# Dziennik Urzędowy C 282/2019

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 282 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6220 sierpnia 2019 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 282

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6220 sierpnia 2019

---

| Spis treśći | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| 2019/C 282/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku europejskich ram prawnych dostosowanych do przedsiębiorstw gospodarki społecznej (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| | OPINIE |
| 2019/C 282/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Lepsze wdrażanie filaru praw socjalnych oraz promowanie podstawowych usług (opinia z inicjatywy własnej) | 7 |
| 2019/C 282/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku lepszej konwergencji gospodarczej i konkurencyjności w makroregionach (np. strategia UE na rzecz regionu Dunaju): rola klastrów transnarodowych (opinia rozpoznawcza) | 14 |

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2019/C 282/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku europejskich ram prawnych dostosowanych do przedsiębiorstw gospodarki społecznej (opinia z inicjatywy własnej)

1

OPINIE

2019/C 282/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Lepsze wdrażanie filaru praw socjalnych oraz promowanie podstawowych usług (opinia z inicjatywy własnej)

7

2019/C 282/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku lepszej konwergencji gospodarczej i konkurencyjności w makroregionach (np. strategia UE na rzecz regionu Dunaju): rola klastrów transnarodowych (opinia rozpoznawcza)

14

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| 2019/C 282/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego Plan inwestycyjny dla Europy: bilans i dalsze kroki(COM(2018) 771 final) | 20 |
| 2019/C 282/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej (Szczyt Strefy Euro), Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów W kierunku wzmocnienia międzynarodowej roli euro(COM(2018) 796 final) | 27 |
| 2019/C 282/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich[COM(2019) 151 final] | 32 |
| 2019/C 282/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – Dalsze umacnianie praworządności w Unii. Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania(COM(2019) 163 final) | 39 |
| 2019/C 282/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję nr 1313/2013/UE w sprawie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności(COM(2019) 125 final – 2019/0070 (COD)) | 49 |
| 2019/C 282/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego Czysta planeta dla wszystkich. Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki(COM(2018) 773 final) | 51 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2019/C 282/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego Plan inwestycyjny dla Europy: bilans i dalsze kroki(COM(2018) 771 final)

(COM(2018) 771 final)

20

2019/C 282/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej (Szczyt Strefy Euro), Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów W kierunku wzmocnienia międzynarodowej roli euro(COM(2018) 796 final)

(COM(2018) 796 final)

27

2019/C 282/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich[COM(2019) 151 final]

[COM(2019) 151 final]

32

2019/C 282/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – Dalsze umacnianie praworządności w Unii. Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania(COM(2019) 163 final)

(COM(2019) 163 final)

39

2019/C 282/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję nr 1313/2013/UE w sprawie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności(COM(2019) 125 final – 2019/0070 (COD))

(COM(2019) 125 final – 2019/0070 (COD))

49

2019/C 282/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego Czysta planeta dla wszystkich. Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki(COM(2018) 773 final)

(COM(2018) 773 final)

51

---

| | Sprostowania |
| --- | --- |
| 2019/C 282/10 | Sprostowanie do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/757 w celu właściwego uwzględnienia globalnego systemu gromadzenia danych na temat zużycia paliwa olejowego przez statki  ( Dz.U. C 240 z 16.7.2019 ) | 60 |

Sprostowania

2019/C 282/10

Sprostowanie do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/757 w celu właściwego uwzględnienia globalnego systemu gromadzenia danych na temat zużycia paliwa olejowego przez statki  ( Dz.U. C 240 z 16.7.2019 )

( Dz.U. C 240 z 16.7.2019 )

60

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/1 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku europejskich ram prawnych dostosowanych do przedsiębiorstw gospodarki społecznej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2019/C 282/01)

Sprawozdawca: Alain COHEUR

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 12.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.5.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 159/0/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

12.7.2018

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

28.5.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

159/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W momencie, gdy integracja europejska potrzebuje nowego zastrzyku energii, promowanie różnorodnych form przedsiębiorczości przyczynia się do tworzenia miejsc pracy, innowacji i spójności społecznej, a także do konkurencyjności w Europie. Prawo UE opiera się na uproszczonej koncepcji form przedsiębiorczości występujących na jednolitym rynku, tak że przedsiębiorstwa społeczne nie są uznawane ani za przedsiębiorstwa kapitałowe nastawione na zysk, ani za organizacje nienastawione na zysk (działające bezinteresownie). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przedsiębiorstwa i organizacje gospodarki społecznej są zarządzane zgodnie ze wspólnymi cechami, wartościami i zasadami takimi jak wyższość człowieka i celu społecznego nad kapitałem, dobrowolne i otwarte członkostwo oraz demokratyczne zarządzanie. Nie dążą one do maksymalizacji korzyści krótkoterminowych, lecz do zapewnienia swej długoterminowej rentowności. Zyski są ponownie inwestowane w tworzenie lub utrzymywanie miejsc pracy lub rozwój działań odpowiadających celowi społecznemu czy też dzielone zbiorowo stosownie do osobistego wkładu członków. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Prawo UE nie uwzględnia gospodarki społecznej pod kątem jej podstawowych cech, a w szczególności odmiennego podejścia do zysku. Art. 54 TFUE interpretuje się jako przeciwstawiający podmioty bezinteresowne pod względem ekonomicznym (nienastawione na zysk) spółkom prowadzącym działalność gospodarczą za wynagrodzenie. Do tej drugiej kategorii należą więc, bez rozróżnienia i niezależnie od ich formy prawnej, wszystkie przedsiębiorstwa osiągające zysk, niezależnie od tego, czy dokonują jego dystrybucji, czy też nie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) i praktyka decyzyjna Komisji Europejskiej (KE) nie wykazują wystarczającego zainteresowania przedsiębiorstwami, które w prawie krajowym są zwane „nienastawionymi na zysk”lub które niezależnie od tego określenia opierają się na kryteriach własności, zarządzania i wykorzystania zysków odróżniających je znacznie od przedsiębiorstw typu kapitałowego nastawionych na zysk, szczególnie pod względem warunków dostępu do źródeł finansowania. Ponadto konieczność uwolnienia potencjału wszystkich form przedsiębiorstw, a także zasada neutralności prawa UE wobec różnych form organizacji przedsiębiorstw powinny zapobiec rozwinięciu się jednego modelu przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zatem:






  — | proponuje wprowadzić do prawa Unii ramy prawne dostosowane do lepszego uznawania przedsiębiorstw społecznych. Opierałyby się one na nowym pojęciu – ograniczone nastawienie na zysk obejmującym wszystkie przedsiębiorstwa, które mogą osiągnąć zysk, lecz które nie mają na celu rozprowadzenie go między właścicielami, ponieważ dążą one do solidarności lub mają charakter interesu ogólnego, |
| --- | --- | --- |

1.5.

—

proponuje wprowadzić do prawa Unii ramy prawne dostosowane do lepszego uznawania przedsiębiorstw społecznych. Opierałyby się one na nowym pojęciu – ograniczone nastawienie na zysk obejmującym wszystkie przedsiębiorstwa, które mogą osiągnąć zysk, lecz które nie mają na celu rozprowadzenie go między właścicielami, ponieważ dążą one do solidarności lub mają charakter interesu ogólnego,

| — | zwraca się do KE o przeprowadzenie badania na temat pojęcia ograniczonego nastawienia na zysk i modeli przedsiębiorstw odpowiadających temu sposobowi funkcjonowania. Badanie takie pozwoli lepiej poznać zapotrzebowanie na ramy prawne, finansowe i podatkowe konieczne do zachowania zdolności konkurencyjnych przedmiotowych przedsiębiorstw i w stosownym przypadku opracować dobre praktyki, |
| --- | --- |

—

zwraca się do KE o przeprowadzenie badania na temat pojęcia ograniczonego nastawienia na zysk i modeli przedsiębiorstw odpowiadających temu sposobowi funkcjonowania. Badanie takie pozwoli lepiej poznać zapotrzebowanie na ramy prawne, finansowe i podatkowe konieczne do zachowania zdolności konkurencyjnych przedmiotowych przedsiębiorstw i w stosownym przypadku opracować dobre praktyki,

| — | wzywa KE do kontynuacji wysiłków podjętych w komunikacie w sprawie zasad pomocy państwa i ukierunkowania ich na spółdzielnie poprzez rozszerzenie odpowiednich przepisów na wszystkie przedsiębiorstwa społeczne, |
| --- | --- |

—

wzywa KE do kontynuacji wysiłków podjętych w komunikacie w sprawie zasad pomocy państwa i ukierunkowania ich na spółdzielnie poprzez rozszerzenie odpowiednich przepisów na wszystkie przedsiębiorstwa społeczne,

| — | wnosi również, by KE sporządziła komunikat wyjaśniający do art. 54 TFUE, a także do artykułów Traktatu dotyczących prawa konkurencji w celu doprecyzowania w prawie UE pojęcia nienastawienia na zysk, |
| --- | --- |

—

wnosi również, by KE sporządziła komunikat wyjaśniający do art. 54 TFUE, a także do artykułów Traktatu dotyczących prawa konkurencji w celu doprecyzowania w prawie UE pojęcia nienastawienia na zysk,

| — | uważa wreszcie, że do TFUE dołączyć należy protokół dotyczący różnorodności form przedsiębiorstw na wzór protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym i zwraca się do państw członkowskich, by uwzględniły tę zmianę w programie przyszłych reform. |
| --- | --- |

—

uważa wreszcie, że do TFUE dołączyć należy protokół dotyczący różnorodności form przedsiębiorstw na wzór protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym i zwraca się do państw członkowskich, by uwzględniły tę zmianę w programie przyszłych reform.

2.   Uwagi ogólne

2.1.   Uznanie polityczne dla gospodarki społecznej

| 2.1.1. | Gospodarka społeczna stała się częścią rzeczywistości gospodarczej i życia na obszarach UE. Obejmuje 2,8 mln przedsiębiorstw i organizacji o różnych formach (m.in. spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, przedsiębiorstwa społeczne, stowarzyszenia lub fundacje), które prowadzą działalność gospodarczą, przynoszą 8 % PKB Unii i zatrudniają 13,6 mln pracowników, czyli 6 % pracowników najemnych w Europie. Począwszy od bardzo małych przedsiębiorstw i MŚP po wielkie grupy przedsiębiorstw społecznych, działają one we wszystkich sektorach. Ze względu na rozmiary i różnorodność działalności gospodarka społeczna stanowi ważne wyzwanie pod względem zrównoważonego, innowacyjnego, inkluzywnego i ekologicznego wzrostu gospodarczego w Europie. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Gospodarka społeczna wciąż wymaga uznania politycznego. Poczyniono z pewnością pewne postępy, czego potwierdzeniem są deklaracja luksemburska na rzecz gospodarki społecznej w Europie pt. „A roadmap towards a more comprehensive ecosystem for social economy enterprises”, przyjęte po raz pierwszy jednomyślnie przez UE-28 konkluzje z posiedzenia Rady UE (EPSCO) w sprawie propagowania gospodarki społecznej jako siły napędowej rozwoju gospodarczego i społecznego w Europie, odnowienie przez KE w 2018 r. składu Grupy Ekspertów ds. Przedsiębiorczości Społecznej i Przedsiębiorstw Społecznych (GECES) oraz apel PE do KE, by przy opracowywaniu polityk UE zapewniła uwzględnienie cech charakterystycznych gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | EKES wielokrotnie wypowiadał się na temat znaczenia, jakie ma uznanie gospodarki społecznej, oraz potrzeby rzeczywistego uwzględniania w przepisach UE różnorodności form przedsiębiorczości i opracowania specjalnego planu działania dla gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Europejski filar praw socjalnych nie może być skuteczny bez udziału przedsiębiorstw społecznych. Konieczne jest zatem zapewnienie ich udziału w rozwoju gospodarczym i społecznym UE. Podczas gdy w okresach kryzysu wykazują się one większą odpornością i odgrywają rolę amortyzatora społecznego, to w życiu codziennym utrzymują i promują spójność społeczną oraz są źródłami innowacji społecznych. Ponadto część z nich odpowiada – przede wszystkim ze względu na swoje zasady funkcjonowania, a następnie swą działalność – celom wyznaczonym w ramach filaru: naturalną konsekwencją ich charakteru jest realizacja takich celów filaru jak promowanie bezpiecznego i elastycznego zatrudnienia, dialog społeczny i udział pracowników, zdrowe, bezpieczne i dobrze dostosowane środowisko pracy czy też innowacyjne odpowiedzi na pewne podstawowe potrzeby społeczne. |
| --- | --- |

2.1.4.

2.2.   Brak uznania przez prawo – dychotomiczna i uproszczona koncepcja form przedsiębiorstw

| 2.2.1. | Prawo UE w bardzo niewielkim stopniu uznaje przedsiębiorstwa społeczne. W przeszłości podejmowano inicjatywy mające umożliwić powstawanie europejskich spółdzielni, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, stowarzyszeń i fundacji. Udało się zrealizować jedynie projekt rozporządzenia w sprawie spółdzielni europejskich. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Obecnie wydaje się, że podejście statutowe, według kategorii, zostało porzucone na rzecz dwóch pozostałych:






  — | z jednej strony promowania pojęcia przedsiębiorstw społecznych na szczeblu europejskim oraz wdrażania kilku instrumentów finansowych w celu zaspokojenia ich potrzeb finansowych, |
| --- | --- | --- |

2.2.2.

—

z jednej strony promowania pojęcia przedsiębiorstw społecznych na szczeblu europejskim oraz wdrażania kilku instrumentów finansowych w celu zaspokojenia ich potrzeb finansowych,

| — | z drugiej strony niewiążących zaleceń KE w celu zachęcenia państw członkowskich, szczególnie tych, które nie mają jeszcze krajowych ram prawnych, by same promowały przedsiębiorstwa społeczne na własnym terytorium. |
| --- | --- |

—

z drugiej strony niewiążących zaleceń KE w celu zachęcenia państw członkowskich, szczególnie tych, które nie mają jeszcze krajowych ram prawnych, by same promowały przedsiębiorstwa społeczne na własnym terytorium.

| 2.2.3. | Nawet jeżeli Parlament Europejski (PE), Rada i KE oznajmią, że stawiają na rozwój całej gospodarki społecznej, te różne formy działania są dostosowane do przedsiębiorstw społecznych i nie odnoszą się do wszystkich z nich. Jednocześnie działania te mogą być przejawem zawężonej wizji gospodarki społecznej, ograniczającej ją do działalności o charakterze społecznym. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Obowiązujące teksty oraz niedawne propozycje przede wszystkim maskują kwestię o zasadniczym znaczeniu: całe prawo Unii opiera się na dychotomicznej i tym samym uproszczonej koncepcji podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Dychotomia, która istnieje od czasów traktatu rzymskiego, zawarta jest w obecnym art. 54 TFUE dotyczącym swobody przedsiębiorczości. Zgodnie z tym tekstem prawo Unii uznaje dwa typy podmiotów: nienastawione na zysk, które obejmują wyłącznie organizacje prowadzące działalność bezinteresowną z ekonomicznego punktu widzenia, oraz przedsiębiorstwa, które obejmują głównie spółki prawa handlowego lub cywilnego, do których zalicza się również spółdzielnie. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Niezależnie od tego, czy są to spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, przedsiębiorstwa społeczne czy też stowarzyszenia, wszystkie przedsiębiorstwa prowadzące opłacalną finansowo działalność gospodarczą pozwalającą w pewnych przypadkach na generowanie nadwyżek są traktowane jako przedsiębiorstwa typu kapitałowego nastawione na zysk. Przedsiębiorstwa społeczne nie realizują jednak celu maksymalizacji lub zwrotu z kapitału, lecz cel społeczny. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Niewystarczające uwzględnienie specyficznego charakteru przedsiębiorstw społecznych widoczne jest również w prawie konkurencji, w którym są one traktowane tak jak inne przedsiębiorstwa rozumiane jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą na rynku niezależnie od statusu prawnego danego podmiotu i jego sposobu finansowania. Ta obojętność na naturę prawną i cele przedsiębiorstw społecznych oraz, co za tym idzie, na ich szczególne ograniczenia gospodarcze i finansowe pogłębia się czasami wskutek interpretacji orzecznictwa i doktryny prawa rozpowszechniających częstokroć pogląd, zgodnie z którym normą na rynku jest przedsiębiorstwo nastawione na zysk w celu maksymalizacji zysków lub zwrotu z zainwestowanego kapitału. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Model przedsiębiorstwa kapitałowego nastawionego na zysk dominuje we wszystkich europejskich uregulowaniach. Ani prawo grup lub prawo spółek, ani prawo zamówień publicznych, ani prawo podatkowe nie odróżniają przedsiębiorstw społecznych od innych form przedsiębiorstw pomimo korzyści dla interesu ogólnego wynikających z obecności takich struktur na terytorium państw członkowskich UE i z wyjątkiem ewentualnej identyfikacji usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | Szczere uznanie polityczne gospodarki społecznej nie może więc się obejść bez uznania prawnego zapisanego w TFUE, które z konieczności wymaga zmiany pierwotnego pomieszania pojęć. |
| --- | --- |

2.2.9.

| 2.2.10. | W prawie Unii obowiązuje zasada neutralności prawa unijnego w stosunku do systemów własności w państwach członkowskich.
  Oznacza ona, że własność przedsiębiorstw nie należy do kompetencji UE, ale również, że zasady unijne nie powinny prowadzić do ustanawiania systemów własności. |
| --- | --- |

2.2.10.

Oznacza ona, że własność przedsiębiorstw nie należy do kompetencji UE, ale również, że zasady unijne nie powinny prowadzić do ustanawiania systemów własności.

| 2.2.11. | Tak samo prawo Unii nie stanowi przeszkody w podjęciu przez przedsiębiorstwo decyzji o przyjęciu struktury typu kapitałowego nastawionej na zysk, w której władza zależy od liczby posiadanych akcji lub udziałów, lub struktury należącej do gospodarki społecznej, prowadzącej do podziału władzy w oparciu o ludzi a nie o kapitał, w której redystrybucja nadwyżek jest ściśle ograniczona lub nawet nie występuje, gdyż w całości dokonuje się ich reinwestycji w przedmiot działalności społecznej. |
| --- | --- |

2.2.11.

| 2.2.12. | Jednak gdy neutralność prowadzi do nieuznawania całych sektorów gospodarki i pozwala na narzucenie się pewnego typu przedsiębiorstwa jako modelu lub normy odniesienia dla budowania prawa, oznacza to, że zasada ta została pogwałcona. |
| --- | --- |

2.2.12.

| 2.2.13. | Potrzebę promowania różnorodności gospodarczej w UE odnotowano już w opinii z inicjatywy własnej Komitetu w sprawie różnorodności form przedsiębiorczości z 2009 r. |
| --- | --- |

2.2.13.

| 2.2.14. | Konieczna jest zmiana całego porządku prawnego UE w celu lepszego zrozumienia roli i szczególnych zasad działania przedsiębiorstw wykonujących zadania w interesie ogólnym, w których sposób przypisania dochodów generowanych w toku ich działalności pokrywa się ściśle z realizacją celów społecznych. |
| --- | --- |

2.2.14.

| 2.2.15. | Droga rozwoju polegałaby więc na uznaniu – oprócz przedsiębiorstw o celu zarobkowym i podmiotów działających bezinteresownie – jako trzeciej kategorii podmiotów gospodarczych, które dobrowolnie ograniczają swoje nastawienie na zysk przez nadanie priorytetowego znaczenia innym celom. |
| --- | --- |

2.2.15.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Ograniczone nastawienie na zysk: wspólna cecha przedsiębiorstw społecznych

| 3.1.1. | Wprowadzenie pojęcia ograniczonego nastawienia na zysk pozwoliłoby na podkreślenie zasadniczej różnicy między przedsiębiorstwami społecznymi a przedsiębiorstwami typu kapitałowego. Stwierdzenie, że dany podmiot ma ograniczone nastawienie na zysk oznacza, że zysk jest środkiem, a nie celem jego działalności. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Po pierwsze należy przyjąć, że działalność powinna być opłacalna finansowo, czyli jej równowaga nie powinna zależeć od dotacji lub darowizn. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Po drugie jeśli działalność pozwala na generowanie nadwyżek, powinny one, w zależności od struktury, być przeznaczane na rezerwy lub na cele działalności, aby zapewnić trwałość i rozwój działalności przedsiębiorstwa poprzez inwestowanie. Przykładowo spółdzielnie mogą dystrybuować część nadwyżek między swoich członków w postaci rabatów lub odsetek, lecz jedynie ograniczona część nadwyżek może zostać wykorzystana na rabaty i teoretycznie zależy ona od transakcji zrealizowanych przez członków a nie od ich udziału w kapitale. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Po trzecie osiąganie zysku nie może być jedynym celem działalności. W przedsiębiorstwie społecznym cel działalności zależy od innych czynników niż rentowność zainwestowanego kapitału czy maksymalizacja zysku. Celem działalności tego rodzaju przedsiębiorstwa może być służenie interesom jego członków lub interesowi ogólnemu, często w połączeniu z innymi celami z zakresu spójności społecznej, terytorialnej lub środowiskowej. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Ograniczenia w działaniu i zarządzaniu wynikające z charakteru celów przedsiębiorstwa są formalnie zapisane w jego statucie. Jednakże prawo Unii również powinno uwzględniać istnienie podmiotów przyjmujących takie szczególne formy przedsiębiorstw i umożliwić ich rozwijanie się na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Stosowanie pojęcia ograniczonego nastawienia na zysk pozwala:






  a) | uniknąć ograniczenia uznawania gospodarki społecznej do samych przedsiębiorstw społecznych, czyli tych, które prowadzą wybrane rodzaje działalności społecznej, gdy tymczasem przedsiębiorstwa społeczne reagują na potrzeby gospodarcze, społeczne i terytorialne niezależnie od sektora. Wygenerowane nadwyżki stanowią korzyść przede wszystkim dla członków spółdzielni, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i lokalnych użytkowników stowarzyszeń usługowych. Nigdy nie zasilają one funduszy hedgingowych ani nie mogą stanowić wynagrodzenia dla inwestorów działających na całym świecie; |
| --- | --- | --- |

3.1.6.

a)

uniknąć ograniczenia uznawania gospodarki społecznej do samych przedsiębiorstw społecznych, czyli tych, które prowadzą wybrane rodzaje działalności społecznej, gdy tymczasem przedsiębiorstwa społeczne reagują na potrzeby gospodarcze, społeczne i terytorialne niezależnie od sektora. Wygenerowane nadwyżki stanowią korzyść przede wszystkim dla członków spółdzielni, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i lokalnych użytkowników stowarzyszeń usługowych. Nigdy nie zasilają one funduszy hedgingowych ani nie mogą stanowić wynagrodzenia dla inwestorów działających na całym świecie;

| b) | zagwarantować uwzględnienie różnorodności form przedsiębiorstw w poszczególnych krajach, z poszanowaniem zasady pomocniczości. |
| --- | --- |

b)

zagwarantować uwzględnienie różnorodności form przedsiębiorstw w poszczególnych krajach, z poszanowaniem zasady pomocniczości.

