,0

EN ISO 13016-1 (DVPE)

Watergehalte

Max. 0,05 % v/v

Uiterlijk bij — 7 °C: klaar en helder

EN 12937

Destillatie:

—

verdampt bij 70 °C

% v/v

18,0

46,0

EN-ISO 3405

| — | verdampt bij 100 °C |
| --- | --- |

—

verdampt bij 100 °C

% v/v

46,0

62,0

EN-ISO 3405

| — | verdampt bij 150 °C |
| --- | --- |

—

verdampt bij 150 °C

% v/v

75,0

94,0

EN-ISO 3405

| — | eindkookpunt |
| --- | --- |

—

eindkookpunt

°C

170

210

EN-ISO 3405

Residu

% v/v

—

2,0

EN-ISO 3405

Koolwaterstoffenanalyse:

| — | alkenen |
| --- | --- |

—

alkenen

% v/v

3,0

18,0

EN 14517

EN 15553

| — | aromaten |
| --- | --- |

—

aromaten

% v/v

19,5

35,0

EN 14517

EN 15553

| — | benzeen |
| --- | --- |

—

benzeen

% v/v

—

1,0

EN 12177

EN 238, EN 14517

| — | verzadigde koolwaterstoffen |
| --- | --- |

—

verzadigde koolwaterstoffen

% v/v

Te rapporteren

EN 14517

EN 15553

Koolstof-waterstofverhouding

Te rapporteren

Koolstof-zuurstofverhouding

Te rapporteren

Inductieperiode (10)

minuten

480

EN-ISO 7536

Zuurstofgehalte (11)

% m/m

3,3 (14)

3,7

EN 1601

EN 13132

EN 14517

Aanwezige gom

mg/ml

—

0,04

EN-ISO 6246

Zwavelgehalte (12)

mg/kg

—

10

EN ISO 20846

EN ISO 20884

Kopercorrosie (3 h bij 50 °C)

indeling

—

Klasse 1

EN-ISO 2160

Loodgehalte

mg/l

—

5

EN 237

Fosforgehalte (13)

mg/l

—

1,3

ASTM D 3231

Ethanol (10)

% v/v

9,0 (14)

10,2 (14)

EN 22854

2.2.   Type: Ethanol (E85)

| Parameter | Eenheid | Grenswaarden (15) | Testmethode |
| --- | --- | --- | --- |
| minimum | maximum |
| Researchoctaangetal, RON | | 95,0 | — | EN ISO 5164 |
| Motoroctaangetal, MON | | 85,0 | — | EN ISO 5163 |
| Dichtheid bij 15 °C | kg/m3 | Te rapporteren | ISO 3675 |
| Dampdruk | kPa | 40,0 | 60,0 | EN ISO 13016-1 (DVPE) |
| Zwavelgehalte (16) | mg/kg | — | 10 | EN 15485 of EN 15486 |
| Oxidatiebestendigheid | minuten | 360 | | EN ISO 7536 |
| Hoeveelheid aanwezige gom (met solvent gewassen) | mg/100 ml | — | 5 | EN-ISO 6246 |
| Uiterlijk
  Te bepalen bij omgevingstemperatuur of 15 °C (de hoogste temperatuur is van toepassing) | | klaar en helder, zichtbaar vrij van zwevende of bezonken verontreinigende stoffen | Visuele inspectie |
| Ethanol en hogere alcoholen (17) | % v/v | 83 | 85 | EN 1601
  EN 13132
  EN 14517
  E DIN 51627-3 |
| Hogere alcoholen (C3-C8) | % v/v | — | 2,0 | E DIN 51627-3 |
| Methanol | % v/v | | 1,00 | E DIN 51627-3 |
| Benzine (18) | % v/v | Rest | EN 228 |
| Fosfor | mg/l | 0,20 (19) | EN 15487 |
| Watergehalte | % v/v | | 0,300 | EN 15489 of EN 15692 |
| Gehalte anorganische chloriden | mg/l | | 1 | EN 15492 |
| pHe | | 6,5 | 9,0 | EN 15490 |
| Koperstripcorrosie (3 h bij 50 °C) | indeling | Klasse 1 | | EN ISO 2160 |
| Zuurgraad (als azijnzuur CH3COOH) | % m/m
  (mg/l) | — | 0,0050
  (40) | EN 15491 |
| Elektrische geleidbaarheid | μS/cm | 1,5 | DIN 51627-4 of prEN 15938 |
| Koolstof-waterstofverhouding | | Te rapporteren | |
| Koolstof-zuurstofverhouding | | Te rapporteren | |

Parameter

Eenheid

Grenswaarden (15)

Testmethode

minimum

maximum

Researchoctaangetal, RON

95,0

—

EN ISO 5164

Motoroctaangetal, MON

85,0

—

EN ISO 5163

Dichtheid bij 15 °C

kg/m3

Te rapporteren

ISO 3675

Dampdruk

kPa

40,0

60,0

EN ISO 13016-1 (DVPE)

Zwavelgehalte (16)

mg/kg

—

10

EN 15485 of EN 15486

Oxidatiebestendigheid

minuten

360

EN ISO 7536

Hoeveelheid aanwezige gom (met solvent gewassen)

mg/100 ml

—

5

EN-ISO 6246

Uiterlijk

Te bepalen bij omgevingstemperatuur of 15 °C (de hoogste temperatuur is van toepassing)

klaar en helder, zichtbaar vrij van zwevende of bezonken verontreinigende stoffen

Visuele inspectie

Ethanol en hogere alcoholen (17)

% v/v

83

85

EN 1601

EN 13132

EN 14517

E DIN 51627-3

Hogere alcoholen (C3-C8)

% v/v

—

2,0

E DIN 51627-3

Methanol

% v/v

1,00

E DIN 51627-3

Benzine (18)

% v/v

Rest

EN 228

Fosfor

mg/l

0,20 (19)

EN 15487

Watergehalte

% v/v

0,300

EN 15489 of EN 15692

Gehalte anorganische chloriden

mg/l

1

EN 15492

pHe

6,5

9,0

EN 15490

Koperstripcorrosie (3 h bij 50 °C)

indeling

Klasse 1

EN ISO 2160

Zuurgraad (als azijnzuur CH3COOH)

% m/m

(mg/l)

—

0,0050

(40)

EN 15491

Elektrische geleidbaarheid

μS/cm

1,5

DIN 51627-4 of prEN 15938

Koolstof-waterstofverhouding

Te rapporteren

Koolstof-zuurstofverhouding

Te rapporteren

3.   Technische gegevens van gasvormige brandstoffen voor single- en dualfuelmotoren

3.1.   Type: Lpg

| Parameter | Eenheid | Brandstof A | Brandstof B | Testmethode |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Samenstelling: | | | | EN 27941 |
| C3-gehalte | % v/v | 30 ± 2 | 85 ± 2 | |
| C4-gehalte | % v/v | Rest (20) | Rest (20) | |
| < C3, > C4 | % v/v | Maximaal 2 | Maximaal 2 | |
| Alkenen | % v/v | Maximaal 12 | Maximaal 15 | |
| Verdampingsresidu | mg/kg | Maximaal 50 | Maximaal 50 | EN 15470 |
| Water bij 0 °C | | Vrij | Vrij | EN 15469 |
| Totaal zwavelgehalte inclusief reukstof | mg/kg | Maximaal 10 | Maximaal 10 | EN 24260, ASTM D 3246, ASTM 6667 |
| Waterstofsulfide | | Geen | Geen | EN ISO 8819 |
| Koperstripcorrosie(1 h bij 40 °C) | indeling | Klasse 1 | Klasse 1 | ISO 6251 (21) |
| Geur | | Kenmerkend | Kenmerkend | |
| Motoroctaangetal (22) | | Minimaal 89,0 | Minimaal 89,0 | EN 589, bijlage B |

Parameter

Eenheid

Brandstof A

Brandstof B

Testmethode

Samenstelling:

EN 27941

C3-gehalte

% v/v

30 ± 2

85 ± 2

C4-gehalte

% v/v

Rest (20)

Rest (20)

< C3, > C4

% v/v

Maximaal 2

Maximaal 2

Alkenen

% v/v

Maximaal 12

Maximaal 15

Verdampingsresidu

mg/kg

Maximaal 50

Maximaal 50

EN 15470

Water bij 0 °C

Vrij

Vrij

EN 15469

Totaal zwavelgehalte inclusief reukstof

mg/kg

Maximaal 10

Maximaal 10

EN 24260, ASTM D 3246, ASTM 6667

Waterstofsulfide

Geen

Geen

EN ISO 8819

Koperstripcorrosie(1 h bij 40 °C)

indeling

Klasse 1

Klasse 1

ISO 6251 (21)

Geur

Kenmerkend

Kenmerkend

Motoroctaangetal (22)

Minimaal 89,0

Minimaal 89,0

EN 589, bijlage B

3.2.   Type: Aardgas/biomethaan

3.2.1.   Specificatie voor referentiebrandstoffen die met vaste eigenschappen worden geleverd (bv. in een gesloten houder)

In plaats van de in dit punt beschreven referentiebrandstoffen mogen de in punt 3.2.2 beschreven gelijkwaardige brandstoffen worden gebruikt.

| Kenmerken | Eenheden | Basis | Grenswaarden | Testmethode |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| minimum | maximum |
| Referentiebrandstof GR |
| Samenstelling: | | | | | |
| Methaan | | 87 | 84 | 89 | |
| Ethaan | | 13 | 11 | 15 | |
| Rest (1) | mol-% | — | — | 1 | ISO 6974 |
| Zwavelgehalte | mg/m3(2) | — | | 10 | ISO 6326-5 |
| Noten:







  (1) | Inerte gassen + C2+. |

Kenmerken

Eenheden

Basis

Grenswaarden

Testmethode

minimum

maximum

Referentiebrandstof GR

Samenstelling:

Methaan

87

84

89

Ethaan

13

11

15

Rest (1)

mol-%

—

—

1

ISO 6974

Zwavelgehalte

mg/m3(2)

—

10

ISO 6326-5

Noten:

(1)

Inerte gassen + C2+.

| (2) | Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa). |
| --- | --- |

(2)

Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa).

Referentiebrandstof G23

Samenstelling:

Methaan

92,5

91,5

93,5

Rest (1)

mol-%

—

—

1

ISO 6974

N2

mol-%

7,5

6,5

8,5

Zwavelgehalte

mg/m3(2)

—

—

10

ISO 6326-5

Noten:

| (1) | Inerte gassen (andere dan N2) + C2+ C2+. |
| --- | --- |

(1)

Inerte gassen (andere dan N2) + C2+ C2+.

| (2) | Waarde te bepalen bij 293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa. |
| --- | --- |

(2)

Waarde te bepalen bij 293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa.

Referentiebrandstof G25

Samenstelling:

Methaan

mol-%

86

84

88

Rest (1)

mol-%

—

—

1

ISO 6974

N2

mol-%

14

12

16

Zwavelgehalte

mg/m3(2)

—

—

10

ISO 6326-5

Noten:

| (1) | Inerte gassen (andere dan N2) + C2+ C2+. |
| --- | --- |

(1)

Inerte gassen (andere dan N2) + C2+ C2+.

| (2) | Waarde te bepalen bij 293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa. |
| --- | --- |

(2)

Waarde te bepalen bij 293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa.

Referentiebrandstof G20

Samenstelling:

Methaan

mol-%

100

99

100

ISO 6974

Rest (23)

mol-%

—

—

1

ISO 6974

N2

mol-%

ISO 6974

Zwavelgehalte

mg/m3
   (24)

—

—

10

ISO 6326-5

Wobbe-index (netto)

MJ/m3
   (25)

48,2

47,2

49,2

3.2.2.   Specificatie voor via een pijpleiding geleverde referentiebrandstof met toevoeging van andere gassen, waarvan de gaskenmerken door meting ter plaatse worden bepaald

In plaats van de in dit punt beschreven referentiebrandstoffen mogen de in punt 3.2.1 beschreven gelijkwaardige referentiebrandstoffen worden gebruikt.

3.2.2.1.   De basis van elk pijpleidingreferentiegas (GR, G20 ...) wordt gevormd door gas uit een nutsgasdistributienet, dat zo nodig met een additief van een of meer van de volgende in de handel beschikbare gassen (26) wordt gemengd om aan de in tabel 9.1 gespecificeerde lambdaverschuivingsfactor (Sλ) te voldoen:

| a) | koolstofdioxide; |
| --- | --- |

a)

koolstofdioxide;

| b) | ethaan; |
| --- | --- |

b)

ethaan;

| c) | methaan; |
| --- | --- |

c)

methaan;

| d) | stikstof; |
| --- | --- |

d)

stikstof;

| e) | propaan. |
| --- | --- |

e)

propaan.

3.2.2.2.   De Sλ-waarde van het resulterende mengsel van leidinggas en additieve gassen moet binnen het in tabel 9.1 gespecificeerde bereik voor de gespecificeerde referentiebrandstof liggen.

Tabel 9.1

Voorgeschreven Sλ-bereik voor elke referentiebrandstof

| Referentiebrandstof | Minimale Sλ | Maximale Sλ |
| --- | --- | --- |
| GR
   (27) | 0,87 | 0,95 |
| G20 | 0,97 | 1,03 |
| G23 | 1,05 | 1,10 |
| G25 | 1,12 | 1,20 |

Referentiebrandstof

Minimale Sλ

Maximale Sλ

GR
   (27)

0,87

0,95

G20

0,97

1,03

G23

1,05

1,10

G25

1,12

1,20

3.2.2.3.   In het motortestrapport voor elke uitgevoerde test wordt het volgende opgenomen:

| a) | het additieve gas of de additieve gassen, gekozen uit de lijst in punt 3.2.2.1; |
| --- | --- |

a)

het additieve gas of de additieve gassen, gekozen uit de lijst in punt 3.2.2.1;

| b) | de Sλ-waarde voor het resulterende brandstofmengsel; |
| --- | --- |

b)

de Sλ-waarde voor het resulterende brandstofmengsel;

| c) | het methaangetal (MN) voor het resulterende brandstofmengsel. |
| --- | --- |

c)

het methaangetal (MN) voor het resulterende brandstofmengsel.

3.2.2.4.   Er moet worden voldaan aan de voorschriften van de aanhangsels 1 en 2 ten aanzien van de bepaling van de kenmerken van het leidinggas en de additieve gassen, de bepaling van de waarde van Sλ en MN voor het resulterende gasmengsel en de verificatie dat het mengsel tijdens de test wordt gehandhaafd.

3.2.2.5.   Indien een of meer gasstromen (leidinggas of additief gas/additieve gassen) een niet-verwaarloosbaar gehalte CO2 bevatten, worden de overeenkomstig bijlage VII berekende specifieke CO2-emissies volgens aanhangsel 3 gecorrigeerd.

---

(1)  De in de specificaties vermelde waarden zijn „werkelijke waarden”. Bij het vaststellen van de grenswaarden zijn de bepalingen van ISO 4259 „Aardolieproducten — Bepaling en toepassing van gegevens over de precisie van beproevingsmethoden” toegepast en bij het vaststellen van een minimumwaarde is een minimumverschil van 2R boven nul in aanmerking genomen; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedraagt het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid).

Niettegenstaande deze maatregel, die om technische redenen noodzakelijk is, moet de brandstoffabrikant er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen indien maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet aan de specificaties voldoet, moet ISO 4259 worden toegepast.

(2)  Het cetaanbereik komt niet overeen met het voorschrift van een minimumbereik van 4R. Bij een geschil tussen brandstofleverancier en brandstofgebruiker mogen de bepalingen van ISO 4259 evenwel worden toegepast om dat geschil op te lossen, mits er bij voorkeur niet één meting, maar herhaalde metingen worden verricht in voldoende aantal om de vereiste precisie te bereiken.

(3)  Ook al wordt de oxidatiebestendigheid geregeld, de opslagtijd zal waarschijnlijk beperkt zijn. De leverancier moet om advies worden gevraagd over de omstandigheden en de duur van de opslag.

(4)  De in de specificaties vermelde waarden zijn „werkelijke waarden”. De grenswaarden zijn vastgesteld aan de hand van ISO 4259, Aardolieproducten — Bepaling en toepassing van gegevens over de precisie van beproevingsmethoden, terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedraagt het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid). Niettegenstaande deze maatregel, die om technische redenen noodzakelijk is, moet de brandstoffabrikant er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen indien maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet aan de specificatievoorschriften voldoet, moet ISO 4259 worden toegepast.

(5)  Voor bovenstaande eigenschappen zullen equivalente EN/ISO-methoden worden toegepast zodra deze zijn bekendgemaakt.

(6)  Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet aan de specificatievoorschriften voldoet, moet EN 15489 worden toegepast.

(7)  De in de specificaties vermelde waarden zijn „werkelijke waarden”. De grenswaarden zijn vastgesteld aan de hand van ISO 4259, Aardolieproducten — Bepaling en toepassing van gegevens over de precisie van beproevingsmethoden, terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedraagt het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid). Niettegenstaande deze maatregel, die om technische redenen noodzakelijk is, moet de brandstoffabrikant er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen indien maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet aan de specificatievoorschriften voldoet, moet ISO 4259 worden toegepast.

(8)  Voor bovenstaande eigenschappen zullen equivalente EN/ISO-methoden worden toegepast zodra deze zijn bekendgemaakt.

(9)  Voor de berekening van het eindresultaat moet overeenkomstig EN 228:2008 voor MON en RON een correctiefactor van 0,2 worden afgetrokken.

(10)  De brandstof mag oxidatieremmers en metaaldeactivatoren bevatten die gewoonlijk worden gebruikt om raffinaderijbenzine te stabiliseren, maar detergente/dispersieve additieven en oplosolie mogen niet worden gebruikt.

(11)  Ethanol die aan de specificatie van EN 15376 voldoet, is de enige zuurstofhoudende verbinding die opzettelijk aan de referentiebrandstof mag worden toegevoegd.

(12)  Het reële zwavelgehalte van de voor de test van type 1 gebruikte brandstof moet worden gerapporteerd.

(13)  Fosfor-, ijzer-, mangaan- of loodhoudende verbindingen mogen niet opzettelijk aan deze referentiebrandstof worden toegevoegd.

(14)  Bij motoren van categorie SMB mogen het ethanolgehalte en het overeenkomstige zuurstofgehalte naar keuze van de fabrikant nul bedragen. In dat geval worden alle tests voor de motorfamilie, of het motortype als er geen motorfamilie is, uitgevoerd met benzine met een ethanolgehalte van nul.

(15)  De in de specificaties vermelde waarden zijn „werkelijke waarden”. De grenswaarden zijn vastgesteld aan de hand van ISO 4259, Aardolieproducten — Bepaling en toepassing van gegevens over de precisie van beproevingsmethoden, terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedraagt het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid). Niettegenstaande deze maatregel, die om technische redenen noodzakelijk is, moet de brandstoffabrikant er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen indien maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet aan de specificatievoorschriften voldoet, moet ISO 4259 worden toegepast.

(16)  Het reële zwavelgehalte van de voor de emissietests gebruikte brandstof moet worden gerapporteerd.

(17)  Ethanol die aan de specificatie van EN 15376 voldoet, is de enige zuurstofhoudende verbinding die opzettelijk aan deze referentiebrandstof mag worden toegevoegd.

(18)  Het gehalte aan loodvrije benzine kan worden bepaald als 100 min de som van het percentage water, alcoholen, MTBE en ETBE.

(19)  Fosfor-, ijzer-, mangaan- of loodhoudende verbindingen mogen niet opzettelijk aan deze referentiebrandstof worden toegevoegd.

(20)  Hierbij geldt: rest = 100 — C3 — < C3 — > C4.

(21)  Indien het monster corrosieremmers of andere chemische stoffen bevat die de corrosiviteit van het monster op de koperstrip verminderen, kan de aanwezigheid van corrosieve stoffen met deze methode niet altijd nauwkeurig worden bepaald. Het is dan ook verboden dergelijke stoffen toe te voegen met als enig doel de test te beïnvloeden.

(22)  Op verzoek van de fabrikant van de motor kan een hoger MON worden gebruikt om de typegoedkeuringstests uit te voeren.

(23)  Inerte gassen (andere dan N2) + C2+ C2+.

(24)  Waarde te bepalen bij 293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa.

(25)  Waarde te bepalen bij 273,2 K (0 °C) en 101,3 kPa.

(26)  Het is niet noodzakelijk hiervoor kalibratiegas te gebruiken.

(27)  De motor moet niet worden getest met een gasmengsel met een methaangetal (MN) van minder dan 70. Indien het voorgeschreven Sλ-bereik voor GR resulteert in een MN van minder dan 70, mag de Sλ-waarde voor GR zo nodig worden aangepast totdat een MN-waarde van ten minste 70 wordt bereikt.

Aanhangsel 1

Aanvullende voorschriften voor de uitvoering van emissietests met gasvormige referentiebrandstoffen die leidinggas en additieve andere gassen bevatten

1.   Methode voor gasanalyse en gasstroommeting

1.1.   Voor de doeleinden van dit aanhangsel wordt de samenstelling van het gas indien nodig bepaald door middel van gaschromatografie volgens EN ISO 6974 of met een alternatieve techniek die ten minste eenzelfde niveau van nauwkeurigheid en herhaalbaarheid waarborgt.

1.2.   Voor de doeleinden van dit aanhangsel wordt de gasstroom indien nodig gemeten met een op massa gebaseerde stroommeter.

2.   Analyse en debiet van inkomend nutsgas

2.1.   De samenstelling van het nutsgas wordt vóór het additiefmengsysteem geanalyseerd.

2.2.   Het debiet van het nutsgas dat het additiefmengsysteem instroomt, wordt gemeten.

3.   Analyse en debiet van additieven

3.1.   Wanneer voor een additief een geldig analysecertificaat beschikbaar is (bv. afgegeven door de gasleverancier), mag de samenstelling van het mengsel daaraan worden ontleend. In dat geval mag de samenstelling van het additief ter plaatse worden geanalyseerd, maar is dit niet vereist.

3.2.   Indien voor een additief geen geldig analysecertificaat beschikbaar is, moet de samenstelling ervan worden geanalyseerd.

3.3.   Het debiet van elk additief dat het additiefmengsysteem instroomt, wordt gemeten.

4.   Analyse van het gasmengsel

4.1.   Ter aanvulling of in plaats van de in de punten 2.1 en 3.1 voorgeschreven analyses, mag ook de samenstelling worden geanalyseerd van het gas dat uit het additiefmengsysteem naar de motor wordt gevoerd, maar dit is niet verplicht.

5.   Berekening van Sλ en MN van het gasmengsel

5.1.   De resultaten van de gasanalyses overeenkomstig punt 2.1 en punt 3.1 of 3.2, en in voorkomend geval punt 4.1, worden in combinatie met de overeenkomstig de punten 2.2 en 3.3 gemeten gasmassadebieten gebruikt voor de MN-berekening volgens EN 16726:2015. Dezelfde gegevensreeks wordt gebruikt voor de berekening van Sλ volgens de in aanhangsel 2 beschreven procedure.

6.   Regeling en verificatie van het gasmengsel tijdens de test

6.1   Tijdens de test wordt het gasmengsel geregeld en geverifieerd met een beheersingssysteem met open of gesloten circuit.

6.2   Mengregelsysteem met open circuit

6.2.1   In dit geval worden de in de punten 1, 2, 3 en 4 beschreven gasanalyses, stroommetingen en berekeningen voorafgaand aan de emissietest uitgevoerd.

6.2.2   De verhouding tussen het nutsgas en het additief of de additieven wordt zodanig geregeld dat Sλ binnen het in tabel 9.1 vermelde toegestane bereik voor de betrokken referentiebrandstof ligt.

6.2.3   Nadat de relatieve verhoudingen zijn ingesteld, worden zij gedurende de emissietest gehandhaafd. De afzonderlijke debieten mogen worden bijgesteld om de relatieve verhoudingen te handhaven.

6.2.4   Na voltooiing van de emissietest worden de in de punten 2, 3 en 4 en 5 beschreven analyses van de gassamenstelling, stroommetingen en berekeningen herhaald. Een test is alleen geldig als de waarde van Sλ binnen het in tabel 9.1 vermelde bereik voor de betrokken referentiebrandstof blijft liggen.

6.3   Mengregelsysteem met gesloten circuit

6.3.1   In dit geval worden de in de punten 2, 3, 4 en 5 beschreven analyses van de gassamenstelling, stroommetingen en berekeningen met tussenpozen tijdens de emissietest uitgevoerd. Bij de keuze van de intervallen wordt rekening gehouden met de frequentiecapaciteit van de gaschromatograaf en het bijbehorende rekensysteem.

6.3.2   De resultaten van de periodieke metingen en berekeningen worden gebruikt om de relatieve verhoudingen van het nutsgas en de additieven bij te stellen om ervoor te zorgen dat de Sλ-waarde binnen het in tabel 9.1 vermelde bereik voor de betrokken referentiebrandstof blijft liggen. De frequentie van de bijstelling mag niet hoger zijn dan de meetfrequentie.

6.3.3   Een test is alleen geldig als de Sλ-waarde op ten minste 90 % van de meetpunten binnen het in tabel 9.1 vermelde bereik voor de betrokken referentiebrandstof ligt.

Aanhangsel 2

Berekening van de λ-verschuivingsfactor (Sλ)

1.   Berekening

De λ-verschuivingsfactor (Sλ) (1) wordt berekend met vergelijking (9-1):

| | (9-1) |
| --- | --- |

Formula

(9-1)

waarbij:

| Sλ | = | λ-verschuivingsfactor |
| --- | --- | --- |
| inert % | = | vol.- % van de inerte gassen in de brandstof (d.w.z. N2, CO2, He enz.); |
| | = | vol.- % van de oorspronkelijke zuurstof in de brandstof; |
| n en m | = | gemiddelde CnHm van de koolwaterstoffen in de brandstof, d.w.z.: |

Sλ

=

λ-verschuivingsfactor

inert %

=

vol.- % van de inerte gassen in de brandstof (d.w.z. N2, CO2, He enz.);

Formula

=

vol.- % van de oorspronkelijke zuurstof in de brandstof;

n en m

=

gemiddelde CnHm van de koolwaterstoffen in de brandstof, d.w.z.:

| | (9-2) |
| --- | --- |
| | (9-3) |

Formula

(9-2)

Formula

(9-3)

waarbij:

| CH4 | = | vol.- % methaan in de brandstof |
| --- | --- | --- |
| C2 | = | vol.- % van alle C2-koolwaterstoffen (bv. C2H6, C2H4 enz.) in de brandstof |
| C3 | = | vol.- % van alle C3-koolwaterstoffen (bv. C3H8, C3H6 enz.) in de brandstof |
| C4 | = | vol.- % van alle C4-koolwaterstoffen (bv. C4H10, C4H8 enz.) in de brandstof |
| C5 | = | vol.- % van alle C5-koolwaterstoffen (bv. C5H12, C5H10 enz.) in de brandstof |
| diluent | = | vol.- % van de verdunningsgassen in de brandstof (d.w.z. O2*, N2, CO2, He enz.) |

CH4

=

vol.- % methaan in de brandstof

C2

=

vol.- % van alle C2-koolwaterstoffen (bv. C2H6, C2H4 enz.) in de brandstof

C3

=

vol.- % van alle C3-koolwaterstoffen (bv. C3H8, C3H6 enz.) in de brandstof

C4

=

vol.- % van alle C4-koolwaterstoffen (bv. C4H10, C4H8 enz.) in de brandstof

C5

=

vol.- % van alle C5-koolwaterstoffen (bv. C5H12, C5H10 enz.) in de brandstof

diluent

=

vol.- % van de verdunningsgassen in de brandstof (d.w.z. O2*, N2, CO2, He enz.)

2.   Voorbeelden van de berekening van de λ-verschuivingsfactor Sλ:

Voorbeeld 1: G25: CH4 = 86 %, N2 = 14 vol.- %

Formula

Formula

Formula

Voorbeeld 2: GR: CH4 = 87 %, C2H6 = 13 vol.- %

Formula

Formula

Formula

Voorbeeld 3: Verenigde Staten van Amerika: CH4 = 89 %, C2H6 = 4,5 %, C3H8 = 2,3 %, C6H14 = 0,2 %, O2 = 0,6 %, N2 = 4 %

Formula

Formula

Formula

In plaats van met bovenstaande vergelijking, mag Sλ op de hieronder aangegeven wijze worden berekend op basis van de verhouding tussen het stoichiometrische luchtverbruik van zuiver methaan en dat van het naar de motor gevoerde brandstofmengsel.

De lambdaverschuivingsfactor Sλ geeft het zuurstofverbruik van een brandstofmengsel weer ten opzichte van dat van zuiver methaan. Het zuurstofverbruik is de hoeveelheid zuurstof die nodig is om in een stoichiometrische samenstelling van reactiepartners methaan te oxideren naar producten van volledige verbranding (d.w.z. koolstofdioxide en water).

De reactie bij verbranding van zuiver methaan is beschreven in vergelijking (9-4):

| 1 · CH
  4 + 2 · O
  2 → 1 · CO
  2 + 2 · H
  2
  O | (9-4) |
| --- | --- |

1 · CH
  4 + 2 · O
  2 → 1 · CO
  2 + 2 · H
  2
  O

(9-4)

In dit geval bedraagt de verhouding tussen de moleculen in de stoichiometrische samenstelling van reactiepartners precies 2:

Formula

waarbij:

| nO
  2 | = | aantal zuurstofmoleculen |
| --- | --- | --- |
| nCH
  4 | = | aantal methaanmoleculen |

nO
  2

=

aantal zuurstofmoleculen

nCH
  4

=

aantal methaanmoleculen

Voor het zuurstofverbruik van zuiver methaan geldt dus:

| nO
  2 | = | 2 ·nCH

  4 met een referentiewaarde van [nCH4
  ]= 1 kmol |
| --- | --- | --- |

nO
  2

=

2 ·nCH

  4 met een referentiewaarde van [nCH4
  ]= 1 kmol

De waarde van Sλ mag worden bepaald als het quotiënt van de verhouding in de stoichiometrische samenstelling van zuurstof en methaan en de verhouding in de stoichiometrische samenstelling van zuurstof en het naar de motor gevoerde brandstofmengsel, zoals weergegeven in vergelijking (9-5):

| | (9-5) |
| --- | --- |

Formula

(9-5)

waarbij:

| nblend | = | aantal moleculen van het brandstofmengsel |
| --- | --- | --- |
| (nO
  2)blend | = | verhouding tussen de moleculen in de stoichiometrische samenstelling van zuurstof en het naar de motor gevoerde brandstofmengsel |

nblend

=

aantal moleculen van het brandstofmengsel

(nO
  2)blend

=

verhouding tussen de moleculen in de stoichiometrische samenstelling van zuurstof en het naar de motor gevoerde brandstofmengsel

Aangezien lucht 21 % zuurstof bevat, wordt het stoichiometrische luchtverbruik Lst
  van een brandstof berekend met vergelijking (9-6):

| | (9-6) |
| --- | --- |

Formula

(9-6)

waarbij:

| Lst,fuel | = | stoichiometrisch luchtverbruik van de brandstof |
| --- | --- | --- |
| nO

  2

  fuel | = | stoichiometrisch zuurstofverbruik van de brandstof |

Lst,fuel

=

stoichiometrisch luchtverbruik van de brandstof

nO

  2

  fuel

=

stoichiometrisch zuurstofverbruik van de brandstof

Dientengevolge mag de waarde van Sλ ook worden bepaald als het quotiënt van de verhouding in de stoichiometrische samenstelling van lucht en methaan en de verhouding in de stoichiometrische samenstelling van lucht en het naar de motor gevoerde brandstofmengsel, d.w.z. het quotiënt van het stoichiometrische luchtverbruik van methaan en dat van het naar de motor gevoerde brandstofmengsel, zoals weergegeven in vergelijking (9-7):

| | (9-7) |
| --- | --- |

Formula

(9-7)

Bijgevolg mag elke berekening waarin het stoichiometrische luchtverbruik wordt gespecificeerd, worden gebruikt om de lambdaverschuivingsfactor uit te drukken.

---

(1)  Stoichiometrische lucht-brandstofverhouding van brandstoffen voor automobielen — SAE J1829, juni 1987. John B. Heywood, Internal combustion engine fundamentals, McGraw-Hill, 1988, hoofdstuk 3.4 „Combustion stoichiometry” (blz. 68-72).

Aanhangsel 3

Correctie voor de door de CO2 in de gasvormige brandstof veroorzaakte CO2 in het uitlaatgas

1.   Momentaan CO2-massadebiet in de gasvormige brandstofstroom

1.1.   De gassamenstelling en de gasstroom worden bepaald overeenkomstig de onderdelen 1 tot en met 4 van aanhangsel 1.

1.2.   Het momentane CO2-massadebiet in een naar de motor gevoerde gasstroom wordt berekend met vergelijking (9-8):

| ṁ
  CO2i = (M
  CO2/M
  stream) · x
  CO2i · ṁ
  streami | (9-8) |
| --- | --- |

ṁ
  CO2i = (M
  CO2/M
  stream) · x
  CO2i · ṁ
  streami

(9-8)

waarbij:

| ṁ
  CO2i | = | momentaan CO2-massadebiet in de gasstroom [g/s] |
| --- | --- | --- |
| ṁ
  streami, | = | momentaan massadebiet van de gasstroom [g/s] |
| x
  CO2i | = | molaire CO2-fractie in de gasstroom [-] |
| M
  CO2 | = | molaire massa van CO2 [g/mol] |
| M
  stream | = | molaire massa van de gasstroom [g/mol] |

ṁ
  CO2i

=

momentaan CO2-massadebiet in de gasstroom [g/s]

ṁ
  streami,

=

momentaan massadebiet van de gasstroom [g/s]

x
  CO2i

=

molaire CO2-fractie in de gasstroom [-]

M
  CO2

=

molaire massa van CO2 [g/mol]

M
  stream

=

molaire massa van de gasstroom [g/mol]

M
  stream wordt met vergelijking (9-9) berekend aan de hand van alle gemeten bestanddelen (1, 2, ..., n):

| M
  stream = x
  1 · M
  1 + x
  2 · M
  2 + ... + x
  n · M
  n | (9-9) |
| --- | --- |

M
  stream = x
  1 · M
  1 + x
  2 · M
  2 + ... + x
  n · M
  n

(9-9)

waarbij:

| X
  1, 2,
  ...
  n | = | molfractie van elk gemeten bestanddeel in de gasstroom (CH4, CO2, ...) [-] |
| --- | --- | --- |
| M
  1, 2,
  ...
  n | = | molaire massa van elk gemeten bestanddeel in de gasstroom [g/mol] |

X
  1, 2,
  ...
  n

=

molfractie van elk gemeten bestanddeel in de gasstroom (CH4, CO2, ...) [-]

M
  1, 2,
  ...
  n

=

molaire massa van elk gemeten bestanddeel in de gasstroom [g/mol]

1.3.   Om het totale CO2-massadebiet in de naar de motor gevoerde gasvormige brandstof te bepalen, wordt de berekening volgens vergelijking (9-8) uitgevoerd voor elke afzonderlijke CO2 bevattende gasstroom die naar het gasmengsysteem wordt geleid en worden de resultaten voor alle gasstromen bij elkaar opgeteld, of wordt de berekening volgens vergelijking (9-10) uitgevoerd voor het gasmengsel dat het mengsysteem verlaat en naar de motor wordt gevoerd:

| ṁ
  CO2i, fuel = ṁ
  CO2i, a + ṁ
  CO2i, b + ... + ṁ
  CO2i, n | (9-10) |
| --- | --- |

ṁ
  CO2i, fuel = ṁ
  CO2i, a + ṁ
  CO2i, b + ... + ṁ
  CO2i, n

(9-10)

waarbij:

| ṁ
  CO2i, fuel | = | momentaan gecombineerd CO2-massadebiet veroorzaakt door de CO2 in de naar de motor gevoerde gasvormige brandstof [g/s] |
| --- | --- | --- |
| ṁ
  CO2i, a, b, ..., n | = | momentaan CO2-massadebiet veroorzaakt door de CO2 in elke afzonderlijke gasstroom a, b, ..., n [g/s] |

ṁ
  CO2i, fuel

=

momentaan gecombineerd CO2-massadebiet veroorzaakt door de CO2 in de naar de motor gevoerde gasvormige brandstof [g/s]

ṁ
  CO2i, a, b, ..., n

=

momentaan CO2-massadebiet veroorzaakt door de CO2 in elke afzonderlijke gasstroom a, b, ..., n [g/s]

2.   Berekening van de specifieke CO2-emissies voor transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC) en RMC

2.1.   De totale massa per test van de door de CO2 in de brandstof veroorzaakte CO2-emissie m
  CO2, fuel [g/test] wordt berekend door sommatie van het momentane CO2-massadebiet in de naar de motor gevoerde gasvormige brandstof, fuel [g/s] over de testcyclus met vergelijking (9-11):

| | (9-11) |
| --- | --- |

Formula

(9-11)

waarbij:

| ƒ | = | gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz] |
| --- | --- | --- |
| N | = | aantal metingen [-] |

ƒ

=

gegevensbemonsteringsfrequentie [Hz]

N

=

aantal metingen [-]

2.2.   De totale massa van de CO2-emissie m
  CO2 [g/test] die in vergelijking (7-61), (7-63), (7-128) of (7-130) van bijlage VII wordt gebruikt om het specifieke emissieresultaat e
  CO2 [g/kWh] te berekenen, wordt in die vergelijkingen vervangen door de gecorrigeerde waarde m
  CO2, corr [g/test], die wordt berekend met vergelijking (9-12):

| fuel | (9-12) |
| --- | --- |

fuel

(9-12)

3.   Berekening van de specifieke CO2-emissies voor NRSC met specifieke modi

3.1.   De gemiddelde massastroom per uur van de door de CO2 in de brandstof veroorzaakte CO2-emissie qm

  CO2, fuel of ṁ
  fuel [g/h] wordt voor elke afzonderlijke testmodus met vergelijking (9-13) berekend aan de hand van de tijdens de bemonsteringsperiode van de testmodus verrichte metingen van het momentane CO2-massadebiet ṁ
  fuel [g/s] uit vergelijking (9-10):

| | (9-13) |
| --- | --- |

Formula

(9-13)

waarbij:

| N | = | aantal metingen dat tijdens de testmodus is verricht [-] |
| --- | --- | --- |

N

=

aantal metingen dat tijdens de testmodus is verricht [-]

3.2.   Het gemiddelde CO2-emissiemassadebiet qm

  CO2 of ṁ
  corr [g/h] dat in vergelijking (7-64) of (7-131) van bijlage VII voor elke afzonderlijke testmodus wordt gebruikt om het specifieke emissieresultaat e
  CO2 [g/kWh] te berekenen, wordt in die vergelijkingen vervangen door de gecorrigeerde waarde qm

  CO2, corr of ṁ
  corr [g/h] voor elke afzonderlijke testmodus, die wordt berekend met vergelijking (9-14) of (9-15):

| q

  m

  CO2, corr = q

  m

  CO2 – q

  m

  CO2, fuel | (9-14) |
| --- | --- |
| ṁ
  CO2, corr = ṁ
  CO2– ṁ
  CO2, fuel | (9-15) |

q

  m

  CO2, corr = q

  m

  CO2 – q

  m

  CO2, fuel

(9-14)

ṁ
  CO2, corr = ṁ
  CO2– ṁ
  CO2, fuel

(9-15)

---

BIJLAGE X

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor

1.   Afzonderlijke levering, zoals bedoeld in artikel 34, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628, vindt plaats wanneer de fabrikant en de OEM die de motor monteert, afzonderlijke rechtspersonen zijn en de motor door de fabrikant afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem van een locatie wordt verzonden en het uitlaatgasnabehandelingssysteem van een andere locatie en/of op een ander moment wordt geleverd.

2.   In dat geval geldt het volgende voor de fabrikant:

2.1.   hij wordt verantwoordelijk geacht voor het in de handel brengen van de motor en voor de conformiteit van de motor met het goedgekeurde motortype;

2.2.   hij plaatst alle opdrachten voor de onderdelen die afzonderlijk worden verzonden voordat de motor afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem ervan naar de OEM wordt verzonden;

2.3.   hij stelt het volgende aan de OEM ter beschikking: de instructies voor de montage van de motor, met inbegrip van het uitlaatgasnabehandelingssysteem, de identificatiemiddelen van de afzonderlijk verzonden onderdelen en de informatie die nodig is om te controleren of de geassembleerde motor goed functioneert overeenkomstig het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie;

2.4.   hij houdt gegevens bij betreffende:

| 1) | de aan de OEM ter beschikking gestelde instructies; |
| --- | --- |

1)

de aan de OEM ter beschikking gestelde instructies;

| 2) | de lijst van alle afzonderlijk geleverde onderdelen; |
| --- | --- |

2)

de lijst van alle afzonderlijk geleverde onderdelen;

| 3) | de door de OEM teruggezonden gegevens waaruit blijkt dat de geleverde motoren overeenkomstig onderdeel 3 in conformiteit zijn gebracht; |
| --- | --- |

3)

de door de OEM teruggezonden gegevens waaruit blijkt dat de geleverde motoren overeenkomstig onderdeel 3 in conformiteit zijn gebracht;

2.4.1.   hij bewaart deze gegevens gedurende ten minste tien jaar;

2.4.2.   hij stelt de gegevens op verzoek ter beschikking van de goedkeuringsinstantie, de Europese Commissie of de markttoezichtautoriteiten;

2.5.   hij zorgt ervoor dat behalve het bij artikel 32 van Verordening (EU) 2016/1628 voorgeschreven opschrift, op de motor zonder uitlaatgasnabehandelingssysteem een tijdelijk opschrift is aangebracht overeenkomstig artikel 33, lid 1, van die verordening en bijlage III bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

2.6.   hij zorgt ervoor dat de afzonderlijk van de motoren verzonden onderdelen zijn voorzien van identificatiemiddelen (bijvoorbeeld onderdeelnummers);

2.7.   in het geval van een overgangsmotor zorgt de fabrikant ervoor dat de productiedatum van de motor (met inbegrip van het uitlaatgasnabehandelingssysteem) vóór de in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde datum voor het in de handel brengen valt, zoals voorgeschreven in artikel 3, punten 7, 30 en 32, van die verordening.

2.7.1.   De in punt 2.4 bedoelde gegevens omvatten ook bewijzen dat het uitlaatgasnabehandelingssysteem dat een onderdeel van een overgangsmotor vormt, vóór de bedoelde datum is geproduceerd indien die productiedatum niet uit het opschrift op het uitlaatgasnabehandelingssysteem blijkt.

3.   Voor de OEM geldt het volgende:

3.1.   hij bevestigt aan de fabrikant dat de motor overeenkomstig de ontvangen instructies in conformiteit is gebracht met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie en dat alle controles zijn uitgevoerd die nodig zijn om te waarborgen dat de geassembleerde motor goed functioneert overeenkomstig het goedgekeurde motortype;

3.2.   wanneer een OEM regelmatig motoren van een fabrikant krijgt geleverd, mag de in punt 3.1 bedoelde bevestiging met regelmatige, door de partijen overeengekomen tussenpozen worden toegezonden, die echter niet langer dan een jaar mogen zijn.

---

BIJLAGE XI

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests

Voor het tijdelijk in de handel brengen van motoren met het oog op praktijktests overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 gelden de volgende voorwaarden:

1.   de fabrikant blijft eigenaar van de motor totdat de in punt 5 bedoelde procedure is voltooid. Dit belet de fabrikant niet een financiële regeling te treffen met de OEM of eindgebruikers die aan de testprocedure deelnemen;

2.   voordat de fabrikant de motor in de handel brengt, stelt hij de goedkeuringsinstantie van een lidstaat hiervan in kennis, onder vermelding van zijn naam of handelsmerk, het unieke motoridentificatienummer van de motor, de productiedatum van de motor, relevante informatie over de emissieprestaties van de motor en de OEM of eindgebruikers die aan de testprocedure deelnemen;

3.   de motor gaat vergezeld van een door de fabrikant afgegeven conformiteitsverklaring overeenkomstig bijlage II bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656; in de conformiteitsverklaring wordt in het bijzonder aangegeven dat het een motor voor praktijktests betreft die overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 tijdelijk in de handel wordt gebracht;

4.   de motor is voorzien van het voorgeschreven opschrift dat beschreven is in bijlage III bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656;

5.   de fabrikant zorgt ervoor dat de motor na voltooiing van de tests, en in ieder geval 24 maanden na het in de handel brengen ervan, hetzij uit de handel wordt genomen, hetzij in conformiteit met Verordening (EU) 2016/1628 wordt gebracht. De fabrikant deelt de goedkeuringsinstantie die het in de handel brengen toestaat, mee welke mogelijkheid hij kiest;

6.   niettegenstaande punt 5 kan de fabrikant bij dezelfde goedkeuringsinstantie een met redenen omkleed verzoek indienen om de test met maximaal 24 maanden te mogen verlengen.

6.1.   De goedkeuringsinstantie kan de verlenging toestaan indien zij deze gerechtvaardigd acht. In dat geval:

| 1) | geeft de fabrikant een nieuwe conformiteitsverklaring af voor de aanvullende periode; en |
| --- | --- |

1)

geeft de fabrikant een nieuwe conformiteitsverklaring af voor de aanvullende periode; en

| 2) | is het bepaalde in punt 5 aan het einde van de verlengde duur, of in ieder geval 48 maanden na het in de handel brengen van de motor van toepassing. |
| --- | --- |

2)

is het bepaalde in punt 5 aan het einde van de verlengde duur, of in ieder geval 48 maanden na het in de handel brengen van de motor van toepassing.

---

BIJLAGE XII

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden

Voor het in de handel brengen van motoren die voldoen aan de in bijlage VI bij Verordening (EU) 2016/1628 opgenomen emissiegrenswaarden voor motoren voor speciale doeleinden betreffende gassen en deeltjes, gelden de volgende voorwaarden:

1.   alvorens de motor in de handel te brengen neemt de fabrikant redelijke maatregelen om te waarborgen dat de motor zal worden gemonteerd in een niet voor de weg bestemde mobiele machine die uitsluitend is bedoeld voor gebruik in een plaats waar ontploffingsgevaar kan heersen overeenkomstig artikel 34, lid 5, van die verordening of voor het te water laten en weer binnenhalen van reddingsboten geëxploiteerd door een nationale reddingsdienst overeenkomstig artikel 34, lid 6, van die verordening;

2.   voor de doeleinden van punt 1 wordt een schriftelijke verklaring door de OEM of de marktdeelnemer die de motor ontvangt dat de motor zal worden gemonteerd een niet voor de weg bestemde mobiele machine die uitsluitend voor dergelijke speciale doeleinden wordt gebruikt, als een redelijke maatregel beschouwd;

3.   de fabrikant:

| 1) | bewaart de in punt 2 bedoelde schriftelijke verklaring gedurende ten minste tien jaar; en |
| --- | --- |

1)

bewaart de in punt 2 bedoelde schriftelijke verklaring gedurende ten minste tien jaar; en

| 2) | stelt deze verklaring op verzoek ter beschikking van de goedkeuringsinstantie, de Europese Commissie of de markttoezichtautoriteiten; |
| --- | --- |

2)

stelt deze verklaring op verzoek ter beschikking van de goedkeuringsinstantie, de Europese Commissie of de markttoezichtautoriteiten;

4.   de motor gaat vergezeld van een door de fabrikant afgegeven conformiteitsverklaring overeenkomstig bijlage II bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656; in de conformiteitsverklaring wordt in het bijzonder aangegeven dat het een motor voor speciale doeleinden betreft die onder de in artikel 34, lid 5 of 6, van Verordening (EU) 2016/1628 vermelde voorwaarden in de handel wordt gebracht;

5.   de motor is voorzien van het voorgeschreven opschrift dat beschreven is in bijlage III bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

---

BIJLAGE XIII

Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren

1.   Voor motorfamilies of motortypen van categorie NRE worden de volgende typegoedkeuringen, en in voorkomend geval de overeenkomstige voorgeschreven opschriften, erkend als gelijkwaardig aan overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 verleende EU-typegoedkeuringen en voorgeschreven opschriften:

| 1) | krachtens Verordening (EG) nr. 595/2009 en de uitvoeringsmaatregelen ervan verleende EU-typegoedkeuringen, indien een technische dienst bevestigt dat het motortype voldoet aan:






  a) | aanhangsel 2 van bijlage IV, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of |
| --- | --- | --- |

1)

krachtens Verordening (EG) nr. 595/2009 en de uitvoeringsmaatregelen ervan verleende EU-typegoedkeuringen, indien een technische dienst bevestigt dat het motortype voldoet aan:

a)

aanhangsel 2 van bijlage IV, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of

| b) | aanhangsel 1 van bijlage IV voor motoren die niet onder punt a) vallen; |
| --- | --- |

b)

aanhangsel 1 van bijlage IV voor motoren die niet onder punt a) vallen;

| 2) | typegoedkeuringen overeenkomstig VN/ECE-Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 06, indien een technische dienst bevestigt dat het motortype voldoet aan:






  a) | aanhangsel 2 van bijlage IV, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of |
| --- | --- | --- |

2)

typegoedkeuringen overeenkomstig VN/ECE-Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 06, indien een technische dienst bevestigt dat het motortype voldoet aan:

a)

aanhangsel 2 van bijlage IV, wanneer de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in de plaats van fase V-motoren van de categorieën IWP en IWA, overeenkomstig artikel 4, lid 1, punt 1, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, of

| b) | aanhangsel 1 van bijlage IV voor motoren die niet onder punt a) vallen. |
| --- | --- |

b)

aanhangsel 1 van bijlage IV voor motoren die niet onder punt a) vallen.

---

BIJLAGE XIV

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's

1.   De fabrikant stelt overeenkomstig artikel 43, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 alle relevante informatie en instructies ter beschikking aan de OEM om te waarborgen dat de motor bij montage in een niet voor de weg bestemde mobiele machine conform is met het goedgekeurde motortype. Deze instructies worden duidelijk kenbaar gemaakt aan de OEM.

2.   De instructies mogen op papier of in een gangbaar elektronisch formaat worden verstrekt.

3.   Wanneer aan een OEM een aantal motoren wordt geleverd waarvoor dezelfde instructies gelden, hoeft slechts één set instructies te worden verstrekt.

4.   De aan de OEM verstrekte informatie en instructies omvatten ten minste:

| 1) | montagevoorschriften om de emissieprestaties van het motortype, met inbegrip van het emissiebeheersingssysteem, te verkrijgen, waarmee rekening moet worden gehouden om te waarborgen dat het emissiebeheersingssysteem correct werkt; |
| --- | --- |

1)

montagevoorschriften om de emissieprestaties van het motortype, met inbegrip van het emissiebeheersingssysteem, te verkrijgen, waarmee rekening moet worden gehouden om te waarborgen dat het emissiebeheersingssysteem correct werkt;

| 2) | een beschrijving van eventuele bijzondere voorwaarden of beperkingen voor de montage of het gebruik van de motor, zoals vermeld in het EU-typegoedkeuringscertificaat dat beschreven is in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656; |
| --- | --- |

2)

een beschrijving van eventuele bijzondere voorwaarden of beperkingen voor de montage of het gebruik van de motor, zoals vermeld in het EU-typegoedkeuringscertificaat dat beschreven is in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656;

| 3) | een verklaring dat de motor niet op zodanige wijze mag worden gemonteerd dat de motor gedwongen wordt uitsluitend te werken binnen een vermogensbereik dat overeenkomt met een (sub)categorie waarvoor strengere emissiegrenswaarden voor gassen en deeltjes gelden dan voor de (sub)categorie waartoe de motor behoort; |
| --- | --- |

3)

een verklaring dat de motor niet op zodanige wijze mag worden gemonteerd dat de motor gedwongen wordt uitsluitend te werken binnen een vermogensbereik dat overeenkomt met een (sub)categorie waarvoor strengere emissiegrenswaarden voor gassen en deeltjes gelden dan voor de (sub)categorie waartoe de motor behoort;

| 4) | voor motorfamilies waarop bijlage V van toepassing is: de boven- en ondergrens van het toepasselijke beheersgebied en een verklaring dat de motor niet op zodanige wijze mag worden gemonteerd dat hij gedwongen wordt uitsluitend bij toerental- en belastingspunten te werken die buiten het beheersgebied voor de koppelcurve van de motor liggen; |
| --- | --- |

4)

voor motorfamilies waarop bijlage V van toepassing is: de boven- en ondergrens van het toepasselijke beheersgebied en een verklaring dat de motor niet op zodanige wijze mag worden gemonteerd dat hij gedwongen wordt uitsluitend bij toerental- en belastingspunten te werken die buiten het beheersgebied voor de koppelcurve van de motor liggen;

| 5) | indien van toepassing: voorschriften betreffende het ontwerp van door de OEM geleverde onderdelen die geen deel uitmaken van de motor en nodig zijn om ervoor te zorgen dat de motor na montage overeenkomt met het goedgekeurde motortype; |
| --- | --- |

5)

indien van toepassing: voorschriften betreffende het ontwerp van door de OEM geleverde onderdelen die geen deel uitmaken van de motor en nodig zijn om ervoor te zorgen dat de motor na montage overeenkomt met het goedgekeurde motortype;

| 6) | indien van toepassing: voorschriften betreffende het ontwerp van het reagensreservoir, met inbegrip van de bescherming tegen bevriezing, de bewaking van het reagensniveau en de mogelijkheden om reagensmonsters te nemen; |
| --- | --- |

6)

indien van toepassing: voorschriften betreffende het ontwerp van het reagensreservoir, met inbegrip van de bescherming tegen bevriezing, de bewaking van het reagensniveau en de mogelijkheden om reagensmonsters te nemen;

| 7) | indien van toepassing: informatie over de mogelijke montage van een niet-verwarmd reagenssysteem; |
| --- | --- |

7)

indien van toepassing: informatie over de mogelijke montage van een niet-verwarmd reagenssysteem;

| 8) | indien van toepassing: een verklaring dat de motor uitsluitend bestemd is voor montage in sneeuwblazers; |
| --- | --- |

8)

indien van toepassing: een verklaring dat de motor uitsluitend bestemd is voor montage in sneeuwblazers;

| 9) | indien van toepassing: een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een waarschuwingssysteem overeenkomstig de aanhangsels 1 tot en met 4 van bijlage IV; |
| --- | --- |

9)

indien van toepassing: een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een waarschuwingssysteem overeenkomstig de aanhangsels 1 tot en met 4 van bijlage IV;

| 10) | indien van toepassing: informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op het in punt 9 bedoelde waarschuwingssysteem voor de bediener; |
| --- | --- |

10)

indien van toepassing: informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op het in punt 9 bedoelde waarschuwingssysteem voor de bediener;

| 11) | indien van toepassing: informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op het in onderdeel 5 van aanhangsel 1 van bijlage IV bedoelde aansporingssysteem voor de bediener; |
| --- | --- |

11)

indien van toepassing: informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op het in onderdeel 5 van aanhangsel 1 van bijlage IV bedoelde aansporingssysteem voor de bediener;

| 12) | indien van toepassing: informatie over het in punt 5.2.1 van aanhangsel 1 van bijlage IV omschreven middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen; |
| --- | --- |

12)

indien van toepassing: informatie over het in punt 5.2.1 van aanhangsel 1 van bijlage IV omschreven middel om het aansporingssysteem voor de bediener tijdelijk uit te schakelen;

| 13) | indien van toepassing: informatie over de in punt 5.5 van aanhangsel 1 van bijlage IV omschreven aansporingsblokkeerfunctie; |
| --- | --- |

13)

indien van toepassing: informatie over de in punt 5.5 van aanhangsel 1 van bijlage IV omschreven aansporingsblokkeerfunctie;

| 14) | bij dualfuelmotoren:






  a) | een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een dualfuelmodusindicator, zoals beschreven in punt 4.3.1 van bijlage VIII; |
| --- | --- | --- |

14)

bij dualfuelmotoren:

a)

een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een dualfuelmodusindicator, zoals beschreven in punt 4.3.1 van bijlage VIII;

| b) | een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een dualfuelwaarschuwingssysteem, zoals beschreven in punt 4.3.2 van bijlage VIII; |
| --- | --- |

b)

een verklaring dat de OEM moet zorgen voor een dualfuelwaarschuwingssysteem, zoals beschreven in punt 4.3.2 van bijlage VIII;

| c) | informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op de in punt 14, onder a) en b), bedoelde indicatie- en waarschuwingssystemen voor de bediener; |
| --- | --- |

c)

informatie over de verbinding tussen de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine met het oog op de in punt 14, onder a) en b), bedoelde indicatie- en waarschuwingssystemen voor de bediener;

| 15) | bij een motor met variabel toerental van categorie IWP waarvoor typegoedkeuring voor gebruik in een of meer toepassingen in de binnenvaart is verleend overeenkomstig punt 1.1.1.2 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656: de details van elke (sub)categorie en bedrijfsmodus (elk toerental) waarvoor aan de motor typegoedkeuring is verleend en waarvoor de motor mag worden ingesteld na montage; |
| --- | --- |

15)

bij een motor met variabel toerental van categorie IWP waarvoor typegoedkeuring voor gebruik in een of meer toepassingen in de binnenvaart is verleend overeenkomstig punt 1.1.1.2 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656: de details van elke (sub)categorie en bedrijfsmodus (elk toerental) waarvoor aan de motor typegoedkeuring is verleend en waarvoor de motor mag worden ingesteld na montage;

| 16) | bij een motor met constant toerental die met verschillende toerentallen is uitgerust, zoals bedoeld in onderdeel 1.1.2.3 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656:






  a) | een verklaring dat bij de montage van de motor moet worden gewaarborgd dat:






  i) | de motor wordt uitgezet vóór de reguleerfunctie voor een constant toerental op een ander toerental wordt ingesteld; en |
| --- | --- | --- | --- |

16)

bij een motor met constant toerental die met verschillende toerentallen is uitgerust, zoals bedoeld in onderdeel 1.1.2.3 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656:

a)

een verklaring dat bij de montage van de motor moet worden gewaarborgd dat:

i)

de motor wordt uitgezet vóór de reguleerfunctie voor een constant toerental op een ander toerental wordt ingesteld; en

| ii) | de reguleerfunctie voor een constant toerental enkel ingesteld is op toerentallen die door de fabrikant van de motor worden toegestaan; |
| --- | --- |

ii)

de reguleerfunctie voor een constant toerental enkel ingesteld is op toerentallen die door de fabrikant van de motor worden toegestaan;

| b) | de details van elke (sub)categorie en bedrijfsmodus (elk toerental) waarvoor aan de motor typegoedkeuring is verleend en waarvoor de motor mag worden ingesteld na montage; |
| --- | --- |

b)

de details van elke (sub)categorie en bedrijfsmodus (elk toerental) waarvoor aan de motor typegoedkeuring is verleend en waarvoor de motor mag worden ingesteld na montage;

| 17) | bij een motor die met een functie voor stationair draaien ten behoeve van het starten en uitzetten is uitgerust, zoals toegestaan bij artikel 3, punt 18, van Verordening (EU) 2016/1628: een verklaring dat bij de montage van de motor moet worden gewaarborgd dat de reguleerfunctie voor een constant toerental ingeschakeld is vóór de belasting van de motor vanuit onbelaste toestand wordt verhoogd. |
| --- | --- |

17)

bij een motor die met een functie voor stationair draaien ten behoeve van het starten en uitzetten is uitgerust, zoals toegestaan bij artikel 3, punt 18, van Verordening (EU) 2016/1628: een verklaring dat bij de montage van de motor moet worden gewaarborgd dat de reguleerfunctie voor een constant toerental ingeschakeld is vóór de belasting van de motor vanuit onbelaste toestand wordt verhoogd.

5.   De fabrikant verstrekt de OEM overeenkomstig artikel 43, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628 alle informatie en benodigde instructies die de OEM overeenkomstig bijlage XV aan de eindgebruikers moet verstrekken.

6.   De fabrikant verstrekt de OEM overeenkomstig artikel 43, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 de tijdens de EU-typegoedkeuringsprocedure bepaalde en in het EU-typegoedkeuringscertificaat vastgelegde waarde van de emissie van koolstofdioxide (CO2) in g/kWh. Deze waarde wordt door de OEM aan de eindgebruikers doorgegeven, vergezeld van de volgende verklaring: „
  Deze meetresultaten voor CO2 betreffen metingen volgens een vaste testcyclus onder laboratoriumomstandigheden, gedaan op een (basis)motor die representatief is voor het betrokken motortype (de betrokken motorfamilie); zij impliceren of vormen geen enkele garantie voor de prestaties van een bepaalde motor.”.

---

BIJLAGE XV

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers

1.   De OEM versterkt de eindgebruikers alle informatie en benodigde instructies voor de correcte werking van de motor om de emissies van gassen en deeltjes door de motor binnen de grenzen van het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie te houden. Deze instructies worden duidelijk kenbaar gemaakt aan de eindgebruikers.