3.2.   Zastosowania przekrojowe

Pojęcie ograniczonego nastawienia na zysk należy wdrożyć w różnych kierunkach polityki unijnej:

3.2.1.   Swoboda przedsiębiorczości

| 3.2.1.1. | Jeśli chodzi o swobodę przedsiębiorczości, pierwsza zmiana o charakterze redakcyjnym pozwoliłaby na oficjalne uznanie istnienia przedsiębiorstw o ograniczonym nastawieniu na zysk. |
| --- | --- |

3.2.1.1.

| 3.2.1.2. | Artykuł 54 TFUE i swoboda przedsiębiorczości mogłyby dotyczyć spółek prawa cywilnego lub handlowego, w tym spółdzielni oraz innych osób prawnych prawa publicznego lub prywatnego, niezależnie od tego, czy są one nastawione na zysk czy też mają ograniczone nastawienie na zysk. |
| --- | --- |

3.2.1.2.

| 3.2.1.3. | Swoboda przedsiębiorczości jest prawdziwym wyzwaniem dla niektórych form przedsiębiorstw społecznych. Ponieważ statuty prawne znacznie się różnią w poszczególnych państwach, korzystanie z tej swobody zmusza najczęściej przedsiębiorstwa do przyjęcia w państwie członkowskim siedziby statutu, który nie odpowiada zasadom funkcjonowania zdefiniowanym w państwie członkowskim pochodzenia. W istocie w wypadku przedsiębiorstw społecznych nie istnieje ekwiwalent spółki europejskiej. Uznanie przedsiębiorstw społecznych w minimalnym zakresie, szczególnie dzięki komunikatowi wyjaśniającemu art. 54 TFUE, umożliwiłoby jednocześnie poczynienie postępów w zakresie uwzględnienia ich specyfiki w prawie UE, a także podjęcie rozważań na temat różnych możliwych rozwiązań problemu siedziby np. poprzez wzmocnioną współpracę. |
| --- | --- |

3.2.1.3.

| 3.2.1.4. | Na pierwszym etapie byłby to ogólniejszy proces budowania świadomości i wspierania promocji gospodarki społecznej na szczeblu europejskim. W proces ten powinny zaangażować się jednocześnie UE i państwa członkowskie, które należy zachęcać do tworzenia krajowych ram gospodarki społecznej umożliwiających istnienie elastycznych struktur przedsiębiorstw o ograniczonym nastawieniu na zysk. |
| --- | --- |

3.2.1.4.

3.2.2.   Prawo konkurencji

| 3.2.2.1. | Pojęcie ograniczonego nastawienia na zysk powinno być stosowane również w prawie konkurencji bez uszczerbku dla zasad mających zastosowanie do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym na mocy art. 106 ust. 2 TFUE i tekstów, które go uzupełniają lub interpretują. |
| --- | --- |

3.2.2.1.

| 3.2.2.2. | Wprawdzie przy określaniu zakresu stosowania zasad konkurencji nie używa się innego kryterium niż prowadzenie działalności gospodarczej na rynku, jednak można by dokonać poprawek na etapie stosowania zasad, aby uwzględnić pewne cechy charakterystyczne przedsiębiorstw gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

3.2.2.2.

| 3.2.2.3. | Jeśli chodzi o pomoc państwa, TSUE uznał szczególną sytuację, w jakiej znajdują się spółdzielnie w stosunku do przedsiębiorstw nastawionych na zysk z uwagi na ograniczenia, z jakimi borykają się one w odniesieniu do dostępu do finansowania swojej działalności. W jednym z wyroków doprecyzowano, że środka podatkowego korzystnego dla spółdzielni nie można uznać za wprowadzający selektywną korzyść dla nich, ponieważ sytuacji spółdzielni i spółek kapitałowych nie da się porównać.
  Trybunał uzasadnia swoją argumentację szczególnymi cechami spółdzielni, jeśli chodzi o kontrolę, nie czysto komercyjne stosunki utrzymywane z ich członkami oraz, przede wszystkim, ograniczony dostęp do rynków kapitałowych i potrzebę opierania się na zasobach własnych i kredycie w celu zapewnienia ich rozwoju. |
| --- | --- |

3.2.2.3.

Trybunał uzasadnia swoją argumentację szczególnymi cechami spółdzielni, jeśli chodzi o kontrolę, nie czysto komercyjne stosunki utrzymywane z ich członkami oraz, przede wszystkim, ograniczony dostęp do rynków kapitałowych i potrzebę opierania się na zasobach własnych i kredycie w celu zapewnienia ich rozwoju.

| 3.2.2.4. | W swym komunikacie dotyczącym pojęcia pomocy państwa KE przyjęła do wiadomości stanowisko TSUE w sprawie spółdzielni. Stwierdziła ona, że preferencyjne traktowanie podatkowe spółdzielni może nie podlegać zasadom pomocy państwa. |
| --- | --- |

3.2.2.4.

3.2.3.   Swoboda świadczenia usług i zamówienia publiczne

| 3.2.3.1. | Komisja uznała dostęp przedsiębiorstw gospodarki społecznej do zamówień publicznych za kwestię wymagającą jej uwagi, podkreślając, że niektóre z nich mają trudności z udziałem w przetargach. |
| --- | --- |

3.2.3.1.

| 3.2.3.2. | Co do zasady udział w zamówieniach zastrzeżonych jest wykluczony. Istnieje jednak ogólny wyjątek dla podmiotów gospodarczych, których głównym celem jest społeczna i zawodowa integracja osób niepełnosprawnych lub osób w trudnej sytuacji. Ponadto dyrektywa 2014/24 pozostawia również państwom członkowskim możliwość zastrzeżenia zamówień w odniesieniu do usług zdrowotnych, społecznych i kulturalnych dla przedsiębiorstw o ograniczonym nastawieniu na zysk spełniających pewne określone kryteria funkcjonowania. |
| --- | --- |

3.2.3.2.

| 3.2.3.3. | Należy jednak odnotować, że sposób rozstrzygania przetargów, czyli udzielanie zamówień przedsiębiorstwom w trybie konkurencyjnym w oparciu o model liberalny i prywatny, nie zawsze stawia przedsiębiorstwa o ograniczonym nastawieniu na zysk w komfortowej pozycji konkurencyjnej. Również w tym wypadku ich czasami skromna wielkość czy też trudniejszy dostęp do źródeł finansowania inwestycji mogą wpływać negatywnie na pozycję konkurencyjną niezależnie od rodzaju działalności. Podział rynków na części i kryteria udzielania zamówień odnoszące się do oferty najkorzystniejszej ekonomicznie powinny również uwzględniać tę różnicę sytuacji. |
| --- | --- |

3.2.3.3.

3.2.4.   System podatkowy

| 3.2.4.1. | W kwestiach podatkowych KE uznała w 2013 r., że korzystne ramy podatkowe wynagradzają oddziaływanie społeczne przedsiębiorstw społecznych. Należy podjąć dyskusję nad wprowadzeniem korzystnych ram podatkowych, które będą w większym stopniu wynagradzać oddziaływanie społeczne wszystkich przedsiębiorstw w obszarze spójności społecznej, środowiskowej i terytorialnej. |
| --- | --- |

3.2.4.1.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

OPINIE

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/7 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/7

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Lepsze wdrażanie filaru praw socjalnych oraz promowanie podstawowych usług”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2019/C 282/02)

Sprawozdawca: Raymond HENCKS

Współsprawozdawca: Krzysztof BALON

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 24.1.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.5.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 128/3/6 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

24.1.2019

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

22.5.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

128/3/6

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski

| 1.1. | Zasada nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych wprowadza w UE koncepcję usług podstawowych, która nie istnieje jako taka w Traktatach i która stanowi, że: „Każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym do wody, urządzeń sanitarnych, energii, transportu, usług finansowych i usług łączności cyfrowej. Osoby potrzebujące otrzymają wsparcie w zakresie dostępu do tych usług”. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W świetle przykładów usług opisanych jako podstawowe we wspomnianej zasadzie nr 20 EKES uważa, że chodzi o usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym, objęte już prawem wspólnotowym, a w szczególności załączonym do TFUE Protokołem nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym. Jego przepisy interpretacyjne wykraczają poza zwykłą gwarancję wysokiej jakości dostępu, jednak część z nich nie jest w wystarczającym stopniu regulowana i wdrażana w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W związku z tym EKES zgadza się, że przyjęta zasada nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych potwierdza prawo dostępu do podstawowych usług/usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które są zasadniczym elementem sprawiedliwości społecznej i które opierają się na zasadzie równego traktowania użytkowników, zakazującej wszelkiego rodzaju dyskryminacji lub wykluczenia, oraz na zasadzie powszechnego dostępu obejmującego wysoki poziom przystępności cenowej oraz jakości. |
| --- | --- |

1.3.

Zalecenia

Prawo dostępu

| 1.4. | By ogłoszona zasada, wedle której „każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości”, była skuteczna, muszą jej towarzyszyć konkretne środki w zakresie zrównoważonego rozwoju i spójności społecznej i konieczne jest:






  a) | zagwarantowanie jej poprzez przepisy ustawowe i wykonawcze przy jednoczesnym jej określeniu i ustanowieniu zasad jej realizacji w odniesieniu do każdej dziedziny; |
| --- | --- | --- |

1.4.

a)

zagwarantowanie jej poprzez przepisy ustawowe i wykonawcze przy jednoczesnym jej określeniu i ustanowieniu zasad jej realizacji w odniesieniu do każdej dziedziny;

| b) | określenie rekompensat, o które można się ubiegać w razie nieprzestrzegania zasady; |
| --- | --- |

b)

określenie rekompensat, o które można się ubiegać w razie nieprzestrzegania zasady;

| c) | zapewnienie możliwości roszczeń, skarg lub odwołań sądowych. |
| --- | --- |

c)

zapewnienie możliwości roszczeń, skarg lub odwołań sądowych.

Powszechny dostęp

| 1.5. | EKES wnosi o wyjaśnienie koncepcji powszechnego dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i o wprowadzenie środków legislacyjnych zobowiązujących państwa członkowskie do wyznaczenia wskaźników, by w odniesieniu do każdej usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym określić powszechny dostęp (gęstość punktów dostępu do usługi, maksymalna odległość od punktu dostępu, regularność świadczenia usług itp.), tak aby uniknąć sytuacji, w której szczególnie na obszarach podmiejskich, wiejskich lub o niskiej gęstości zaludnienia podstawowe usługi użyteczności publicznej świadczone użytkownikom (np. usługi transportu publicznego, urzędy pocztowe, bankowe jednostki zależne) są likwidowane lub niewystarczająco utrzymywane, a jeśli do tego dojdzie – aby zapewnić równoważne rozwiązania alternatywne. |
| --- | --- |

1.5.

Usługa powszechna

| 1.6. | Jeśli chodzi o usługi w zakresie energii elektrycznej, łączności elektronicznej, poczty i bankowości, usługa powszechna, która się z nimi wiąże, nie jest synonimem powszechności, ponieważ zapewnia jedynie ograniczony dostęp do podstawowych usług. Dotyczy to szczególnie łączności elektronicznej, gdyż powszechne usługi w tym zakresie pozostają w dużej mierze w tyle za rozwojem technologii, nie są już dostosowane do nowoczesnych narzędzi łączności oferowanych na rynku i pogłębiają jedynie przepaść cyfrową w niektórych regionach oddalonych od dużych ośrodków miejskich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa zatem do dostosowania usług powszechnych, zagwarantowania nowoczesnych usług i zapewnienia pełnego zasięgu terytorialnego ogólnie dla wszystkich sektorów sieciowych, a zwłaszcza dla łączności elektronicznej. |
| --- | --- |

1.7.

Przystępność cenowa

| 1.8. | Ze względu na to, że w coraz większym stopniu gwarancja przystępności nie opiera się już na „rozsądnej” taryfie socjalnej, lecz na pomocy społecznej wyłącznie dla osób najuboższych, oraz z uwagi na to, że nie tylko osoby najuboższe mają poważne trudności ekonomiczne w dostępie do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, EKES ponawia swój postulat, by określić przystępność, wyznaczając koszyk usług uznanych za podstawowe, przy czym stopień wysiłku finansowego gospodarstwa domowego dla każdej z usług powinien się opierać na poziomie akceptowalnym w odniesieniu do świadczenia socjalnego/minimalnego wynagrodzenia, powyżej którego ceny są zawyżone i wymagają zastosowania środków regulacyjnych bądź dają prawo do pomocy publicznej. |
| --- | --- |

1.8.

Jakość usługi

| 1.9. | Z uwagi na braki w jakości różnych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w niektórych państwach członkowskich (opóźnienia lub odwołania w transporcie publicznym, nieodpowiedni lub niewystarczający zasięg terytorialny dla łączności elektronicznej itp.) – EKES domaga się, by państwa członkowskie wyznaczyły dla usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym wskaźniki satysfakcji takie jak szybkość, punktualność, wiarygodność, wygoda, dostępność, kompetencja usługodawców i ich gotowość do pomocy, a także inne elementy takie jak środowisko naturalne, warunki pracy i ochrona konsumentów. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Jeżeli chodzi o rekompensatę przewidzianą w prawodawstwie europejskim w przypadku braku jakości (opóźnienia lub odwołania pociągów lub samolotów, utrata lub uszkodzenie przesyłek pocztowych), EKES nie może pozbyć się wrażenia, że niektórzy usługodawcy wolą płacić (skromne) rekompensaty niż inwestować w jakość. W związku z tym domaga się przeglądu obowiązujących kwot rekompensat oraz ustalenia odpowiedniej rekompensaty dla wszelkich usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w przypadku naruszenia zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych lub usługi powszechnej. |
| --- | --- |

1.10.

Ocena

| 1.11. | W celu zapewnienia dobrej jakości dostępu niezbędne jest opracowanie dynamicznej oceny skuteczności tych usług. W tym celu EKES wzywa instytucje decyzyjne do jasnego zdefiniowania pojęć, celów i zadań wszystkich usług świadczonych w interesie ogólnym (zarówno gospodarczych, jak i pozagospodarczych). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zwraca się zatem o ocenę usług świadczonych w interesie ogólnym na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym państw członkowskich. Ocena ta powinna być niezależna, pluralistyczna, kontradyktoryjna, obejmować aspekt ekonomiczny, społeczny i środowiskowy, opierać się na szeregu kryteriów i być prowadzona w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami z zastosowaniem nowej zharmonizowanej europejskiej metodyki oceny na szczeblu wspólnotowym opartej na wspólnych wskaźnikach. |
| --- | --- |

1.12.

Europejski semestr

| 1.13. | W tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne zawartej w semestrze europejskim, która ma pomóc ocenić sytuację w zakresie praw socjalnych proklamowanych w filarze europejskim, brakuje wskaźników dotyczących podstawowych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. EKES postuluje zatem, by podstawowe usługi, o których mowa w zasadzie nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych, stanowiły integralną część tejże tablicy wyników. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W deklaracji dotyczącej Europejskiego filaru praw socjalnych ogłoszonej na szczycie w Göteborgu w dniu 17 listopada 2017 r. Parlament Europejski, Rada i Komisja zobowiązały się do spełnienia zapisanej w traktatach obietnicy wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej, która zmierza do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dwadzieścia kluczowych zasad Europejskiego filaru praw socjalnych ma przede wszystkim na celu wypełnienie luk wynikających z traktatów, a także przyczynia się do usystematyzowania europejskiego porządku prawnego, reguluje korzystanie z praw podstawowych oraz pomaga w zbliżeniu wartości mających zastosowanie do porządku krajowego i europejskiego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Europejski filar praw socjalnych potwierdza niektóre prawa zapisane już w unijnym dorobku prawnym i dodaje do niego nowe zasady w celu sprostania wyzwaniom wynikającym z przemian społecznych, technologicznych i gospodarczych (1). Wynika to z przeświadczenia, że prawa socjalne bądź przynajmniej niektóre z nich są obecnie – w różnym stopniu zależnie od państwa członkowskiego – niewystarczająco uregulowane i wdrażane. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ze względu na to, że państwo członkowskie może zostać pociągnięte do odpowiedzialności za nieprzestrzeganie ogólnych zasad prawa europejskiego, „aby można było je prawnie egzekwować, zasady i prawa wymagają najpierw wprowadzenia na odpowiednim poziomie specjalnych środków lub przepisów” (2). |
| --- | --- |

2.4.

3.   Usługi podstawowe

| 3.1. | Kluczowa zasada nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych „Dostęp do podstawowych usług” brzmi: „Każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym wody, urządzeń sanitarnych, energii, transportu, usług finansowych i usług łączności cyfrowej. Osoby potrzebujące otrzymają wsparcie w zakresie dostępu do tych usług”. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pojęcie usług podstawowych nie istnieje w Traktatach, które mówią jedynie o usługach publicznych (transport) i usługach świadczonych w interesie ogólnym (o charakterze gospodarczym, niegospodarczym). Wspomniana zasada nr 20 nie zawiera żadnej definicji „podstawowych usług”. Ogranicza się do kilku przykładów i nie zawiera wyczerpującej listy. Pojęcie „podstawowych usług” jest jednak powszechnie stosowane w ramach celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych i obejmuje niektóre usługi, które są również ujęte w innych zasadach Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Prawo do podstawowych usług nie ogranicza się zatem wyłącznie do tych wymienionych w zasadzie nr 20, lecz dotyczy również innych zasad, zwłaszcza w dziedzinie opieki nad dziećmi i wsparcia dla dzieci, ochrony zdrowia, integracji osób niepełnosprawnych, opieki długoterminowej, mieszkalnictwa i pomocy dla bezdomnych. Wdrażaniu prawa dostępu do wysokiej jakości podstawowych usług będą musiały zatem towarzyszyć konkretne środki odnoszące się zarówno do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, jak i do wymienionych obszarów. EKES przypomina w tym kontekście o odpowiedzialności i dużej swobodzie uznania państw członkowskich w zakresie definiowania, organizacji i finansowania usług świadczonych w interesie ogólnym, które odpowiadają potrzebom obywateli. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wziąwszy pod uwagę brak jakiejkolwiek definicji oraz przykłady usług wymienionych w zasadzie 20 oczywiste jest, że w tym wypadku chodzi o usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym podlegające zobowiązaniu z tytułu świadczenia usługi powszechnej lub usług publicznych, o których mowa w art. 36 Europejskiej karty praw podstawowych, art. 14 TFUE oraz protokole nr 26 dotyczącym usług świadczonych w interesie ogólnym. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W zasadzie nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych potwierdza się zatem jedynie prawa zapisane w Traktacie. Trzeba stwierdzić, że przepisy interpretacyjne Protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym wykraczają poza zwykłą gwarancję dobrej jakości dostępu i przewidują „wysoki poziom jakości, bezpieczeństwa i przystępności cenowej, równe traktowanie oraz propagowanie powszechnego dostępu i praw odbiorców”. Zważywszy, że zdaniem EKES-u usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym stanowią niezbędny element struktury sprawiedliwości społecznej, zgadza się on, by w zasadzie nr 20 były one określone mianem podstawowych usług. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | By ogłoszona zasada, wedle której „każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości”, była skuteczna, muszą jej towarzyszyć konkretne środki w zakresie zrównoważonego rozwoju i spójności społecznej i konieczne jest:






  a) | zagwarantowanie jej poprzez przepisy ustawowe i wykonawcze przy jednoczesnym jej określeniu i ustanowieniu zasad jej realizacji w odniesieniu do każdej dziedziny; |
| --- | --- | --- |

3.6.

a)

zagwarantowanie jej poprzez przepisy ustawowe i wykonawcze przy jednoczesnym jej określeniu i ustanowieniu zasad jej realizacji w odniesieniu do każdej dziedziny;

| b) | określenie rekompensat, o które można się ubiegać w razie nieprzestrzegania zasady; |
| --- | --- |

b)

określenie rekompensat, o które można się ubiegać w razie nieprzestrzegania zasady;

| c) | zapewnienie możliwości roszczeń, skarg lub odwołań sądowych. |
| --- | --- |

c)

zapewnienie możliwości roszczeń, skarg lub odwołań sądowych.

| 3.7. | Od końca lat 80. usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym takie jak energia elektryczna, kolejowy i drogowy transport pasażerski, łączność elektroniczna i przesyłki pocztowe zwane „sektorami sieciowymi” przechodzą proces europeizacji i szczególnej stopniowej liberalizacji w celu wzmocnienia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jednak szybko stało się jasne, że usługi te nie mogą funkcjonować jedynie w oparciu o wspólne reguły konkurencji i rynku, lecz że niezbędne są specjalne przepisy w celu zapewnienia każdemu obywatelowi dostępu po przystępnej cenie do tych usług uznanych za podstawowe i uważanych za wspólną wartość UE. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ich uznanie w prawie pierwotnym zostało zaktualizowane przez Traktat z Lizbony. Protokół nr 26 załączony do TFUE uściśla wspólne wartości Unii, a w szczególności sześć wartości, które muszą mieć zastosowanie do wszystkich usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w całej Unii Europejskiej: „wysoki poziom jakości, bezpieczeństwa i przystępności cenowej, równe traktowanie oraz propagowanie powszechnego dostępu i praw odbiorców”. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Ocena zastosowania protokołu nr 26

| 4.1. | Brakuje kompleksowej oceny skutków pozytywnych (ograniczenie cen, dywersyfikacja podaży) i negatywnych (wzrost cen, tworzenie oligopoli, strategia „spijania śmietanki”, zwiększenie zatrudnienia na niepewnych warunkach, dumping socjalny) polityki liberalizacji usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Niektóre usługi podstawowe ujęte w Europejskim filarze praw socjalnych przyczyniają się faktycznie do postępu gospodarczego i społecznego oraz do więzi społecznych. W odniesieniu do innych usług wprowadzenie konkurencji doprowadziło do wzrostu taryf lub do ograniczenia misji służby publicznej (3). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Unia i państwa członkowskie mają nie tylko wzmocniony obowiązek czuwania nad prawidłowym funkcjonowaniem usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, co wymaga szczególnie rozwoju stopniowej dynamiki oceny poziomu tych usług, lecz niezbędne jest również, by instytucje decyzyjne jasno określiły pojęcia, cele i zadania. Dopóki tak się nie stanie, oceny wyników nie będą mogły przyczyniać się do zapewnienia obywatelom usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, których mają oni prawo oczekiwać zarówno od swoich instytucji krajowych, jak i europejskich. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Na początku lat 2000 Komisja rozpoczęła coroczną ocenę horyzontalną wyników sektorów sieciowych na podstawie uwag metodologicznych dotyczących oceny horyzontalnej usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (4). Sprawozdania te były regularnie przedstawiane i omawiane kontradyktoryjnie w EKES-ie podczas wysłuchania publicznego. W 2007 r. Komisja współorganizowała jeszcze w EKES-ie warsztaty na temat nowej metodologii oceny na podstawie badania konsultanta zewnętrznego, zanim pomysł sporządzania oceny wspomnianych usług świadczonych w interesie ogólnym popadł w zapomnienie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES ponawia zatem swój postulat zawarty w opinii z inicjatywy własnej w sprawie niezależnej oceny usług świadczonych w interesie ogólnym (5), w której zwrócił się o ocenę usług świadczonych w interesie ogólnym na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym państw członkowskich. Ocena taka powinna być niezależna, pluralistyczna, kontradyktoryjna, obejmować aspekt ekonomiczny, społeczny i środowiskowy, opierać się na szeregu kryteriów i być prowadzona w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami z zastosowaniem nowej zharmonizowanej europejskiej metodyki oceny na szczeblu wspólnotowym opartej na wspólnych wskaźnikach. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Prawo dostępu do podstawowych usług

| 5.1. | W Karcie praw podstawowych (art. 36) wzywa się UE, by uznawała i szanowała „dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, przewidziany w ustawodawstwach i praktykach krajowych, zgodnie z Traktatami” i uwzględniła go wśród praw podstawowych „w celu wspierania spójności społecznej i terytorialnej Unii”. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | 20. kluczowa zasada filaru jedynie potwierdza zatem powszechne prawo do korzystania z wysokiej jakości usług świadczonych w interesie ogólnym jako element wspólnych wartości UE. Podobnie jak protokół nr 26 filar nie definiuje ani warunków dostępu, ani poziomu gwarancji, ani procedur odwoławczych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES uważa, że pojęcie gwarantowanego wszystkim dostępu opiera się na zasadach równego traktowania, solidarności, powszechności, ciągłości, bliskości do odbiorcy i przystępności cenowej. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Równe traktowanie

| 6.1. | W dziedzinie usług świadczonych w interesie ogólnym równe traktowanie opiera się na równym dostępie (powszechnym dostępie) odbiorców znajdujących się w porównywalnej sytuacji do usług krajowych i transgranicznych wraz z zakazem wszelkiej dyskryminacji lub wykluczenia społecznego jakiegokolwiek rodzaju (na tle narodowości, płci, miejsca zamieszkania, niepełnosprawności, wieku itd.). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Równe traktowanie lub obowiązek niedyskryminacji nie stanowią jednak przeszkody w przyjęciu środków przewidujących szczególne korzyści dla niektórych kategorii odbiorców (osób starszych, niepełnosprawnych lub osób o ograniczonej możliwości poruszania się itd.). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W odniesieniu do niektórych usług prawo powszechnego dostępu ma gwarantować albo usługa powszechna, albo zobowiązanie z tytułu świadczenia usług publicznych nałożone na usługodawców. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Usługa powszechna

| 7.1. | Usługa powszechna jest uzasadniona w kontekście liberalizacji niektórych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, których pełnego zasięgu terytorialnego, przystępnych cen lub odpowiedniej jakości nie może zapewnić sam rynek. Obejmuje ona wszystkie potrzeby w zakresie interesu ogólnego, a jej celem jest dopilnowanie, by niektóre z góry ustalone usługi były udostępniane wszystkim konsumentom i odbiorcom na całym terytorium państwa członkowskiego niezależnie od położenia geograficznego, na określonym poziomie jakości, z uwzględnieniem szczególnych uwarunkowań krajowych oraz po przystępnej cenie (6). Usługa powszechna dotychczas definiowana była na szczeblu wspólnotowym wyłącznie w sektorze łączności elektronicznej, poczty, energii elektrycznej i usług bankowych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Definicja usługi powszechnej dotyczy zatem tylko niektórych usług, czyli usług wyczerpująco wymienionych. Usługa powszechna nie jest zatem synonimem powszechności, ponieważ nie gwarantuje dostępu do wszystkich usług na rynku. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Dotyczy to szczególnie łączności elektronicznej (7), gdyż powszechne usługi w tym zakresie pozostają w dużej mierze w tyle za rozwojem technologii i nie są już dostosowane do nowoczesnych narzędzi łączności oferowanych na rynku. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Wiele państw członkowskich, obszarów lub aglomeracji jest znacznie zapóźnionych, jeżeli chodzi o ultraszybką sieć łączności elektronicznej lub całkowity zasięg terytorialny telefonii komórkowej (szare lub białe strefy), które w naszych czasach stanowią zasadniczy element poprawy warunków życia, na przykład poprzez ułatwienie dostępu do ochrony zdrowia, kształcenia i innych usług publicznych. W związku z tym obecne niedoskonałości „usługi powszechnej w dziedzinie komunikacji elektronicznej” jedynie pogłębiają przepaść cyfrową. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Zgodnie z odnośną dyrektywą „koncepcja usługi powszechnej winna ewoluować tak, aby odzwierciedlała postępy w technologii, rozwój rynku oraz zmiany w zapotrzebowaniu użytkowników” (8). Dlatego też wedle wspomnianej dyrektywy Komisja powinna co 3 lata dokonywać przeglądu zakresu usługi powszechnej, zwłaszcza w celu zaproponowania jej zmiany lub ponownego określenia w Parlamencie Europejskim i Radzie. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES zaleca zatem dostosowanie warunków dostępu do łączności elektronicznej do rozwoju technologii, a szczególnie nałożenie obowiązku zapewnienia pełnego zasięgu terytorialnego telefonii komórkowej i szybkiego internetu. |
| --- | --- |

7.6.

8.   Zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych

| 8.1. | W przypadku niektórych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które nie korzystają z usługi powszechnej, prawo powszechnego dostępu jest objęte nałożonym na dostawców takich usług zobowiązaniem z tytułu świadczenia usług publicznych. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Pasażerski publiczny transport kolejowy i drogowy na przykład nie wchodzi w zakres usługi powszechnej; podlega on zobowiązaniom z tytułu świadczenia usług publicznych, które definiuje się jako „wymóg określony lub ustalony przez właściwy organ, w celu zapewnienia świadczenia usług użyteczności publicznej w zakresie pasażerskiego transportu publicznego, których świadczenia podmiot świadczący usługi ze względu na swój własny interes gospodarczy bez rekompensaty nie podjąłby lub nie podjąłby w takim samym zakresie lub na takich samych warunkach” (9). Dlatego też usługa transportu publicznego odpowiadająca potrzebie odbiorców niekoniecznie musi działać zgodnie z zasadami rynkowymi. Jednak w wielu państwach członkowskich połączenia kolejowe i drogowe publicznego transportu pasażerskiego są likwidowane lub niewystarczająco utrzymywane na obszarach wiejskich czy też słabo zaludnionych ze względu na nieopłacalność. Odnosi się to również do innych usług takich jak usługi pocztowe (zamykanie biur) lub bankowe (zamykanie filii). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | EKES wnosi zatem o wyjaśnienie koncepcji powszechnego dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i o wprowadzenie środków legislacyjnych zobowiązujących państwa członkowskie do wyznaczenia wskaźników, by w odniesieniu do każdej usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym określić powszechny dostęp (gęstość punktów dostępu do usługi, maksymalna odległość od punktu dostępu, regularność świadczenia usług, liczba biur itd.). |
| --- | --- |

8.3.

9.   Przystępność cenowa

| 9.1. | W najlepszym razie rynek może jedynie oferować cenę ustaloną w zależności od kosztów, co mogłoby nie gwarantować wszystkim dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym po przystępnej cenie. Jednym z niebezpieczeństw wolnej konkurencji jest zatem pokusa dostawców usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, by świadczyć je wyłącznie na rzecz klientów uznanych a priori za wypłacalnych. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | By przeciwdziałać temu ryzyku, w protokole nr 26 wzywa się państwa członkowskie, by zapewniły dużą przystępność cenową każdej usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Przystępność cenową definiuje się jako „cenę usługi dla konsumentów o niskich/średnich dochodach w porównaniu z dochodami konsumentów dysponujących różnej wielkości dochodami” (10). |
| --- | --- |

9.3.

| 9.4. | Wymóg usługi przystępnej cenowo jest zatem ważnym czynnikiem w walce z wykluczeniem społecznym, by wszystkim, bez względu na dochód, umożliwić dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. 20. zasada Europejskiego filaru praw socjalnych wydaje się bardziej restrykcyjna, gdyż (wyłącznie) osoby potrzebujące otrzymają wsparcie w zakresie dostępu do tych usług. |
| --- | --- |

9.4.

| 9.5. | Trzeba jednak stwierdzić, że w coraz większym stopniu gwarancja przystępności nie opiera się już na taryfie socjalnej zwanej „rozsądną”, lecz na pomocy społecznej wyłącznie dla osób najuboższych. Jednak nie tylko osoby najuboższe mają poważne trudności ekonomiczne w dostępie do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. |
| --- | --- |

9.5.

| 9.6. | Gdy nie udaje się osiągnąć celu przystępnego cenowo dostępu dla wszystkich, organy regulacyjne stosują czasami środki regulacji cen. Komisja i prawodawca europejski zainterweniowały zatem w formie rozporządzenia w celu obniżenia, a następnie zniesienia opłat za wewnątrzwspólnotowe usługi łączności ruchomej (opłat roamingowych), jeżeli odbiorca podróżuje po UE, lecz nie w wypadku, gdy dzwoni do odbiorcy w UE ze swojego miejsca zamieszkania. W swym wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie transgranicznych usług doręczania paczek Komisja zapowiedziała wiążące środki, jeżeli sytuacja zawyżonych cen stosowanych przez przedsiębiorstwa doręczające przesyłki na szczeblu transgranicznym nie poprawi się do końca 2018 r (11). |
| --- | --- |

9.6.

| 9.7. | Jeśli chodzi o ocenę przystępności cen, EKES od lat domaga się wyjaśnienia pojęcia przystępności usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i wprowadzenia środków legislacyjnych zobowiązujących państwa członkowskie do opracowania wskaźników pozwalających określić tę przystępność. |
| --- | --- |

9.7.

| 9.8. | EKES ponawia swój postulat, by określić przystępność, wyznaczając koszyk usług uznanych za podstawowe, przy czym stopień wysiłku finansowego gospodarstwa domowego dla każdej z usług powinien się opierać na poziomie akceptowalnym w odniesieniu do świadczenia socjalnego/minimalnego wynagrodzenia, powyżej którego ceny są zawyżone i wymagają zastosowania środków regulacyjnych bądź dają prawo do pomocy publicznej. |
| --- | --- |

9.8.

10.   Podstawowe usługi wysokiej jakości

| 10.1. | W protokole nr 26 wzywa się państwa członkowskie do zapewnienia wysokiego poziomu jakości usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, chociaż filar ogranicza się do zwykłej usługi podstawowej wysokiej jakości. |
| --- | --- |

10.1.

| 10.2. | W każdym razie wysokiej jakości usługa to taka, która jest zadowalająca dla odbiorców. Z myślą o realizacji tego celu trzeba wskazać odbiorców, ich potrzeby i oczekiwania. Jednak często oczekiwania są wyrażane a posteriori, gdy odbiorca skarży się na nieprawidłowe funkcjonowanie. |
| --- | --- |

10.2.

| 10.3. | W odniesieniu do wielu usług świadczonych w interesie ogólnym takich jak usługi pocztowe, łączność elektroniczna, dostawa wody, zbieranie odpadów, transport podróżnych, usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym itp. normy jakości są ustalone na szczeblu wspólnotowym w różnym stopniu, na czasami bardzo niskim poziomie, Na przykład, chociaż większość Europejczyków ma dostęp do wysokiej jakości wody pitnej, w niektórych państwach członkowskich wielu obywateli woli spożywanie wody butelkowanej ze względu na uznawany za nieprzyjemny smak wody z kranu. Konieczna jest regularna aktualizacja obecnych norm w celu zwiększenia zaufania konsumentów i poprawy jakości wody z kranu, a co za tym idzie, wywarcia pozytywnego wpływu na środowisko poprzez ograniczenie ilości odpadów plastikowych. |
| --- | --- |

10.3.

| 10.4. | Jakość usługi jest zasadniczym elementem oceny proponowanej powyżej przez EKES. Państwa członkowskie powinny zatem wyznaczyć w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym wskaźniki pozwalające na ocenę satysfakcji takie jak szybkość, punktualność, wiarygodność, wygoda, dostępność, kompetencja usługodawców i ich gotowość do pomocy itp. Jakość obejmuje również takie aspekty jak środowisko naturalne, warunki pracy i ochrona konsumentów. |
| --- | --- |

10.4.

| 10.5. | Jakość usług jest bezpośrednio związana z prawami konsumentów. W odniesieniu do niektórych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (transport kolejowy, poczta) prawodawstwo europejskie przewiduje rekompensatę w przypadku braku jakości (opóźnienia lub odwołania pociągów lub samolotów, utrata lub uszkodzenie przesyłek pocztowych). Wziąwszy pod uwagę ogromne niedociągnięcia kolejowego transportu pasażerskiego w niektórych państwach członkowskich, EKES nie może pozbyć się wrażenia, że niektórzy usługodawcy wolą płacić (skromne) rekompensaty niż inwestować w jakość. Ponadto w wielu państwach członkowskich prawa do odszkodowania na wypadek opóźnienia są ograniczone do głównych połączeń, podczas gdy miejskie, podmiejskie i regionalne kolejowe usługi pasażerskie są wyłączone z jakiejkolwiek rekompensaty zgodnie z odstępstwami dopuszczalnymi na mocy prawodawstwa europejskiego (12). |
| --- | --- |

10.5.

| 10.6. | EKES wnosi, by zastosowano system rekompensaty na wypadek opóźnienia w odniesieniu do wszystkich podróży koleją bez względu na przebytą odległość i ustanowiono prawo do rekompensaty każdego opóźnienia w półgodzinnych blokach w chwili przyjazdu w stosunku do oficjalnego rozkładu jazdy lub w blokach 15-minutowych w momencie odjazdu. |
| --- | --- |

10.6.

| 10.7. | EKES apeluje zasadniczo, by w ramach praw konsumentów ustanowiono rekompensaty za wszystkie usługi świadczone w interesie ogólnym na wypadek nieprzestrzegania zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych. |
| --- | --- |

10.7.

11.   Tablica wyników zawierająca wskaźniki społeczne zawarta w europejskim semestrze

| 11.1. | Tablica wyników zawierająca wskaźniki społeczne uwzględniona w europejskim semestrze ma na celu wskazanie wyzwań w dziedzinie społecznej, przed którymi stoją państwa członkowskie w stosowaniu zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

11.1.

| 11.2. | Ten instrument początkowej analizy, który wiąże się z bardziej szczegółową analizą na szczeblu krajowym, ma na celu zbadanie sytuacji w zakresie praw socjalnych ogłoszonych w europejskim filarze pod kątem kluczowych wskaźników tablicy wyników zawierającej wskaźniki społeczne. Wśród wszystkich kluczowych i drugorzędnych wskaźników zawartych w tablicy, które znajdują się w załączniku statystycznym sprawozdań krajowych, brakuje podstawowych usług, o których mowa w kluczowej zasadzie nr 20 filaru. |
| --- | --- |

11.2.

| 11.3. | EKES postuluje zatem, by podstawowe usługi, o których mowa w zasadzie nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych, stanowiły integralną część tejże tablicy wyników. |
| --- | --- |

11.3.

Bruksela, dnia19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Motyw 14 preambuły do Europejskiego filaru praw socjalnych.

1

(2)  Motyw 14 preambuły do Europejskiego filaru praw socjalnych.

2

(3)  Zob. badania Eurobarometru dotyczące usług świadczonych w interesie ogólnym.

3

(4)  COM(2002) 331 final.

4

(5)  267/2008.

5

(6)  Zielona księga nt. usług świadczonych w interesie ogólnym z 21 maja 2003 r.

6

(7)  Dyrektywa 2002/22/WE z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników.

7

(8)  Motyw 1 dyrektywy 2002/22/WE z dnia 7 marca 2002 r.

8

(9)  Rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 z dnia 23 października 2007 r.

9

(10)  COM(2002) 331 final.

10

(11)  Wniosek dotyczący rozporządzenia COM(2016) 285 final.

11

(12)  Rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 z dnia 23 października 2007 r.

12

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/14 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/14

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku lepszej konwergencji gospodarczej i konkurencyjności w makroregionach (np. strategia UE na rzecz regionu Dunaju): rola klastrów transnarodowych”

(opinia rozpoznawcza)

(2019/C 282/03)

Sprawozdawca: Dimitris DIMITRIADIS

| Wniosek o konsultację | 20.9.2018
  Pismo Victora NEGRESCU, rumuńskiego ministra do spraw europejskich |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.6.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 202/1/2 |

Wniosek o konsultację

20.9.2018

Pismo Victora NEGRESCU, rumuńskiego ministra do spraw europejskich

Podstawa prawna

Art. 304 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

4.6.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

202/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uznaje, że międzyregionalna, transnarodowa współpraca oparta na istniejących wcześniej powiązaniach historycznych, społeczno-gospodarczych i kulturowych jest niezbędną odpowiedzią na wyzwania wynikające z dynamicznie postępującej ekspansji Unii Europejskiej (UE), częściowo wywołanej przez nasilającą się globalną konkurencję i wynikającą z niej pilną potrzebę poszerzenia kontrolowanych rynków, zarówno pod względem geograficznym, jak i gospodarczym. Ogromne znaczenie ma ustanowienie wzajemnie powiązanego transgranicznego i międzysektorowego systemu współpracy opartego na wielopoziomowym sprawowaniu rządów oraz stworzenie strategicznych ram osi tematycznych dla instytucji finansujących w celu wdrażania właściwie ukierunkowanych projektów w makroregionie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W ciągu pierwszych 10 lat funkcjonowania dotychczasowe cztery strategie makroregionalne posłużyły jako użyteczne narzędzia polityki spójności, przede wszystkim poprzez wzmacnianie integracji i współpracy oraz określenie ważnych procesów rozwojowych z udziałem obywateli i regionów. Strategie te przyczyniają się do stworzenia zarówno pogłębionej, jak i szerszej Europy, poprzez angażowanie krajów kandydujących i krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa na równych warunkach oraz poprzez wspieranie wymiany doświadczeń. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Niemniej jednak wyniki w wymiarze niwelowania dysproporcji społecznych i przestrzennych oraz zwiększenia zrównoważenia środowiskowego są nadal skromne. Jest to najprawdopodobniej spowodowane złożonością zarządzania i uzgodnień międzyrządowych, poziomem biurokracji, niejednolitym wdrażaniem przez regiony uzgodnionych wspólnych strategii oraz niewystarczającym zaangażowaniem partnerów społecznych, podmiotów społeczno-gospodarczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES opowiada się za tym, by strategie makroregionalne były rozumiane jako laboratoria służące do opracowywania podejścia oddolnego do rozwiązywania nowych wyzwań stojących przed społeczeństwem i gospodarką Europy. Wyzwania te dotyczą takich obszarów jak migracja, zrównoważone dostawy energii, rynek pracy, kształcenie i cyfryzacja, z którymi nie mogą sobie poradzić indywidualnie poszczególne kraje, regiony lub gminy. Współpraca międzyregionalna i międzynarodowa jest bardziej skuteczna i umożliwia wypracowanie wspólnych rozwiązań. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Strategie makroregionalne mogą pobudzać integrację europejską, służąc jako główne ramy strategiczne polityki spójności i polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Strategie makroregionalne powinny być finansowane wraz ze specjalnymi programami, takimi jak program innowacyjnych działań miejskich. Wskazane wydaje się włączenie do zmienionego procesu programowania polityki spójności 2020+ obowiązkowego stosowania tematycznych ram strategicznych wynikających ze strategii makroregionalnych w odniesieniu do innych obszarów polityki oraz w odniesieniu do rozszerzenia UE i stosunków sąsiedzkich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ponadto strategie makroregionalne powinny być również dostosowane do szeregu strategii politycznych promowanych w ramach Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, przyjętej w 2015 r. Takie dostosowanie spowoduje poprawę międzynarodowej widoczności, a także zwiększenie uznania i wsparcia współpracy regionalnej w ramach czterech strategii makroregionalnych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W oparciu o szczegółowe omówienie powyższej kwestii EKES przedstawia w punkcie 5 niniejszej opinii listę konkretnych propozycji politycznych. Można je podsumować następująco: (i) wraz z koniecznością wzmocnienia działań w ramach polityki niezbędne będzie zmniejszenie obciążenia biurokratycznego; (ii) połączenie w funkcjonalną sieć i powiązanie ze sobą istniejących baz danych oraz zarządzanie nimi, pomoc obywatelom w korzystaniu z istniejących danych i informacji; (iii) priorytetowe traktowanie tworzenia sieci i grupowania partnerów społecznych, lokalnych podmiotów społeczno-gospodarczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zarówno w sensie geograficznym (klastry międzyregionalne i partnerstwa klastrów), jak i w sensie sektorowym (zgodnie z modelem poczwórnej helisy); (iv) w przyszłości strategie makroregionalne odniosą znaczące korzyści ze skutecznych sieci działań edukacyjnych w odniesieniu do cyfryzacji produkcji, a także z inicjatyw na rzecz skutecznych międzyregionalnych ekosystemów badawczych i innowacyjnych, w zakresie badań podstawowych i stosowanych oraz działań badawczo-rozwojowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ważną rolę pomocniczą wspierającą widoczność, tworzenie sieci i uczestnictwo odgrywają opracowanie i realizacja makroregionalnych strategii w zakresie komunikacji dla zainteresowanych stron. Za pomocą wysłuchań oraz krajowych i makroregionalnych Dni Uczestnictwa należy w jeszcze większym stopniu wesprzeć rozwój komunikacji i budowanie zaufania między podstawowymi organami zarządzającymi strategiami makroregionalnymi a partnerami społecznymi, sektorem przedsiębiorstw, podmiotami lokalnymi, społeczeństwem obywatelskim i środowiskiem akademickim. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst niniejszej opinii