2.   De instructies voor de eindgebruikers:

2.1.   worden in duidelijke en niet-technische bewoordingen geschreven in dezelfde taal als de instructies voor eindgebruikers van de niet voor de weg bestemde mobiele machine;

2.2.   worden op papier of in een gangbaar elektronisch formaat verstrekt;

2.3.   vormen een onderdeel van de instructies voor eindgebruikers van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of vormen een afzonderlijk document;

2.3.1.   worden, indien zij een afzonderlijk document vormen, in dezelfde vorm verstrekt als de instructies voor eindgebruikers van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

3.   De informatie en instructies voor de eindgebruikers omvatten ten minste:

| 1) | een beschrijving van eventuele bijzondere voorwaarden of beperkingen voor het gebruik van de motor, zoals vermeld in het EU-typegoedkeuringscertificaat dat beschreven is in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656; |
| --- | --- |

1)

een beschrijving van eventuele bijzondere voorwaarden of beperkingen voor het gebruik van de motor, zoals vermeld in het EU-typegoedkeuringscertificaat dat beschreven is in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656;

| 2) | een verklaring dat de motor, met inbegrip van het emissiebeheersingssysteem, volgens de aan de eindgebruikers verstrekte instructies moet worden bediend, gebruikt en onderhouden om de emissieprestaties van de motor aan de voorschriften voor de motorcategorie te laten blijven voldoen; |
| --- | --- |

2)

een verklaring dat de motor, met inbegrip van het emissiebeheersingssysteem, volgens de aan de eindgebruikers verstrekte instructies moet worden bediend, gebruikt en onderhouden om de emissieprestaties van de motor aan de voorschriften voor de motorcategorie te laten blijven voldoen;

| 3) | een verklaring dat het emissiebeheersingssysteem van de motor niet opzettelijk mag worden gemanipuleerd of verkeerd mag worden gebruikt; met name door een uitlaatgasrecirculatie (EGR) of reagensdoseersysteem te deactiveren of niet te onderhouden; |
| --- | --- |

3)

een verklaring dat het emissiebeheersingssysteem van de motor niet opzettelijk mag worden gemanipuleerd of verkeerd mag worden gebruikt; met name door een uitlaatgasrecirculatie (EGR) of reagensdoseersysteem te deactiveren of niet te onderhouden;

| 4) | een verklaring dat het essentieel is dat bij onjuiste werking of onjuist gebruik of onderhoud van het emissiebeheersingssysteem onmiddellijk actie wordt ondernomen overeenkomstig de corrigerende maatregelen die met de in de punten 5 en 6 bedoelde waarschuwingen worden aangeduid; |
| --- | --- |

4)

een verklaring dat het essentieel is dat bij onjuiste werking of onjuist gebruik of onderhoud van het emissiebeheersingssysteem onmiddellijk actie wordt ondernomen overeenkomstig de corrigerende maatregelen die met de in de punten 5 en 6 bedoelde waarschuwingen worden aangeduid;

| 5) | een gedetailleerde uitleg van de mogelijke storingen van het emissiebeheersingssysteem die worden veroorzaakt door een onjuiste werking of onjuist gebruik of onderhoud van de gemonteerde motor, met vermelding van de desbetreffende waarschuwingssignalen en corrigerende maatregelen; |
| --- | --- |

5)

een gedetailleerde uitleg van de mogelijke storingen van het emissiebeheersingssysteem die worden veroorzaakt door een onjuiste werking of onjuist gebruik of onderhoud van de gemonteerde motor, met vermelding van de desbetreffende waarschuwingssignalen en corrigerende maatregelen;

| 6) | een gedetailleerde uitleg van het mogelijke onjuiste gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine dat leidt tot storingen van het emissiebeheersingssysteem van de motor, met vermelding van de desbetreffende waarschuwingssignalen en corrigerende maatregelen; |
| --- | --- |

6)

een gedetailleerde uitleg van het mogelijke onjuiste gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine dat leidt tot storingen van het emissiebeheersingssysteem van de motor, met vermelding van de desbetreffende waarschuwingssignalen en corrigerende maatregelen;

| 7) | indien van toepassing: informatie over het mogelijke gebruik van een niet-verwarmd reagensreservoir en -doseersysteem; |
| --- | --- |

7)

indien van toepassing: informatie over het mogelijke gebruik van een niet-verwarmd reagensreservoir en -doseersysteem;

| 8) | indien van toepassing: een verklaring dat de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in sneeuwblazers; |
| --- | --- |

8)

indien van toepassing: een verklaring dat de motor uitsluitend bestemd is voor gebruik in sneeuwblazers;

| 9) | bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een waarschuwingssysteem voor de bediener, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, onderdeel 4 (categorieën NRE, NRG, IWP, IWA en RLR), en/of bijlage IV, aanhangsel 4, onderdeel 4 (categorieën NRE, NRG, IWP, IWA en RLR), of bijlage IV, aanhangsel 3, onderdeel 3 (categorie RLL): een verklaring dat de bediener door het waarschuwingssysteem voor de bediener zal worden geïnformeerd wanneer het emissiebeheersingssysteem niet correct werkt; |
| --- | --- |

9)

bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een waarschuwingssysteem voor de bediener, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, onderdeel 4 (categorieën NRE, NRG, IWP, IWA en RLR), en/of bijlage IV, aanhangsel 4, onderdeel 4 (categorieën NRE, NRG, IWP, IWA en RLR), of bijlage IV, aanhangsel 3, onderdeel 3 (categorie RLL): een verklaring dat de bediener door het waarschuwingssysteem voor de bediener zal worden geïnformeerd wanneer het emissiebeheersingssysteem niet correct werkt;

| 10) | bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een aansporingssysteem voor de bediener, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, onderdeel 5 (categorieën NRE en NRG): een verklaring dat het negeren van de waarschuwingssignalen voor de bediener leidt tot activering van het aansporingssysteem voor de bediener, waardoor de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine effectief zal worden uitgeschakeld; |
| --- | --- |

10)

bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een aansporingssysteem voor de bediener, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, onderdeel 5 (categorieën NRE en NRG): een verklaring dat het negeren van de waarschuwingssignalen voor de bediener leidt tot activering van het aansporingssysteem voor de bediener, waardoor de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine effectief zal worden uitgeschakeld;

| 11) | bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een aansporingsblokkeerfunctie, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, punt 5.5, om het volledige motorvermogen vrij te geven: informatie over de werking van deze functie; |
| --- | --- |

11)

bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een aansporingsblokkeerfunctie, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, punt 5.5, om het volledige motorvermogen vrij te geven: informatie over de werking van deze functie;

| 12) | indien van toepassing: uitleg over de wijze waarop de in de punten 9, 10 en 11 bedoelde waarschuwings- en aansporingssystemen voor de bediener werken, waarbij wordt beschreven wat de gevolgen zijn voor de prestaties en de foutenregistratie als de signalen van het waarschuwingssysteem worden genegeerd en het reagens, indien gebruikt, niet wordt bijgevuld of het vastgestelde probleem niet wordt gecorrigeerd; |
| --- | --- |

12)

indien van toepassing: uitleg over de wijze waarop de in de punten 9, 10 en 11 bedoelde waarschuwings- en aansporingssystemen voor de bediener werken, waarbij wordt beschreven wat de gevolgen zijn voor de prestaties en de foutenregistratie als de signalen van het waarschuwingssysteem worden genegeerd en het reagens, indien gebruikt, niet wordt bijgevuld of het vastgestelde probleem niet wordt gecorrigeerd;

| 13) | als overeenkomstig bijlage IV, aanhangsel 2, punt 4.1 (categorieën IWP, IWA en RLR), in de boordcomputer gegevens over onvoldoende reagensinspuiting of reagens van onvoldoende kwaliteit worden vastgelegd: een verklaring dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen; |
| --- | --- |

13)

als overeenkomstig bijlage IV, aanhangsel 2, punt 4.1 (categorieën IWP, IWA en RLR), in de boordcomputer gegevens over onvoldoende reagensinspuiting of reagens van onvoldoende kwaliteit worden vastgelegd: een verklaring dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen;

| 14) | bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een middel om het aansporingssysteem voor de bediener uit te schakelen, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, punt 5.2.1: informatie over de werking van deze functie en een verklaring dat deze functie alleen in noodsituaties mag worden ingeschakeld, dat elke inschakeling in de boordcomputer wordt vastgelegd en dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen; |
| --- | --- |

14)

bij niet voor de weg bestemde mobiele machines met een middel om het aansporingssysteem voor de bediener uit te schakelen, zoals gedefinieerd in bijlage IV, aanhangsel 1, punt 5.2.1: informatie over de werking van deze functie en een verklaring dat deze functie alleen in noodsituaties mag worden ingeschakeld, dat elke inschakeling in de boordcomputer wordt vastgelegd en dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen;

| 15) | informatie over de voor het behoud van de prestaties van het emissiebeheersingssysteem vereiste brandstofspecificatie(s) overeenkomstig bijlage I en overeenkomstig de specificaties in de EU-typegoedkeuring van de motor, waarbij in voorkomend geval naar de desbetreffende internationale of EU-norm wordt verwezen, in het bijzonder:






  a) | als de motor in de Unie op diesel of gasolie voor niet voor de weg bestemde mobiele machines moet werken: een verklaring dat een brandstof moet worden gebruikt met een zwavelgehalte van niet meer dan 10 mg/kg (20 mg/kg op het laatste punt van distributie), een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7 % v/v; |
| --- | --- | --- |

15)

informatie over de voor het behoud van de prestaties van het emissiebeheersingssysteem vereiste brandstofspecificatie(s) overeenkomstig bijlage I en overeenkomstig de specificaties in de EU-typegoedkeuring van de motor, waarbij in voorkomend geval naar de desbetreffende internationale of EU-norm wordt verwezen, in het bijzonder:

a)

als de motor in de Unie op diesel of gasolie voor niet voor de weg bestemde mobiele machines moet werken: een verklaring dat een brandstof moet worden gebruikt met een zwavelgehalte van niet meer dan 10 mg/kg (20 mg/kg op het laatste punt van distributie), een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7 % v/v;

| b) | als volgens de specificatie van de fabrikant en het EU-typegoedkeuringscertificaat aanvullende brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies met de motor kunnen worden gebruikt, moeten deze worden aangegeven; |
| --- | --- |

b)

als volgens de specificatie van de fabrikant en het EU-typegoedkeuringscertificaat aanvullende brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies met de motor kunnen worden gebruikt, moeten deze worden aangegeven;

| 16) | informatie over de voor het behoud van de prestaties van het emissiebeheersingssysteem vereiste specificaties van de smeerolie; |
| --- | --- |

16)

informatie over de voor het behoud van de prestaties van het emissiebeheersingssysteem vereiste specificaties van de smeerolie;

| 17) | als het emissiebeheersingssysteem een reagens nodig heeft: de kenmerken van dat reagens, zoals het type reagens, informatie over de concentratie van het opgeloste reagens, bedrijfstemperatuursomstandigheden en een verwijzing naar internationale normen wat de samenstelling en kwaliteit ervan betreft, overeenkomstig de specificaties in de EU-typegoedkeuring van de motor; |
| --- | --- |

17)

als het emissiebeheersingssysteem een reagens nodig heeft: de kenmerken van dat reagens, zoals het type reagens, informatie over de concentratie van het opgeloste reagens, bedrijfstemperatuursomstandigheden en een verwijzing naar internationale normen wat de samenstelling en kwaliteit ervan betreft, overeenkomstig de specificaties in de EU-typegoedkeuring van de motor;

| 18) | indien van toepassing: instructies waarin wordt vermeld hoe de bediener tussen de normale onderhoudsintervallen de verbruiksreagentia moet bijvullen. Aangegeven wordt hoe de bediener het reagensreservoir moet bijvullen en met welke frequentie dit naar verwachting moet gebeuren, afhankelijk van het gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine; |
| --- | --- |

18)

indien van toepassing: instructies waarin wordt vermeld hoe de bediener tussen de normale onderhoudsintervallen de verbruiksreagentia moet bijvullen. Aangegeven wordt hoe de bediener het reagensreservoir moet bijvullen en met welke frequentie dit naar verwachting moet gebeuren, afhankelijk van het gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine;

| 19) | een verklaring dat het voor het behoud van de emissieprestaties van de motor essentieel is dat het reagens volgens de in de punten 17 en 18 bedoelde specificaties wordt gebruikt en bijgevuld; |
| --- | --- |

19)

een verklaring dat het voor het behoud van de emissieprestaties van de motor essentieel is dat het reagens volgens de in de punten 17 en 18 bedoelde specificaties wordt gebruikt en bijgevuld;

| 20) | de geplande emissiegerelateerde onderhoudsbeurten, met inbegrip van elke geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen; |
| --- | --- |

20)

de geplande emissiegerelateerde onderhoudsbeurten, met inbegrip van elke geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen;

| 21) | bij dualfuelmotoren:






  a) | indien van toepassing: informatie over de in punt 4.3 van bijlage VIII beschreven dualfuelindicatoren; |
| --- | --- | --- |

21)

bij dualfuelmotoren:

a)

indien van toepassing: informatie over de in punt 4.3 van bijlage VIII beschreven dualfuelindicatoren;

| b) | als een dualfuelmotor in servicemodus bruikbaarheidsbeperkingen heeft zoals gedefinieerd in punt 4.2.2.1 van bijlage VIII (met uitzondering van de categorieën IWP, IWA, RLL en RLR): een verklaring dat de inschakeling van de servicemodus zal leiden tot effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine; |
| --- | --- |

b)

als een dualfuelmotor in servicemodus bruikbaarheidsbeperkingen heeft zoals gedefinieerd in punt 4.2.2.1 van bijlage VIII (met uitzondering van de categorieën IWP, IWA, RLL en RLR): een verklaring dat de inschakeling van de servicemodus zal leiden tot effectieve uitschakeling van de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine;

| c) | als er een aansporingsblokkeerfunctie beschikbaar is om het volledige motorvermogen vrij te geven: informatie over de werking van deze functie; |
| --- | --- |

c)

als er een aansporingsblokkeerfunctie beschikbaar is om het volledige motorvermogen vrij te geven: informatie over de werking van deze functie;

| d) | als een dualfuelmotor overeenkomstig punt 4.2.2.2 van bijlage VIII in een servicemodus werkt (categorieën IWP, IWA, RLL en RLR): een verklaring dat de inschakeling van de servicemodus in de boordcomputer wordt vastgelegd en dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen. |
| --- | --- |

d)

als een dualfuelmotor overeenkomstig punt 4.2.2.2 van bijlage VIII in een servicemodus werkt (categorieën IWP, IWA, RLL en RLR): een verklaring dat de inschakeling van de servicemodus in de boordcomputer wordt vastgelegd en dat de nationale inspectie-instanties deze gegevens met een scanner kunnen uitlezen.

4.   De OEM verstrekt de eindgebruikers overeenkomstig artikel 43, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 de tijdens de EU-typegoedkeuringsprocedure bepaalde en in het EU-typegoedkeuringscertificaat vastgelegde waarde van de emissie van koolstofdioxide (CO2) in g/kWh, vergezeld van de volgende verklaring: „
  Deze meetresultaten voor CO2 betreffen metingen volgens een vaste testcyclus onder laboratoriumomstandigheden, gedaan op een (basis)motor die representatief is voor het betrokken motortype (de betrokken motorfamilie); zij impliceren of vormen geen enkele garantie voor de prestaties van een bepaalde motor.”.

---

BIJLAGE XVI

Prestatienormen en beoordeling van technische diensten

1.   Algemene vereisten

De technische diensten tonen aan dat zij beschikken over de passende vaardigheden, de specifieke technische kennis en bewezen ervaring op de specifieke gebieden die onder Verordening (EU) 2016/1628 en de op basis van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen vallen.

2.   Normen waaraan de technische diensten moeten voldoen

2.1.   De technische diensten van de verschillende categorieën overeenkomstig artikel 45 van Verordening (EU) 2016/1628 moeten voldoen aan de in aanhangsel 1 van bijlage V bij Richtlijn 2007/46/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) vermelde normen die relevant zijn voor de activiteiten die zij uitvoeren.

2.2.   Verwijzingen in dat aanhangsel naar artikel 41 van Richtlijn 2007/46/EG gelden als verwijzingen naar artikel 45 van Verordening (EU) 2016/1628.

2.3.   Verwijzingen in dat aanhangsel naar bijlage IV bij Richtlijn 2007/46/EG gelden als verwijzingen naar Verordening (EU) 2016/1628 en de op basis van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen.

3.   Procedure voor de beoordeling van de technische diensten

3.1.   De naleving door de technische diensten van de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 en de op basis van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen wordt beoordeeld overeenkomstig de procedure in aanhangsel 2 van bijlage V bij Richtlijn 2007/46/EG.

3.2.   Verwijzingen in aanhangsel 2 van bijlage V bij Richtlijn 2007/46/EG naar artikel 42 van die richtlijn gelden als verwijzingen naar artikel 48 van Verordening (EU) 2016/1628.

---

(1)  Richtlijn 2007/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 september 2007 tot vaststelling van een kader voor de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd (PB L 263 van 9.10.2007, blz. 1).

---

BIJLAGE XVII

Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli

1.   Aanhangsel 1 bevat tabellen van de testmodi en wegingsfactoren voor de NRSC met specifieke modi.

2.   Aanhangsel 2 bevat tabellen van de testmodi en wegingsfactoren voor de RMC.

3.   Aanhangsel 3 bevat tabellen van de motordynamometerschema's voor de transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC).

Aanhangsel 1

NRSC met specifieke modi

Testcycli van type C

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cyclus C1

| Modusnummer | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Toerental (1) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Koppel (2) (%) | 100 | 75 | 50 | 10 | 100 | 75 | 50 | 0 |
| Wegingsfactor | 0,15 | 0,15 | 0,15 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,15 |

Modusnummer

1

2

3

4

5

6

7

8

Toerental (1)

100 %

Intermediair

Stationair

Koppel (2) (%)

100

75

50

10

100

75

50

0

Wegingsfactor

0,15

0,15

0,15

0,1

0,1

0,1

0,1

0,15

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cyclus C2

| Modusnummer | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Toerental (3) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Koppel (4) (%) | 25 | 100 | 75 | 50 | 25 | 10 | 0 |
| Wegingsfactor | 0,06 | 0,02 | 0,05 | 0,32 | 0,30 | 0,10 | 0,15 |

Modusnummer

1

2

3

4

5

6

7

Toerental (3)

100 %

Intermediair

Stationair

Koppel (4) (%)

25

100

75

50

25

10

0

Wegingsfactor

0,06

0,02

0,05

0,32

0,30

0,10

0,15

Testcycli van type D

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cyclus D2

| Modusnummer
  (cyclus D2) | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Toerental (5) | 100 % |
| Koppel (6) (%) | 100 | 75 | 50 | 25 | 10 |
| Wegingsfactor | 0,05 | 0,25 | 0,3 | 0,3 | 0,1 |

Modusnummer

(cyclus D2)

1

2

3

4

5

Toerental (5)

100 %

Koppel (6) (%)

100

75

50

25

10

Wegingsfactor

0,05

0,25

0,3

0,3

0,1

Testcycli van type E

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cycli van type E

| Modusnummer
  (cyclus E2) | 1 | 2 | 3 | 4 | | | | | | |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Toerental (7) | 100 % | Intermediair |
| Koppel (8)(%) | 100 | 75 | 50 | 25 | | | | | | |
| Wegingsfactor | 0,2 | 0,5 | 0,15 | 0,15 | | | | | | |
| Modusnummer
  (cyclus E3) | 1 | 2 | 3 | 4 |
| Toerental (7) (%) | 100 | 91 | 80 | 63 |
| Vermogen (9) (%) | 100 | 75 | 50 | 25 |
| Wegingsfactor | 0,2 | 0,5 | 0,15 | 0,15 |

Modusnummer

(cyclus E2)

1

2

3

4

Toerental (7)

100 %

Intermediair

Koppel (8)(%)

100

75

50

25

Wegingsfactor

0,2

0,5

0,15

0,15

Modusnummer

(cyclus E3)

1

2

3

4

Toerental (7) (%)

100

91

80

63

Vermogen (9) (%)

100

75

50

25

Wegingsfactor

0,2

0,5

0,15

0,15

Testcycli van type F

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cycli van type F

| Modusnummer | 1 | 2 (13) | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Toerental (10) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Vermogen (%) | 100 (12) | 50 (12) | 5 (11) |
| Wegingsfactor | 0,15 | 0,25 | 0,6 |

Modusnummer

1

2 (13)

3

Toerental (10)

100 %

Intermediair

Stationair

Vermogen (%)

100 (12)

50 (12)

5 (11)

Wegingsfactor

0,15

0,25

0,6

Testcycli van type G

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cycli van type G

| Modusnummer (cyclus G1) | | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ToerentalRFN (14) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Koppel (15) % | | | | | | 100 | 75 | 50 | 25 | 10 | 0 |
| Wegingsfactor | | | | | | 0,09 | 0,20 | 0,29 | 0,30 | 0,07 | 0,05 |
| Modusnummer (cyclus G2) | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | | | | | | 6 |
| Toerental (14) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Koppel (15) % | 100 | 75 | 50 | 25 | 10 | | | | | | 0 |
| Wegingsfactor | 0,09 | 0,20 | 0,29 | 0,30 | 0,07 | | | | | | 0,05 |
| Modusnummer (cyclus G3) | 1 | | | | | | | | | | 2 |
| Toerental  (14) | 100 % | Intermediair | Stationair |
| Koppel (15) % | 100 | | | | | | | | | | 0 |
| Wegingsfactor | 0,85 | | | | | | | | | | 0,15 |

Modusnummer (cyclus G1)

1

2

3

4

5

6

ToerentalRFN (14)

100 %

Intermediair

Stationair

Koppel (15) %

100

75

50

25

10

0

Wegingsfactor

0,09

0,20

0,29

0,30

0,07

0,05

Modusnummer (cyclus G2)

1

2

3

4

5

6

Toerental (14)

100 %

Intermediair

Stationair

Koppel (15) %

100

75

50

25

10

0

Wegingsfactor

0,09

0,20

0,29

0,30

0,07

0,05

Modusnummer (cyclus G3)

1

2

Toerental  (14)

100 %

Intermediair

Stationair

Koppel (15) %

100

0

Wegingsfactor

0,85

0,15

Testcycli van type H

Tabel van de testmodi en wegingsfactoren voor cycli van type H

| Modusnummer | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Toerental (16) (%) | 100 | 85 | 75 | 65 | Stationair |
| Koppel (17) (%) | 100 | 51 | 33 | 19 | 0 |
| Wegingsfactor | 0,12 | 0,27 | 0,25 | 0,31 | 0,05 |

Modusnummer

1

2

3

4

5

Toerental (16) (%)

100

85

75

65

Stationair

Koppel (17) (%)

100

51

33

19

0

Wegingsfactor

0,12

0,27

0,25

0,31

0,05

---

(1)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(2)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(3)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(4)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(5)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(6)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het koppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen.

(7)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(8)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het koppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen bij het gevraagde motortoerental.

(9)  Het vermogenspercentage staat in verhouding tot het maximale nominale vermogen bij het 100 %-toerental.

(10)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(11)  Het vermogenspercentage bij deze modus staat in verhouding tot het vermogen bij modus 1.

(12)  Het vermogenspercentage bij deze modus staat in verhouding tot het maximale nettovermogen bij het gevraagde motortoerental.

(13)  Voor motoren die gebruikmaken van een niet-traploos regelsysteem (met een beperkt aantal standen), wordt bij modus 2 gewerkt in de stand die het dichtst bij modus 2 of 35 % van het nominale vermogen ligt.

(14)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(15)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(16)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(17)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

Aanhangsel 2

Modale cycli in statische toestand met overgangen (RMC)

Testcycli van type C

Tabel van de testmodi voor RMC-C1

| RMC-modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (1)
   (3) | Koppel (%) (2)
   (3) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 126 | Stationair | 0 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 159 | Intermediair | 100 |
| 2b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 160 | Intermediair | 50 |
| 3b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 162 | Intermediair | 75 |
| 4b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 5a Statische toestand | 246 | 100 % | 100 |
| 5b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 6a Statische toestand | 164 | 100 % | 10 |
| 6b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 7a Statische toestand | 248 | 100 % | 75 |
| 7b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 8a Statische toestand | 247 | 100 % | 50 |
| 8b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 9 Statische toestand | 128 | Stationair | 0 |

RMC-modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (1)
   (3)

Koppel (%) (2)
   (3)

1a Statische toestand

126

Stationair

0

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

159

Intermediair

100

2b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

3a Statische toestand

160

Intermediair

50

3b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

4a Statische toestand

162

Intermediair

75

4b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

5a Statische toestand

246

100 %

100

5b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

6a Statische toestand

164

100 %

10

6b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

7a Statische toestand

248

100 %

75

7b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

8a Statische toestand

247

100 %

50

8b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

9 Statische toestand

128

Stationair

0

Tabel van de testmodi voor RMC-C2

| RMC-modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (4)
   (6) | Koppel (%) (5)
   (6) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 119 | Stationair | 0 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 29 | Intermediair | 100 |
| 2b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 150 | Intermediair | 10 |
| 3b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 80 | Intermediair | 75 |
| 4b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 5a Statische toestand | 513 | Intermediair | 25 |
| 5b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 6a Statische toestand | 549 | Intermediair | 50 |
| 6b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 7a Statische toestand | 96 | 100 % | 25 |
| 7b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 8 Statische toestand | 124 | Stationair | 0 |

RMC-modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (4)
   (6)

Koppel (%) (5)
   (6)

1a Statische toestand

119

Stationair

0

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

29

Intermediair

100

2b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

3a Statische toestand

150

Intermediair

10

3b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

4a Statische toestand

80

Intermediair

75

4b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

5a Statische toestand

513

Intermediair

25

5b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

6a Statische toestand

549

Intermediair

50

6b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

7a Statische toestand

96

100 %

25

7b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

8 Statische toestand

124

Stationair

0

Testcycli van type D

Tabel van de testmodi voor RMC-D2

| RMC-modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (%) (7) | Koppel (%) (8)
   (9) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 53 | 100 | 100 |
| 1b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 101 | 100 | 10 |
| 2b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 277 | 100 | 75 |
| 3b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 339 | 100 | 25 |
| 4b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 5 Statische toestand | 350 | 100 | 50 |

RMC-modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (%) (7)

Koppel (%) (8)
   (9)

1a Statische toestand

53

100

100

1b Overgang

20

100

Lineaire overgang

2a Statische toestand

101

100

10

2b Overgang

20

100

Lineaire overgang

3a Statische toestand

277

100

75

3b Overgang

20

100

Lineaire overgang

4a Statische toestand

339

100

25

4b Overgang

20

100

Lineaire overgang

5 Statische toestand

350

100

50

Testcycli van type E

Tabel van de testmodi voor RMC-E2

| RMC-modusnummer
  Modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (%) (10) | Koppel (%) (11)
   (12) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 229 | 100 | 100 |
| 1b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 166 | 100 | 25 |
| 2b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 570 | 100 | 75 |
| 3b Overgang | 20 | 100 | Lineaire overgang |
| 4 Statische toestand | 175 | 100 | 50 |

RMC-modusnummer

Modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (%) (10)

Koppel (%) (11)
   (12)

1a Statische toestand

229

100

100

1b Overgang

20

100

Lineaire overgang

2a Statische toestand

166

100

25

2b Overgang

20

100

Lineaire overgang

3a Statische toestand

570

100

75

3b Overgang

20

100

Lineaire overgang

4 Statische toestand

175

100

50

Tabel van de testmodi voor RMC-E3

| RMC-modusnummer
  Modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (%) (13)
   (15) | Vermogen (%) (14)
   (15) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 229 | 100 | 100 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 166 | 63 | 25 |
| 2b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 570 | 91 | 75 |
| 3b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 4 Statische toestand | 175 | 80 | 50 |

RMC-modusnummer

Modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (%) (13)
   (15)

Vermogen (%) (14)
   (15)

1a Statische toestand

229

100

100

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

166

63

25

2b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

3a Statische toestand

570

91

75

3b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

4 Statische toestand

175

80

50

Testcycli van type F

Tabel van de testmodi voor RMC-F

| RMC-modusnummer
  Modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (16)
   (20) | Vermogen (%) (20) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 350 | Stationair | 5 (17) |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand (19) | 280 | Intermediair | 50 (18) |
| 2b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 160 | 100 % | 100 (18) |
| 3b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 4 Statische toestand | 350 | Stationair | 5 (18) |

RMC-modusnummer

Modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (16)
   (20)

Vermogen (%) (20)

1a Statische toestand

350

Stationair

5 (17)

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand (19)

280

Intermediair

50 (18)

2b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

3a Statische toestand

160

100 %

100 (18)

3b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

4 Statische toestand

350

Stationair

5 (18)

Testcycli van type G

Tabel van de testmodi voor RMC-G1

| RMC-modusnummer
  Modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (21)
   (23) | Koppel (%) (22)
   (23) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 41 | Stationair | 0 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 135 | Intermediair | 100 |
| 2b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 112 | Intermediair | 10 |
| 3b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 337 | Intermediair | 75 |
| 4b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 5a Statische toestand | 518 | Intermediair | 25 |
| 5b Overgang | 20 | Intermediair | Lineaire overgang |
| 6a Statische toestand | 494 | Intermediair | 50 |
| 6b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 7 Statische toestand | 43 | Stationair | 0 |

RMC-modusnummer

Modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (21)
   (23)

Koppel (%) (22)
   (23)

1a Statische toestand

41

Stationair

0

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

135

Intermediair

100

2b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

3a Statische toestand

112

Intermediair

10

3b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

4a Statische toestand

337

Intermediair

75

4b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

5a Statische toestand

518

Intermediair

25

5b Overgang

20

Intermediair

Lineaire overgang

6a Statische toestand

494

Intermediair

50

6b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

7 Statische toestand

43

Stationair

0

Tabel van de testmodi voor RMC-G2

| RMC-modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (24)
   (26) | Koppel (%) (25)
   (26) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 41 | Stationair | 0 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 135 | 100 % | 100 |
| 2b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 112 | 100 % | 10 |
| 3b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 337 | 100 % | 75 |
| 4b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 5a Statische toestand | 518 | 100 % | 25 |
| 5b Overgang | 20 | 100 % | Lineaire overgang |
| 6a Statische toestand | 494 | 100 % | 50 |
| 6b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 7 Statische toestand | 43 | Stationair | 0 |

RMC-modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (24)
   (26)

Koppel (%) (25)
   (26)

1a Statische toestand

41

Stationair

0

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

135

100 %

100

2b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

3a Statische toestand

112

100 %

10

3b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

4a Statische toestand

337

100 %

75

4b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

5a Statische toestand

518

100 %

25

5b Overgang

20

100 %

Lineaire overgang

6a Statische toestand

494

100 %

50

6b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

7 Statische toestand

43

Stationair

0

Testcycli van type H

Tabel van de testmodi voor RMC-H

| RMC-modusnummer | Tijd in de modus (seconden) | Motortoerental (27)
   (29) | Koppel (%) (28)
   (29) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1a Statische toestand | 27 | Stationair | 0 |
| 1b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 2a Statische toestand | 121 | 100 % | 100 |
| 2b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 3a Statische toestand | 347 | 65 % | 19 |
| 3b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 4a Statische toestand | 305 | 85 % | 51 |
| 4b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 5a Statische toestand | 272 | 75 % | 33 |
| 5b Overgang | 20 | Lineaire overgang | Lineaire overgang |
| 6 Statische toestand | 28 | Stationair | 0 |

RMC-modusnummer

Tijd in de modus (seconden)

Motortoerental (27)
   (29)

Koppel (%) (28)
   (29)

1a Statische toestand

27

Stationair

0

1b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

2a Statische toestand

121

100 %

100

2b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

3a Statische toestand

347

65 %

19

3b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

4a Statische toestand

305

85 %

51

4b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

5a Statische toestand

272

75 %

33

5b Overgang

20

Lineaire overgang

Lineaire overgang

6 Statische toestand

28

Stationair

0

---

(1)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(2)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(3)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

(4)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(5)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(6)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

(7)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(8)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het koppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen.

(9)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus.

(10)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(11)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel dat overeenkomt met het door de fabrikant opgegeven nominale nettovermogen bij het gevraagde motortoerental.

(12)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus.

(13)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(14)  Het vermogenspercentage staat in verhouding tot het maximale nominale nettovermogen bij het 100 %-toerental.

(15)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental.

(16)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(17)  Het vermogenspercentage bij deze modus staat in verhouding tot het nettovermogen bij modus 3a.

(18)  Het vermogenspercentage bij deze modus staat in verhouding tot het maximale nettovermogen bij het gevraagde motortoerental.

(19)  Voor motoren die gebruikmaken van een niet-traploos regelsysteem (met een beperkt aantal standen), wordt bij modus 2a gewerkt in de stand die het dichtst bij modus 2a of 35 % van het nominale vermogen ligt.

(20)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

(21)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(22)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(23)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

(24)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(25)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(26)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

(27)  Zie de onderdelen 5.2.5, 7.6 en 7.7 van bijlage VI voor de bepaling van de vereiste testtoerentallen.

(28)  Het koppelpercentage staat in verhouding tot het maximumkoppel bij het gevraagde motortoerental.

(29)  Ga van de ene modus naar de andere binnen een overgangsfase van 20 s. Vraag tijdens de overgangsfase een lineaire progressie van de koppelinstelling van de modus in kwestie naar de koppelinstelling van de volgende modus en vraag tegelijkertijd een soortgelijke lineaire progressie voor het motortoerental als er een verandering is in de toerentalinstelling.

Aanhangsel 3

2.4.2.1.   Transiënte testcycli (NRTC en LSI-NRTC)

Motordynamometerschema voor NRTC

| Tijd (s) | Genormaliseerd toerental (%) | Genormaliseerd koppel (%) |
| --- | --- | --- |
| 1 | 0 | 0 |
| 2 | 0 | 0 |
| 3 | 0 | 0 |
| 4 | 0 | 0 |
| 5 | 0 | 0 |
| 6 | 0 | 0 |
| 7 | 0 | 0 |
| 8 | 0 | 0 |
| 9 | 0 | 0 |
| 10 | 0 | 0 |
| 11 | 0 | 0 |
| 12 | 0 | 0 |
| 13 | 0 | 0 |
| 14 | 0 | 0 |
| 15 | 0 | 0 |
| 16 | 0 | 0 |
| 17 | 0 | 0 |
| 18 | 0 | 0 |
| 19 | 0 | 0 |
| 20 | 0 | 0 |
| 21 | 0 | 0 |
| 22 | 0 | 0 |
| 23 | 0 | 0 |
| 24 | 1 | 3 |
| 25 | 1 | 3 |
| 26 | 1 | 3 |
| 27 | 1 | 3 |
| 28 | 1 | 3 |
| 29 | 1 | 3 |
| 30 | 1 | 6 |
| 31 | 1 | 6 |
| 32 | 2 | 1 |
| 33 | 4 | 13 |
| 34 | 7 | 18 |
| 35 | 9 | 21 |
| 36 | 17 | 20 |
| 37 | 33 | 42 |
| 38 | 57 | 46 |
| 39 | 44 | 33 |
| 40 | 31 | 0 |
| 41 | 22 | 27 |
| 42 | 33 | 43 |
| 43 | 80 | 49 |
| 44 | 105 | 47 |
| 45 | 98 | 70 |
| 46 | 104 | 36 |
| 47 | 104 | 65 |
| 48 | 96 | 71 |
| 49 | 101 | 62 |
| 50 | 102 | 51 |
| 51 | 102 | 50 |
| 52 | 102 | 46 |
| 53 | 102 | 41 |
| 54 | 102 | 31 |
| 55 | 89 | 2 |
| 56 | 82 | 0 |
| 57 | 47 | 1 |
| 58 | 23 | 1 |
| 59 | 1 | 3 |
| 60 | 1 | 8 |
| 61 | 1 | 3 |
| 62 | 1 | 5 |
| 63 | 1 | 6 |
| 64 | 1 | 4 |
| 65 | 1 | 4 |
| 66 | 0 | 6 |
| 67 | 1 | 4 |
| 68 | 9 | 21 |
| 69 | 25 | 56 |
| 70 | 64 | 26 |
| 71 | 60 | 31 |
| 72 | 63 | 20 |
| 73 | 62 | 24 |
| 74 | 64 | 8 |
| 75 | 58 | 44 |
| 76 | 65 | 10 |
| 77 | 65 | 12 |
| 78 | 68 | 23 |
| 79 | 69 | 30 |
| 80 | 71 | 30 |
| 81 | 74 | 15 |
| 82 | 71 | 23 |
| 83 | 73 | 20 |
| 84 | 73 | 21 |
| 85 | 73 | 19 |
| 86 | 70 | 33 |
| 87 | 70 | 34 |
| 88 | 65 | 47 |
| 89 | 66 | 47 |
| 90 | 64 | 53 |
| 91 | 65 | 45 |
| 92 | 66 | 38 |
| 93 | 67 | 49 |
| 94 | 69 | 39 |
| 95 | 69 | 39 |
| 96 | 66 | 42 |
| 97 | 71 | 29 |
| 98 | 75 | 29 |
| 99 | 72 | 23 |
| 100 | 74 | 22 |
| 101 | 75 | 24 |
| 102 | 73 | 30 |
| 103 | 74 | 24 |
| 104 | 77 | 6 |
| 105 | 76 | 12 |
| 106 | 74 | 39 |
| 107 | 72 | 30 |
| 108 | 75 | 22 |
| 109 | 78 | 64 |
| 110 | 102 | 34 |
| 111 | 103 | 28 |
| 112 | 103 | 28 |
| 113 | 103 | 19 |
| 114 | 103 | 32 |
| 115 | 104 | 25 |
| 116 | 103 | 38 |
| 117 | 103 | 39 |
| 118 | 103 | 34 |
| 119 | 102 | 44 |
| 120 | 103 | 38 |
| 121 | 102 | 43 |
| 122 | 103 | 34 |
| 123 | 102 | 41 |
| 124 | 103 | 44 |
| 125 | 103 | 37 |
| 126 | 103 | 27 |
| 127 | 104 | 13 |
| 128 | 104 | 30 |
| 129 | 104 | 19 |
| 130 | 103 | 28 |
| 131 | 104 | 40 |
| 132 | 104 | 32 |
| 133 | 101 | 63 |
| 134 | 102 | 54 |
| 135 | 102 | 52 |
| 136 | 102 | 51 |
| 137 | 103 | 40 |
| 138 | 104 | 34 |
| 139 | 102 | 36 |
| 140 | 104 | 44 |
| 141 | 103 | 44 |
| 142 | 104 | 33 |
| 143 | 102 | 27 |
| 144 | 103 | 26 |
| 145 | 79 | 53 |
| 146 | 51 | 37 |
| 147 | 24 | 23 |
| 148 | 13 | 33 |
| 149 | 19 | 55 |
| 150 | 45 | 30 |
| 151 | 34 | 7 |
| 152 | 14 | 4 |
| 153 | 8 | 16 |
| 154 | 15 | 6 |
| 155 | 39 | 47 |
| 156 | 39 | 4 |
| 157 | 35 | 26 |
| 158 | 27 | 38 |
| 159 | 43 | 40 |
| 160 | 14 | 23 |
| 161 | 10 | 10 |
| 162 | 15 | 33 |
| 163 | 35 | 72 |
| 164 | 60 | 39 |
| 165 | 55 | 31 |
| 166 | 47 | 30 |
| 167 | 16 | 7 |
| 168 | 0 | 6 |
| 169 | 0 | 8 |
| 170 | 0 | 8 |
| 171 | 0 | 2 |
| 172 | 2 | 17 |
| 173 | 10 | 28 |
| 174 | 28 | 31 |
| 175 | 33 | 30 |
| 176 | 36 | 0 |
| 177 | 19 | 10 |
| 178 | 1 | 18 |
| 179 | 0 | 16 |
| 180 | 1 | 3 |
| 181 | 1 | 4 |
| 182 | 1 | 5 |
| 183 | 1 | 6 |
| 184 | 1 | 5 |
| 185 | 1 | 3 |
| 186 | 1 | 4 |
| 187 | 1 | 4 |
| 188 | 1 | 6 |
| 189 | 8 | 18 |
| 190 | 20 | 51 |
| 191 | 49 | 19 |
| 192 | 41 | 13 |
| 193 | 31 | 16 |
| 194 | 28 | 21 |
| 195 | 21 | 17 |
| 196 | 31 | 21 |
| 197 | 21 | 8 |
| 198 | 0 | 14 |
| 199 | 0 | 12 |
| 200 | 3 | 8 |
| 201 | 3 | 22 |
| 202 | 12 | 20 |
| 203 | 14 | 20 |
| 204 | 16 | 17 |
| 205 | 20 | 18 |
| 206 | 27 | 34 |
| 207 | 32 | 33 |
| 208 | 41 | 31 |
| 209 | 43 | 31 |
| 210 | 37 | 33 |
| 211 | 26 | 18 |
| 212 | 18 | 29 |
| 213 | 14 | 51 |
| 214 | 13 | 11 |
| 215 | 12 | 9 |
| 216 | 15 | 33 |
| 217 | 20 | 25 |
| 218 | 25 | 17 |
| 219 | 31 | 29 |
| 220 | 36 | 66 |
| 221 | 66 | 40 |
| 222 | 50 | 13 |
| 223 | 16 | 24 |
| 224 | 26 | 50 |
| 225 | 64 | 23 |
| 226 | 81 | 20 |
| 227 | 83 | 11 |
| 228 | 79 | 23 |
| 229 | 76 | 31 |
| 230 | 68 | 24 |
| 231 | 59 | 33 |
| 232 | 59 | 3 |
| 233 | 25 | 7 |
| 234 | 21 | 10 |
| 235 | 20 | 19 |
| 236 | 4 | 10 |
| 237 | 5 | 7 |
| 238 | 4 | 5 |
| 239 | 4 | 6 |
| 240 | 4 | 6 |
| 241 | 4 | 5 |
| 242 | 7 | 5 |
| 243 | 16 | 28 |
| 244 | 28 | 25 |
| 245 | 52 | 53 |
| 246 | 50 | 8 |
| 247 | 26 | 40 |
| 248 | 48 | 29 |
| 249 | 54 | 39 |
| 250 | 60 | 42 |
| 251 | 48 | 18 |
| 252 | 54 | 51 |
| 253 | 88 | 90 |
| 254 | 103 | 84 |
| 255 | 103 | 85 |
| 256 | 102 | 84 |
| 257 | 58 | 66 |
| 258 | 64 | 97 |
| 259 | 56 | 80 |
| 260 | 51 | 67 |
| 261 | 52 | 96 |
| 262 | 63 | 62 |
| 263 | 71 | 6 |
| 264 | 33 | 16 |
| 265 | 47 | 45 |
| 266 | 43 | 56 |
| 267 | 42 | 27 |
| 268 | 42 | 64 |
| 269 | 75 | 74 |
| 270 | 68 | 96 |
| 271 | 86 | 61 |
| 272 | 66 | 0 |
| 273 | 37 | 0 |
| 274 | 45 | 37 |
| 275 | 68 | 96 |
| 276 | 80 | 97 |
| 277 | 92 | 96 |
| 278 | 90 | 97 |
| 279 | 82 | 96 |
| 280 | 94 | 81 |
| 281 | 90 | 85 |
| 282 | 96 | 65 |
| 283 | 70 | 96 |
| 284 | 55 | 95 |
| 285 | 70 | 96 |
| 286 | 79 | 96 |
| 287 | 81 | 71 |
| 288 | 71 | 60 |
| 289 | 92 | 65 |
| 290 | 82 | 63 |
| 291 | 61 | 47 |
| 292 | 52 | 37 |
| 293 | 24 | 0 |
| 294 | 20 | 7 |
| 295 | 39 | 48 |
| 296 | 39 | 54 |
| 297 | 63 | 58 |
| 298 | 53 | 31 |
| 299 | 51 | 24 |
| 300 | 48 | 40 |
| 301 | 39 | 0 |
| 302 | 35 | 18 |
| 303 | 36 | 16 |
| 304 | 29 | 17 |
| 305 | 28 | 21 |
| 306 | 31 | 15 |
| 307 | 31 | 10 |
| 308 | 43 | 19 |
| 309 | 49 | 63 |
| 310 | 78 | 61 |
| 311 | 78 | 46 |
| 312 | 66 | 65 |
| 313 | 78 | 97 |
| 314 | 84 | 63 |
| 315 | 57 | 26 |
| 316 | 36 | 22 |
| 317 | 20 | 34 |
| 318 | 19 | 8 |
| 319 | 9 | 10 |
| 320 | 5 | 5 |
| 321 | 7 | 11 |
| 322 | 15 | 15 |
| 323 | 12 | 9 |
| 324 | 13 | 27 |
| 325 | 15 | 28 |
| 326 | 16 | 28 |
| 327 | 16 | 31 |
| 328 | 15 | 20 |
| 329 | 17 | 0 |
| 330 | 20 | 34 |
| 331 | 21 | 25 |
| 332 | 20 | 0 |
| 333 | 23 | 25 |
| 334 | 30 | 58 |
| 335 | 63 | 96 |
| 336 | 83 | 60 |
| 337 | 61 | 0 |
| 338 | 26 | 0 |
| 339 | 29 | 44 |
| 340 | 68 | 97 |
| 341 | 80 | 97 |
| 342 | 88 | 97 |
| 343 | 99 | 88 |
| 344 | 102 | 86 |
| 345 | 100 | 82 |
| 346 | 74 | 79 |
| 347 | 57 | 79 |
| 348 | 76 | 97 |
| 349 | 84 | 97 |
| 350 | 86 | 97 |
| 351 | 81 | 98 |
| 352 | 83 | 83 |
| 353 | 65 | 96 |
| 354 | 93 | 72 |
| 355 | 63 | 60 |
| 356 | 72 | 49 |
| 357 | 56 | 27 |
| 358 | 29 | 0 |
| 359 | 18 | 13 |
| 360 | 25 | 11 |
| 361 | 28 | 24 |
| 362 | 34 | 53 |
| 363 | 65 | 83 |
| 364 | 80 | 44 |
| 365 | 77 | 46 |
| 366 | 76 | 50 |
| 367 | 45 | 52 |
| 368 | 61 | 98 |
| 369 | 61 | 69 |
| 370 | 63 | 49 |
| 371 | 32 | 0 |
| 372 | 10 | 8 |
| 373 | 17 | 7 |
| 374 | 16 | 13 |
| 375 | 11 | 6 |
| 376 | 9 | 5 |
| 377 | 9 | 12 |
| 378 | 12 | 46 |
| 379 | 15 | 30 |
| 380 | 26 | 28 |
| 381 | 13 | 9 |
| 382 | 16 | 21 |
| 383 | 24 | 4 |
| 384 | 36 | 43 |
| 385 | 65 | 85 |
| 386 | 78 | 66 |
| 387 | 63 | 39 |
| 388 | 32 | 34 |
| 389 | 46 | 55 |
| 390 | 47 | 42 |
| 391 | 42 | 39 |
| 392 | 27 | 0 |
| 393 | 14 | 5 |
| 394 | 14 | 14 |
| 395 | 24 | 54 |
| 396 | 60 | 90 |
| 397 | 53 | 66 |
| 398 | 70 | 48 |
| 399 | 77 | 93 |
| 400 | 79 | 67 |
| 401 | 46 | 65 |
| 402 | 69 | 98 |
| 403 | 80 | 97 |
| 404 | 74 | 97 |
| 405 | 75 | 98 |
| 406 | 56 | 61 |
| 407 | 42 | 0 |
| 408 | 36 | 32 |
| 409 | 34 | 43 |
| 410 | 68 | 83 |
| 411 | 102 | 48 |
| 412 | 62 | 0 |
| 413 | 41 | 39 |
| 414 | 71 | 86 |
| 415 | 91 | 52 |
| 416 | 89 | 55 |
| 417 | 89 | 56 |
| 418 | 88 | 58 |
| 419 | 78 | 69 |
| 420 | 98 | 39 |
| 421 | 64 | 61 |
| 422 | 90 | 34 |
| 423 | 88 | 38 |
| 424 | 97 | 62 |
| 425 | 100 | 53 |
| 426 | 81 | 58 |
| 427 | 74 | 51 |
| 428 | 76 | 57 |
| 429 | 76 | 72 |
| 430 | 85 | 72 |
| 431 | 84 | 60 |
| 432 | 83 | 72 |
| 433 | 83 | 72 |
| 434 | 86 | 72 |
| 435 | 89 | 72 |
| 436 | 86 | 72 |
| 437 | 87 | 72 |
| 438 | 88 | 72 |
| 439 | 88 | 71 |
| 440 | 87 | 72 |
| 441 | 85 | 71 |
| 442 | 88 | 72 |
| 443 | 88 | 72 |
| 444 | 84 | 72 |
| 445 | 83 | 73 |
| 446 | 77 | 73 |
| 447 | 74 | 73 |
| 448 | 76 | 72 |
| 449 | 46 | 77 |
| 450 | 78 | 62 |
| 451 | 79 | 35 |
| 452 | 82 | 38 |
| 453 | 81 | 41 |
| 454 | 79 | 37 |
| 455 | 78 | 35 |
| 456 | 78 | 38 |
| 457 | 78 | 46 |
| 458 | 75 | 49 |
| 459 | 73 | 50 |
| 460 | 79 | 58 |
| 461 | 79 | 71 |
| 462 | 83 | 44 |
| 463 | 53 | 48 |
| 464 | 40 | 48 |
| 465 | 51 | 75 |
| 466 | 75 | 72 |
| 467 | 89 | 67 |
| 468 | 93 | 60 |
| 469 | 89 | 73 |
| 470 | 86 | 73 |
| 471 | 81 | 73 |
| 472 | 78 | 73 |
| 473 | 78 | 73 |
| 474 | 76 | 73 |
| 475 | 79 | 73 |
| 476 | 82 | 73 |
| 477 | 86 | 73 |
| 478 | 88 | 72 |
| 479 | 92 | 71 |
| 480 | 97 | 54 |
| 481 | 73 | 43 |
| 482 | 36 | 64 |
| 483 | 63 | 31 |
| 484 | 78 | 1 |
| 485 | 69 | 27 |
| 486 | 67 | 28 |
| 487 | 72 | 9 |
| 488 | 71 | 9 |
| 489 | 78 | 36 |
| 490 | 81 | 56 |
| 491 | 75 | 53 |
| 492 | 60 | 45 |
| 493 | 50 | 37 |
| 494 | 66 | 41 |
| 495 | 51 | 61 |
| 496 | 68 | 47 |
| 497 | 29 | 42 |
| 498 | 24 | 73 |
| 499 | 64 | 71 |
| 500 | 90 | 71 |
| 501 | 100 | 61 |
| 502 | 94 | 73 |
| 503 | 84 | 73 |
| 504 | 79 | 73 |
| 505 | 75 | 72 |
| 506 | 78 | 73 |
| 507 | 80 | 73 |
| 508 | 81 | 73 |
| 509 | 81 | 73 |
| 510 | 83 | 73 |
| 511 | 85 | 73 |
| 512 | 84 | 73 |
| 513 | 85 | 73 |
| 514 | 86 | 73 |
| 515 | 85 | 73 |
| 516 | 85 | 73 |
| 517 | 85 | 72 |
| 518 | 85 | 73 |
| 519 | 83 | 73 |
| 520 | 79 | 73 |
| 521 | 78 | 73 |
| 522 | 81 | 73 |
| 523 | 82 | 72 |
| 524 | 94 | 56 |
| 525 | 66 | 48 |
| 526 | 35 | 71 |
| 527 | 51 | 44 |
| 528 | 60 | 23 |
| 529 | 64 | 10 |
| 530 | 63 | 14 |
| 531 | 70 | 37 |
| 532 | 76 | 45 |
| 533 | 78 | 18 |
| 534 | 76 | 51 |
| 535 | 75 | 33 |
| 536 | 81 | 17 |
| 537 | 76 | 45 |
| 538 | 76 | 30 |
| 539 | 80 | 14 |
| 540 | 71 | 18 |
| 541 | 71 | 14 |
| 542 | 71 | 11 |
| 543 | 65 | 2 |
| 544 | 31 | 26 |
| 545 | 24 | 72 |
| 546 | 64 | 70 |
| 547 | 77 | 62 |
| 548 | 80 | 68 |
| 549 | 83 | 53 |
| 550 | 83 | 50 |
| 551 | 83 | 50 |
| 552 | 85 | 43 |
| 553 | 86 | 45 |
| 554 | 89 | 35 |
| 555 | 82 | 61 |
| 556 | 87 | 50 |
| 557 | 85 | 55 |
| 558 | 89 | 49 |
| 559 | 87 | 70 |
| 560 | 91 | 39 |
| 561 | 72 | 3 |
| 562 | 43 | 25 |
| 563 | 30 | 60 |
| 564 | 40 | 45 |
| 565 | 37 | 32 |
| 566 | 37 | 32 |
| 567 | 43 | 70 |
| 568 | 70 | 54 |
| 569 | 77 | 47 |
| 570 | 79 | 66 |
| 571 | 85 | 53 |
| 572 | 83 | 57 |
| 573 | 86 | 52 |
| 574 | 85 | 51 |
| 575 | 70 | 39 |
| 576 | 50 | 5 |
| 577 | 38 | 36 |
| 578 | 30 | 71 |
| 579 | 75 | 53 |
| 580 | 84 | 40 |
| 581 | 85 | 42 |
| 582 | 86 | 49 |
| 583 | 86 | 57 |
| 584 | 89 | 68 |
| 585 | 99 | 61 |
| 586 | 77 | 29 |
| 587 | 81 | 72 |
| 588 | 89 | 69 |
| 589 | 49 | 56 |
| 590 | 79 | 70 |
| 591 | 104 | 59 |
| 592 | 103 | 54 |
| 593 | 102 | 56 |
| 594 | 102 | 56 |
| 595 | 103 | 61 |
| 596 | 102 | 64 |
| 597 | 103 | 60 |
| 598 | 93 | 72 |
| 599 | 86 | 73 |
| 600 | 76 | 73 |
| 601 | 59 | 49 |
| 602 | 46 | 22 |
| 603 | 40 | 65 |
| 604 | 72 | 31 |
| 605 | 72 | 27 |
| 606 | 67 | 44 |
| 607 | 68 | 37 |
| 608 | 67 | 42 |
| 609 | 68 | 50 |
| 610 | 77 | 43 |
| 611 | 58 | 4 |
| 612 | 22 | 37 |
| 613 | 57 | 69 |
| 614 | 68 | 38 |
| 615 | 73 | 2 |
| 616 | 40 | 14 |
| 617 | 42 | 38 |
| 618 | 64 | 69 |
| 619 | 64 | 74 |
| 620 | 67 | 73 |
| 621 | 65 | 73 |
| 622 | 68 | 73 |
| 623 | 65 | 49 |
| 624 | 81 | 0 |
| 625 | 37 | 25 |
| 626 | 24 | 69 |
| 627 | 68 | 71 |
| 628 | 70 | 71 |
| 629 | 76 | 70 |
| 630 | 71 | 72 |
| 631 | 73 | 69 |
| 632 | 76 | 70 |
| 633 | 77 | 72 |
| 634 | 77 | 72 |
| 635 | 77 | 72 |
| 636 | 77 | 70 |
| 637 | 76 | 71 |
| 638 | 76 | 71 |
| 639 | 77 | 71 |
| 640 | 77 | 71 |
| 641 | 78 | 70 |
| 642 | 77 | 70 |
| 643 | 77 | 71 |
| 644 | 79 | 72 |
| 645 | 78 | 70 |
| 646 | 80 | 70 |
| 647 | 82 | 71 |
| 648 | 84 | 71 |
| 649 | 83 | 71 |
| 650 | 83 | 73 |
| 651 | 81 | 70 |
| 652 | 80 | 71 |
| 653 | 78 | 71 |
| 654 | 76 | 70 |
| 655 | 76 | 70 |
| 656 | 76 | 71 |
| 657 | 79 | 71 |
| 658 | 78 | 71 |
| 659 | 81 | 70 |
| 660 | 83 | 72 |
| 661 | 84 | 71 |
| 662 | 86 | 71 |
| 663 | 87 | 71 |
| 664 | 92 | 72 |
| 665 | 91 | 72 |
| 666 | 90 | 71 |
| 667 | 90 | 71 |
| 668 | 91 | 71 |
| 669 | 90 | 70 |
| 670 | 90 | 72 |
| 671 | 91 | 71 |
| 672 | 90 | 71 |
| 673 | 90 | 71 |
| 674 | 92 | 72 |
| 675 | 93 | 69 |
| 676 | 90 | 70 |
| 677 | 93 | 72 |
| 678 | 91 | 70 |
| 679 | 89 | 71 |
| 680 | 91 | 71 |
| 681 | 90 | 71 |
| 682 | 90 | 71 |
| 683 | 92 | 71 |
| 684 | 91 | 71 |
| 685 | 93 | 71 |
| 686 | 93 | 68 |
| 687 | 98 | 68 |
| 688 | 98 | 67 |
| 689 | 100 | 69 |
| 690 | 99 | 68 |
| 691 | 100 | 71 |
| 692 | 99 | 68 |
| 693 | 100 | 69 |
| 694 | 102 | 72 |
| 695 | 101 | 69 |
| 696 | 100 | 69 |
| 697 | 102 | 71 |
| 698 | 102 | 71 |
| 699 | 102 | 69 |
| 700 | 102 | 71 |
| 701 | 102 | 68 |
| 702 | 100 | 69 |
| 703 | 102 | 70 |
| 704 | 102 | 68 |
| 705 | 102 | 70 |
| 706 | 102 | 72 |
| 707 | 102 | 68 |
| 708 | 102 | 69 |
| 709 | 100 | 68 |
| 710 | 102 | 71 |
| 711 | 101 | 64 |
| 712 | 102 | 69 |
| 713 | 102 | 69 |
| 714 | 101 | 69 |
| 715 | 102 | 64 |
| 716 | 102 | 69 |
| 717 | 102 | 68 |
| 718 | 102 | 70 |
| 719 | 102 | 69 |
| 720 | 102 | 70 |
| 721 | 102 | 70 |
| 722 | 102 | 62 |
| 723 | 104 | 38 |
| 724 | 104 | 15 |
| 725 | 102 | 24 |
| 726 | 102 | 45 |
| 727 | 102 | 47 |
| 728 | 104 | 40 |
| 729 | 101 | 52 |
| 730 | 103 | 32 |
| 731 | 102 | 50 |
| 732 | 103 | 30 |
| 733 | 103 | 44 |
| 734 | 102 | 40 |
| 735 | 103 | 43 |
| 736 | 103 | 41 |
| 737 | 102 | 46 |
| 738 | 103 | 39 |
| 739 | 102 | 41 |
| 740 | 103 | 41 |
| 741 | 102 | 38 |
| 742 | 103 | 39 |
| 743 | 102 | 46 |
| 744 | 104 | 46 |
| 745 | 103 | 49 |
| 746 | 102 | 45 |
| 747 | 103 | 42 |
| 748 | 103 | 46 |
| 749 | 103 | 38 |
| 750 | 102 | 48 |
| 751 | 103 | 35 |
| 752 | 102 | 48 |
| 753 | 103 | 49 |
| 754 | 102 | 48 |
| 755 | 102 | 46 |
| 756 | 103 | 47 |
| 757 | 102 | 49 |
| 758 | 102 | 42 |
| 759 | 102 | 52 |
| 760 | 102 | 57 |
| 761 | 102 | 55 |
| 762 | 102 | 61 |
| 763 | 102 | 61 |
| 764 | 102 | 58 |
| 765 | 103 | 58 |
| 766 | 102 | 59 |
| 767 | 102 | 54 |
| 768 | 102 | 63 |
| 769 | 102 | 61 |
| 770 | 103 | 55 |
| 771 | 102 | 60 |
| 772 | 102 | 72 |
| 773 | 103 | 56 |
| 774 | 102 | 55 |
| 775 | 102 | 67 |
| 776 | 103 | 56 |
| 777 | 84 | 42 |
| 778 | 48 | 7 |
| 779 | 48 | 6 |
| 780 | 48 | 6 |
| 781 | 48 | 7 |
| 782 | 48 | 6 |
| 783 | 48 | 7 |
| 784 | 67 | 21 |
| 785 | 105 | 59 |
| 786 | 105 | 96 |
| 787 | 105 | 74 |
| 788 | 105 | 66 |
| 789 | 105 | 62 |
| 790 | 105 | 66 |
| 791 | 89 | 41 |
| 792 | 52 | 5 |
| 793 | 48 | 5 |
| 794 | 48 | 7 |
| 795 | 48 | 5 |
| 796 | 48 | 6 |
| 797 | 48 | 4 |
| 798 | 52 | 6 |
| 799 | 51 | 5 |
| 800 | 51 | 6 |
| 801 | 51 | 6 |
| 802 | 52 | 5 |
| 803 | 52 | 5 |
| 804 | 57 | 44 |
| 805 | 98 | 90 |
| 806 | 105 | 94 |
| 807 | 105 | 100 |
| 808 | 105 | 98 |
| 809 | 105 | 95 |
| 810 | 105 | 96 |
| 811 | 105 | 92 |
| 812 | 104 | 97 |
| 813 | 100 | 85 |
| 814 | 94 | 74 |
| 815 | 87 | 62 |
| 816 | 81 | 50 |
| 817 | 81 | 46 |
| 818 | 80 | 39 |
| 819 | 80 | 32 |
| 820 | 81 | 28 |
| 821 | 80 | 26 |
| 822 | 80 | 23 |
| 823 | 80 | 23 |
| 824 | 80 | 20 |
| 825 | 81 | 19 |
| 826 | 80 | 18 |
| 827 | 81 | 17 |
| 828 | 80 | 20 |
| 829 | 81 | 24 |
| 830 | 81 | 21 |
| 831 | 80 | 26 |
| 832 | 80 | 24 |
| 833 | 80 | 23 |
| 834 | 80 | 22 |
| 835 | 81 | 21 |
| 836 | 81 | 24 |
| 837 | 81 | 24 |
| 838 | 81 | 22 |
| 839 | 81 | 22 |
| 840 | 81 | 21 |
| 841 | 81 | 31 |
| 842 | 81 | 27 |
| 843 | 80 | 26 |
| 844 | 80 | 26 |
| 845 | 81 | 25 |
| 846 | 80 | 21 |
| 847 | 81 | 20 |
| 848 | 83 | 21 |
| 849 | 83 | 15 |
| 850 | 83 | 12 |
| 851 | 83 | 9 |
| 852 | 83 | 8 |
| 853 | 83 | 7 |
| 854 | 83 | 6 |
| 855 | 83 | 6 |
| 856 | 83 | 6 |
| 857 | 83 | 6 |
| 858 | 83 | 6 |
| 859 | 76 | 5 |
| 860 | 49 | 8 |
| 861 | 51 | 7 |
| 862 | 51 | 20 |
| 863 | 78 | 52 |
| 864 | 80 | 38 |
| 865 | 81 | 33 |
| 866 | 83 | 29 |
| 867 | 83 | 22 |
| 868 | 83 | 16 |
| 869 | 83 | 12 |
| 870 | 83 | 9 |
| 871 | 83 | 8 |
| 872 | 83 | 7 |
| 873 | 83 | 6 |
| 874 | 83 | 6 |
| 875 | 83 | 6 |
| 876 | 83 | 6 |
| 877 | 83 | 6 |
| 878 | 59 | 4 |
| 879 | 50 | 5 |
| 880 | 51 | 5 |
| 881 | 51 | 5 |
| 882 | 51 | 5 |
| 883 | 50 | 5 |
| 884 | 50 | 5 |
| 885 | 50 | 5 |
| 886 | 50 | 5 |
| 887 | 50 | 5 |
| 888 | 51 | 5 |
| 889 | 51 | 5 |
| 890 | 51 | 5 |
| 891 | 63 | 50 |
| 892 | 81 | 34 |
| 893 | 81 | 25 |
| 894 | 81 | 29 |
| 895 | 81 | 23 |
| 896 | 80 | 24 |
| 897 | 81 | 24 |
| 898 | 81 | 28 |
| 899 | 81 | 27 |
| 900 | 81 | 22 |
| 901 | 81 | 19 |
| 902 | 81 | 17 |
| 903 | 81 | 17 |
| 904 | 81 | 17 |
| 905 | 81 | 15 |
| 906 | 80 | 15 |
| 907 | 80 | 28 |
| 908 | 81 | 22 |
| 909 | 81 | 24 |
| 910 | 81 | 19 |
| 911 | 81 | 21 |
| 912 | 81 | 20 |
| 913 | 83 | 26 |
| 914 | 80 | 63 |
| 915 | 80 | 59 |
| 916 | 83 | 100 |
| 917 | 81 | 73 |
| 918 | 83 | 53 |
| 919 | 80 | 76 |
| 920 | 81 | 61 |
| 921 | 80 | 50 |
| 922 | 81 | 37 |
| 923 | 82 | 49 |
| 924 | 83 | 37 |
| 925 | 83 | 25 |
| 926 | 83 | 17 |
| 927 | 83 | 13 |
| 928 | 83 | 10 |
| 929 | 83 | 8 |
| 930 | 83 | 7 |
| 931 | 83 | 7 |
| 932 | 83 | 6 |
| 933 | 83 | 6 |
| 934 | 83 | 6 |
| 935 | 71 | 5 |
| 936 | 49 | 24 |
| 937 | 69 | 64 |
| 938 | 81 | 50 |
| 939 | 81 | 43 |
| 940 | 81 | 42 |
| 941 | 81 | 31 |
| 942 | 81 | 30 |
| 943 | 81 | 35 |
| 944 | 81 | 28 |
| 945 | 81 | 27 |
| 946 | 80 | 27 |
| 947 | 81 | 31 |
| 948 | 81 | 41 |
| 949 | 81 | 41 |
| 950 | 81 | 37 |
| 951 | 81 | 43 |
| 952 | 81 | 34 |
| 953 | 81 | 31 |
| 954 | 81 | 26 |
| 955 | 81 | 23 |
| 956 | 81 | 27 |
| 957 | 81 | 38 |
| 958 | 81 | 40 |
| 959 | 81 | 39 |
| 960 | 81 | 27 |
| 961 | 81 | 33 |
| 962 | 80 | 28 |
| 963 | 81 | 34 |
| 964 | 83 | 72 |
| 965 | 81 | 49 |
| 966 | 81 | 51 |
| 967 | 80 | 55 |
| 968 | 81 | 48 |
| 969 | 81 | 36 |
| 970 | 81 | 39 |
| 971 | 81 | 38 |
| 972 | 80 | 41 |
| 973 | 81 | 30 |
| 974 | 81 | 23 |
| 975 | 81 | 19 |
| 976 | 81 | 25 |
| 977 | 81 | 29 |
| 978 | 83 | 47 |
| 979 | 81 | 90 |
| 980 | 81 | 75 |
| 981 | 80 | 60 |
| 982 | 81 | 48 |
| 983 | 81 | 41 |
| 984 | 81 | 30 |
| 985 | 80 | 24 |
| 986 | 81 | 20 |
| 987 | 81 | 21 |
| 988 | 81 | 29 |
| 989 | 81 | 29 |
| 990 | 81 | 27 |
| 991 | 81 | 23 |
| 992 | 81 | 25 |
| 993 | 81 | 26 |
| 994 | 81 | 22 |
| 995 | 81 | 20 |
| 996 | 81 | 17 |
| 997 | 81 | 23 |
| 998 | 83 | 65 |
| 999 | 81 | 54 |
| 1000 | 81 | 50 |
| 1001 | 81 | 41 |
| 1002 | 81 | 35 |
| 1003 | 81 | 37 |
| 1004 | 81 | 29 |
| 1005 | 81 | 28 |
| 1006 | 81 | 24 |
| 1007 | 81 | 19 |
| 1008 | 81 | 16 |
| 1009 | 80 | 16 |
| 1010 | 83 | 23 |
| 1011 | 83 | 17 |
| 1012 | 83 | 13 |
| 1013 | 83 | 27 |
| 1014 | 81 | 58 |
| 1015 | 81 | 60 |
| 1016 | 81 | 46 |
| 1017 | 80 | 41 |
| 1018 | 80 | 36 |
| 1019 | 81 | 26 |
| 1020 | 86 | 18 |
| 1021 | 82 | 35 |
| 1022 | 79 | 53 |
| 1023 | 82 | 30 |
| 1024 | 83 | 29 |
| 1025 | 83 | 32 |
| 1026 | 83 | 28 |
| 1027 | 76 | 60 |
| 1028 | 79 | 51 |
| 1029 | 86 | 26 |
| 1030 | 82 | 34 |
| 1031 | 84 | 25 |
| 1032 | 86 | 23 |
| 1033 | 85 | 22 |
| 1034 | 83 | 26 |
| 1035 | 83 | 25 |
| 1036 | 83 | 37 |
| 1037 | 84 | 14 |
| 1038 | 83 | 39 |
| 1039 | 76 | 70 |
| 1040 | 78 | 81 |
| 1041 | 75 | 71 |
| 1042 | 86 | 47 |
| 1043 | 83 | 35 |
| 1044 | 81 | 43 |
| 1045 | 81 | 41 |
| 1046 | 79 | 46 |
| 1047 | 80 | 44 |
| 1048 | 84 | 20 |
| 1049 | 79 | 31 |
| 1050 | 87 | 29 |
| 1051 | 82 | 49 |
| 1052 | 84 | 21 |
| 1053 | 82 | 56 |
| 1054 | 81 | 30 |
| 1055 | 85 | 21 |
| 1056 | 86 | 16 |
| 1057 | 79 | 52 |
| 1058 | 78 | 60 |
| 1059 | 74 | 55 |
| 1060 | 78 | 84 |
| 1061 | 80 | 54 |
| 1062 | 80 | 35 |
| 1063 | 82 | 24 |
| 1064 | 83 | 43 |
| 1065 | 79 | 49 |
| 1066 | 83 | 50 |
| 1067 | 86 | 12 |
| 1068 | 64 | 14 |
| 1069 | 24 | 14 |
| 1070 | 49 | 21 |
| 1071 | 77 | 48 |
| 1072 | 103 | 11 |
| 1073 | 98 | 48 |
| 1074 | 101 | 34 |
| 1075 | 99 | 39 |
| 1076 | 103 | 11 |
| 1077 | 103 | 19 |
| 1078 | 103 | 7 |
| 1079 | 103 | 13 |
| 1080 | 103 | 10 |
| 1081 | 102 | 13 |
| 1082 | 101 | 29 |
| 1083 | 102 | 25 |
| 1084 | 102 | 20 |
| 1085 | 96 | 60 |
| 1086 | 99 | 38 |
| 1087 | 102 | 24 |
| 1088 | 100 | 31 |
| 1089 | 100 | 28 |
| 1090 | 98 | 3 |
| 1091 | 102 | 26 |
| 1092 | 95 | 64 |
| 1093 | 102 | 23 |
| 1094 | 102 | 25 |
| 1095 | 98 | 42 |
| 1096 | 93 | 68 |
| 1097 | 101 | 25 |
| 1098 | 95 | 64 |
| 1099 | 101 | 35 |
| 1100 | 94 | 59 |
| 1101 | 97 | 37 |
| 1102 | 97 | 60 |
| 1103 | 93 | 98 |
| 1104 | 98 | 53 |
| 1105 | 103 | 13 |
| 1106 | 103 | 11 |
| 1107 | 103 | 11 |
| 1108 | 103 | 13 |
| 1109 | 103 | 10 |
| 1110 | 103 | 10 |
| 1111 | 103 | 11 |
| 1112 | 103 | 10 |
| 1113 | 103 | 10 |
| 1114 | 102 | 18 |
| 1115 | 102 | 31 |
| 1116 | 101 | 24 |
| 1117 | 102 | 19 |
| 1118 | 103 | 10 |
| 1119 | 102 | 12 |
| 1120 | 99 | 56 |
| 1121 | 96 | 59 |
| 1122 | 74 | 28 |
| 1123 | 66 | 62 |
| 1124 | 74 | 29 |
| 1125 | 64 | 74 |
| 1126 | 69 | 40 |
| 1127 | 76 | 2 |
| 1128 | 72 | 29 |
| 1129 | 66 | 65 |
| 1130 | 54 | 69 |
| 1131 | 69 | 56 |
| 1132 | 69 | 40 |
| 1133 | 73 | 54 |
| 1134 | 63 | 92 |
| 1135 | 61 | 67 |
| 1136 | 72 | 42 |
| 1137 | 78 | 2 |
| 1138 | 76 | 34 |
| 1139 | 67 | 80 |
| 1140 | 70 | 67 |
| 1141 | 53 | 70 |
| 1142 | 72 | 65 |
| 1143 | 60 | 57 |
| 1144 | 74 | 29 |
| 1145 | 69 | 31 |
| 1146 | 76 | 1 |
| 1147 | 74 | 22 |
| 1148 | 72 | 52 |
| 1149 | 62 | 96 |
| 1150 | 54 | 72 |
| 1151 | 72 | 28 |
| 1152 | 72 | 35 |
| 1153 | 64 | 68 |
| 1154 | 74 | 27 |
| 1155 | 76 | 14 |
| 1156 | 69 | 38 |
| 1157 | 66 | 59 |
| 1158 | 64 | 99 |
| 1159 | 51 | 86 |
| 1160 | 70 | 53 |
| 1161 | 72 | 36 |
| 1162 | 71 | 47 |
| 1163 | 70 | 42 |
| 1164 | 67 | 34 |
| 1165 | 74 | 2 |
| 1166 | 75 | 21 |
| 1167 | 74 | 15 |
| 1168 | 75 | 13 |
| 1169 | 76 | 10 |
| 1170 | 75 | 13 |
| 1171 | 75 | 10 |
| 1172 | 75 | 7 |
| 1173 | 75 | 13 |
| 1174 | 76 | 8 |
| 1175 | 76 | 7 |
| 1176 | 67 | 45 |
| 1177 | 75 | 13 |
| 1178 | 75 | 12 |
| 1179 | 73 | 21 |
| 1180 | 68 | 46 |
| 1181 | 74 | 8 |
| 1182 | 76 | 11 |
| 1183 | 76 | 14 |
| 1184 | 74 | 11 |
| 1185 | 74 | 18 |
| 1186 | 73 | 22 |
| 1187 | 74 | 20 |
| 1188 | 74 | 19 |
| 1189 | 70 | 22 |
| 1190 | 71 | 23 |
| 1191 | 73 | 19 |
| 1192 | 73 | 19 |
| 1193 | 72 | 20 |
| 1194 | 64 | 60 |
| 1195 | 70 | 39 |
| 1196 | 66 | 56 |
| 1197 | 68 | 64 |
| 1198 | 30 | 68 |
| 1199 | 70 | 38 |
| 1200 | 66 | 47 |
| 1201 | 76 | 14 |
| 1202 | 74 | 18 |
| 1203 | 69 | 46 |
| 1204 | 68 | 62 |
| 1205 | 68 | 62 |
| 1206 | 68 | 62 |
| 1207 | 68 | 62 |
| 1208 | 68 | 62 |
| 1209 | 68 | 62 |
| 1210 | 54 | 50 |
| 1211 | 41 | 37 |
| 1212 | 27 | 25 |
| 1213 | 14 | 12 |
| 1214 | 0 | 0 |
| 1215 | 0 | 0 |
| 1216 | 0 | 0 |
| 1217 | 0 | 0 |
| 1218 | 0 | 0 |
| 1219 | 0 | 0 |
| 1220 | 0 | 0 |
| 1221 | 0 | 0 |
| 1222 | 0 | 0 |
| 1223 | 0 | 0 |
| 1224 | 0 | 0 |
| 1225 | 0 | 0 |
| 1226 | 0 | 0 |
| 1227 | 0 | 0 |
| 1228 | 0 | 0 |
| 1229 | 0 | 0 |
| 1230 | 0 | 0 |
| 1231 | 0 | 0 |
| 1232 | 0 | 0 |
| 1233 | 0 | 0 |
| 1234 | 0 | 0 |
| 1235 | 0 | 0 |
| 1236 | 0 | 0 |
| 1237 | 0 | 0 |
| 1238 | 0 | 0 |