| 2.1. | Strategie makroregionalne UE zostały uruchomione jako narzędzia ułatwiające międzynarodową realizację polityk, sprzyjające tym samym spójności na większych obszarach geograficznych. Jednym z ich celów było zwiększenie konkurencyjności i rozwoju społeczno-gospodarczego na obszarach obejmujących kilka państw, w tym państwa spoza UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Niniejsza opinia rozpoznawcza początkowo miała być opinią z inicjatywy własnej sporządzoną w celu dokonania przeglądu istniejących dokumentów dotyczących polityki UE w tym obszarze, w tym sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie wdrażania strategii makroregionalnych UE (1), w oparciu o istniejące oceny EKES-u dotyczące polityki UE na rzecz wzmocnienia transgranicznej współpracy i zwiększenia konwergencji. W następstwie wniosku prezydencji rumuńskiej temat ten rozszerzono o znaczenie klastrów transnarodowych (2) w zwiększaniu konwergencji i konkurencyjności w obrębie makroregionów. W opinii skoncentrowano się na zaproponowaniu sposobów lepszego ukierunkowania i wdrażania strategii makroregionalnych, co można osiągnąć, po pierwsze, poprzez dokładniejsze określenie konkretnych potrzeb w całym regionie, a tym samym zapewnienie osiągnięcia wymiernych rezultatów, a po drugie poprzez motywowanie zainteresowanych stron do aktywnego zaangażowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu zasady trzech „nie”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Opinia jest zgodna z priorytetami politycznymi EKES-u na 2018 r., w szczególności w zakresie wzmocnienia spójności społecznej i terytorialnej oraz egzekwowania praw podstawowych. Jest również zgodna z priorytetowymi działaniami Komitetu w ramach sześciomiesięcznej prezydencji w Radzie UE oraz z interesami przemysłu, środowisk akademickich, partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w makroregionach. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Oczekuje się, że opinia wywrze konstruktywny wpływ na decydentów politycznych w całej Europie, dostarczając obiektywnej analizy i praktycznych sugestii na temat sposobów poprawy wdrażania strategii makroregionalnych. Określi się w niej również, czy konieczne jest zwiększenie ich zakresu, oraz wskaże innowacyjne instrumenty, jakie można byłoby zaproponować, aby zachęcić do współpracy między zainteresowanymi stronami, z uwzględnieniem możliwości wynikających z transgranicznego międzysektorowego tworzenia klastrów. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne: dotychczasowy rozwój strategii makroregionalnych

| 3.1. | Skuteczność strategii makroregionalnych ucierpiała z powodu złożoności rozwiązań w zakresie zarządzania, poziomu biurokracji w różnych krajach oraz niejednolitego sposobu wdrażania uzgodnionych wspólnych strategii w uczestniczących regionach. W efekcie zaangażowanie partnerów społecznych, podmiotów społeczno-gospodarczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego było niewystarczające. Konieczne stało się zatem ulepszenie monitorowania wdrażania strategii makroregionalnych przy użyciu odpowiednich wskaźników. Wymaga to wiarygodnych i porównywalnych danych, które z kolei muszą być wystarczająco szczegółowe, aby odzwierciedlić sytuację w całym omawianym obszarze (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ostatnie analizy pokazują, że cztery przyjęte dotychczas strategie makroregionalne – na rzecz regionu Morza Bałtyckiego, regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego, regionu Dunaju i regionu alpejskiego – różnią się znacznie pod względem poziomu rozwoju gospodarczego krajów uczestniczących. Wykazano, że wyniki gospodarcze silnie wpływają zarówno na poziom współpracy regionalnej, jak i skuteczność wdrażania polityki. Ponadto w określonych obszarach utrzymują się pewne problemy dotyczące m.in. zaangażowania, poczucia odpowiedzialności, zasobów oraz, w szczególności, nieskutecznego zarządzania. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Pomimo rozbieżności wyników makroekonomicznych makroregion Dunaju charakteryzuje się silnymi powiązaniami między różnymi obszarami w regionie i zadowalającą integracją w obszarach handlu, inwestycji i energii. Obraz zmienia się jednak, jeśli chodzi o konkurencyjność, ponieważ występują znaczne różnice, zwłaszcza między obszarami miejskimi i wiejskimi. Istnieje również duże zróżnicowanie w zakresie zarządzania i aspektów instytucjonalnych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wydaje się, że wszystkie cztery strategie makroregionalne z powodzeniem łączyły różne podmioty, w tym różne podmioty prywatne, a także organy publiczne na różnych szczeblach administracji. W szczególności strategia UE na rzecz regionu Dunaju (EUSDR) zaowocowała wysokim poziomem dialogu politycznego i współpracy, w tym z państwami trzecimi. W tym kontekście należy zauważyć, że największe postępy poczyniono na obszarach posiadających wcześniejsze doświadczenie w zakresie współpracy, korzystających z głębszych powiązań historycznych i społeczno-gospodarczych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wysokie oczekiwania co do wyniku współpracy międzyregionalnej najwyraźniej spowodowały, że znaczenie budowania zdolności instytucjonalnych było niewłaściwie oceniane na wczesnych etapach opracowywania strategii makroregionalnych. Przy określaniu programu współpracy w makroregionie należy zwrócić uwagę na kwestie wymagające koordynacji międzysektorowej i międzyterytorialnej w odniesieniu do budowania zdolności instytucjonalnych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ogólny sukces strategii makroregionalnej wiąże się z opracowywaniem rozwiązań politycznych w ramach wspólnych wysiłków ponad granicami regionalnymi. Aby zapewnić dobre wyniki, należy ustanowić oddolną współpracę z udziałem partnerów społecznych, podmiotów społeczno-gospodarczych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zaangażowanych podmiotów z całego obszaru geograficznego, z zastosowaniem modelu poczwórnej helisy. Mogą to być podmioty z sektora przemysłu, środowisk akademickich i badawczo-rozwojowych, administracji publicznej (zwłaszcza lokalnej i regionalnej), społeczeństwa obywatelskiego i gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wiąże się z tym fakt, że Komisja znacząco wspierała klastry transgraniczne poprzez szereg ram programowych i instrumentów finansowania – Europe INNOVA, Interreg, EFRR i EFS, zwłaszcza w odniesieniu do rozwoju kapitału ludzkiego i uczenia się przez całe życie. Ponieważ możliwe jest większe wykorzystanie innych lokalnych lub prywatnych zasobów, te wcześniej istniejące ramy zostały uzupełnione o obecne wsparcie dla europejskich strategicznych partnerstw klastrów w ramach projektów klastrowych COSME i INNOSUP-1 na potrzeby nowych przemysłowych łańcuchów wartości w ramach programu „Horyzont 2020”oraz o zastosowanie takich instrumentów jak program InvestEU i instrument „Łącząc Europę” (4). Istnieje silna potrzeba skoordynowanych działań mających na celu ograniczenie przeszkód biurokratycznych i bezpośrednie promowanie tworzenia i funkcjonowania sieci przedsiębiorczości poprzez zachęty podatkowe, wsparcie finansowe dla zgrupowanych działań badawczo-rozwojowych i całościowe strategie transgranicznego obrotu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ocena ex post polityki spójności odnosi się do powiązania między inteligentną specjalizacją a klastrami. Doświadczenie pokazało, że: (i) promowanie tworzenia sieci i klastrów przedsiębiorstw jest jednym z najbardziej skutecznych sposobów wspierania innowacji i rozwoju MŚP. Jednak użycie tego narzędzia było marginalne. Przykładem jest projekt DanuBioValNet, w ramach którego ustanowiono nowe łańcuchy wartości dla bioproduktów w regionie Dunaju; (ii) pośrednictwo w postaci usług doradczych i administracyjnych (np. za pośrednictwem agencji rozwoju regionalnego, izb handlowych, menedżerów klastrów itp.) zwiększa skuteczność tworzenia sieci i grupowania (5). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Różnice w przepisach wykonawczych między krajami były główną przeszkodą w realizacji centralnie opracowanych planów polityki. Skuteczność współpracy można zmaksymalizować tylko wtedy, gdy przyjęte zostaną nowoczesne podejścia, takie jak klastry projektów, łańcuchy projektów i platformy projektowe, przechodzące od komunikacji do koordynacji i ostatecznie współtworzenia. Planowanie finansowania powinno być elastyczne i musi być spójne z regionalnymi kompetencjami i warunkami ramowymi. Konieczne jest dokładne zbadanie spektrum istniejących zasobów finansowych i instrumentów, w tym IPA II, który ma ogromne znaczenie. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Aby zapewnić lepszą koordynację i zarządzanie strategiami makroregionalnymi, rola poszczególnych zainteresowanych stron musi być jasno określona, zwłaszcza w odniesieniu do finansowania. Przyszłe programy powinny ułatwiać międzynarodową współpracę nie tylko przez wsparcie dla indywidualnych projektów. W związku z tym lokalne podmioty mogłyby koordynować swój wkład w trwającą dyskusję na temat ustalania hierarchii celów i narzędzi na następny okres programowania 2021–2027. Może to być doskonała okazja do ponownego uruchomienia czterech strategii makroregionalnych i do uwzględnienia priorytetów wynikających z podejścia opartego na inteligentnej specjalizacji. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe: najnowsze tendencje wpływające na przyszłość strategii makroregionalnych

| 4.1. | Prawie dziesięć lat po uruchomieniu pierwszej strategii makroregionalnej (strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego – EUSBSR) obecny kontekst polityczny i społeczno-gospodarczy na szczeblu międzynarodowym i regionalnym charakteryzuje się kilkoma tendencjami lub potrzebami, które są wyraźnie związane ze strategiami makroregionalnymi. Zaczniemy od zbadania tych, które wynikają ze strukturalnych zmian społeczno-gospodarczych, a następnie przejdziemy do omówienia tendencji związanych z ochroną środowiska i niedoborem zasobów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Współczesne globalne warunki gospodarcze pokazują, że sieci drogowe mają większe znaczenie niż kontrolowanie przestrzennie określonych rynków i źródeł zasobów. To z kolei uwydatnia globalne znaczenie danego regionu, począwszy od Morza Bałtyckiego po Europę Wschodnią, Morze Czarne i (wschodnie) Morze Śródziemne. Mobilność towarów i kapitału w Europie i Azji ma kluczowe znaczenie dla przyszłej architektury gospodarczej (i politycznej), co powoduje wzrost zarówno zainteresowania, jak i napięć na danym szerszym obszarze. Potwierdza to również zasadność opracowania szczegółowych strategii makroregionalnych, jak również świadczy o globalnym znaczeniu ich sukcesu i uwypukla ponadregionalne priorytety. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ściśle związany z powyższym jest fakt, że szlaki głównych przepływów migracyjnych przebiegają przez Dunaj i regiony Adriatyku/Morza Jońskiego. Oprócz wspomnianej już mobilności towarów i kapitału ważną kwestią społeczno-gospodarczą, kulturalną i polityczną stała się mobilność osób. Kwestie humanitarne, możliwości gospodarcze i obawy związane z bezpieczeństwem stanowią aspekty kluczowego i złożonego zagadnienia, które należy uwzględnić w programie każdej strategii makroregionalnej, zgodnie z historycznym dorobkiem społeczno-politycznym Europy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Fakt, że dwie strategie makroregionalne UE dotyczą regionów skupionych wokół morza, uwydatnia znaczenie połączeń morskich, aspektów środowiskowych i działalności gospodarczej związanej z morzem. Podmioty zaangażowane w EUSBSR i strategia UE na rzecz regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego (EUSAIR) powinny zatem zwrócić szczególną uwagę na priorytety niebieskiego wzrostu oraz na zagrożenia i szanse związane z niebieską gospodarką, które zostały podkreślone m.in. przez UE, EKES, ONZ i WWF. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Głównym celem strategicznym strategii makroregionalnych było promowanie konwergencji gospodarczej w UE, która ma ogromne znaczenie dla stabilności gospodarczej i stopniowego osiągania równowagi politycznej na szczeblu krajowym i europejskim. Niestety, pomimo woli politycznej i ukierunkowania budżetu UE na ten cel, statystyki pokazują, że regiony różnią się pod względem społeczno-gospodarczym, co prowadzi do politycznych zawirowań (6). W strategiach makroregionalnych, zwłaszcza obejmujących Europę Środkową i Wschodnią, trzeba wziąć to pod uwagę i zintensyfikować starania na rzecz wdrożenia strategii politycznych w tym obszarze, przy rzeczywistym zaangażowaniu partnerów społecznych, lokalnych podmiotów społeczno-gospodarczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Jednocześnie strategie makroregionalne okazują się bardzo pomocne w procesie integracji nowych i potencjalnych państw członkowskich z UE. Jest to wyraźnie widoczne w przypadku krajów Bałkanów Zachodnich, które są powiązane z EUSDR i EUSAIR, ale także w przypadku Mołdawii i Ukrainy, które otrzymują pomoc we wdrażaniu umowy o stowarzyszeniu z UE. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Badania w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych uwypukliły potrzebę przejścia od podejścia opartego na dobrobycie do podejścia opartego na maksymalizacji dobrostanu, z naciskiem na przejście od wzrostu określonego ilościowo do większej różnorodności jakościowej. W tym sensie różnorodność Europy, wynikająca z jej historii i naturalnych cech, szczególnie w regionach objętych obecnymi strategiami makroregionalnymi, staje się główną przewagą komparatywną w nadchodzącej erze globalnej. Należy zatem zapewnić, aby potrzeba zwiększenia konwergencji społeczno-gospodarczej nie doprowadziła do przyjęcia polityki, która mogłaby umniejszyć znaczenie „społeczno-kulturowej i środowiskowej różnorodności”jako zasobu. Wręcz przeciwnie, strategie makroregionalne powinny promować zachowanie różnorodności pod względem jakościowym i wspierać realizację projektów, które zwiększą międzyregionalne współtworzenie nowych produktów i usług. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ogólnie rzecz biorąc, wzmożona konkurencja międzynarodowa oznacza, że tworzenie sieci staje się coraz ważniejsze. Niemniej jednak gwałtowny wzrost wydajności pracy, oznaczający wzrost znaczenia zróżnicowań jakościowych, wymaga tworzenia klastrów i struktur współpracy, które wykorzystają korzyści skali w działaniach horyzontalnych – np. promocji, logistyce i transporcie, badaniach i rozwoju – a jednoczenie zapewnią utrzymanie, a nawet wzrost zdolności do dostarczania specjalistycznych produktów i usług. Innymi słowy, obecne zmiany na zinternacjonalizowanych rynkach sprawiają, że konieczny jest rozwój geograficznych i międzysektorowych klastrów (częściowo) autonomicznych producentów. Powinien to być jeden z głównych priorytetów czterech strategii makroregionalnych (7). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Wartość dodaną można osiągnąć przez powiązanie poszczególnych strategii makroregionalnych, tak jak w przypadku EUSBSR i EUSDR (8). Wydaje się to wykonalne, zwłaszcza w przypadku kwestii związanych z ochroną środowiska i racjonalnym wykorzystaniem nieodnawialnych zasobów i źródeł energii. Dobrym przykładem jest pomyślna współpraca między izbami handlowymi w ramach strategii UE na rzecz regionu Dunaju i strategii UE na rzecz regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego (9). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Strategie makroregionalne mają stymulować wzrost dobrobytu gospodarczego, dlatego też powinny coraz bardziej koncentrować się na inicjatywach na rzecz czystych technologii i procesach opartych na czystych technologiach, ponieważ technologie te sprzyjają przejściu od gospodarki linearnej do gospodarki o obiegu zamkniętym. Przykłady obejmują projekty EUSBSR, które będą realizowane w ramach inicjatywy „Czystszy wzrost”, oraz projekty CirculAlps i AlpLinkBioECO w ramach strategii UE na rzecz regionu alpejskiego (EUSALP). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zmiana klimatu jest wyzwaniem, którym należy się zająć w dobrze skoordynowany sposób na większych obszarach geograficznych: ukierunkowane inwestycje związane ze środowiskiem powinny pomóc w minimalizowaniu skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych i innych niekorzystnych skutków zmiany klimatu, przy jednoczesnym zachowaniu panujących warunków gospodarczych i ekologicznych cech danych obszarów. Kolejnym przykładem jest fakt, że większy transport morski głównie w regionie Dunaju może prowadzić do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych i poprawy jakości powietrza na wszystkich obszarach, na które wpływa drogowy transport towarowy. Współpraca makroregionalna powinna prowadzić do odpowiednich zrównoważonych i całościowych strategii transportowych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Inną konsekwencją konieczności drastycznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (jak określono w porozumieniu paryskim z 2015 r.) jest rozpowszechnienie odnawialnych źródeł energii. Ta transformacja energetyczna polega na stopniowym wycofywaniu elektrowni zasilanych paliwami kopalnymi i szybkim zwiększaniu liczby konwerterów energii wiatrowej i elektrowni fotowoltaicznych. Przejście to pociąga za sobą istotne zmiany w systemie zasilania energią elektryczną, z nowymi koncepcjami, które umożliwią również osiągnięcie większej elastyczności w handlu energią elektryczną między regionami i krajami. Współpraca makroregionalna zdecydowanie zwiększy prawdopodobieństwo podjęcia właściwych decyzji w kwestiach związanych z transformacją energetyczną. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Ujmując całościowo, wspomniane powyżej wymiary dotyczące niezbędnej orientacji strategii makroregionalnej pokrywają się z szeregiem strategii politycznych promowanych w ramach Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, przyjętej przez wszystkie państwa członkowskie ONZ w 2015 r. W szczególności strategie makroregionalne powinny uwzględniać bieżące działania służące osiągnięciu poszczególnych celów zrównoważonego rozwoju, być może w powiązaniu z istniejącymi regionalnymi sieciami realizującymi strategie zrównoważonego rozwoju (10). Dostosowanie programów czterech strategii makroregionalnych w tych ramach spowoduje wzmocnienie niezbędnego całościowego podejścia. Ponadto przyczyni się to do poprawy międzynarodowej widoczności, a także do zwiększenia uznania i wsparcia dla współpracy regionalnej w UE. |
| --- | --- |

4.12.

5.   Propozycje polityczne

| 5.1. | Potrzebie wzmocnienia działań w ramach polityki i zwiększenia aktywnego zaangażowania w odniesieniu do strategii makroregionalnych towarzyszy konieczność ograniczenia już i tak ogromnego obciążenia biurokratycznego. By tego dokonać, można by motywować do bezpośredniej koordynacji podmiotów publicznych w ramach europejskich ugrupowań współpracy terytorialnej (EUWT) czy też do współpracy podmiotów prywatnych w ramach programów mających konkretną treść tematyczną. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Brakuje wiarygodnych szczegółowych danych, które umożliwiają porównania między regionami i między sektorami. Istnieje ogólna potrzeba połączenia w funkcjonalną sieć istniejących baz danych i zarządzania nimi, być może w oparciu o zarówno duże zbiory danych, jak i szczegółowe informacje. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jednocześnie, oprócz zapewnienia publicznego dostępu do tych wzajemnie połączonych funkcjonalnych baz danych, konieczne jest również zwiększenie zdolności obywateli do korzystania z istniejących danych i informacji. Niezbędne jest wsparcie techniczne dla strategii makroregionalnych i zapewnienie dostępu do narzędzi umożliwiających korzystanie z odpowiednich danych w celu wsparcia zarówno samorządów lokalnych i rządów centralnych, jak i podmiotów prywatnych. Należy to zorganizować na szczeblu centralnym, jednak z ukierunkowaniem na dany region. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Tworzenie sieci między partnerami społecznymi, lokalnymi podmiotami społeczno-gospodarczymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zarówno w sensie geograficznym, jak i sektorowym (z zastosowaniem modelu poczwórnej helisy), a także ich aktywny udział w polityce podejmowania decyzji, planowania i oceny będą niezwykle przydatne przy wdrażaniu strategii makroregionalnych w przyszłości, z myślą o zwiększeniu spójności oraz wzmocnieniu zrównoważonego rozwoju społecznego i zrównoważenia środowiskowego. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ponadto należy podjąć konkretne inicjatywy polityczne, aby wzmocnić tworzenie i rozwój klastrów międzyregionalnych i partnerstw klastrów (11):






  (i) | przekształcenie kryteriów uczestnictwa w klastrach wspieranych przez fundusze UE i fundusze krajowe, tak aby zwiększyć udział lepszych przedsiębiorstw, nie ryzykując samookreślenia sieci i względnej autonomii uczestniczących partnerów; |
| --- | --- | --- |

5.5.

(i)

przekształcenie kryteriów uczestnictwa w klastrach wspieranych przez fundusze UE i fundusze krajowe, tak aby zwiększyć udział lepszych przedsiębiorstw, nie ryzykując samookreślenia sieci i względnej autonomii uczestniczących partnerów;

| (ii) | finansowanie, a w szczególności inne środki wspierania klastrów i sieci – np. środki podatkowe i związane z procesami – powinny zostać rozszerzone w odpowiednim czasie, tak aby czas trwania klastrów nie był ograniczony ich konfiguracją i aby nie uniemożliwiono im osiągnięcia maksymalnego potencjalnego poziomu dojrzałości organizacyjnej i samowystarczalności finansowej (12); |
| --- | --- |

(ii)

finansowanie, a w szczególności inne środki wspierania klastrów i sieci – np. środki podatkowe i związane z procesami – powinny zostać rozszerzone w odpowiednim czasie, tak aby czas trwania klastrów nie był ograniczony ich konfiguracją i aby nie uniemożliwiono im osiągnięcia maksymalnego potencjalnego poziomu dojrzałości organizacyjnej i samowystarczalności finansowej (12);

| (iii) | krajowe i regionalne (międzyregionalne) planowanie strategiczne musi uwzględniać zmieniające się warunki globalne i sposoby wspierania lokalnego tworzenia klastrów w tych ramach. Ponadto powinno istnieć więcej zachęt do tworzenia struktur łączących ze sobą istniejące klastry w sensie regionalnym i międzysektorowym, co pozwala wykorzystać komplementarność całościowych działań; |
| --- | --- |

(iii)

krajowe i regionalne (międzyregionalne) planowanie strategiczne musi uwzględniać zmieniające się warunki globalne i sposoby wspierania lokalnego tworzenia klastrów w tych ramach. Ponadto powinno istnieć więcej zachęt do tworzenia struktur łączących ze sobą istniejące klastry w sensie regionalnym i międzysektorowym, co pozwala wykorzystać komplementarność całościowych działań;

| (iv) | uzasadnione wnioskowanie o uwzględnienie lokalnych cech i uwarunkowań często prowadzi do powstawania klastrów, którym brakuje ukierunkowania międzynarodowego wykraczającego poza transgraniczny wymiar danego regionu. Wymaga to poprawy, a stosowane polityki wspierające powinny zmobilizować społeczno-gospodarcze działania ukierunkowane globalnie, zważywszy na wagę umiędzynarodowienia przedsiębiorstw. Ponadto pomoże to wypełnić lukę czasową między inicjatywami politycznymi a podejmowaniem decyzji biznesowych. |
| --- | --- |

(iv)

uzasadnione wnioskowanie o uwzględnienie lokalnych cech i uwarunkowań często prowadzi do powstawania klastrów, którym brakuje ukierunkowania międzynarodowego wykraczającego poza transgraniczny wymiar danego regionu. Wymaga to poprawy, a stosowane polityki wspierające powinny zmobilizować społeczno-gospodarcze działania ukierunkowane globalnie, zważywszy na wagę umiędzynarodowienia przedsiębiorstw. Ponadto pomoże to wypełnić lukę czasową między inicjatywami politycznymi a podejmowaniem decyzji biznesowych.

| 5.6. | Istniejące i przyszłe strategie makroregionalne odniosą znaczące korzyści ze skutecznych inicjatyw sieciowych w obszarze kształcenia i usług administracyjnych, a także ze skutecznych międzyregionalnych ekosystemów badań i innowacji, w tym w zakresie badań podstawowych i stosowanych oraz działań badawczo-rozwojowych. W trwających konsultacjach dotyczących przeglądu planu EUSDR wspomniano, że możliwości administracji lokalnych i regionalnych wzrosną dzięki inicjatywom na rzecz budowania zdolności, projektom współpracy, sieciom wzajemnego uczenia się, wymianie dobrych praktyk i zaleceniom politycznym. Można je wesprzeć za pomocą finansowania na małą skalę (w formie dotacji globalnych lub innych narzędzi) dla podmiotów lokalnych (małych przedsiębiorstw, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, organizacji młodzieżowych, środowiska akademickiego itd.), które ułatwi stworzenie integracyjnego środowiska dla innowacji na szczeblu ponadnarodowym. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Szczególnie jeśli chodzi o tworzenie sieci w dziedzinie kształcenia, działania mogą zostać włączone do istniejących struktur takich jak program Erasmus. W zaleceniach dotyczących polityki należy skupić się na kluczowych aspektach konkretnego obszaru geograficznego w celu otwarcia nowych możliwości ulepszania produktów i usług, promowania przedsiębiorczości i wreszcie wsparcia uczenia się przez całe życie lokalnego kapitału ludzkiego w związku z wymogami wynikającymi z cyfryzacji produkcji. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | W regionach objętych czterema strategiami makroregionalnymi mamy długą tradycję powiązań historycznych, społeczno-gospodarczych, kulturowych i politycznych, które mogą mieć zarówno charakter pozytywny, jak i problematyczny. Powiązania te można wykorzystać w konstruktywny sposób, promując alternatywne narzędzia do tworzenia klastrów międzyregionalnych i współpracy międzyregionalnej, np. w formie europejskich ugrupowań współpracy terytorialnej (EUWT). |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  (2017/2040 (INI).

1

(2)  Należy odnotować, że przez „klastry”rozumie się tworzenie sieci kontaktów oraz współpracę tematyczną lub kompleksową podmiotów i instytucji z sektora prywatnego, administracji publicznej, środowiska akademickiego i społeczeństwa obywatelskiego (która wykracza na przykład poza tworzenie sieci kontaktów małych i średnich przedsiębiorstw).

2

(3)  Zob. http://ec.europa.eu/regional_policy/pl/information/publications/studies/2017/macro-regional-strategies-and-their-links-with-cohesion-policy.

3

(4)  Należy wspomnieć o sukcesie INNOSUP-1 w promowaniu tworzenia klastrów. Sześć pierwszych trwających projektów INNOSUP-2015, które rozpoczęły się w latach 2016/2017, dotarło do ponad 2 800 MŚP (np. poprzez wydarzenia służące nawiązywaniu kontaktów i zaproszenie do zgłaszania pomysłów/projektów współpracy itp.) i zapewniło bezpośrednie wsparcie 449 MŚP (np. w formie bonów na innowacje). W ujęciu ogólnym projekty klastrowe INNOSUP-1 zapewnią wsparcie dla 2 000 MŚP.

4

(5)  Zob. ocena ex post programów polityki spójności na lata 2017–2013, finansowanych z EFRR i Funduszu Spójności, pakiet roboczy 2 – „Wsparcie dla MŚP, intensyfikacja badań i innowacji w MŚP i rozwój MŚP”, umowa nr 2014CE16BAT002, sprawozdanie końcowe, s. 10–11 i 14–17.

5

ex post

(6)  Zob. Zarotiadis i Gkagka (2013), „European Union: A diverging Union?”, Journal of Post-Keynesian Economics, tom 35, s. 537–567.

6

(7)  Zob. Konkluzje Rady Unii Europejskiej z dnia 12 marca 2018 r., w których wzywa się do dalszego rozwoju europejskiej polityki klastrowej, mając za cel łączenie i rozszerzanie regionalnych klastrów w ogólnoeuropejskie klastry światowej klasy, według zasad inteligentnej specjalizacji, tak aby wspierać powstawanie nowych łańcuchów wartości w całej Europie.

7

(8)  Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z realizacji strategii makroregionalnych UE, COM(2019) 21 final.

8

(9)  Stowarzyszenie Izb Handlowych w regionie naddunajskim podpisało umowę o współpracy z forum izb handlowych z regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego w celu wymiany doświadczeń i współpracy w ramach projektów, w których te dwie strategie wzajemnie się uzupełniają.

9

(10)  Por. np. sieci na rzecz rozwiązań służących zrównoważonemu rozwojowi (SDSN): nowo utworzona sieć dla regionu Morza Czarnego (http://sdsn-blacksea.auth.gr/i http://unsdsn.org/news/2018/10/31/presenting-a-new-regional-chapter-sdsn-black-sea/), sieć dla regionu Morza Śródziemnego (http://www.sdsn-mediterranean.unisi.it/) i sieć dla północnej Europy (https://www.unsdsn-ne.org/).

10

(11)  Konkretne propozycje są zgodne z pierwszym „Sprawozdaniem z postępów w zakresie europejskich partnerstw strategicznych klastrów”, przygotowanym przez Europejskie Obserwatorium Klastrów i Zmian w Przemyśle (#EOCIC), które zawiera przegląd pierwszych wyników, doświadczeń i dobrych praktyk osiągniętych przez drugą generację Europejskich Partnerstw Strategicznych Klastrów – Going International (ESCP-4i).

11

(12)  Ta potrzeba zwiększenia finansowania w odpowiednim czasie wiąże się również z propozycją wspólnych inicjatyw klastrowych w części Programu na rzecz jednolitego rynku dotyczącej COSME.

12

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/20 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/20

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego »Plan inwestycyjny dla Europy: bilans i dalsze kroki«”

(COM(2018) 771 final)

(2019/C 282/04)

Sprawozdawca: Petr ZAHRADNÍK

Współsprawozdawca: Javier DOZ ORRIT

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.2.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.6.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 180/0/8 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.2.2019

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

4.6.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

180/0/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Ogólnie rzecz biorąc EKES z zadowoleniem przyjmuje plan inwestycyjny dla Europy ze względu na jego wkład w promowanie inwestycji w UE i skuteczniejsze wykorzystanie ograniczonych zasobów finansowych do celów strategicznych ogólnoeuropejskich inwestycji jako nowej formy redystrybucji środków finansowych w Unii. EKES zaleca ustalenie celu inwestycyjnego w UE jako jednego z kryteriów długoterminowej i zrównoważonej polityki inwestycyjnej. Cel ten mógłby stanowić część regularnego cyklu europejskiego semestru i podlegać corocznej ocenie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Plan inwestycyjny dla Europy i ogólnie inwestycje objęte zachętami publicznymi powinny wspierać strategiczne cele UE, w tym: a) promowanie trwałej pozytywnej konwergencji gospodarczej i społecznej wśród państw członkowskich; b) zrównoważone inwestycje zgodne z celami zrównoważonego rozwoju ONZ; c) ułatwianie transformacji sprawiedliwej społecznie, ekologicznej i cyfrowej; d) wzmacnianie odporności ekonomicznej gospodarek europejskich; e) rozwijanie infrastruktury strategicznej; f) promowanie wydajności, badań, rozwoju, innowacji, szkolenia zawodowego i kształcenia; g) zwiększanie inwestycji społecznych; oraz h) wspieranie konkurencyjności europejskiej gospodarki w wymiarze globalnym. EKES uważa, że konieczne byłyby dalsze wytyczne, aby osiągnąć te cele na płaszczyźnie geograficznej i sektorowej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Pilne ustanowienie jednolitego systemu klasyfikacji oraz wskaźników w celu określenia wyników w zakresie zrównoważonego rozwoju, w oparciu o cele zrównoważonego rozwoju ONZ oraz konkluzje Rady Europejskiej z 20 czerwca 2017 r., pomogłoby inwestorom ukierunkować przepływy inwestycyjne na zrównoważone działania (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES jest przekonany o ogromnym potencjale innowacyjnych instrumentów finansowych pod względem obsługi obszarów objętych proponowanym Programem InvestEU. Komitet wierzy w synergie między Programem InvestEU a przyszłymi centralnie zarządzanymi programami (np. instrumentem „Łącząc Europę”, programem „Horyzont Europa”), preferując przy tym wykorzystanie instrumentu opartego na zwrocie z inwestycji. Osiągnięcie tego celu wymaga uproszczenia regulacyjnego w odniesieniu do łączenia szeregu programów lub projektów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Jedną z najważniejszych wartości dodanych Programu InvestEU jest wsparcie europejskich projektów prowadzonych na dużą skalę (SESAR, ERTMS, inteligentne sieci UE) w oparciu o mobilizację funduszy prywatnych. Niemniej realizacja tych projektów wymaga także działania ze strony Komisji polegającego na ustanowieniu odpowiednich ram regulacyjnych i finansowych. Komisja powinna podjąć starania zmierzające do zaangażowania państw członkowskich w te duże projekty. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że UE powinna być obecnie przygotowana na większe ryzyko, aby silniej pobudzić tworzenie miejsc pracy i podnoszenie poziomu życia. Komitet zaleca więc przydzielenie na potrzeby tego instrumentu większej puli środków z WRF. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zdecydowanie popiera wysiłki Komisji zmierzające do określenia głównych barier dla bardziej intensywnych działań inwestycyjnych w obszarze jednolitego rynku, integracji infrastruktury, wymogów w zakresie edukacji i umiejętności oraz dostosowania zasad pomocy państwa. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Niemniej Komitet uważa, że przezwyciężenie deficytu inwestycji w UE – jednego z najpoważniejszych zagrożeń dla przyszłości gospodarki europejskiej – będzie wymagać większego wysiłku finansowego ze strony Unii, państw członkowskich i sektora prywatnego. Właśnie dlatego apeluje do władz UE o wzmocnienie zdolności finansowej Programu InvestEU w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Z drugiej strony Komitet uważa za konieczne poczynienie większych wysiłków i ustanowienie ściślejszych powiązań między EFIS (bądź Programem InvestEU) a innymi programami inwestycyjnymi UE i państw członkowskich. Jednocześnie trzeba promować niezbędne synergie, unikać dublowania i powielania programów oraz kierować inwestycje tak, aby spełniały precyzyjniej określone cele. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES proponuje rozszerzenie zakresu Programu InvestEU w celu zapewnienia europejskim przedsiębiorstwom niezbędnych gwarancji, które umożliwią im inwestowanie poza UE i promowanie handlu unijnego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zdecydowanie zaleca, by Komisja zintensyfikowała wysiłki na rzecz zwiększenia świadomości europejskich przedsiębiorstw i obywateli na temat korzyści płynących z planu inwestycyjnego dla Europy, zwłaszcza w odniesieniu do MŚP, tak aby uzmysłowić im wkład UE. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Ogólny kontekst wniosku i najważniejsze fakty

| 2.1. | Niniejsza opinia opiera się bezpośrednio na wnioskach przyjętych w opinii w sprawie Programu InvestEU (2) oraz w innych opiniach dotyczących wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027 oraz wyników gospodarczych i inwestycyjnych Unii, a także stanowi kontynuację tych opinii (3). W związku z tym wnioski wyraźnie sformułowane we wspomnianych opiniach nie zostaną powtórzone w niniejszym dokumencie, który w sposób dorozumiany wyraża dla nich akceptację. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja Europejska w swoim komunikacie „Plan inwestycyjny dla Europy: bilans i dalsze kroki” w pełni zgadza się z wnioskami przyjętymi w opinii dotyczącej Programu InvestEU (4), w szczególności w następujących aspektach:






  — | działalność inwestycyjna jest jedynym istotnym wskaźnikiem makroekonomicznym, który nie wrócił do poziomu sprzed kryzysu z lat 2006–2007, w związku z czym zachęcanie do korzystania ze wszystkich właściwych instrumentów w celu wsparcia go jest w pełni uzasadnione i uprawnione, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

działalność inwestycyjna jest jedynym istotnym wskaźnikiem makroekonomicznym, który nie wrócił do poziomu sprzed kryzysu z lat 2006–2007, w związku z czym zachęcanie do korzystania ze wszystkich właściwych instrumentów w celu wsparcia go jest w pełni uzasadnione i uprawnione,

| — | utworzenie instrumentu finansowego wspierającego inwestycje, opartego na zasadzie gwarancji, stanowi istotną innowację w zakresie finansowania dużych projektów inwestycyjnych w interesie publicznym, |
| --- | --- |

—

utworzenie instrumentu finansowego wspierającego inwestycje, opartego na zasadzie gwarancji, stanowi istotną innowację w zakresie finansowania dużych projektów inwestycyjnych w interesie publicznym,

| — | zaangażowanie kapitału prywatnego w tym celu jest wysoce korzystne i pożądane. Niewłaściwie zaprojektowane partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) mogą jednak w ostatecznym rozrachunku okazać się bardziej kosztowne niż bezpośrednie świadczenie tych samych usług przez jednostki publiczne. Publiczne inwestycje w wysokiej jakości, niedrogie i dostępne usługi publiczne w UE muszą być priorytetem, |
| --- | --- |

—

zaangażowanie kapitału prywatnego w tym celu jest wysoce korzystne i pożądane. Niewłaściwie zaprojektowane partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) mogą jednak w ostatecznym rozrachunku okazać się bardziej kosztowne niż bezpośrednie świadczenie tych samych usług przez jednostki publiczne. Publiczne inwestycje w wysokiej jakości, niedrogie i dostępne usługi publiczne w UE muszą być priorytetem,

| — | oprócz inwestycji krajowych wspierać należy również inwestycje mające znaczny wymiar transgraniczny. Model ten można również zastosować do wdrażania unijnych inwestycji na rzecz rozwoju poza UE, |
| --- | --- |

—

oprócz inwestycji krajowych wspierać należy również inwestycje mające znaczny wymiar transgraniczny. Model ten można również zastosować do wdrażania unijnych inwestycji na rzecz rozwoju poza UE,

| — | wdrażanie reform strukturalnych na szczeblu państw członkowskich, a także w skali całej UE, może wzmacniać efekty działalności inwestycyjnej, |
| --- | --- |

—

wdrażanie reform strukturalnych na szczeblu państw członkowskich, a także w skali całej UE, może wzmacniać efekty działalności inwestycyjnej,

| — | w stosownych przypadkach dokonywane inwestycje powinny respektować potrzeby jednolitego rynku we wszystkich jego wymiarach, uwzględniać funkcjonowanie rynków finansowych, infrastruktury transportowej i energetycznej oraz gotowość zasobów ludzkich do sprostania tym wyzwaniom. |
| --- | --- |

—

w stosownych przypadkach dokonywane inwestycje powinny respektować potrzeby jednolitego rynku we wszystkich jego wymiarach, uwzględniać funkcjonowanie rynków finansowych, infrastruktury transportowej i energetycznej oraz gotowość zasobów ludzkich do sprostania tym wyzwaniom.

| 2.3. | Komunikat Komisji Europejskiej ma szerszy zakres niż zwykle: odnosi się do potrzeby usunięcia przeszkód utrudniających ożywienie solidnych inwestycji oraz bardziej efektywne wykorzystanie instrumentów finansowych w celu wspierania inwestycji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Projekt rozporządzenia w sprawie Programu InvestEU dotyczy przede wszystkim parametrów technicznych tego instrumentu, natomiast w komunikacie Komisja skupia się w szczególności na kontekście gospodarczym, politycznym i społecznym, a także na analizie i opisie środowiska, w którym instrument będzie używany. EKES zgadza się z tą ogólną perspektywą. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pierwszym głównym priorytetem Komisji Junckera (koniec 2014 r. – początek 2015 r.) była eliminacja lub zmniejszenie luki inwestycyjnej w UE po kryzysie. Bez wystarczających i opłacalnych inwestycji nie można zapewnić przyszłego dobrobytu ekonomicznego Europy i jej zdolności do konkurowania gospodarczo na szczeblu globalnym. Właśnie dlatego przyjęto i wprowadzono w życie plan inwestycyjny dla Europy, którego symbolem po 2020 r. będzie przede wszystkim Program InvestEU. Podstawą jest instrument finansowy skonstruowany w oparciu o gwarancję budżetową. EKES uważa, że instrument ten jest odpowiedni nie tylko dla zapewnienia inwestycji w UE, lecz może także stanowić wysoce skuteczną unijną platformę do celów rozwijania i wspierania projektów inwestycyjnych poza UE (w związku z nowymi celami wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027 w zakresie działań zewnętrznych, globalizacji i większej liczby projektów zewnętrznych). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Opłacalność i efektywność inwestycji są zależne od istnienia solidnej struktury gospodarczej. Reformy strukturalne uważa się zatem za warunek wstępny dla zagwarantowania, aby inwestycje przyniosły oczekiwane efekty. Znaczne zakłócenia strukturalne skutkują szerokim wachlarzem przeszkód – regulacyjnych, administracyjnych, utrudniających uczciwą konkurencję itp. Takie przeszkody mają poważny charakter na szczeblu zarówno krajowym, jak i transgranicznym. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES docenia fakt, że UE popiera możliwie najbardziej otwarte otoczenie zarówno dla inwestycji, jak i dla handlu, z zastrzeżeniem poszanowania praw pracowniczych i socjalnych oraz ochrony środowiska. Zarazem jednak bacznie obserwuje stale pogłębiające się globalne zagrożenie polityczne i strategiczne, z którym mogą wiązać się niektóre inwestycje zagraniczne. EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera wprowadzenie funkcji ochronnej dla niektórych inwestycji zagranicznych, których cel nie jest przede wszystkim biznesowy czy gospodarczy, lecz związany z polityką i władzą. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES docenia korzyści płynące z planu inwestycyjnego dla Europy, w szczególności pod następującymi względami:






  — | w czasie kryzysu wstrzymane zostało finansowanie prywatne, przez co potrzeby finansowe nie były zaspokajane. Inwestorzy zaczęli analizować zagrożenia znacznie bardziej uważnie i gruntownie. Plan inwestycyjny dla Europy okazał się być odpowiednią, bezpieczną, praktyczną i starannie przemyślaną platformą stymulowania inwestycji i mobilizowania finansowania prywatnego, |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

w czasie kryzysu wstrzymane zostało finansowanie prywatne, przez co potrzeby finansowe nie były zaspokajane. Inwestorzy zaczęli analizować zagrożenia znacznie bardziej uważnie i gruntownie. Plan inwestycyjny dla Europy okazał się być odpowiednią, bezpieczną, praktyczną i starannie przemyślaną platformą stymulowania inwestycji i mobilizowania finansowania prywatnego,

| — | plan inwestycyjny dla Europy wniósł pozytywny wkład w ukierunkowane i systematyczne monitorowanie przypadków niedoskonałości rynku lub niekorzystnych sytuacji inwestycyjnych oraz pomógł w dostosowaniu postrzegania ryzyka do potrzeby uporania się z nim w sposób zgodny z zasadami rynku, |
| --- | --- |

—

plan inwestycyjny dla Europy wniósł pozytywny wkład w ukierunkowane i systematyczne monitorowanie przypadków niedoskonałości rynku lub niekorzystnych sytuacji inwestycyjnych oraz pomógł w dostosowaniu postrzegania ryzyka do potrzeby uporania się z nim w sposób zgodny z zasadami rynku,

| — | przykłady wspieranych projektów wspomniane w komunikacie Komisji Europejskiej pokazują jasno, że bez planu inwestycyjnego dla Europy oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) prywatny kapitał nigdy nie zostałby zaangażowany w tego rodzaju projekty bez wystarczających gwarancji i odpowiedniego pokrycia ryzyka (chyba że zaangażowanie takie miałoby motywację filantropijną), a zasoby publiczne na cele takich przedsięwzięć byłyby z natury rzeczy ograniczone, |
| --- | --- |

—

przykłady wspieranych projektów wspomniane w komunikacie Komisji Europejskiej pokazują jasno, że bez planu inwestycyjnego dla Europy oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) prywatny kapitał nigdy nie zostałby zaangażowany w tego rodzaju projekty bez wystarczających gwarancji i odpowiedniego pokrycia ryzyka (chyba że zaangażowanie takie miałoby motywację filantropijną), a zasoby publiczne na cele takich przedsięwzięć byłyby z natury rzeczy ograniczone,

| — | plan inwestycyjny dla Europy i EFIS wymagają, aby projekty przechodziły test bezpośrednich zwrotów finansowych i w ten sposób spełniały nałożony na nie minimalny wymóg dotyczący jakości. |
| --- | --- |

—

plan inwestycyjny dla Europy i EFIS wymagają, aby projekty przechodziły test bezpośrednich zwrotów finansowych i w ten sposób spełniały nałożony na nie minimalny wymóg dotyczący jakości.