Tijd (s)

Genormaliseerd toerental (%)

Genormaliseerd koppel (%)

1

0

0

2

0

0

3

0

0

4

0

0

5

0

0

6

0

0

7

0

0

8

0

0

9

0

0

10

0

0

11

0

0

12

0

0

13

0

0

14

0

0

15

0

0

16

0

0

17

0

0

18

0

0

19

0

0

20

0

0

21

0

0

22

0

0

23

0

0

24

1

3

25

1

3

26

1

3

27

1

3

28

1

3

29

1

3

30

1

6

31

1

6

32

2

1

33

4

13

34

7

18

35

9

21

36

17

20

37

33

42

38

57

46

39

44

33

40

31

0

41

22

27

42

33

43

43

80

49

44

105

47

45

98

70

46

104

36

47

104

65

48

96

71

49

101

62

50

102

51

51

102

50

52

102

46

53

102

41

54

102

31

55

89

2

56

82

0

57

47

1

58

23

1

59

1

3

60

1

8

61

1

3

62

1

5

63

1

6

64

1

4

65

1

4

66

0

6

67

1

4

68

9

21

69

25

56

70

64

26

71

60

31

72

63

20

73

62

24

74

64

8

75

58

44

76

65

10

77

65

12

78

68

23

79

69

30

80

71

30

81

74

15

82

71

23

83

73

20

84

73

21

85

73

19

86

70

33

87

70

34

88

65

47

89

66

47

90

64

53

91

65

45

92

66

38

93

67

49

94

69

39

95

69

39

96

66

42

97

71

29

98

75

29

99

72

23

100

74

22

101

75

24

102

73

30

103

74

24

104

77

6

105

76

12

106

74

39

107

72

30

108

75

22

109

78

64

110

102

34

111

103

28

112

103

28

113

103

19

114

103

32

115

104

25

116

103

38

117

103

39

118

103

34

119

102

44

120

103

38

121

102

43

122

103

34

123

102

41

124

103

44

125

103

37

126

103

27

127

104

13

128

104

30

129

104

19

130

103

28

131

104

40

132

104

32

133

101

63

134

102

54

135

102

52

136

102

51

137

103

40

138

104

34

139

102

36

140

104

44

141

103

44

142

104

33

143

102

27

144

103

26

145

79

53

146

51

37

147

24

23

148

13

33

149

19

55

150

45

30

151

34

7

152

14

4

153

8

16

154

15

6

155

39

47

156

39

4

157

35

26

158

27

38

159

43

40

160

14

23

161

10

10

162

15

33

163

35

72

164

60

39

165

55

31

166

47

30

167

16

7

168

0

6

169

0

8

170

0

8

171

0

2

172

2

17

173

10

28

174

28

31

175

33

30

176

36

0

177

19

10

178

1

18

179

0

16

180

1

3

181

1

4

182

1

5

183

1

6

184

1

5

185

1

3

186

1

4

187

1

4

188

1

6

189

8

18

190

20

51

191

49

19

192

41

13

193

31

16

194

28

21

195

21

17

196

31

21

197

21

8

198

0

14

199

0

12

200

3

8

201

3

22

202

12

20

203

14

20

204

16

17

205

20

18

206

27

34

207

32

33

208

41

31

209

43

31

210

37

33

211

26

18

212

18

29

213

14

51

214

13

11

215

12

9

216

15

33

217

20

25

218

25

17

219

31

29

220

36

66

221

66

40

222

50

13

223

16

24

224

26

50

225

64

23

226

81

20

227

83

11

228

79

23

229

76

31

230

68

24

231

59

33

232

59

3

233

25

7

234

21

10

235

20

19

236

4

10

237

5

7

238

4

5

239

4

6

240

4

6

241

4

5

242

7

5

243

16

28

244

28

25

245

52

53

246

50

8

247

26

40

248

48

29

249

54

39

250

60

42

251

48

18

252

54

51

253

88

90

254

103

84

255

103

85

256

102

84

257

58

66

258

64

97

259

56

80

260

51

67

261

52

96

262

63

62

263

71

6

264

33

16

265

47

45

266

43

56

267

42

27

268

42

64

269

75

74

270

68

96

271

86

61

272

66

0

273

37

0

274

45

37

275

68

96

276

80

97

277

92

96

278

90

97

279

82

96

280

94

81

281

90

85

282

96

65

283

70

96

284

55

95

285

70

96

286

79

96

287

81

71

288

71

60

289

92

65

290

82

63

291

61

47

292

52

37

293

24

0

294

20

7

295

39

48

296

39

54

297

63

58

298

53

31

299

51

24

300

48

40

301

39

0

302

35

18

303

36

16

304

29

17

305

28

21

306

31

15

307

31

10

308

43

19

309

49

63

310

78

61

311

78

46

312

66

65

313

78

97

314

84

63

315

57

26

316

36

22

317

20

34

318

19

8

319

9

10

320

5

5

321

7

11

322

15

15

323

12

9

324

13

27

325

15

28

326

16

28

327

16

31

328

15

20

329

17

0

330

20

34

331

21

25

332

20

0

333

23

25

334

30

58

335

63

96

336

83

60

337

61

0

338

26

0

339

29

44

340

68

97

341

80

97

342

88

97

343

99

88

344

102

86

345

100

82

346

74

79

347

57

79

348

76

97

349

84

97

350

86

97

351

81

98

352

83

83

353

65

96

354

93

72

355

63

60

356

72

49

357

56

27

358

29

0

359

18

13

360

25

11

361

28

24

362

34

53

363

65

83

364

80

44

365

77

46

366

76

50

367

45

52

368

61

98

369

61

69

370

63

49

371

32

0

372

10

8

373

17

7

374

16

13

375

11

6

376

9

5

377

9

12

378

12

46

379

15

30

380

26

28

381

13

9

382

16

21

383

24

4

384

36

43

385

65

85

386

78

66

387

63

39

388

32

34

389

46

55

390

47

42

391

42

39

392

27

0

393

14

5

394

14

14

395

24

54

396

60

90

397

53

66

398

70

48

399

77

93

400

79

67

401

46

65

402

69

98

403

80

97

404

74

97

405

75

98

406

56

61

407

42

0

408

36

32

409

34

43

410

68

83

411

102

48

412

62

0

413

41

39

414

71

86

415

91

52

416

89

55

417

89

56

418

88

58

419

78

69

420

98

39

421

64

61

422

90

34

423

88

38

424

97

62

425

100

53

426

81

58

427

74

51

428

76

57

429

76

72

430

85

72

431

84

60

432

83

72

433

83

72

434

86

72

435

89

72

436

86

72

437

87

72

438

88

72

439

88

71

440

87

72

441

85

71

442

88

72

443

88

72

444

84

72

445

83

73

446

77

73

447

74

73

448

76

72

449

46

77

450

78

62

451

79

35

452

82

38

453

81

41

454

79

37

455

78

35

456

78

38

457

78

46

458

75

49

459

73

50

460

79

58

461

79

71

462

83

44

463

53

48

464

40

48

465

51

75

466

75

72

467

89

67

468

93

60

469

89

73

470

86

73

471

81

73

472

78

73

473

78

73

474

76

73

475

79

73

476

82

73

477

86

73

478

88

72

479

92

71

480

97

54

481

73

43

482

36

64

483

63

31

484

78

1

485

69

27

486

67

28

487

72

9

488

71

9

489

78

36

490

81

56

491

75

53

492

60

45

493

50

37

494

66

41

495

51

61

496

68

47

497

29

42

498

24

73

499

64

71

500

90

71

501

100

61

502

94

73

503

84

73

504

79

73

505

75

72

506

78

73

507

80

73

508

81

73

509

81

73

510

83

73

511

85

73

512

84

73

513

85

73

514

86

73

515

85

73

516

85

73

517

85

72

518

85

73

519

83

73

520

79

73

521

78

73

522

81

73

523

82

72

524

94

56

525

66

48

526

35

71

527

51

44

528

60

23

529

64

10

530

63

14

531

70

37

532

76

45

533

78

18

534

76

51

535

75

33

536

81

17

537

76

45

538

76

30

539

80

14

540

71

18

541

71

14

542

71

11

543

65

2

544

31

26

545

24

72

546

64

70

547

77

62

548

80

68

549

83

53

550

83

50

551

83

50

552

85

43

553

86

45

554

89

35

555

82

61

556

87

50

557

85

55

558

89

49

559

87

70

560

91

39

561

72

3

562

43

25

563

30

60

564

40

45

565

37

32

566

37

32

567

43

70

568

70

54

569

77

47

570

79

66

571

85

53

572

83

57

573

86

52

574

85

51

575

70

39

576

50

5

577

38

36

578

30

71

579

75

53

580

84

40

581

85

42

582

86

49

583

86

57

584

89

68

585

99

61

586

77

29

587

81

72

588

89

69

589

49

56

590

79

70

591

104

59

592

103

54

593

102

56

594

102

56

595

103

61

596

102

64

597

103

60

598

93

72

599

86

73

600

76

73

601

59

49

602

46

22

603

40

65

604

72

31

605

72

27

606

67

44

607

68

37

608

67

42

609

68

50

610

77

43

611

58

4

612

22

37

613

57

69

614

68

38

615

73

2

616

40

14

617

42

38

618

64

69

619

64

74

620

67

73

621

65

73

622

68

73

623

65

49

624

81

0

625

37

25

626

24

69

627

68

71

628

70

71

629

76

70

630

71

72

631

73

69

632

76

70

633

77

72

634

77

72

635

77

72

636

77

70

637

76

71

638

76

71

639

77

71

640

77

71

641

78

70

642

77

70

643

77

71

644

79

72

645

78

70

646

80

70

647

82

71

648

84

71

649

83

71

650

83

73

651

81

70

652

80

71

653

78

71

654

76

70

655

76

70

656

76

71

657

79

71

658

78

71

659

81

70

660

83

72

661

84

71

662

86

71

663

87

71

664

92

72

665

91

72

666

90

71

667

90

71

668

91

71

669

90

70

670

90

72

671

91

71

672

90

71

673

90

71

674

92

72

675

93

69

676

90

70

677

93

72

678

91

70

679

89

71

680

91

71

681

90

71

682

90

71

683

92

71

684

91

71

685

93

71

686

93

68

687

98

68

688

98

67

689

100

69

690

99

68

691

100

71

692

99

68

693

100

69

694

102

72

695

101

69

696

100

69

697

102

71

698

102

71

699

102

69

700

102

71

701

102

68

702

100

69

703

102

70

704

102

68

705

102

70

706

102

72

707

102

68

708

102

69

709

100

68

710

102

71

711

101

64

712

102

69

713

102

69

714

101

69

715

102

64

716

102

69

717

102

68

718

102

70

719

102

69

720

102

70

721

102

70

722

102

62

723

104

38

724

104

15

725

102

24

726

102

45

727

102

47

728

104

40

729

101

52

730

103

32

731

102

50

732

103

30

733

103

44

734

102

40

735

103

43

736

103

41

737

102

46

738

103

39

739

102

41

740

103

41

741

102

38

742

103

39

743

102

46

744

104

46

745

103

49

746

102

45

747

103

42

748

103

46

749

103

38

750

102

48

751

103

35

752

102

48

753

103

49

754

102

48

755

102

46

756

103

47

757

102

49

758

102

42

759

102

52

760

102

57

761

102

55

762

102

61

763

102

61

764

102

58

765

103

58

766

102

59

767

102

54

768

102

63

769

102

61

770

103

55

771

102

60

772

102

72

773

103

56

774

102

55

775

102

67

776

103

56

777

84

42

778

48

7

779

48

6

780

48

6

781

48

7

782

48

6

783

48

7

784

67

21

785

105

59

786

105

96

787

105

74

788

105

66

789

105

62

790

105

66

791

89

41

792

52

5

793

48

5

794

48

7

795

48

5

796

48

6

797

48

4

798

52

6

799

51

5

800

51

6

801

51

6

802

52

5

803

52

5

804

57

44

805

98

90

806

105

94

807

105

100

808

105

98

809

105

95

810

105

96

811

105

92

812

104

97

813

100

85

814

94

74

815

87

62

816

81

50

817

81

46

818

80

39

819

80

32

820

81

28

821

80

26

822

80

23

823

80

23

824

80

20

825

81

19

826

80

18

827

81

17

828

80

20

829

81

24

830

81

21

831

80

26

832

80

24

833

80

23

834

80

22

835

81

21

836

81

24

837

81

24

838

81

22

839

81

22

840

81

21

841

81

31

842

81

27

843

80

26

844

80

26

845

81

25

846

80

21

847

81

20

848

83

21

849

83

15

850

83

12

851

83

9

852

83

8

853

83

7

854

83

6

855

83

6

856

83

6

857

83

6

858

83

6

859

76

5

860

49

8

861

51

7

862

51

20

863

78

52

864

80

38

865

81

33

866

83

29

867

83

22

868

83

16

869

83

12

870

83

9

871

83

8

872

83

7

873

83

6

874

83

6

875

83

6

876

83

6

877

83

6

878

59

4

879

50

5

880

51

5

881

51

5

882

51

5

883

50

5

884

50

5

885

50

5

886

50

5

887

50

5

888

51

5

889

51

5

890

51

5

891

63

50

892

81

34

893

81

25

894

81

29

895

81

23

896

80

24

897

81

24

898

81

28

899

81

27

900

81

22

901

81

19

902

81

17

903

81

17

904

81

17

905

81

15

906

80

15

907

80

28

908

81

22

909

81

24

910

81

19

911

81

21

912

81

20

913

83

26

914

80

63

915

80

59

916

83

100

917

81

73

918

83

53

919

80

76

920

81

61

921

80

50

922

81

37

923

82

49

924

83

37

925

83

25

926

83

17

927

83

13

928

83

10

929

83

8

930

83

7

931

83

7

932

83

6

933

83

6

934

83

6

935

71

5

936

49

24

937

69

64

938

81

50

939

81

43

940

81

42

941

81

31

942

81

30

943

81

35

944

81

28

945

81

27

946

80

27

947

81

31

948

81

41

949

81

41

950

81

37

951

81

43

952

81

34

953

81

31

954

81

26

955

81

23

956

81

27

957

81

38

958

81

40

959

81

39

960

81

27

961

81

33

962

80

28

963

81

34

964

83

72

965

81

49

966

81

51

967

80

55

968

81

48

969

81

36

970

81

39

971

81

38

972

80

41

973

81

30

974

81

23

975

81

19

976

81

25

977

81

29

978

83

47

979

81

90

980

81

75

981

80

60

982

81

48

983

81

41

984

81

30

985

80

24

986

81

20

987

81

21

988

81

29

989

81

29

990

81

27

991

81

23

992

81

25

993

81

26

994

81

22

995

81

20

996

81

17

997

81

23

998

83

65

999

81

54

1000

81

50

1001

81

41

1002

81

35

1003

81

37

1004

81

29

1005

81

28

1006

81

24

1007

81

19

1008

81

16

1009

80

16

1010

83

23

1011

83

17

1012

83

13

1013

83

27

1014

81

58

1015

81

60

1016

81

46

1017

80

41

1018

80

36

1019

81

26

1020

86

18

1021

82

35

1022

79

53

1023

82

30

1024

83

29

1025

83

32

1026

83

28

1027

76

60

1028

79

51

1029

86

26

1030

82

34

1031

84

25

1032

86

23

1033

85

22

1034

83

26

1035

83

25

1036

83

37

1037

84

14

1038

83

39

1039

76

70

1040

78

81

1041

75

71

1042

86

47

1043

83

35

1044

81

43

1045

81

41

1046

79

46

1047

80

44

1048

84

20

1049

79

31

1050

87

29

1051

82

49

1052

84

21

1053

82

56

1054

81

30

1055

85

21

1056

86

16

1057

79

52

1058

78

60

1059

74

55

1060

78

84

1061

80

54

1062

80

35

1063

82

24

1064

83

43

1065

79

49

1066

83

50

1067

86

12

1068

64

14

1069

24

14

1070

49

21

1071

77

48

1072

103

11

1073

98

48

1074

101

34

1075

99

39

1076

103

11

1077

103

19

1078

103

7

1079

103

13

1080

103

10

1081

102

13

1082

101

29

1083

102

25

1084

102

20

1085

96

60

1086

99

38

1087

102

24

1088

100

31

1089

100

28

1090

98

3

1091

102

26

1092

95

64

1093

102

23

1094

102

25

1095

98

42

1096

93

68

1097

101

25

1098

95

64

1099

101

35

1100

94

59

1101

97

37

1102

97

60

1103

93

98

1104

98

53

1105

103

13

1106

103

11

1107

103

11

1108

103

13

1109

103

10

1110

103

10

1111

103

11

1112

103

10

1113

103

10

1114

102

18

1115

102

31

1116

101

24

1117

102

19

1118

103

10

1119

102

12

1120

99

56

1121

96

59

1122

74

28

1123

66

62

1124

74

29

1125

64

74

1126

69

40

1127

76

2

1128

72

29

1129

66

65

1130

54

69

1131

69

56

1132

69

40

1133

73

54

1134

63

92

1135

61

67

1136

72

42

1137

78

2

1138

76

34

1139

67

80

1140

70

67

1141

53

70

1142

72

65

1143

60

57

1144

74

29

1145

69

31

1146

76

1

1147

74

22

1148

72

52

1149

62

96

1150

54

72

1151

72

28

1152

72

35

1153

64

68

1154

74

27

1155

76

14

1156

69

38

1157

66

59

1158

64

99

1159

51

86

1160

70

53

1161

72

36

1162

71

47

1163

70

42

1164

67

34

1165

74

2

1166

75

21

1167

74

15

1168

75

13

1169

76

10

1170

75

13

1171

75

10

1172

75

7

1173

75

13

1174

76

8

1175

76

7

1176

67

45

1177

75

13

1178

75

12

1179

73

21

1180

68

46

1181

74

8

1182

76

11

1183

76

14

1184

74

11

1185

74

18

1186

73

22

1187

74

20

1188

74

19

1189

70

22

1190

71

23

1191

73

19

1192

73

19

1193

72

20

1194

64

60

1195

70

39

1196

66

56

1197

68

64

1198

30

68

1199

70

38

1200

66

47

1201

76

14

1202

74

18

1203

69

46

1204

68

62

1205

68

62

1206

68

62

1207

68

62

1208

68

62

1209

68

62

1210

54

50

1211

41

37

1212

27

25

1213

14

12

1214

0

0

1215

0

0

1216

0

0

1217

0

0

1218

0

0

1219

0

0

1220

0

0

1221

0

0

1222

0

0

1223

0

0

1224

0

0

1225

0

0

1226

0

0

1227

0

0

1228

0

0

1229

0

0

1230

0

0

1231

0

0

1232

0

0

1233

0

0

1234

0

0

1235

0

0

1236

0

0

1237

0

0

1238

0

0

Motordynamometerschema voor LSI-NRTC

| Tijd (s) | Genormaliseerd toerental (%) | Genormaliseerd koppel (%) |
| --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 2 | 0 | 0 |
| 3 | 0 | 0 |
| 4 | 0 | 0 |
| 5 | 0 | 0 |
| 6 | 0 | 0 |
| 7 | 0 | 0 |
| 8 | 0 | 0 |
| 9 | 1 | 8 |
| 10 | 6 | 54 |
| 11 | 8 | 61 |
| 12 | 34 | 59 |
| 13 | 22 | 46 |
| 14 | 5 | 51 |
| 15 | 18 | 51 |
| 16 | 31 | 50 |
| 17 | 30 | 56 |
| 18 | 31 | 49 |
| 19 | 25 | 66 |
| 20 | 58 | 55 |
| 21 | 43 | 31 |
| 22 | 16 | 45 |
| 23 | 24 | 38 |
| 24 | 24 | 27 |
| 25 | 30 | 33 |
| 26 | 45 | 65 |
| 27 | 50 | 49 |
| 28 | 23 | 42 |
| 29 | 13 | 42 |
| 30 | 9 | 45 |
| 31 | 23 | 30 |
| 32 | 37 | 45 |
| 33 | 44 | 50 |
| 34 | 49 | 52 |
| 35 | 55 | 49 |
| 36 | 61 | 46 |
| 37 | 66 | 38 |
| 38 | 42 | 33 |
| 39 | 17 | 41 |
| 40 | 17 | 37 |
| 41 | 7 | 50 |
| 42 | 20 | 32 |
| 43 | 5 | 55 |
| 44 | 30 | 42 |
| 45 | 44 | 53 |
| 46 | 45 | 56 |
| 47 | 41 | 52 |
| 48 | 24 | 41 |
| 49 | 15 | 40 |
| 50 | 11 | 44 |
| 51 | 32 | 31 |
| 52 | 38 | 54 |
| 53 | 38 | 47 |
| 54 | 9 | 55 |
| 55 | 10 | 50 |
| 56 | 33 | 55 |
| 57 | 48 | 56 |
| 58 | 49 | 47 |
| 59 | 33 | 44 |
| 60 | 52 | 43 |
| 61 | 55 | 43 |
| 62 | 59 | 38 |
| 63 | 44 | 28 |
| 64 | 24 | 37 |
| 65 | 12 | 44 |
| 66 | 9 | 47 |
| 67 | 12 | 52 |
| 68 | 34 | 21 |
| 69 | 29 | 44 |
| 70 | 44 | 54 |
| 71 | 54 | 62 |
| 72 | 62 | 57 |
| 73 | 72 | 56 |
| 74 | 88 | 71 |
| 75 | 100 | 69 |
| 76 | 100 | 34 |
| 77 | 100 | 42 |
| 78 | 100 | 54 |
| 79 | 100 | 58 |
| 80 | 100 | 38 |
| 81 | 83 | 17 |
| 82 | 61 | 15 |
| 83 | 43 | 22 |
| 84 | 24 | 35 |
| 85 | 16 | 39 |
| 86 | 15 | 45 |
| 87 | 32 | 34 |
| 88 | 14 | 42 |
| 89 | 8 | 48 |
| 90 | 5 | 51 |
| 91 | 10 | 41 |
| 92 | 12 | 37 |
| 93 | 4 | 47 |
| 94 | 3 | 49 |
| 95 | 3 | 50 |
| 96 | 4 | 49 |
| 97 | 4 | 48 |
| 98 | 8 | 43 |
| 99 | 2 | 51 |
| 100 | 5 | 46 |
| 101 | 8 | 41 |
| 102 | 4 | 47 |
| 103 | 3 | 49 |
| 104 | 6 | 45 |
| 105 | 3 | 48 |
| 106 | 10 | 42 |
| 107 | 18 | 27 |
| 108 | 3 | 50 |
| 109 | 11 | 41 |
| 110 | 34 | 29 |
| 111 | 51 | 57 |
| 112 | 67 | 63 |
| 113 | 61 | 32 |
| 114 | 44 | 31 |
| 115 | 48 | 54 |
| 116 | 69 | 65 |
| 117 | 85 | 65 |
| 118 | 81 | 29 |
| 119 | 74 | 21 |
| 120 | 62 | 23 |
| 121 | 76 | 58 |
| 122 | 96 | 75 |
| 123 | 100 | 77 |
| 124 | 100 | 27 |
| 125 | 100 | 79 |
| 126 | 100 | 79 |
| 127 | 100 | 81 |
| 128 | 100 | 57 |
| 129 | 99 | 52 |
| 130 | 81 | 35 |
| 131 | 69 | 29 |
| 132 | 47 | 22 |
| 133 | 34 | 28 |
| 134 | 27 | 37 |
| 135 | 83 | 60 |
| 136 | 100 | 74 |
| 137 | 100 | 7 |
| 138 | 100 | 2 |
| 139 | 70 | 18 |
| 140 | 23 | 39 |
| 141 | 5 | 54 |
| 142 | 11 | 40 |
| 143 | 11 | 34 |
| 144 | 11 | 41 |
| 145 | 19 | 25 |
| 146 | 16 | 32 |
| 147 | 20 | 31 |
| 148 | 21 | 38 |
| 149 | 21 | 42 |
| 150 | 9 | 51 |
| 151 | 4 | 49 |
| 152 | 2 | 51 |
| 153 | 1 | 58 |
| 154 | 21 | 57 |
| 155 | 29 | 47 |
| 156 | 33 | 45 |
| 157 | 16 | 49 |
| 158 | 38 | 45 |
| 159 | 37 | 43 |
| 160 | 35 | 42 |
| 161 | 39 | 43 |
| 162 | 51 | 49 |
| 163 | 59 | 55 |
| 164 | 65 | 54 |
| 165 | 76 | 62 |
| 166 | 84 | 59 |
| 167 | 83 | 29 |
| 168 | 67 | 35 |
| 169 | 84 | 54 |
| 170 | 90 | 58 |
| 171 | 93 | 43 |
| 172 | 90 | 29 |
| 173 | 66 | 19 |
| 174 | 52 | 16 |
| 175 | 49 | 17 |
| 176 | 56 | 38 |
| 177 | 73 | 71 |
| 178 | 86 | 80 |
| 179 | 96 | 75 |
| 180 | 89 | 27 |
| 181 | 66 | 17 |
| 182 | 50 | 18 |
| 183 | 36 | 25 |
| 184 | 36 | 24 |
| 185 | 38 | 40 |
| 186 | 40 | 50 |
| 187 | 27 | 48 |
| 188 | 19 | 48 |
| 189 | 23 | 50 |
| 190 | 19 | 45 |
| 191 | 6 | 51 |
| 192 | 24 | 48 |
| 193 | 49 | 67 |
| 194 | 47 | 49 |
| 195 | 22 | 44 |
| 196 | 25 | 40 |
| 197 | 38 | 54 |
| 198 | 43 | 55 |
| 199 | 40 | 52 |
| 200 | 14 | 49 |
| 201 | 11 | 45 |
| 202 | 7 | 48 |
| 203 | 26 | 41 |
| 204 | 41 | 59 |
| 205 | 53 | 60 |
| 206 | 44 | 54 |
| 207 | 22 | 40 |
| 208 | 24 | 41 |
| 209 | 32 | 53 |
| 210 | 44 | 74 |
| 211 | 57 | 25 |
| 212 | 22 | 49 |
| 213 | 29 | 45 |
| 214 | 19 | 37 |
| 215 | 14 | 43 |
| 216 | 36 | 40 |
| 217 | 43 | 63 |
| 218 | 42 | 49 |
| 219 | 15 | 50 |
| 220 | 19 | 44 |
| 221 | 47 | 59 |
| 222 | 67 | 80 |
| 223 | 76 | 74 |
| 224 | 87 | 66 |
| 225 | 98 | 61 |
| 226 | 100 | 38 |
| 227 | 97 | 27 |
| 228 | 100 | 53 |
| 229 | 100 | 72 |
| 230 | 100 | 49 |
| 231 | 100 | 4 |
| 232 | 100 | 13 |
| 233 | 87 | 15 |
| 234 | 53 | 26 |
| 235 | 33 | 27 |
| 236 | 39 | 19 |
| 237 | 51 | 33 |
| 238 | 67 | 54 |
| 239 | 83 | 60 |
| 240 | 95 | 52 |
| 241 | 100 | 50 |
| 242 | 100 | 36 |
| 243 | 100 | 25 |
| 244 | 85 | 16 |
| 245 | 62 | 16 |
| 246 | 40 | 26 |
| 247 | 56 | 39 |
| 248 | 81 | 75 |
| 249 | 98 | 86 |
| 250 | 100 | 76 |
| 251 | 100 | 51 |
| 252 | 100 | 78 |
| 253 | 100 | 83 |
| 254 | 100 | 100 |
| 255 | 100 | 66 |
| 256 | 100 | 85 |
| 257 | 100 | 72 |
| 258 | 100 | 45 |
| 259 | 98 | 58 |
| 260 | 60 | 30 |
| 261 | 43 | 32 |
| 262 | 71 | 36 |
| 263 | 44 | 32 |
| 264 | 24 | 38 |
| 265 | 42 | 17 |
| 266 | 22 | 51 |
| 267 | 13 | 53 |
| 268 | 23 | 45 |
| 269 | 29 | 50 |
| 270 | 28 | 42 |
| 271 | 21 | 55 |
| 272 | 34 | 57 |
| 273 | 44 | 47 |
| 274 | 19 | 46 |
| 275 | 13 | 44 |
| 276 | 25 | 36 |
| 277 | 43 | 51 |
| 278 | 55 | 73 |
| 279 | 68 | 72 |
| 280 | 76 | 63 |
| 281 | 80 | 45 |
| 282 | 83 | 40 |
| 283 | 78 | 26 |
| 284 | 60 | 20 |
| 285 | 47 | 19 |
| 286 | 52 | 25 |
| 287 | 36 | 30 |
| 288 | 40 | 26 |
| 289 | 45 | 34 |
| 290 | 47 | 35 |
| 291 | 42 | 28 |
| 292 | 46 | 38 |
| 293 | 48 | 44 |
| 294 | 68 | 61 |
| 295 | 70 | 47 |
| 296 | 48 | 28 |
| 297 | 42 | 22 |
| 298 | 31 | 29 |
| 299 | 22 | 35 |
| 300 | 28 | 28 |
| 301 | 46 | 46 |
| 302 | 62 | 69 |
| 303 | 76 | 81 |
| 304 | 88 | 85 |
| 305 | 98 | 81 |
| 306 | 100 | 74 |
| 307 | 100 | 13 |
| 308 | 100 | 11 |
| 309 | 100 | 17 |
| 310 | 99 | 3 |
| 311 | 80 | 7 |
| 312 | 62 | 11 |
| 313 | 63 | 11 |
| 314 | 64 | 16 |
| 315 | 69 | 43 |
| 316 | 81 | 67 |
| 317 | 93 | 74 |
| 318 | 100 | 72 |
| 319 | 94 | 27 |
| 320 | 73 | 15 |
| 321 | 40 | 33 |
| 322 | 40 | 52 |
| 323 | 50 | 50 |
| 324 | 11 | 53 |
| 325 | 12 | 45 |
| 326 | 5 | 50 |
| 327 | 1 | 55 |
| 328 | 7 | 55 |
| 329 | 62 | 60 |
| 330 | 80 | 28 |
| 331 | 23 | 37 |
| 332 | 39 | 58 |
| 333 | 47 | 24 |
| 334 | 59 | 51 |
| 335 | 58 | 68 |
| 336 | 36 | 52 |
| 337 | 18 | 42 |
| 338 | 36 | 52 |
| 339 | 59 | 73 |
| 340 | 72 | 85 |
| 341 | 85 | 92 |
| 342 | 99 | 90 |
| 343 | 100 | 72 |
| 344 | 100 | 18 |
| 345 | 100 | 76 |
| 346 | 100 | 64 |
| 347 | 100 | 87 |
| 348 | 100 | 97 |
| 349 | 100 | 84 |
| 350 | 100 | 100 |
| 351 | 100 | 91 |
| 352 | 100 | 83 |
| 353 | 100 | 93 |
| 354 | 100 | 100 |
| 355 | 94 | 43 |
| 356 | 72 | 10 |
| 357 | 77 | 3 |
| 358 | 48 | 2 |
| 359 | 29 | 5 |
| 360 | 59 | 19 |
| 361 | 63 | 5 |
| 362 | 35 | 2 |
| 363 | 24 | 3 |
| 364 | 28 | 2 |
| 365 | 36 | 16 |
| 366 | 54 | 23 |
| 367 | 60 | 10 |
| 368 | 33 | 1 |
| 369 | 23 | 0 |
| 370 | 16 | 0 |
| 371 | 11 | 0 |
| 372 | 20 | 0 |
| 373 | 25 | 2 |
| 374 | 40 | 3 |
| 375 | 33 | 4 |
| 376 | 34 | 5 |
| 377 | 46 | 7 |
| 378 | 57 | 10 |
| 379 | 66 | 11 |
| 380 | 75 | 14 |
| 381 | 79 | 11 |
| 382 | 80 | 16 |
| 383 | 92 | 21 |
| 384 | 99 | 16 |
| 385 | 83 | 2 |
| 386 | 71 | 2 |
| 387 | 69 | 4 |
| 388 | 67 | 4 |
| 389 | 74 | 16 |
| 390 | 86 | 25 |
| 391 | 97 | 28 |
| 392 | 100 | 15 |
| 393 | 83 | 2 |
| 394 | 62 | 4 |
| 395 | 40 | 6 |
| 396 | 49 | 10 |
| 397 | 36 | 5 |
| 398 | 27 | 4 |
| 399 | 29 | 3 |
| 400 | 22 | 2 |
| 401 | 13 | 3 |
| 402 | 37 | 36 |
| 403 | 90 | 26 |
| 404 | 41 | 2 |
| 405 | 25 | 2 |
| 406 | 29 | 2 |
| 407 | 38 | 7 |
| 408 | 50 | 13 |
| 409 | 55 | 10 |
| 410 | 29 | 3 |
| 411 | 24 | 7 |
| 412 | 51 | 16 |
| 413 | 62 | 15 |
| 414 | 72 | 35 |
| 415 | 91 | 74 |
| 416 | 100 | 73 |
| 417 | 100 | 8 |
| 418 | 98 | 11 |
| 419 | 100 | 59 |
| 420 | 100 | 98 |
| 421 | 100 | 99 |
| 422 | 100 | 75 |
| 423 | 100 | 95 |
| 424 | 100 | 100 |
| 425 | 100 | 97 |
| 426 | 100 | 90 |
| 427 | 100 | 86 |
| 428 | 100 | 82 |
| 429 | 97 | 43 |
| 430 | 70 | 16 |
| 431 | 50 | 20 |
| 432 | 42 | 33 |
| 433 | 89 | 64 |
| 434 | 89 | 77 |
| 435 | 99 | 95 |
| 436 | 100 | 41 |
| 437 | 77 | 12 |
| 438 | 29 | 37 |
| 439 | 16 | 41 |
| 440 | 16 | 38 |
| 441 | 15 | 36 |
| 442 | 18 | 44 |
| 443 | 4 | 55 |
| 444 | 24 | 26 |
| 445 | 26 | 35 |
| 446 | 15 | 45 |
| 447 | 21 | 39 |
| 448 | 29 | 52 |
| 449 | 26 | 46 |
| 450 | 27 | 50 |
| 451 | 13 | 43 |
| 452 | 25 | 36 |
| 453 | 37 | 57 |
| 454 | 29 | 46 |
| 455 | 17 | 39 |
| 456 | 13 | 41 |
| 457 | 19 | 38 |
| 458 | 28 | 35 |
| 459 | 8 | 51 |
| 460 | 14 | 36 |
| 461 | 17 | 47 |
| 462 | 34 | 39 |
| 463 | 34 | 57 |
| 464 | 11 | 70 |
| 465 | 13 | 51 |
| 466 | 13 | 68 |
| 467 | 38 | 44 |
| 468 | 53 | 67 |
| 469 | 29 | 69 |
| 470 | 19 | 65 |
| 471 | 52 | 45 |
| 472 | 61 | 79 |
| 473 | 29 | 70 |
| 474 | 15 | 53 |
| 475 | 15 | 60 |
| 476 | 52 | 40 |
| 477 | 50 | 61 |
| 478 | 13 | 74 |
| 479 | 46 | 51 |
| 480 | 60 | 73 |
| 481 | 33 | 84 |
| 482 | 31 | 63 |
| 483 | 41 | 42 |
| 484 | 26 | 69 |
| 485 | 23 | 65 |
| 486 | 48 | 49 |
| 487 | 28 | 57 |
| 488 | 16 | 67 |
| 489 | 39 | 48 |
| 490 | 47 | 73 |
| 491 | 35 | 87 |
| 492 | 26 | 73 |
| 493 | 30 | 61 |
| 494 | 34 | 49 |
| 495 | 35 | 66 |
| 496 | 56 | 47 |
| 497 | 49 | 64 |
| 498 | 59 | 64 |
| 499 | 42 | 69 |
| 500 | 6 | 77 |
| 501 | 5 | 59 |
| 502 | 17 | 59 |
| 503 | 45 | 53 |
| 504 | 21 | 62 |
| 505 | 31 | 60 |
| 506 | 53 | 68 |
| 507 | 48 | 79 |
| 508 | 45 | 61 |
| 509 | 51 | 47 |
| 510 | 41 | 48 |
| 511 | 26 | 58 |
| 512 | 21 | 62 |
| 513 | 50 | 52 |
| 514 | 39 | 65 |
| 515 | 23 | 65 |
| 516 | 42 | 62 |
| 517 | 57 | 80 |
| 518 | 66 | 81 |
| 519 | 64 | 62 |
| 520 | 45 | 42 |
| 521 | 33 | 42 |
| 522 | 27 | 57 |
| 523 | 31 | 59 |
| 524 | 41 | 53 |
| 525 | 45 | 72 |
| 526 | 48 | 73 |
| 527 | 46 | 90 |
| 528 | 56 | 76 |
| 529 | 64 | 76 |
| 530 | 69 | 64 |
| 531 | 72 | 59 |
| 532 | 73 | 58 |
| 533 | 71 | 56 |
| 534 | 66 | 48 |
| 535 | 61 | 50 |
| 536 | 55 | 56 |
| 537 | 52 | 52 |
| 538 | 54 | 49 |
| 539 | 61 | 50 |
| 540 | 64 | 54 |
| 541 | 67 | 54 |
| 542 | 68 | 52 |
| 543 | 60 | 53 |
| 544 | 52 | 50 |
| 545 | 45 | 49 |
| 546 | 38 | 45 |
| 547 | 32 | 45 |
| 548 | 26 | 53 |
| 549 | 23 | 56 |
| 550 | 30 | 49 |
| 551 | 33 | 55 |
| 552 | 35 | 59 |
| 553 | 33 | 65 |
| 554 | 30 | 67 |
| 555 | 28 | 59 |
| 556 | 25 | 58 |
| 557 | 23 | 56 |
| 558 | 22 | 57 |
| 559 | 19 | 63 |
| 560 | 14 | 63 |
| 561 | 31 | 61 |
| 562 | 35 | 62 |
| 563 | 21 | 80 |
| 564 | 28 | 65 |
| 565 | 7 | 74 |
| 566 | 23 | 54 |
| 567 | 38 | 54 |
| 568 | 14 | 78 |
| 569 | 38 | 58 |
| 570 | 52 | 75 |
| 571 | 59 | 81 |
| 572 | 66 | 69 |
| 573 | 54 | 44 |
| 574 | 48 | 34 |
| 575 | 44 | 33 |
| 576 | 40 | 40 |
| 577 | 28 | 58 |
| 578 | 27 | 63 |
| 579 | 35 | 45 |
| 580 | 20 | 66 |
| 581 | 15 | 60 |
| 582 | 10 | 52 |
| 583 | 22 | 56 |
| 584 | 30 | 62 |
| 585 | 21 | 67 |
| 586 | 29 | 53 |
| 587 | 41 | 56 |
| 588 | 15 | 67 |
| 589 | 24 | 56 |
| 590 | 42 | 69 |
| 591 | 39 | 83 |
| 592 | 40 | 73 |
| 593 | 35 | 67 |
| 594 | 32 | 61 |
| 595 | 30 | 65 |
| 596 | 30 | 72 |
| 597 | 48 | 51 |
| 598 | 66 | 58 |
| 599 | 62 | 71 |
| 600 | 36 | 63 |
| 601 | 17 | 59 |
| 602 | 16 | 50 |
| 603 | 16 | 62 |
| 604 | 34 | 48 |
| 605 | 51 | 66 |
| 606 | 35 | 74 |
| 607 | 15 | 56 |
| 608 | 19 | 54 |
| 609 | 43 | 65 |
| 610 | 52 | 80 |
| 611 | 52 | 83 |
| 612 | 49 | 57 |
| 613 | 48 | 46 |
| 614 | 37 | 36 |
| 615 | 25 | 44 |
| 616 | 14 | 53 |
| 617 | 13 | 64 |
| 618 | 23 | 56 |
| 619 | 21 | 63 |
| 620 | 18 | 67 |
| 621 | 20 | 54 |
| 622 | 16 | 67 |
| 623 | 26 | 56 |
| 624 | 41 | 65 |
| 625 | 28 | 62 |
| 626 | 19 | 60 |
| 627 | 33 | 56 |
| 628 | 37 | 70 |
| 629 | 24 | 79 |
| 630 | 28 | 57 |
| 631 | 40 | 57 |
| 632 | 40 | 58 |
| 633 | 28 | 44 |
| 634 | 25 | 41 |
| 635 | 29 | 53 |
| 636 | 31 | 55 |
| 637 | 26 | 64 |
| 638 | 20 | 50 |
| 639 | 16 | 53 |
| 640 | 11 | 54 |
| 641 | 13 | 53 |
| 642 | 23 | 50 |
| 643 | 32 | 59 |
| 644 | 36 | 63 |
| 645 | 33 | 59 |
| 646 | 24 | 52 |
| 647 | 20 | 52 |
| 648 | 22 | 55 |
| 649 | 30 | 53 |
| 650 | 37 | 59 |
| 651 | 41 | 58 |
| 652 | 36 | 54 |
| 653 | 29 | 49 |
| 654 | 24 | 53 |
| 655 | 14 | 57 |
| 656 | 10 | 54 |
| 657 | 9 | 55 |
| 658 | 10 | 57 |
| 659 | 13 | 55 |
| 660 | 15 | 64 |
| 661 | 31 | 57 |
| 662 | 19 | 69 |
| 663 | 14 | 59 |
| 664 | 33 | 57 |
| 665 | 41 | 65 |
| 666 | 39 | 64 |
| 667 | 39 | 59 |
| 668 | 39 | 51 |
| 669 | 28 | 41 |
| 670 | 19 | 49 |
| 671 | 27 | 54 |
| 672 | 37 | 63 |
| 673 | 32 | 74 |
| 674 | 16 | 70 |
| 675 | 12 | 67 |
| 676 | 13 | 60 |
| 677 | 17 | 56 |
| 678 | 15 | 62 |
| 679 | 25 | 47 |
| 680 | 27 | 64 |
| 681 | 14 | 71 |
| 682 | 5 | 65 |
| 683 | 6 | 57 |
| 684 | 6 | 57 |
| 685 | 15 | 52 |
| 686 | 22 | 61 |
| 687 | 14 | 77 |
| 688 | 12 | 67 |
| 689 | 12 | 62 |
| 690 | 14 | 59 |
| 691 | 15 | 58 |
| 692 | 18 | 55 |
| 693 | 22 | 53 |
| 694 | 19 | 69 |
| 695 | 14 | 67 |
| 696 | 9 | 63 |
| 697 | 8 | 56 |
| 698 | 17 | 49 |
| 699 | 25 | 55 |
| 700 | 14 | 70 |
| 701 | 12 | 60 |
| 702 | 22 | 57 |
| 703 | 27 | 67 |
| 704 | 29 | 68 |
| 705 | 34 | 62 |
| 706 | 35 | 61 |
| 707 | 28 | 78 |
| 708 | 11 | 71 |
| 709 | 4 | 58 |
| 710 | 5 | 58 |
| 711 | 10 | 56 |
| 712 | 20 | 63 |
| 713 | 13 | 76 |
| 714 | 11 | 65 |
| 715 | 9 | 60 |
| 716 | 7 | 55 |
| 717 | 8 | 53 |
| 718 | 10 | 60 |
| 719 | 28 | 53 |
| 720 | 12 | 73 |
| 721 | 4 | 64 |
| 722 | 4 | 61 |
| 723 | 4 | 61 |
| 724 | 10 | 56 |
| 725 | 8 | 61 |
| 726 | 20 | 56 |
| 727 | 32 | 62 |
| 728 | 33 | 66 |
| 729 | 34 | 73 |
| 730 | 31 | 61 |
| 731 | 33 | 55 |
| 732 | 33 | 60 |
| 733 | 31 | 59 |
| 734 | 29 | 58 |
| 735 | 31 | 53 |
| 736 | 33 | 51 |
| 737 | 33 | 48 |
| 738 | 27 | 44 |
| 739 | 21 | 52 |
| 740 | 13 | 57 |
| 741 | 12 | 56 |
| 742 | 10 | 64 |
| 743 | 22 | 47 |
| 744 | 15 | 74 |
| 745 | 8 | 66 |
| 746 | 34 | 47 |
| 747 | 18 | 71 |
| 748 | 9 | 57 |
| 749 | 11 | 55 |
| 750 | 12 | 57 |
| 751 | 10 | 61 |
| 752 | 16 | 53 |
| 753 | 12 | 75 |
| 754 | 6 | 70 |
| 755 | 12 | 55 |
| 756 | 24 | 50 |
| 757 | 28 | 60 |
| 758 | 28 | 64 |
| 759 | 23 | 60 |
| 760 | 20 | 56 |
| 761 | 26 | 50 |
| 762 | 28 | 55 |
| 763 | 18 | 56 |
| 764 | 15 | 52 |
| 765 | 11 | 59 |
| 766 | 16 | 59 |
| 767 | 34 | 54 |
| 768 | 16 | 82 |
| 769 | 15 | 64 |
| 770 | 36 | 53 |
| 771 | 45 | 64 |
| 772 | 41 | 59 |
| 773 | 34 | 50 |
| 774 | 27 | 45 |
| 775 | 22 | 52 |
| 776 | 18 | 55 |
| 777 | 26 | 54 |
| 778 | 39 | 62 |
| 779 | 37 | 71 |
| 780 | 32 | 58 |
| 781 | 24 | 48 |
| 782 | 14 | 59 |
| 783 | 7 | 59 |
| 784 | 7 | 55 |
| 785 | 18 | 49 |
| 786 | 40 | 62 |
| 787 | 44 | 73 |
| 788 | 41 | 68 |
| 789 | 35 | 48 |
| 790 | 29 | 54 |
| 791 | 22 | 69 |
| 792 | 46 | 53 |
| 793 | 59 | 71 |
| 794 | 69 | 68 |
| 795 | 75 | 47 |
| 796 | 62 | 32 |
| 797 | 48 | 35 |
| 798 | 27 | 59 |
| 799 | 13 | 58 |
| 800 | 14 | 54 |
| 801 | 21 | 53 |
| 802 | 23 | 56 |
| 803 | 23 | 57 |
| 804 | 23 | 65 |
| 805 | 13 | 65 |
| 806 | 9 | 64 |
| 807 | 27 | 56 |
| 808 | 26 | 78 |
| 809 | 40 | 61 |
| 810 | 35 | 76 |
| 811 | 28 | 66 |
| 812 | 23 | 57 |
| 813 | 16 | 50 |
| 814 | 11 | 53 |
| 815 | 9 | 57 |
| 816 | 9 | 62 |
| 817 | 27 | 57 |
| 818 | 42 | 69 |
| 819 | 47 | 75 |
| 820 | 53 | 67 |
| 821 | 61 | 62 |
| 822 | 63 | 53 |
| 823 | 60 | 54 |
| 824 | 56 | 44 |
| 825 | 49 | 39 |
| 826 | 39 | 35 |
| 827 | 30 | 34 |
| 828 | 33 | 46 |
| 829 | 44 | 56 |
| 830 | 50 | 56 |
| 831 | 44 | 52 |
| 832 | 38 | 46 |
| 833 | 33 | 44 |
| 834 | 29 | 45 |
| 835 | 24 | 46 |
| 836 | 18 | 52 |
| 837 | 9 | 55 |
| 838 | 10 | 54 |
| 839 | 20 | 53 |
| 840 | 27 | 58 |
| 841 | 29 | 59 |
| 842 | 30 | 62 |
| 843 | 30 | 65 |
| 844 | 27 | 66 |
| 845 | 32 | 58 |
| 846 | 40 | 56 |
| 847 | 41 | 57 |
| 848 | 18 | 73 |
| 849 | 15 | 55 |
| 850 | 18 | 50 |
| 851 | 17 | 52 |
| 852 | 20 | 49 |
| 853 | 16 | 62 |
| 854 | 4 | 67 |
| 855 | 2 | 64 |
| 856 | 7 | 54 |
| 857 | 10 | 50 |
| 858 | 9 | 57 |
| 859 | 5 | 62 |
| 860 | 12 | 51 |
| 861 | 14 | 65 |
| 862 | 9 | 64 |
| 863 | 31 | 50 |
| 864 | 30 | 78 |
| 865 | 21 | 65 |
| 866 | 14 | 51 |
| 867 | 10 | 55 |
| 868 | 6 | 59 |
| 869 | 7 | 59 |
| 870 | 19 | 54 |
| 871 | 23 | 61 |
| 872 | 24 | 62 |
| 873 | 34 | 61 |
| 874 | 51 | 67 |
| 875 | 60 | 66 |
| 876 | 58 | 55 |
| 877 | 60 | 52 |
| 878 | 64 | 55 |
| 879 | 68 | 51 |
| 880 | 63 | 54 |
| 881 | 64 | 50 |
| 882 | 68 | 58 |
| 883 | 73 | 47 |
| 884 | 63 | 40 |
| 885 | 50 | 38 |
| 886 | 29 | 61 |
| 887 | 14 | 61 |
| 888 | 14 | 53 |
| 889 | 42 | 6 |
| 890 | 58 | 6 |
| 891 | 58 | 6 |
| 892 | 77 | 39 |
| 893 | 93 | 56 |
| 894 | 93 | 44 |
| 895 | 93 | 37 |
| 896 | 93 | 31 |
| 897 | 93 | 25 |
| 898 | 93 | 26 |
| 899 | 93 | 27 |
| 900 | 93 | 25 |
| 901 | 93 | 21 |
| 902 | 93 | 22 |
| 903 | 93 | 24 |
| 904 | 93 | 23 |
| 905 | 93 | 27 |
| 906 | 93 | 34 |
| 907 | 93 | 32 |
| 908 | 93 | 26 |
| 909 | 93 | 31 |
| 910 | 93 | 34 |
| 911 | 93 | 31 |
| 912 | 93 | 33 |
| 913 | 93 | 36 |
| 914 | 93 | 37 |
| 915 | 93 | 34 |
| 916 | 93 | 30 |
| 917 | 93 | 32 |
| 918 | 93 | 35 |
| 919 | 93 | 35 |
| 920 | 93 | 32 |
| 921 | 93 | 28 |
| 922 | 93 | 23 |
| 923 | 94 | 18 |
| 924 | 95 | 18 |
| 925 | 96 | 17 |
| 926 | 95 | 13 |
| 927 | 96 | 10 |
| 928 | 95 | 9 |
| 929 | 95 | 7 |
| 930 | 95 | 7 |
| 931 | 96 | 7 |
| 932 | 96 | 6 |
| 933 | 96 | 6 |
| 934 | 95 | 6 |
| 935 | 90 | 6 |
| 936 | 69 | 43 |
| 937 | 76 | 62 |
| 938 | 93 | 47 |
| 939 | 93 | 39 |
| 940 | 93 | 35 |
| 941 | 93 | 34 |
| 942 | 93 | 36 |
| 943 | 93 | 39 |
| 944 | 93 | 34 |
| 945 | 93 | 26 |
| 946 | 93 | 23 |
| 947 | 93 | 24 |
| 948 | 93 | 24 |
| 949 | 93 | 22 |
| 950 | 93 | 19 |
| 951 | 93 | 17 |
| 952 | 93 | 19 |
| 953 | 93 | 22 |
| 954 | 93 | 24 |
| 955 | 93 | 23 |
| 956 | 93 | 20 |
| 957 | 93 | 20 |
| 958 | 94 | 19 |
| 959 | 95 | 19 |
| 960 | 95 | 17 |
| 961 | 96 | 13 |
| 962 | 95 | 10 |
| 963 | 96 | 9 |
| 964 | 95 | 7 |
| 965 | 95 | 7 |
| 966 | 95 | 7 |
| 967 | 95 | 6 |
| 968 | 96 | 6 |
| 969 | 96 | 6 |
| 970 | 89 | 6 |
| 971 | 68 | 6 |
| 972 | 57 | 6 |
| 973 | 66 | 32 |
| 974 | 84 | 52 |
| 975 | 93 | 46 |
| 976 | 93 | 42 |
| 977 | 93 | 36 |
| 978 | 93 | 28 |
| 979 | 93 | 23 |
| 980 | 93 | 19 |
| 981 | 93 | 16 |
| 982 | 93 | 15 |
| 983 | 93 | 16 |
| 984 | 93 | 15 |
| 985 | 93 | 14 |
| 986 | 93 | 15 |
| 987 | 93 | 16 |
| 988 | 94 | 15 |
| 989 | 93 | 32 |
| 990 | 93 | 45 |
| 991 | 93 | 43 |
| 992 | 93 | 37 |
| 993 | 93 | 29 |
| 994 | 93 | 23 |
| 995 | 93 | 20 |
| 996 | 93 | 18 |
| 997 | 93 | 16 |
| 998 | 93 | 17 |
| 999 | 93 | 16 |
| 1000 | 93 | 15 |
| 1001 | 93 | 15 |
| 1002 | 93 | 15 |
| 1003 | 93 | 14 |
| 1004 | 93 | 15 |
| 1005 | 93 | 15 |
| 1006 | 93 | 14 |
| 1007 | 93 | 13 |
| 1008 | 93 | 14 |
| 1009 | 93 | 14 |
| 1010 | 93 | 15 |
| 1011 | 93 | 16 |
| 1012 | 93 | 17 |
| 1013 | 93 | 20 |
| 1014 | 93 | 22 |
| 1015 | 93 | 20 |
| 1016 | 93 | 19 |
| 1017 | 93 | 20 |
| 1018 | 93 | 19 |
| 1019 | 93 | 19 |
| 1020 | 93 | 20 |
| 1021 | 93 | 32 |
| 1022 | 93 | 37 |
| 1023 | 93 | 28 |
| 1024 | 93 | 26 |
| 1025 | 93 | 24 |
| 1026 | 93 | 22 |
| 1027 | 93 | 22 |
| 1028 | 93 | 21 |
| 1029 | 93 | 20 |
| 1030 | 93 | 20 |
| 1031 | 93 | 20 |
| 1032 | 93 | 20 |
| 1033 | 93 | 19 |
| 1034 | 93 | 18 |
| 1035 | 93 | 20 |
| 1036 | 93 | 20 |
| 1037 | 93 | 20 |
| 1038 | 93 | 20 |
| 1039 | 93 | 19 |
| 1040 | 93 | 18 |
| 1041 | 93 | 18 |
| 1042 | 93 | 17 |
| 1043 | 93 | 16 |
| 1044 | 93 | 16 |
| 1045 | 93 | 15 |
| 1046 | 93 | 16 |
| 1047 | 93 | 18 |
| 1048 | 93 | 37 |
| 1049 | 93 | 48 |
| 1050 | 93 | 38 |
| 1051 | 93 | 31 |
| 1052 | 93 | 26 |
| 1053 | 93 | 21 |
| 1054 | 93 | 18 |
| 1055 | 93 | 16 |
| 1056 | 93 | 17 |
| 1057 | 93 | 18 |
| 1058 | 93 | 19 |
| 1059 | 93 | 21 |
| 1060 | 93 | 20 |
| 1061 | 93 | 18 |
| 1062 | 93 | 17 |
| 1063 | 93 | 17 |
| 1064 | 93 | 18 |
| 1065 | 93 | 18 |
| 1066 | 93 | 18 |
| 1067 | 93 | 19 |
| 1068 | 93 | 18 |
| 1069 | 93 | 18 |
| 1070 | 93 | 20 |
| 1071 | 93 | 23 |
| 1072 | 93 | 25 |
| 1073 | 93 | 25 |
| 1074 | 93 | 24 |
| 1075 | 93 | 24 |
| 1076 | 93 | 22 |
| 1077 | 93 | 22 |
| 1078 | 93 | 22 |
| 1079 | 93 | 19 |
| 1080 | 93 | 16 |
| 1081 | 95 | 17 |
| 1082 | 95 | 37 |
| 1083 | 93 | 43 |
| 1084 | 93 | 32 |
| 1085 | 93 | 27 |
| 1086 | 93 | 26 |
| 1087 | 93 | 24 |
| 1088 | 93 | 22 |
| 1089 | 93 | 22 |
| 1090 | 93 | 22 |
| 1091 | 93 | 23 |
| 1092 | 93 | 22 |
| 1093 | 93 | 22 |
| 1094 | 93 | 23 |
| 1095 | 93 | 23 |
| 1096 | 93 | 23 |
| 1097 | 93 | 22 |
| 1098 | 93 | 23 |
| 1099 | 93 | 23 |
| 1100 | 93 | 23 |
| 1101 | 93 | 25 |
| 1102 | 93 | 27 |
| 1103 | 93 | 26 |
| 1104 | 93 | 25 |
| 1105 | 93 | 27 |
| 1106 | 93 | 27 |
| 1107 | 93 | 27 |
| 1108 | 93 | 24 |
| 1109 | 93 | 20 |
| 1110 | 93 | 18 |
| 1111 | 93 | 17 |
| 1112 | 93 | 17 |
| 1113 | 93 | 18 |
| 1114 | 93 | 18 |
| 1115 | 93 | 18 |
| 1116 | 93 | 19 |
| 1117 | 93 | 22 |
| 1118 | 93 | 22 |
| 1119 | 93 | 19 |
| 1120 | 93 | 17 |
| 1121 | 93 | 17 |
| 1122 | 93 | 18 |
| 1123 | 93 | 18 |
| 1124 | 93 | 19 |
| 1125 | 93 | 19 |
| 1126 | 93 | 20 |
| 1127 | 93 | 19 |
| 1128 | 93 | 20 |
| 1129 | 93 | 25 |
| 1130 | 93 | 30 |
| 1131 | 93 | 31 |
| 1132 | 93 | 26 |
| 1133 | 93 | 21 |
| 1134 | 93 | 18 |
| 1135 | 93 | 20 |
| 1136 | 93 | 25 |
| 1137 | 93 | 24 |
| 1138 | 93 | 21 |
| 1139 | 93 | 21 |
| 1140 | 93 | 22 |
| 1141 | 93 | 22 |
| 1142 | 93 | 28 |
| 1143 | 93 | 29 |
| 1144 | 93 | 23 |
| 1145 | 93 | 21 |
| 1146 | 93 | 18 |
| 1147 | 93 | 16 |
| 1148 | 93 | 16 |
| 1149 | 93 | 16 |
| 1150 | 93 | 17 |
| 1151 | 93 | 17 |
| 1152 | 93 | 17 |
| 1153 | 93 | 17 |
| 1154 | 93 | 23 |
| 1155 | 93 | 26 |
| 1156 | 93 | 22 |
| 1157 | 93 | 18 |
| 1158 | 93 | 16 |
| 1159 | 93 | 16 |
| 1160 | 93 | 17 |
| 1161 | 93 | 19 |
| 1162 | 93 | 18 |
| 1163 | 93 | 16 |
| 1164 | 93 | 19 |
| 1165 | 93 | 22 |
| 1166 | 93 | 25 |
| 1167 | 93 | 29 |
| 1168 | 93 | 27 |
| 1169 | 93 | 22 |
| 1170 | 93 | 18 |
| 1171 | 93 | 16 |
| 1172 | 93 | 19 |
| 1173 | 93 | 19 |
| 1174 | 93 | 17 |
| 1175 | 93 | 17 |
| 1176 | 93 | 17 |
| 1177 | 93 | 16 |
| 1178 | 93 | 16 |
| 1179 | 93 | 15 |
| 1180 | 93 | 16 |
| 1181 | 93 | 15 |
| 1182 | 93 | 17 |
| 1183 | 93 | 21 |
| 1184 | 93 | 30 |
| 1185 | 93 | 53 |
| 1186 | 93 | 54 |
| 1187 | 93 | 38 |
| 1188 | 93 | 30 |
| 1189 | 93 | 24 |
| 1190 | 93 | 20 |
| 1191 | 95 | 20 |
| 1192 | 96 | 18 |
| 1193 | 96 | 15 |
| 1194 | 96 | 11 |
| 1195 | 95 | 9 |
| 1196 | 95 | 8 |
| 1197 | 96 | 7 |
| 1198 | 94 | 33 |
| 1199 | 93 | 46 |
| 1200 | 93 | 37 |
| 1201 | 16 | 8 |
| 1202 | 0 | 0 |
| 1203 | 0 | 0 |
| 1204 | 0 | 0 |
| 1205 | 0 | 0 |
| 1206 | 0 | 0 |
| 1207 | 0 | 0 |
| 1208 | 0 | 0 |
| 1209 | 0 | 0 |