| 3.2. | W 2018 r. łączne inwestycje publiczne i prywatne w UE sięgały 20,5 % unijnego PKB, a więc nadal były o ponad dwa punkty procentowe mniejsze niż w 2007 r. Powolny wzrost stopy inwestycji od 2013 r. napędzany jest inwestycjami publicznymi i prywatnymi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W latach 2014–2018 inwestycje publiczne w UE-27 były równe średnio 2,86 % PKB (2,68 % w strefie euro) w porównaniu z 3,4 % PKB w latach 2009–2013 (3,2 % w strefie euro) (5). W szczególności nakłady netto na środki trwałe były głównie ujemne w latach 2014–2017, co świadczyło o malejącym poziomie kapitału publicznego. Ponieważ jest to sprzeczne z celami poziomu makro określonymi w planie inwestycyjnym dla Europy, EKES zachęca Komisję Europejską do podjęcia środków w celu wspierania inwestycji publicznych na szczeblu państw członkowskich. Środki te powinny zostać włączone do zaleceń dla poszczególnych krajów wraz z innymi odpowiednimi narzędziami w ramach europejskiego semestru. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Największą część luki inwestycyjnej można przypisać inwestycjom prywatnym. W tym kontekście skala planu inwestycyjnego jako całości była od początku zbyt mała. W okresie pięciu lat Unia Europejska planuje uruchomić inwestycje w wysokości 500 mld EUR, co oznacza 100 mld EUR lub w przybliżeniu 0,6 % unijnego PKB rocznie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES ma świadomość zakresu zwrotnych instrumentów finansowych wspierających działalność inwestycyjną w UE, a także ich jeszcze niewykorzystanego potencjału. Przykładowo ustanawiają one podstawy dla znacznie bardziej efektywnego i wygodnego wykorzystania dostępnych środków finansowych. W przeciwieństwie do dotacji są to fundusze zwrotne, które mogą być następnie ponownie wykorzystane po zakończeniu cyklu. Ponadto oczekiwane zaostrzenie polityki pieniężnej i mniejsza dostępność kredytu mogą dodatkowo podnieść ich atrakcyjność. W przypadku odpowiedniego podejścia do nich z punktu widzenia polityki gospodarczej i zarządzania ułatwiają one tworzenie solidnych podstaw finansowych dla bardzo długoterminowego (obejmującego nawet kilka dziesięcioleci) wsparcia dla inwestycji będących w interesie publicznym (zasadnicze znaczenie ma zdefiniowane, co rozumie się przez interes publiczny; obecnie dominuje pogląd, że instrumenty finansowe są odpowiednie do celów korygowania różnego rodzaju niedoskonałości rynku). Rozwój instrumentów finansowych zachęca także do różnicowania produktów finansowych dostępnych na rynkach krajowych oraz na ogólnoeuropejskim rynku pośrednictwa finansowego. Pomaga również zwiększyć różnorodność tego rynku oraz zdywersyfikować dostępne produkty i rozwiązania finansowe. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jednocześnie EKES podkreśla, że bynajmniej nie każdy projekt nadaje się do wsparcia za pomocą instrumentów finansowych (ogólnym kryterium adekwatności jest istnienie otoczenia rynkowego i ryzyko wystąpienia różnego rodzaju niedoskonałości rynku). W przypadku projektów nadających się do wsparcia za pomocą instrumentów finansowych efekt osiąga się na trzy podstawowe sposoby:






  — | przez wsparcie na rzecz projektu mogącego przynieść dodatkowe i wymierne korzyści (np. poprawę opłacalności lub wzrost wydajności). W tym przypadku beneficjentami pomocy są prawie wyłącznie indywidualne przedsiębiorstwa lub ich grupy takie jak klastry, |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

przez wsparcie na rzecz projektu mogącego przynieść dodatkowe i wymierne korzyści (np. poprawę opłacalności lub wzrost wydajności). W tym przypadku beneficjentami pomocy są prawie wyłącznie indywidualne przedsiębiorstwa lub ich grupy takie jak klastry,

| — | przez oszczędności w realizacji istniejących procesów (takie jak obniżenie kosztów i zapotrzebowania na energię oraz ograniczenie kosztów bieżących przez optymalizację procesów). W tym przypadku podmioty sektora publicznego mogą być wspierane za pomocą instrumentów finansowych tak samo jak przedsiębiorstwa, |
| --- | --- |

—

przez oszczędności w realizacji istniejących procesów (takie jak obniżenie kosztów i zapotrzebowania na energię oraz ograniczenie kosztów bieżących przez optymalizację procesów). W tym przypadku podmioty sektora publicznego mogą być wspierane za pomocą instrumentów finansowych tak samo jak przedsiębiorstwa,

| — | przez wprowadzenie udziału finansowego dla użytkowników danego produktu lub usługi. Udział ten może być dodatkowo wsparty za pomocą ukierunkowanej dotacji lub innego krajowego bądź regionalnego programu wsparcia umożliwiającego zwrotność instrumentu finansowego. |
| --- | --- |

—

przez wprowadzenie udziału finansowego dla użytkowników danego produktu lub usługi. Udział ten może być dodatkowo wsparty za pomocą ukierunkowanej dotacji lub innego krajowego bądź regionalnego programu wsparcia umożliwiającego zwrotność instrumentu finansowego.

| 3.7. | EKES odnotowuje fundamentalną część komunikatu Komisji Europejskiej, która poświęcona jest określeniu istniejących przeszkód. Są to głównie przeszkody dla jednolitego rynku, który wymaga pogłębienia i usunięcia barier (zarówno przez przezwyciężenie istniejących barier administracyjnych i regulacyjnych, jak i przez technologiczną modernizację jednolitego rynku polegającą na urzeczywistnieniu jednolitego rynku cyfrowego i realizacji powiązanej strategii wdrażania). EKES odnosi się również do potencjału rozwojowego rynków kapitałowych i ich włączenia do unii rynków kapitałowych. Widoczne są również przeszkody dla integracji infrastruktury transportowej i energetycznej oraz potencjał w tym zakresie, który można wykorzystać albo przez rozwój sieci transeuropejskich (TEN), albo na bazie unii energetycznej. Należy pamiętać również o wymiarze ludzkim oraz o potrzebach pracowników w zakresie edukacji i umiejętności (zgodnie z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych), a także o dostosowaniu zasad pomocy państwa. Z punktu widzenia optymalizacji synergii wynikających z WRF na lata 2021–2027 EKES zauważa również, że konieczne jest zapewnienie jak największej zgodności z funduszami ESI. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa za konieczne podjęcie większych wysiłków i zapewnienie większej spójności między EFIS (bądź Programem InvestEU) a innymi programami inwestycyjnymi Unii Europejskiej i państw członkowskich. Pomoże to w promowaniu niezbędnych synergii oraz uniknięciu dublowania programów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Inwestycje objęte zachętami publicznymi powinny być ukierunkowane na precyzyjne cele ustalany w jasny i strategiczny sposób na szczeblu europejskim z myślą o osiągnięciu celów strategicznych Unii. Obszary, które otrzymają wsparcie, określono w punkcie 1.2 niniejszego dokumentu. W tym kontekście EKES uważa, że konieczne byłoby zapewnienie dodatkowych wytycznych na potrzeby EFIS i przyszłego Programu InvestEU, w szczególności dotyczących alokacji kredytów dla sektorów. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Jeśli chodzi o plan działania Komisji Europejskiej w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego, pilne ustanowienie jednolitego systemu klasyfikacji i wskaźników służących określaniu stopnia skuteczności działań w zakresie zrównoważonego rozwoju musi opierać się na całościowym zrozumieniu wpływu działalności gospodarczej i inwestycji na zrównoważenie środowiskowe i efektywne gospodarowanie zasobami oraz na cele społeczne i cele związane z zarządzaniem, zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju ONZ i konkluzjami Rady Europejskiej z 20 czerwca 2017 r. Takie podejście powinno pomóc inwestorom ukierunkować przepływy inwestycyjne na zrównoważone działania umożliwiające pełne, kompleksowe, zintegrowane i skuteczne wdrożenie Agendy 2030 (6). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W pierwotnym planie Junckera przewidywano gwarancję lub mechanizm ochronny na kwotę 21 mld EUR z myślą o zmobilizowaniu nawet 315 mld EUR. W Programie InvestEU Komisja proponuje mechanizm ochronny na kwotę 38 mld EUR (+ 9,5 mld EUR od partnerów finansowych) z myślą o zmobilizowaniu do 650 mld EUR. Pozornie Program InvestEU podwaja siłę planu Junckera i dodatkowo umożliwia państwom członkowskim przeznaczenie do 5 % ich alokacji w ramach polityki spójności na cztery moduły objęte gwarancjami. EKES z zadowoleniem przyjmuje ten wzmocniony instrument, uważa jednak, że zobowiązanie w wysokości 15,2 mld EUR, odpowiadające 1,2 % kolejnych WRF, nie jest adekwatne do celu przywrócenia inwestycji do poziomu sprzed kryzysu. Zobowiązanie w wysokości 2 % (25,5 mld EUR) mogłoby zmobilizować dodatkowe inwestycje publiczne i prywatne na kwotę przekraczającą 1 bln EUR. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Istnieje potrzeba promowania i wspierania udziału europejskich przedsiębiorstw i konsorcjów w międzynarodowych przetargach i zamówieniach publicznych. Zakres Programu InvestEU można rozszerzyć na wszystkie obszary geograficzne, aby zapewnić gwarancje przedsiębiorstwom europejskim inwestującym poza UE. Może to być pierwsza praktyczna reakcja na koncepcję „Jeden pas i jeden szlak”. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES zaleca zwrócenie należytej uwagi na kwestię usuwania przeszkód na szczeblu krajowym i regionalnym zgodnie z zasadą pomocniczości. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES apeluje do Komisji Europejskiej o jasne i jednoznaczne określenie możliwości integracji EFIS, przyszłego Programu InvestEU oraz funduszy ESI. Wniosek w sprawie rozporządzenia w wielu miejscach zawiera odniesienia do synergii między rozdziałami i programami WRF, lecz w rzeczywistości umożliwia takie synergie w znacznie mniejszej mierze. Obecna praktyka wskazuje na ograniczone możliwości połączenia EFIS z funduszami ESI. EKES nie uważa za pożądane kontynuowanie tego stanu rzeczy i sugeruje ustanowienie jasnych zasad umożliwiających wykorzystanie funduszy ESI (w formie dotacji) oraz EFIS (w formie instrumentu finansowego) dla tego samego projektu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES apeluje do Komisji Europejskiej o przyjęcie kompleksowej perspektywy inwestycji w kontekście apeli o rozszerzenie EFIS. Państwom członkowskim należy umożliwić posiadanie niezbędnych zasobów fiskalnych dla inwestycji publicznych. Ponieważ wydatki są nieodmiennie związane z dochodami podatkowymi uzyskiwanymi zgodnie z obowiązującymi regułami fiskalnymi Unii Europejskiej, Komisja Europejska musi wystąpić w charakterze lidera, podejmując zdecydowane działania z wykorzystaniem skutecznych instrumentów walki z oszustwami podatkowymi, uchylaniem się od opodatkowania, praniem pieniędzy i nielegalną działalnością rajów podatkowych. Obejmuje to eliminację nieuczciwej konkurencji podatkowej praktykowanej obecnie przez niektóre państwa członkowskie sprzyjające agresywnemu planowaniu podatkowemu korporacji wielonarodowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Niektóre rodzaje inwestycji, np. w infrastrukturę publiczną, można realizować skuteczniej i mniejszym kosztem dla społeczeństwa, wykorzystując sektor publiczny zamiast partnerstw publiczno-prywatnych. W przypadkach, w których ma to miejsce, Komisję Europejską zachęca się do umożliwiania państwom członkowskim wystarczających inwestycji bez redukowania wydatków socjalnych. Zgodnie z ugruntowaną od dawna teorią i praktyką racjonalnych finansów publicznych, przyszłe pokolenia korzystające z obecnych inwestycji powinny wnieść uczciwy wkład w ich finansowanie, czemu służy emisja obligacji rządowych w chwili obecnej. Gdyby inwestycje publiczne miały być finansowane wyłącznie przez obecne pokolenie za pomocą wyższych podatków lub niższych wydatków publicznych, spadłoby na nie dziś niesprawiedliwie wysokie obciążenie. W praktyce oznacza to zwiększenie elastyczności paktu stabilności i wzrostu za pomocą tzw. złotej reguły: publiczne wydatki inwestycyjne nie będą uwzględniane przy obliczaniu celów deficytu publicznego. Wprowadzone przez Komisję w 2014 r. elastyczne podejście do wdrażania nowo dostosowanego paktu stabilności i wzrostu miało pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy. Należy je utrzymać i ukierunkować na inwestycje istotne z punktu widzenia interesu publicznego. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Reforma UGW może zapewnić potrzebne zarządzanie w zakresie odpowiedniej polityki inwestycyjnej. W szczególności ukończenie budowy unii bankowej i unii rynków kapitałowych oraz uruchomienie ich instrumentów może pomóc w finansowaniu przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP. EKES uważa tę sytuację za kryzysową i ubolewa nad opóźnieniami w tym zakresie, za które odpowiada Rada Europejska. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES uważa, że konieczne byłoby zapewnienie dodatkowych wytycznych dotyczących alokacji pomocy dla sektorów z EFIS i przyszłego Programu InvestEU. Zdaniem Komitetu priorytetowo należy traktować inwestycje w trzech sektorach: a) budowy europejskiego zielonego i cyfrowego modelu gospodarki; b) badań naukowych, rozwoju i innowacji; oraz c) kształcenia i szkolenia. Z myślą o zapewnieniu sprawiedliwego przejścia do funkcjonalnego modelu zielonego i cyfrowego należy promować inwestycje o charakterze społecznym zgodnie z wytycznymi zawartymi w zaleceniach grupy wysokiego szczebla ds. inwestycji w pomoc społeczną i wsparcie (7). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Z przeprowadzonych przez Europejski Trybunał Obrachunkowy i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) kontroli prób projektów w obszarze infrastruktury i innowacji wynika, że możliwe było sfinansowanie około jednej trzeciej projektów w całości ze źródeł innych niż EFIS. Promotorzy projektów głównie wybierają EFIS ze względu na niższy koszt finansowania, a częściowo również ze względu na dłuższe okresy spłaty kredytu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Potraktowanie projektu, który zostałby zrealizowany przy wykorzystaniu źródeł finansowania innych niż EFIS, jako dodatkowego w stosunku do EFIS jest zgodne z powszechnym, nietechnicznym rozumieniem dodatkowości. Nasuwają się tu jednak pytania dotyczące tego, jak istotne dla gospodarki realnej są definicja i praktyczne zastosowanie dodatkowości w rozporządzeniu w sprawie EFIS i w praktyce. Może to podważyć wiarygodność bardzo potrzebnego EFIS. EKES uważa zatem, że w swoich działaniach EFI powinien skupić się głównie na projektach mających naprawdę dodatkowy charakter w tym sensie, że nie zostałyby zrealizowane bez finansowania z EFIS, tak aby zapewnić maksymalny wpływ na gospodarkę realną oraz budować w społeczeństwie zaufanie do EFIS. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Jak zauważył Europejski Trybunał Obrachunkowy, metodyka zastosowana do oszacowania zmobilizowanych inwestycji spowodowała – w niektórych przypadkach – zawyżoną ocenę zakresu, w jakim wsparcie z EFIS rzeczywiście stymulowało dodatkowe inwestycje w gospodarkę realną. Ponadto EKES uważa, że Komisja powinna zastosować się do zalecenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego i opracować porównywalne wskaźniki wykonania i monitorowania dla wszystkich unijnych instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych w celu poprawy przejrzystości i zdolności do oceny ich wyników. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Jak zauważył Trybunał, EFIS również częściowo zastąpił finansowanie z innych centralnie zarządzanych instrumentów finansowych UE, w szczególności w dziedzinach transportu i energii. Komitet zachęca Komisję oraz EBI do rozważenia potencjalnych przyszłych pokrywających się pozycji w ramach działań EFIS prowadzonych w obszarze infrastruktury i innowacji oraz instrumentów finansowych europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Aby zapewnić należytą ocenę funduszy zmobilizowanych przez EFIS, EKES zachęca Komisję Europejską do systematycznej konceptualizacji zbioru danych niezbędnego do przeprowadzenia analizy statystycznej ex post w celu oceny szacunków ex ante dotyczących mnożników w poszczególnych projektach. Może to pomóc w usprawnieniu przyszłych obliczeń ex ante. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES zaleca, aby oprócz Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (którego głównym zadaniem jest wspieranie dużych projektów inwestycyjnych oferujących oczywistą europejską wartość dodaną) ustanowiono sieć krajowych i regionalnych biur doradczych, zapewniających spójną metodykę i wykładnię w całej UE oraz świadczących usługi doradcze w szczególności na rzecz MŚP oraz ich bardziej regionalnie ukierunkowanych projektów. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES ponownie zwraca uwagę na potrzebę przeprowadzenia testu kwalifikowalności w stosunku do projektów objętych finansowaniem zwrotnym z instrumentów finansowych oraz zaleca, aby Komisja Europejska ustanowiła platformę ekspertów. Pod tym względem muszą zostać spełnione trzy podstawowe wymogi dotyczące instrumentów finansowych: skuteczności (którą zapewnia osoba zarządzająca tymi funduszami, wykonująca swoje obowiązki i w ten sposób zaspokajająca interes publiczny w sposób jakościowo odmienny niż ma to miejsce w przypadku dotacji), przydatności (opierającej się na zasadności każdego programu lub jego części, która ma zostać objęta instrumentami zwrotnymi) oraz zrównoważoności w wymiarze gospodarczym, społecznym i środowiskowym (opierającej się na definicji zasady, zgodnie z którą instrumenty odnawialne powinny być zwrotne). |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | W rozporządzeniu w sprawie EFIS nie ustanowiono kryteriów rozkładu geograficznego gwarancji udzielanych przez fundusz. Rozporządzenie stanowi, że udziela się ich na żądanie. Niemniej komitet sterujący EFIS określił orientacyjną dywersyfikację geograficzną oraz limit koncentracji geograficznej w obszarze infrastruktury i innowacji. W rozporządzeniu nie określa się limitów koncentracji dla MŚP. EKES jest głęboko przekonany, że plan inwestycyjny dla Europy i przyszły Program InvestEU muszą być instrumentami sprzyjającymi konwergencji społecznej i gospodarczej, a nie prowadzącymi do rozbieżności między państwami członkowskimi. Chociaż z informacji przedstawionych przez Komisję Europejską wynika, że w 2018 r. tendencja do koncentracji geograficznej została częściowo skorygowana, kwestia ta jest wystarczająco ważna, aby przyjąć wytyczne polityczne i zmiany regulacyjne niezbędne do położenia kresu temu stanowi rzeczy. EKES z zadowoleniem przyjmuje jako jeden ze sposobów poprawy sytuacji ustanowienie krajowych banków i instytucji prorozwojowych w krajach, które ich nie posiadają, aby współpracowały z EFIS i EBI, oraz zachęca wszystkie państwa członkowskie do wykonania tego kroku. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES zauważa, że w szczególności w kontekście następnego okresu programowania ram budżetowych ważniejsze będzie, aby instrumenty finansowe miały określoną funkcję służącą konkretnemu celowi oraz aby proponowane przepisy zakładały szeroki wachlarz ich możliwych połączeń, co utoruje drogę dla przygotowania zindywidualizowanych rozwiązań dla poszczególnych projektów. Instrumenty finansowe mają zróżnicowany charakter, a kredyt, gwarancję, bezpośredni wkład kapitałowy lub obligacje projektowe można wykorzystać dla konkretnego rodzaju projektu. W związku z użyciem tych instrumentów preferowane powinny być w praktyce rozwiązania zindywidualizowane, ponieważ to właśnie dzięki nim można w pełni wykorzystać potencjał instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Jeżeli reformy strukturalne uważa się ogólnie rzecz biorąc za ważne dla osiągnięcia wyższego poziomu inwestycji, to należy je wyraźnie i szczegółowo określić. Szereg korekt i reform strukturalnych w okresie polityki wyrzeczeń w krajach objętych programem doprowadził do dalszego osłabienia popytu w sektorze prywatnym i publicznym, wzrostu bezrobocia, pogłębienia niepewności oraz obniżenia dochodów gospodarstw domowych i oczekiwań przedsiębiorstw dotyczących sprzedaży. Przyczynił się zatem do pogłębienia luki inwestycyjnej. EKES zaleca więc promowanie reform: a) poprawiających otoczenie biznesu; b) ułatwiających finansowanie przedsiębiorstw – zwłaszcza MŚP; c) zwiększających wydajność; d) sprzyjających badaniom naukowym, rozwojowi innowacji i szkoleniom; e) stymulujących tworzenie miejsc pracy dobrej jakości; f) wzmacniających negocjacje zbiorowe i dialog społeczny na szczeblu europejskim i krajowym; g) stymulujących popyt krajowy; h) zwiększających odporność gospodarczą; oraz i) umożliwiających inwestycje publiczne na odpowiednim poziomie, np. przez zapewnienie zdolności skutecznego planowania w sektorze publicznym. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Oprócz potrzeby poprawy synergii między programami inwestycyjnymi UE i państw członkowskich istnieje również potrzeba propagowania osiągnięć tych programów wśród obywateli: oczekuje się, że ok. 945 tys. MŚP skorzysta z EFIS, a wiele więcej z Programu InvestEU. MŚP korzystające z pomocy muszą być informowane o wsparciu otrzymanym od UE, na przykład poprzez wyjaśnienie w umowie o finansowanie, jak również poprzez wykorzystanie logo Unii Europejskiej w umowie. |
| --- | --- |

4.17.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zgodnie z planem działania Komisji Europejskiej w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego.

1

(2)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 131.

2

(3)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 83; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 90; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 126; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 312 i Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 49.

3

(4)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 131 .

4

(5)  Europejska prognoza gospodarcza. Załącznik statystyczny. Komisja Europejska, listopad 2018 r.

5

(6)  Zob. (2019)0325 rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z 28 marca 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje (COM(2018)0353 – C8-0207/2018 – 2018/0178(COD)).

6

(7)  Investing in Social Care & Support. A European Imperative.