Tijd (s)

Genormaliseerd toerental (%)

Genormaliseerd koppel (%)

0

0

0

1

0

0

2

0

0

3

0

0

4

0

0

5

0

0

6

0

0

7

0

0

8

0

0

9

1

8

10

6

54

11

8

61

12

34

59

13

22

46

14

5

51

15

18

51

16

31

50

17

30

56

18

31

49

19

25

66

20

58

55

21

43

31

22

16

45

23

24

38

24

24

27

25

30

33

26

45

65

27

50

49

28

23

42

29

13

42

30

9

45

31

23

30

32

37

45

33

44

50

34

49

52

35

55

49

36

61

46

37

66

38

38

42

33

39

17

41

40

17

37

41

7

50

42

20

32

43

5

55

44

30

42

45

44

53

46

45

56

47

41

52

48

24

41

49

15

40

50

11

44

51

32

31

52

38

54

53

38

47

54

9

55

55

10

50

56

33

55

57

48

56

58

49

47

59

33

44

60

52

43

61

55

43

62

59

38

63

44

28

64

24

37

65

12

44

66

9

47

67

12

52

68

34

21

69

29

44

70

44

54

71

54

62

72

62

57

73

72

56

74

88

71

75

100

69

76

100

34

77

100

42

78

100

54

79

100

58

80

100

38

81

83

17

82

61

15

83

43

22

84

24

35

85

16

39

86

15

45

87

32

34

88

14

42

89

8

48

90

5

51

91

10

41

92

12

37

93

4

47

94

3

49

95

3

50

96

4

49

97

4

48

98

8

43

99

2

51

100

5

46

101

8

41

102

4

47

103

3

49

104

6

45

105

3

48

106

10

42

107

18

27

108

3

50

109

11

41

110

34

29

111

51

57

112

67

63

113

61

32

114

44

31

115

48

54

116

69

65

117

85

65

118

81

29

119

74

21

120

62

23

121

76

58

122

96

75

123

100

77

124

100

27

125

100

79

126

100

79

127

100

81

128

100

57

129

99

52

130

81

35

131

69

29

132

47

22

133

34

28

134

27

37

135

83

60

136

100

74

137

100

7

138

100

2

139

70

18

140

23

39

141

5

54

142

11

40

143

11

34

144

11

41

145

19

25

146

16

32

147

20

31

148

21

38

149

21

42

150

9

51

151

4

49

152

2

51

153

1

58

154

21

57

155

29

47

156

33

45

157

16

49

158

38

45

159

37

43

160

35

42

161

39

43

162

51

49

163

59

55

164

65

54

165

76

62

166

84

59

167

83

29

168

67

35

169

84

54

170

90

58

171

93

43

172

90

29

173

66

19

174

52

16

175

49

17

176

56

38

177

73

71

178

86

80

179

96

75

180

89

27

181

66

17

182

50

18

183

36

25

184

36

24

185

38

40

186

40

50

187

27

48

188

19

48

189

23

50

190

19

45

191

6

51

192

24

48

193

49

67

194

47

49

195

22

44

196

25

40

197

38

54

198

43

55

199

40

52

200

14

49

201

11

45

202

7

48

203

26

41

204

41

59

205

53

60

206

44

54

207

22

40

208

24

41

209

32

53

210

44

74

211

57

25

212

22

49

213

29

45

214

19

37

215

14

43

216

36

40

217

43

63

218

42

49

219

15

50

220

19

44

221

47

59

222

67

80

223

76

74

224

87

66

225

98

61

226

100

38

227

97

27

228

100

53

229

100

72

230

100

49

231

100

4

232

100

13

233

87

15

234

53

26

235

33

27

236

39

19

237

51

33

238

67

54

239

83

60

240

95

52

241

100

50

242

100

36

243

100

25

244

85

16

245

62

16

246

40

26

247

56

39

248

81

75

249

98

86

250

100

76

251

100

51

252

100

78

253

100

83

254

100

100

255

100

66

256

100

85

257

100

72

258

100

45

259

98

58

260

60

30

261

43

32

262

71

36

263

44

32

264

24

38

265

42

17

266

22

51

267

13

53

268

23

45

269

29

50

270

28

42

271

21

55

272

34

57

273

44

47

274

19

46

275

13

44

276

25

36

277

43

51

278

55

73

279

68

72

280

76

63

281

80

45

282

83

40

283

78

26

284

60

20

285

47

19

286

52

25

287

36

30

288

40

26

289

45

34

290

47

35

291

42

28

292

46

38

293

48

44

294

68

61

295

70

47

296

48

28

297

42

22

298

31

29

299

22

35

300

28

28

301

46

46

302

62

69

303

76

81

304

88

85

305

98

81

306

100

74

307

100

13

308

100

11

309

100

17

310

99

3

311

80

7

312

62

11

313

63

11

314

64

16

315

69

43

316

81

67

317

93

74

318

100

72

319

94

27

320

73

15

321

40

33

322

40

52

323

50

50

324

11

53

325

12

45

326

5

50

327

1

55

328

7

55

329

62

60

330

80

28

331

23

37

332

39

58

333

47

24

334

59

51

335

58

68

336

36

52

337

18

42

338

36

52

339

59

73

340

72

85

341

85

92

342

99

90

343

100

72

344

100

18

345

100

76

346

100

64

347

100

87

348

100

97

349

100

84

350

100

100

351

100

91

352

100

83

353

100

93

354

100

100

355

94

43

356

72

10

357

77

3

358

48

2

359

29

5

360

59

19

361

63

5

362

35

2

363

24

3

364

28

2

365

36

16

366

54

23

367

60

10

368

33

1

369

23

0

370

16

0

371

11

0

372

20

0

373

25

2

374

40

3

375

33

4

376

34

5

377

46

7

378

57

10

379

66

11

380

75

14

381

79

11

382

80

16

383

92

21

384

99

16

385

83

2

386

71

2

387

69

4

388

67

4

389

74

16

390

86

25

391

97

28

392

100

15

393

83

2

394

62

4

395

40

6

396

49

10

397

36

5

398

27

4

399

29

3

400

22

2

401

13

3

402

37

36

403

90

26

404

41

2

405

25

2

406

29

2

407

38

7

408

50

13

409

55

10

410

29

3

411

24

7

412

51

16

413

62

15

414

72

35

415

91

74

416

100

73

417

100

8

418

98

11

419

100

59

420

100

98

421

100

99

422

100

75

423

100

95

424

100

100

425

100

97

426

100

90

427

100

86

428

100

82

429

97

43

430

70

16

431

50

20

432

42

33

433

89

64

434

89

77

435

99

95

436

100

41

437

77

12

438

29

37

439

16

41

440

16

38

441

15

36

442

18

44

443

4

55

444

24

26

445

26

35

446

15

45

447

21

39

448

29

52

449

26

46

450

27

50

451

13

43

452

25

36

453

37

57

454

29

46

455

17

39

456

13

41

457

19

38

458

28

35

459

8

51

460

14

36

461

17

47

462

34

39

463

34

57

464

11

70

465

13

51

466

13

68

467

38

44

468

53

67

469

29

69

470

19

65

471

52

45

472

61

79

473

29

70

474

15

53

475

15

60

476

52

40

477

50

61

478

13

74

479

46

51

480

60

73

481

33

84

482

31

63

483

41

42

484

26

69

485

23

65

486

48

49

487

28

57

488

16

67

489

39

48

490

47

73

491

35

87

492

26

73

493

30

61

494

34

49

495

35

66

496

56

47

497

49

64

498

59

64

499

42

69

500

6

77

501

5

59

502

17

59

503

45

53

504

21

62

505

31

60

506

53

68

507

48

79

508

45

61

509

51

47

510

41

48

511

26

58

512

21

62

513

50

52

514

39

65

515

23

65

516

42

62

517

57

80

518

66

81

519

64

62

520

45

42

521

33

42

522

27

57

523

31

59

524

41

53

525

45

72

526

48

73

527

46

90

528

56

76

529

64

76

530

69

64

531

72

59

532

73

58

533

71

56

534

66

48

535

61

50

536

55

56

537

52

52

538

54

49

539

61

50

540

64

54

541

67

54

542

68

52

543

60

53

544

52

50

545

45

49

546

38

45

547

32

45

548

26

53

549

23

56

550

30

49

551

33

55

552

35

59

553

33

65

554

30

67

555

28

59

556

25

58

557

23

56

558

22

57

559

19

63

560

14

63

561

31

61

562

35

62

563

21

80

564

28

65

565

7

74

566

23

54

567

38

54

568

14

78

569

38

58

570

52

75

571

59

81

572

66

69

573

54

44

574

48

34

575

44

33

576

40

40

577

28

58

578

27

63

579

35

45

580

20

66

581

15

60

582

10

52

583

22

56

584

30

62

585

21

67

586

29

53

587

41

56

588

15

67

589

24

56

590

42

69

591

39

83

592

40

73

593

35

67

594

32

61

595

30

65

596

30

72

597

48

51

598

66

58

599

62

71

600

36

63

601

17

59

602

16

50

603

16

62

604

34

48

605

51

66

606

35

74

607

15

56

608

19

54

609

43

65

610

52

80

611

52

83

612

49

57

613

48

46

614

37

36

615

25

44

616

14

53

617

13

64

618

23

56

619

21

63

620

18

67

621

20

54

622

16

67

623

26

56

624

41

65

625

28

62

626

19

60

627

33

56

628

37

70

629

24

79

630

28

57

631

40

57

632

40

58

633

28

44

634

25

41

635

29

53

636

31

55

637

26

64

638

20

50

639

16

53

640

11

54

641

13

53

642

23

50

643

32

59

644

36

63

645

33

59

646

24

52

647

20

52

648

22

55

649

30

53

650

37

59

651

41

58

652

36

54

653

29

49

654

24

53

655

14

57

656

10

54

657

9

55

658

10

57

659

13

55

660

15

64

661

31

57

662

19

69

663

14

59

664

33

57

665

41

65

666

39

64

667

39

59

668

39

51

669

28

41

670

19

49

671

27

54

672

37

63

673

32

74

674

16

70

675

12

67

676

13

60

677

17

56

678

15

62

679

25

47

680

27

64

681

14

71

682

5

65

683

6

57

684

6

57

685

15

52

686

22

61

687

14

77

688

12

67

689

12

62

690

14

59

691

15

58

692

18

55

693

22

53

694

19

69

695

14

67

696

9

63

697

8

56

698

17

49

699

25

55

700

14

70

701

12

60

702

22

57

703

27

67

704

29

68

705

34

62

706

35

61

707

28

78

708

11

71

709

4

58

710

5

58

711

10

56

712

20

63

713

13

76

714

11

65

715

9

60

716

7

55

717

8

53

718

10

60

719

28

53

720

12

73

721

4

64

722

4

61

723

4

61

724

10

56

725

8

61

726

20

56

727

32

62

728

33

66

729

34

73

730

31

61

731

33

55

732

33

60

733

31

59

734

29

58

735

31

53

736

33

51

737

33

48

738

27

44

739

21

52

740

13

57

741

12

56

742

10

64

743

22

47

744

15

74

745

8

66

746

34

47

747

18

71

748

9

57

749

11

55

750

12

57

751

10

61

752

16

53

753

12

75

754

6

70

755

12

55

756

24

50

757

28

60

758

28

64

759

23

60

760

20

56

761

26

50

762

28

55

763

18

56

764

15

52

765

11

59

766

16

59

767

34

54

768

16

82

769

15

64

770

36

53

771

45

64

772

41

59

773

34

50

774

27

45

775

22

52

776

18

55

777

26

54

778

39

62

779

37

71

780

32

58

781

24

48

782

14

59

783

7

59

784

7

55

785

18

49

786

40

62

787

44

73

788

41

68

789

35

48

790

29

54

791

22

69

792

46

53

793

59

71

794

69

68

795

75

47

796

62

32

797

48

35

798

27

59

799

13

58

800

14

54

801

21

53

802

23

56

803

23

57

804

23

65

805

13

65

806

9

64

807

27

56

808

26

78

809

40

61

810

35

76

811

28

66

812

23

57

813

16

50

814

11

53

815

9

57

816

9

62

817

27

57

818

42

69

819

47

75

820

53

67

821

61

62

822

63

53

823

60

54

824

56

44

825

49

39

826

39

35

827

30

34

828

33

46

829

44

56

830

50

56

831

44

52

832

38

46

833

33

44

834

29

45

835

24

46

836

18

52

837

9

55

838

10

54

839

20

53

840

27

58

841

29

59

842

30

62

843

30

65

844

27

66

845

32

58

846

40

56

847

41

57

848

18

73

849

15

55

850

18

50

851

17

52

852

20

49

853

16

62

854

4

67

855

2

64

856

7

54

857

10

50

858

9

57

859

5

62

860

12

51

861

14

65

862

9

64

863

31

50

864

30

78

865

21

65

866

14

51

867

10

55

868

6

59

869

7

59

870

19

54

871

23

61

872

24

62

873

34

61

874

51

67

875

60

66

876

58

55

877

60

52

878

64

55

879

68

51

880

63

54

881

64

50

882

68

58

883

73

47

884

63

40

885

50

38

886

29

61

887

14

61

888

14

53

889

42

6

890

58

6

891

58

6

892

77

39

893

93

56

894

93

44

895

93

37

896

93

31

897

93

25

898

93

26

899

93

27

900

93

25

901

93

21

902

93

22

903

93

24

904

93

23

905

93

27

906

93

34

907

93

32

908

93

26

909

93

31

910

93

34

911

93

31

912

93

33

913

93

36

914

93

37

915

93

34

916

93

30

917

93

32

918

93

35

919

93

35

920

93

32

921

93

28

922

93

23

923

94

18

924

95

18

925

96

17

926

95

13

927

96

10

928

95

9

929

95

7

930

95

7

931

96

7

932

96

6

933

96

6

934

95

6

935

90

6

936

69

43

937

76

62

938

93

47

939

93

39

940

93

35

941

93

34

942

93

36

943

93

39

944

93

34

945

93

26

946

93

23

947

93

24

948

93

24

949

93

22

950

93

19

951

93

17

952

93

19

953

93

22

954

93

24

955

93

23

956

93

20

957

93

20

958

94

19

959

95

19

960

95

17

961

96

13

962

95

10

963

96

9

964

95

7

965

95

7

966

95

7

967

95

6

968

96

6

969

96

6

970

89

6

971

68

6

972

57

6

973

66

32

974

84

52

975

93

46

976

93

42

977

93

36

978

93

28

979

93

23

980

93

19

981

93

16

982

93

15

983

93

16

984

93

15

985

93

14

986

93

15

987

93

16

988

94

15

989

93

32

990

93

45

991

93

43

992

93

37

993

93

29

994

93

23

995

93

20

996

93

18

997

93

16

998

93

17

999

93

16

1000

93

15

1001

93

15

1002

93

15

1003

93

14

1004

93

15

1005

93

15

1006

93

14

1007

93

13

1008

93

14

1009

93

14

1010

93

15

1011

93

16

1012

93

17

1013

93

20

1014

93

22

1015

93

20

1016

93

19

1017

93

20

1018

93

19

1019

93

19

1020

93

20

1021

93

32

1022

93

37

1023

93

28

1024

93

26

1025

93

24

1026

93

22

1027

93

22

1028

93

21

1029

93

20

1030

93

20

1031

93

20

1032

93

20

1033

93

19

1034

93

18

1035

93

20

1036

93

20

1037

93

20

1038

93

20

1039

93

19

1040

93

18

1041

93

18

1042

93

17

1043

93

16

1044

93

16

1045

93

15

1046

93

16

1047

93

18

1048

93

37

1049

93

48

1050

93

38

1051

93

31

1052

93

26

1053

93

21

1054

93

18

1055

93

16

1056

93

17

1057

93

18

1058

93

19

1059

93

21

1060

93

20

1061

93

18

1062

93

17

1063

93

17

1064

93

18

1065

93

18

1066

93

18

1067

93

19

1068

93

18

1069

93

18

1070

93

20

1071

93

23

1072

93

25

1073

93

25

1074

93

24

1075

93

24

1076

93

22

1077

93

22

1078

93

22

1079

93

19

1080

93

16

1081

95

17

1082

95

37

1083

93

43

1084

93

32

1085

93

27

1086

93

26

1087

93

24

1088

93

22

1089

93

22

1090

93

22

1091

93

23

1092

93

22

1093

93

22

1094

93

23

1095

93

23

1096

93

23

1097

93

22

1098

93

23

1099

93

23

1100

93

23

1101

93

25

1102

93

27

1103

93

26

1104

93

25

1105

93

27

1106

93

27

1107

93

27

1108

93

24

1109

93

20

1110

93

18

1111

93

17

1112

93

17

1113

93

18

1114

93

18

1115

93

18

1116

93

19

1117

93

22

1118

93

22

1119

93

19

1120

93

17

1121

93

17

1122

93

18

1123

93

18

1124

93

19

1125

93

19

1126

93

20

1127

93

19

1128

93

20

1129

93

25

1130

93

30

1131

93

31

1132

93

26

1133

93

21

1134

93

18

1135

93

20

1136

93

25

1137

93

24

1138

93

21

1139

93

21

1140

93

22

1141

93

22

1142

93

28

1143

93

29

1144

93

23

1145

93

21

1146

93

18

1147

93

16

1148

93

16

1149

93

16

1150

93

17

1151

93

17

1152

93

17

1153

93

17

1154

93

23

1155

93

26

1156

93

22

1157

93

18

1158

93

16

1159

93

16

1160

93

17

1161

93

19

1162

93

18

1163

93

16

1164

93

19

1165

93

22

1166

93

25

1167

93

29

1168

93

27

1169

93

22

1170

93

18

1171

93

16

1172

93

19

1173

93

19

1174

93

17

1175

93

17

1176

93

17

1177

93

16

1178

93

16

1179

93

15

1180

93

16

1181

93

15

1182

93

17

1183

93

21

1184

93

30

1185

93

53

1186

93

54

1187

93

38

1188

93

30

1189

93

24

1190

93

20

1191

95

20

1192

96

18

1193

96

15

1194

96

11

1195

95

9

1196

95

8

1197

96

7

1198

94

33

1199

93

46

1200

93

37

1201

16

8

1202

0

0

1203

0

0

1204

0

0

1205

0

0

1206

0

0

1207

0

0

1208

0

0

1209

0

0

---

| 13.4.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 102/334 |
| --- | --- | --- | --- |

13.4.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 102/334

---

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2017/655 VAN DE COMMISSIE

van 19 december 2016

tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (1), en met name artikel 19, lid 2,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | In artikel 19 van Verordening (EU) 2016/1628 is bepaald dat de emissies van verontreinigende gassen worden gemonitord door in gebruik zijnde motoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines te testen gedurende hun normale bedrijfscycli. |
| --- | --- |

(1)

In artikel 19 van Verordening (EU) 2016/1628 is bepaald dat de emissies van verontreinigende gassen worden gemonitord door in gebruik zijnde motoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines te testen gedurende hun normale bedrijfscycli.

| (2) | Met het oog op de monitoring zoals bedoeld in artikel 19 moeten gedetailleerde regelingen worden vastgesteld in verband met de selectie van motoren, de testprocedures en de rapportage van resultaten. |
| --- | --- |

(2)

Met het oog op de monitoring zoals bedoeld in artikel 19 moeten gedetailleerde regelingen worden vastgesteld in verband met de selectie van motoren, de testprocedures en de rapportage van resultaten.

| (3) | Om de administratieve belasting te verminderen voor fabrikanten van kleine productievolumes en fabrikanten die een beperkt aantal motortypen of motorfamilies produceren, moet het aantal motoren waarvoor die fabrikanten monitoringtests tijdens het gebruik moeten uitvoeren, worden beperkt. |
| --- | --- |

(3)

Om de administratieve belasting te verminderen voor fabrikanten van kleine productievolumes en fabrikanten die een beperkt aantal motortypen of motorfamilies produceren, moet het aantal motoren waarvoor die fabrikanten monitoringtests tijdens het gebruik moeten uitvoeren, worden beperkt.

| (4) | Omwille van een consistente toepassing van deze verordening mogen fabrikanten niet worden verplicht resultaten van monitoringtests tijdens het gebruik voor te leggen als zij kunnen aantonen dat de motoren niet in niet voor de weg bestemde mobiele machines zijn gemonteerd of dat het niet mogelijk was toegang te krijgen tot een motor in een toepassing om deze te testen. |
| --- | --- |

(4)

Omwille van een consistente toepassing van deze verordening mogen fabrikanten niet worden verplicht resultaten van monitoringtests tijdens het gebruik voor te leggen als zij kunnen aantonen dat de motoren niet in niet voor de weg bestemde mobiele machines zijn gemonteerd of dat het niet mogelijk was toegang te krijgen tot een motor in een toepassing om deze te testen.

| (5) | Om de procedures voor de monitoring tijdens het gebruik van niet voor de weg bestemde mobiele machines verder te harmoniseren met andere EU-wetgeving en internationale normen, moeten die procedures in overeenstemming worden gebracht met de conformiteitscontrole tijdens het gebruik van zware voertuigen (EURO VI) en met de voorschriften van Reglement nr. 96 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties, |
| --- | --- |

(5)

Om de procedures voor de monitoring tijdens het gebruik van niet voor de weg bestemde mobiele machines verder te harmoniseren met andere EU-wetgeving en internationale normen, moeten die procedures in overeenstemming worden gebracht met de conformiteitscontrole tijdens het gebruik van zware voertuigen (EURO VI) en met de voorschriften van Reglement nr. 96 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Onderwerp

Deze verordening voorziet in gedetailleerde regelingen in verband met de selectie van motoren, de testprocedures en de rapportage van resultaten betreffende de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines met behulp van draagbare emissiemeetsystemen.

Artikel 2

Toepassingsgebied

1.   Deze verordening is van toepassing op de monitoring van de emissies van verontreinigende gassen van de volgende categorieën van in gebruik zijnde motoren van emissiefase V die in niet voor de weg bestemde mobiele machines zijn gemonteerd:

| a) | NRE-v-5; |
| --- | --- |

a)

NRE-v-5;

| b) | NRE-v-6. |
| --- | --- |

b)

NRE-v-6.

2.   Deze verordening is van toepassing op fabrikanten van motoren.

Deze verordening is niet van toepassing op fabrikanten van originele uitrusting.

3.   Deze verordening is niet van toepassing wanneer fabrikanten aan de goedkeuringsinstantie aantonen dat het niet mogelijk is toegang te krijgen tot een in een niet voor de weg bestemde mobiele machine gemonteerde motor om de monitoring tijdens het gebruik uit te voeren.

Artikel 3

Procedures en voorschriften voor de monitoring van de emissies van in gebruik zijnde motoren

De in artikel 19, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde emissies van verontreinigende gassen van in gebruik zijnde motoren worden gemonitord overeenkomstig de bijlage bij deze verordening.

Artikel 4

Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 19 december 2016.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53.

1

---

BIJLAGE

1.   Algemene voorschriften voor monitoring tijdens het gebruik

1.1.   In deze bijlage wordt onder „categorie van niet voor de weg bestemde mobiele machines” een groep verstaan van niet voor de weg bestemde mobiele machines die dezelfde algemene functie(s) vervullen.

1.2.   Om monitoringtests tijdens het gebruik uit te voeren verkrijgt de fabrikant toegang tot motoren die in niet voor de weg bestemde mobiele machines zijn gemonteerd.

Bij de uitvoering van een monitoringtest tijdens het gebruik bemonstert de fabrikant de emissiegegevens, meet hij de uitlaatparameters en slaat hij de gegevens op van een in gebruik zijnde motor die in een niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd en dit gedurende de normale bedrijfscycli van de motor tot de in punt 2 van aanhangsel 2 bepaalde minimale testduur is bereikt.

1.3.   Motoren die tijdens het gebruik worden gemonitord:

| a) | zijn gemonteerd in een niet voor de weg bestemde mobiele machine die behoort tot een van de meest representatieve categorieën voor het geselecteerde motortype of, in voorkomend geval, de geselecteerde motorfamilie; |
| --- | --- |

a)

zijn gemonteerd in een niet voor de weg bestemde mobiele machine die behoort tot een van de meest representatieve categorieën voor het geselecteerde motortype of, in voorkomend geval, de geselecteerde motorfamilie;

| b) | zijn in de Unie in de handel gebracht; |
| --- | --- |

b)

zijn in de Unie in de handel gebracht;

| c) | hebben een onderhoudsboekje waaruit blijkt dat het onderhoud en de reparaties van de motor naar behoren en volgens de aanbevelingen van de fabrikant zijn uitgevoerd; |
| --- | --- |

c)

hebben een onderhoudsboekje waaruit blijkt dat het onderhoud en de reparaties van de motor naar behoren en volgens de aanbevelingen van de fabrikant zijn uitgevoerd;

| d) | vertonen geen tekenen van verkeerd gebruik (bv. overbelasting, verkeerde brandstof) of andere factoren (bv. manipulatie) die een invloed kunnen hebben op de prestaties wat de emissies van verontreinigende gassen betreft; |
| --- | --- |

d)

vertonen geen tekenen van verkeerd gebruik (bv. overbelasting, verkeerde brandstof) of andere factoren (bv. manipulatie) die een invloed kunnen hebben op de prestaties wat de emissies van verontreinigende gassen betreft;

| e) | zijn in overeenstemming met de EU-typegoedkeuringsdocumenten wat betreft de onderdelen van de emissiebeheersingssystemen die in de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine zijn gemonteerd. |
| --- | --- |

e)

zijn in overeenstemming met de EU-typegoedkeuringsdocumenten wat betreft de onderdelen van de emissiebeheersingssystemen die in de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine zijn gemonteerd.

1.4.   De volgende motoren worden als ongeschikt beschouwd voor monitoringtests tijdens het gebruik en er moet een andere motor worden gekozen:

| a) | motoren zonder een communicatie-interface die het mogelijk maakt de nodige gegevens van de elektronische regeleenheid (ECU) zoals gespecificeerd in aanhangsel 7 te verzamelen; |
| --- | --- |

a)

motoren zonder een communicatie-interface die het mogelijk maakt de nodige gegevens van de elektronische regeleenheid (ECU) zoals gespecificeerd in aanhangsel 7 te verzamelen;

| b) | motoren met een ECU met ontbrekende gegevens of een gegevensprotocol dat de duidelijke identificatie en validatie van de nodige signalen niet ondersteunt; |
| --- | --- |

b)

motoren met een ECU met ontbrekende gegevens of een gegevensprotocol dat de duidelijke identificatie en validatie van de nodige signalen niet ondersteunt;

1.5.   Motoren waarbij het verzamelen van ECU-gegevens een invloed heeft op de emissies van verontreinigende gassen door of de prestaties van de niet voor de weg bestemde mobiele machine worden als ongeschikt beschouwd voor monitoringtests tijdens het gebruik. Niettegenstaande artikel 39 van Verordening (EU) 2016/1628 wordt er slechts een andere motor gekozen als de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie feitelijk kan bewijzen dat er geen manipulatiestrategie aanwezig is.

2.   Plan voor de monitoring van in gebruik zijnde motoren

2.1.   Binnen een maand na de start van de productie van het goedgekeurde motortype of, in voorkomend geval, de goedgekeurde motorfamilie dient de fabrikant bij de goedkeuringsinstantie die voor het motortype of de motorfamilie goedkeuring heeft verleend het eerste plan voor de monitoring van in gebruik zijnde motoren in.

2.2.   Het eerste plan bevat de criteria en verantwoording voor de keuze van:

| a) | de motorfamilies of motortypen en categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines die in het plan opgenomen zijn; |
| --- | --- |

a)

de motorfamilies of motortypen en categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines die in het plan opgenomen zijn;

| b) | de lijst met de specifieke motor(en) en niet voor de weg bestemde mobiele machines die voor de monitoringtests tijdens het gebruik zijn geselecteerd, indien deze al bekend zijn; |
| --- | --- |

b)

de lijst met de specifieke motor(en) en niet voor de weg bestemde mobiele machines die voor de monitoringtests tijdens het gebruik zijn geselecteerd, indien deze al bekend zijn;

| c) | het testschema. |
| --- | --- |

c)

het testschema.

2.3.   Telkens als de lijst met de geselecteerde specifieke motor(en) en niet voor de weg bestemde mobiele machine(s) wordt aangevuld of herzien dienen fabrikanten bij de goedkeuringsinstantie een bijgewerkt plan voor de monitoring van in gebruik zijnde motoren in. Het bijgewerkte plan bevat een verantwoording van de selectiecriteria en, indien van toepassing, de redenen voor de herziening van de vorige lijst.

2.4.   Binnen twee maanden na de indiening ervan keurt de goedkeuringsinstantie het eerste plan en het/de bijgewerkte plan(nen) goed of verzoekt zij om passende wijzigingen aan te brengen, waarbij zij ervoor zorgt dat het definitieve plan de grootst mogelijke verscheidenheid aan motortypen en categorieën van niet voor de weg bestemde mobiele machines omvat.

2.5.   Elk eerste of bijgewerkt monitoringplan wordt door de goedkeuringsinstantie goedgekeurd vóór met het testen van de in het plan genoemde motoren en niet voor de weg bestemde mobiele machines wordt begonnen.

2.6.   Testschema

De fabrikant kiest een van de volgende testschema's voor monitoring tijdens het gebruik:

2.6.1.   Testschema op basis van de emissieduurzaamheidsperiode (EDP)

2.6.1.1.   Testen van negen motoren met een bedrijfsaccumulatie van minder dan 30 % van de EDP. De testresultaten worden uiterlijk op 31 december 2022 bij de goedkeuringsinstantie ingediend.

2.6.1.2.   Testen van negen motoren met een bedrijfsaccumulatie van meer dan 70 % van de EDP. De testrapporten worden uiterlijk op 31 december 2024 bij de goedkeuringsinstantie ingediend.

2.6.1.3.   Wanneer de fabrikant niet aan punt 2.6.1 kan voldoen omdat er geen motoren met de vereiste bedrijfsaccumulatie beschikbaar zijn, wijst de goedkeuringsinstantie een wijziging naar een testschema op basis van een periode van vier jaar zoals bepaald in punt 2.6.2 niet af. Motoren die reeds zijn getest overeenkomstig punt 2.6.1 blijven geldig voor de toepassing van punt 2.6.2.

2.6.2.   Testschema op basis van een periode van vier jaar

Testen van negen motoren per jaar gedurende vier opeenvolgende jaren. De testrapporten worden elk jaar bij de goedkeuringsinstantie ingediend.

2.6.2.1.   De testresultaten van de eerste negen motoren worden twaalf maanden na de montage van de eerste motor in een niet voor de weg bestemde mobiele machine ingediend en niet later dan achttien maanden na de start van de productie van het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie.

2.6.2.2.   Wanneer de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat achttien maanden na de start van de productie nog geen motor is gemonteerd in een niet voor de weg bestemde mobiele machine, worden de testresultaten na de montage van de eerste motor ingediend op een met de goedkeuringsinstantie overeengekomen datum.

2.6.2.3.   Kleine fabrikanten

Voor kleine fabrikanten wordt het aantal geteste motoren aangepast:

| a) | fabrikanten die slechts twee motorfamilies produceren, dienen per jaar de testresultaten van zes motoren in; |
| --- | --- |

a)

fabrikanten die slechts twee motorfamilies produceren, dienen per jaar de testresultaten van zes motoren in;

| b) | fabrikanten die per jaar meer dan 250 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van drie motoren in; |
| --- | --- |

b)

fabrikanten die per jaar meer dan 250 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van drie motoren in;

| c) | fabrikanten die per jaar tussen 125 en 250 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van twee motoren in; |
| --- | --- |

c)

fabrikanten die per jaar tussen 125 en 250 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van twee motoren in;

| d) | fabrikanten die per jaar minder dan 125 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van één motor in. |
| --- | --- |

d)

fabrikanten die per jaar minder dan 125 motoren van één motorfamilie produceren, dienen per jaar de testresultaten van één motor in.

De goedkeuringsinstantie controleert de opgegeven productiehoeveelheden.

2.6.3.   De fabrikant mag meer tests uitvoeren dan die welke in de testschema's in de punten 2.6.1 en 2.6.2 zijn bepaald.

2.6.4.   Meerdere tests van dezelfde motor om gegevens te verstrekken voor de opeenvolgende bedrijfsaccumulatiefasen overeenkomstig de punten 2.6.1 en 2.6.2 is toegestaan maar niet verplicht.

3.   Testomstandigheden

De monitoringtest tijdens het gebruik weerspiegelt de prestaties van de motor wanneer hij in een niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd, tijdens het echte gebruik door de gewoonlijke professionele bediener.

3.1.   Bediener

3.1.1.   De monitoringtest tijdens het gebruik hoeft niet door de gewoonlijke professionele bediener van de niet voor de weg bestemde mobiele machine te worden uitgevoerd als de bediener aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat hij over voldoende vaardigheden en opleiding beschikt.

3.1.2.   De fabrikant geeft de goedkeuringsinstantie een gedetailleerde toelichting van de vaardigheden en opleiding van de gewoonlijke bediener en toont aan dat de gekozen bediener in staat is de monitoringtest tijdens het gebruik uit te voeren.

3.2.   Bediening van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

3.2.1.   De test wordt uitgevoerd gedurende het volledige (of gedeeltelijke) echte gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

3.2.2.   Wanneer de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat het niet mogelijk is aan punt 3.2.1 te voldoen, weerspiegelt de testbedrijfscyclus zo goed mogelijk het echte gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

3.2.2.1.   De representatieve testbedrijfscyclus wordt door de fabrikant en de goedkeuringsinstantie overeengekomen.

3.2.3.   Ongeacht of de test wordt uitgevoerd tijdens het echte gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of tijdens een representatieve testbedrijfscyclus:

| a) | wordt tijdens de test het echte gebruik beoordeeld van het grootste deel van de in gebruik zijnde populatie van de geselecteerde categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines; |
| --- | --- |

a)

wordt tijdens de test het echte gebruik beoordeeld van het grootste deel van de in gebruik zijnde populatie van de geselecteerde categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines;

| b) | omvat de test geen onevenredige hoeveelheid activiteit bij stationair toerental; |
| --- | --- |

b)

omvat de test geen onevenredige hoeveelheid activiteit bij stationair toerental;

| c) | omvat de test voldoende belastingsactiviteit om te voldoen aan de minimale testduur zoals bepaald in punt 2 van aanhangsel 2. |
| --- | --- |

c)

omvat de test voldoende belastingsactiviteit om te voldoen aan de minimale testduur zoals bepaald in punt 2 van aanhangsel 2.

3.3.   Omgevingsomstandigheden

De test wordt uitgevoerd in omgevingsomstandigheden die voldoen aan de volgende voorschriften:

| 3.3.1. | de luchtdruk bedraagt ten minste 82,5 kPa; |
| --- | --- |

3.3.1.

de luchtdruk bedraagt ten minste 82,5 kPa;

| 3.3.2. | de temperatuur bedraagt ten minste 266 K (-7 oC) en niet meer dan de temperatuur die wordt bepaald door de volgende formule bij de gespecificeerde luchtdruk:
  T = – 0,4514 * (101,3 – pb) + 311
  waarbij:








  — | T | = | de temperatuur van de omgevingslucht (K); |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| — | pb | = | de luchtdruk (kPa). |

3.3.2.

de temperatuur bedraagt ten minste 266 K (-7 oC) en niet meer dan de temperatuur die wordt bepaald door de volgende formule bij de gespecificeerde luchtdruk:

T = – 0,4514 * (101,3 – pb) + 311

waarbij:

—

T

=

de temperatuur van de omgevingslucht (K);

—

pb

=

de luchtdruk (kPa).

3.4.   Smeerolie, brandstof en reagens

De smeerolie, de brandstof en het reagens (voor uitlaatgasnabehandelingssystemen die gebruikmaken van een reagens om de emissies van verontreinigende gassen te beperken) voldoen aan de specificaties van de fabrikant.

3.4.1.   De brandstof is een in de handel verkrijgbare brandstof of een referentiebrandstof zoals gespecificeerd in bijlage V bij Verordening (EU) 2017/654.

3.4.2.   Om aan te tonen dat aan punt 3.4 is voldaan, neemt de fabrikant monsters en bewaart hij deze gedurende twaalf maanden, of minder indien de goedkeuringsinstantie daarvoor toestemming geeft.

3.4.3.   Monsters van het reagens worden niet bevroren.

3.5.   Bedrijfssequentie

Een bedrijfssequentie is de verstreken tijd van ononderbroken bedrijf van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en continue gegevensverzameling tijdens een monitoringtest tijdens het gebruik.

De monitoringtest tijdens het gebruik wordt uitgevoerd gedurende een enkele bedrijfssequentie, behalve bij de methode met gecombineerde gegevensverzameling zoals bepaald in punt 4.2, waarbij verschillende bedrijfssequenties in één monitoringtest tijdens het gebruik worden gecombineerd.

4.   Methoden voor gegevensverzameling

4.1.   Continue gegevensverzameling

Continue gegevensverzameling wordt toegepast wanneer een enkele bedrijfssequentie ten minste even lang is als de minimale testduur zoals bedoeld in punt 2 van aanhangsel 2.

4.1.1.   Er mogen maximaal drie minuten aan gegevens worden uitgesloten wegens een of meerdere gevallen van tijdelijk signaalverlies.

4.2.   Gecombineerde gegevensverzameling

Als alternatief voor punt 4.1 mag de steekproef worden verkregen door de resultaten van verschillende bedrijfssequenties te combineren.

4.2.1.   Gecombineerde gegevensverzameling wordt enkel toegepast wanneer de testomstandigheden het niet mogelijk maken de minimale testduur zoals bedoeld in punt 2 van aanhangsel 2 in een enkele bedrijfssequentie te bereiken ondanks pogingen hiertoe, of wanneer de voor de test geselecteerde categorieën van niet voor de weg bestemde mobiele machines worden gebruikt in meerdere werkactiviteiten met verschillende relevante bedrijfscycli.

4.2.2.   Bij de toepassing van gecombineerde gegevensverzameling wordt aan de volgende bijkomende voorschriften voldaan:

| a) | de verschillende bedrijfssequenties worden verkregen met gebruik van dezelfde niet voor de weg bestemde mobiele machine en motor; |
| --- | --- |

a)

de verschillende bedrijfssequenties worden verkregen met gebruik van dezelfde niet voor de weg bestemde mobiele machine en motor;

| b) | de gecombineerde gegevensverzameling omvat maximaal drie bedrijfssequenties; |
| --- | --- |

b)

de gecombineerde gegevensverzameling omvat maximaal drie bedrijfssequenties;

| c) | elke bedrijfssequentie voor de gecombineerde gegevensverzameling omvat ten minste één NRTC; |
| --- | --- |

c)

elke bedrijfssequentie voor de gecombineerde gegevensverzameling omvat ten minste één NRTC;

| d) | de bedrijfssequenties voor de gecombineerde gegevensverzameling worden in chronologische volgorde verkregen en samengebracht; |
| --- | --- |

d)

de bedrijfssequenties voor de gecombineerde gegevensverzameling worden in chronologische volgorde verkregen en samengebracht;

| e) | de gegevensanalyse wordt uitgevoerd op de volledige gecombineerde steekproef; |
| --- | --- |

e)

de gegevensanalyse wordt uitgevoerd op de volledige gecombineerde steekproef;

| f) | tussen de eerste en de laatste bedrijfssequentie zit maximaal 72 uur; |
| --- | --- |

f)

tussen de eerste en de laatste bedrijfssequentie zit maximaal 72 uur;

| g) | gecombineerde gegevensverzameling wordt niet toegepast als zich een storing van de motor voordoet zoals bedoeld in punt 8 van aanhangsel 2. |
| --- | --- |

g)

gecombineerde gegevensverzameling wordt niet toegepast als zich een storing van de motor voordoet zoals bedoeld in punt 8 van aanhangsel 2.

5.   Datastream van de ECU

5.1.   De ECU verstrekt overeenkomstig aanhangsel 7 datastream-informatie aan de meetinstrumenten of de datalogger van het PEMS.

5.2.   Conformiteit van de informatie

5.2.1.   De goedkeuringsinstantie controleert de conformiteit van alle signalen die de ECU overeenkomstig tabel 1 van aanhangsel 7 verstrekt; zij moeten voldoen aan punt 5 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie betreffende technische en algemene voorschriften (1).

5.2.2.   Tijdens de monitoring tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS controleren fabrikanten de conformiteit van het koppelsignaal van de ECU volgens de in aanhangsel 6 beschreven methode.

6.   Testprocedures en voorbewerking en validatie van gegevens

6.1.   Monitoringtests tijdens het gebruik worden uitgevoerd met behulp van een draagbaar emissiemeetsysteem (PEMS) overeenkomstig aanhangsel 1.

6.2.   Voor de monitoring tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS volgen fabrikanten de in aanhangsel 2 beschreven testprocedure.

6.3.   Voor de voorbewerking van de gegevens afkomstig van de monitoring tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS volgen fabrikanten de in aanhangsel 3 beschreven procedures.

6.4.   Voor de bepaling van geldige gebeurtenissen tijdens monitoringtests tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS volgen fabrikanten de in aanhangsel 4 beschreven procedures.

7.   Beschikbaarheid van testgegevens

Er worden geen gegevens gewijzigd of uit een test verwijderd. De volledige steekproef wordt ten minste tien jaar bewaard door de fabrikant en op verzoek ter beschikking gesteld van de goedkeuringsinstantie en de Commissie.

8.   Berekeningen

Voor de berekening van de emissies van verontreinigende gassen voor de monitoring tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS volgen fabrikanten de in aanhangsel 5 beschreven procedures.

9.   Bevestigende test

9.1.   Goedkeuringsinstanties mogen een bevestigende monitoringtest tijdens het gebruik uitvoeren om over een onafhankelijke monitoringmeting tijdens het gebruik te beschikken.

9.2.   De bevestigende test wordt uitgevoerd op de motorfamilie/het motortype en de categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines zoals gespecificeerd in punt 2; een specifieke motor die in een relevante niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd, wordt overeenkomstig deze verordening getest.

10.   Rapportageprocedures

10.1.   Goedkeuringsinstanties stellen voor elke geteste motor een testrapport op van de monitoring tijdens het gebruik van in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde motoren met behulp van een PEMS. Het testrapport vermeldt de activiteiten en resultaten van de monitoring tijdens het gebruik en bevat ten minste de in aanhangsel 8, onder 1 tot en met 11, vereiste gegevens.

10.2.   Gemeten momentane gegevens en berekende momentane gegevens

10.2.1.   Gemeten momentane gegevens en berekende momentane gegevens worden niet in het testrapport opgenomen, maar worden gedurende de in punt 7 vermelde termijn door de fabrikant bewaard en op verzoek ter beschikking gesteld van de Commissie en de goedkeuringsinstantie.

10.2.2.   De gemeten momentane gegevens en de berekende momentane gegevens omvatten ten minste de in aanhangsel 8, onder I-1 tot en met I-2.20, vereiste gegevens.

10.3.   Algemeen beschikbare informatie

Voor de toepassing van artikel 44, lid 3, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628 verstrekt de fabrikant een afzonderlijk rapport met daarin de in aanhangsel 8, onder 1.1, 2.2, 2.4, 3.2, 6.3, 6.4.1 en 6.10 en de onderdelen 9 en 10, vereiste gegevens.

Voor punt 6.3 wordt enkel een approximatieve geografische locatie op regionaal niveau verstrekt.

---

(1)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines (zie bladzijde 1 van dit Publicatieblad).

Aanhangsel 1

Draagbaar emissiemeetsysteem

1.   Het PEMS omvat de volgende meetinstrumenten:

| a) | gasanalysatoren om de concentraties te meten van de in aanhangsel 2, punt 1, eerste alinea, vermelde emissies van verontreinigende gassen; |
| --- | --- |

a)

gasanalysatoren om de concentraties te meten van de in aanhangsel 2, punt 1, eerste alinea, vermelde emissies van verontreinigende gassen;

| b) | een uitlaatgasdebietmeter (EFM) op basis van de gemiddelde pitotwaarde of een gelijkwaardig beginsel; |
| --- | --- |

b)

een uitlaatgasdebietmeter (EFM) op basis van de gemiddelde pitotwaarde of een gelijkwaardig beginsel;

| c) | sensoren om de omgevingstemperatuur en -druk te meten; |
| --- | --- |

c)

sensoren om de omgevingstemperatuur en -druk te meten;

| d) | andere meetinstrumenten die nodig zijn voor de monitoringtest tijdens het gebruik. |
| --- | --- |

d)

andere meetinstrumenten die nodig zijn voor de monitoringtest tijdens het gebruik.

Het PEMS omvat ook het volgende:

| a) | een overbrengingsleiding om de genomen monsters van de bemonsteringssonde naar de gasanalysatoren te voeren, met inbegrip van een bemonsteringssonde; |
| --- | --- |

a)

een overbrengingsleiding om de genomen monsters van de bemonsteringssonde naar de gasanalysatoren te voeren, met inbegrip van een bemonsteringssonde;

| b) | een datalogger om de verzamelde gegevens van de ECU op te slaan; |
| --- | --- |

b)

een datalogger om de verzamelde gegevens van de ECU op te slaan;

| c) | het PEMS mag een global positioning system (gps) omvatten. |
| --- | --- |

c)

het PEMS mag een global positioning system (gps) omvatten.

2.   Voorschriften voor de meetinstrumenten

2.1.   Meetinstrumenten voldoen aan de voorschriften inzake kalibratie en prestatiecontroles in onderdeel 8.1 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de uitvoering van de volgende taken:

| a) | de lekcontrole aan de vacuümzijde van het PEMS zoals beschreven in onderdeel 8.1.8.7 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften; |
| --- | --- |

a)

de lekcontrole aan de vacuümzijde van het PEMS zoals beschreven in onderdeel 8.1.8.7 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften;

| b) | de verificatie van de respons en de updating-registratie van de gasanalysator zoals beschreven in onderdeel 8.1.6 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften. |
| --- | --- |

b)

de verificatie van de respons en de updating-registratie van de gasanalysator zoals beschreven in onderdeel 8.1.6 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

2.1.2.   Meetinstrumenten voldoen aan de specificaties in onderdeel 9.4 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

2.1.3.   De analysegassen die worden gebruikt voor de kalibratie van de meetinstrumenten voldoen aan onderdeel 9.5.1 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

2.2.   Voorschriften voor de overbrengingsleiding en de bemonsteringssonde

2.2.1.   De overbrengingsleiding voldoet aan punt 9.3.1.2 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

2.2.2.   De bemonsteringssonde voldoet aan punt 9.3.1.1 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie betreffende technische en algemene voorschriften.

Aanhangsel 2

Testprocedure voor monitoring tijdens het gebruik met een PEMS

1.   Testparameters

De emissies van verontreinigende gassen die tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik moeten worden gemeten en geregistreerd zijn: koolstofmonoxide (CO), totaal aan koolwaterstoffen (HC) en stikstofoxiden (NOx). Daarnaast wordt ook koolstofdioxide (CO2) gemeten, zodat de in de aanhangsel 5 beschreven berekeningsprocedures kunnen worden toegepast.

De in de tabel opgenomen parameters worden tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik gemeten en geregistreerd.

Tabel

Testparameters

| Parameter | Eenheid | Bron |
| --- | --- | --- |
| HC-concentratie (1) | ppm | gasanalysator |
| CO-concentratie (1) | ppm | gasanalysator |
| NOx-concentratie (1) | ppm | gasanalysator |
| CO2-concentratie (1) | ppm | gasanalysator |
| Uitlaatgasmassadebiet (2) | kg/h | EFM |
| Uitlaatgastemperatuur | °K | EFM of ECU of sensor |
| Omgevingstemperatuur (3) | °K | sensor |
| Omgevingsdruk | kPa | sensor |
| Relatieve vochtigheid | % | sensor |
| Motorkoppel (4) | Nm | ECU of sensor |
| Motortoerental | rpm | ECU of sensor |
| Motorbrandstofdebiet | g/s | ECU of sensor |
| Motorkoelmiddeltemperatuur | °K | ECU of sensor |
| Motorinlaatluchttemperatuur (3) | °K | ECU of sensor |
| Breedtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine | graden | gps (facultatief) |
| Lengtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine | graden | gps (facultatief) |

Parameter

Eenheid

Bron

HC-concentratie (1)

ppm

gasanalysator

CO-concentratie (1)

ppm

gasanalysator

NOx-concentratie (1)

ppm

gasanalysator

CO2-concentratie (1)

ppm

gasanalysator

Uitlaatgasmassadebiet (2)

kg/h

EFM

Uitlaatgastemperatuur

°K

EFM of ECU of sensor

Omgevingstemperatuur (3)

°K

sensor

Omgevingsdruk

kPa

sensor

Relatieve vochtigheid

%

sensor

Motorkoppel (4)

Nm

ECU of sensor

Motortoerental

rpm

ECU of sensor

Motorbrandstofdebiet

g/s

ECU of sensor

Motorkoelmiddeltemperatuur

°K

ECU of sensor

Motorinlaatluchttemperatuur (3)

°K

ECU of sensor

Breedtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine

graden

gps (facultatief)

Lengtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine

graden

gps (facultatief)

2.   Minimale testduur

De testduur, die uit alle bedrijfssequenties bestaat en enkel geldige gegevens omvat, is lang genoeg om tussen vijf en zeven keer de arbeid te voltooien die tijdens de NRTC wordt uitgevoerd of om tussen vijf en zeven keer de CO2-referentiemassa in kg/cyclus van de NRTC te produceren.

3.   Voorbereiding van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

De voorbereiding van de niet voor de weg bestemde mobiele machine omvat ten minste het volgende:

| a) | de controle van de motor: indien er problemen worden vastgesteld, worden deze opgelost en vervolgens geregistreerd en aan de goedkeuringsinstantie voorgelegd; |
| --- | --- |

a)

de controle van de motor: indien er problemen worden vastgesteld, worden deze opgelost en vervolgens geregistreerd en aan de goedkeuringsinstantie voorgelegd;

| b) | de eventuele vervanging van olie, brandstof en reagens; |
| --- | --- |

b)

de eventuele vervanging van olie, brandstof en reagens;

| c) | een demonstratie van de beschikbaarheid van de datastream-informatie van de ECU, overeenkomstig punt 2 van aanhangsel 7. |
| --- | --- |

c)

een demonstratie van de beschikbaarheid van de datastream-informatie van de ECU, overeenkomstig punt 2 van aanhangsel 7.

4.   Montage van het PEMS

4.1.   De montage van het PEMS heeft geen invloed op de emissies van verontreinigende gassen door of de prestaties van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

In elk geval gebeurt de montage overeenkomstig de ter plaatse geldende veiligheidsvoorschriften en verzekeringsvereisten en volgens de instructies van de fabrikant van het PEMS, de meetinstrumenten, de overbrengingsleiding en de bemonsteringssonde.

4.2.   Elektrische stroomvoorziening

De elektrische stroomvoorziening van het PEMS wordt verzorgd door een externe stroombron.

4.2.1.   Als de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat het niet mogelijk is aan punt 4.2 te voldoen, mag een bron worden gebruikt die haar energie tijdens de test (rechtstreeks of onrechtstreeks) uit de motor put.

4.2.2.   In dat geval bedraagt de piek van het vermogensgebruik van het PEMS niet meer dan 1 % van het maximumvermogen van de motor en worden bijkomende maatregelen getroffen om buitensporige ontlading van de accu te voorkomen wanneer de motor niet of stationair loopt.

4.3.   Andere meetinstrumenten dan de EFM

Voor zover mogelijk worden de meetinstrumenten, behalve de EFM, gemonteerd op een plaats die zo weinig mogelijk blootstaat aan:

| a) | veranderingen in de omgevingstemperatuur; |
| --- | --- |

a)

veranderingen in de omgevingstemperatuur;

| b) | veranderingen in de omgevingsdruk; |
| --- | --- |

b)

veranderingen in de omgevingsdruk;

| c) | elektromagnetische straling; |
| --- | --- |

c)

elektromagnetische straling;

| d) | mechanische schokken en vibratie; |
| --- | --- |

d)

mechanische schokken en vibratie;

| e) | koolwaterstoffen in de omgeving (indien een FID-analysator wordt gebruikt met omgevingslucht als lucht voor de FID-brander). |
| --- | --- |

e)

koolwaterstoffen in de omgeving (indien een FID-analysator wordt gebruikt met omgevingslucht als lucht voor de FID-brander).

4.4.   EFM

De montage van de EFM leidt niet tot een tegendruk die hoger is dan de door de fabrikant aanbevolen waarde.

4.4.1.   De EFM wordt bevestigd aan de uitlaatpijp van de niet voor de weg bestemde mobiele machine. De sensoren van de EFM worden geplaatst tussen twee rechte buisstukken waarvan de lengte tenminste tweemaal de diameter van de EFM bedraagt (ervoor en erna).

4.4.2.   De EFM wordt na de uitlaatdemper van de niet voor de weg bestemde mobiele machine geplaatst zodat de drukwisselingen van het uitlaatgas zo min mogelijk van invloed zijn op de meetsignalen.

4.5.   Overbrengingsleiding en bemonsteringssonde

De overbrengingsleiding wordt op de verbindingspunten adequaat geïsoleerd (bemonsteringssonde en achterzijde van de meetinstrumenten).

4.5.1.   Indien de lengte van de overbrengingsleiding wordt gewijzigd, worden de overbrengingstijden gecontroleerd en indien nodig gecorrigeerd.

4.5.2.   De overbrengingsleiding en de bemonsteringssonde worden gemonteerd overeenkomstig onderdeel 9.3 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

4.6.   Datalogger

De datalogger wordt met de ECU van de motor verbonden om de motorparameters te registreren die zijn opgenomen in tabel 1 van aanhangsel 7 en, indien van toepassing, in tabel 2 van aanhangsel 7.

4.7.   Gps (indien van toepassing)

De antenne wordt aangebracht op de hoogst mogelijke plaats, zonder mogelijke interferentie met belemmeringen tijdens het gebruik.

5.   Procedures vóór de monitoringtest tijdens het gebruik

5.1.   Meting van de omgevingstemperatuur

De omgevingstemperatuur wordt aan het begin en het einde van de test gemeten op een redelijke afstand van de niet voor de weg bestemde mobiele machine. Het gebruik van het CAN-signaal voor de inlaatluchttemperatuur (de door de motor ervaren temperatuur) is toegestaan.

Als een inlaatluchttemperatuursensor wordt gebruikt om de omgevingstemperatuur te schatten, is de geregistreerde omgevingstemperatuur de inlaatluchttemperatuur gecorrigeerd met de toepasselijke nominale afwijking tussen de omgevingstemperatuur en de inlaatluchttemperatuur zoals gespecificeerd door de fabrikant.

5.2.   De meetinstrumenten starten en stabiliseren

De meetinstrumenten worden volgens de instructies van de fabrikant van de meetinstrumenten of het PEMS opgewarmd en gestabiliseerd totdat de druk, de temperatuur en de stroom de juiste bedrijfsinstellingen hebben bereikt.

5.3.   De overbrengingsleiding reinigen en verwarmen

Om verontreiniging van het systeem te voorkomen wordt de overbrengingsleiding volgens de instructies van de fabrikant van de overbrengingsleiding of het PEMS doorgeblazen totdat de bemonstering begint.

Vóór het begin van de test wordt de overbrengingsleiding verwarmd tot 190 oC (+/- 10 oC) om te voorkomen dat er koude plaatsen zijn die tot een verontreiniging van het monster met gecondenseerde koolwaterstoffen zouden kunnen leiden.

5.4.   De gasanalysatoren controleren en kalibreren

De nul- en ijkkalibratie en de lineariteitscontroles van de gasanalysatoren worden uitgevoerd met de in punt 2.1.3 van aanhangsel 1 bedoelde analysegassen.

5.5.   De EFM reinigen

De EFM wordt volgens de instructies van de fabrikant van het PEMS of de EFM doorgeblazen op de verbindingspunten van de drukopnemer. Hiermee worden condensatie en dieseldeeltjes uit de drukleidingen en de bijbehorende drukmetingspoorten van de stroomleiding verwijderd.

6.   Opslag van de gegevens van de monitoringtest tijdens het gebruik

6.1.   Vóór de monitoringtest tijdens het gebruik

De gegevensverzameling van de emissies van verontreinigende gassen, de meting van de uitlaatparameters en de registratie van de motor- en omgevingsgegevens beginnen vóór het starten van de motor.

6.2.   Tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik

De gegevensverzameling van de emissies van verontreinigende gassen, de meting van de uitlaatparameters en de registratie van de motor- en omgevingsgegevens worden tijdens het normale gebruik van de motor voortgezet.

De motor mag worden uitgezet en gestart, maar de gegevensverzameling van de emissies van verontreinigende gassen, de meting van de uitlaatparameters en de registratie van de motor- en omgevingsgegevens worden gedurende de volledige monitoringtest tijdens het gebruik voortgezet.

6.3.   Na de monitoringtest tijdens het gebruik

Na afloop van de monitoringtest tijdens het gebruik wordt gewacht tot de responstijden van de meetinstrumenten en datalogger zijn verstreken. De motor mag vóór of na het beëindigen van de gegevensopslag worden uitgezet.

6.4.   Geldige gemeten gegevens voor de berekening van de emissies van verontreinigende gassen

De geldige gemeten gegevens voor de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen worden bepaald overeenkomstig aanhangsel 4. Op die berekeningen is punt 6.4.2 van toepassing.

6.4.1.   Voor de bepaling van de duur van de opstartfase na een lange gebeurtenis zonder werk, zoals bedoeld in punt 2.2.2 van aanhangsel 4, wordt de uitlaatgastemperatuur tijdens de bedrijfssequentie gemeten op maximaal 30 cm afstand van de uitlaat van de nabehandelingsvoorziening die wordt gebruikt voor NOx-reductie.

6.4.2.   Gegevens van de koude start

Gemeten gegevens in verband met de emissies van verontreinigende gassen bij een koude start worden verwijderd voor de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen.

De geldige gemeten gegevens voor de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen beginnen nadat de temperatuur van de motorkoelvloeistof voor het eerst 343 K (70 oC) heeft bereikt, of, als dit eerder is, nadat de temperatuur van de motorkoelvloeistof gedurende 5 minuten is gestabiliseerd met een marge van +/– 2 K; in elk geval beginnen zij later dan 20 minuten na het starten van de motor.

7.   Controle van de gasanalysatoren

7.1.   Periodieke verificatie van het nulpunt tijdens de bedrijfssequentie

Tijdens een monitoringtest tijdens het gebruik wordt ten minste om de twee uur een verificatie van het nulpunt van de gasanalysatoren uitgevoerd.

7.2.   Periodieke correctie van het nulpunt tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik

De resultaten van de overeenkomstig punt 7.1 uitgevoerde controles mogen worden gebruikt om een correctie voor het nulpuntsverloop toe te passen.

7.3.   Verificatie van het verloop na de test

De verificatie van het verloop wordt enkel uitgevoerd indien er tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik geen correctie voor het nulpuntsverloop is toegepast overeenkomstig punt 7.2.

7.3.1.   Ten laatste 30 minuten na de voltooiing van de monitoringtest tijdens het gebruik worden de gasanalysatoren op nul gezet en geijkt om hun verloop te verifiëren in vergelijking met de resultaten van vóór de test.

7.3.2.   De nulpunts-, ijk- en lineariteitscontroles van de gasanalysatoren worden uitgevoerd zoals bepaald in punt 5.4.

8.   Storing van de motor

8.1.   Indien zich tijdens een bedrijfssequentie een storing voordoet waarvan de bediener van de niet voor de weg bestemde mobiele machine door het boorddiagnosesysteem duidelijk in kennis wordt gesteld via een visuele waarschuwing, een tekstbericht of een andere indicator, wordt de monitoringtest tijdens het gebruik als ongeldig beschouwd.

8.2.   Eventuele storingen worden verholpen vóór er andere monitoringtests tijdens het gebruik op de motor worden uitgevoerd.

---

(1)  Gemeten op of gecorrigeerd naar een natte basis.

(2)  Het uitlaatgasmassadebiet wordt rechtstreeks gemeten, behalve in de volgende gevallen:

| a) | het uitlaatsysteem dat in de niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd leidt tot verdunning van het uitlaatgas met lucht vóór de plaats waar een EFM kan worden gemonteerd. In dit geval wordt het uitlaatgasmonster genomen vóór het punt waar de verdunning plaatsvindt; of |
| --- | --- |

a)

het uitlaatsysteem dat in de niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd leidt tot verdunning van het uitlaatgas met lucht vóór de plaats waar een EFM kan worden gemonteerd. In dit geval wordt het uitlaatgasmonster genomen vóór het punt waar de verdunning plaatsvindt; of

| b) | het uitlaatsysteem dat in de niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd leidt een deel van het uitlaatgas af naar een ander deel van de niet voor de weg bestemde mobiele machine (bv. voor verwarming) vóór de plaats waar een EFM kan worden gemonteerd. |
| --- | --- |

b)

het uitlaatsysteem dat in de niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd leidt een deel van het uitlaatgas af naar een ander deel van de niet voor de weg bestemde mobiele machine (bv. voor verwarming) vóór de plaats waar een EFM kan worden gemonteerd.

Als de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie terdege het verband kan aantonen tussen het door de ECU geschatte brandstofmassadebiet en het op de motordynamometertestbank gemeten brandstofmassadebiet, mag de EFM in deze gevallen worden weggelaten en mag het uitlaatgasdebiet onrechtstreeks worden gemeten (op basis van het brandstofdebiet en het inlaatluchtdebiet of het brandstofdebiet en de koolstofbalans).

(3)  Gebruik de omgevingstemperatuursensor of een inlaatluchttemperatuursensor. Een inlaatluchttemperatuursensor wordt gebruikt overeenkomstig de voorschriften in de tweede alinea van punt 5.1.