7

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/27 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/27

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej (Szczyt Strefy Euro), Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów W kierunku wzmocnienia międzynarodowej roli euro”

(COM(2018) 796 final)

(2019/C 282/05)

Sprawozdawca: Philip VON BROCKDORFF

Współsprawozdawca: Dimitris DIMITRIADIS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.1.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.6.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 200/3/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.1.2019

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

4.6.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

200/3/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES odnotowuje, że międzynarodowa rola euro nie powróciła jeszcze do poziomu sprzed kryzysu finansowego. Choć przyjmuje z zadowoleniem środki proponowane przez Komisję zawarte w komunikacie i uznaje je za niezbędne, jest zdania, że mogą one okazać się niewystarczające, biorąc pod uwagę zakres wyzwań społecznych i gospodarczych, przed jakimi stoi strefa euro. Spójność społeczna, konwergencja gospodarcza oraz wsparcie konkurencyjności i innowacji, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP), powinny stanowić podstawę do ożywienia gospodarki strefy euro oraz wspierać wzmacnianie międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES apeluje do UE o podwojenie wysiłków na rzecz zwiększenia spójności społecznej i gospodarczej w całej UE. Nadal istnieją istotne różnice między państwami członkowskimi, a także wewnątrz nich, a różnice te stanowią przeszkody w wykorzystywaniu możliwości gospodarczych, które mogłyby przynieść korzyści Unii jako całości. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ostrzega, że dokonywane obecnie przełomy technologiczne takie jak technologie finansowe i cyfryzacja oraz pojawienie się innych walut międzynarodowych mogą w dłuższej perspektywie czasowej wspierać wytworzenie się systemu wielobiegunowego opartego na więcej niż jednej kluczowej walucie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że euro ma zdolność do poprawy swojego statusu międzynarodowego. Jednocześnie jednak sugeruje, że nadrzędnym priorytetem dla strefy euro powinno być przede wszystkim zapewnienie porządku wewnętrznego oraz osiągnięcie integralności i dobrobytu przez poprawę własnych perspektyw wzrostu i przywrócenie stabilności finansów publicznych. Proces ten, który wymaga m.in. dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej oraz unii bankowej, powinien stanowić priorytet w dążeniu do wzmocnienia międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Wiarygodność wspólnej waluty UE, stanowiąca warunek wzmocnienia międzynarodowej roli euro, wymaga dalszych działań na rzecz solidnej krajowej polityki budżetowej i strategii na rzecz wzrostu gospodarczego, a także zwiększenia wysiłków na rzecz zdrowszego sektora finansowego. W związku z tym EKES przypomina o znaczeniu wspierania MŚP i dalszego zwiększania wydajności jako o środkach poprawy konkurencyjności strefy euro na rynkach międzynarodowych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest zdania, że korzyści wynikających z integracji rynków nie powinna podważać niestabilność finansowa, oraz wzywa do systematycznych działań na rzecz ograniczania liczby zagrożonych kredytów w sposób zrównoważony społecznie, szczególnie w następstwie porozumienia politycznego osiągniętego w sprawie wymogów kapitałowych dotyczących „złych”kredytów w sektorze bankowości pod koniec 2018 r. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES jest zdania, że aby euro wzmocniło swoją rolę jako waluta międzynarodowa, należy rozwiązać problem fragmentacji rynku obligacji państwowych strefy euro, która znacznie zmniejsza głębokość i płynność rynków państwowych instrumentów dłużnych. Apeluje do Komisji, aby pilnie zbadała możliwości stworzenia płynniejszych i bezpieczniejszych aktywów euro. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EBC może w pewnym stopniu ułatwić drogę do wzmocnienia międzynarodowej roli euro, przede wszystkim poprzez wypełnienie swojego mandatu polegającego na utrzymaniu stabilności cen w strefie euro. Ponadto wsparcie ze strony EBC na rzecz polityki makroekonomicznej i pogłębionej unii gospodarczej i walutowej oraz unii rynków kapitałowych stanowi dodatkowy bodziec do wzmocnienia międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest również zdania, że konieczne są dodatkowe środki mające na celu pogłębienie europejskiego sektora finansowego, w tym wzmocnienie europejskiej infrastruktury rynku finansowego i wiarygodne wskaźniki stóp procentowych. Ponadto uznaje się, że promowanie szerszego stosowania euro w strategicznych sektorach również odgrywa kluczową rolę w przyczynianiu się do zwiększenia międzynarodowej roli |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Na koniec EKES wzywa państwa członkowskie do przyjęcia bardziej jednolitego podejścia w dyplomacji międzynarodowej, co z kolei może prowadzić do zwiększenia możliwości handlowych. To ujednolicone podejście mogłoby również zostać wzmocnione przez przyjęcie aktywniejszej postawy dążącej do wspierania przede wszystkim interesów UE, szczególnie poprzez przewidywanie strategicznych i dyplomatycznych inicjatyw podejmowanych przez Chiny i Stany Zjednoczone. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | Według komunikatu pt. „W kierunku wzmocnienia międzynarodowej roli euro” (1) opublikowanego w grudniu 2018 r. można w dalszym stopniu wzmocnić globalną rolę euro, dzięki czemu jego pozycja będzie w większym stopniu odzwierciedlała wagę polityczną, gospodarczą i finansową strefy euro. Osiągnięcie tego celu wymaga dalszego wzmocnienia architektury unii gospodarczej i walutowej, m.in. w drodze przyjęcia wszystkich zaległych wniosków w sprawie ukończenia unii bankowej, oraz zdecydowanych postępów w zakresie unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Niniejszy dokument roboczy jest zgodny z apelami wystosowanymi przez EKES we wcześniejszych opiniach (2) (3), w których podkreślono fakt, że dokończenie budowy unii bankowej, zwłaszcza silniejszej i bardziej uniwersalnej ochrony gwarancyjnej depozytów, i unii rynków kapitałowych ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia konkurencyjnego otoczenia biznesowego w Europie – zarówno dla dużych, jak i mniejszych przedsiębiorstw – oraz dla utworzenia prawdziwie wspólnej europejskiej waluty. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W deklaracji rzymskiej z 2017 r. przywódcy 27 państw członkowskich oraz Rada Europejska, Parlament Europejski i Komisja Europejska wyrazili swoje zaangażowanie na rzecz wzmocnienia roli UE jako podmiotu globalnego poprzez rozszerzenie istniejących partnerstw i nawiązywanie nowych, krzewienie stabilności i dobrobytu na szczeblu regionalnym i globalnym, kształtowanie globalnych wydarzeń oraz podejmowanie międzynarodowych obowiązków (4). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Z kolei przewodniczący Komisji Europejskiej w orędziu o stanie Unii z września 2018 r. podkreślił znaczenie euro w międzynarodowym systemie walutowym i zaapelował o wzmożenie działań w celu zapewnienia, że będzie ono w pełni odgrywać swoją rolę na arenie międzynarodowej (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W tym kontekście Komisja określiła plan działania na rzecz pogłębienia unii gospodarczej i walutowej (6), w którym wezwała do utworzenia zintegrowanego i sprawnie funkcjonującego systemu finansowego obejmującego ukończenie budowy unii bankowej i unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W komunikacie w sprawie unii rynków kapitałowych (7) zaznaczono, że Unia Europejska potrzebuje dobrze rozwiniętych i zintegrowanych rynków kapitałowych, aby wzmocnić międzynarodową rolę euro. Skuteczna unia rynków kapitałowych przyczyni się do stabilności systemu finansowego i poprawi dostęp przedsiębiorstw do finansowania, a zatem oznacza więcej szans na inwestycje. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W podobnym tonie sprawozdanie Wspólnego Centrum Badawczego (WCB) „Science for Policy”(„Nauka dla polityki”) z 2016 r. (8) pokazuje, że rozsądne polityki makroekonomiczne, pogłębianie unii gospodarczej i walutowej w UE oraz rozwój unii rynków kapitałowych przyczynią się do dalszego wzmacniania roli euro w globalnym handlu i na światowych rynkach finansowych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Komisja Europejska zaleca (9) szersze korzystanie z euro w projektach i transakcjach finansowych w dziedzinie energii jako środek prowadzący do osiągnięcia celów polityki energetycznej UE i zmniejszenia ryzyka zakłóceń dostaw energii, a zatem zwiększający autonomię europejskich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Wiele się wydarzyło w trakcie 20-letniej historii euro. Szybko stało się ono drugą co do ważności walutą międzynarodową na świecie (po dolarze amerykańskim) (10). Świadczy o tym w szczególności fakt, że około 60 krajów na świecie posługuje się euro, będzie się nim posługiwać lub powiąże swoją walutę z euro. Jednocześnie euro stanowi ok. 20 % międzynarodowych rezerw zagranicznych banków centralnych, co wskazuje na jego znaczenie jako bezpiecznego środka przechowywania wartości, a także stanowi jedną piątą zadłużenia międzynarodowego przedsiębiorstw i zagranicznych rządów. Ponadto euro jest powszechnie stosowane w płatnościach międzynarodowych: w 2017 r. około jednej trzeciej wartości transakcji międzynarodowych zostało zafakturowanych lub rozliczonych w euro (natomiast około dwóch piątych w dolarach amerykańskich). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Posługiwanie się euro na szczeblu międzynarodowym jest korzystne z następujących względów: (i) ogranicza ryzyko walutowe i związane z nim koszty dla europejskich przedsiębiorstw; (ii) zwiększa przejrzystość cenową, co umożliwia przedsiębiorstwom pozyskiwanie tańszych surowców, a konsumentom nabywanie tańszych towarów; (iii) narzuca większą dyscyplinę inflacyjną, co zasadniczo obniża stopy procentowe, jakie płacą gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa; (iv) zwiększa autonomię finansową i zapewnia dostęp do finansowania na korzystniejszych warunkach zaciągania pożyczek dla europejskich przedsiębiorstw (w tym MŚP) i rządów w miarę, jak europejskie rynki stają się bardziej zintegrowane, głębsze i płynniejsze; a także (v) wzmacnia dalszy handel wewnątrzunijny i międzynarodowy. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jednocześnie wzmocnienie międzynarodowej roli euro zapewniłoby uczestnikom rynku na całym świecie dodatkowy wybór, lepiej chroniąc międzynarodową gospodarkę przed wstrząsami związanymi z poleganiem wielu sektorów (np. energetyka, towary i produkcja statków powietrznych) w dużym stopniu tylko na dolarze amerykańskim. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Kurs euro do dolara nie zmienił się w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci. Choć różnica między obiema walutami zmniejszała się stopniowo od czasu wprowadzenia euro, to wzrosła ponownie po wybuchu kryzysu w strefie euro. Sytuacja ta prawdopodobnie utrzyma się w przewidywalnej przyszłości, pomimo faktu, że euro jest emitowane przez największy blok handlowy na świecie. Wydaje się zatem, że wzmocnienie międzynarodowej roli euro to nie tylko kwestia rozmiarów gospodarki i jej otwartości, lecz przede wszystkim wiąże się z ograniczoną zdolnością tej waluty do zapewniania stabilności w czasie globalnych trudności finansowych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Nadal występują inne czynniki powstrzymujące silniejsze międzynarodowe wykorzystanie euro, w tym:






  (i) | historycznie dominująca rola dolara jako międzynarodowej waluty rezerwowej na świecie, |
| --- | --- | --- |

3.5.

(i)

historycznie dominująca rola dolara jako międzynarodowej waluty rezerwowej na świecie,

| (ii) | niższe koszty związane z wykorzystaniem dolara i jego wyższa płynność, szczególnie przy operacjach rynku pieniężnego, oraz |
| --- | --- |

(ii)

niższe koszty związane z wykorzystaniem dolara i jego wyższa płynność, szczególnie przy operacjach rynku pieniężnego, oraz

| (iii) | obecnie niepełna integracja europejskich rynków finansowych, na których opiera się wspólna waluta. |
| --- | --- |

(iii)

obecnie niepełna integracja europejskich rynków finansowych, na których opiera się wspólna waluta.

| (iv) | Ponadto fakt, że większość międzynarodowych systemów finansowych korzysta z platform obrotu, rozliczania i rozrachunku płatności znajdujących się poza strefą euro lub prowadzonych przez przedsiębiorstwa spoza UE, nie sprzyja wzmocnieniu międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

(iv)

Ponadto fakt, że większość międzynarodowych systemów finansowych korzysta z platform obrotu, rozliczania i rozrachunku płatności znajdujących się poza strefą euro lub prowadzonych przez przedsiębiorstwa spoza UE, nie sprzyja wzmocnieniu międzynarodowej roli euro.

| 3.6. | Wzmocnienie międzynarodowej roli euro wymaga też jeszcze stabilniejszego i odporniejszego otoczenia gospodarczego oraz sprawniejszego funkcjonowania systemu finansowego. W tym celu zaproponowano szereg inicjatyw, aby wspierać wyniki gospodarek strefy euro (11) i lepiej amortyzować występujące w niej duże wstrząsy asymetryczne (12). Należy jednak zwracać szczególną uwagę nie tylko na amortyzowanie wstrząsów asymetrycznych, lecz także na rozwiązanie problemu rozbieżnych zachowań w strefie euro wynikających ze zróżnicowanych struktur gospodarczych, społecznych i politycznych jej państw członkowskich. Te rozbieżności, szczególnie w zakresie polityki fiskalnej, ewolucji płac, wydajności i zarządzania, zagrażają perspektywom euro na przyszłość. Bez osiągnięcia w pewnym stopniu unii fiskalnej architektura wspólnej waluty pozostaje niepełna i sprawia, że euro jest podatne na zagrożenia wynikające z przyszłych kryzysów finansowych i gospodarczych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Dalsze umiędzynarodowienie euro może wiązać się z większym ryzykiem, które może potencjalnie pociągnąć za sobą niepożądaną czasową aprecjację tej waluty, szczególnie w czasach globalnych niepokojów. To z kolei zmniejszyłoby konkurencyjność krajowych producentów i negatywnie wpłynęło na wyniki eksportowe strefy euro. Zwiększone międzynarodowe wykorzystanie euro może również spowodować pewne koszty, ale zostałyby one zrównoważone innymi korzyściami takimi jak większa autonomia polityki monetarnej i silniejszy międzynarodowy przekaz polityki pieniężnej. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Międzynarodową rolę euro wzmacnia do pewnego stopnia sama strefa euro, ponieważ pochodzący z niej inwestorzy są ważnymi nabywcami obligacji denominowanych w euro emitowanych przez rezydentów spoza strefy euro. Jednak międzynarodową rolę euro charakteryzuje silne ukierunkowanie regionalne, najbardziej widoczne w państwach bezpośredniego sąsiedztwa strefy euro. W szczególności istnieje wiele dowodów na to, że londyńskie City odgrywa kluczową rolę na rynku obligacji denominowanych w euro emitowanych przez rezydentów spoza strefy euro, zarówno po stronie podaży, jak i popytu i pośrednictwa. W tym kontekście brexit może mieć pewien wpływ na ten rynek. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Z szerszej perspektywy międzynarodową rolę euro wzmocniłaby bardziej jednolita polityka zagraniczna UE i jej większy nacisk na dalsze wielostronne podejście do handlu. Waluta UE może osiągnąć silną pozycję międzynarodową jedynie wówczas, gdy Unia będzie działać w jednolity sposób, a te działania będą poparte wspólną siłą dyplomatyczną i gospodarczą. Powinno to dotyczyć sektorów takich jak energia, transport, przemysł i inne, w których interesy UE i strefy euro powinny znajdować się na pierwszym miejscu. Zasadnicze znaczenie ma też to, aby UE przemawiała jednym głosem w sprawie zdarzeń geopolitycznych takich jak wzrost znaczenia Chin w handlu międzynarodowym w związku z inicjatywą „Jeden pas i jeden szlak”, która stanowi program gospodarczy i dyplomatyczny mogący zmienić obraz wymiany handlowej w Azji i na innych kontynentach, prowadząc do dominacji handlowej Chin. UE musi dogłębnie przeanalizować konsekwencje tego programu gospodarczego i dyplomatycznego, ponieważ zwiększy on globalną obecność gospodarczą Chin. UE, a zwłaszcza strefa euro, nie mogą sobie pozwolić na bezczynność podczas, gdy ten program jest rozwijany. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Z uwagi na korzyści związane z euro, o których mowa w punkcie 3.2, może wydawać się zaskakujące, że nie wszystkie państwa członkowskie UE przystąpiły do strefy euro. Powody nieprzystąpienia mogą być różne i mogą obejmować stan przygotowania danego państwa członkowskiego oraz spełnienie kryteriów gospodarczych niezbędnych do przystąpienia do strefy euro, jak również, w niektórych przypadkach, utrzymujące się przeszkody prawne dla spełnienia takich kryteriów. Ogólnie rzecz ujmując, brak uczestnictwa odzwierciedla utrzymujące się dysproporcje w UE pod względem spójności społecznej i konwergencji gospodarczej. Jeśli rozszerzenie strefy euro ma doprowadzić do dalszej stabilności gospodarczej w strefie euro i uodpornić ją na zewnętrzne wstrząsy gospodarcze, należy zająć się tymi rozbieżnościami. To z kolei wzmocniłoby pozycję UE jako światowej potęgi i dodatkowo umocniłoby międzynarodową rolę euro. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Interakcje między polityką fiskalną i pieniężną w całej strefie euro mają zasadnicze znaczenie dla przyszłości i międzynarodowej roli euro. Stabilne warunki makroekonomiczne zależą jednak od dostosowania podejścia zarówno do polityki fiskalnej, jak i pieniężnej w celu załagodzenia obaw związanych ze stabilnością długu państwowego i poprawy perspektyw wzrostu. Sytuacja wygląda też odmiennie w różnych państwach strefy euro z powodu niedoskonałości kombinacji polityki fiskalnej, strukturalnej i monetarnej w następstwie globalnego kryzysu finansowego, które sprawiły, że ciężar korekt nie został równomiernie rozłożony między państwa członkowskie strefy euro. Wiąże się to z istniejącymi obecnie ramami instytucjonalnymi będącymi podstawą utworzenia euro, które stanowią czynnik ograniczający swobodę poszczególnych państw członkowskich i którym brakuje instrumentów zapewniających prowadzenie skutecznej i skoordynowanej polityki gospodarczej i fiskalnej w całej strefie euro. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wyjaśnia to częściowo, dlaczego w strefie euro nadal przeważają brak równowagi i nierówności oraz dlaczego konieczne wydaje się przyspieszenie pozytywnej konwergencji. Pomogłoby to poprawić wyniki gospodarcze oraz wspierać stabilność społeczną i polityczną, z których wszystkie mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia międzynarodowej roli euro. W obecnej sytuacji istnieją ogromne wyzwania związane z prowadzeniem polityki pieniężnej na obszarze gospodarczym, na którym warunki gospodarcze i społeczne w państwach członkowskich są tak niejednolite. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Należy również podjąć kroki w celu rozwiązania problemu kredytów zagrożonych. Kredyty zagrożone stanowią znaczne obciążenie dla finansowania gospodarki UE, ponieważ zakłócają przyznawanie kredytów, zmniejszają zaufanie do rynku i ostatecznie spowalniają wzrost gospodarczy. Należy przyznać, że wciąż istnieją istotne zagrożenia w krajowych sektorach bankowych strefy euro, które hamują rozwój wspólnego systemu gwarantowania depozytów. Jest jasne, że ograniczenie kredytów zagrożonych i dokapitalizowanie banków wiąże się z kosztami zarówno dla rządów, jak i sektora prywatnego. Zgodnie ze swoją wcześniejszą opinią (13) EKES apeluje o odpowiedzialne udzielanie pożyczek przez instytucje kredytowe i podkreśla, że organy krajowe i instytucje europejskie powinny połączyć siły i poczynić dalsze postępy w tworzeniu kompleksowych i wiarygodnych unijnych ram postępowania z kredytami zagrożonymi. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ukończenie budowy unii bankowej oraz dalszą integrację rynków kapitałowych uznaje się też za kluczowe dla zapewnienia stabilności makroekonomicznej. Unia bankowa ma zasadnicze znaczenie dla czerpania korzyści z transgranicznej działalności bankowej w ramach unii walutowej. Choć osiągnięto istotne postępy, budowa unii bankowej nie została jeszcze ukończona. Strefa euro musi też dokonywać dalszych postępów w zakresie innych istotnych inicjatyw, aby dążyć do pełniejszej unii finansowej. Unia rynków kapitałowych pomoże wzmocnić transgraniczną integrację finansową, natomiast banki i rynki kapitałowe mogą się wzajemnie uzupełniać w finansowaniu gospodarki strefy euro. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Działając wspólnie, unia bankowa i unia rynków kapitałowych mogą przenieść jednolity rynek usług finansowych na następny poziom z dwóch głównych powodów: (i) obecność zdrowszych, głębszych i bardziej zintegrowanych rynków finansowych umożliwiłaby przedsiębiorstwom dostęp do kredytów na korzystniejszych warunkach, pozwalając im na podejmowanie zyskownych inwestycji; (ii) integracja rynków finansowych poprawiłaby warunki finansowania, szczególnie dla MŚP, które często opisuje się jako podstawę europejskiej gospodarki, jeśli chodzi o tworzenie miejsc pracy, innowacje i wzrost gospodarczy. Na zintegrowanym rynku finansowym banki mogłyby łatwiej wykorzystywać korzyści skali, oferując podobne lub nawet takie same produkty i usługi w kilku państwach członkowskich. Ponadto prawdopodobnie zwiększyłyby one swoje transgraniczne zapasy aktywów i byłyby zdolne do budowania większych i bardziej zróżnicowanych puli zabezpieczeń dla produktów sekurytyzacyjnych i obligacji zabezpieczonych. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Sprawnie funkcjonujący i zintegrowany rynek kapitałowy uznaje się za bardzo ważny dla funkcjonowania obszaru walutowego, zatem pokonanie istniejących słabości na europejskich rynkach kapitałowych powinno stanowić priorytet, zwłaszcza w scenariuszu brexitu bez porozumienia. Musimy jednak pamiętać, że projekt unii rynków kapitałowych obejmuje bardzo różnorodny zestaw podejść, z których nie wszystkie mogą przynieść oczekiwane początkowo rezultaty. Przykładem mogą być ogólnoeuropejskie emerytury indywidualne oraz inicjatywa dotycząca rynku sekurytyzacji, choć w odniesieniu do emerytur EKES uznaje rolę, jaką odgrywają emerytury państwowe dla osób, które nie mogą sobie pozwolić na emerytury prywatne. W rzeczywistości wyniki unii rynków kapitałowych były dotychczas niejednoznaczne.. Niemniej inicjatywy te powoli, lecz nieuchronnie przyczynią się do wzmocnienia międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ponadto w następstwie kryzysu finansowego ważne jest, aby zrozumieć, że dalsze wzmacnianie międzynarodowej roli euro zależy od stabilności finansowej strefy euro. Emisja wspólnych banknotów i obligacji skarbowych strefy euro jako bezpiecznych aktywów, podobnych do długoterminowych obligacji skarbowych (ang. treasury bonds) w Stanach Zjednoczonych, której powinna towarzyszyć odpowiednia struktura zarządzania (obejmująca solidne i niezawodne ramy polityki fiskalnej), zwiększyłaby stabilność przez zapewnienie bezpiecznych i płynnych instrumentów dłużnych odpowiednich do finansowania niespodziewanych wzrostów wydatków publicznych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Emisji wspólnych obligacji skarbowych strefy euro powinna też w szczególności towarzyszyć poprawa ram nadzorczych. Należy koniecznie uwzględniać element ryzyka związany z takimi produktami, przykładowo przez wspólne ponoszenie ryzyka i wspólne gwarancje, szczególnie w kontekście wysoce zintegrowanej unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zwiększenie międzynarodowej roli euro, zwłaszcza w celu konkurowania z dolarem amerykańskim jako walutą rezerwową, nie powinno być traktowane jako jednostronne działanie na rzecz zyskania przewagi konkurencyjnej. Może ono też wywrzeć globalną presję na wewnętrzną gospodarkę strefy euro w związku z wydarzeniami gospodarczymi w państwach stanowiących konkurencję. Jednak udzielenie skutecznej odpowiedzi jednym głosem może poprawić spójność społeczną i konwergencję gospodarczą w całej strefie euro. Europejskie inicjatywy na rzecz wspierania współpracy w dziedzinie obrony i spraw międzynarodowych mogą również przyczynić się do wzmocnienia roli geopolitycznej UE i promowania globalnego znaczenia euro. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Trudna droga do zwiększenia międzynarodowej roli euro może zostać w pewnym stopniu ułatwiona przez EBC, przede wszystkim, jeśli EBC wypełni swój mandat do utrzymania stabilności cen w strefie euro. Ponadto wsparcie ze strony EBC na rzecz polityki makroekonomicznej i pogłębionej unii gospodarczej i walutowej oraz unii rynków kapitałowych stanowi dodatkowy bodziec do wzmocnienia międzynarodowej roli euro. |
| --- | --- |

4.11.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2018) 796 final.