(4)  De geregistreerde waarde is ofwel a) het nettokoppel ofwel b) het nettokoppel berekend op basis van het feitelijke percentage van het motorkoppel, het wrijvingskoppel en het referentiekoppel, overeenkomstig de normen die zijn vermeld in punt 2.1.1 van aanhangsel 7.

De basis voor het nettokoppel is het ongecorrigeerde nettokoppel dat wordt geleverd door de motor, met inbegrip van de overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie betreffende technische en algemene voorschriften bij een emissietest te monteren apparatuur en hulpapparatuur.

Aanhangsel 3

Voorbewerking van gegevens voor de berekeningen van de emissies van veronteinigende gassen

1.   Definities

1.2.   In dit aanhangsel wordt verstaan onder:

1.2.1.   „nulgasrespons”: de gemiddelde respons, inclusief ruis, op een nulgas gedurende een interval van ten minste 30 seconden;

1.2.2.   „ijkgasrespons”: de gemiddelde respons, inclusief ruis, op een ijkgas gedurende een interval van ten minste 30 seconden.

2.   Verloopcorrectie

2.1.   Maximaal toegestaan verloop

Het verloop van de nulgasrespons en de ijkrespons bedraagt in het laagste meetbereik minder dan 2 % van de volledige schaal:

| a) | als het verschil tussen de resultaten vóór en na de test minder dan 2 % bedraagt, mogen de gemeten concentraties ongecorrigeerd worden gebruikt of overeenkomstig punt 2.2 voor het verloop worden gecorrigeerd; |
| --- | --- |

a)

als het verschil tussen de resultaten vóór en na de test minder dan 2 % bedraagt, mogen de gemeten concentraties ongecorrigeerd worden gebruikt of overeenkomstig punt 2.2 voor het verloop worden gecorrigeerd;

| b) | als het verschil tussen de resultaten vóór en na de test 2 % of meer bedraagt, worden de gemeten concentraties overeenkomstig punt 2.2 voor het verloop gecorrigeerd. Als er geen correctie wordt toegepast, wordt de test als ongeldig beschouwd. |
| --- | --- |

b)

als het verschil tussen de resultaten vóór en na de test 2 % of meer bedraagt, worden de gemeten concentraties overeenkomstig punt 2.2 voor het verloop gecorrigeerd. Als er geen correctie wordt toegepast, wordt de test als ongeldig beschouwd.

2.2.   Verloopcorrectie

De voor het verloop gecorrigeerde concentratiewaarde wordt berekend overeenkomstig onderdeel 2.1 of 3.5 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

Het verschil tussen de niet-gecorrigeerde en de gecorrigeerde specifieke emissiewaarden voor verontreinigende gassen bedraagt niet meer dan ± 6 % van de niet-gecorrigeerde specifieke emissiewaarden voor verontreinigende gassen. Als het verloop meer dan 6 % bedraagt, wordt de test als ongeldig beschouwd.

Indien verloopcorrectie wordt toegepast, worden bij de rapportage van de emissies van verontreinigende gassen alleen de voor het verloop gecorrigeerde emissiewaarden voor verontreinigende gassen gebruikt.

3.   Synchronisatie

Om het biaseffect van het tijdsverschil tussen de verschillende signalen op de berekeningen van de massa van de emissies van verontreinigende gassen zo veel mogelijk te beperken, worden de gegevens voor de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen gesynchroniseerd overeenkomstig de punten 3.1 tot en met 3.4.

3.1.   Gegevens van de gasanalysatoren

De gegevens van de gasanalysatoren worden gesynchroniseerd overeenkomstig onderdeel 8.1.5.3 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

3.2.   Gegevens van de gasanalysatoren en de EFM

De gegevens van de gasanalysatoren worden volgens de procedure in punt 3.4 gesynchroniseerd met de gegevens van de EFM.

3.3.   Gegevens van het PEMS en de motor

De gegevens van het PEMS (gasanalysatoren en EFM) worden volgens de procedure in punt 3.4 gesynchroniseerd met de gegevens van de ECU van de motor.

3.4.   Procedure voor betere synchronisatie van de gegevens van het PEMS

De testparameters in de tabel van aanhangsel 2 worden opgesplitst in 3 verschillende categorieën:

| | Categorie 1: gasanalysatoren (concentraties aan HC, CO, CO2 en NOx); |
| --- | --- |

Categorie 1: gasanalysatoren (concentraties aan HC, CO, CO2 en NOx);

| | Categorie 2: EFM (uitlaatgasmassadebiet en uitlaatgastemperatuur); |
| --- | --- |

Categorie 2: EFM (uitlaatgasmassadebiet en uitlaatgastemperatuur);

| | Categorie 3: motor (koppel, toerental, temperaturen en brandstoftoevoerdebiet afkomstig van de ECU). |
| --- | --- |

Categorie 3: motor (koppel, toerental, temperaturen en brandstoftoevoerdebiet afkomstig van de ECU).

De synchronisatie van elke categorie met de andere twee categorieën wordt gecontroleerd door te zoeken naar de hoogste correlatiecoëfficiënt tussen twee reeksen testparameters. Alle testparameters in een categorie worden verschoven om de correlatiefactor zo groot mogelijk te maken. De correlatiecoëfficiënten worden berekend op basis van de volgende testparameters:

| a) | categorieën 1 en 2 (gegevens van de gasanalysatoren en de EFM) met categorie 3 (motorgegevens): afkomstig van de ECU; |
| --- | --- |

a)

categorieën 1 en 2 (gegevens van de gasanalysatoren en de EFM) met categorie 3 (motorgegevens): afkomstig van de ECU;

| b) | categorie 1 met categorie 2: de CO2-concentratie en het uitlaatgasmassadebiet; |
| --- | --- |

b)

categorie 1 met categorie 2: de CO2-concentratie en het uitlaatgasmassadebiet;

| c) | categorie 2 met categorie 3: de CO2-concentratie en het motorbrandstofdebiet. |
| --- | --- |

c)

categorie 2 met categorie 3: de CO2-concentratie en het motorbrandstofdebiet.

4.   Controle van de gegevensconsistentie

4.1.   Gegevens van de gasanalysatoren en de EFM

De gegevensconsistentie (uitlaatgasmassadebiet gemeten door de EFM en gasconcentraties) wordt gecontroleerd middels correlatie tussen het door de ECU gemeten motorbrandstofdebiet en het motorbrandstofdebiet zoals berekend overeenkomstig de procedure in onderdeel 2.1.6.4 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

Op de gemeten en berekende brandstoftoevoerdebietwaarden wordt lineaire regressie toegepast. Er wordt gebruikgemaakt van de methode van de kleinste kwadraten, waarbij de best passende vergelijking de volgende vorm heeft:

y = mx + b

waarbij:

—   y= het berekende brandstofdebiet [g/s];

—   m= de helling van de regressielijn;

—   x= het gemeten brandstofdebiet [g/s];

—   b= de y-intercept van de regressielijn.

Voor elke regressielijn worden de helling (m) en de determinatiecoëfficiënt (r2) berekend. Aanbevolen wordt deze analyse uit te voeren in het bereik van 15 % van de maximumwaarde tot de maximumwaarde, en met een frequentie van 1 Hz of hoger. Een test wordt geldig geacht wanneer de volgende twee criteria zijn beoordeeld:

Tabel

Toleranties

| Helling van de regressielijn (m) | 0,9 tot en met 1,1 — aanbevolen |
| --- | --- |
| Determinatiecoëfficiënt (r2) | min. 0,90 — aanbevolen |

Helling van de regressielijn (m)

0,9 tot en met 1,1 — aanbevolen

Determinatiecoëfficiënt (r2)

min. 0,90 — aanbevolen

4.2.   Koppelgegevens van de ECU

De consistentie van de koppelgegevens van de ECU wordt gecontroleerd door vergelijking van de maximumkoppelwaarden van de ECU bij verschillende motortoerentallen (indien van toepassing) met de overeenkomstige waarden op de officiële motorkoppelkromme bij vollast en overeenkomstig aanhangsel 6.

4.3.   Specifiek brandstofverbruik (BSFC)

Het BSFC wordt gecontroleerd middels:

| a) | het brandstofverbruik berekend op basis van de gegevens in verband met de emissies van verontreinigende gassen (gasanalysatorconcentraties en uitlaatgasmassadebietgegevens) overeenkomstig de procedure in onderdeel 2.1.6.4 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften; |
| --- | --- |

a)

het brandstofverbruik berekend op basis van de gegevens in verband met de emissies van verontreinigende gassen (gasanalysatorconcentraties en uitlaatgasmassadebietgegevens) overeenkomstig de procedure in onderdeel 2.1.6.4 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften;

| b) | de arbeid berekend op basis van de gegevens van de ECU (motorkoppel en -toerental). |
| --- | --- |

b)

de arbeid berekend op basis van de gegevens van de ECU (motorkoppel en -toerental).

4.4.   Omgevingsdruk

De waarde van de omgevingsdruk wordt getoetst aan de hoogte die uit de gps-gegevens blijkt, indien die beschikbaar zijn.

4.5.   Als de goedkeuringsinstantie niet tevreden is met de resultaten van de controle van de gegevensconsistentie, kan zij de test als ongeldig beschouwen.

5.   Droog-natcorrectie

Als de concentratie op droge basis is gemeten, wordt deze omgezet in de concentratie op natte basis overeenkomstig de procedure in onderdeel 2 of onderdeel 3 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

6.   NOX-correctie voor vochtigheid en temperatuur

De NOx-concentraties die door de gasanalysatoren zijn gemeten, worden niet gecorrigeerd voor de omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid.

Aanhangsel 4

Algoritme voor de bepaling van geldige gebeurtenissen tijdens de monitoring tijdens het gebruik

1.   Algemene bepalingen

1.1.   In dit aanhangsel worden onder „gebeurtenis” de gegevens verstaan die tijdens een monitoringtest tijdens het gebruik worden gemeten voor de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen in een tijdsinterval Δt dat gelijk is aan de gegevensverzamelperiode.

1.2.   De methode in dit aanhangsel is gebaseerd op het concept van gebeurtenissen met werk en gebeurtenissen zonder werk.

1.3.   Gebeurtenissen die overeenkomstig dit aanhangsel als gebeurtenis zonder werk worden beschouwd, worden als ongeldig beschouwd voor de berekeningen van de arbeid of CO2-massa en de emissies van verontreinigende gassen en conformiteitsfactoren van de gemiddeldenvensters zoals beschreven in onderdeel 2 van aanhangsel 5. Voor de berekeningen worden enkel gebeurtenissen met werk gebruikt.

1.4.   Gebeurtenissen zonder werk worden opgedeeld in korte gebeurtenissen zonder werk (≤ D2) en lange gebeurtenissen zonder werk (> D2) (zie de tabel voor de waarde van D2).

2.   Procedure voor de bepaling van gebeurtenissen zonder werk

2.1.   De volgende gebeurtenissen worden als gebeurtenissen zonder werk beschouwd:

| 2.1.1. | gebeurtenissen waarbij het motorvermogen minder bedraagt dan 10 % van het maximale nettovermogen van de motor; |
| --- | --- |

2.1.1.

gebeurtenissen waarbij het motorvermogen minder bedraagt dan 10 % van het maximale nettovermogen van de motor;

| 2.1.2. | gebeurtenissen die overeenstemmen met de koude omstandigheden van het motorsysteem (koude start) zoals bedoeld in punt 6.4.2 van aanhangsel 2; |
| --- | --- |

2.1.2.

gebeurtenissen die overeenstemmen met de koude omstandigheden van het motorsysteem (koude start) zoals bedoeld in punt 6.4.2 van aanhangsel 2;

| 2.1.3. | gebeurtenissen die zijn opgeslagen in omgevingsomstandigheden die niet voldoen aan punt 3.3 van dit aanhangsel; |
| --- | --- |

2.1.3.

gebeurtenissen die zijn opgeslagen in omgevingsomstandigheden die niet voldoen aan punt 3.3 van dit aanhangsel;

| 2.1.4. | gebeurtenissen die zijn opgeslagen tijdens de periodieke controles van de meetinstrumenten. |
| --- | --- |

2.1.4.

gebeurtenissen die zijn opgeslagen tijdens de periodieke controles van de meetinstrumenten.

2.2.   De volgende bijkomende stappen worden genomen:

| 2.2.1. | gebeurtenissen zonder werk korter dan D0 worden als gebeurtenissen met werk beschouwd en samengevoegd met de omliggende gebeurtenissen met werk (zie de tabel voor de waarde van D0); |
| --- | --- |

2.2.1.

gebeurtenissen zonder werk korter dan D0 worden als gebeurtenissen met werk beschouwd en samengevoegd met de omliggende gebeurtenissen met werk (zie de tabel voor de waarde van D0);

| 2.2.2. | De opstartfase die volgt op lange gebeurtenissen zonder werk (> D2) wordt ook als een gebeurtenis zonder werk beschouwd tot de uitlaatgastemperatuur 523 K heeft bereikt. Als de uitlaatgastemperatuur geen 523 K bereikt binnen D3 minuten, worden alle gebeurtenissen na D3 als gebeurtenissen met werk beschouwd (zie de tabel voor de waarde van D3). |
| --- | --- |

2.2.2.

De opstartfase die volgt op lange gebeurtenissen zonder werk (> D2) wordt ook als een gebeurtenis zonder werk beschouwd tot de uitlaatgastemperatuur 523 K heeft bereikt. Als de uitlaatgastemperatuur geen 523 K bereikt binnen D3 minuten, worden alle gebeurtenissen na D3 als gebeurtenissen met werk beschouwd (zie de tabel voor de waarde van D3).

| 2.2.3. | Voor alle gebeurtenissen zonder werk worden de eerste D1 minuten van de gebeurtenis als gebeurtenis met werk beschouwd (zie de tabel voor de waarde van D1). |
| --- | --- |

2.2.3.

Voor alle gebeurtenissen zonder werk worden de eerste D1 minuten van de gebeurtenis als gebeurtenis met werk beschouwd (zie de tabel voor de waarde van D1).

3.   Algoritme voor de markering van „machinearbeid”

3.1.   Stap 1

Detecteer en splits op in gebeurtenissen met werk en gebeurtenissen zonder werk.

3.1.1.   Definieer de gebeurtenissen met en zonder werk overeenkomstig punt 2.

3.1.2.   Bereken de duur van de gebeurtenissen zonder werk.

3.1.3.   Markeer de gebeurtenissen zonder werk die korter zijn dan D0 als gebeurtenissen met werk (zie tabel 1 voor de waarde van D0).

3.1.4.   Bereken de duur van de resterende gebeurtenissen zonder werk.

3.2.   Stap 2

Voeg korte gebeurtenissen met werk (≤ D2) samen met gebeurtenissen zonder werk.

3.2.1.   Voeg gebeurtenissen met werk die korter zijn dan D0 samen met de omliggende gebeurtenissen zonder werk die langer zijn dan D1.

3.3.   Stap 3

Elimineer gebeurtenissen met werk die volgen op lange gebeurtenissen zonder werk (opstartfase).

3.3.1.   Beschouw gebeurtenissen die volgen op lange (> D2) gebeurtenissen zonder werk als gebeurtenissen zonder werk tot de uitlaatgastemperatuur 523 K bereikt of tot er D3 minuten zijn verstreken (zie de tabel voor de waarde van D3), naargelang wat zich eerst voordoet.

3.4.   Stap 4

Voeg gebeurtenissen zonder werk toe aan gebeurtenissen met werk.

3.4.1.   Voeg D1 minuten gebeurtenis zonder werk toe aan het einde van elke gebeurtenis met werk (zie tabel 1 voor de waarde van D1).

Tabel 1

Waarden voor de parameters D0, D1, D2 en D3

| Parameters | Waarde |
| --- | --- |
| D0 | 2 minuten |
| D1 | 2 minuten |
| D2 | 10 minuten |
| D3 | 4 minuten |

Parameters

Waarde

D0

2 minuten

D1

2 minuten

D2

10 minuten

D3

4 minuten

4.   Voorbeelden

4.1.   Eliminatie van niet-bedrijfsgegevens aan het einde van stap 1

Motorvermogen [%]

Geldig [1]/Ongeldig [0]

4.2.   Eliminatie van niet-bedrijfsgegevens aan het einde van stap 2

Motorvermogen [%]

Geldig [1]/Ongeldig [0]

4.3.   Eliminatie van niet-bedrijfsgegevens aan het einde van stap 3

Motorvermogen [%]

Geldig [1]/Ongeldig [0]

4.4.   Einde van stap 4 — definitief

Motorvermogen [%]

Geldig [1]/Ongeldig [0]

Aanhangsel 5

Berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen

1.   Berekening van de momentane emissies van verontreinigende gassen

De momentane massa van de emissies van verontreinigende gassen wordt berekend op basis van de momentane concentratie van de emissies van verontreinigende gassen die wordt gemeten tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik en overeenkomstig de procedure in onderdeel 2 of onderdeel 3 van bijlage VII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften.

2.   Bepaling van de emissies van verontreinigende gassen en de conformiteitsfactoren van de gemiddeldenvensters

2.1.   Methode van het gemiddeldenvenster

Het gemiddeldenvenster is de subreeks van de volledige tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik berekende reeks gegevens waarvan de CO2-massa of de arbeid gelijk is aan de tijdens de NRTC in het referentielaboratorium gemeten CO2-massa of arbeid van de motor.

De massa van de emissies van verontreinigende gassen en de conformiteitsfactoren worden berekend volgens de methode met een voortschrijdend gemiddeldenvenster, op basis van de tijdens de NRTC in het referentielaboratorium gemeten referentiearbeid (procedure in punt 2.2) en referentie-CO2-massa (procedure in punt 2.3).

De berekeningen worden uitgevoerd overeenkomstig de volgende algemene voorschriften:

2.1.1.   Gegevens die op basis van aanhangsel 4 zijn geëlimineerd, worden niet in aanmerking genomen voor de berekeningen van de arbeid of CO2-massa en de emissies van verontreinigende gassen en de conformiteitsfactoren van de gemiddeldenvensters.

2.1.2.   De berekeningen van het voortschrijdend gemiddeldenvenster worden uitgevoerd met een tijdsinterval Δt dat gelijk is aan de gegevensverzamelperiode.

2.1.3.   De massa van de emissies van verontreinigende gassen voor elk gemiddeldenvenster (mg/gemiddeldenvenster) wordt verkregen door de massa van de momentane emissies van verontreinigende gassen in het gemiddeldenvenster te integreren.

2.1.4.   De berekeningen worden uitgevoerd en voorgelegd voor beide procedures: de referentie-CO2-massa en de referentiearbeid.

Figuur 1

Motorvermogen als functie van de tijd en emissies van verontreinigende gassen van het gemiddeldenvenster, vanaf het eerste gemiddeldenvenster, als functie van de tijd

Emissies van het gemiddeldenvenster

Emissies van het eerste venster

Tijd

Motorvermogen [%]

2.2.   Methode op basis van arbeid

Figuur 2

Methode op basis van arbeid

Methode op basis van arbeid

Arbeid [kWh]

Emissies [g]

De duur (t
  2,

  i
  – t
  1,

  i
  ) van het ide gemiddeldenvenster wordt bepaald met:

W(t
  2,i
  ) – W(t
  1,i
  ) ≥ Wref

waarbij:

| — | W(tj,i) = de motorarbeid gemeten tussen de start en tijdstip tj,i
  (kWh); |
| --- | --- |

—

W(tj,i) = de motorarbeid gemeten tussen de start en tijdstip tj,i
  (kWh);

| — | Wref
  = de motorarbeid voor de NRTC (kWh); |
| --- | --- |

—

Wref
  = de motorarbeid voor de NRTC (kWh);

| — | t2,i
  zo wordt gekozen dat:

  W(t
  2,i
  – Δt) – W(t
  1,i
  ) < Wref
  ≤ W(t
  2,i
  ) – W(t
  1,i
  ) |
| --- | --- |

—

t2,i
  zo wordt gekozen dat:

W(t
  2,i
  – Δt) – W(t
  1,i
  ) < Wref
  ≤ W(t
  2,i
  ) – W(t
  1,i
  )

waarbij Δt de periode van gegevensverzameling is, gelijk aan 1 seconde of minder.

2.2.1.   Berekeningen van de specifieke emissies van verontreinigende gassen

De specifieke emissies van verontreinigende gassen e
  gas (g/kWh) worden voor elk gemiddeldenvenster en elk verontreinigend gas op de volgende wijze berekend:

Formula

waarbij:

—   
  m
  = de massa-emissie van het verontreinigende gas (mg/gemiddeldenvenster);

—   
  W(t
  2,

  i
  ) – W(t
  1,

  i
  )= de motorarbeid tijdens het ide gemiddeldenvenster (kWh).

2.2.2.   Keuze van geldige gemiddeldenvensters

De geldige gemiddeldenvensters zijn de gemiddeldenvensters waarvan het gemiddelde vermogen hoger is dan de vermogensdrempel van 20 % van het maximumvermogen van de motor. Het percentage geldige gemiddeldenvensters bedraagt 50 % of meer.

2.2.2.1.   De test wordt als ongeldig beschouwd indien het percentage geldige gemiddeldenvensters minder dan 50 % bedraagt.

2.2.3.   Berekeningen van de conformiteitsfactoren

De conformiteitsfactoren worden voor elk afzonderlijk geldig gemiddeldenvenster en elk afzonderlijk verontreinigend gas op de volgende wijze berekend:

Formula

waarbij:

| — | e | = | de specifieke emissie van het verontreinigende gas (g/kWh); |
| --- | --- | --- | --- |
| — | L | = | de toepasselijke grenswaarde (g/kWh). |

—

e

=

de specifieke emissie van het verontreinigende gas (g/kWh);

—

L

=

de toepasselijke grenswaarde (g/kWh).

2.3.   Methode op basis van CO2-massa

Figuur 3

Methode op basis van CO2-massa

CO2-emissies [kg]

Methode op basis van CO2-massa

Emissies [g]

De duur van het ide gemiddeldenvenster wordt bepaald met:

Formula

waarbij:

| — | = de CO2-massa gemeten tussen de start van de test en tijdstip tj,i
  (kg); |
| --- | --- |

—

Formula
  = de CO2-massa gemeten tussen de start van de test en tijdstip tj,i
  (kg);

| — | = de CO2-massa die is bepaald voor de NRTC (kg); |
| --- | --- |

—

Formula
  = de CO2-massa die is bepaald voor de NRTC (kg);

| — | t2,i
  zo wordt gekozen dat: |
| --- | --- |

—

t2,i
  zo wordt gekozen dat:

Formula

waarbij de periode van gegevensverzameling is, gelijk aan 1 seconde of minder.

De CO2-massa's worden in de gemiddeldenvensters berekend door de overeenkomstig punt 1 berekende momentane emissies van verontreinigende gassen te integreren.

2.3.1.   Keuze van geldige gemiddeldenvensters

De geldige gemiddeldenvensters zijn de gemiddeldenvensters waarvan de duur niet langer is dan de maximumduur berekend op basis van:

Formula

waarbij:

| — | Dmax | = | de maximale duur van het gemiddeldenvenster (s); |
| --- | --- | --- | --- |
| — | Pmax | = | het maximumvermogen van de motor (kW). |

—

Dmax

=

de maximale duur van het gemiddeldenvenster (s);

—

Pmax

=

het maximumvermogen van de motor (kW).

Het percentage geldige gemiddeldenvensters moet 50 % of meer bedragen.

2.3.2.   Berekeningen van de conformiteitsfactoren

De conformiteitsfactoren worden voor elk afzonderlijk gemiddeldenvenster en elke afzonderlijke verontreinigende stof op de volgende wijze berekend:

Formula

waarbij
  Formula
  (verhouding tijdens het gebruik) en

Formula
  (certificeringsverhouding)

waarbij:

—   
  m
  = de massa-emissie van het verontreinigende gas (mg/gemiddeldenvenster);

—   

  Formula

  = de CO2-massa tijdens het ide gemiddeldenvenster (kg);

—   

  Formula

  = de CO2-massa van de motor die is bepaald voor de NRTC (kg);

—   
  mL

  = de massa-emissie van het verontreinigend gas die overeenkomt met de toepasselijke grenswaarde bij de NRTC (mg).

3.   Afronding van de berekeningen van de emissies van verontreinigende gassen

Overeenkomstig de norm ASTM E 29-06b (Standard Practice for Using Significant Digits in Test Data to Determine Conformance with Specifications) wordt het definitieve testresultaat in één stap afgerond op het aantal cijfers achter de komma dat is vermeld in de toepasselijke emissienorm plus één extra significant cijfer. Tussentijdse waarden die bij de berekening van het definitieve specifieke emissieresultaat voor een verontreinigend gas worden gebruikt, mogen niet worden afgerond.

4.   Emissieresultaten voor verontreinigende gassen

De volgende resultaten worden gerapporteerd overeenkomstig punt 10 van deze bijlage:

| a) | de tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik gemeten momentane concentratie van de emissies van verontreinigende gassen; |
| --- | --- |

a)

de tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik gemeten momentane concentratie van de emissies van verontreinigende gassen;

| b) | de gemiddelde concentratie van de emissies van verontreinigende gassen voor de volledige monitoringtest tijdens het gebruik; |
| --- | --- |

b)

de gemiddelde concentratie van de emissies van verontreinigende gassen voor de volledige monitoringtest tijdens het gebruik;

| c) | de overeenkomstig punt 1 berekende momentane massa van de emissies van verontreinigende gassen; |
| --- | --- |

c)

de overeenkomstig punt 1 berekende momentane massa van de emissies van verontreinigende gassen;

| d) | de geïntegreerde massa van de emissies van verontreinigende gassen voor de volledige monitoringtest tijdens het gebruik, berekend als de som van de massa van de momentane emissies van verontreinigende gassen berekend overeenkomstig punt 1; |
| --- | --- |

d)

de geïntegreerde massa van de emissies van verontreinigende gassen voor de volledige monitoringtest tijdens het gebruik, berekend als de som van de massa van de momentane emissies van verontreinigende gassen berekend overeenkomstig punt 1;

| e) | de distributie van de conformiteitsfactoren voor de geldige vensters, berekend overeenkomstig de punten 2.2.3 en 2.3.2 (minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel); |
| --- | --- |

e)

de distributie van de conformiteitsfactoren voor de geldige vensters, berekend overeenkomstig de punten 2.2.3 en 2.3.2 (minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel);

| f) | de distributie van de conformiteitsfactoren voor alle vensters, berekend overeenkomstig de punten 2.2.3 en 2.3.2 zonder bepaling van de geldige gegevens overeenkomstig aanhangsel 4 en zonder bepaling van de geldige vensters overeenkomstig de punten 2.2.2 en 2.3.1 (minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel). |
| --- | --- |

f)

de distributie van de conformiteitsfactoren voor alle vensters, berekend overeenkomstig de punten 2.2.3 en 2.3.2 zonder bepaling van de geldige gegevens overeenkomstig aanhangsel 4 en zonder bepaling van de geldige vensters overeenkomstig de punten 2.2.2 en 2.3.1 (minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel).

Aanhangsel 6

Conformiteit van het koppelsignaal van de ECU

1.   De maximumkoppelmethode

1.1.   De maximumkoppelmethode bestaat erin te bevestigen dat tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik een punt op de referentiekromme van het maximumkoppel als functie van het motortoerental is bereikt.

1.2.   Indien tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik een punt op de referentiekromme van het maximumkoppel als functie van het motortoerental niet is bereikt, mag de fabrikant de belastingactiviteit van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en/of de in punt 2 van aanhangsel 2 bepaalde minimumduur van de test volgens de behoefte wijzigen om dat na de monitoringtest tijdens het gebruik aan te tonen.

1.3.   De voorschriften van punt 1.2 zijn niet van toepassing wanneer het volgens de fabrikant, met instemming van de goedkeuringsinstantie, niet mogelijk is tijdens normaal gebruik een punt op de kromme van het maximumkoppel te bereiken zonder de in de niet voor de weg bestemde mobiele machine gemonteerde motor te overbelasten, of wanneer het niet veilig is dit te doen.

1.4.   In dat geval stelt de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie een andere methode voor om het signaal te controleren. Die alternatieve methode wordt enkel toegepast als de goedkeuringsinstantie meent dat deze haalbaar en toepasbaar is zonder de motor te overbelasten of de veiligheid in gevaar te brengen.

1.5.   De fabrikant mag aan de goedkeuringsinstantie een methode voorstellen om de conformiteit van het koppelsignaal van de ECU tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik te controleren die preciezer en vollediger is dan de methode in de punten 1.1 tot en met 1.4. In dat geval wordt de door de fabrikant voorgestelde methode gebruikt in plaats van de methode in die punten.

2.   Onmogelijkheid om de conformiteit van het koppelsignaal van de ECU te controleren

Indien de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aantoont dat het niet mogelijk is het koppelsignaal van de ECU tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik te controleren, aanvaardt de goedkeuringsinstantie de verificatie die tijdens de voor de EU-typegoedkeuring vereiste tests wordt uitgevoerd en in het EU-typegoedkeuringscertificaat wordt vermeld.

Aanhangsel 7

Voorschriften voor de datastream-informatie van de ECU

1.   Te verstrekken gegevens

1.1.   De ECU verstrekt ten minste de in tabel 1 vermelde meetgegevens.

Tabel 1

Meetgegevens

| Parameter | Eenheid |
| --- | --- |
| Motorkoppel (1) | Nm |
| Motortoerental | rpm |
| Motorkoelmiddeltemperatuur | K |

Parameter

Eenheid

Motorkoppel (1)

Nm

Motortoerental

rpm

Motorkoelmiddeltemperatuur

K

1.2.   Wanneer de omgevingsdruk of de omgevingstemperatuur niet door externe sensoren worden gemeten, worden deze overeenkomstig tabel 2 door de ECU verstrekt.

Tabel 2

Bijkomende meetgegevens

| Parameter | Eenheid |
| --- | --- |
| Omgevingstemperatuur (2) | K |
| Omgevingsdruk | kPa |
| Motorbrandstofdebiet | g/s |

Parameter

Eenheid

Omgevingstemperatuur (2)

K

Omgevingsdruk

kPa

Motorbrandstofdebiet

g/s

1.3.   Wanneer het uitlaatgasmassadebiet niet rechtstreeks wordt gemeten, wordt het motorbrandstofdebiet verstrekt overeenkomstig aanhangsel 2, punt 1, tabel.

2.   Communicatievoorschriften

2.1.   Toegang tot datastream-informatie

2.1.1.   De toegang tot datastream-informatie wordt verstrekt overeenkomstig ten minste een van de volgende reeksen normen:

| a) | ISO 27145 met ISO 15765-4 (op basis van CAN); |
| --- | --- |

a)

ISO 27145 met ISO 15765-4 (op basis van CAN);

| b) | ISO 27145 met ISO 13400 (op basis van TCP/IP); |
| --- | --- |

b)

ISO 27145 met ISO 13400 (op basis van TCP/IP);

| c) | SAE J1939-73. |
| --- | --- |

c)

SAE J1939-73.

2.1.2.   Om de gegevens van tabel 1 te verstrekken ondersteunt de ECU de overeenkomstige diensten van ten minste een van de bovengenoemde normen.

Bijkomende kenmerken van de norm(en) mogen in de ECU worden geïmplementeerd, maar dit is niet verplicht.

2.1.3.   De datastream-informatie is via een draadverbinding toegankelijk (externe scanner).

2.2.   Draadverbinding op basis van CAN

2.2.1.   De communicatiesnelheid op de bedrade datalink bedraagt ofwel 250 kbps ofwel 500 kbps.

2.2.2.   De verbindingsinterface tussen de motor en de meetinstrumenten van het PEMS is gestandaardiseerd en voldoet aan alle voorschriften van ISO 15031-3 type A (12 V gelijkstroomvoeding), type B (24 V gelijkstroomvoeding) of SAE J1939-13 (12 of 24 V gelijkstroomvoeding).

2.3.   Documentatievoorschriften

De fabrikant vermeldt in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie betreffende administratieve voorschriften (3) vastgestelde inlichtingenformulier de communicatienorm(en) die overeenkomstig punt 2.1.1 wordt/worden gebruikt om toegang tot de datastream-informatie te bieden.

---

(1)  De verstrekte waarde is ofwel a) het nettoremkoppel van de motor, ofwel b) het nettoremkoppel van de motor berekend op basis van andere passende koppelwaarden zoals gedefinieerd in de in punt 2.1.1 genoemde overeenkomstige protocolnorm. De basis voor het nettokoppel is het ongecorrigeerde nettokoppel dat wordt geleverd door de motor, met inbegrip van de overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 betreffende technische en algemene voorschriften bij een emissietest te monteren apparatuur en hulpapparatuur.

(2)  Er mag een inlaatluchttemperatuursensor worden gebruikt overeenkomstig aanhangsel 2, punt 5.1, tweede alinea.

(3)  Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (zie bladzijde 364 van dit Publicatieblad).

Aanhangsel 8

Testrapport voor monitoring tijdens het gebruik

1.   Informatie over de fabrikant van de motor

1.1.   Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant)

1.2.   Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant

1.3.   Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing)

1.4.   Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging

2.   Informatie over de motor

2.1.   Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie

2.2.   Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie

2.3.   Typegoedkeuringsnummer

2.4.   Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing)

2.5.   Motoridentificatienummer

2.6.   Productiejaar en -maand van de motor

2.7.   Motor gereviseerd

2.8.   Cilinderinhoud [dm3]

2.9.   Aantal cilinders

2.10.   Opgegeven nominaal nettovermogen/nominaal toerental van de motor [kW/rpm]

2.11.   Maximaal nettovermogen/toerental bij maximumvermogen van de motor [kW/rpm]

2.12.   Opgegeven maximumkoppel/toerental voor het maximumkoppel van de motor [Nm /rpm]

2.13.   Stationair toerental [rpm]

2.14.   Door de fabrikant verstrekte koppelkromme bij vollast beschikbaar (ja/nee)

2.15.   Referentienummer van door de fabrikant verstrekte koppelkromme bij vollast

2.16.   DeNOx-systeem (bv. EGR, SCR)

2.17.   Type katalysator

2.18.   Type deeltjesvanger

2.19.   Nabehandeling gewijzigd t.o.v. typegoedkeuring (ja/nee)

2.20.   Informatie over de ECU (softwarekalibratienummer)

3.   Informatie over de niet voor de weg bestemde mobiele machine

3.1.   Eigenaar van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

3.2.   Categorie(ën) van niet voor de weg bestemde mobiele machines

3.3.   Fabrikant van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

3.4.   Identificatienummer van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

3.5.   Registratienummer en land van registratie van de niet voor de weg bestemde mobiele machine (indien beschikbaar)

3.6.   Handelsnaam (-namen) van de niet voor de weg bestemde mobiele machine (indien van toepassing)

3.7.   Productiejaar en -maand van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

4.   Selectie van de motor/de niet voor de weg bestemde mobiele machine

4.1.   Methode om de niet voor de weg bestemde mobiele machine of motor te lokaliseren

4.2.   Selectiecriteria voor niet voor de weg bestemde mobiele machines, motoren, in gebruik zijnde families

4.3.   Plaats waar de geteste niet voor de weg bestemde mobiele machine doorgaans wordt gebruikt

4.4.   Aantal bedrijfsuren aan het begin van de test:

| 4.4.1. | Niet voor de weg bestemde mobiele machine [h] |
| --- | --- |

4.4.1.

Niet voor de weg bestemde mobiele machine [h]

| 4.4.2. | Motor [h] |
| --- | --- |

4.4.2.

Motor [h]

5.   Draagbaar emissiemeetsysteem (PEMS)

5.1.   Voeding van het PEMS: extern/afkomstig van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

5.2.   Merk en type van de meetinstrumenten (PEMS)

5.3.   Kalibratiedatum van de meetinstrumenten (PEMS)

5.4.   Berekeningssoftware en gebruikte versie (bv. EMROAD 4.0)

5.5.   Plaats van de sensoren voor de omgevingsomstandigheden

6.   Testomstandigheden

6.1.   Datum en tijdstip van de test

6.2.   Testduur [s]

6.3.   Testlocatie

6.4.   Algemene weer- en omgevingsomstandigheden (bv. temperatuur, vochtigheidsgraad, hoogte)

6.4.1.   Gemiddelde omgevingsomstandigheden (zoals berekend uit de gemeten momentane gegevens)

6.5.   Bedrijfsuren per niet voor de weg bestemde mobiele machine/motor

6.6.   Gedetailleerde informatie over het echte gebruik van de niet voor de weg bestemde mobiele machine

6.7.   Specificaties van de testbrandstof

6.8.   Specificaties van de smeerolie

6.9.   Specificaties van het reagens (indien van toepassing)

6.10.   Korte beschrijving van de uitgevoerde werken

7.   Gemiddelde concentratie van de emissies van verontreinigende gassen

7.1.   Gemiddelde HC-concentratie [ppm] [niet verplicht]

7.2.   Gemiddelde CO-concentratie [ppm] [niet verplicht]

7.3.   Gemiddelde NOx-concentratie [ppm] [niet verplicht]

7.4.   Gemiddelde CO2-concentratie [ppm] [niet verplicht]

7.5.   Gemiddeld uitlaatgasmassadebiet [kg/h] [niet verplicht]

7.6.   Gemiddelde uitlaatgastemperatuur [oC] [niet verplicht]

8.   Geïntegreerde massa van de emissies van verontreinigende gassen

8.1.   THC-emissies [g]

8.2.   CO-emissies [g]

8.3.   NOx-emissies [g]

8.4.   CO2-emissies [g]

(minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel)

9.1.   THC-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

9.2.   CO-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

9.3.   NOx-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

9.4.   THC-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

9.5.   CO-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

9.6.   NOx-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

9.7.   Arbeidgemiddeldenvenster: minimaal en maximaal vermogen gemiddeldenvenster [ %]

9.8.   CO2-massagemiddeldenvenster: minimale en maximale duur gemiddeldenvenster [s]

9.9.   Arbeidgemiddeldenvenster: percentage geldige gemiddeldenvensters

9.10.   CO2-massagemiddeldenvenster: percentage geldige gemiddeldenvensters

9.11.   CO2-emissies

(minimaal, maximaal en 90e cumulatief percentiel)

10.1.   THC-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

10.2.   CO-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

10.3.   NOx-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

10.4.   THC-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

10.5.   CO-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

10.6.   NOx-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

10.7.   Arbeidgemiddeldenvenster: minimaal en maximaal vermogen gemiddeldenvenster [ %]

10.8.   CO2-massagemiddeldenvenster: minimale en maximale duur gemiddeldenvenster [s]

11.   Verificatie testresultaten

11.1.   Nul-, ijk- en controleresultaten van de THC-analysator, vóór en na de test

11.2.   Nul-, ijk- en controleresultaten van de CO-analysator, vóór en na de test

11.3.   Nul-, ijk- en controleresultaten van de NOx-analysator, vóór en na de test

11.4.   Nul-, ijk- en controleresultaten van de CO2-analysator, vóór en na de test

11.5.   Resultaten van de controle van de gegevensconsistentie overeenkomstig onderdeel 4 van aanhangsel 3

I-1.   Gemeten momentane gegevens

I-1.1.   THC-concentratie [ppm]

I-1.2.   CO-concentratie [ppm]

I-1.3.   NOx-concentratie [ppm]

I-1.4.   CO2-concentratie [ppm]

I-1.5.   Uitlaatgasmassadebiet [kg/h]

I-1.6.   Uitlaatgastemperatuur [oC]

I-1.7.   Omgevingsluchttemperatuur [oC]

I-1.8.   Omgevingsdruk [kPa]

I-1.9.   Omgevingsvochtigheidsgraad [g/kg] [niet verplicht]

I-1.10.   Motorkoppel [Nm]

I-1.11.   Motortoerental [rpm]

I-1.12.   Motorbrandstofdebiet [g/s]

I-1.13.   Motorkoelmiddeltemperatuur [oC]

I-1.14.   Breedtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine [graden]

I-1.15.   Lengtegraad niet voor de weg bestemde mobiele machine [graden]

I-2.   Berekende momentane gegevens

I-2.1.   THC-massa [g/s]

I-2.2.   CO-massa [g/s]

I-2.3.   NOx-massa [g/s]

I-2.4.   CO2-massa [g/s]

I-2.5.   Gecumuleerde THC-massa [g]

I-2.6.   Gecumuleerde CO-massa [g]

I-2.7.   Gecumuleerde NOx-massa [g]

I-2.8.   Gecumuleerde CO2-massa [g]

I-2.9.   Berekend brandstoftoevoerdebiet [g/s]

I-2.10.   Motorvermogen [kW]

I-2.11.   Motorarbeid [kWh]

I-2.12.   Duur arbeidgemiddeldenvenster [s]

I-2.13.   Gemiddeld motorvermogen arbeidgemiddeldenvenster [ %]

I-2.14.   THC-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

I-2.15.   CO-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

I-2.16.   NOx-conformiteitsfactor arbeidgemiddeldenvenster [-]

I-2.17.   Duur CO2-massagemiddeldenvenster [s]

I-2.18.   THC-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

I-2.19.   CO-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

I-2.20.   NOx-conformiteitsfactor CO2-massagemiddeldenvenster [-]

---

(1)  Het gemiddeldenvenster is de subreeks van de volledige reeks gegevens berekend tijdens de monitoringtest tijdens het gebruik waarvan de CO2-massa of de arbeid gelijk is aan de CO2-massa of de arbeid van de motor gemeten tijdens de transiënte cyclus (NRTC) in het referentielaboratorium.

---

| 13.4.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 102/364 |
| --- | --- | --- | --- |

13.4.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 102/364

---

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2017/656 VAN DE COMMISSIE

van 19 december 2016

tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (1), en met name artikel 18, lid 5, artikel 21, lid 3, artikel 22, lid 7, artikel 23, lid 5, artikel 24, lid 12, artikel 31, lid 5, artikel 32, lid 3, artikel 37, lid 5, en artikel 44, lid 5,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Omwille van de duidelijkheid, voorspelbaarheid, rationaliteit en vereenvoudiging en om de lasten voor fabrikanten te verminderen, is het, rekening houdend met de huidige praktijk, nodig de voor typegoedkeuringsprocedures gebruikte documenten verder te vereenvoudigen en te standaardiseren. |
| --- | --- |

(1)

Omwille van de duidelijkheid, voorspelbaarheid, rationaliteit en vereenvoudiging en om de lasten voor fabrikanten te verminderen, is het, rekening houdend met de huidige praktijk, nodig de voor typegoedkeuringsprocedures gebruikte documenten verder te vereenvoudigen en te standaardiseren.

| (2) | Omwille van de rationaliteit en vereenvoudiging en om de lasten voor fabrikanten te verminderen, moeten bepaalde inlichtingenformulieren die zijn ingediend overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG en bepaalde testrapporten die zijn opgesteld overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG worden aanvaard voor de typegoedkeuringsprocedures op grond van Verordening (EU) 2016/1628. |
| --- | --- |

(2)

Omwille van de rationaliteit en vereenvoudiging en om de lasten voor fabrikanten te verminderen, moeten bepaalde inlichtingenformulieren die zijn ingediend overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG en bepaalde testrapporten die zijn opgesteld overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG worden aanvaard voor de typegoedkeuringsprocedures op grond van Verordening (EU) 2016/1628.

| (3) | De structuur van het inlichtingenformulier moet worden gestroomlijnd en vereenvoudigd om herhaling van informatie te vermijden en het aan te passen aan het door fabrikanten en technische diensten meest gebruikte elektronische formaat. |
| --- | --- |

(3)

De structuur van het inlichtingenformulier moet worden gestroomlijnd en vereenvoudigd om herhaling van informatie te vermijden en het aan te passen aan het door fabrikanten en technische diensten meest gebruikte elektronische formaat.

| (4) | Omwille van de volledigheid moeten het inlichtingenformulier en het uniforme formaat van het testrapport informatie bevatten over de motorcategorieën of brandstoftypen die nieuw zijn in de wetgeving inzake typegoedkeuring voor motoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines. |
| --- | --- |

(4)

Omwille van de volledigheid moeten het inlichtingenformulier en het uniforme formaat van het testrapport informatie bevatten over de motorcategorieën of brandstoftypen die nieuw zijn in de wetgeving inzake typegoedkeuring voor motoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines.

| (5) | Om de markttoezichtactiviteiten te verbeteren moet een nieuwe modelconformiteitsverklaring worden vastgesteld om de in de handel gebrachte motoren waarvoor bepaalde vrijstellingen of overgangsbepalingen gelden, duidelijk te identificeren. |
| --- | --- |

(5)

Om de markttoezichtactiviteiten te verbeteren moet een nieuwe modelconformiteitsverklaring worden vastgesteld om de in de handel gebrachte motoren waarvoor bepaalde vrijstellingen of overgangsbepalingen gelden, duidelijk te identificeren.

| (6) | Omwille van de duidelijkheid en gemakkelijkere toegang tot relevante gegevens moet het model van het EU-typegoedkeuringscertificaat een addendum bevatten met de meest relevante informatie over het motortype of de motorfamilie waarvoor typegoedkeuring is verleend. |
| --- | --- |

(6)

Omwille van de duidelijkheid en gemakkelijkere toegang tot relevante gegevens moet het model van het EU-typegoedkeuringscertificaat een addendum bevatten met de meest relevante informatie over het motortype of de motorfamilie waarvoor typegoedkeuring is verleend.

| (7) | Omwille van de duidelijkheid en rationaliteit moet het nummeringssysteem van het typegoedkeuringscertificaat worden herzien om elke motorcategorie en -subcategorie alsook het brandstoftype duidelijk te identificeren aan de hand van een korte alfanumerieke code. |
| --- | --- |

(7)

Omwille van de duidelijkheid en rationaliteit moet het nummeringssysteem van het typegoedkeuringscertificaat worden herzien om elke motorcategorie en -subcategorie alsook het brandstoftype duidelijk te identificeren aan de hand van een korte alfanumerieke code.

| (8) | Omwille van de duidelijkheid en de volledigheid moet het formaat van de lijst van geproduceerde motoren aan de nieuwe aanwijzing van motortypen en motorfamilies worden aangepast en alle op grond van artikel 37, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 vereiste gegevens omvatten. |
| --- | --- |

(8)

Omwille van de duidelijkheid en de volledigheid moet het formaat van de lijst van geproduceerde motoren aan de nieuwe aanwijzing van motortypen en motorfamilies worden aangepast en alle op grond van artikel 37, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 vereiste gegevens omvatten.

| (9) | De gegevensstructuur voor de uitwisseling van informatie via het Informatiesysteem interne markt (IMI) moet beperkt blijven tot een basisontwerp om de ontwerpers van het IT-systeem een zekere vrijheid te geven en de administratieve belasting te vermijden van herhaaldelijke wijzigingen van bijlage VIII, die nodig zouden zijn bij een te gedetailleerde structuur. |
| --- | --- |

(9)

De gegevensstructuur voor de uitwisseling van informatie via het Informatiesysteem interne markt (IMI) moet beperkt blijven tot een basisontwerp om de ontwerpers van het IT-systeem een zekere vrijheid te geven en de administratieve belasting te vermijden van herhaaldelijke wijzigingen van bijlage VIII, die nodig zouden zijn bij een te gedetailleerde structuur.

| (10) | De technische vereisten en procedures voor de verbinding van het IMI met bestaande nationale databanken moeten beperkt blijven tot een basisontwerp om de ontwerpers van het IT-systeem een zekere vrijheid te geven en de administratieve belasting te vermijden van herhaaldelijke wijzigingen van deze verordening, die nodig zouden zijn bij te gedetailleerde verbindingsvereisten die niet overeenstemmen met de specifieke behoeften van de lidstaten. |
| --- | --- |

(10)

De technische vereisten en procedures voor de verbinding van het IMI met bestaande nationale databanken moeten beperkt blijven tot een basisontwerp om de ontwerpers van het IT-systeem een zekere vrijheid te geven en de administratieve belasting te vermijden van herhaaldelijke wijzigingen van deze verordening, die nodig zouden zijn bij te gedetailleerde verbindingsvereisten die niet overeenstemmen met de specifieke behoeften van de lidstaten.

| (11) | Omwille van de duidelijkheid en vereenvoudiging moet een geharmoniseerd systeem voor de aanwijzing van motortypen, motorfamilies en motortypen binnen een familie worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(11)

Omwille van de duidelijkheid en vereenvoudiging moet een geharmoniseerd systeem voor de aanwijzing van motortypen, motorfamilies en motortypen binnen een familie worden vastgesteld.

| (12) | Om eventueel verkeerd gebruik aan te pakken moeten gedetailleerde bepalingen inzake het voorkomen van manipulatie van motoren worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(12)

Om eventueel verkeerd gebruik aan te pakken moeten gedetailleerde bepalingen inzake het voorkomen van manipulatie van motoren worden vastgesteld.

| (13) | De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het technisch comité motorvoertuigen, |
| --- | --- |

(13)

De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het technisch comité motorvoertuigen,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Definities

In deze verordening wordt verstaan onder:

1.   „instelbare parameter”: elke voorziening, elk systeem en elk ontwerpelement (met inbegrip van moeilijk bereikbare voorzieningen, systemen en ontwerpelementen) die/dat door iemand kan worden aangepast en die/dat, als ze/het is aangepast, tijdens emissietests of normaal gebruik een invloed kan hebben op de emissies of de motorprestaties. Dit omvat, maar blijft niet beperkt tot, parameters in verband met de injectietiming en het brandstofdebiet;

„instelbare parameter”

2.   „wall-flow-deeltjesnabehandelingssysteem”: een deeltjesnabehandelingssysteem waarin al het uitlaatgas door een wand stroomt die de vaste deeltjes wegfiltert.

„wall-flow-deeltjesnabehandelingssysteem”

Artikel 2

Modellen voor het informatiedossier en het inlichtingenformulier

1.   Fabrikanten gebruiken de modellen in bijlage I bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 21 van Verordening (EU) 2016/1628 informatiedossiers en inlichtingenformulieren overleggen.

2.   Bestaande inlichtingenformulieren voor motoren van categorie RLL die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn verstrekt of het inlichtingenformulier van een gelijkwaardige typegoedkeuring zoals bedoeld in bijlage XII bij Richtlijn 97/68/EG van het Europees Parlement en de Raad (2) kunnen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628.

3.   Bestaande inlichtingenformulieren voor motoren voor speciale doeleinden (SPE) die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn verstrekt of het inlichtingenformulier van een gelijkwaardige typegoedkeuring zoals bedoeld in bijlage XII bij Richtlijn 97/68/EG kunnen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628.

4.   Bestaande inlichtingenformulieren voor motoren van categorie NRSh die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn verstrekt of het inlichtingenformulier van een gelijkwaardige typegoedkeuring zoals bedoeld in bijlage XII bij Richtlijn 97/68/EG kunnen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628.

Artikel 3

Modellen voor de conformiteitsverklaring

Fabrikanten gebruiken de modellen in bijlage II bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 31 van Verordening (EU) 2016/1628 conformiteitsverklaringen overleggen.

Artikel 4

Modellen voor de opschriften op motoren

Fabrikanten gebruiken de modellen in bijlage III bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 32 van Verordening (EU) 2016/1628 opschriften op een motor aanbrengen.

Artikel 5

Modellen voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

Goedkeuringsinstanties gebruiken het model in bijlage IV bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 23 van Verordening (EU) 2016/1628 EU-typegoedkeuringscertificaten verstrekken.

Artikel 6

Nummeringssysteem voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

Goedkeuringsinstanties gebruiken het geharmoniseerde nummeringssysteem in bijlage V bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 22 van Verordening (EU) 2016/1628 EU-typegoedkeuringscertificaten nummeren.

Artikel 7

Het uniforme formaat van het testrapport

1.   Technische diensten gebruiken het uniforme formaat in bijlage VI bij deze verordening wanneer zij de in artikel 6, lid 3, onder g), in artikel 22, lid 6, en in artikel 23, lid 3, onder a), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde testrapporten opstellen.

2.   Bestaande testrapporten voor motoren van categorie RLL die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn afgegeven, mogen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628, mits sinds het ogenblik waarop de test is uitgevoerd noch de materiële voorschriften noch de voorschriften inzake de testprocedures zijn gewijzigd. Het verschil tussen de procentuele belasting en het procentuele vermogen en tussen de wegingsfactor voor het modusnummer (toestandnummer) van de testcyclus in onderdeel 3.7.1.4 van bijlage III bij Richtlijn 97/68/EG en het overeenkomstige modusnummer voor testcyclus F in aanhangsel 1 van bijlage XVII bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie (3) wordt in dit verband niet als materieel beschouwd.

3.   Bestaande testrapporten voor motoren die aan de emissiegrenswaarden voor motoren voor speciale doeleinden voldoen die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn afgegeven of het testrapport van een gelijkwaardige typegoedkeuring zoals bedoeld in bijlage XII bij Richtlijn 97/68/EG mogen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628, mits sinds het ogenblik waarop de test is uitgevoerd noch de materiële voorschriften noch de voorschriften inzake de testprocedures zijn gewijzigd.

4.   Bestaande testrapporten voor motoren die aan de NRSh-emissiegrenswaarden voldoen, die op grond van Richtlijn 97/68/EG zijn afgegeven, mogen worden ingediend voor typegoedkeuring op grond van Verordening (EU) 2016/1628, mits sinds het ogenblik waarop de test is uitgevoerd noch de materiële voorschriften noch de voorschriften inzake de testprocedures zijn gewijzigd.

Artikel 8

Formaat van de in artikel 37, lid 1, van Verordening 2016/1628 bedoelde lijst van motoren

Fabrikanten gebruiken het formaat in bijlage VII bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 37, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 de lijst van motoren verstrekken.

Artikel 9

Modellen en gegevensstructuur voor de uitwisseling van informatie via het IMI

Goedkeuringsinstanties gebruiken de modellen en de gegevensstructuur in bijlage VIII bij deze verordening wanneer zij op grond van artikel 22, lid 5, van Verordening (EU) 2016/1628 via het Informatiesysteem interne markt (IMI) informatie uitwisselen.

Artikel 10

Technische voorschriften en procedures om het IMI en bestaande nationale databanken met elkaar te verbinden

1.   Voor de toepassing van artikel 44, lid 3, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 biedt het IMI een webdienst voor de overdracht van gegevens in verband met aanvragen voor EU-typegoedkeuringen van bestaande nationale databanken naar het IMI.

2.   Voor de toepassing van artikel 44, lid 3, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 biedt het IMI een webdienst voor de overdracht van gegevens in verband met verleende, uitgebreide, ingetrokken of geweigerde EU-typegoedkeuringen van het IMI naar bestaande nationale databanken.

De eerste alinea is enkel van toepassing wanneer de betrokken lidstaat met de overdracht van die gegevens via de webdienst van het IMI heeft ingestemd.

Artikel 11

Parameters voor de definitie van motortypen en motorfamilies en de werkingsmodi ervan

Voor de toepassing van artikel 18, leden 1, 2 en 3, van Verordening (EU) 2016/1628 gebruiken fabrikanten de parameters in bijlage IX bij deze verordening wanneer zij motortypen en motorfamilies en de werkingsmodi ervan definiëren.

Artikel 12

Nadere technische gegevens voor het voorkomen van manipulatie

Voor de toepassing van artikel 18, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 gebruiken fabrikanten de nadere technische gegevens voor het voorkomen van manipulatie in bijlage X bij deze verordening.

Artikel 13

Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 19 december 2016.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53.

1

(2)  Richtlijn 97/68/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1997 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door inwendige verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines (PB L 59 van 27.2.1998, blz. 1).

2

(3)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines (zie bladzijde 1 van dit Publicatieblad).

3

---

INHOUDSOPGAVE

| Bijlage I | Modellen voor het informatiedossier en het inlichtingenformulier | |
| --- | --- | --- |
| Bijlage II | Modellen voor de conformiteitsverklaring | |
| Bijlage III | Modellen voor het opschrift op motoren | |
| Bijlage IV | Modellen voor het EU-typegoedkeuringscertificaat | |
| Bijlage V | Nummeringssysteem voor het EU-typegoedkeuringscertificaat | |
| Bijlage VI | Het uniforme formaat van het testrapport | |
| Bijlage VII | Formaat van de in artikel 37, lid 1, van Verordening 2016/1628 bedoelde lijst van motoren | |
| Bijlage VIII | Modellen en gegevensstructuur voor de uitwisseling van gegevens via het IMI | |
| Bijlage IX | Parameters voor de definitie van motortypen en motorfamilies en de werkingsmodi ervan | |
| Bijlage X | Nadere technische gegevens voor het voorkomen van manipulatie | |

Bijlage I

Modellen voor het informatiedossier en het inlichtingenformulier

Bijlage II

Modellen voor de conformiteitsverklaring

Bijlage III

Modellen voor het opschrift op motoren

Bijlage IV

Modellen voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

Bijlage V

Nummeringssysteem voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

Bijlage VI

Het uniforme formaat van het testrapport

Bijlage VII

Formaat van de in artikel 37, lid 1, van Verordening 2016/1628 bedoelde lijst van motoren

Bijlage VIII

Modellen en gegevensstructuur voor de uitwisseling van gegevens via het IMI

Bijlage IX

Parameters voor de definitie van motortypen en motorfamilies en de werkingsmodi ervan

Bijlage X

Nadere technische gegevens voor het voorkomen van manipulatie

---

BIJLAGE I

Modellen voor het informatiedossier en het inlichtingenformulier

DEEL A — INFORMATIEDOSSIER

1.   Algemene voorschriften

Een informatiedossier zoals bedoeld in artikel 21 van Verordening (EU) 2016/1628 bevat het volgende:

| 1.1. | een inhoudsopgave; |
| --- | --- |

1.1.

een inhoudsopgave;

| 1.2. | een verklaring van de fabrikant inzake de naleving van alle voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 overeenkomstig het model in aanhangsel 1; |
| --- | --- |

1.2.

een verklaring van de fabrikant inzake de naleving van alle voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 overeenkomstig het model in aanhangsel 1;

| 1.3. | een verklaring van de fabrikant dat het motortype of de motorfamilie voldoet aan de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 voor gespecificeerde vloeibare brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, behalve die welke zijn vermeld in punt 1.3.1 van bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.3.

een verklaring van de fabrikant dat het motortype of de motorfamilie voldoet aan de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 voor gespecificeerde vloeibare brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, behalve die welke zijn vermeld in punt 1.3.1 van bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.4. | voor elektronisch gestuurde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinjectie elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd: een volledig overzicht van de emissiebeheersingsstrategie, met inbegrip van de basisemissiebeheersingsstrategie en de middelen waarmee elke aanvullende beheersingsstrategie de outputvariabelen direct of indirect regelt; |
| --- | --- |

1.4.

voor elektronisch gestuurde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinjectie elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd: een volledig overzicht van de emissiebeheersingsstrategie, met inbegrip van de basisemissiebeheersingsstrategie en de middelen waarmee elke aanvullende beheersingsstrategie de outputvariabelen direct of indirect regelt;

| 1.4.1. | aanvullende vertrouwelijke informatie zoals bedoeld in aanhangsel 2 wordt enkel ter beschikking gesteld van de technische dienst die de tests uitvoert en wordt niet in het informatiedossier opgenomen; |
| --- | --- |

1.4.1.

aanvullende vertrouwelijke informatie zoals bedoeld in aanhangsel 2 wordt enkel ter beschikking gesteld van de technische dienst die de tests uitvoert en wordt niet in het informatiedossier opgenomen;

| 1.5. | indien van toepassing, een volledige beschrijving van de functionele werkingskenmerken van de NOx-beheersingsmaatregelen en het aansporingssysteem zoals bedoeld in bijlage IV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.5.

indien van toepassing, een volledige beschrijving van de functionele werkingskenmerken van de NOx-beheersingsmaatregelen en het aansporingssysteem zoals bedoeld in bijlage IV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.5.1. | indien het motortype of de motorfamilie in een NCD-motorfamilie is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die motorfamilie en de in punt 1.5 gevraagde informatie over de NCD-motorfamilie worden verstrekt; |
| --- | --- |

1.5.1.

indien het motortype of de motorfamilie in een NCD-motorfamilie is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die motorfamilie en de in punt 1.5 gevraagde informatie over de NCD-motorfamilie worden verstrekt;

| 1.6. | indien van toepassing, een volledige beschrijving van de functionele werkingskenmerken van de deeltjesbeheersingsmaatregelen zoals bedoeld in bijlage IV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.6.

indien van toepassing, een volledige beschrijving van de functionele werkingskenmerken van de deeltjesbeheersingsmaatregelen zoals bedoeld in bijlage IV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.6.1. | indien het motortype of de motorfamilie in een PCD-motorfamilie is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die motorfamilie en de in punt 1.6 gevraagde informatie over de PCD-motorfamilie worden verstrekt; |
| --- | --- |

1.6.1.

indien het motortype of de motorfamilie in een PCD-motorfamilie is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die motorfamilie en de in punt 1.6 gevraagde informatie over de PCD-motorfamilie worden verstrekt;

| 1.7. | een verklaring van de fabrikant, alsook ondersteunende testrapporten of -gegevens, inzake de verslechteringsfactoren zoals bedoeld in artikel 25, lid 1, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 en in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.7.

een verklaring van de fabrikant, alsook ondersteunende testrapporten of -gegevens, inzake de verslechteringsfactoren zoals bedoeld in artikel 25, lid 1, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 en in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.7.1 | indien het motortype of de motorfamilie in een familie van motornabehandelingssystemen is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die familie en de in punt 1.7 gevraagde informatie over de familie van nabehandelingssystemen worden verstrekt; |
| --- | --- |

1.7.1

indien het motortype of de motorfamilie in een familie van motornabehandelingssystemen is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die familie en de in punt 1.7 gevraagde informatie over de familie van nabehandelingssystemen worden verstrekt;

| 1.8. | indien van toepassing, een verklaring van de fabrikant, alsook ondersteunende testrapporten of -gegevens, inzake de aanpassingsfactoren voor niet-frequente regeneratie zoals bedoeld in bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.8.

indien van toepassing, een verklaring van de fabrikant, alsook ondersteunende testrapporten of -gegevens, inzake de aanpassingsfactoren voor niet-frequente regeneratie zoals bedoeld in bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.8.1 | indien het motortype of de motorfamilie in een familie van motornabehandelingssystemen is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die familie en de in punt 1.8 gevraagde informatie over de familie van motornabehandelingssystemen worden verstrekt; |
| --- | --- |

1.8.1

indien het motortype of de motorfamilie in een familie van motornabehandelingssystemen is opgenomen, mogen in plaats daarvan met instemming van de goedkeuringsinstantie een rechtvaardiging van de opname in die familie en de in punt 1.8 gevraagde informatie over de familie van motornabehandelingssystemen worden verstrekt;

| 1.9. | een verklaring van de fabrikant en ondersteunende gegevens waaruit blijkt dat de gemonteerde emissiebeheersingsstrategieën op een wijze zijn ontworpen die manipulatie zo veel mogelijk voorkomt, zoals bedoeld in artikel 18, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 en in bijlage X; |
| --- | --- |

1.9.

een verklaring van de fabrikant en ondersteunende gegevens waaruit blijkt dat de gemonteerde emissiebeheersingsstrategieën op een wijze zijn ontworpen die manipulatie zo veel mogelijk voorkomt, zoals bedoeld in artikel 18, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 en in bijlage X;

| 1.9.1. | voor motortypen en motorfamilies waarvoor een elektronische regeleenheid (ECU) wordt gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, bevat de informatie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de elektronische regeleenheid te voorkomen, met inbegrip van de voorziening voor updating met een door de fabrikant goedgekeurd programma of goedgekeurde kalibratie; |
| --- | --- |

1.9.1.

voor motortypen en motorfamilies waarvoor een elektronische regeleenheid (ECU) wordt gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, bevat de informatie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de elektronische regeleenheid te voorkomen, met inbegrip van de voorziening voor updating met een door de fabrikant goedgekeurd programma of goedgekeurde kalibratie;

| 1.9.2. | voor motortypen en motorfamilies waarvoor mechanische voorzieningen worden gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, bevat de informatie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de instelbare parameters van het emissiebeheersingssysteem te voorkomen. Dit omvat de onderdelen die tegen manipulatie bestand zijn, zoals de limiter caps van de carburateur, de afdichting van de schroeven van de carburateur en speciale schroeven die niet door de gebruiker kunnen worden aangepast; |
| --- | --- |

1.9.2.

voor motortypen en motorfamilies waarvoor mechanische voorzieningen worden gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, bevat de informatie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de instelbare parameters van het emissiebeheersingssysteem te voorkomen. Dit omvat de onderdelen die tegen manipulatie bestand zijn, zoals de limiter caps van de carburateur, de afdichting van de schroeven van de carburateur en speciale schroeven die niet door de gebruiker kunnen worden aangepast;

| 1.9.3 | om motoren van verschillende motorfamilies in dezelfde motorfamilie van maatregelen tegen manipulatie te plaatsen, bevestigt de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie dat de maatregelen die zijn gebruikt om manipulatie te voorkomen, gelijkwaardig zijn; |
| --- | --- |

1.9.3

om motoren van verschillende motorfamilies in dezelfde motorfamilie van maatregelen tegen manipulatie te plaatsen, bevestigt de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie dat de maatregelen die zijn gebruikt om manipulatie te voorkomen, gelijkwaardig zijn;

| 1.10. | een beschrijving van de fysieke connector die nodig is om het koppelsignaal van de ECU van de motor te ontvangen bij de monitoringtest tijdens het gebruik overeenkomstig aanhangsel 6 bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (1), om een dergelijke connector te verkrijgen; |
| --- | --- |

1.10.

een beschrijving van de fysieke connector die nodig is om het koppelsignaal van de ECU van de motor te ontvangen bij de monitoringtest tijdens het gebruik overeenkomstig aanhangsel 6 bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (1), om een dergelijke connector te verkrijgen;

| 1.11. | een beschrijving van de algemene kwaliteitsborgingssystemen voor de conformiteit van de productie overeenkomstig bijlage II bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654; |
| --- | --- |

1.11.

een beschrijving van de algemene kwaliteitsborgingssystemen voor de conformiteit van de productie overeenkomstig bijlage II bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654;

| 1.12. | een lijst met geplande emissiegerelateerde onderhoudsbeurten en de momenten waarop deze moeten plaatsvinden, met inbegrip van elke geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen; |
| --- | --- |

1.12.

een lijst met geplande emissiegerelateerde onderhoudsbeurten en de momenten waarop deze moeten plaatsvinden, met inbegrip van elke geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen;

| 1.13. | het ingevulde inlichtingenformulier zoals beschreven in deel B van deze bijlage; |
| --- | --- |

1.13.

het ingevulde inlichtingenformulier zoals beschreven in deel B van deze bijlage;

| 1.14. | alle relevante gegevens, tekeningen, foto's en andere in het inlichtingenformulier verplicht op te nemen informatie. |
| --- | --- |

1.14.

alle relevante gegevens, tekeningen, foto's en andere in het inlichtingenformulier verplicht op te nemen informatie.

2.   Aanvragen op papier worden opgemaakt in drievoud. Eventuele tekeningen worden op een passende schaal met voldoende details op bladen of in een bundel van A4-formaat weergegeven. Op eventuele foto's moeten voldoende details te zien zijn.

DEEL B — INLICHTINGENFORMULIER

1.   Algemene voorschriften

1.1.   Het inlichtingenformulier is voorzien van een door de aanvrager verstrekt referentienummer.

1.2.   In geval van wijziging van gegevens van het inlichtingenformulier dient de fabrikant bij de goedkeuringsinstantie herziene bladzijden in waarop de aard van de wijziging(en) en de nieuwe afgiftedatum duidelijk zijn aangegeven.

2.   Inhoud van het inlichtingenformulier

2.1.   Elk inlichtingenformulier bevat:

| 2.1.1. | de algemene informatie zoals beschreven in deel A van aanhangsel 3; |
| --- | --- |

2.1.1.

de algemene informatie zoals beschreven in deel A van aanhangsel 3;

| 2.1.2. | de in deel B van aanhangsel 3 beschreven informatie ter identificatie van de gemeenschappelijke ontwerpparameters van alle motortypen binnen een motorfamilie bestemd voor EU-typegoedkeuring of van toepassing op het motortype bestemd voor EU-typegoedkeuring indien dat niet in een motorfamilie is opgenomen; |
| --- | --- |

2.1.2.

de in deel B van aanhangsel 3 beschreven informatie ter identificatie van de gemeenschappelijke ontwerpparameters van alle motortypen binnen een motorfamilie bestemd voor EU-typegoedkeuring of van toepassing op het motortype bestemd voor EU-typegoedkeuring indien dat niet in een motorfamilie is opgenomen;

| 2.1.3. | de in deel C van aanhangsel 3 beschreven informatie, waarbij het formaat van de matrix in punt 2.1.3.1 wordt toegepast om de items te identificeren die van toepassing zijn op de basismotor of het motortype en de motortypen binnen de motorfamilie, indien van toepassing:






  2.1.3.1. | Matrix voor motortype of motorfamilie met voorbeeldgegevens














  Nr. item | Beschrijving van het item | Test | Montage | Goedkeuring | Basismotor/motortype | Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| type 2 | type 3 | type ... | type n |
| 3.1 | Identificatie van de motor | | | | | | | | |
| 3.1.1 | Aanwijzing van het motortype | | | | A01 | A02 | A03 | A04 | A05 |
| | | | | | | | | | |
| 3.2 | Prestatieparameters | | | | | | | | |
| 3.2.1 | Opgegeven nomina(a)l(e) toerental(len) (rpm) | X | | | 2 200 | 2 200 | 2 000 | 1 800 | 1 800 |
| | | | | | | | | | |
| 3.10. | Diverse voorzieningen: ja/neenn | | | | | | | | |
| 3.10.1 | Uitlaatgasrecirculatie (EGR) | | | | | | | | |
| 3.10.1.1. | Kenmerken (gekoeld/ongekoeld, hoge druk/lage druk enz.) | | | X | |
| ... | ... | ... | ... | ... | ... |

2.1.3.

de in deel C van aanhangsel 3 beschreven informatie, waarbij het formaat van de matrix in punt 2.1.3.1 wordt toegepast om de items te identificeren die van toepassing zijn op de basismotor of het motortype en de motortypen binnen de motorfamilie, indien van toepassing:

2.1.3.1.

Matrix voor motortype of motorfamilie met voorbeeldgegevens

Nr. item

Beschrijving van het item

Test

Montage

Goedkeuring

Basismotor/motortype

Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing)

type 2

type 3

type ...

type n

3.1

Identificatie van de motor

3.1.1

Aanwijzing van het motortype

A01

A02

A03

A04

A05

3.2

Prestatieparameters

3.2.1

Opgegeven nomina(a)l(e) toerental(len) (rpm)

X

2 200

2 200

2 000

1 800

1 800

3.10.

Diverse voorzieningen: ja/neenn

3.10.1

Uitlaatgasrecirculatie (EGR)

3.10.1.1.

Kenmerken (gekoeld/ongekoeld, hoge druk/lage druk enz.)

X

...

...

...

...

...

...

| 2.1.3.2. | Met een X in de desbetreffende kolom van de tabel wordt aangegeven met welk doel elk item vereist is: de uitvoering van de typegoedkeuringstest (Test), de montage van de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines (Montage) en/of de controle van de goedkeuring (Goedkeuring). |
| --- | --- |

2.1.3.2.

Met een X in de desbetreffende kolom van de tabel wordt aangegeven met welk doel elk item vereist is: de uitvoering van de typegoedkeuringstest (Test), de montage van de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines (Montage) en/of de controle van de goedkeuring (Goedkeuring).

| 2.1.3.3. | In het geval van motoren met constant toerental met verschillende nominale toerentallen wordt in onderdeel 3.2 (Prestatieparameters) voor elk toerental een kolom toegevoegd. |
| --- | --- |

2.1.3.3.

In het geval van motoren met constant toerental met verschillende nominale toerentallen wordt in onderdeel 3.2 (Prestatieparameters) voor elk toerental een kolom toegevoegd.

| 2.1.3.4. | In het geval van categorie IWP bestemd voor werking met zowel variabel toerental als constant toerental wordt in onderdeel 3.2 (Prestatieparameters) voor elke werking een kolom toegevoegd. |
| --- | --- |

2.1.3.4.

In het geval van categorie IWP bestemd voor werking met zowel variabel toerental als constant toerental wordt in onderdeel 3.2 (Prestatieparameters) voor elke werking een kolom toegevoegd.

3.   Toelichting bij het opstellen van het inlichtingenformulier

3.1.   De in de punten 2.1.2 en 2.1.3 bedoelde informatie mag met instemming van de goedkeuringsinstantie in een ander formaat worden verstrekt.

3.2.   Elk motortype of de basismotor in de matrix in punt 2.1.3.1 wordt geïdentificeerd overeenkomstig de aanwijzing van de motorfamilie en de aanwijzing van het motortype zoals beschreven in onderdeel 4.

3.3.   In de lijst worden enkel de onderdelen en subonderdelen van de delen B en C van aanhangsel 3 opgenomen die relevant zijn voor de specifieke motorfamilie, de specifieke motortypen binnen de motorfamilie of het specifieke motortype; voor de lijst wordt in alle gevallen het voorgestelde nummeringssysteem gebruikt.

3.4.   Wanneer verschillende opties door een schuine streep worden gescheiden, worden de ongebruikte opties doorgehaald of worden enkel de gebruikte opties weergegeven.

3.5.   Wanneer dezelfde waarde voor of beschrijving van een bepaald motorkenmerk op verschillende of alle leden van een motorfamilie van toepassing is, mogen de overeenkomstige cellen worden samengevoegd.

3.6.   Wanneer een afbeelding, diagram of nadere informatie nodig is, mag naar een aanhangsel worden verwezen.

3.7.   Wanneer het „type” onderdeel wordt gevraagd, wordt een eenduidige identificatie van dat onderdeel gegeven; dit kan door middel van een lijst van kenmerken, de naam van de fabrikant en het nummer van een onderdeel of tekening, een tekening, of een combinatie van voornoemde elementen of op een andere manier waarmee hetzelfde resultaat wordt bereikt.

4.   Aanwijzing van het motortype en aanwijzing van de motorfamilie

De fabrikant kent aan elk motortype en aan elke motorfamilie een unieke alfanumerieke code toe.

4.1.   In het geval van een motortype wordt de code aanwijzing van het motortype genoemd en vormt hij een duidelijke en ondubbelzinnige aanduiding van de motoren die een unieke combinatie van technische kenmerken hebben voor de items in deel C van aanhangsel 3 die op het motortype van toepassing zijn.

4.2.   In het geval van motortypen binnen een motorfamilie wordt de gehele code familietype of FT genoemd en bestaat hij uit twee delen: het eerste deel wordt aanwijzing van de motorfamilie genoemd en identificeert de motorfamilie; het tweede deel is de aanwijzing van het motortype van elk specifiek motortype binnen de familie.

De aanwijzing van de motorfamilie vormt een duidelijke en ondubbelzinnige aanduiding van de motoren die een unieke combinatie van technische kenmerken hebben voor de items in de delen B en C van aanhangsel 3 die op de motorfamilie van toepassing zijn.

Het FT vormt een duidelijke en ondubbelzinnige aanduiding van de motoren die een unieke combinatie van technische kenmerken hebben voor de items in deel C van aanhangsel 3 die op het motortype binnen de motorfamilie van toepassing zijn.

4.2.1.   De fabrikant mag dezelfde aanwijzing van de motorfamilie gebruiken om dezelfde motorfamilie in twee of meer motorcategorieën te identificeren.

4.2.2.   De fabrikant mag niet dezelfde aanwijzing van de motorfamilie gebruiken om meer dan één motorfamilie in dezelfde motorcategorie te identificeren.

4.2.3.   Weergave van het FT

In het FT wordt een spatie gelaten tussen de aanwijzing van de motorfamilie en de aanwijzing van het motortype, zoals in het volgende voorbeeld:

„159AF[spatie]0054”

4.3.   Aantal tekens

Het aantal tekens mag niet meer bedragen dan:

| a) | 15 voor de aanwijzing van de motorfamilie, |
| --- | --- |

a)

15 voor de aanwijzing van de motorfamilie,

| b) | 25 voor de aanwijzing van het motortype, |
| --- | --- |

b)

25 voor de aanwijzing van het motortype,

| c) | 40 voor het FT. |
| --- | --- |

c)

40 voor het FT.

4.4.   Toegestane tekens

De aanwijzing van het motortype en de aanwijzing van de motorfamilie bestaan uit Romeinse letters en/of Arabische cijfers.

4.4.1.   Er mogen haakjes en streepjes worden gebruikt, maar deze mogen niet in de plaats komen van een letter of een cijfer.

4.4.2.   Het gebruik van variabele tekens is toegestaan; variabele tekens worden met een „#” aangeduid indien het variabele teken op het moment van de kennisgeving niet bekend is.

4.4.2.1.   De redenen voor het gebruik van variabele tekens worden uitgelegd aan de technische dienst en de goedkeuringsinstantie.

---

(1)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (zie bladzijde 334 van dit Publicatieblad).

1

Aanhangsel 1

Verklaring van de fabrikant inzake de naleving van Verordening (EU) 2016/1628

Ondergetekende, [ ...(volledige naam en functie)],

verklaart hierbij dat het volgende motortype/de volgende motorfamilie (*) in alle opzichten voldoet aan de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (1), Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie (2), Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (3) en Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie betreffende administratieve voorschriften (4) en geen gebruik maakt van manipulatiestrategieën.

Alle emissiebeheersingsstrategieën voldoen, indien van toepassing, aan de voorschriften van de basisemissiebeheersingsstrategie (BECS) en de aanvullende emissiebeheersingsstrategie (AECS) zoals beschreven in onderdeel 2 van bijlage IV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en zijn bekendgemaakt overeenkomstig die bijlage en bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656.

| 1.1. | Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ... |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ... |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.4.

| 1.6. | Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (*): ... |
| --- | --- |

1.6.

(Plaats) (Datum) ...

Handtekening (of een visuele voorstelling van een geavanceerde elektronische handtekening overeenkomstig Verordening (EU) nr. 910/2014 van het Europees Parlement en de Raad (5), inclusief verificatiegegevens): ...

Toelichting bij aanhangsel 1

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet in de verklaring van de fabrikant te worden vermeld)

| (*) | Haal de ongebruikte opties door of geef enkel de gebruikte opties weer. |
| --- | --- |

(*)

---

(1)  Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53).

(2)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines (PB L 102 van 13.4.2017, blz. 1).

(3)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (PB L 102 van 13.4.2017, blz. 334).

(4)  Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 102 van 13.4.2017, blz. 364).

(5)  Verordening (EU) nr. 910/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt en tot intrekking van Richtlijn 1999/93/EG (PB L 257 van 28.8.2014, blz. 73).

Aanhangsel 2

Vertrouwelijke informatie over de emissiebeheersingsstrategie

| 1. | Dit aanhangsel is van toepassing op elektronisch geregelde motoren waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinjectie elektronisch wordt geregeld. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Aanvullende informatie wordt bij de technische dienst ingediend, maar wordt niet bij de EU-typegoedkeuringsaanvraag gevoegd. Deze informatie omvat alle parameters die worden gewijzigd door een aanvullende emissiebeheersingsstrategie en de grensomstandigheden waaronder deze strategie werkt en met name:






  a) | een beschrijving van de besturingslogica en van de timingstrategieën en schakelpunten, in alle werkingsmodi voor de brandstof- en andere essentiële systemen, die een effectieve emissiebeheersing tot gevolg hebben (zoals uitlaatgasrecirculatie (EGR) of reagensdosering); |
| --- | --- | --- |

2.

a)

een beschrijving van de besturingslogica en van de timingstrategieën en schakelpunten, in alle werkingsmodi voor de brandstof- en andere essentiële systemen, die een effectieve emissiebeheersing tot gevolg hebben (zoals uitlaatgasrecirculatie (EGR) of reagensdosering);

| b) | een rechtvaardiging voor het gebruik van elke op de motor toegepaste aanvullende emissiebeheersingsstrategie, vergezeld van materiaal en testgegevens die het effect op de uitlaatemissies aantonen. Deze rechtvaardiging mag gebaseerd zijn op testgegevens, gedegen technische analysen of een combinatie van beide; |
| --- | --- |

b)

een rechtvaardiging voor het gebruik van elke op de motor toegepaste aanvullende emissiebeheersingsstrategie, vergezeld van materiaal en testgegevens die het effect op de uitlaatemissies aantonen. Deze rechtvaardiging mag gebaseerd zijn op testgegevens, gedegen technische analysen of een combinatie van beide;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de toegepaste algoritmen of sensoren (indien van toepassing) om een incorrecte werking van het NOx-beheersingssysteem te identificeren, te analyseren of te diagnosticeren; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de toegepaste algoritmen of sensoren (indien van toepassing) om een incorrecte werking van het NOx-beheersingssysteem te identificeren, te analyseren of te diagnosticeren;

| d) | een gedetailleerde beschrijving van de toegepaste algoritmen of sensoren (indien van toepassing) om een incorrecte werking van het deeltjesbeheersingssysteem te identificeren, te analyseren of te diagnosticeren. |
| --- | --- |

d)

een gedetailleerde beschrijving van de toegepaste algoritmen of sensoren (indien van toepassing) om een incorrecte werking van het deeltjesbeheersingssysteem te identificeren, te analyseren of te diagnosticeren.

| 3. | De in punt 2 vereiste aanvullende informatie wordt strikt vertrouwelijk behandeld. Zij wordt door de fabrikant bewaard en voor inspectie door de goedkeuringsinstantie ter beschikking gesteld op het moment van de EU-typegoedkeuring of op verzoek op elk ogenblik tijdens de geldigheidsduur van de EU-typegoedkeuring. In dat geval behandelt de goedkeuringsinstantie deze informatie vertrouwelijk en deelt zij haar niet met andere partijen. |
| --- | --- |

3.

Aanhangsel 3

Model voor het inlichtingenformulier

DEEL A

1.   ALGEMENE INFORMATIE

1.1.   Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ...

1.2.   Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

1.3.   Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ...

1.4.   Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

1.5.   Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

1.6.   Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT: ...

1.7.   Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie: NRE-v-1/NRE-v-2/NRE-v-3/NRE-v-4/NRE-v-5/NRE-v-6/NRE-v-7/NRE-c-1/NRE-c-2/NRE-c-3/NRE-c-4/NRE-c-5/NRE-c-6/NRE-c-7/NRG-v-1/NRG-c-1/NRSh-v-1a/NRSh-v-1b/NRS-vr-1a/NRS-vr-1b/NRS-vi-1a/NRS-vi-1b/NRS-v-2a/NRS-v-2b/NRS-v-3/IWP-v-1/IWP-v-2/IWP-v-3/IWP-v-4/IWP-c-1/IWP-c-2/IWP-c-3/IWP-c-4/IWA-v-1/IWA-v-2/IWA-v-3/IWA-v-4/IWA-c-1/IWA-c-2/IWA-c-3/IWA-c-4/RLL-v-1/RLL-C-1/RLR-v-1/RLR-C-1/SMB-v-1/ATS-v-1

1.8.   Categorie van de emissieduurzaamheidsperiode: niet van toepassing/cat. 1 (consumentenproducten)/cat. 2. (semiprofessionele producten)/cat. 3 (professionele producten)

1.9.   Emissiefase: V/motor voor speciale doeleinden (SPE)

1.10.   Enkel in geval van NRS < 19 kW, motorfamilie uitsluitend bestaande uit motortypen voor sneeuwblazers: ja/neen

1.11.   Referentievermogen is: nominaal nettovermogen/maximaal nettovermogen

1.12.   Primaire NRSC-testcyclus: C1/C2/D2/E2/E3/F/G1/G2/G3/H

1.12.1.   Enkel in geval van categorie IWP met variabel toerental, bijkomende aandrijvingstestcyclus: niet toegepast/E2/E3

1.12.2.   Enkel in geval van categorie IWP, bijkomende NRSC-testcyclus: niet toegepast/D2/C1

1.13.   Transiënte testcyclus: Niet van toepassing/NRTC/LSI-NRTC

1.14.   Gebruiksbeperkingen (indien van toepassing):

DEEL B

2.   GEMEENSCHAPPELIJKE ONTWERPPARAMETERS VAN DE MOTORFAMILIE (1)

2.1.   Verbrandingscyclus: viertakt/tweetakt/draaizuiger/andere (specificeren) ...

2.2.   Ontstekingstype: compressieontsteking/elektrische ontsteking

2.3.   Opstelling van de cilinders

2.3.1.   Positie van de cilinders in het blok: één/V/in lijn/tegenover elkaar liggend/stervormig/andere (specificeren): ...

2.3.2.   Hartafstand van de boringen (mm): ...

2.4.   Type/ontwerp van de verbrandingskamer

2.4.1.   Open kamer/gedeelde kamer/andere (specificeren)

2.4.2.   Klep- en poortconfiguratie ...

2.4.3.   Aantal kleppen per cilinder: ...

2.5.   Bereik individuele-cilinderinhoud (cm3): ...

2.6.   Voornaamste koelmiddel: lucht/water/olie

2.7.   Methode van luchtaanzuiging: natuurlijke aanzuiging/drukvulling/drukvulling met tussenkoeler

2.8.   Brandstof

2.8.1.   Brandstoftype: diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)/ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95)/benzine (E10)/ethanol (E85)/(aardgas/biomethaan)/vloeibaar petroleumgas (lpg)

2.8.1.1.   Brandstofsubtype (enkel aardgas en biomethaan): universele brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas)/beperkte brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas)/beperkte brandstof — brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas)/specifieke brandstof (lng)

2.8.2.   Regeling brandstoftoevoer: enkel vloeibare brandstof/enkel gasvormige brandstof/dual fuel type 1A/dual fuel type 1B/dual fuel type 2A/dual fuel type 2B/dual fuel type 3B

2.8.3.   Lijst van andere brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies die met de motor kunnen worden gebruikt, door de fabrikant gespecificeerd overeenkomstig punt 1.4 van bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 (referentie van erkende norm of specificatie vermelden): ...

2.8.4.   Smeermiddel toegevoegd aan brandstof: ja/neen

2.8.4.1.   Specificatie: ...

2.8.4.2.   Verhouding brandstof/olie: ...

2.8.5.   Brandstoftoevoertype: pomp, (hogedruk)leiding en injector/in de leiding geplaatste pomp of verdelerpomp/unitinjector/common rail/carburateur/indirecte injectie/directe injectie/mengeenheid/andere (specificeren): ...

2.9.   Motormanagementsystemen: mechanische/elektronische regelstrategie (2)

2.10.   Diverse voorzieningen: ja/neen

(Zo ja, geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen.)

2.10.1.   Uitlaatgasrecirculatie (EGR): ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.10.1 in en geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen.)

2.10.2.   Waterinjectie: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.10.2 in en geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen.)

2.10.3.   Luchtinjectie: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.10.3 in en geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen.)

2.10.4.   Andere (specificeer en geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen): ...

2.11.   Uitlaatgasnabehandelingssysteem: ja/neen

(Zo ja, geef een schematische voorstelling van de plaats en schikking van de voorzieningen.)

2.11.1.   Oxidatiekatalysator: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.2 in.)

2.11.2.   DeNOx-systeem met selectieve NOx-reductie (toevoeging van reductiemiddel): ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.3 in.)

2.11.3.   Andere deNOx-systemen: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.3 in.)

2.11.4.   Driewegkatalysator die oxidatie en NOx-reductie combineert: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.3 in.)

2.11.5.   Deeltjesnabehandelingssysteem met passieve regeneratie: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.4 in.)

2.11.5.1.   Wall-flow/non-wall-flow

2.11.6.   Deeltjesnabehandelingssysteem met actieve regeneratie: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.4 in.)

2.11.6.1.   Wall-flow/non-wall-flow

2.11.7.   Andere deeltjesnabehandelingssystemen: ja/neen

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.4 in.)

2.11.8.   Andere nabehandelingsvoorzieningen (specificeren): ...

(Zo ja, vul onderdeel 3.11.5 in.)

2.11.9.   Andere voorzieningen of kenmerken met een sterke invloed op de emissies (specificeren): ...

DEEL C

3.   ESSENTIËLE KENMERKEN VAN HET MOTORTYPE/DE MOTORTYPEN

| Nr. item | Beschrijving van het item | Test | Montage | Goedkeuring | Basismotor/motortype | Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing) | Toelichting (niet opgenomen in formulier) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| type 2 | type 3 | type ... | type n |
| 3.1. | Identificatie van de motor | | | | | | | | | |
| 3.1.1. | Aanwijzing van het motortype: | | | X | | | | | | |
| 3.1.2. | Aanwijzing van het motortype vermeld in het motoropschrift: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.1.3. | Plaats van het voorgeschreven opschrift: | | | X | | | | | | |
| 3.1.4. | Wijze van bevestiging van het voorgeschreven opschrift: | | | X | | | | | | |
| 3.1.5. | Tekeningen van de plaats van het motoridentificatienummer (volledig voorbeeld met afmetingen): | | | X | | | | | | |
| 3.2. | Prestatieparameters | | | | | | | | | |
| 3.2.1. | Opgegeven nominaal toerental (rpm): | X | | | | | | | | |
| 3.2.1.1. | Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij nominaal nettovermogen: | | | X | | | | | | |
| 3.2.1.2. | Opgegeven nominaal nettovermogen (kW): | X | | | | | | | | |
| 3.2.2. | Toerental bij maximumvermogen (rpm): | | | X | | | | | | Indien verschillend van het nominale toerental. |
| 3.2.2.1. | Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij maximaal nettovermogen: | | | X | | | | | | |
| 3.2.2.2. | Maximaal nettovermogen (kW): | X | | X | | | | | | Indien verschillend van het nominale vermogen. |
| 3.2.3. | Opgegeven toerental voor het maximumkoppel (rpm): | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.3.1. | Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij toerental voor het maximumkoppel: | | | X | | | | | | |
| 3.2.3.2. | Opgegeven maximumkoppel (Nm): | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.4. | Opgegeven 100 %-testtoerental: | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.5. | Opgegeven intermediair testtoerental: | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.6. | Stationair toerental (rpm): | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.7. | Maximumtoerental in onbelaste toestand (rpm): | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.2.8. | Opgegeven minimumkoppel (Nm): | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.3. | Inloopprocedure | | | | | | | | | Optioneel, naar keuze van de fabrikant. |
| 3.3.1. | Inlooptijd: | X | | | | | | | | |
| 3.3.2. | Inloopcyclus: | X | | | | | | | | |
| 3.4. | Motortest | | | | | | | | | |
| 3.4.1. | Specifieke bevestiging nodig: ja/neen | X | | | | | | | | Enkel voor NRSh. |
| 3.4.1.1. | Beschrijving, met inbegrip van foto's en/of tekeningen, van het systeem om de motor op de testbank te bevestigen, met inbegrip van de as voor krachtoverbrenging op de dynamometer: | X | | | | | | | | |
| 3.4.2. | Uitlaatgasmengkamer toegestaan door fabrikant: ja/neen | X | | | | | | | | Enkel voor NRSh. |
| 3.4.2.1. | Beschrijving, foto en/of tekening van uitlaatgasmengkamer: | X | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.4.3. | Door fabrikant gekozen NRSC: RMC/specifieke modi | X | | | | | | | | |
| 3.4.4. | Aanvullende NRSC: E2/D2/C1 | X | | | | | | | | Enkel wanneer onder de punten 1.12.1 of 1.12.2 van deel A aanvullende cycli worden opgegeven. |
| 3.4.5. | Aantal voorconditioneringscycli vóór transiënte test: | X | | | | | | | | Indien van toepassing minstens 1,0. |
| 3.4.6. | Aantal voorconditionerings-RMC vóór NRSC-test: | X | | | | | | | | Indien van toepassing minstens 0,5. |
| 3.5. | Smeersysteem | | | | | | | | | |
| 3.5.1. | Smeermiddeltemperatuur | | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.5.1.1. | minimum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.5.1.2. | maximum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.6. | Verbrandingscilinder | | | | | | | | | |
| 3.6.1. | Boring (mm): | | | X | | | | | | |
| 3.6.2. | Slag (mm): | | | X | | | | | | |
| 3.6.3. | Aantal cilinders: | | | X | | | | | | |
| 3.6.4. | Cilinderinhoud (cm3): | | | X | | | | | | |
| 3.6.5. | Cilinderinhoud als % van de basismotor: | | | X | | | | | | Indien motorfamilie. |
| 3.6.6. | Volumetrische compressieverhouding: | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven. |
| 3.6.7. | Beschrijving van het verbrandingssysteem: | | | X | | | | | | |
| 3.6.8. | Tekeningen van de verbrandingskamer en de zuigerkop: | | | X | | | | | | |
| 3.6.9. | Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten (mm2): | | | X | | | | | | |
| 3.6.10. | Kleptiming | | | | | | | | | |
| 3.6.10.1. | Maximale lichthoogte en openings- en sluitingshoeken ten opzichte van het dode punt of equivalente gegevens: | | | X | | | | | | |
| 3.6.10.2. | Referentie- en/of afstelbereik: | | | X | | | | | | |
| 3.6.10.3. | Variabele-kleptimingsysteem: ja/neen | | | X | | | | | | Indien van toepassing en waar: inlaat en/of uitlaat. |
| 3.6.10.3.1. | Type: continu/(aan/uit) | | | X | | | | | | |
| 3.6.10.3.2. | Faseverschuivingshoek van de nokkenas: | | | X | | | | | | |
| 3.6.11. | Poortconfiguratie | | | | | | | | | Enkel tweetakt, indien van toepassing. |
| 3.6.11.1. | Positie, grootte en aantal: | | | X | | | | | | |
| 3.7. | Koelsysteem | | | | | | | | | Vul het relevante onderdeel in. |
| 3.7.1. | Vloeistofkoeling | | | | | | | | | |
| 3.7.1.1. | Aard van de vloeistof: | | | X | | | | | | |
| 3.7.1.2. | Circulatiepompen: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.7.1.2.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.7.1.2.2. | Overbrengingsverhouding(en): | | | X | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.7.1.3. | Minimumtemperatuur koelvloeistof aan de uitlaat (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.7.1.4. | Maximumtemperatuur koelvloeistof aan de uitlaat (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.7.2. | Luchtkoeling | | | | | | | | | |
| 3.7.2.1. | Ventilator: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.7.2.1.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.7.2.1.2. | Overbrengingsverhouding(en): ... | | | X | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.7.2.2. | Maximumtemperatuur op het referentiepunt (°C): | | | X | | | | | | |
| 3.7.2.2.1. | Plaats referentiepunt: | | | X | | | | | | |
| 3.8. | Aanzuiging | | | | | | | | | |
| 3.8.1. | Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa) | X | X | | | | | | | |
| 3.8.1.1. | Met schoon luchtfilter: | X | X | | | | | | | |
| 3.8.1.2. | Met vuil luchtfilter: | X | X | | | | | | | |
| 3.8.1.3. | Plaats van meting: | X | X | | | | | | | |
| 3.8.2. | Drukvulling(en): ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.8.2.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.8.2.2. | Beschrijving en schematische voorstelling van het systeem (bv. maximumdruk, afvoerklep, VGT, biturbo enz.): | | | X | | | | | | |
| 3.8.3. | Vulluchtkoeler: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.8.3.1. | Type: lucht-lucht/lucht-water/andere (specificeren) | | | X | | | | | | |
| 3.8.3.2. | Maximale uitlaattemperatuur vulluchtkoeler bij 100 %-toerental en vollast (°C): | X | X | | | | | | | |
| 3.8.3.4. | Maximaal toelaatbare drukval over de vulluchtkoeler bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa): | X | X | | | | | | | |
| 3.8.4. | Gasklep inlaat: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.8.5. | Voorziening voor het recycleren van cartergassen: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.8.5.1. | Zo ja, beschrijving en tekeningen: | | | X | | | | | | |
| 3.8.5.2. | Zo nee, naleving van punt 6.10 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654: ja/neen | X | | | | | | | | |
| 3.8.6. | Inlaatroute | | | | | | | | | Enkel tweetakt, NRS en NRSh. |
| 3.8.6.1. | Beschrijving van inlaatroute (met tekeningen, foto's en/of onderdeelnummers): | | | X | | | | | | |
| 3.8.7. | Luchtfilter | | | X | | | | | | Enkel tweetakt, NRS en NRSh. |
| 3.8.7.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.8.8. | Luchtinlaatdemper | | | | | | | | | Enkel tweetakt, NRS en NRSh. |
| 3.8.1.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.9. | Uitlaatsysteem | | | | | | | | | |
| 3.9.1. | Beschrijving van het uitlaatsysteem (met tekeningen, foto's en/of onderdeelnummers indien nodig): | | | X | | | | | | Enkel tweetakt, NRS en NRSh. |
| 3.9.2. | Maximale uitlaattemperatuur (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.9.3. | Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa): | X | X | | | | | | | |
| 3.9.3.1. | Plaats van meting: | X | X | | | | | | | |
| 3.9.4. | Uitlaattegendruk bij het door de fabrikant gespecificeerde belastingniveau voor nabehandeling met variabele restrictie aan het begin van de test (kPa): | X | | | | | | | | |
| 3.9.4.1. | Plaats en toerental/belastingomstandigheden: | X | | | | | | | | |
| 3.9.5. | Gasklep uitlaat: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.10. | Diverse voorzieningen: ja/neen | | | | | | | | | |
| 3.10.1. | Uitlaatgasrecirculatie (EGR) | | | | | | | | | |
| 3.10.1.1. | Eigenschappen: gekoeld/ongekoeld, hoge druk/lage druk/andere (specificeren) | | | | | | | | | |
| 3.10.2. | Waterinjectie | | | | | | | | | |
| 3.10.2.1. | Werkingsprincipe: | | | X | | | | | | |
| 3.11. | Uitlaatgasnabehandelingssysteem | | | | | | | | | |
| 3.11.1. | Plaats | | X | | | | | | | |
| 3.11.1.1. | Plaats(en) en maximum-/minimumafstand(en) van de motor tot de eerste nabehandelingsvoorziening: | | X | | | | | | | |
| 3.11.1.2. | Maximale temperatuurval van de uitlaat- of turbineopening tot de eerste nabehandelingsvoorziening (°C), indien vermeld: | X | X | | | | | | | |
| 3.11.1.2.1. | Testomstandigheden voor meting: | X | X | | | | | | | |
| 3.11.1.3. | Minimumtemperatuur bij inlaat tot eerste nabehandelingsvoorziening bij vollast en 100 %-toerental (°C), indien vermeld: | X | X | | | | | | | |
| 3.11.2. | Oxidatiekatalysator | | | | | | | | | |
| 3.11.2.1. | Aantal katalysatoren en katalysatorelementen: | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.2. | Afmetingen en volume van de katalysator(en): | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.3. | Totale hoeveelheid edelmetalen: | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.4. | Relatieve concentratie van elke verbinding: | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.5. | Substraat (structuur en materiaal): | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.6. | Celdichtheid: | | | X | | | | | | |
| 3.11.2.7. | Type katalysatorhuis: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3. | Katalytisch uitlaatgasnabehandelingssysteem voor NOx of driewegkatalysator | | | | | | | | | |
| 3.11.3.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.2. | Aantal katalysatoren en katalysatorelementen: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.3. | Soort katalytische werking: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.4. | Afmetingen en volume van de katalysator(en): | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.5. | Totale hoeveelheid edelmetalen: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.6. | Relatieve concentratie van elke verbinding: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.7. | Substraat (structuur en materiaal): | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.8. | Celdichtheid: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.9. | Type katalysatorhuis: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.10. | Regeneratiemethode: | X | | X | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.11.3.10.1. | Niet-frequente regeneratie: ja/neen | X | | | | | | | | Zo ja, vul onderdeel 3.11.6 in. |
| 3.11.3.11. | Normaal bedrijfstemperatuurbereik (°C): | X | X | | | | | | | |
| 3.11.3.12. | Verbruiksreagens: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.12.1. | Type en concentratie van het reagens dat nodig is voor de katalytische werking: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.12.2. | Laagste concentratie van het in het reagens aanwezige werkzame ingrediënt waarbij het waarschuwingssysteem niet wordt geactiveerd (CDmin) (vol. %): | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.12.3. | Normaal bedrijfstemperatuurbereik van het reagens: | | X | | | | | | | |
| 3.11.3.12.4. | Internationale norm: | | X | X | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.11.3.13. | NOx-sensor(en): ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.13.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.13.2. | Plaats(en): | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.14. | Zuurstofsensor(en): ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.14.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.11.3.14.2. | Plaats(en): | | | X | | | | | | |
| 3.11.4. | Deeltjesnabehandelingssysteem | | | | | | | | | |
| 3.11.4.1. | Filtratietype: wall-flow/non-wall-flow/ander (specificeren) | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.2. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.3. | Afmetingen en inhoud van het deeltjesnabehandelingssysteem: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.4. | Plaats(en) en maximum- en minimumafstand(en) van de motor: | | X | | | | | | | |
| 3.11.4.5. | Beschrijving en/of tekening van de regeneratiemethode of het regeneratiesysteem: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.5.1. | Niet-frequente regeneratie: ja/neen | | | X | | | | | | Zo ja, vul onderdeel 3.11.6 in. |
| 3.11.4.5.2. | Minimale uitlaatgastemperatuur om de regeneratieprocedure in gang te zetten (°C): | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.6. | Katalytische coating: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.6.1. | Soort katalytische werking: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.7. | Brandstofadditief met katalytische werking (FBC): ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.8. | Normaal bedrijfstemperatuurbereik (°C): | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.9. | Normaal bedrijfsdrukbereik (kPa): | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.10. | Opslagcapaciteit roet/as [g]: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.11. | Zuurstofsensor(en): ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.11.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.11.4.11.2. | Plaats(en): | | | X | | | | | | |
| 3.11.5. | Andere nabehandelingsvoorzieningen | | | | | | | | | |
| 3.11.5.1. | Beschrijving en werking: | | | X | | | | | | |
| 3.11.6. | Niet-frequente regeneratie | | | | | | | | | |
| 3.11.6.1. | Aantal cycli met regeneratie: | X | | | | | | | | |
| 3.11.6.2. | Aantal cycli zonder regeneratie: | X | | | | | | | | |
| 3.12. | Brandstoftoevoer voor CI-motoren op vloeibare brandstof of, indien van toepassing, dualfuelmotoren | | | | | | | | | |
| 3.12.1. | Brandstofpomp | | | | | | | | | |
| 3.12.1.1. | Druk (kPa) of karakteristiek schema: | | | X | | | | | | |
| 3.12.2. | Injectiesysteem | | | | | | | | | |
| 3.12.2.1. | Pomp | | | | | | | | | |
| 3.12.2.1.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.1.2. | Nominaal pomptoerental (rpm): | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.1.3. | mm3 per slag of cyclus bij volledige injectie en het nominale pomptoerental: | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven. |
| 3.12.2.1.4. | Pomptoerental bij het hoogste koppel (rpm): | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.1.5. | mm3 per slag of cyclus bij volledige injectie en het pomptoerental bij het hoogste koppel: | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven. |
| 3.12.2.1.6. | Karakteristiek schema: | | | X | | | | | | Als alternatief voor de punten 3.12.2.1.1. tot en met 3.12.2.1.5. |
| 3.12.2.1.7. | Gebruikte methode: op een motor/op een testbank | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.2. | Injectietiming | | | | | | | | | |
| 3.12.2.2.1. | Injectietimingscurve: | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven, indien van toepassing. |
| 3.12.2.2.2. | Vast ontstekingstijdstip: | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven. |
| 3.12.2.3. | Injectieleidingen | | | | | | | | | |
| 3.12.2.3.1. | Lengte(n) (mm): | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.3.2. | Binnendiameter (mm): | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.4. | Common rail: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.12.2.4.1. | Type: | | | X | | | | | | |
| 3.12.3. | Injector(en) | | | | | | | | | |
| 3.12.3.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.12.3.2. | Openingsdruk (kPa): | | | X | | | | | | Tolerantie aangeven. |
| 3.12.4. | ECU: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.12.4.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.12.4.2. | Softwarekalibratienummer(s): | | | X | | | | | | |
| 3.12.4.3. | Communicatienorm(en) voor toegang tot datastream-informatie: ISO 27145 met ISO 15765-4 (op basis van CAN)/ISO 27145 met ISO 13400 (op basis van TCP/IP)/SAE J1939-73 | X | | X | | | | | | |
| 3.12.5. | Regulateur | | | | | | | | | |
| 3.12.5.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.12.5.2. | Uitschakelingspunt bij vollast: | | | X | | | | | | Bereik specificeren, indien van toepassing. |
| 3.12.5.3. | Maximumtoerental in onbelaste toestand: | | | X | | | | | | Bereik specificeren, indien van toepassing. |
| 3.12.5.4. | Stationair toerental: | | | X | | | | | | Bereik specificeren, indien van toepassing. |
| 3.12.6. | Koudstartsysteem: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.12.6.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.12.6.2. | Beschrijving: | | | X | | | | | | |
| 3.12.7. | Brandstoftemperatuur bij de inlaat van de brandstofinjectiepomp | | | | | | | | | |
| 3.12.7.1. | minimum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.12.7.2. | maximum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.13. | Brandstoftoevoer voor elektrische-ontstekingsmotor op vloeibare brandstof | | | | | | | | | |
| 3.13.1. | Carburateur | | | | | | | | | |
| 3.13.1.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.13.2. | Indirecte brandstofinjectie | | | | | | | | | |
| 3.13.2.1. | monopoint/multipoint | | | X | | | | | | |
| 3.13.2.2. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.13.3. | Directe injectie | | | | | | | | | |
| 3.13.3.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.13.4. | Brandstoftemperatuur op plaats gespecificeerd door fabrikant | | | | | | | | | |
| 3.13.4.1. | Plaats: | X | | | | | | | | |
| 3.13.4.2. | minimum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.13.4.3. | maximum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.14. | Brandstoftoevoer voor motoren op gasvormige brandstof of, indien van toepassing, dualfuelmotoren (in geval van systeemvarianten gelijkwaardige informatie verstrekken) | | | | | | | | | |
| 3.14.1. | Brandstof: lpg/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/lng/brandstofspecifiek lng | X | | X | | | | | | |
| 3.14.2. | Drukregelaar(s) of verdamper(s)/drukregelaar(s) | | | | | | | | | |
| 3.14.2.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.2.2. | Aantal drukreduceerfasen: | | | X | | | | | | |
| 3.14.2.3. | Minimale en maximale druk in de eindfase (kPa): | | | X | | | | | | |
| 3.14.2.4. | Aantal hoofdafstelpunten: | | | X | | | | | | |
| 3.14.2.5. | Aantal afstelpunten stationair: | | | X | | | | | | |
| 3.14.3. | Brandstofsysteem: mengeenheid/gasinjectie/vloeistofinjectie/directe injectie | | | X | | | | | | |
| 3.14.3.1. | Mengverhoudingregeling | | | | | | | | | |
| 3.14.3.1.1. | Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: | | | X | | | | | | |
| 3.14.4. | Mengeenheid | | | | | | | | | |
| 3.14.4.1. | Aantal: | | | X | | | | | | |
| 3.14.4.2. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.4.3. | Plaats: | | | X | | | | | | |
| 3.14.4.4. | Afstelmogelijkheden: | | | X | | | | | | |
| 3.14.5. | Injectie in het inlaatspruitstuk | | | | | | | | | |
| 3.14.5.1. | Injectie: monopoint/multipoint | | | X | | | | | | |
| 3.14.5.2. | Injectie: continu/simultaan/sequentieel | | | X | | | | | | |
| 3.14.5.3. | Injectieapparatuur | | | | | | | | | |
| 3.14.5.3.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.5.3.2. | Afstelmogelijkheden: | | | X | | | | | | |
| 3.14.5.4. | Voedingspomp | | | | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.14.5.4.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.5.5. | Injector(en) | | | | | | | | | |
| 3.14.5.5.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.6. | Directe injectie | | | | | | | | | |
| 3.14.6.1. | Injectiepomp/drukregelaar | | | X | | | | | | |
| 3.14.6.1.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.6.1.2. | Injectietiming (specificeren): | | | X | | | | | | |
| 3.14.6.2. | Injector(en) | | | | | | | | | |
| 3.14.6.2.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.6.2.2. | Openingsdruk of karakteristiek diagram: | | | X | | | | | | |
| 3.14.7. | Elektronische regeleenheid (ECU) | | | | | | | | | |
| 3.14.7.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.14.7.2. | Afstelmogelijkheden: | | | X | | | | | | |
| 3.14.7.3. | Softwarekalibratienummer(s): | | | X | | | | | | |
| 3.14.8. | Goedkeuringen van motoren voor diverse brandstofsamenstellingen | | | | | | | | | |
| 3.14.8.1. | Voorziening voor automatische aanpassing: ja/neen | X | X | X | | | | | | |
| 3.14.8.2. | Kalibratie voor een specifieke gassamenstelling: aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/lng/brandstofspecifiek lng | X | X | X | | | | | | |
| 3.14.8.3. | Omzetting voor een specifieke gassamenstelling: aardgas-HT/aardgas-LT/aardgas-HLT | X | X | X | | | | | | |
| 3.14.9. | Brandstoftemperatuur bij de eindtrap van de drukregelaar | | | | | | | | | |
| 3.14.9.1. | minimum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.14.9.2. | maximum (°C): | X | | | | | | | | |
| 3.15. | Ontstekingssysteem | | | | | | | | | |
| 3.15.1. | Bobine(s) | | | | | | | | | |
| 3.15.1.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.15.1.2. | Aantal: | | | X | | | | | | |
| 3.15.2. | Bougie(s) | | | | | | | | | |
| 3.15.2.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.15.2.2. | Elektrodenafstand: | | | X | | | | | | |
| 3.15.3. | Magneetontsteking | | | X | | | | | | |
| 3.15.3.1. | Type(n): | | | X | | | | | | |
| 3.15.4. | Regeling ontstekingstijdstip: ja/neen | | | X | | | | | | |
| 3.15.4.1. | Statische vervroeging ten opzichte van het bovenste dode punt (krukhoek in graden): | | | X | | | | | | |
| 3.15.4.2. | Vervroegingscurve of -diagram: | | | X | | | | | | Indien van toepassing. |
| 3.15.4.3. | Elektronische regeling: ja/neen | | | X | | | | | | |

Nr. item

Beschrijving van het item

Test

Montage

Goedkeuring

Basismotor/motortype

Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing)

Toelichting (niet opgenomen in formulier)

type 2

type 3

type ...

type n

3.1.

Identificatie van de motor

3.1.1.

Aanwijzing van het motortype:

X

3.1.2.

Aanwijzing van het motortype vermeld in het motoropschrift: ja/neen

X

3.1.3.

Plaats van het voorgeschreven opschrift:

X

3.1.4.

Wijze van bevestiging van het voorgeschreven opschrift:

X

3.1.5.

Tekeningen van de plaats van het motoridentificatienummer (volledig voorbeeld met afmetingen):

X

3.2.

Prestatieparameters

3.2.1.

Opgegeven nominaal toerental (rpm):

X

3.2.1.1.

Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij nominaal nettovermogen:

X

3.2.1.2.

Opgegeven nominaal nettovermogen (kW):

X

3.2.2.

Toerental bij maximumvermogen (rpm):

X

Indien verschillend van het nominale toerental.

3.2.2.1.

Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij maximaal nettovermogen:

X

3.2.2.2.

Maximaal nettovermogen (kW):

X

X

Indien verschillend van het nominale vermogen.

3.2.3.

Opgegeven toerental voor het maximumkoppel (rpm):

X

Indien van toepassing.

3.2.3.1.

Brandstofopbrengst per slag (mm3) voor dieselmotor, brandstofdebiet (g/h) voor andere motoren, bij toerental voor het maximumkoppel:

X

3.2.3.2.

Opgegeven maximumkoppel (Nm):

X

Indien van toepassing.

3.2.4.

Opgegeven 100 %-testtoerental:

X

Indien van toepassing.

3.2.5.

Opgegeven intermediair testtoerental:

X

Indien van toepassing.

3.2.6.

Stationair toerental (rpm):

X

Indien van toepassing.

3.2.7.

Maximumtoerental in onbelaste toestand (rpm):

X

Indien van toepassing.

3.2.8.

Opgegeven minimumkoppel (Nm):

X

Indien van toepassing.

3.3.

Inloopprocedure

Optioneel, naar keuze van de fabrikant.

3.3.1.

Inlooptijd:

X

3.3.2.

Inloopcyclus:

X

3.4.

Motortest

3.4.1.

Specifieke bevestiging nodig: ja/neen

X

Enkel voor NRSh.

3.4.1.1.

Beschrijving, met inbegrip van foto's en/of tekeningen, van het systeem om de motor op de testbank te bevestigen, met inbegrip van de as voor krachtoverbrenging op de dynamometer:

X

3.4.2.

Uitlaatgasmengkamer toegestaan door fabrikant: ja/neen

X

Enkel voor NRSh.

3.4.2.1.

Beschrijving, foto en/of tekening van uitlaatgasmengkamer:

X

Indien van toepassing.

3.4.3.

Door fabrikant gekozen NRSC: RMC/specifieke modi

X

3.4.4.

Aanvullende NRSC: E2/D2/C1

X

Enkel wanneer onder de punten 1.12.1 of 1.12.2 van deel A aanvullende cycli worden opgegeven.

3.4.5.

Aantal voorconditioneringscycli vóór transiënte test:

X

Indien van toepassing minstens 1,0.

3.4.6.

Aantal voorconditionerings-RMC vóór NRSC-test:

X

Indien van toepassing minstens 0,5.

3.5.

Smeersysteem

3.5.1.

Smeermiddeltemperatuur

Indien van toepassing.

3.5.1.1.

minimum (°C):

X

3.5.1.2.

maximum (°C):

X

3.6.

Verbrandingscilinder

3.6.1.

Boring (mm):

X

3.6.2.

Slag (mm):

X

3.6.3.

Aantal cilinders:

X

3.6.4.

Cilinderinhoud (cm3):

X

3.6.5.

Cilinderinhoud als % van de basismotor:

X

Indien motorfamilie.

3.6.6.

Volumetrische compressieverhouding:

X

Tolerantie aangeven.

3.6.7.

Beschrijving van het verbrandingssysteem:

X

3.6.8.

Tekeningen van de verbrandingskamer en de zuigerkop:

X

3.6.9.

Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten (mm2):

X

3.6.10.

Kleptiming

3.6.10.1.

Maximale lichthoogte en openings- en sluitingshoeken ten opzichte van het dode punt of equivalente gegevens:

X

3.6.10.2.

Referentie- en/of afstelbereik:

X

3.6.10.3.

Variabele-kleptimingsysteem: ja/neen

X

Indien van toepassing en waar: inlaat en/of uitlaat.

3.6.10.3.1.

Type: continu/(aan/uit)

X

3.6.10.3.2.

Faseverschuivingshoek van de nokkenas:

X

3.6.11.

Poortconfiguratie

Enkel tweetakt, indien van toepassing.

3.6.11.1.

Positie, grootte en aantal:

X

3.7.

Koelsysteem

Vul het relevante onderdeel in.

3.7.1.

Vloeistofkoeling

3.7.1.1.

Aard van de vloeistof:

X

3.7.1.2.

Circulatiepompen: ja/neen

X

3.7.1.2.1.

Type(n):

X

3.7.1.2.2.

Overbrengingsverhouding(en):

X

Indien van toepassing.

3.7.1.3.

Minimumtemperatuur koelvloeistof aan de uitlaat (°C):

X

3.7.1.4.

Maximumtemperatuur koelvloeistof aan de uitlaat (°C):

X

3.7.2.

Luchtkoeling

3.7.2.1.

Ventilator: ja/neen

X

3.7.2.1.1.

Type(n):

X

3.7.2.1.2.

Overbrengingsverhouding(en): ...

X

Indien van toepassing.

3.7.2.2.

Maximumtemperatuur op het referentiepunt (°C):

X

3.7.2.2.1.

Plaats referentiepunt:

X

3.8.

Aanzuiging

3.8.1.

Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa)

X

X

3.8.1.1.

Met schoon luchtfilter:

X

X

3.8.1.2.

Met vuil luchtfilter:

X

X

3.8.1.3.

Plaats van meting:

X

X

3.8.2.

Drukvulling(en): ja/neen

X

3.8.2.1.

Type(n):

X

3.8.2.2.

Beschrijving en schematische voorstelling van het systeem (bv. maximumdruk, afvoerklep, VGT, biturbo enz.):

X

3.8.3.

Vulluchtkoeler: ja/neen

X

3.8.3.1.

Type: lucht-lucht/lucht-water/andere (specificeren)

X

3.8.3.2.

Maximale uitlaattemperatuur vulluchtkoeler bij 100 %-toerental en vollast (°C):

X

X

3.8.3.4.

Maximaal toelaatbare drukval over de vulluchtkoeler bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa):

X

X

3.8.4.

Gasklep inlaat: ja/neen

X

3.8.5.

Voorziening voor het recycleren van cartergassen: ja/neen

X

3.8.5.1.

Zo ja, beschrijving en tekeningen:

X

3.8.5.2.

Zo nee, naleving van punt 6.10 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654: ja/neen

X

3.8.6.

Inlaatroute

Enkel tweetakt, NRS en NRSh.

3.8.6.1.

Beschrijving van inlaatroute (met tekeningen, foto's en/of onderdeelnummers):

X

3.8.7.

Luchtfilter

X

Enkel tweetakt, NRS en NRSh.

3.8.7.1.

Type:

X

3.8.8.

Luchtinlaatdemper

Enkel tweetakt, NRS en NRSh.

3.8.1.1.

Type:

X

3.9.

Uitlaatsysteem

3.9.1.

Beschrijving van het uitlaatsysteem (met tekeningen, foto's en/of onderdeelnummers indien nodig):

X

Enkel tweetakt, NRS en NRSh.

3.9.2.

Maximale uitlaattemperatuur (°C):

X

3.9.3.

Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa):

X

X

3.9.3.1.

Plaats van meting:

X

X

3.9.4.

Uitlaattegendruk bij het door de fabrikant gespecificeerde belastingniveau voor nabehandeling met variabele restrictie aan het begin van de test (kPa):

X

3.9.4.1.

Plaats en toerental/belastingomstandigheden:

X

3.9.5.

Gasklep uitlaat: ja/neen

X

3.10.

Diverse voorzieningen: ja/neen

3.10.1.

Uitlaatgasrecirculatie (EGR)

3.10.1.1.

Eigenschappen: gekoeld/ongekoeld, hoge druk/lage druk/andere (specificeren)

3.10.2.

Waterinjectie

3.10.2.1.

Werkingsprincipe:

X

3.11.

Uitlaatgasnabehandelingssysteem

3.11.1.

Plaats

X

3.11.1.1.

Plaats(en) en maximum-/minimumafstand(en) van de motor tot de eerste nabehandelingsvoorziening:

X

3.11.1.2.

Maximale temperatuurval van de uitlaat- of turbineopening tot de eerste nabehandelingsvoorziening (°C), indien vermeld:

X

X

3.11.1.2.1.

Testomstandigheden voor meting:

X

X

3.11.1.3.

Minimumtemperatuur bij inlaat tot eerste nabehandelingsvoorziening bij vollast en 100 %-toerental (°C), indien vermeld:

X

X

3.11.2.

Oxidatiekatalysator

3.11.2.1.

Aantal katalysatoren en katalysatorelementen:

X

3.11.2.2.

Afmetingen en volume van de katalysator(en):

X

3.11.2.3.

Totale hoeveelheid edelmetalen:

X

3.11.2.4.

Relatieve concentratie van elke verbinding:

X

3.11.2.5.

Substraat (structuur en materiaal):

X

3.11.2.6.

Celdichtheid:

X

3.11.2.7.

Type katalysatorhuis:

X

3.11.3.

Katalytisch uitlaatgasnabehandelingssysteem voor NOx of driewegkatalysator

3.11.3.1.

Type:

X

3.11.3.2.

Aantal katalysatoren en katalysatorelementen:

X

3.11.3.3.

Soort katalytische werking:

X

3.11.3.4.

Afmetingen en volume van de katalysator(en):

X

3.11.3.5.

Totale hoeveelheid edelmetalen:

X

3.11.3.6.

Relatieve concentratie van elke verbinding:

X

3.11.3.7.

Substraat (structuur en materiaal):

X

3.11.3.8.

Celdichtheid:

X

3.11.3.9.

Type katalysatorhuis:

X

3.11.3.10.

Regeneratiemethode:

X

X

Indien van toepassing.

3.11.3.10.1.

Niet-frequente regeneratie: ja/neen

X

Zo ja, vul onderdeel 3.11.6 in.

3.11.3.11.

Normaal bedrijfstemperatuurbereik (°C):

X

X

3.11.3.12.

Verbruiksreagens: ja/neen

X

3.11.3.12.1.

Type en concentratie van het reagens dat nodig is voor de katalytische werking:

X

3.11.3.12.2.

Laagste concentratie van het in het reagens aanwezige werkzame ingrediënt waarbij het waarschuwingssysteem niet wordt geactiveerd (CDmin) (vol. %):

X

3.11.3.12.3.

Normaal bedrijfstemperatuurbereik van het reagens:

X

3.11.3.12.4.

Internationale norm:

X

X

Indien van toepassing.

3.11.3.13.

NOx-sensor(en): ja/neen

X

3.11.3.13.1.

Type:

X

3.11.3.13.2.

Plaats(en):

X

3.11.3.14.

Zuurstofsensor(en): ja/neen

X

3.11.3.14.1.

Type:

X

3.11.3.14.2.

Plaats(en):

X

3.11.4.

Deeltjesnabehandelingssysteem

3.11.4.1.

Filtratietype: wall-flow/non-wall-flow/ander (specificeren)

X

3.11.4.2.

Type:

X

3.11.4.3.

Afmetingen en inhoud van het deeltjesnabehandelingssysteem:

X

3.11.4.4.

Plaats(en) en maximum- en minimumafstand(en) van de motor:

X

3.11.4.5.

Beschrijving en/of tekening van de regeneratiemethode of het regeneratiesysteem:

X

3.11.4.5.1.

Niet-frequente regeneratie: ja/neen

X

Zo ja, vul onderdeel 3.11.6 in.

3.11.4.5.2.

Minimale uitlaatgastemperatuur om de regeneratieprocedure in gang te zetten (°C):

X

3.11.4.6.

Katalytische coating: ja/neen

X

3.11.4.6.1.

Soort katalytische werking:

X

3.11.4.7.

Brandstofadditief met katalytische werking (FBC): ja/neen

X

3.11.4.8.

Normaal bedrijfstemperatuurbereik (°C):

X

3.11.4.9.

Normaal bedrijfsdrukbereik (kPa):

X

3.11.4.10.

Opslagcapaciteit roet/as [g]:

X

3.11.4.11.

Zuurstofsensor(en): ja/neen

X

3.11.4.11.1.

Type:

X

3.11.4.11.2.

Plaats(en):

X

3.11.5.

Andere nabehandelingsvoorzieningen

3.11.5.1.

Beschrijving en werking:

X

3.11.6.

Niet-frequente regeneratie

3.11.6.1.

Aantal cycli met regeneratie:

X

3.11.6.2.

Aantal cycli zonder regeneratie:

X

3.12.

Brandstoftoevoer voor CI-motoren op vloeibare brandstof of, indien van toepassing, dualfuelmotoren

3.12.1.

Brandstofpomp

3.12.1.1.

Druk (kPa) of karakteristiek schema:

X

3.12.2.

Injectiesysteem

3.12.2.1.

Pomp

3.12.2.1.1.

Type(n):

X

3.12.2.1.2.

Nominaal pomptoerental (rpm):

X

3.12.2.1.3.

mm3 per slag of cyclus bij volledige injectie en het nominale pomptoerental:

X

Tolerantie aangeven.

3.12.2.1.4.

Pomptoerental bij het hoogste koppel (rpm):

X

3.12.2.1.5.

mm3 per slag of cyclus bij volledige injectie en het pomptoerental bij het hoogste koppel:

X

Tolerantie aangeven.

3.12.2.1.6.

Karakteristiek schema:

X

Als alternatief voor de punten 3.12.2.1.1. tot en met 3.12.2.1.5.

3.12.2.1.7.

Gebruikte methode: op een motor/op een testbank

X

3.12.2.2.

Injectietiming

3.12.2.2.1.

Injectietimingscurve:

X

Tolerantie aangeven, indien van toepassing.

3.12.2.2.2.

Vast ontstekingstijdstip:

X

Tolerantie aangeven.

3.12.2.3.

Injectieleidingen

3.12.2.3.1.

Lengte(n) (mm):

X

3.12.2.3.2.

Binnendiameter (mm):

X

3.12.2.4.

Common rail: ja/neen

X

3.12.2.4.1.

Type:

X

3.12.3.

Injector(en)

3.12.3.1.

Type(n):

X

3.12.3.2.

Openingsdruk (kPa):

X

Tolerantie aangeven.

3.12.4.

ECU: ja/neen

X

3.12.4.1.

Type(n):

X

3.12.4.2.

Softwarekalibratienummer(s):

X

3.12.4.3.

Communicatienorm(en) voor toegang tot datastream-informatie: ISO 27145 met ISO 15765-4 (op basis van CAN)/ISO 27145 met ISO 13400 (op basis van TCP/IP)/SAE J1939-73

X

X

3.12.5.

Regulateur

3.12.5.1.

Type(n):

X

3.12.5.2.

Uitschakelingspunt bij vollast:

X

Bereik specificeren, indien van toepassing.

3.12.5.3.

Maximumtoerental in onbelaste toestand:

X

Bereik specificeren, indien van toepassing.

3.12.5.4.

Stationair toerental:

X

Bereik specificeren, indien van toepassing.

3.12.6.

Koudstartsysteem: ja/neen

X

3.12.6.1.

Type(n):

X

3.12.6.2.

Beschrijving:

X

3.12.7.

Brandstoftemperatuur bij de inlaat van de brandstofinjectiepomp

3.12.7.1.

minimum (°C):

X

3.12.7.2.

maximum (°C):

X

3.13.

Brandstoftoevoer voor elektrische-ontstekingsmotor op vloeibare brandstof

3.13.1.

Carburateur

3.13.1.1.

Type(n):

X

3.13.2.

Indirecte brandstofinjectie

3.13.2.1.

monopoint/multipoint

X

3.13.2.2.

Type(n):

X

3.13.3.

Directe injectie

3.13.3.1.

Type(n):

X

3.13.4.

Brandstoftemperatuur op plaats gespecificeerd door fabrikant

3.13.4.1.

Plaats:

X

3.13.4.2.

minimum (°C):

X

3.13.4.3.

maximum (°C):

X

3.14.

Brandstoftoevoer voor motoren op gasvormige brandstof of, indien van toepassing, dualfuelmotoren (in geval van systeemvarianten gelijkwaardige informatie verstrekken)

3.14.1.

Brandstof: lpg/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/lng/brandstofspecifiek lng

X

X

3.14.2.

Drukregelaar(s) of verdamper(s)/drukregelaar(s)

3.14.2.1.

Type(n):

X

3.14.2.2.

Aantal drukreduceerfasen:

X

3.14.2.3.

Minimale en maximale druk in de eindfase (kPa):

X

3.14.2.4.

Aantal hoofdafstelpunten:

X

3.14.2.5.

Aantal afstelpunten stationair:

X

3.14.3.

Brandstofsysteem: mengeenheid/gasinjectie/vloeistofinjectie/directe injectie

X

3.14.3.1.

Mengverhoudingregeling

3.14.3.1.1.

Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen:

X

3.14.4.

Mengeenheid

3.14.4.1.

Aantal:

X

3.14.4.2.

Type(n):

X

3.14.4.3.

Plaats:

X

3.14.4.4.

Afstelmogelijkheden:

X

3.14.5.

Injectie in het inlaatspruitstuk

3.14.5.1.

Injectie: monopoint/multipoint

X

3.14.5.2.

Injectie: continu/simultaan/sequentieel

X

3.14.5.3.

Injectieapparatuur

3.14.5.3.1.

Type(n):

X

3.14.5.3.2.

Afstelmogelijkheden:

X

3.14.5.4.

Voedingspomp

Indien van toepassing.

3.14.5.4.1.

Type(n):

X

3.14.5.5.

Injector(en)

3.14.5.5.1.

Type(n):

X

3.14.6.

Directe injectie

3.14.6.1.

Injectiepomp/drukregelaar

X

3.14.6.1.1.

Type(n):

X

3.14.6.1.2.

Injectietiming (specificeren):

X

3.14.6.2.

Injector(en)

3.14.6.2.1.

Type(n):

X

3.14.6.2.2.

Openingsdruk of karakteristiek diagram:

X

3.14.7.

Elektronische regeleenheid (ECU)

3.14.7.1.

Type(n):

X

3.14.7.2.

Afstelmogelijkheden:

X

3.14.7.3.

Softwarekalibratienummer(s):

X

3.14.8.

Goedkeuringen van motoren voor diverse brandstofsamenstellingen

3.14.8.1.

Voorziening voor automatische aanpassing: ja/neen

X

X

X

3.14.8.2.

Kalibratie voor een specifieke gassamenstelling: aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/lng/brandstofspecifiek lng

X

X

X

3.14.8.3.

Omzetting voor een specifieke gassamenstelling: aardgas-HT/aardgas-LT/aardgas-HLT

X

X

X

3.14.9.

Brandstoftemperatuur bij de eindtrap van de drukregelaar

3.14.9.1.

minimum (°C):

X

3.14.9.2.

maximum (°C):

X

3.15.

Ontstekingssysteem

3.15.1.

Bobine(s)

3.15.1.1.

Type(n):

X

3.15.1.2.

Aantal:

X

3.15.2.

Bougie(s)

3.15.2.1.

Type(n):

X

3.15.2.2.

Elektrodenafstand:

X

3.15.3.

Magneetontsteking

X

3.15.3.1.

Type(n):

X

3.15.4.

Regeling ontstekingstijdstip: ja/neen

X

3.15.4.1.

Statische vervroeging ten opzichte van het bovenste dode punt (krukhoek in graden):

X

3.15.4.2.

Vervroegingscurve of -diagram:

X

Indien van toepassing.

3.15.4.3.

Elektronische regeling: ja/neen

X

Toelichting bij aanhangsel 3

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet in het inlichtingenformulier te worden vermeld)

| (1) | Zoals omschreven in bijlage II bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Zie onderdeel 2.4.13 in bijlage IX (definitie motorfamilie). |
| --- | --- |

(2)

---

BIJLAGE II

Modellen voor de conformiteitsverklaring

1.   Algemene voorschriften

1.1.   De conformiteitsverklaring bestaat uit twee onderdelen:

| a) | onderdeel 1, waarin de specifieke kenmerken die op de motor van toepassing zijn, worden gespecificeerd overeenkomstig het model in aanhangsel 1; |
| --- | --- |

a)

onderdeel 1, waarin de specifieke kenmerken die op de motor van toepassing zijn, worden gespecificeerd overeenkomstig het model in aanhangsel 1;

| b) | onderdeel 2, waarin de beperkingen die op de motor van toepassing zijn, worden vermeld overeenkomstig de informatie in tabel 1 van aanhangsel 2. |
| --- | --- |

b)

onderdeel 2, waarin de beperkingen die op de motor van toepassing zijn, worden vermeld overeenkomstig de informatie in tabel 1 van aanhangsel 2.

1.2.   Een papieren conformiteitsverklaring is niet groter dan A4-formaat (210 × 297 mm).

1.3.   Alle informatie in de conformiteitsverklaring wordt verstrekt met tekens volgens de ISO 8859-reeks (Informatietechnologie — 8-bit single-byte gecodeerde grafische tekenverzamelingen) (cyrillische tekens voor conformiteitsverklaringen in de Bulgaarse taal, Griekse tekens voor conformiteitsverklaringen in de Griekse taal) en Arabische cijfers.

2.   Kenmerken ter bescherming van de conformiteitsverklaring

De conformiteitsverklaring wordt overeenkomstig artikel 31, lid 5, van Verordening (EU) 2016/1628 zodanig gemaakt dat elke vorm van vervalsing wordt voorkomen en verificatie van het beveiligde elektronische bestand mogelijk is.

2.1.   Kenmerken ter voorkoming van vervalsing van een papieren conformiteitsverklaring

Voor de conformiteitsverklaring wordt papier gebruikt dat door een watermerk in de vorm van het geregistreerde merk van de fabrikant en door een beeldmerk in kleur wordt beschermd.

2.1.1.   Als alternatief voor de voorschriften van punt 2.1 is het toegestaan dat het papier van de conformiteitsverklaring niet door een watermerk in de vorm van het geregistreerde merk van de fabrikant wordt beschermd. In dat geval wordt er naast het beeldmerk in kleur gebruikgemaakt van minstens één extra druktechnische beveiliging (bv. ultraviolette fluorescerende inkt, inkt met kijkhoekafhankelijke kleur, inkt met temperatuurafhankelijke kleur, microprint, guillochedruk, iriserende druk, lasergravure, aangepaste hologrammen, variabele laserbeelden, optische variabele beelden, logo van de fabrikant in preegdruk of gegraveerd enz.).

2.1.2.   Fabrikanten mogen de conformiteitsverklaring ook van nog andere dan de in de punten 2.1 en 2.1.1 vermelde druktechnische beveiligingen voorzien.

2.1.3.   Indien de conformiteitsverklaring uit meer dan een blad bestaat, wordt op elk blad het volgende vermeld:

| a) | de titel van de conformiteitsverklaring; |
| --- | --- |

a)

de titel van de conformiteitsverklaring;

| b) | het motoridentificatienummer zoals vermeld in punt 3.16 van onderdeel 1; |
| --- | --- |

b)

het motoridentificatienummer zoals vermeld in punt 3.16 van onderdeel 1;

| c) | een nummer met de vorm „x van y”, waarbij x het volgnummer van het blad is en y het totale aantal bladen van de conformiteitsverklaring. |
| --- | --- |

c)

een nummer met de vorm „x van y”, waarbij x het volgnummer van het blad is en y het totale aantal bladen van de conformiteitsverklaring.

2.2.   Kenmerken ter verificatie van het beveiligde elektronische bestand

Het elektronische bestand wordt in een zodanig formaat verstrekt dat elke na de ondertekening aangebrachte wijziging gemakkelijk als zodanig kan worden herkend en dat het bestand in een ander document kan worden opgenomen. Het bestand wordt bovendien ondertekend door middel van een geavanceerde elektronische handtekening overeenkomstig Verordening (EU) nr. 910/2014 van het Europees Parlement en de Raad (1), inclusief de verificatiegegevens.

---

(1)  Verordening (EU) nr. 910/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt en tot intrekking van Richtlijn 1999/93/EG (PB L 257 van 28.8.2014, blz. 73).

Aanhangsel 1

Model voor de conformiteitsverklaring

CONFORMITEITSVERKLARING BIJ ELKE MOTOR WAARVOOR EEN VRIJSTELLING OF OVERGANGSBEPALING GELDT (ARTIKEL 31, LID 1, ONDER a) EN b), VAN VERORDENING (EU) 2016/1628)

ONDERDEEL 1

EU-CONFORMITEITSVERKLARING

Ondergetekende, [ ...(volledige naam en functie)],

verklaart hierbij dat de volgende motor:

| 1.1. | Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ... |
| --- | --- |

1.1.

Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ...

| 1.2. | Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.2.

Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

| 1.3. | Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ... |
| --- | --- |

1.3.

Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ...

| 1.4. | Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.4.

Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

| 1.5. | Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ... |
| --- | --- |

1.5.

Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

| 1.6. | Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1): |
| --- | --- |

1.6.

Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1):

| 1.7. | Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie (1) (2): ... |
| --- | --- |

1.7.

Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie (1) (2): ...

| 3.1.2. | Aanwijzing in het voorgeschreven opschrift: aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1) |
| --- | --- |

3.1.2.

Aanwijzing in het voorgeschreven opschrift: aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1)

| 3.1.3. | Plaats van het/de voorgeschreven opschrift(en): ... |
| --- | --- |

3.1.3.

Plaats van het/de voorgeschreven opschrift(en): ...

| 3.1.4. | Wijze van bevestiging van het/de voorgeschreven opschrift(en): ... |
| --- | --- |

3.1.4.

Wijze van bevestiging van het/de voorgeschreven opschrift(en): ...

| 3.16. | Motoridentificatienummer: ... |
| --- | --- |

3.16.

Motoridentificatienummer: ...

in alle opzichten voldoet aan de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft een vrijstelling of overgangsbepaling zoals bedoeld in artikel 31, lid 1, onder a) en b), van die verordening, zoals aangegeven in onderdeel 2 van deze conformiteitsverklaring.

(plaats) (datum) ...

Handtekening (of een visuele voorstelling van een geavanceerde elektronische handtekening overeenkomstig Verordening (EU) nr. 910/2014, inclusief verificatiegegevens): ...

NB:

Indien dit model op grond van artikel 35, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt gebruikt voor de EU-typegoedkeuring van een motor met vrijstelling voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten, luidt het opschrift van de verklaring „VOORLOPIGE EU-CONFORMITEITSVERKLARING, ENKEL GELDIG OP HET GRONDGEBIED VAN ... (3)”.

ONDERDEEL 2

| 1. | Vrijstelling/overgangsbepaling (1) (4): ... |
| --- | --- |

1.

| 2. | Aanvullende informatie (5): ... |
| --- | --- |

2.

| 3. | Vrijstellingscode (EM)/overgangscode (TM) (6): ... |
| --- | --- |

3.

| 4. | Opmerkingen (7): ... |
| --- | --- |

4.

Toelichting bij aanhangsel 1

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet op de conformiteitsverklaring te worden vermeld)

| (1) | Haal de ongebruikte opties door of geef enkel de gebruikte opties weer. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Geef de passende optie voor de categorie en subcategorie aan overeenkomstig punt 1.7 van het inlichtingenformulier in deel A van aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Geef de lidstaat aan. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Vermeld de passende tekst uit kolom 2 van tabel 1 in aanhangsel 2. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Vermeld de passende aanvullende informatie uit kolom 3 van tabel 1 in aanhangsel 2. |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Vermeld de passende code uit kolom 4 in tabel 1 in aanhangsel 2 zoals vermeld in het aanvullende opschrift bij het voorgeschreven opschrift. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Aanvullende opmerkingen van de fabrikant ter verduidelijking van de gebruiksbeperkingen die voor de motor gelden. |
| --- | --- |

(7)

Aanhangsel 2

Tabel 1

| Artikel van Verordening (EU) 2016/1628
  (kolom 1) | Informatie te vermelden in onderdeel 2 van de conformiteitsverklaring | Aanvullende informatie te vermelden in het voorgeschreven opschrift overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, tabel 1 |
| --- | --- | --- |
| Tekst voor punt 1
  (kolom 2) | Aanvullende informatie voor punt 2
  (kolom 3) | Vrijstellingscode (EM) of overgangscode (TM)
  (kolom 4) | Tekst voor aanvullende informatie
  (kolom 5) |
| 34, lid 1 | Niet van toepassing | EM-EXP | ENGINE NOT FOR USE IN EU MACHINERY |
| 34, lid 2 | Motor uitsluitend voor gebruik door de strijdkrachten overeenkomstig artikel 34, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die uitsluitend door de strijdkrachten worden gebruikt.
  De brandweer, de burgerbescherming, de ordediensten en de medische nooddiensten worden niet beschouwd als onderdeel van de strijdkrachten. | | EM-AFE | ARMED FORCES ENGINE |
| 34, lid 4 | Motor voor praktijktests overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel en in het verkeer gebracht in het kader van een programma voor praktijktests.
  Uiterlijk op de vermelde datum wordt de motor in de Unie buiten gebruik gesteld of in overeenstemming met de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 gebracht. | Einddatum vrijstelling dd/mm/jjjj
  Naam en adres van de goedkeuringsinstantie die van het testprogramma in kennis is gesteld | EM-FTE | FIELD TEST ENGINE |
| 34, lid 5 | Motor voor speciale doeleinden voor gebruik in een plaats waar ontploffingsgevaar kan heersen overeenkomstig artikel 34, lid 5, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die worden gebruikt in een plaats waar ontploffingsgevaar kan heersen, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 5, van Richtlijn 2014/34/EU van het Europees Parlement en de Raad (1). | Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 | EM-ATX | ATEX ENGINE |
| 34, lid 6 | Motor voor speciale doeleinden voor het te water laten en weer binnenhalen van reddingsboten geëxploiteerd door een nationale reddingsdienst overeenkomstig artikel 34, lid 6, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die uitsluitend worden gebruikt voor het te water laten en weer binnenhalen van reddingsboten geëxploiteerd door een nationale reddingsdienst die van een strand te water zijn gelaten. | Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 | EM-LLV | LIFE BOAT LAUNCH ENGINE |
| 34, lid 7, eerste alinea | Ruilmotor voor categorie RLL of RLR die uiterlijk op 31 december 2011 in de Unie in de handel is gebracht overeenkomstig artikel 34, lid 7, eerste alinea, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor voor een locomotief of treinstel die uiterlijk op 31 december 2011 in de handel is gebracht wanneer die vervanging door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan omdat zij erkent dat het monteren van een motor die voldoet aan de toepasselijke emissiegrenswaarden zoals vermeld in de tabellen II-7 en II-8 van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 tot significante technische problemen zal leiden.
  De ruilmotor voldoet hetzij aan de emissiegrenswaarden waaraan hij had moeten voldoen om op 31 december 2011 in de Unie in de handel te worden gebracht, hetzij aan strengere emissiegrenswaarden. | Goedkeuringsinstantie die de vervanging heeft toegestaan
  Referentie van de goedkeuring van het vervangingsproject
  Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG | EM-REA | RAIL REPLACEMENT A ENGINE |
| 34, lid 7, tweede alinea | Ruilmotor voor categorie RLL of RLR die na 31 december 2011 in de Unie in de handel is gebracht overeenkomstig artikel 34, lid 7, tweede alinea, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor voor een locomotief of treinstel die na 31 december 2011 in de handel is gebracht wanneer die vervanging door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan en de ruilmotor voldoet aan de emissiegrenswaarden waaraan de te vervangen motor moest voldoen toen deze oorspronkelijk in de Unie in de handel is gebracht. | Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG | EM-REB | RAIL REPLACEMENT B ENGINE |
| 34, lid 8 | RLL- of RLR-motor die deel zal uitmaken van een project dat zich op 6 oktober 2016 in een vergevorderd ontwikkelingsstadium bevond, zoals gedefinieerd in Richtlijn 2008/57/EG van het Europees Parlement en de Raad (2), overeenkomstig artikel 34, lid 8, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht als deel van een project dat zich in een vergevorderd ontwikkelingsstadium bevindt, zoals gedefinieerd in Richtlijn 2008/57/EG van het Europees Parlement en de Raad, wanneer dat door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan omdat het gebruik van motoren die voldoen aan de emissiegrenswaarden in tabel II-7 of II-8 van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 tot buitensporige kosten zou leiden. | Lidstaat die het project heeft toegestaan
  Referentie van het toegestane project
  Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG | EM-PRR | RAIL PROJECT ENGINE |
| 35, lid 4 | Motor waarvoor nieuwe technologieën of nieuwe concepten zijn toegepast en die ten gevolge van deze nieuwe technologieën of nieuwe concepten onverenigbaar is met een of meer voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht als een motor waarvoor nieuwe technologieën of nieuwe concepten zijn toegepast wanneer er door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat een voorlopig typegoedkeuringscertificaat voor is afgegeven overeenkomstig artikel 35, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628. | Nummer en datum van afgifte van de voorlopige typegoedkeuring
  Datum waarop de voorlopige EU-typegoedkeuring eindigt
  Beperkingen overeenkomstig artikel 35, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628 | EM-NTE | NEW TECHNOLOGY ENGINE |
| 58, lid 9 | Motor van categorie RLL met een maximaal nettovermogen van meer dan 2 000  kW die worden gemonteerd in locomotieven die uitsluitend op een technisch geïsoleerd 1 520  mm-spoorwegnet rijden overeenkomstig artikel 58, lid 9, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor gebruik op een technisch geïsoleerd 1 520  mm-spoorwegnet wanneer dat door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan.
  Deze motor voldoet ten minste aan de emissiegrenswaarden waaraan motoren moesten voldoen om op 31 december 2011 in de handel te worden gebracht. | Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG | TR-RWG | BROAD-GAUGE RAIL ENGINE |
| 58, lid 10 | Ruilmotor voor categorie NRS met een referentievermogen van ten minste 19 kW of behorend tot een categorie gelijkwaardig aan NRG indien de ruilmotor en de oorspronkelijke motor tot een motorcategorie of een vermogensgroep behoren waarvoor op 31 december 2016 geen typegoedkeuringsverplichting op het niveau van de Unie gold, overeenkomstig artikel 58, lid 10, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor van categorie NRS met een referentievermogen van ten minste 19 kW of van categorie NRG zonder typegoedkeuring op grond van Richtlijn 97/68/EG. | | TR-RES | REPLACEMENT ENGINE |
| 58, lid 11 | Ruilmotor voor categorie NRE met een referentievermogen van ten minste 19 kW en ten hoogste 560 kW of behorend tot een categorie gelijkwaardig aan NRE en met een referentievermogen van meer dan 560 kW indien de ruilmotor en de oorspronkelijke motor tot een motorcategorie of een vermogensgroep behoren waarvoor op 31 december 2016 geen typegoedkeuringsverplichting op het niveau van de Unie gold, overeenkomstig artikel 58, lid 11, van Verordening (EU) 2016/1628.
  Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor van categorie NRE met een referentievermogen van ten minste 19 kW en ten hoogste 560 kW of
  ter vervanging van een motor van categorie NRE met een referentievermogen van meer dan 560 kW zonder typegoedkeuring op grond van Richtlijn 97/68/EG.
  Deze motor (*1) voldoet aan een emissiefase die niet meer dan 20 jaar voor het in de handel brengen van deze motoren is verstreken en die minstens even streng is als de emissiegrenswaarden waaraan de te vervangen motor moest voldoen toen die oorspronkelijk in de handel werd gebracht. | Indien van toepassing, nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG | TR-REE | REPLACEMENT ENGINE |

Artikel van Verordening (EU) 2016/1628

(kolom 1)

Informatie te vermelden in onderdeel 2 van de conformiteitsverklaring

Aanvullende informatie te vermelden in het voorgeschreven opschrift overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, tabel 1

Tekst voor punt 1

(kolom 2)

Aanvullende informatie voor punt 2

(kolom 3)

Vrijstellingscode (EM) of overgangscode (TM)

(kolom 4)

Tekst voor aanvullende informatie

(kolom 5)

34, lid 1

Niet van toepassing

EM-EXP

ENGINE NOT FOR USE IN EU MACHINERY

34, lid 2

Motor uitsluitend voor gebruik door de strijdkrachten overeenkomstig artikel 34, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die uitsluitend door de strijdkrachten worden gebruikt.

De brandweer, de burgerbescherming, de ordediensten en de medische nooddiensten worden niet beschouwd als onderdeel van de strijdkrachten.

EM-AFE

ARMED FORCES ENGINE

34, lid 4

Motor voor praktijktests overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel en in het verkeer gebracht in het kader van een programma voor praktijktests.

Uiterlijk op de vermelde datum wordt de motor in de Unie buiten gebruik gesteld of in overeenstemming met de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628 gebracht.

Einddatum vrijstelling dd/mm/jjjj

Naam en adres van de goedkeuringsinstantie die van het testprogramma in kennis is gesteld

EM-FTE

FIELD TEST ENGINE

34, lid 5

Motor voor speciale doeleinden voor gebruik in een plaats waar ontploffingsgevaar kan heersen overeenkomstig artikel 34, lid 5, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die worden gebruikt in een plaats waar ontploffingsgevaar kan heersen, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 5, van Richtlijn 2014/34/EU van het Europees Parlement en de Raad (1).

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628

EM-ATX

ATEX ENGINE

34, lid 6

Motor voor speciale doeleinden voor het te water laten en weer binnenhalen van reddingsboten geëxploiteerd door een nationale reddingsdienst overeenkomstig artikel 34, lid 6, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor montage in niet voor de weg bestemde mobiele machines die uitsluitend worden gebruikt voor het te water laten en weer binnenhalen van reddingsboten geëxploiteerd door een nationale reddingsdienst die van een strand te water zijn gelaten.

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628

EM-LLV

LIFE BOAT LAUNCH ENGINE

34, lid 7, eerste alinea

Ruilmotor voor categorie RLL of RLR die uiterlijk op 31 december 2011 in de Unie in de handel is gebracht overeenkomstig artikel 34, lid 7, eerste alinea, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor voor een locomotief of treinstel die uiterlijk op 31 december 2011 in de handel is gebracht wanneer die vervanging door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan omdat zij erkent dat het monteren van een motor die voldoet aan de toepasselijke emissiegrenswaarden zoals vermeld in de tabellen II-7 en II-8 van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 tot significante technische problemen zal leiden.

De ruilmotor voldoet hetzij aan de emissiegrenswaarden waaraan hij had moeten voldoen om op 31 december 2011 in de Unie in de handel te worden gebracht, hetzij aan strengere emissiegrenswaarden.

Goedkeuringsinstantie die de vervanging heeft toegestaan

Referentie van de goedkeuring van het vervangingsproject

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG

EM-REA

RAIL REPLACEMENT A ENGINE

34, lid 7, tweede alinea

Ruilmotor voor categorie RLL of RLR die na 31 december 2011 in de Unie in de handel is gebracht overeenkomstig artikel 34, lid 7, tweede alinea, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor voor een locomotief of treinstel die na 31 december 2011 in de handel is gebracht wanneer die vervanging door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan en de ruilmotor voldoet aan de emissiegrenswaarden waaraan de te vervangen motor moest voldoen toen deze oorspronkelijk in de Unie in de handel is gebracht.

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG

EM-REB

RAIL REPLACEMENT B ENGINE

34, lid 8

RLL- of RLR-motor die deel zal uitmaken van een project dat zich op 6 oktober 2016 in een vergevorderd ontwikkelingsstadium bevond, zoals gedefinieerd in Richtlijn 2008/57/EG van het Europees Parlement en de Raad (2), overeenkomstig artikel 34, lid 8, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht als deel van een project dat zich in een vergevorderd ontwikkelingsstadium bevindt, zoals gedefinieerd in Richtlijn 2008/57/EG van het Europees Parlement en de Raad, wanneer dat door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan omdat het gebruik van motoren die voldoen aan de emissiegrenswaarden in tabel II-7 of II-8 van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 tot buitensporige kosten zou leiden.

Lidstaat die het project heeft toegestaan

Referentie van het toegestane project

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG

EM-PRR

RAIL PROJECT ENGINE

35, lid 4

Motor waarvoor nieuwe technologieën of nieuwe concepten zijn toegepast en die ten gevolge van deze nieuwe technologieën of nieuwe concepten onverenigbaar is met een of meer voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht als een motor waarvoor nieuwe technologieën of nieuwe concepten zijn toegepast wanneer er door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat een voorlopig typegoedkeuringscertificaat voor is afgegeven overeenkomstig artikel 35, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628.

Nummer en datum van afgifte van de voorlopige typegoedkeuring

Datum waarop de voorlopige EU-typegoedkeuring eindigt

Beperkingen overeenkomstig artikel 35, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628

EM-NTE

NEW TECHNOLOGY ENGINE

58, lid 9

Motor van categorie RLL met een maximaal nettovermogen van meer dan 2 000  kW die worden gemonteerd in locomotieven die uitsluitend op een technisch geïsoleerd 1 520  mm-spoorwegnet rijden overeenkomstig artikel 58, lid 9, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht voor gebruik op een technisch geïsoleerd 1 520  mm-spoorwegnet wanneer dat door de goedkeuringsinstantie van een lidstaat is toegestaan.

Deze motor voldoet ten minste aan de emissiegrenswaarden waaraan motoren moesten voldoen om op 31 december 2011 in de handel te worden gebracht.

Nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG

TR-RWG

BROAD-GAUGE RAIL ENGINE

58, lid 10

Ruilmotor voor categorie NRS met een referentievermogen van ten minste 19 kW of behorend tot een categorie gelijkwaardig aan NRG indien de ruilmotor en de oorspronkelijke motor tot een motorcategorie of een vermogensgroep behoren waarvoor op 31 december 2016 geen typegoedkeuringsverplichting op het niveau van de Unie gold, overeenkomstig artikel 58, lid 10, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor van categorie NRS met een referentievermogen van ten minste 19 kW of van categorie NRG zonder typegoedkeuring op grond van Richtlijn 97/68/EG.

TR-RES

REPLACEMENT ENGINE

58, lid 11

Ruilmotor voor categorie NRE met een referentievermogen van ten minste 19 kW en ten hoogste 560 kW of behorend tot een categorie gelijkwaardig aan NRE en met een referentievermogen van meer dan 560 kW indien de ruilmotor en de oorspronkelijke motor tot een motorcategorie of een vermogensgroep behoren waarvoor op 31 december 2016 geen typegoedkeuringsverplichting op het niveau van de Unie gold, overeenkomstig artikel 58, lid 11, van Verordening (EU) 2016/1628.

Deze motor wordt enkel in de handel gebracht ter vervanging van een motor van categorie NRE met een referentievermogen van ten minste 19 kW en ten hoogste 560 kW of

ter vervanging van een motor van categorie NRE met een referentievermogen van meer dan 560 kW zonder typegoedkeuring op grond van Richtlijn 97/68/EG.

Deze motor (*1) voldoet aan een emissiefase die niet meer dan 20 jaar voor het in de handel brengen van deze motoren is verstreken en die minstens even streng is als de emissiegrenswaarden waaraan de te vervangen motor moest voldoen toen die oorspronkelijk in de handel werd gebracht.

Indien van toepassing, nummer en datum van afgifte van de typegoedkeuring overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG

TR-REE

REPLACEMENT ENGINE

---

(*1)  Enkel van toepassing op ruilmotoren van categorie NRE met een referentievermogen van ten minste 19 kW en ten hoogste 560 kW.

(1)  Richtlijn 2014/34/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake apparaten en beveiligingssystemen bedoeld voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen (PB L 96 van 29.3.2014, blz. 309).

(2)  Richtlijn 2008/57/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Gemeenschap (PB L 191 van 18.7.2008, blz. 1).

---

BIJLAGE III

Modellen voor het opschrift op motoren

1.   Algemene voorschriften

1.1.   De volledige tekst van de voorgeschreven en tijdelijke opschriften wordt verstrekt met tekens volgens de ISO 8859-reeks (Informatietechnologie — 8-bit single-byte gecodeerde grafische tekenverzameling) (cyrillische tekens voor de Bulgaarse taal, Griekse tekens voor de Griekse taal) en Arabische cijfers.

1.2.   Vóór de motor de productielijn verlaat brengt de fabrikant op elke motor het voorgeschreven opschrift aan zoals beschreven in onderdeel A.

1.2.1.   Niettegenstaande punt 1.2 wijzigt de fabrikant het voorgeschreven opschrift van een motor nadat hij de productielijn heeft verlaten indien de verplichte essentiële informatie en, in voorkomend geval, de aanvullende informatie die voor die motor is vereist, is veranderd vóór hij in de handel is gebracht.

ONDERDEEL A — VOORGESCHREVEN OPSCHRIFT

1.   Verplichte essentiële informatie en aanvullende informatie

De informatie in het voorgeschreven opschrift bevat ten minste de informatie zoals bedoeld in tabel 1 van aanhangsel 1. Het teken „X” geeft de verplichte essentiële informatie en, in voorkomend geval, de aanvullende informatie aan die opschriften op motoren moeten bevatten, zoals bepaald in artikel 32 van Verordening (EU) 2016/1628.

2.   Plaats van het voorgeschreven opschrift

2.1.   Het voorgeschreven opschrift moet zodanig worden geplaatst dat het gemakkelijk leesbaar is nadat alle voor de werking van de motor noodzakelijke toebehoren op de motor zijn gemonteerd.

2.2.   De plaats van het voorgeschreven opschrift wordt vermeld in het inlichtingenformulier in bijlage I.

2.3.   Wanneer vereist op grond van artikel 8, lid 6, van Verordening (EU) 2016/1628 krijgt de OEM een duplicaat van het voorgeschreven opschrift dat op de motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine moet worden aangebracht op een gemakkelijk zichtbare en gemakkelijk bereikbare plaats wanneer de motor in de niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd.

3.   Wijze van aanbrengen van het voorgeschreven opschrift

3.1.   Het voorgeschreven opschrift wordt aangebracht op een motoronderdeel dat noodzakelijk is voor de normale werking van de motor en tijdens de levensduur van de motor normaliter niet hoeft te worden vervangen.

3.2.   Het voorgeschreven opschrift wordt zo aangebracht dat het gedurende de emissieduurzaamheidsperiode van de motor meegaat en is duidelijk leesbaar en onuitwisbaar.

3.3.   Als etiketten of plaatjes worden gebruikt, moeten zij zo worden aangebracht dat zij niet kunnen worden verwijderd zonder ze te vernietigen of te beschadigen.

ONDERDEEL B — TIJDELIJKE OPSCHRIFTEN

1.   Verplichte essentiële informatie

Een tijdelijk opschrift zoals bedoeld in artikel 33, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt aangebracht vóór de motor in de handel wordt gebracht en bevat ten minste de volgende informatie:

1.1.   voor motoren die afzonderlijk van hun uitlaatgasnabehandelingssysteem worden geleverd, de woorden „Separate Shipment Art 34(3)*2016/1628”;

1.2.   voor motoren die nog niet in overeenstemming zijn met het goedgekeurde type en die aan de fabrikant van die motor worden geleverd:

| a) | de naam of het handelsmerk van de fabrikant; |
| --- | --- |

a)

de naam of het handelsmerk van de fabrikant;

| b) | het onderdeelidentificatienummer van de niet-conforme motor, en |
| --- | --- |

b)

het onderdeelidentificatienummer van de niet-conforme motor, en

| c) | de woorden „Not-in-Conformity Art 33(2)*2016/1628”. |
| --- | --- |

c)

de woorden „Not-in-Conformity Art 33(2)*2016/1628”.

2.   Wijze van aanbrengen van het tijdelijke opschrift

Het tijdelijke opschrift blijft met een verwijderbaar etiket of een stevig afzonderlijk label (bijvoorbeeld een gelamineerd blad dat met een kabelbinder is vastgemaakt) aan de motor bevestigd tot de motor in overeenstemming is met het goedgekeurde type.

Aanhangsel 1

Tabel 1

Verplichte essentiële informatie en, in voorkomend geval, aanvullende informatie in het voorgeschreven opschrift op de motor

| Verplichte essentiële informatie en, in voorkomend geval, aanvullende informatie | Fase V-motoren waarvoor EU-typegoedkeuring is verleend overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 (1) | Fase V-motoren waarvoor voorlopige EU-typegoedkeuring is verleend overeenkomstig artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628 (1) | Motoren waarvoor wordt gebruikgemaakt van een vrijstelling of overgangsbepaling overeenkomstig artikel 32, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 |
| --- | --- | --- | --- |
| Lid van artikel 34 van Verordening (EU) 2016/1628 | Lid van artikel 58 van Verordening (EU) 2016/1628 |
| 1 | 2 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 5 (1) | 10 | 11 a) | 11 b) |
| Naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerd merk van de fabrikant | X | X | X | X | X | X | X | X | | | X | X | X |
| Aanwijzing van het motortype of, in het geval van een motortype binnen een motorfamilie, hetzij het FT, hetzij de aanwijzing van de motorfamilie | X | X | | | | X | X | X | | | X | X | X |
| Uniek motoridentificatienummer dat ondubbelzinnig aan de specifieke motor is toegekend | X | X | | | X | X | X | X | | | X | X | X |
| EU-typegoedkeuringsnummer zoals beschreven in bijlage V of merk van het EU-typegoedkeuringsnummer zoals beschreven in aanhangsel 2 | X | X | | | | X | X | | | | | | |
| Productiedatum van de motor (2) | X | X | | | X | X | X | | X | X | | | |
| Kleine letter „e” gevolgd door het in punt 2.1 van bijlage V bepaalde nummer van de lidstaat die van het programma voor praktijktests in kennis is gesteld | | | | | X | | | | | | | | |
| Opschriften overeenkomstig de toepasselijke wetgeving op 5 oktober 2016 | | | | | | | | | X | X | | | |
| EG-typegoedkeuringsnummer afgegeven overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG (3) | | | | | | | | X | | | | X | |
| Toepasselijke vrijstellingscode (EM) of overgangscode (TM) uit kolom 4 in tabel 1 van aanhangsel 2 van bijlage II | | X | X | X | X | X | X | X | X | | X | X | X |
| Toepasselijke tekst voor aanvullende informatie uit kolom 5 in tabel 1 van aanhangsel 2 van bijlage II | | X | X | X | X | X | X | X | X | | X | X | X |

Verplichte essentiële informatie en, in voorkomend geval, aanvullende informatie

Fase V-motoren waarvoor EU-typegoedkeuring is verleend overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 (1)

Fase V-motoren waarvoor voorlopige EU-typegoedkeuring is verleend overeenkomstig artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628 (1)

Motoren waarvoor wordt gebruikgemaakt van een vrijstelling of overgangsbepaling overeenkomstig artikel 32, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628

Lid van artikel 34 van Verordening (EU) 2016/1628

Lid van artikel 58 van Verordening (EU) 2016/1628

1

2

4

5

6

7

8

5 (1)

10

11 a)

11 b)

Naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerd merk van de fabrikant

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Aanwijzing van het motortype of, in het geval van een motortype binnen een motorfamilie, hetzij het FT, hetzij de aanwijzing van de motorfamilie

X

X

X

X

X

X

X

X

Uniek motoridentificatienummer dat ondubbelzinnig aan de specifieke motor is toegekend

X

X

X

X

X

X

X

X

X

EU-typegoedkeuringsnummer zoals beschreven in bijlage V of merk van het EU-typegoedkeuringsnummer zoals beschreven in aanhangsel 2

X

X

X

X

Productiedatum van de motor (2)

X

X

X

X

X

X

X

Kleine letter „e” gevolgd door het in punt 2.1 van bijlage V bepaalde nummer van de lidstaat die van het programma voor praktijktests in kennis is gesteld

X

Opschriften overeenkomstig de toepasselijke wetgeving op 5 oktober 2016

X

X

EG-typegoedkeuringsnummer afgegeven overeenkomstig Richtlijn 97/68/EG (3)

X

X

Toepasselijke vrijstellingscode (EM) of overgangscode (TM) uit kolom 4 in tabel 1 van aanhangsel 2 van bijlage II

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Toepasselijke tekst voor aanvullende informatie uit kolom 5 in tabel 1 van aanhangsel 2 van bijlage II

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

---

(1)  Met inbegrip van motoren waarvoor op grond van artikel 34, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628 een vrijstelling geldt.

(2)  Of vermeld voor de motorcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van de subcategorieën NRS-v-2b en NRS-v-3, en indien de motor en de niet voor de weg bestemde mobiele machine volledig geïntegreerd zijn en niet als afzonderlijke onderdelen kunnen worden geïdentificeerd, de productiedatum van de niet voor de weg bestemde mobiele machine.

(3)  Of vermeld het EG-typegoedkeuringsnummer van de gelijkwaardige EG-typegoedkeuring zoals bepaald in bijlage XII bij Richtlijn 97/68/EG.

Aanhangsel 2

Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer

| 1. | In het voorgeschreven opschrift mag het merk van het EU-typegoedkeuringsnummer in plaats van het EU-typegoedkeuringsnummer worden gebruikt; het merk van het EU-typegoedkeuringsnummer is als volgt opgebouwd:






  1.1. | een rechthoek met daarin de kleine letter „e” gevolgd door het in punt 2.1 van bijlage V vermelde nummer van de lidstaat die de EU-typegoedkeuring heeft verleend; |
| --- | --- | --- |

1.

1.1.

een rechthoek met daarin de kleine letter „e” gevolgd door het in punt 2.1 van bijlage V vermelde nummer van de lidstaat die de EU-typegoedkeuring heeft verleend;

| 1.2. | in de nabijheid van de rechthoek:






  a) | de toepasselijke identificatiecode van de motorcategorie uit kolom 4 van tabel 1 in aanhangsel 1 van bijlage V gevolgd door een schuine streep („/”) en de toepasselijke code van het brandstoftype uit kolom 3 van tabel 2 in aanhangsel 1 van bijlage V; |
| --- | --- | --- |

1.2.

in de nabijheid van de rechthoek:

a)

de toepasselijke identificatiecode van de motorcategorie uit kolom 4 van tabel 1 in aanhangsel 1 van bijlage V gevolgd door een schuine streep („/”) en de toepasselijke code van het brandstoftype uit kolom 3 van tabel 2 in aanhangsel 1 van bijlage V;

| b) | de letter „V”, die de naleving van Verordening (EU) 2016/1628 aangeeft, gevolgd door een streepje („-”) en het volgnummer van de EU-typegoedkeuring zoals beschreven in punt 2.4 van bijlage V. |
| --- | --- |

b)

de letter „V”, die de naleving van Verordening (EU) 2016/1628 aangeeft, gevolgd door een streepje („-”) en het volgnummer van de EU-typegoedkeuring zoals beschreven in punt 2.4 van bijlage V.

| 2. | Voorbeelden van verschillende vermeldingswijzen van het merk van het EU-typegoedkeuringsnummer, met fictieve volgnummers ter verduidelijking:






  2.1. | Voorbeeld 1

  Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:
  e4*2016/1628*2017/RRRSHB3/P*0078*03 | | |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Wijze 1 | Wijze 2 | Wijze 3 |

2.

2.1.

Voorbeeld 1

Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:

e4*2016/1628*2017/RRRSHB3/P*0078*03

Image 34

Image 35

Image 36

Wijze 1

Wijze 2

Wijze 3

| 2.2. | Voorbeeld 2

  Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:
  e2*2016/1628*2017/RRREC3/1A7*0003*00 | | |
| --- | --- | --- | --- |
| Wijze 1 | Wijze 2 | Wijze 3 |

2.2.

Voorbeeld 2

Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:

e2*2016/1628*2017/RRREC3/1A7*0003*00

Image 37

Image 38

Image 39

Wijze 1

Wijze 2

Wijze 3

| 2.3. | Voorbeeld 3

  Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:
  e12*2016/1628*2017/RRRLV1S/D*0331*02 | | |
| --- | --- | --- | --- |
| Wijze 1 | Wijze 2 | Wijze 3 |

2.3.

Voorbeeld 3

Merk van het EU-typegoedkeuringsnummer:

e12*2016/1628*2017/RRRLV1S/D*0331*02

Image 40

Image 41

Image 42

Wijze 1

Wijze 2

Wijze 3

---

BIJLAGE IV

Modellen voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

EU-TYPEGOEDKEURINGSCERTIFICAAT

EU-TYPEGOEDKEURINGSCERTIFICAAT VOOR EEN MOTORTYPE OF EEN MOTORFAMILIE VOOR NIET VOOR DE WEG BESTEMDE MOBIELE MACHINES OVEREENKOMSTIG VERORDENING (EU) 2016/1628

Mededeling betreffende de:

| — | EU-typegoedkeuring (1) |
| --- | --- |

—

EU-typegoedkeuring (1)

1

| — | uitbreiding van de EU-typegoedkeuring (1) |
| --- | --- |

—

uitbreiding van de EU-typegoedkeuring (1)

1

| — | weigering van de EU-typegoedkeuring (1) |
| --- | --- |

—

weigering van de EU-typegoedkeuring (1)

1

| — | intrekking van de EU-typegoedkeuring (1) |
| --- | --- |

—

intrekking van de EU-typegoedkeuring (1)

1

van een motortype/motorfamilie (1)

1

wat de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes betreft op grond van Verordening (EU) 2016/1628, laatstelijk gewijzigd bij (Gedelegeerde) (1) Verordening .../... (1) (2) (van de Commissie/van het Europees Parlement en de Raad) (1)

1

1

2

1

EU-typegoedkeuringsnummer (3): ...

3

Reden voor de uitbreiding/weigering/intrekking (1): ...

1

ONDERDEEL I

ONDERDEEL I

| 1.1. | Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ... |
| --- | --- |

1.1.

Merk (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ...

| 1.2. | Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.2.

Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

| 1.3. | Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ... |
| --- | --- |

1.3.

Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ...

| 1.4. | Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ... |
| --- | --- |

1.4.

Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

| 1.5. | Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ... |
| --- | --- |

1.5.

Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

| 1.6. | Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1): ... |
| --- | --- |

1.6.

Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1

| 1.7. | Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie (1) (4): ... |
| --- | --- |

1.7.

Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie (1

4

| 1.8. | Categorie van de emissieduurzaamheidsperiode: niet van toepassing/cat. 1/cat. 2/cat. 3 (1) |
| --- | --- |

1.8.

Categorie van de emissieduurzaamheidsperiode: niet van toepassing/cat. 1/cat. 2/cat. 3 (1

| 1.9. | Emissiefase: V/SPE |
| --- | --- |

1.9.

Emissiefase: V/SPE

| 1.10. | Motor voor sneeuwblazers (5): ja/neen (1) |
| --- | --- |

1.10.

Motor voor sneeuwblazers (5

1

ONDERDEEL II

ONDERDEEL II

| 1. | Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de test(s): ... |
| --- | --- |

1.

Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de test(s): ...

| 2. | Datum(s) van het/de testrapport(en): ... |
| --- | --- |

2.

Datum(s) van het/de testrapport(en): ...

| 3. | Nummer(s) van het/de testrapport(en): ... |
| --- | --- |

3.

Nummer(s) van het/de testrapport(en): ...

ONDERDEEL III

ONDERDEEL III

Ondergetekende garandeert hierbij de correctheid van de door de fabrikant in bijgevoegd inlichtingenformulier gegeven beschrijving van het/de hierboven beschreven motortype/motorfamilie (1), waarvoor een of meer representatieve exemplaren die door de goedkeuringsinstantie zijn geselecteerd, ter beschikking zijn gesteld als prototypen en verklaart dat de bijgevoegde testresultaten betrekking hebben op het/de motortype/motorfamilie (1).

1

1

| 1. | Het motortype/de motorfamilie (1) voldoet/voldoet niet (1) aan de voorschriften van Verordening (EU) 2016/1628. |
| --- | --- |

1.

Het motortype/de motorfamilie (1

1

| 2. | De goedkeuring wordt verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (1). |
| --- | --- |

2.

De goedkeuring wordt verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (1

| 3. | De goedkeuring wordt verleend overeenkomstig artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628 en de geldigheid van de goedkeuring is derhalve beperkt tot dd/mm/jjjj (3). |
| --- | --- |

3.

De goedkeuring wordt verleend overeenkomstig artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628 en de geldigheid van de goedkeuring is derhalve beperkt tot dd/mm/jjjj (3

| 4. | Beperkingen van de geldigheid (3) (6): ... |
| --- | --- |

4.

Beperkingen van de geldigheid (3

6

| 5. | Toegepaste vrijstellingen (3) (6): ...
  Plaats: ...
  Datum: ... |
| --- | --- |

5.

Toegepaste vrijstellingen (3

6

Plaats: ...

Datum: ...

Naam en handtekening (of een visuele voorstelling van een geavanceerde elektronische handtekening overeenkomstig Verordening (EU) nr. 910/2014, inclusief verificatiegegevens): ...

Bijlagen:

| | Informatiepakket |
| --- | --- |

Informatiepakket

| | Testrapport(en) |
| --- | --- |

Testrapport(en)

| | Indien van toepassing, naam en handtekening van de persoon (personen) die gemachtigd is (zijn) conformiteitsverklaringen te ondertekenen met vermelding van zijn (hun) positie in het bedrijf |
| --- | --- |

Indien van toepassing, naam en handtekening van de persoon (personen) die gemachtigd is (zijn) conformiteitsverklaringen te ondertekenen met vermelding van zijn (hun) positie in het bedrijf

| | Indien van toepassing, een ingevuld exemplaar van een conformiteitsverklaring |
| --- | --- |

Indien van toepassing, een ingevuld exemplaar van een conformiteitsverklaring

NB:

NB:

Indien dit model op grond van artikel 35, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt gebruikt voor de EU-typegoedkeuring van een motor met vrijstelling voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten, luidt het opschrift van het certificaat „VOORLOPIG EU-TYPEGOEDKEURINGSCERTIFICAAT, ENKEL GELDIG OP HET GRONDGEBIED VAN ...(7)”.

7

Addendum

EU-typegoedkeuringsnummer: ...

DEEL A — KENMERKEN VAN HET MOTORTYPE/DE MOTORFAMILIE (1)

2.   Gemeenschappelijke ontwerpparameters van het motortype/de motorfamilie (1)

2.1.   Verbrandingscyclus: viertakt/tweetakt/draaizuiger/andere: ...(beschrijven) (1)

2.2.   Ontstekingstype: compressieontsteking/elektrische ontsteking (1)

2.3.1.   Positie van de cilinders in het blok: V/in lijn/stervormig/andere (beschrijven) (1)

2.6   Voornaamste koelmiddel: lucht/water/olie (1)

2.7.   Methode van luchtaanzuiging: natuurlijke aanzuiging/drukvulling/drukvulling met tussenkoeler (1)

2.8.1.   Brandstoftype(n): diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)/ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95)/benzine (E10)/ethanol (E85)/(aardgas/biomethaan)/vloeibaar petroleumgas (lpg) (1)

2.8.1.1.   Brandstofsubtype (enkel aardgas en biomethaan): universele brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas)/beperkte brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas)/beperkte brandstof — brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas)/specifieke brandstof (lng)

2.8.2.   Regeling brandstoftoevoer: enkel vloeibare brandstof/enkel gasvormige brandstof/dual fuel type 1A/dual fuel type 1B/dual fuel type 2A/dual fuel type 2B/dual fuel type 3B (1)

2.8.3.   Lijst van andere brandstoffen die met de motor kunnen worden gebruikt, door de fabrikant gespecificeerd overeenkomstig punt 1 van bijlage I bij Verordening (EU) 2017/654 (referentie van erkende norm of specificatie vermelden): ...

2.8.4.   Smeermiddel toegevoegd aan brandstof: ja/neen (1)

2.8.5.   Brandstoftoevoertype: pomp, (hogedruk)leiding en injector/in de leiding geplaatste pomp of verdelerpomp/unitinjector/common rail/carburateur/indirecte injectie/directe injectie/mengeenheid/andere (specificeren) (1)

2.9.   Motormanagementsystemen: mechanische/elektronische regelstrategie (1)

2.10.   
  Diverse voorzieningen: ja/neen
  (1)

2.10.1.   Uitlaatgasrecirculatie (EGR): ja/neen (1)

2.10.2.   Waterinjectie: ja/neen (1)

2.10.3.   Luchtinjectie: ja/neen (1)

2.10.4.   Andere (specificeren): ...

2.11.   
  Uitlaatgasnabehandelingssysteem: ja/neen
  (1)

2.11.1.   Oxidatiekatalysator: ja/neen (1)

2.11.2.   DeNOx-systeem met selectieve NOx-reductie (toevoeging van reductiemiddel): ja/neen (1)

2.11.3.   Andere deNOx-systemen: ja/neen (1)

2.11.4.   Driewegkatalysator die oxidatie en NOx-reductie combineert: ja/neen (1)

2.11.5.   Deeltjesnabehandelingssysteem met passieve regeneratie: ja/neen (1)

2.11.6.   Deeltjesnabehandelingssysteem met actieve regeneratie: ja/neen (1)

2.11.7.   Andere deeltjesnabehandelingssystemen: ja/neen (1)

2.11.8.   Driewegkatalysator die oxidatie en NOx-reductie combineert: ja/neen (1)

2.11.9.   Andere nabehandelingsvoorzieningen (specificeren): ...

2.11.10.   Andere voorzieningen of kenmerken met een sterke invloed op de emissies (specificeren): ...

3.   Essentiële kenmerken van het motortype/de motortypen

| Nr. item | Beschrijving van het item | Basismotor/motortype | Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing) |
| --- | --- | --- | --- |
| 3.1.1. | Aanwijzing van het motortype: | | | | |
| 3.1.2. | Aanwijzing van het motortype vermeld in het motoropschrift: ja/neen (1) | | | | |
| 3.1.3. | Plaats van het voorgeschreven opschrift van de fabrikant: | | | | |
| 3.2.1. | Opgegeven nominaal toerental (rpm): | | | | |
| 3.2.1.2. | Opgegeven nominaal nettovermogen (kW): | | | | |
| 3.2.2. | Toerental bij maximumvermogen (rpm): | | | | |
| 3.2.2.2. | Maximaal nettovermogen (kW): | | | | |
| 3.2.3. | Opgegeven toerental voor het maximumkoppel (rpm): | | | | |
| 3.2.3.2. | Opgegeven maximumkoppel (Nm): | | | | |
| 3.6.3. | Aantal cilinders: | | | | |
| 3.6.4. | Cilinderinhoud (cm3): | | | | |
| 3.8.5. | Voorziening voor het recycleren van cartergassen: ja/neen (1) | | | | |
| 3.11.3.12. | Verbruiksreagens: ja/neen (1) | | | | |
| 3.11.3.12.1. | Type en concentratie van het reagens dat nodig is voor de katalytische werking: | | | | |
| 3.11.3.13. | NOx-sensor(en): ja/neen (1) | | | | |
| 3.11.3.14. | Zuurstofsensor: ja/neen (1) | | | | |
| 3.11.4.7. | Brandstofadditief met katalytische werking (FBC): ja/neen (1) | | | | |
| Bijzondere voorschriften die moeten worden nageleefd bij de montage van de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines: |
| 3.8.1.1. | Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa) met schoon luchtfilter: | | | | |
| 3.8.3.2. | Maximale uitlaattemperatuur vulluchtkoeler bij 100 %-toerental en vollast (°C): | | | | |
| 3.8.3.3. | Maximaal toelaatbare drukval over de vulluchtkoeler bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa) (indien van toepassing): | | | | |
| 3.9.3. | Maximaal toelaatbare uitlaatgastegendruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa): | | | | |
| 3.9.3.1. | Plaats van meting: | | | | |
| 3.11.1.2 | Maximale temperatuurval van het uitlaatsysteem of de turbineopening tot het eerste uitlaatgasnabehandelingssysteem (°C), indien vermeld: | | | | |
| 3.11.1.2.1. | Testomstandigheden voor meting: | | | | |

Nr. item

Beschrijving van het item

Basismotor/motortype

Motortypen binnen de motorfamilie (indien van toepassing)

3.1.1.

Aanwijzing van het motortype:

3.1.2.

Aanwijzing van het motortype vermeld in het motoropschrift: ja/neen (1)

3.1.3.

Plaats van het voorgeschreven opschrift van de fabrikant:

3.2.1.

Opgegeven nominaal toerental (rpm):

3.2.1.2.

Opgegeven nominaal nettovermogen (kW):

3.2.2.

Toerental bij maximumvermogen (rpm):

3.2.2.2.

Maximaal nettovermogen (kW):

3.2.3.

Opgegeven toerental voor het maximumkoppel (rpm):

3.2.3.2.

Opgegeven maximumkoppel (Nm):

3.6.3.

Aantal cilinders:

3.6.4.

Cilinderinhoud (cm3):

3.8.5.

Voorziening voor het recycleren van cartergassen: ja/neen (1)

3.11.3.12.

Verbruiksreagens: ja/neen (1)

3.11.3.12.1.

Type en concentratie van het reagens dat nodig is voor de katalytische werking:

3.11.3.13.

NOx-sensor(en): ja/neen (1)

3.11.3.14.

Zuurstofsensor: ja/neen (1)

3.11.4.7.

Brandstofadditief met katalytische werking (FBC): ja/neen (1)

Bijzondere voorschriften die moeten worden nageleefd bij de montage van de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines:

3.8.1.1.

Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa) met schoon luchtfilter:

3.8.3.2.

Maximale uitlaattemperatuur vulluchtkoeler bij 100 %-toerental en vollast (°C):

3.8.3.3.

Maximaal toelaatbare drukval over de vulluchtkoeler bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa) (indien van toepassing):

3.9.3.

Maximaal toelaatbare uitlaatgastegendruk bij 100 %-toerental van de motor en vollast (kPa):

3.9.3.1.

Plaats van meting:

3.11.1.2

Maximale temperatuurval van het uitlaatsysteem of de turbineopening tot het eerste uitlaatgasnabehandelingssysteem (°C), indien vermeld:

3.11.1.2.1.

Testomstandigheden voor meting:

DEEL B — TESTRESULTATEN

3.8.   De fabrikant is voornemens het koppelsignaal van de elektronische regeleenheid te gebruiken voor monitoring tijdens het gebruik: ja/neen (1)

3.8.1.   Dynamometerkoppel groter dan of gelijk aan 0,93 × koppel elektronische regeleenheid: ja/neen (1)

3.8.2.   Correctiefactor koppel elektronische regeleenheid indien dynamometerkoppel kleiner is dan 0,93 × koppel elektronische regeleenheid:

11.1   Emissieresultaten cyclus

| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh | Testcyclus (8) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Eindresultaat NRSC met DF | | | | | | | |
| Eindresultaat NRTC met DF | | | | | | | |

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

Testcyclus (8)

Eindresultaat NRSC met DF

Eindresultaat NRTC met DF

11.2   Resultaat CO2:

Toelichting bij bijlage IV

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet in het EU-typegoedkeuringscertificaat te worden vermeld)

| (1) | Haal de ongebruikte opties door of geef enkel de gebruikte opties weer. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Vermeld in het geval van een wijziging van een of meer artikelen van Verordening (EU) 2016/1628 enkel de laatste wijziging voor wat betreft op de EU-typegoedkeuring van toepassing zijnde wijzigingen. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Vermelding doorhalen indien niet van toepassing. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Geef de passende optie voor de categorie en subcategorie aan overeenkomstig punt 1.7 van het inlichtingenformulier in deel A van aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Geef aan of het een goedkeuring betreft voor een NRS-motorfamilie (< 19 kW) uitsluitend bestaande uit motortypen voor sneeuwblazers. |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Alleen toepasselijk op EU-typegoedkeuring van een motortype of een motorfamilie met vrijstelling voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten op grond van artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Geef de lidstaat aan. |
| --- | --- |

(7)

| (8) | Geef de testcyclus aan overeenkomstig de vijfde kolom van de tabellen in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628. |
| --- | --- |

(8)

---

BIJLAGE V

Nummeringssysteem voor het EU-typegoedkeuringscertificaat

1.   EU-typegoedkeuringscertificaten worden genummerd volgens de in deze bijlage beschreven methode.

2.   Het EU-typegoedkeuringsnummer bestaat in totaal uit vijf delen, zoals hieronder toegelicht. In alle gevallen worden de delen door een sterretje („*”) gescheiden.

2.1.   Deel 1 geeft de lidstaat aan die de EU-typegoedkeuring verleent; het begint met de kleine letter „e” gevolgd door het nummer van de lidstaat, dat van toepassing is op alle EU-typegoedkeuringsnummers:

| 1 | Duitsland | 19 | Roemenië |
| --- | --- | --- | --- |
| 2 | Frankrijk | 20 | Polen |
| 3 | Italië | 21 | Portugal |
| 4 | Nederland | 23 | Griekenland |
| 5 | Zweden | 24 | Ierland |
| 6 | België | 25 | Kroatië |
| 7 | Hongarije | 26 | Slovenië |
| 8 | Tsjechië | 27 | Slowakije |
| 9 | Spanje | 29 | Estland |
| 11 | Verenigd Koninkrijk | 32 | Letland |
| 12 | Oostenrijk | 34 | Bulgarije |
| 13 | Luxemburg | 36 | Litouwen |
| 17 | Finland | 49 | Cyprus |
| 18 | Denemarken | 50 | Malta |

1

Duitsland

19

Roemenië

2

Frankrijk

20

Polen

3

Italië

21

Portugal

4

Nederland

23

Griekenland

5

Zweden

24

Ierland

6

België

25

Kroatië

7

Hongarije

26

Slovenië

8

Tsjechië

27

Slowakije

9

Spanje

29

Estland

11

Verenigd Koninkrijk

32

Letland

12

Oostenrijk

34

Bulgarije

13

Luxemburg

36

Litouwen

17

Finland

49

Cyprus

18

Denemarken

50

Malta

2.2.   Deel 2 geeft het nummer aan van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad in de vorm 2016/1628.

2.3.   Deel 3 geeft drie verschillende elementen aan:

| 2.3.1. | het nummer van de laatste wijzigingsverordening die op de EU-typegoedkeuring van toepassing is. Als er geen wijzigingsverordening is, wordt de in punt 2.2 genoemde verordening herhaald; |
| --- | --- |

2.3.1.

het nummer van de laatste wijzigingsverordening die op de EU-typegoedkeuring van toepassing is. Als er geen wijzigingsverordening is, wordt de in punt 2.2 genoemde verordening herhaald;

| 2.3.2. | dit nummer wordt gevolgd door de toepasselijke identificatiecode van de motorcategorie uit kolom 4 van tabel 1 in aanhangsel 1; |
| --- | --- |

2.3.2.

dit nummer wordt gevolgd door de toepasselijke identificatiecode van de motorcategorie uit kolom 4 van tabel 1 in aanhangsel 1;

| 2.3.3. | die code wordt gevolgd door een schuine streep („/”) en de toepasselijke code van het brandstoftype uit kolom 3 van tabel 2 in aanhangsel 1; |
| --- | --- |

2.3.3.

die code wordt gevolgd door een schuine streep („/”) en de toepasselijke code van het brandstoftype uit kolom 3 van tabel 2 in aanhangsel 1;

| 2.3.3.1. | in het geval van dualfuelmotoren wordt de toepasselijke dualfuelsuffix uit kolom 2 van tabel 3 toegevoegd om de gasvormige brandstof aan te geven. |
| --- | --- |

2.3.3.1.

in het geval van dualfuelmotoren wordt de toepasselijke dualfuelsuffix uit kolom 2 van tabel 3 toegevoegd om de gasvormige brandstof aan te geven.

2.4.   Deel 4 geeft het EU-typegoedkeuringsnummer aan en bestaat uit een volgnummer dat eventueel met nullen begint en uit vier cijfers is opgebouwd, beginnende bij „0001”.

2.5.   Deel 5 geeft het uitbreidingsnummer van de EU-typegoedkeuring aan en bestaat uit een volgnummer dat eventueel met een nul begint en uit twee cijfers is opgebouwd, beginnende bij „00”.

2.6.   Alleen bij gebruik in het voorgeschreven opschrift van de motor wordt deel 2.5 weggelaten.

3.   Vermeldingswijze van de EU-typegoedkeuringsnummers, met fictieve volgnummers ter verduidelijking

3.1.   Voorbeeld voor een motortype NRSh-v-1b dat op benzine werkt, verleend door Nederland en drie keer uitgebreid:

e4*2016/1628*2017/RRRSHB3/P*0078*03

e4= Nederland (deel 1)

2016/1628= Verordening (EU) 2016/1628 (deel 2)

2017/RRRSHB3/P= Verordening (EU) 2017/RRR om de laatste wijzigingsverordening aan te geven en de tekens „SHB3/P” om aan te geven dat het een motor van categorie en subcategorie NRSh-v-1b betreft met een EDP van categorie 3 die op benzine werkt, overeenkomstig de codes uit tabel 1 respectievelijk 2 van aanhangsel 1 (deel 3)

0078= volgnummer van de EU-typegoedkeuring (deel 4)

03= uitbreidingsnummer (deel 5)

In het voorgeschreven opschrift wordt dit nummer als volgt weergegeven:

e4*2016/1628*2017/RRRSHB3/P*0078

3.2.   Voorbeeld voor een dualfuelmotor NRE-c-3 type 1A die werkt op een gasvormige brandstof van het type LN2 (een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt), verleend door Frankrijk en nog niet uitgebreid:

e2*2016/1628*2016/1628EC3/1A7*0003*00

e2= Frankrijk (deel 1)

2016/1628= Verordening (EU) 2016/1628 (deel 2)

2016/1628EC3/1A7= herhaling van Verordening (EU) 2016/1628 om aan te geven dat die verordening niet is gewijzigd. De tekens „EC3” geven aan dat het om een NRE-c-3-motor gaat; de tekens „1A” geven aan dat het om een dualfuelmotor van het type 1A gaat; het suffix „7” geeft aan dat de gasvormige brandstof van het type LN2 is (een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt), overeenkomstig de codes in de tabellen 1, 2 en 3 van aanhangsel 1 (deel 3)

0003= volgnummer van de EU-typegoedkeuring (deel 4)

00= uitbreidingsnummer (deel 5)

In het voorgeschreven opschrift wordt dit nummer als volgt weergegeven:

e2*2016/1628*2016/1628 EC3/1A7*0003

3.3.   Voorbeeld van een typegoedkeuring voor een RLL-v-1-motor overeenkomstig de SPE-emissiegrenswaarden voor dieselbrandstof, verleend door Oostenrijk en twee keer uitgebreid:

e12*2016/1628*2017/RRRLV1S/D*0331*02

e12= Oostenrijk (deel 1)

2016/1628= Verordening (EU) 2016/1628 (deel 2)

2017/RRRLV1S/D= Verordening (EU) 2017/RRR om de laatste wijzigingsverordening aan te geven en de tekens „LV1S/D” om aan te geven dat het een locomotiefmotor betreft die aan de SPE-emissiegrenswaarden voldoet en waarvoor een typegoedkeuring voor diesel is verleend, overeenkomstig de codes uit tabel 1 respectievelijk 2 van aanhangsel 1 (deel 3)

0331= volgnummer van de EU-typegoedkeuring (deel 4)

02= uitbreidingsnummer (deel 5)

In het voorgeschreven opschrift wordt dit nummer als volgt weergegeven:

e12*2016/1628*2017/RRRLV1S/D*0331

Aanhangsel 1

Identificatiecode van de motorcategorie voor het typegoedkeuringsmerk

Tabel 1

Identificatiecode van de motorcategorie voor het typegoedkeuringsmerk

| Motorcategorie
  (kolom 1) | Subcategorie motor
  (kolom 2) | EDP-categorie
  (indien van toepassing)
  (kolom 3) | Identificatiecode van de motorcategorie
  (kolom 4) |
| --- | --- | --- | --- |
| Motoren waarvoor de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 gelden |
| NRE | NRE-v-1 | | EV1 |
| NRE-v-2 | | EV2 |
| NRE-v-3 | | EV3 |
| NRE-v-4 | | EV4 |
| NRE-v-5 | | EV5 |
| NRE-v-6 | | EV6 |
| NRE-v-7 | | EV7 |
| NRE-c-1 | | EC1 |
| NRE-c-2 | | EC2 |
| NRE-c-3 | | EC3 |
| NRE-c-4 | | EC4 |
| NRE-c-5 | | EC5 |
| NRE-c-6 | | EC6 |
| NRE-c-7 | | EC7 |
| NRG | NRG-v-1 | | GV1 |
| NRG-c-1 | | GC1 |
| NRSh | NRSh-v-1a | cat. 1 | SHA1 |
| cat. 2 | SHA2 |
| cat. 3 | SHA3 |
| NRSh-v-1b | cat. 1 | SHB1 |
| cat. 2 | SHB2 |
| cat. 3 | SHB3 |
| NRS
  (behalve motoren getest bij lage temperatuur uitsluitend voor gebruik in sneeuwblazers) | NRS-vr-1a | cat. 1 | SRA1 |
| cat. 2 | SRA2 |
| cat. 3 | SRA3 |
| NRS-vr-1b | cat. 1 | SRB1 |
| cat. 2 | SRB2 |
| cat. 3 | SRB3 |
| NRS-vi-1a | cat. 1 | SYA1 |
| cat. 2 | SYA2 |
| cat. 3 | SYA3 |
| NRS-vi-1b | cat. 1 | SYB1 |
| cat. 2 | SYB2 |
| cat. 3 | SYB3 |
| NRS-v-2a | cat. 1 | SVA1 |
| cat. 2 | SVA2 |
| cat. 3 | SVA3 |
| NRS-v-2b | cat. 1 | SVB1 |
| cat. 2 | SVB2 |
| cat. 3 | SVB3 |
| NRS-v-3 | cat. 1 | SV31 |
| cat. 2 | SV32 |
| cat. 3 | SV33 |
| NRS
  (motoren getest bij lage temperatuur uitsluitend voor gebruik in sneeuwblazers) | NRS-vr-1a | cat. 1 | TRA1 |
| cat. 2 | TRA2 |
| cat. 3 | TRA3 |
| NRS-vr-1b | cat. 1 | TRB1 |
| cat. 2 | TRB2 |
| cat. 3 | TRB3 |
| NRS-vi-1a | cat. 1 | TYA1 |
| cat. 2 | TYA2 |
| cat. 3 | TYA3 |
| NRS-vi-1b | cat. 1 | TYB1 |
| cat. 2 | TYB2 |
| cat. 3 | TYB3 |
| IWP | IWP-v-1 | | PV1 |
| IWP-v-2 | | PV2 |
| IWP-v-3 | | PV3 |
| IWP-v-4 | | PV4 |
| IWP-c-1 | | PC1 |
| IWP-c-2 | | PC2 |
| IWP-c-3 | | PC3 |
| IWP-c-4 | | PC4 |
| IWA | IWA-v-1 | | AV1 |
| IWA-v-2 | | AV2 |
| IWA-v-3 | | AV3 |
| IWA-v-4 | | AV4 |
| IWA-c-1 | | AC1 |
| IWA-c-2 | | AC2 |
| IWA-c-3 | | AC3 |
| IWA-c-4 | | AC4 |
| RLL | RLL-v-1 | | LV1 |
| RLL-c-1 | | LC1 |
| RLR | RLR-v-1 | | RV1 |
| RLR-c-1 | | RC1 |
| SMB | SMB-v-1 | | SM1 |
| ATS | ATS-v-1 | | AT1 |
| Motoren waarvoor de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage VI bij Verordening (EU) 2016/1628 gelden
  SPE |
| SPE-NRE | SPE-NRE-v-1 | | EV1S |
| SPE-NRE-v-2 | | EV2S |
| SPE-NRE-v-3 | | EV3S |
| SPE-NRE-v-4 | | EV4S |
| SPE-NRE-v-5 | | EV5S |
| SPE-NRE-v-6 | | EV6S |
| SPE-NRE-v-7 | | EV7S |
| SPE-NRE-c-1 | | EC1S |
| SPE-NRE-c-2 | | EC2S |
| SPE-NRE-c-3 | | EC3S |
| SPE-NRE-c-4 | | EC4S |
| SPE-NRE-c-5 | | EC5S |
| SPE-NRE-c-6 | | EC6S |
| SPE-NRE-c-7 | | EC7S |
| SPE-NRG | SPE-NRG-v-1 | | GV1S |
| SPE-NRG-c-1 | | GC1S |
| SPE-RLL | SPE-RLL-v-1 | | LV1S |
| SPE-RLL-c-1 | | LC1S |

Motorcategorie

(kolom 1)

Subcategorie motor

(kolom 2)

EDP-categorie

(indien van toepassing)

(kolom 3)

Identificatiecode van de motorcategorie

(kolom 4)

Motoren waarvoor de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 gelden

NRE

NRE-v-1

EV1

NRE-v-2

EV2

NRE-v-3

EV3

NRE-v-4

EV4

NRE-v-5

EV5

NRE-v-6

EV6

NRE-v-7

EV7

NRE-c-1

EC1

NRE-c-2

EC2

NRE-c-3

EC3

NRE-c-4

EC4

NRE-c-5

EC5

NRE-c-6

EC6

NRE-c-7

EC7

NRG

NRG-v-1

GV1

NRG-c-1

GC1

NRSh

NRSh-v-1a

cat. 1

SHA1

cat. 2

SHA2

cat. 3

SHA3

NRSh-v-1b

cat. 1

SHB1

cat. 2

SHB2

cat. 3

SHB3

NRS

(behalve motoren getest bij lage temperatuur uitsluitend voor gebruik in sneeuwblazers)

NRS-vr-1a

cat. 1

SRA1

cat. 2

SRA2

cat. 3

SRA3

NRS-vr-1b

cat. 1

SRB1

cat. 2

SRB2

cat. 3

SRB3

NRS-vi-1a

cat. 1

SYA1

cat. 2

SYA2

cat. 3

SYA3

NRS-vi-1b

cat. 1

SYB1

cat. 2

SYB2

cat. 3

SYB3

NRS-v-2a

cat. 1

SVA1

cat. 2

SVA2

cat. 3

SVA3

NRS-v-2b

cat. 1

SVB1

cat. 2

SVB2

cat. 3

SVB3

NRS-v-3

cat. 1

SV31

cat. 2

SV32

cat. 3

SV33

NRS

(motoren getest bij lage temperatuur uitsluitend voor gebruik in sneeuwblazers)

NRS-vr-1a

cat. 1

TRA1

cat. 2

TRA2

cat. 3

TRA3

NRS-vr-1b

cat. 1

TRB1

cat. 2

TRB2

cat. 3

TRB3

NRS-vi-1a

cat. 1

TYA1

cat. 2

TYA2

cat. 3

TYA3

NRS-vi-1b

cat. 1

TYB1

cat. 2

TYB2

cat. 3

TYB3

IWP

IWP-v-1

PV1

IWP-v-2

PV2

IWP-v-3

PV3

IWP-v-4

PV4

IWP-c-1

PC1

IWP-c-2

PC2

IWP-c-3

PC3

IWP-c-4

PC4

IWA

IWA-v-1

AV1

IWA-v-2

AV2

IWA-v-3

AV3

IWA-v-4

AV4

IWA-c-1

AC1

IWA-c-2

AC2

IWA-c-3

AC3

IWA-c-4

AC4

RLL

RLL-v-1

LV1

RLL-c-1

LC1

RLR

RLR-v-1

RV1

RLR-c-1

RC1

SMB

SMB-v-1

SM1

ATS

ATS-v-1

AT1

Motoren waarvoor de uitlaatemissiegrenswaarden van bijlage VI bij Verordening (EU) 2016/1628 gelden

SPE

SPE-NRE

SPE-NRE-v-1

EV1S

SPE-NRE-v-2

EV2S

SPE-NRE-v-3

EV3S

SPE-NRE-v-4

EV4S

SPE-NRE-v-5

EV5S

SPE-NRE-v-6

EV6S

SPE-NRE-v-7

EV7S

SPE-NRE-c-1

EC1S

SPE-NRE-c-2

EC2S

SPE-NRE-c-3

EC3S

SPE-NRE-c-4

EC4S

SPE-NRE-c-5

EC5S

SPE-NRE-c-6

EC6S

SPE-NRE-c-7

EC7S

SPE-NRG

SPE-NRG-v-1

GV1S

SPE-NRG-c-1

GC1S

SPE-RLL

SPE-RLL-v-1

LV1S

SPE-RLL-c-1

LC1S

Tabel 2

Brandstoftypecodes voor goedkeuringsmerken

| Brandstoftype motor
  (kolom 1) | Subtype, indien van toepassing
  (kolom 2) | Brandstoftypecode
  (kolom 3) |
| --- | --- | --- |
| CI-motor op diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) | | D |
| Brandstofspecifieke CI-motor op ethanol (ED95) | | ED |
| SI-motor op ethanol (E85) | | E85 |
| SI-motor op benzine (E10) | | P |
| SI-motor op lpg | | Q |
| SI-motor op aardgas/biomethaan | Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H | H |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep L | L |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H en gasgroep L | HL |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld | HT |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld | LT |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of gasgroep L kan worden ingesteld | HLT |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt | LN2 |
| Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een andere (dan de bovenvermelde) samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan | LNG |
| Dualfuelmotoren | voor dualfuelmotoren van type 1A | 1A# (*1) |
| voor dualfuelmotoren van type 1B | 1B# (*1) |
| voor dualfuelmotoren van type 2A | 2A# (*1) |
| voor dualfuelmotoren van type 2B | 2B# (*1) |
| voor dualfuelmotoren van type 3B | 3B# (*1) |

Brandstoftype motor

(kolom 1)

Subtype, indien van toepassing

(kolom 2)

Brandstoftypecode

(kolom 3)

CI-motor op diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines)

D

Brandstofspecifieke CI-motor op ethanol (ED95)

ED

SI-motor op ethanol (E85)

E85

SI-motor op benzine (E10)

P

SI-motor op lpg

Q

SI-motor op aardgas/biomethaan

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H

H

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep L

L

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H en gasgroep L

HL

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld

HT

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld

LT

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of gasgroep L kan worden ingesteld

HLT

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt

LN2

Motor goedgekeurd en gekalibreerd voor een andere (dan de bovenvermelde) samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan

LNG

Dualfuelmotoren

voor dualfuelmotoren van type 1A

1A# (*1)

voor dualfuelmotoren van type 1B

1B# (*1)

voor dualfuelmotoren van type 2A

2A# (*1)

voor dualfuelmotoren van type 2B

2B# (*1)

voor dualfuelmotoren van type 3B

3B# (*1)

Tabel 3

Dualfuelsuffix

| Specificatie goedgekeurd gas | Dualfuelsuffix
  (kolom 2) |
| --- | --- |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 1 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep L als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 2 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H en gasgroep L als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 3 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 4 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 5 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of gasgroep L kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 6 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt, als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 7 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een andere (dan de bovenvermelde) samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 8 |
| Dualfuelmotor goedgekeurd voor lpg als gasvormig bestanddeel van de brandstof | 9 |

Specificatie goedgekeurd gas

Dualfuelsuffix

(kolom 2)

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H als gasvormig bestanddeel van de brandstof

1

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep L als gasvormig bestanddeel van de brandstof

2

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H en gasgroep L als gasvormig bestanddeel van de brandstof

3

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof

4

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof

5

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of gasgroep L die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of gasgroep L kan worden ingesteld, als gasvormig bestanddeel van de brandstof

6

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan die een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van het gas G20 gespecificeerd in bijlage I bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt, als gasvormig bestanddeel van de brandstof

7

Dualfuelmotor goedgekeurd en gekalibreerd voor een andere (dan de bovenvermelde) samenstelling van vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan als gasvormig bestanddeel van de brandstof

8

Dualfuelmotor goedgekeurd voor lpg als gasvormig bestanddeel van de brandstof

9

---

(*1)  Vervang „#” door de specificatie van het goedgekeurde gas uit tabel 3.

---

BIJLAGE VI

Het uniforme formaat van het testrapport

1.   Algemene voorschriften

Voor elke voor EU-typegoedkeuring vereiste test wordt een testrapport opgesteld.

Voor elke bijkomende (bv. een tweede toerental op een motor met constant toerental) of aanvullende test (bv. een andere brandstof) moet een bijkomend of aanvullend testrapport worden opgesteld.

2.   Toelichting bij het opstellen van een testrapport

2.1.   Een testrapport bevat ten minste de informatie zoals bedoeld in aanhangsel 1.

2.2.   Niettegenstaande punt 2.1 moeten enkel de onderdelen en subonderdelen in het testrapport worden opgenomen die relevant zijn voor de specifieke test en de/het specifieke geteste motorfamilie, motortypen binnen een motorfamilie of motortype (bv. indien geen NRTC-test wordt uitgevoerd, mag dat onderdeel worden weggelaten).

2.3.   Het testrapport mag meer informatie bevatten dan vereist in punt 2.1, maar moet in elk geval aan het voorgestelde nummeringssysteem voldoen.

2.4.   Wanneer verschillende opties door een schuine streep worden gescheiden, worden de ongebruikte opties doorgehaald of worden enkel de gebruikte opties weergegeven.

2.5.   Wanneer het „type” onderdeel wordt gevraagd, wordt een eenduidige identificatie van dat onderdeel gegeven; dit kan door middel van een lijst van kenmerken, de naam van de fabrikant en het nummer van een onderdeel of tekening, een tekening, of een combinatie van voornoemde elementen of op een andere manier waarmee hetzelfde resultaat wordt bereikt.

2.6.   Het testrapport mag worden verstrekt op papier of in een elektronisch formaat dat door de fabrikant, de technische dienst en de goedkeuringsinstantie is overeengekomen.

Aanhangsel 1

Model voor het uniforme formaat van het testrapport

TESTRAPPORT VOOR MOTOREN VOOR NIET VOOR DE WEG BESTEMDE MOBIELE MACHINES

1.   Algemene informatie

1.1.   Merk(en) (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ...

1.2.   Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

1.3.   Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ...

1.4.   Naam van de technische dienst: ...

1.5.   Adres van de technische dienst: ...

1.6.   Plaats van de test: ...

1.7.   Datum van de test: ...

1.8.   Nummer testrapport: ...

1.9.   Referentienummer inlichtingenformulier (indien beschikbaar): ...

1.10.   Type testrapport: eerste test/bijkomende test/aanvullende test

1.10.1.   Beschrijving van het doel van de test: ...

2.   Algemene informatie over de motor (testmotor)

2.1.   Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT: ...

2.2.   Motoridentificatienummer: ...

2.3.   Categorie en subcategorie motor: NRE-v-1/NRE-v-2/NRE-v-3/NRE-v-4/NRE-v-5/NRE-v-6/NRE-v-7/NRE-c-1/NRE-c-2/NRE-c-3/NRE-c-4/NRE-c-5/NRE-c-6/NRE-c-7/NRG-v-1/NRG-c-1/NRSh-v-1a/NRSh-v-1b/NRS-vr-1a/NRS-vr-1b/ NRS-vi-1a/NRS-vi-1b/NRS-v-2a/NRS-v-2b/NRS-v-3/IWP-v-1/IWP-v-2/IWP-v-3/IWP-v-4/IWP-c-1/IWP-c-2/IWP-c-3/IWP-c-4/IWA-v-1/IWA-v-2/IWA-v-3/IWA-v-4/IWA-c-1/IWA-c-2/IWA-c-3/IWA-c-4/RLL-v-1/RLL-C-1/RLR-v-1/RLR-C-1/SMB-v-1/ATS-v-1

3.   Checklist documentatie en informatie (enkel eerste test)

3.1.   Documentatiereferentie motorkarakteristiek: ...

3.2.   Documentatiereferentie vaststelling verslechteringsfactor: ...

3.3.   Documentatiereferentie vaststelling factoren voor niet-frequente regeneratie, indien van toepassing: ...

3.4.   Documentatiereferentie demonstratie diagnosesysteem van de NOx-beheersing, indien van toepassing: ...

3.5.   Documentatiereferentie demonstratie diagnosesysteem van de deeltjesbeheersing, indien van toepassing:

3.6.   Documentatiereferentie verklaring inzake maatregelen tegen manipulatie, voor motortypen en motorfamilies waarvoor een elektronische regeleenheid wordt gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem: ...

3.7.   Documentatiereferentie verklaring inzake en demonstratie van maatregelen tegen manipulatie en instelbare parameters, voor motortypen en motorfamilies waarvoor mechanische voorzieningen worden gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem: ...

3.8.   De fabrikant is voornemens het koppelsignaal van de elektronische regeleenheid te gebruiken voor monitoring tijdens het gebruik: ja/neen

3.8.1.   Dynamometerkoppel groter dan of gelijk aan 0,93 × koppel elektronische regeleenheid: ja/neen

3.8.2.   Correctiefactor koppel elektronische regeleenheid indien dynamometerkoppel kleiner is dan 0,93 × koppel elektronische regeleenheid: ...

4.   Referentiebrandstof(fen) gebruikt voor test (relevant(e) punt(en) invullen)

4.1.   Vloeibare brandstof voor motoren met elektrische ontsteking

4.1.1.   Merk: ...

4.1.2.   Type: ...

4.1.3.   Octaangetal, RON: ...

4.1.4.   Octaangetal, MON: ...

4.1.5.   Ethanolgehalte ( %): ...

4.1.6.   Dichtheid bij 15 °C (kg/m3): ...

4.2.   Vloeibare brandstof voor motoren met compressieontsteking

4.2.1.   Merk: ...

4.2.2.   Type: ...

4.2.3.   Cetaangetal: ...

4.2.4.   FAME-gehalte ( %): ...

4.2.5.   Dichtheid bij 15 °C (kg/m3): ...

4.3.   Gasvormige brandstof — lpg

4.3.1.   Merk: ...

4.3.2.   Type: ...

4.3.3.   Type referentiebrandstof: brandstof A/brandstof B

4.3.4.   Octaangetal, MON: ...

4.4.   Gasvormige brandstof — methaan/biomethaan

4.4.1.   Type referentiebrandstof: GR/G23/G25/G20

4.4.2.   Bron referentiegas: specifieke referentiebrandstof/leidinggas met additief

4.4.3.   Voor specifieke referentiebrandstof

4.4.3.1.   Merk: ...

4.4.3.2.   Type: ...

4.4.4.   Voor leidinggas met additief

4.4.4.1.   Additie(f)(ven): kooldioxide/ethaan/methaan/stikstof/propaan

4.4.4.2.   Waarde Sλ voor het resulterende brandstofmengsel: ...

4.4.4.3.   Methaangetal (MN) voor het resulterende brandstofmengsel: ...

4.5.   Dualfuelmotor (naast de relevante onderdelen hierboven)

4.5.1.   Gasenergieverhouding tijdens testcyclus: ...

5.   Smeermiddel

5.1.   Merk(en): ...

5.2.   Type(n): ...

5.3.   SAE-viscositeit: ...

5.4.   Smeermiddel en brandstof zijn vermengd: ja/neen

5.4.1.   Percentage olie in mengsel: ...

6.   Motortoerental

6.1.   100 %-toerental (rpm): ...

6.1.1.   100 %-toerental bepaald door: opgegeven nominaal toerental/opgegeven maximaal testtoerental (MTS)/gemeten MTS

6.1.2.   Aangepast MTS (rpm), indien van toepassing: ...

6.2.   Intermediair toerental: ...

6.2.1.   Intermediair toerental bepaald door: opgegeven intermediair toerental/gemeten intermediair toerental/60 % van 100 %-toerental/75 % van 100 %-toerental/85 % van 100 %-toerental

6.3.   Stationair toerental: ...

7.   Motorvermogen

7.1.   Door de motor aangedreven apparatuur (indien van toepassing)

7.1.1.   Door hulpapparatuur die vereist is voor de werking van de motor en die niet kan worden gemonteerd voor de test bij bepaalde motortoerentallen opgenomen vermogen (zoals gespecificeerd door de fabrikant) te vermelden in tabel 1:

Tabel 1

Door hulpapparatuur voor de motor opgenomen vermogen

| Type hulpapparatuur en identificatiegegevens | Door hulpapparatuur bij aangegeven motortoerental opgenomen vermogen (kW)
  (relevante kolommen invullen) |
| --- | --- |
| stationair | 63 % | 80 % | 91 % | intermediair | maximaal vermogen | 100 % |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| Totaal (Pf,i) | | | | | | | |

Type hulpapparatuur en identificatiegegevens

Door hulpapparatuur bij aangegeven motortoerental opgenomen vermogen (kW)

(relevante kolommen invullen)

stationair

63 %

80 %

91 %

intermediair

maximaal vermogen

100 %

Totaal (Pf,i)

7.1.2.   Door hulpapparatuur die verband houdt met de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machines en die niet kan worden verwijderd voor de test bij bepaalde motortoerentallen opgenomen vermogen (zoals gespecificeerd door de fabrikant) te vermelden in tabel 2:

Tabel 2

Door hulpapparatuur voor niet voor de weg bestemde mobiele machines opgenomen vermogen

| Type hulpapparatuur en identificatiegegevens | Door hulpapparatuur bij aangegeven motortoerental opgenomen vermogen (kW)
  (relevante kolommen invullen) |
| --- | --- |
| stationair | 63 % | 80 % | 91 % | intermediair | maximaal vermogen | 100 % |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| Totaal (Pr,i) | | | | | | | |

Type hulpapparatuur en identificatiegegevens

Door hulpapparatuur bij aangegeven motortoerental opgenomen vermogen (kW)

(relevante kolommen invullen)

stationair

63 %

80 %

91 %

intermediair

maximaal vermogen

100 %

Totaal (Pr,i)

7.2.   Het nettovermogen van de motor moet worden vermeld in tabel 3:

Tabel 3

Nettovermogen van de motor

| Conditie | Nettovermogen motor (kW) bij aangegeven motortoerental
  (relevante kolommen invullen) |
| --- | --- |
| intermediair | maximaal vermogen | 100 % |
| Bij het aangegeven testtoerental gemeten referentievermogen (Pm,i) | | | |
| Totaal vermogen hulpapparatuur uit tabel 1 (Pf,i) | | | |
| Totaal vermogen hulpapparatuur uit tabel 2 (Pr,i) | | | |
| Nettovermogen van de motor
  Pi = Pm,I – Pf,i + Pr,i | | | |

Conditie

Nettovermogen motor (kW) bij aangegeven motortoerental

(relevante kolommen invullen)

intermediair

maximaal vermogen

100 %

Bij het aangegeven testtoerental gemeten referentievermogen (Pm,i)

Totaal vermogen hulpapparatuur uit tabel 1 (Pf,i)

Totaal vermogen hulpapparatuur uit tabel 2 (Pr,i)

Nettovermogen van de motor

Pi = Pm,I – Pf,i + Pr,i

8.   Omstandigheden tijdens de test

8.1.   
  f
  a binnen het bereik 0,93 tot en met 1,07: ja/neen

8.1.1.   Indien f
  a niet binnen het gespecificeerde bereik valt hoogte van testfaciliteit en droge atmosferische druk vermelden: ...

8.2.   Toepasselijk bereik inlaatluchttemperatuur: 20 tot en met 30/0 tot en met – 5 (enkel sneeuwblazers)/– 5 tot en met – 15 (enkel sneeuwscooters)/20 tot en met 35 (enkel NRE groter dan 560 kW)

9.   Informatie over de uitvoering van de NRSC-test:

9.1.   De cyclus (duid de gebruikte cyclus aan met een X) moet worden vermeld in tabel 4:

Tabel 4

NRSC-testcyclus

| Cyclus | C1 | C2 | D2 | E2 | E3 | F | G1 | G2 | G3 | H |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Specifieke modi | | | | | | | | | | |
| RMC | | | | | | | | | n.v.t. | |

Cyclus

C1

C2

D2

E2

E3

F

G1

G2

G3

H

Specifieke modi

RMC

n.v.t.

9.2.   De dynamometerinstelling (kW) moet worden vermeld in tabel 5:

Tabel 5

Dynamometerinstelling

| % belasting op punt of % nominaal vermogen (naargelang het geval) | Dynamometerinstelling (kW) bij aangegeven motortoerental na bijstelling voor vermogen hulpapparatuur (1)

  (relevante kolommen invullen) |
| --- | --- |
| stationair | 63 % | 80 % | 91 % | intermediair | 100 % |
| 5 % | | | | | | |
| 10 % | | | | | | |
| 25 % | | | | | | |
| 50 % | | | | | | |
| 75 % | | | | | | |
| 100 % | | | | | | |

% belasting op punt of % nominaal vermogen (naargelang het geval)

Dynamometerinstelling (kW) bij aangegeven motortoerental na bijstelling voor vermogen hulpapparatuur (1)

(relevante kolommen invullen)

stationair

63 %

80 %

91 %

intermediair

100 %

5 %

10 %

25 %

50 %

75 %

100 %

9.3.   Emissieresultaten NRSC

9.3.1.   Verslechteringsfactor (DF): berekend/toegewezen

9.3.2.   De DF-waarden en de cyclusgewogen emissieresultaten moeten worden vermeld in tabel 6:

Opmerking: Indien een NRSC met specifieke modi wordt uitgevoerd waarbij de factoren Kru en Krd voor individuele modi zijn bepaald, moet de afgebeelde tabel worden vervangen door een tabel met daarin elke modus en de toegepaste Kru of Krd.

Tabel 6

DF-waarden en gewogen emissieresultaten NRSC-cyclus

| DF
  mult./add. | CO | HC | NOx | HC + NOx | PM | PN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | | | |
| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh |
| Testresultaat met/zonder regeneratie | | | | | | |
| k
  ru/k
  rd

  mult./add. | | | | | | |
| Testresultaat met aanpassingsfactoren voor niet-frequente regeneratie (IRAF's) | | | | | | |
| Eindresultaat test met DF | | | | | | |

DF

mult./add.

CO

HC

NOx

HC + NOx

PM

PN

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

Testresultaat met/zonder regeneratie

k
  ru/k
  rd

mult./add.

Testresultaat met aanpassingsfactoren voor niet-frequente regeneratie (IRAF's)

Eindresultaat test met DF

9.3.3.   Cyclusgewogen CO2 (g/kWh): ...

9.3.4.   Cyclusgewogen NH3 (ppm): ...

9.4.   De aanvullende testpunten in het beheersgebied (indien van toepassing) moeten worden vermeld in tabel 7:

Tabel 7

Aanvullende testpunten in het beheersgebied

| Emissies op testpunt | Motortoerental | Belasting (%) | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN n/kWh |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Testresultaat 1 | | | | | | | | |
| Testresultaat 2 | | | | | | | | |
| Testresultaat 3 | | | | | | | | |

Emissies op testpunt

Motortoerental

Belasting (%)

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN n/kWh

Testresultaat 1

Testresultaat 2

Testresultaat 3

9.5.   Voor de NRSC-test toegepaste bemonsteringssystemen: ...

9.5.1.   Gasvormige emissies: ...

9.5.2.   PM: ...

9.5.2.1.   Methode: eenfilter/meerfilter

9.5.3.   Deeltjesaantal: ...

10.   Informatie over de uitvoering van de NRTC-test (indien van toepassing):

10.1.   De cyclus (duid de cyclus aan met een X) moet worden vermeld in tabel 8:

Tabel 8

NRTC-testcyclus

| NRTC | |
| --- | --- |
| LSI-NRTC | |

NRTC

LSI-NRTC

10.2.   Emissieresultaten NRTC

10.2.1.   Verslechteringsfactor (DF): berekend/vast

10.2.2.   De DF-waarden en emissieresultaten moeten naargelang het geval (NRTC of LSI-NRTC) worden vermeld in tabel 9 of tabel 10:

Tabel 9

DF-waarden en emissieresultaten voor NRTC

| DF
  mult./add. | CO | HC | NOx | HC + NOx | PM | PN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | | | |
| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh |
| Koude start | | | | | | |
| Testresultaat warme start met/zonder regeneratie | | | | | | |
| Gewogen testresultaat | | | | | | |
| k
  ru/k
  rd

  mult./add. | | | | | | |
| Gewogen testresultaat met IRAF's | | | | | | |
| Eindresultaat test met DF | | | | | | |

DF

mult./add.

CO

HC

NOx

HC + NOx

PM

PN

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

Koude start

Testresultaat warme start met/zonder regeneratie

Gewogen testresultaat

k
  ru/k
  rd

mult./add.

Gewogen testresultaat met IRAF's

Eindresultaat test met DF

10.2.3.   CO2 bij warme cyclus (g/kWh): ...

10.2.4.   Cyclusgewogen NH3 (ppm): ...

10.2.5.   Cyclusarbeid bij warmestarttest (kWh): ...

10.2.6.   CO2 van de cyclus bij warmestarttest (g): ...

Tabel 10

DF-waarden en emissieresultaten voor NRTC-LSI

| DF
  mult./add. | CO | HC | NOx | HC + NOx | PM | PN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | | | |
| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh |
| Testresultaat met/zonder regeneratie | | | | | | |
| k
  ru/k
  rd

  mult./add. | | | | | | |
| Testresultaat met IRAF's | | | | | | |
| Eindresultaat test met DF | | | | | | |

DF

mult./add.

CO

HC

NOx

HC + NOx

PM

PN

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

Testresultaat met/zonder regeneratie

k
  ru/k
  rd

mult./add.

Testresultaat met IRAF's

Eindresultaat test met DF

10.3.   CO2 bij cyclus (g/kWh): ...

10.4.   NH3 bij cyclus (ppm): ...

10.4.1.   Cyclusarbeid (kWh): ...

10.4.2.   CO2 bij cyclus (g): ...

10.5.   Voor de NRTC-test toegepast bemonsteringssysteem: ...

10.6.   Gasvormige emissies: ...

10.7.   PM: ...

10.7.1.   Methode: eenfilter/meerfilter

10.8.   Deeltjesaantal: ...

11.   Definitieve emissieresultaten

11.1   De emissieresultaten van de cyclus moeten worden vermeld in tabel 11:

Tabel 11

Definitieve emissieresultaten

| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh | TestCyclus (1) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Eindresultaat NRSC met DF (1) | | | | | | | |
| Eindresultaat NRTC met DF (3) | | | | | | | |

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

TestCyclus (1)

Eindresultaat NRSC met DF (1)

Eindresultaat NRTC met DF (3)

11.2   Resultaat CO2 (4): ...

Toelichting bij aanhangsel 1

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet in het testrapport te worden vermeld)

| (1) | Vermeld voor NRSC de in punt 9.1 aangeduide cyclus; vermeld voor NRTC de in punt 10.1 aangeduide cyclus. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Neem de resultaten uit tabel 9.3.2 over. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Neem de resultaten uit tabel 10.2.2 of 10.3.6 over naargelang het geval. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Vermeld voor een motortype dat of een motorfamilie die volgens zowel de NRTC als de NRSC is getest de CO2-emissiewaarden van de warme cyclus van de NRTC (opgegeven in punt 10.3) of de NRTC-LSI (opgegeven in punt 10.4). Vermeld voor een motor die enkel volgens de NRSC is getest de CO2-emissiewaarden die voor die cyclus zijn opgegeven in punt 9.3.3. |
| --- | --- |

(4)

---

(1)  De dynamometerinstelling wordt bepaald door middel van de procedure in punt 7.7.1.3 van bijlage VI bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654. Het vermogen van de hulpapparatuur in dat punt wordt bepaald op basis van de totale waarden in de tabellen 1 en 2 van dit aanhangsel.

---

BIJLAGE VII

Formaat van de in artikel 37, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde lijst van motoren

1.1.   Merk(en) (handelsnaam (-namen) van de fabrikant):...

1.2.   Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

1.3.   Bedrijfsnaam en adres van de fabrikant: ...

1.4.   Naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

1.5.   Naam en adres van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

1.7.   Lijstnummer (0): ...

1.7.1   Reden voor indiening lijst (1): jaarlijks/fase V/TAA (2)

1.7.2   Begindatum periode lijst (dd/mm/jjjj): ...

1.7.3   Einddatum periode lijst (dd/mm/jjjj): ...

| Aanwijzing motorfamilie/aanwijzing motortype/FT (3) | Categorie en subcategorie (4) | Aantal motoren geproduceerd gedurende de periode van de lijst | Motoridentificatienummer (5) | Maand en jaar stopzetting productie (mm/jjjj) (6) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Eerste motor | Laatste motor |
| Motorfamilie 1 | | | | | |
| Type 1 | | | | | |
| Type ... | | | | | |
| Type i | | | | | |
| Motorfamilie ... | | | | | |
| Type 1 | | | | | |
| Type ... | | | | | |
| Type j | | | | | |
| Motorfamilie n | | | | | |
| Type 1 | | | | | |
| Type ... | | | | | |
| Type k | | | | | |

Aanwijzing motorfamilie/aanwijzing motortype/FT (3)

Categorie en subcategorie (4)

Aantal motoren geproduceerd gedurende de periode van de lijst

Motoridentificatienummer (5)

Maand en jaar stopzetting productie (mm/jjjj) (6)

Eerste motor

Laatste motor

Motorfamilie 1

Type 1

Type ...

Type i

Motorfamilie ...

Type 1

Type ...

Type j

Motorfamilie n

Type 1

Type ...

Type k

Toelichting bij bijlage VII

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet te worden vermeld in de lijst van motoren die conform de verleende EU-typegoedkeuringen zijn geproduceerd)

| (0) | Gebruik de volgende code: jjjj/nn, waarbij jjjj het productiejaar van de lijst is en nn het volgnummer van de lijst is op basis van de lijsten die gedurende dat jaar zijn ingediend. |
| --- | --- |

(0)

| (1) | Duid een van de volgende codes aan:







  jaarlijks | voor lijsten die binnen 45 dagen na het einde van elk kalenderjaar worden ingediend; |
| --- | --- | --- |
| fase V | voor lijsten die onmiddellijk na elk van de in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde data voor het in de handel brengen van motoren worden ingediend; |
| TAA | voor lijsten die op iedere andere datum die de goedkeuringsinstantie kan vaststellen worden ingediend. |

(1)

jaarlijks

voor lijsten die binnen 45 dagen na het einde van elk kalenderjaar worden ingediend;

fase V

voor lijsten die onmiddellijk na elk van de in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde data voor het in de handel brengen van motoren worden ingediend;

TAA

voor lijsten die op iedere andere datum die de goedkeuringsinstantie kan vaststellen worden ingediend.

| (2) | Haal de ongebruikte opties door of geef enkel de gebruikte opties weer. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Geef de aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie aan overeenkomstig de punten 1.6 en 3.1.1 van het inlichtingenformulier in aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Geef de passende optie voor de categorie en subcategorie aan overeenkomstig punt 1.7 van het inlichtingenformulier in deel A van aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Enkel van toepassing als het verband tussen het motoridentificatienummer en de overeenkomstige motortypen en, in voorkomend geval, motorfamilies en de EU-typegoedkeuringsnummers niet blijkt uit het motorcodesysteem (aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie). |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Enkel van toepassing als de fabrikant een goedgekeurd(e) motortype of motorfamilie niet langer produceert; vermeld in dat geval de maand en het jaar van de productie van de laatste motor. |
| --- | --- |

(6)

---

BIJLAGE VIII

Modellen en gegevensstructuur voor de uitwisseling van gegevens via het IMI

Via het IMI kunnen de goedkeuringsinstanties ten minste de volgende gegevens uitwisselen; de structuur en de nummering van de gegevens moeten worden gerespecteerd.

1.   Merk(en) (handelsnaam (-namen) van de fabrikant): ...

2.   Handelsnaam (-namen) (indien van toepassing): ...

3.   Bedrijfsnaam van de fabrikant: ...

3.1.   Postadres/straat en huisnummer van de fabrikant: ...

3.1.1.   Postcode: ...

3.1.2.   Land/regio: ...

4.   Naam van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant (indien van toepassing): ...

4.1.   Postadres/straat en huisnummer van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant: ...

4.1.1.   Postcode: ...

4.1.2.   Land/regio: ...

5.   Naam van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

5.1.   Postadres/straat en huisnummer van de fabriek(en) voor assemblage/vervaardiging: ...

5.1.1.   Postcode(s): ...

5.1.2.   Land(en)/regio('s): ...

6.   Aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie/FT (1) (2): ...

7.   Categorie en subcategorie van het motortype/de motorfamilie (1) (3): ...

7.1.   Motoridentificatienummer van geteste motor (4): ...

8.   EU-typegoedkeuring: verleend/uitgebreid/herzien/geweigerd/ingetrokken (1) (5)

8.1.   Datum van verlening/uitbreiding/herziening/weigering/intrekking (1) van de EU-typegoedkeuring (5)

9.   Nummer van de EU-typegoedkeuring (behalve indien geweigerd) (5): ...

10.   Emissiefase: V/SPE (1) (5)

11.   Vrijstelling voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten op grond van artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628 (5) (6)

11.1   Geldigheid van de goedkeuring beperkt tot dd/mm/jjjj (5) (6)

11.2.   Beperkingen van de geldigheid (5) (6): ...

11.3.   Toegepaste vrijstellingen (5) (6): ...

12.   Definitief emissieresultaat (7)

12.1   Emissieresultaten cyclus

| Emissies | CO (g/kWh) | HC (g/kWh) | NOx (g/kWh) | HC + NOx (g/kWh) | PM (g/kWh) | PN #/kWh | Testcyclus |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Eindresultaat NRSC met DF | | | | | | | |
| Eindresultaat NRTC met DF | | | | | | | |

Emissies

CO (g/kWh)

HC (g/kWh)

NOx (g/kWh)

HC + NOx (g/kWh)

PM (g/kWh)

PN #/kWh

Testcyclus

Eindresultaat NRSC met DF

Eindresultaat NRTC met DF

12.2   Resultaat CO2: ...

Toelichting bij bijlage VIII

(Nootmarkeringen, noten en toelichtingen hoeven niet te worden vermeld)

| (1) | Haal de ongebruikte opties door of geef enkel de gebruikte opties weer. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Geef de aanwijzing van het motortype/aanwijzing van de motorfamilie aan overeenkomstig de punten 1.6 en 3.1.1 van het inlichtingenformulier in aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Geef de passende optie voor de categorie en subcategorie aan overeenkomstig punt 1.7 van het inlichtingenformulier in deel A van aanhangsel 3 van bijlage I. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Vermeld de informatie van punt 2.2 van aanhangsel 1 van bijlage VI (testrapport). |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Geef de passende waarde van het EU-typegoedkeuringscertificaat zoals opgenomen in bijlage IV aan. |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Dit punt enkel invullen voor EU-typegoedkeuringen van een motortype of een motorfamilie met vrijstelling voor nieuwe technologieën of nieuwe concepten op grond van artikel 35 van Verordening (EU) 2016/1628. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Vermeld de informatie van onderdeel 11 van aanhangsel 1 van bijlage VI (testrapport). |
| --- | --- |

(7)

---

BIJLAGE IX

Parameters voor de definitie van motortypen en motorfamilies en de werkingsmodi ervan

1.   Motortype

De technische kenmerken van een motortype zijn die welke zijn bepaald in het inlichtingenformulier van dat motortype dat overeenkomstig het model in bijlage I is opgesteld.

1.1.   Bedrijfsmodus (soort toerental)

Een motortype kan als een motor met constant toerental of als een motor met variabel toerental, zoals gedefinieerd in artikel 3, punten 21 en 22, van Verordening (EU) 2016/1628, een EU-typegoedkeuring krijgen.

1.1.1.   Motoren met variabel toerental

1.1.1.1.   Wanneer een motor met variabel toerental van een bepaalde categorie wordt gebruikt in de plaats van een motor met constant toerental van dezelfde categorie, zoals toegestaan op grond van artikel 4, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628, worden de basismotor (met het oog op de EU-typegoedkeuring) en alle motortypen binnen de motorfamilie (met het oog op de conformiteit van de productie) getest volgens de passende NRSC met variabel toerental en tevens, indien vereist op grond van artikel 24, lid 9 of lid 10, van Verordening (EU) 2016/1628, volgens de passende transiënte cyclus. Zoals bepaald in artikel 24, lid 5, van Verordening (EU) 2016/1628 hoeft, behalve in het geval van motoren van categorie IWP, een motor met variabel toerental van een bepaalde categorie die in een toepassing met constant toerental van dezelfde categorie wordt gebruikt, niet bijkomend te worden getest volgens de toepasselijke NRSC met constant toerental.

1.1.1.2.   Motoren met variabel toerental van categorie IWP voor gebruik in een of meer toepassingen in de binnenvaart

Wanneer een motor met variabel toerental van categorie IWP in de handel wordt gebracht voor gebruik in een of meer toepassingen in de binnenvaart, zoals toegestaan op grond van artikel 4, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 (IWP met constant toerental) en artikel 4, lid 1, punt 5, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628 (IWA met variabel of constant toerental), moet tevens aan dit punt worden voldaan.

1.1.1.2.1.   Indien het motortype de basismotor is, moet de motor, om aan artikel 24, leden 5, 7 en 8, van Verordening (EU) 2016/1628 te voldoen, niet alleen voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de E3 NRSC wordt getest, maar ook aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens elke bijkomende NRSC (E2/C1/D2) wordt getest. Voor elke NRSC wordt een afzonderlijk testrapport opgesteld en in het informatiepakket opgenomen.

1.1.1.2.2.   In het geval van alle motortypen binnen de motorfamilie, moet de motor, wanneer hij aan een emissietest in het kader van de conformiteit van de productie wordt onderworpen, niet alleen voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de E3 NRSC wordt getest, maar ook aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens elke toepasselijke NRSC met constant toerental wordt getest.

1.1.1.2.3.   In punt 3.4.3 van aanhangsel 3 van bijlage I wordt elke voor het motortype toepasselijke NRSC aangegeven samen met de overeenkomstige motortoerentallen.

1.1.1.2.4.   De aanwijzingen voor de OEM in bijlage XIV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 bevatten elke categorie en werkingsmodus (soort toerental) waarvoor de motor mag worden gemonteerd.

1.1.2.   Motoren met constant toerental

1.1.2.1.   De reguleerfunctie voor een constant toerental is tijdens bedrijf met constant toerental ingeschakeld. Er kan niet worden vereist dat de regulateurs van motoren met constant toerental het toerental altijd precies gelijk houden. Het toerental mag onder het toerental bij nulbelasting dalen, zodat het minimumtoerental wordt bereikt dicht bij het punt waarop de motor zijn maximumvermogen haalt. Dit is meestal rond 0,1 tot 10 %.

1.1.2.2.   Indien het motortype met een functie voor stationair draaien ten behoeve van het starten en uitzetten is uitgerust, zoals toegestaan op grond van artikel 3, punt 21, van Verordening (EU) 2016/1628, wordt de motor zo gemonteerd dat de reguleerfunctie voor een constant toerental ingeschakeld is vóór de belasting van de motor vanuit onbelaste toestand wordt verhoogd.

1.1.2.3.   Motortypen met constant toerental uitgerust met verschillende toerentallen

Een motor met constant toerental wordt niet ontworpen om bij variabel toerental te werken. Indien een motortype met verschillende toerentallen is uitgerust, zoals toegestaan op grond van artikel 3, punt 21, van Verordening (EU) 2016/1628, moet tevens aan dit punt worden voldaan.

1.1.2.3.1.   Indien het motortype de basismotor is, moet de motor, om aan artikel 24, leden 5 en 6, van Verordening (EU) 2016/1628 te voldoen, voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de toepasselijke NRSC-testcyclus wordt getest bij elk constant toerental dat op het motortype van toepassing is. Voor elke NRSC wordt een afzonderlijk testrapport opgesteld en in het informatiepakket opgenomen.

1.1.2.3.2.   In het geval van alle motortypen binnen de motorfamilie, moet de motor, wanneer hij aan een emissietest in het kader van de conformiteit van de productie wordt onderworpen, voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de toepasselijke NRSC-testcyclus wordt getest bij elk constant toerental dat op het motortype van toepassing is.

1.1.2.3.3.   Elk constant toerental dat op het motortype van toepassing is en door de fabrikant wordt toegestaan, wordt opgenomen in onderdeel 3.2.1 van aanhangsel 3 van bijlage I.

1.1.2.3.4.   De motor wordt zo gemonteerd dat:

| a) | de motor wordt uitgezet vóór de reguleerfunctie voor een constant toerental op een ander toerental wordt ingesteld; en |
| --- | --- |

a)

de motor wordt uitgezet vóór de reguleerfunctie voor een constant toerental op een ander toerental wordt ingesteld; en

| b) | de reguleerfunctie voor een constant toerental enkel ingesteld is op toerentallen die door de fabrikant van de motor worden toegestaan. |
| --- | --- |

b)

de reguleerfunctie voor een constant toerental enkel ingesteld is op toerentallen die door de fabrikant van de motor worden toegestaan.

1.1.2.3.5.   De in de bijlagen XIV en XV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 beschreven instructies voor de OEM en de eindgebruikers bevatten informatie over de correcte montage en werking van de motor overeenkomstig de punten 1.1.2.2 en 1.1.2.3.

1.1.2.4.   Motoren met constant toerental van categorie IWP voor gebruik in plaats van een motor met constant toerental van categorie IWA

Wanneer een motor met constant toerental van categorie IWP in de handel wordt gebracht voor gebruik in plaats van een motor met constant toerental van categorie IWA, zoals toegestaan op grond van artikel 4, lid 1, punt 5, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628, moet tevens aan dit punt worden voldaan.

1.1.2.4.1.   Indien het motortype de basismotor is, moet de motor, om aan artikel 24, leden 5 en 8, van Verordening (EU) 2016/1628 te voldoen, niet alleen voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de E2 NRSC wordt getest, maar ook aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de D2 NRSC wordt getest. Voor elke NRSC wordt een afzonderlijk testrapport opgesteld en in het informatiepakket opgenomen.

1.1.2.4.2.   In het geval van alle motortypen binnen de motorfamilie, moet de motor, wanneer hij aan een emissietest in het kader van de conformiteit van de productie wordt onderworpen, niet alleen voldoen aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de E2 NRSC wordt getest, maar ook aan de toepasselijke grenswaarden wanneer hij volgens de D2 NRSC wordt getest.

1.1.2.4.3.   In onderdeel 3.4.3 van aanhangsel 3 van bijlage I wordt elke voor het motortype toepasselijke NRSC aangegeven samen met de overeenkomstige motortoerentallen.

1.1.2.4.4.   De in bijlage XIV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 beschreven instructies voor de OEM's betreffen elke categorie en werkingsmodus (soort toerental) waarvoor de motor mag worden gemonteerd.

2.   Criteria voor de motorfamilie

2.1.   Algemeen

Een motorfamilie wordt gekenmerkt door ontwerpparameters. Deze zijn voor alle motoren binnen de motorfamilie dezelfde. De motorfabrikant mag zelf beslissen welke motoren tot een bepaalde motorfamilie behoren zolang hij de hiervoor in punt 2.4 opgesomde criteria in acht neemt. De motorfamilie moet door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd. De fabrikant verstrekt de goedkeuringsinstantie de toepasselijke informatie over de emissiewaarden van de leden van de motorfamilie.

2.2.   Motorcategorieën, werkingsmodus (soort toerental) en vermogensbereik

2.2.1.   Een motorfamilie bestaat uitsluitend uit motortypen binnen dezelfde motorcategorie zoals beschreven in artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628.

2.2.2.   Een motorfamilie bestaat uitsluitend uit motortypen met hetzelfde soort toerental zoals bepaald in bijlage I bij Verordening (EU) 2016/1628.

2.2.3.   Motorfamilies met meer dan een vermogensbereik

2.2.3.1.   Een motorfamilie mag meer dan een vermogensbereik omvatten voor hetzelfde soort toerental binnen dezelfde motor(sub)categorie. Overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 moeten de basismotor (met het oog op de EU-typegoedkeuring) en alle motortypen binnen dezelfde motorfamilie (met het oog op de conformiteit van de productie) in dit geval met betrekking tot de toepasselijke vermogensgroepen:

| — | voldoen aan de meest strenge emissiegrenswaarden, |
| --- | --- |

—

voldoen aan de meest strenge emissiegrenswaarden,

| — | worden getest met testcycli die overeenkomen met de meest strenge emissiegrenswaarden, |
| --- | --- |

—

worden getest met testcycli die overeenkomen met de meest strenge emissiegrenswaarden,

| — | voldoen aan de vroegste in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 opgenomen toepasselijke data voor EU-typegoedkeuring en het in de handel brengen. |
| --- | --- |

—

voldoen aan de vroegste in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 opgenomen toepasselijke data voor EU-typegoedkeuring en het in de handel brengen.

Om te blijven voldoen aan artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 wanneer de motor in niet voor de weg bestemde mobiele machines is gemonteerd, moeten de in bijlage XIV bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/654 beschreven instructies voor OEM's de opmerking bevatten dat de motor niet op zodanige wijze mag worden gemonteerd dat de motor wordt gedwongen enkel vermogen te leveren binnen het vermogensbereik van een subcategorie met een strengere emissiegrenswaarde dan de subcategorie waarbinnen voor de motor typegoedkeuring is verleend.

2.2.3.2.   Om aan een motorfamilie die meer dan een vermogensbereik omvat een subcategorie voor EU-typegoedkeuring toe te wijzen, kiezen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie de subcategorie die het meest in overeenstemming is met de criteria in punt 2.2.3.1.

2.3.   Bijzondere gevallen

2.3.1.   Interacties tussen de parameters

In sommige gevallen kan er interactie optreden tussen de parameters en kunnen de emissies daardoor veranderen. Hiermee moet rekening worden gehouden om ervoor te zorgen dat alleen motoren met vergelijkbare uitlaatgasemissie-eigenschappen tot één motorfamilie worden gerekend. De fabrikant moet deze gevallen bepalen en de goedkeuringsinstantie hiervan op de hoogte brengen. Hiermee moet vervolgens rekening worden gehouden als criterium bij het creëren van een nieuwe motorfamilie.

2.3.2.   Voorzieningen of kenmerken met een sterke invloed op de emissies

Indien voorzieningen of kenmerken die niet in punt 2.4 zijn vermeld het emissieniveau sterk beïnvloeden, moet de fabrikant deze apparatuur naar goede ingenieursinzichten bepalen en de goedkeuringsinstantie hiervan op de hoogte brengen. Hiermee moet vervolgens rekening worden gehouden als criterium bij het creëren van een nieuwe motorfamilie.

2.3.3.   Aanvullende criteria

Behalve de in punt 2.4 genoemde parameters kan de fabrikant ook aanvullende criteria opgeven op basis waarvan families van kleinere omvang kunnen worden gedefinieerd. Dat zijn niet noodzakelijkerwijs parameters die het emissieniveau beïnvloeden.

2.4.   Parameters die de motorfamilie bepalen

2.4.1.   Verbrandingscyclus:

| a) | tweetaktcyclus; |
| --- | --- |

a)

tweetaktcyclus;

| b) | viertaktcyclus; |
| --- | --- |

b)

viertaktcyclus;

| c) | draaizuigermotor; |
| --- | --- |

c)

draaizuigermotor;

| d) | andere. |
| --- | --- |

d)

andere.

2.4.2.   Opstelling van de cilinders

2.4.2.1.   Positie van de cilinders in het blok:

| a) | één; |
| --- | --- |

a)

één;

| b) | V; |
| --- | --- |

b)

V;

| c) | in lijn; |
| --- | --- |

c)

in lijn;

| d) | tegenover elkaar liggend; |
| --- | --- |

d)

tegenover elkaar liggend;

| e) | stervormig; |
| --- | --- |

e)

stervormig;

| f) | andere (F, W enz.). |
| --- | --- |

f)

andere (F, W enz.).

2.4.2.2.   Relatieve positie van de cilinders

Motoren met hetzelfde blok mogen tot dezelfde motorfamilie behoren mits de hart-op-hartafmetingen van de boringen dezelfde zijn.

2.4.3.   Voornaamste koelmiddel:

| a) | lucht; |
| --- | --- |

a)

lucht;

| b) | water; |
| --- | --- |

b)

water;

| c) | olie. |
| --- | --- |

c)

olie.

2.4.4.   Individuele-cilinderinhoud

2.4.4.1.   Motor met een individuele-cilinderinhoud ≥ 0,75 dm3

Motoren met een individuele-cilinderinhoud ≥ 0,75 dm3 kunnen alleen tot dezelfde motorfamilie behoren als het grootste verschil tussen hun individuele-cilinderinhouden niet groter is dan 15 % van de grootste individuele-cilinderinhoud binnen de motorfamilie.

2.4.4.2.   Motor met een individuele-cilinderinhoud < 0,75 dm3

Motoren met een individuele-cilinderinhoud < 0,75 dm3 kunnen alleen tot dezelfde motorfamilie behoren als het grootste verschil tussen hun individuele-cilinderinhouden niet groter is dan 30 % van de grootste individuele-cilinderinhoud binnen de motorfamilie.

2.4.4.3.   Motor die niet aan deze grenswaarden voor de individuele-cilinderinhoud voldoet

Motoren met een individuele-cilinderinhoud die de grenswaarden van de punten 2.3.4.1 en 2.3.4.2 overschrijdt, kunnen met de goedkeuring van de goedkeuringsinstantie tot dezelfde motorfamilie behoren. Deze goedkeuring moet worden gebaseerd op technische elementen (berekeningen, simulaties, experimentele resultaten enz.) die aantonen dat het overschrijden van de grenswaarden geen noemenswaardige invloed uitoefent op de uitlaatemissies.

2.4.5.   Methode van luchtaanzuiging:

| a) | natuurlijke aanzuiging; |
| --- | --- |

a)

natuurlijke aanzuiging;

| b) | drukvulling; |
| --- | --- |

b)

drukvulling;

| c) | drukvulling met tussenkoeler. |
| --- | --- |

c)

drukvulling met tussenkoeler.

2.4.6.   Brandstoftype:

| a) | diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines); |
| --- | --- |

a)

diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines);

| b) | ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95); |
| --- | --- |

b)

ethanol voor brandstofspecifieke compressieontstekingsmotoren (ED95);

| c) | benzine (E10); |
| --- | --- |

c)

benzine (E10);

| d) | ethanol (E85); |
| --- | --- |

d)

ethanol (E85);

| e) | aardgas/biomethaan:






  1) | universele brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas); |
| --- | --- | --- |

e)

aardgas/biomethaan:

1)

universele brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas);

| 2) | beperkte brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas); |
| --- | --- |

2)

beperkte brandstof — brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas);

| 3) | beperkte brandstof — brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas); |
| --- | --- |

3)

beperkte brandstof — brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas);

| 4) | specifieke brandstof (lng); |
| --- | --- |

4)

specifieke brandstof (lng);

| f) | vloeibaar petroleumgas (lpg). |
| --- | --- |

f)

vloeibaar petroleumgas (lpg).

2.4.7.   Regeling brandstoftoevoer:

| a) | enkel vloeibare brandstof; |
| --- | --- |

a)

enkel vloeibare brandstof;

| b) | enkel gasvormige brandstof; |
| --- | --- |

b)

enkel gasvormige brandstof;

| c) | dual fuel type 1A; |
| --- | --- |

c)

dual fuel type 1A;

| d) | dual fuel type 1B; |
| --- | --- |

d)

dual fuel type 1B;

| e) | dual fuel type 2A; |
| --- | --- |

e)

dual fuel type 2A;

| f) | dual fuel type 2B; |
| --- | --- |

f)

dual fuel type 2B;

| g) | dual fuel type 3B. |
| --- | --- |

g)

dual fuel type 3B.

2.4.8.   Type/ontwerp van de verbrandingskamer:

| a) | open kamer; |
| --- | --- |

a)

open kamer;

| b) | gedeelde kamer; |
| --- | --- |

b)

gedeelde kamer;

| c) | andere typen. |
| --- | --- |

c)

andere typen.

2.4.9.   Ontstekingstype:

| a) | elektrische ontsteking; |
| --- | --- |

a)

elektrische ontsteking;

| b) | compressieontsteking. |
| --- | --- |

b)

compressieontsteking.

2.4.10.   Klep- en poorteigenschappen:

| a) | configuratie; |
| --- | --- |

a)

configuratie;

| b) | aantal kleppen per cilinder. |
| --- | --- |

b)

aantal kleppen per cilinder.

2.4.11.   Brandstoftoevoertype:

| a) | pomp, (hogedruk)leiding en injector; |
| --- | --- |

a)

pomp, (hogedruk)leiding en injector;

| b) | in de leiding geplaatste pomp of verdelerpomp; |
| --- | --- |

b)

in de leiding geplaatste pomp of verdelerpomp;

| c) | afzonderlijke injector; |
| --- | --- |

c)

afzonderlijke injector;

| d) | common rail; |
| --- | --- |

d)

common rail;

| e) | carburateur; |
| --- | --- |

e)

carburateur;

| f) | indirecte injectie; |
| --- | --- |

f)

indirecte injectie;

| g) | directe injectie; |
| --- | --- |

g)

directe injectie;

| h) | mengeenheid; |
| --- | --- |

h)

mengeenheid;

| i) | andere. |
| --- | --- |

i)

andere.

2.4.12.   Diverse voorzieningen:

| a) | uitlaatgasrecirculatie (EGR); |
| --- | --- |

a)

uitlaatgasrecirculatie (EGR);

| b) | waterinjectie; |
| --- | --- |

b)

waterinjectie;

| c) | luchtinjectie; |
| --- | --- |

c)

luchtinjectie;

| d) | andere. |
| --- | --- |

d)

andere.

2.4.13.   Elektronische regelstrategie

Het al dan niet aanwezig zijn van een elektronische regeleenheid op de motor wordt als een van de basisparameters van een motorfamilie beschouwd.

Bij elektronisch geregelde motoren moet de fabrikant de technische elementen verstrekken die verklaren waarom deze motoren tot dezelfde motorfamilie behoren, d.w.z. waarom deze motoren naar verwachting aan dezelfde emissievoorschriften zullen voldoen.

Motoren met elektronische regulering van het toerental hoeven niet per se tot een andere motorfamilie te behoren dan die met mechanische regulering. Tussen elektronisch en mechanisch geregelde motoren moet alleen een onderscheid worden gemaakt wat de brandstofinjectiekenmerken betreft, zoals timing, druk, debiet, vorm enz.

2.4.14.   Uitlaatgasnabehandelingssystemen

De functie en combinatie van de volgende voorzieningen worden beschouwd als criteria om te bepalen of een motor tot een bepaalde motorfamilie behoort:

| a) | oxidatiekatalysator; |
| --- | --- |

a)

oxidatiekatalysator;

| b) | deNOx-systeem met selectieve NOx-reductie (toevoeging van reductiemiddel); |
| --- | --- |

b)

deNOx-systeem met selectieve NOx-reductie (toevoeging van reductiemiddel);

| c) | andere deNOx-systemen; |
| --- | --- |

c)

andere deNOx-systemen;

| d) | deeltjesnabehandelingssysteem met passieve regeneratie:






  1. | wall-flow, |
| --- | --- | --- |

d)

deeltjesnabehandelingssysteem met passieve regeneratie:

1.

wall-flow,

| 2. | non-wall-flow; |
| --- | --- |

2.

non-wall-flow;

| e) | deeltjesnabehandelingssysteem met actieve regeneratie:






  1. | wall-flow, |
| --- | --- | --- |

e)

deeltjesnabehandelingssysteem met actieve regeneratie:

1.

wall-flow,

| 2. | non-wall-flow; |
| --- | --- |

2.

non-wall-flow;

| f) | andere deeltjesnabehandelingssystemen; |
| --- | --- |

f)

andere deeltjesnabehandelingssystemen;

| g) | andere voorzieningen. |
| --- | --- |

g)

andere voorzieningen.

Als een motor zonder uitlaatgasnabehandelingssysteem is gecertificeerd, hetzij als basismotor, hetzij als lid van een motorfamilie, mag deze motor, als hij van een oxidatiekatalysator (niet van een deeltjesnabehandelingssysteem) wordt voorzien, lid blijven van dezelfde motorfamilie mits er geen andere brandstofeisen worden gesteld.

Als er wel specifieke brandstofeisen worden gesteld (bv. deeltjesnabehandelingssystemen die speciale additieven aan de brandstof toevoegen om het regeneratieproces te garanderen), moet het besluit om de motor tot dezelfde motorfamilie te laten behoren worden genomen op basis van de door de fabrikant verstrekte technische elementen. Deze elementen moeten aantonen dat het verwachte emissieniveau van de motor met het systeem aan dezelfde grenswaarde voldoet als de motor zonder systeem.

Als een motor met een uitlaatgasnabehandelingssysteem is gecertificeerd, hetzij als basismotor, hetzij als lid van een motorfamilie waarvan de basismotor met hetzelfde uitlaatgasnabehandelingssysteem is uitgerust, mag deze motor, als deze niet van een uitlaatgasnabehandelingssysteem wordt voorzien, niet aan dezelfde motorfamilie worden toegevoegd.

2.4.15.   Dualfuelmotoren

Alle motortypen binnen een dualfuelmotorfamilie moeten tot hetzelfde type dualfuelmotoren zoals gedefinieerd in onderdeel 2 (bv. type 1A, type 2B enz.) behoren en op dezelfde brandstoftypen lopen of, in voorkomend geval, op brandstoffen die overeenkomstig deze verordening geacht worden tot dezelfde groep te behoren.

Naast het behoren tot hetzelfde dualfueltype, moeten zij voor de toepasselijke testcyclus een maximale gasenergieverhouding (GERcycle) hebben tussen 70 en 100 % van die van het motortype met de hoogste GERcycle.

2.4.16.   Inlaatluchttemperatuur voor motoren van categorie NRS < 19 kW:

| a) | bestaande uit motortypen voor gebruik in sneeuwblazers: motoren worden getest met een inlaatluchttemperatuur tussen 0 en – 5 °C; |
| --- | --- |

a)

bestaande uit motortypen voor gebruik in sneeuwblazers: motoren worden getest met een inlaatluchttemperatuur tussen 0 en – 5 °C;

| b) | niet uitsluitend bestaande uit motortypen voor gebruik in sneeuwblazers: motoren worden getest met een inlaatluchttemperatuur van 25 ± 5 °C. |
| --- | --- |

b)

niet uitsluitend bestaande uit motortypen voor gebruik in sneeuwblazers: motoren worden getest met een inlaatluchttemperatuur van 25 ± 5 °C.

2.4.17.   Categorie emissieduurzaamheidsperiode (EDP)

In het geval van de motorcategorieën in tabel V-3 of V-4 van bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 die alternatieve EDP-waarden hebben, geeft de fabrikant de EDP-categorie aan:

| a) | cat. 1 (consumentenproducten); |
| --- | --- |

a)

cat. 1 (consumentenproducten);

| b) | cat. 2. (semiprofessionele producten); |
| --- | --- |

b)

cat. 2. (semiprofessionele producten);

| c) | cat. 3 (professionele producten). |
| --- | --- |

c)

cat. 3 (professionele producten).

3.   Keuze van de basismotor

3.1.   Algemeen

3.1.1.   Nadat een motorfamilie door de goedkeuringsinstantie is goedgekeurd, wordt de basismotor van de motorfamilie geselecteerd op basis van het hoofdcriterium van de hoogste brandstofopbrengst per slag per cilinder bij het opgegeven toerental voor het maximumkoppel. Indien twee of meer motoren aan dit hoofdcriterium voldoen, wordt de basismotor geselecteerd aan de hand van een tweede criterium, namelijk de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het nominaal toerental.

3.1.2.   De goedkeuringsinstantie kan concluderen dat de slechtste emissiewaarde van een motorfamilie het best kan worden bepaald door een andere of een extra motor te testen. Op die manier beschikken de betrokken partijen over de nodige informatie om te bepalen welke motoren van de motorfamilie waarschijnlijk de hoogste emissiewaarden hebben.

3.1.3.   Indien motoren binnen de motorfamilie andere variabele kenmerken hebben die geacht kunnen worden de uitlaatgasemissies te beïnvloeden, moeten die kenmerken eveneens worden bepaald en bij de selectie van de basismotor in aanmerking worden genomen.

3.1.4.   Indien motoren binnen de motorfamilie aan dezelfde emissiewaarden voldoen terwijl hun emissieduurzaamheidsperiode verschilt, moet dit bij de selectie van de basismotor in aanmerking worden genomen.

3.2.   Bijzondere gevallen

3.2.1.   Om de basismotor te selecteren in het geval van een motorfamilie met variabel toerental van categorie IWP die een of meer motortypen bevat die overeenkomstig punt 1.1.1.2 in de handel worden gebracht voor andere toepassingen in de binnenvaart, worden de voorschriften van punt 3.1.1 toegepast op basis van de E3 NRSC. Voor de evaluatie van de voorschriften van de punten 3.1.2, 3.1.3 en 3.1.4 wordt rekening gehouden met alle NRSC's waarvoor aan een motortype typegoedkeuring wordt verleend.

3.2.2.   Om de basismotor te selecteren in het geval van een motorfamilie met constant toerental die een of meer motortypen bevat met verschillende constante toerentallen zoals bedoeld in punt 1.1.2.3, wordt de evaluatie van de voorschriften van punt 3.1 toegepast op elk constant toerental van elk motortype.

3.2.3.   Om de basismotor te selecteren in het geval van een motorfamilie met constant toerental van categorie IWP die een of meer motortypen bevat die overeenkomstig punt 1.1.2.4 in de handel worden gebracht voor toepassingen van IWA met constant toerental, worden de voorschriften van punt 3.1.1 toegepast op basis van de E2 NRSC. Voor de evaluatie van de voorschriften van de punten 3.1.2, 3.1.3 en 3.1.4 wordt rekening gehouden met alle NRSC's waarvoor aan een motortype typegoedkeuring wordt verleend.

---

BIJLAGE X

Nadere technische gegevens voor het voorkomen van manipulatie

1.   Voor motortypen en motorfamilies waarvoor een elektronische regeleenheid wordt gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de elektronische regeleenheid te voorkomen, met inbegrip van de voorziening voor updating met een door de fabrikant goedgekeurd programma of goedgekeurde kalibratie.

2.   Voor motortypen en motorfamilies waarvoor mechanische voorzieningen worden gebruikt als onderdeel van het emissiebeheersingssysteem, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie een beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om manipulatie en modificatie van de instelbare parameters van het emissiebeheersingssysteem te voorkomen. Dit omvat de onderdelen die tegen manipulatie beschermen, zoals de limiter caps van de carburateur, de afdichting van de schroeven van de carburateur en speciale schroeven die niet door de gebruiker kunnen worden aangepast.

2.1.   De fabrikant demonstreert aan de technische dienst dat de instelbare parameters van het emissiebeheersingssysteem niet gemakkelijk kunnen worden gemanipuleerd door uitoefening van redelijke kracht met gebruik van

| — | het gereedschap dat samen met de motor wordt geleverd, of |
| --- | --- |

—

het gereedschap dat samen met de motor wordt geleverd, of

| — | gewoon gereedschap zoals schroevendraaiers, tangen (met inbegrip van kniptangen) of moersleutels.
  Onder gewoon gereedschap wordt niet verstaan: het meeste gereedschap om te snijden of te slijpen, boren, radiaalzagen, en gereedschap dat overmatige hitte of vuur genereert. |
| --- | --- |

—

gewoon gereedschap zoals schroevendraaiers, tangen (met inbegrip van kniptangen) of moersleutels.

Onder gewoon gereedschap wordt niet verstaan: het meeste gereedschap om te snijden of te slijpen, boren, radiaalzagen, en gereedschap dat overmatige hitte of vuur genereert.

3.   Voor de toepassing van deze bijlage mogen motoren van verschillende motorfamilies op basis van het gebruikte type en ontwerp van maatregelen tegen manipulatie verder tot families worden samengevoegd. Om motoren van verschillende motorfamilies in dezelfde motorfamilie van maatregelen tegen manipulatie te plaatsen, bevestigt de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie dat de maatregelen die zijn gebruikt om manipulatie te voorkomen, vergelijkbaar zijn. In dat geval mogen de voorschriften van de punten 1 en 2 voor één representatieve motor worden uitgevoerd en mag de desbetreffende documentatie worden gebruikt voor de typegoedkeuring van alle motoren in dezelfde motorfamilie van maatregelen tegen manipulatie.

4.   Fabrikanten nemen in de gebruikershandleiding een waarschuwing op dat manipulatie van een motor de EU-typegoedkeuring voor die bepaalde motor ongeldig maakt.

---