1

(2)  Dz.U. C 262 z 25.7 2018, s. 28.

2

(3)  Dz.U. C 197 z 8.6 2018, s. 1.

3

(4)  https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2017/03/25/rome-declaration/

4

(5)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/soteu2018-speech_en_0.pdf

5

(6)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/reflection-paper-emu_pl.pdf

6

(7)  COM(2018) 767 final.

7

(8)  http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC96913/lbna27754enn.pdf

8

(9)  C(2018) 8111 final.

9

(10)  COM(2018) 767 final.

10

(11)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/communication_-_long-term_budget_for_europes_priorities.pdf.

11

(12)  COM(2018) 387 final

12

(13)  Dz.U. C 367 z 10.10 2018, s. 43.

13

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/32 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/32

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich”

[COM(2019) 151 final]

(2019/C 282/06)

Sprawozdawczyni: Ana BONTEA

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 12.3.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 148 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.6.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 20.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 211/3/10 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 12.3.2019

Podstawa prawna

Art. 148 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

5.6.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

211/3/10

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przypomina swe wcześniejsze wnioski i zalecenia w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działania europejskie i krajowe, które doprowadziły do postępów w dziedzinie zatrudnienia, i zaleca ich utrzymanie i rozwój w celu promowania: efektywności ekonomicznej i zrównoważonego rozwoju społecznego, wykwalifikowanej, przeszkolonej – i w związku z tym lepiej przygotowanej do zmian, zwłaszcza technologicznych – siły roboczej, rynków pracy reagujących na zmiany gospodarcze, realizacji celów pełnego zatrudnienia i postępu społecznego, zmniejszania różnic, równych szans dla wszystkich, włączenia społecznego i walki z ubóstwem. Celem jest wyeliminowanie dysproporcji regionalnych pod względem warunków życia i pracy oraz poprawy funkcjonowania rynku pracy i skuteczności dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES potwierdza, że opracowując regulacje rynku pracy i praw socjalnych należy harmonijnie łączyć współzależne wymiary konkurencyjności, wydajności oraz zrównoważonego rozwoju społecznego i praw pracowniczych. Wszystkie polityki realizowane przez instytucje europejskie, krajowe i lokalne powinny zapewnić odpowiednią równowagę między zrównoważonym rozwojem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Potrzebne są strategie polityczne i reformy strukturalne, które ułatwią tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, a także będą sprzyjać odpowiedzialnej przedsiębiorczości i rozwojowi MŚP i przedsiębiorstw społecznych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla znaczenie zapewnienia wysokiej jakości, integracyjnego i równego kształcenia technicznego, zawodowego oraz wyższego, zagwarantowania wysokiego poziomu odpowiedniej wiedzy i umiejętności na rzecz zatrudnienia, godziwej pracy i przedsiębiorczości, a także promowania szans na uczenie się przez całe życie dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dobrze funkcjonujący dialog społeczny ma kluczowe znaczenie dla lepiej przygotowanych i wdrażanych reform, jak i dla ich monitorowania (2). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podtrzymuje swoje zalecenia dotyczące dalszych wysiłków na rzecz wyeliminowania różnic, ponieważ pozytywna konwergencja jest zasadą przekrojową, którą należy uwzględnić i włączyć do głównego nurtu wszystkich strategii politycznych UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES ponawia swoje wnioski i zalecenia dotyczące europejskiego filaru praw socjalnych (3). |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Wniosek dotyczący decyzji Rady przewiduje utrzymanie w 2019 r. czterech wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia państw członkowskich określonych w załączniku do decyzji Rady (UE) 2018/1215 (4). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W swoich wcześniejszych opiniach (5) EKES sformułował wnioski i zalecenia w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich, które pragnie przypomnieć w niniejszej opinii, aby w pełni z nich skorzystano. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działania europejskie i krajowe, które pozwoliły na poczynienie postępów (6), i zaleca ich kontynuowanie i rozwijanie przy jednoczesnym dbaniu o nieustanną poprawę jakości zatrudnienia oraz zmniejszenie ubóstwa i nierówności (nadal istnieją bowiem różnice między państwami członkowskimi, regionami i grupami społecznymi na rynku pracy, a wzrost nie jest odczuwalny w takim samym stopniu przez wszystkie kraje, regiony i obywateli, ponieważ niektóre państwa członkowskie nadal borykają się z wysokimi wskaźnikami bezrobocia, rzeczywiste dochody gospodarstw domowych znajdują się tam poniżej poziomów sprzed kryzysu, a wskaźniki ubóstwa nadal są wysokie). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W perspektywie 2020 r. państwa członkowskie i Unia, w porozumieniu z partnerami społecznymi, powinny dążyć do wypracowania nowej skoordynowanej strategii zatrudnienia, która dąży w szczególności do efektywności ekonomicznej i zrównoważonego rozwoju społecznego, wysoko wykwalifikowanych pracowników lepiej przygotowanych na zmiany – przede wszystkim technologiczne, rynków pracy reagujących na zmiany gospodarcze, realizacji celów pełnego zatrudnienia i postępu społecznego, zmniejszania nierówności, a także poprawy funkcjonowania rynku pracy oraz skuteczności dialogu społecznego. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Pobudzanie popytu na pracę i inwestycje

| 3.1.1. | Jak podkreślono w sprawozdaniach krajowych z 2019 r., wszystkie państwa członkowskie napotykają bariery dla inwestycji w różnych obszarach działania. Są to na przykład: znaczne obciążenia administracyjne i regulacyjne, brak przewidywalności ram prawnych, skuteczność systemów sądowych i niewydolność administracji publicznej (7) (reformy i inwestycje wymagają wystarczających zdolności administracyjnych i technicznych umożliwiających państwom członkowskim osiągnięcie oczekiwanych rezultatów), uciążliwe i długotrwałe procedury zatwierdzania, nie wspominając o niedoborze wykwalifikowanej siły roboczej ze względu na braki w systemach kształcenia i szkolenia. Niedobór wykwalifikowanej siły roboczej jest wymieniany w kilku sprawozdaniach krajowych jako czynnik utrudniający lub opóźniający inwestycje. Choć niedawno poczyniono starania, by poprawić braki w systemie finansowym, i są już pewne postępy w tej dziedzinie (8), to nadal trzeba wspomnieć o trudnościach, jakie napotykają przedsiębiorstwa, zwłaszcza MŚP, próbując pozyskać kapitał na inwestycje (9). Te słabe punkty, które mają istotne skutki transgraniczne, wymagają odpowiednich działań na szczeblu europejskim i krajowym, aby zapewnić powrót Unii i jej państw członkowskich do poziomu inwestycji sprzed kryzysu oraz osiągnięcie celów określonych w strategii UE 2020 w dziedzinie badań i rozwoju przedsiębiorstw oraz szkolenia ich pracowników. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Należy przyjąć bardziej ukierunkowaną politykę inwestycyjną w połączeniu z zestawem dobrze zaprojektowanych reform strukturalnych, aby ułatwić tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, promować społecznie odpowiedzialne prowadzenie działalności gospodarczej i rzeczywiste samozatrudnienie, a także wspierać tworzenie i rozwój MŚP i przedsiębiorstw społecznych. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Trzeba przyjąć przekrojową politykę europejską, która jest inkluzywna, spójna, sprzyjająca MŚP, i przejść od zasady „najpierw myśl na małą skalę” (Think small first) do podejścia „najpierw działaj na małą skalę” (Act small first). EKES powtarza swoje wcześniejsze zalecenia (10), w tym utworzenie wskaźnika mierzącego warunki sprzyjające przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | W kontekście tendencji demograficznych wzrost wydajności ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia w przyszłości trwałego wzrostu gospodarczego we wszystkich państwach członkowskich. Głównym wyzwaniem dla decydentów i partnerów społecznych jest stymulowanie wzrostu wydajności w Europie (11) poprzez lepiej ukierunkowane inwestycje w kapitał rzeczowy i ludzki oraz wykorzystanie postępu technologicznego w sektorach przemysłu i usług, a także poprzez wzmocnienie inwestycji produkcyjnych w innowacje, badania i rozwój, w projekty wspierające wzrost gospodarczy, jak również w infrastrukturę fizyczną i społeczną, jak np. sieci ICT i struktury opieki. Konieczne są większe wysiłki, aby inwestować w tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy i zwalczać niepewne formy zatrudnienia, które również ograniczają wydajność. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji (12)

| 3.2.1. | Jednym z głównych powodów do niepokoju w 2019 r. jest potwierdzenie niedopasowania umiejętności strukturalnych do wymogów rynku pracy, ponieważ przedsiębiorstwa UE mają coraz większe trudności z rekrutacją pracowników. Wynika to z braku odpowiednich umiejętności w UE, co zwiększa presję na zdolność produkcyjną. Niedobór umiejętności dotyczy nie tylko państw o wysokim poziomie zatrudnienia, ale również tych, gdzie panuje wysokie bezrobocie, i jest szczególnie dotkliwy w niektórych sektorach, a mianowicie w budownictwie, usługach ICT, inżynierii i usługach finansowych (13). Konieczne są bardziej zdecydowane działania w celu zaradzenia tej sytuacji, przede wszystkim poprzez reformy systemów kształcenia i szkolenia w większości krajów oraz promowanie podejścia opartego na efektach uczenia się w szkolnictwie wyższym. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Priorytety są następujące: zagwarantowanie równego traktowania i równości szans, równego dostępu do wysokiej jakości edukacji i do wysokiego poziomu kompetencji i wiedzy oraz sprawiedliwy podział efektów uczenia się. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Instytucje edukacyjne i nauczyciele powinni otrzymywać wsparcie, przestrzeń i narzędzia niezbędne do uwzględnienia wartości demokracji, aktywnego obywatelstwa, krytycznego myślenia, tolerancji i pokoju, w kontekście trudności w integracji migrantów i uchodźców, prawicowego ekstremizmu i populistycznego nacjonalizmu. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Dobrze funkcjonujące systemy kształcenia i szkolenia zawodowego oparte na szkoleniu dualnym sprzyjają wzrostowi zatrudnienia młodych ludzi. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | W celu uzyskania pełnego zestawu umiejętności cyfrowych nauczycieli i uczniów, a także obywateli, w tym tych, którzy znajdują się na obszarach zmarginalizowanych, konieczne jest uruchomienie odpowiednich środków publicznych oraz zapewnienie nowoczesnych urządzeń i wyspecjalizowanego personelu technicznego. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Rozwiązanie problemu niedoboru umiejętności jest zadaniem wielowymiarowym, na którym należy skupić znaczne wysiłki. Na wszystkich szczeblach należy zachęcać do kreatywności, przedsiębiorczości oraz mobilności w dziedzinie kształcenia i szkolenia, a także do uczenia się przez całe życie, i dążyć do silniejszych powiązań między przedsiębiorstwami a placówkami edukacyjnymi. Ważną rolę w tym względzie mają do odegrania także partnerzy społeczni. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Osoby niepełnosprawne i inne grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji potrzebują, oprócz dostępu do wysokiej jakości kształcenia i szkolenia zawodowego, ukierunkowanych środków i wsparcia w celu poprawy ich dostępu do rynku pracy. |
| --- | --- |

3.2.7.

3.3.   Wzmocnienie dialogu społecznego na szczeblu krajowym i europejskim (14)

| 3.3.1. | Dobrze funkcjonujący dialog społeczny ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia wspomnianych celów dotyczących pozytywnej konwergencji społecznej, dostępu do miejsc pracy wysokiej jakości, kwalifikacji i umiejętności oraz lepszego opracowywania i wdrażania reform wynikających z tych celów, gdyż zwiększa poczucie odpowiedzialności. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | W całym procesie europejskiego semestru niezbędny jest znaczący i odpowiednio wczesny udział partnerów społecznych mający na celu zwiększenie zaangażowania w politykę, co ułatwi pomyślne wdrażanie dzięki pogodzeniu interesów pracowników i pracodawców. Współpraca między partnerami społecznymi może być motorem sukcesu, trwałości i inkluzywności polityki gospodarczej, polityki zatrudnienia i polityki dotyczącej włączenia społecznego. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Partnerzy społeczni są w stanie wypracować innowacyjne rozwiązania, aby stawić czoła transformacji społeczeństwa i rynku pracy, zmianom demograficznym, cyfryzacji i skutkom globalizacji. Krajowe i europejskie ramy prawne powinny zagwarantować specjalną przestrzeń dla innowacji na poziomie przedsiębiorstw, sektorów i państw członkowskich, aby stymulować rozwój partnerów społecznych. Europejski Fundusz Społeczny (EFS) ma do odegrania ważną rolę we wspieraniu budowania zdolności partnerów społecznych, co potwierdza czterostronne oświadczenie zatytułowane „Nowy początek dialogu społecznego” (2016), i EKES zachęca Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia realizacji zaleceń partnerów społecznych (15). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Zaangażowanie partnerów społecznych w europejski semestr wymaga również dodatkowego wsparcia na rzecz budowania zdolności, aby mieli oni możliwość wnoszenia wkładu na różnych etapach tego procesu, w tym na etapie wdrażania reform. W niektórych krajach budowanie zdolności partnerów społecznych jest również ważne dla wdrożenia wyników europejskiego dialogu społecznego. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Jak podkreślono w sprawozdaniach krajowych z 2019 r., pozytywne przemiany w niektórych państwach członkowskich kontrastują z regresem w innych państwach. W niektórych państwach zaangażowanie partnerów społecznych na szczeblu krajowym de facto zmalało. Konsultacje z partnerami społecznymi powinny być obowiązkowe. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Dialog społeczny powinien odgrywać większą rolę w projektowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu reform. Umowy między partnerami społecznymi, które wskazują pilne wyzwania i czynniki polityczne z myślą o ulepszeniu rynków pracy, powinny być uwzględniane na równi ze sprawozdaniami krajowymi i tablicą wskaźników społecznych. |
| --- | --- |

3.3.6.

3.4.   Promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa (16)

| 3.4.1. | EKES potwierdza, że opracowując regulacje rynku pracy i praw socjalnych należy harmonijnie łączyć współzależne wymiary konkurencyjności, wydajności oraz zrównoważonego rozwoju społecznego i praw pracowniczych. Wszystkie podmioty muszą zobowiązać się do wspierania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, a jednocześnie do tworzenia warunków sprzyjających działalności gospodarczej z myślą o generowaniu lepszych i liczniejszych miejsc pracy. Jedynym sposobem osiągnięcia sprawiedliwszego społeczeństwa jest tworzenie wzrostu gospodarczego oraz miejsc pracy, które bardziej sprzyjają włączeniu społecznemu i są bardziej zrównoważone, tak by zapewnić obywatelom godziwe warunki pracy, odpowiednie wynagrodzenia i emerytury oraz możliwość korzystania z przysługujących im praw. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Pomimo poprawy sytuacji w całej Europie nadal utrzymują się różnice między państwami członkowskimi, między regionami i między różnymi grupami społecznymi na rynku pracy. Wzrost nie przynosi porównywalnych korzyści wszystkim krajom, regionom i obywatelom. Niektóre państwa członkowskie nadal charakteryzują się wysoką stopą bezrobocia, rzeczywistymi dochodami gospodarstw domowych poniżej poziomu sprzed kryzysu oraz wysokimi wskaźnikami ubóstwa. Różnice regionalne nadal są znaczne, a w niektórych państwach członkowskich zwiększają się. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Zalecenia dla poszczególnych krajów (17) mogą odegrać kluczową rolę w poprawie skuteczności wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia i europejskiego filaru praw socjalnych, zatem stanowią istotną możliwość kształtowania polityki krajowej zgodnie z wytycznymi i zasadami filaru, z myślą o osiągnięciu wspólnych wyników. Zalecenia te powinny przyczyniać się do zmniejszenia różnic, do zwiększenia zasobów i do kierowania ich na wykonanie tego zadania. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | W niektórych państwach członkowskich wskaźnik bezrobocia nie osiągnął jeszcze pełnej poprawy i wciąż utrzymuje się na poziomie powyżej 10 %. Sytuacja młodych ludzi pozostaje wyzwaniem w kilku państwach: wysoki odsetek młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się budzi obawy dotyczące obecnych i przyszłych szans na zatrudnienie (18). W innych państwach rosnący niedobór siły roboczej utrudnia dalszy wzrost. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | W ogólnym ujęciu, pomimo wzrostu wskaźnika zatrudnienia wśród kobiet różnice w poziomie aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn utrzymują się i prowadzą do zróżnicowania wynagrodzeń (19). W szczególności osoby o niskich kwalifikacjach i osoby ze środowisk migracyjnych borykają się z trudnościami w znalezieniu pracy (20). Osoby niepełnosprawne również pozostają w niekorzystnej sytuacji (21). Ponadto w wielu państwach członkowskich występują duże różnice regionalne w wynikach na rynkach pracy. Zmiany demograficzne i rozwój technologiczny nadają nowy kształt europejskim rynkom pracy. Problemy te należy rozwiązać za pomocą środków legislacyjnych i administracyjnych oraz dzięki współpracy między właściwymi instytucjami i partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

3.4.5.

3.5.   Europejski filar praw socjalnych

| 3.5.1. | Europejski filar praw socjalnych odgrywa kluczową rolę w poprawie warunków pracy i wynagrodzeń oraz ulepszaniu systemów ochrony socjalnej w Europie. Ponadto ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, poprawy standardów socjalnych i konwergencji między państwami członkowskimi UE, w tym co do rokowań zbiorowych i dostępu do usług socjalnych. Jeśli chodzi o europejski filar praw socjalnych, EKES ponawia wnioski i zalecenia sformułowane we wcześniejszych opiniach (22). |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | W sprawozdaniach krajowych z 2019 r. szczególną uwagę poświęcono temu, w jakim stopniu państwa członkowskie wypełniają założenia europejskiego filaru praw socjalnych. Wdrożenie filaru jest drogowskazem dla osiągnięcia sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Przyszłość rynku pracy powinna być kluczowym tematem debat nad filarem praw socjalnych. Debaty te powinny poruszać istotne transformacje zachodzące na rynku pracy. Ponadto należy przyjąć spójną europejską strategię dotyczącą zatrudnienia, obejmującą następujące tematy:






  — | inwestycje i innowacje, |
| --- | --- | --- |

3.5.3.

—

inwestycje i innowacje,

| — | zatrudnienie i tworzenie miejsc pracy wysokiej jakości, |
| --- | --- |

—

zatrudnienie i tworzenie miejsc pracy wysokiej jakości,

| — | uczciwe warunki pracy dla wszystkich, |
| --- | --- |

—

uczciwe warunki pracy dla wszystkich,

| — | sprawiedliwa i sprawna transformacja wspierana aktywną polityką rynku pracy, |
| --- | --- |

—

sprawiedliwa i sprawna transformacja wspierana aktywną polityką rynku pracy,

| — | zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności partnerów społecznych. |
| --- | --- |

—

zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności partnerów społecznych.

| 3.5.4. | Wszystkie zainteresowane strony muszą wspólnie dążyć do tego, by przyszły rynek pracy był sprawiedliwy i sprzyjający włączeniu społecznemu, oferował każdemu możliwości zatrudnienia i przyczyniał się do postępu społecznego oraz wykwalifikowanej i zmotywowanej siły roboczej, otrzymującej godziwe wynagrodzenia i mającej dostęp do miejsc pracy wysokiej jakości. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | Taki postęp trzeba sfinansować: skuteczne wdrożenie filaru w państwach członkowskich będzie możliwe tylko wtedy, gdy dostępne będą wystarczające zasoby finansowe na inwestycje w politykę społeczną, która wprowadza w życie prawa i zasady poprzez konkretne inicjatywy polityczne. W tym celu należy skorzystać z mechanizmów takich jak Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych. |
| --- | --- |

3.5.5.

3.6.   Fundusze Unii Europejskiej (23)

| 3.6.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony w projekcie rozporządzenia w sprawie EFS+ zamiar wzmocnienia powiązania między EFS a procesem europejskiego semestru, w szczególności odnośnie do wdrażania zaleceń dla poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | W przypadku niektórych państw członkowskich fundusze UE stanowią krytyczną część inwestycji publicznych. Lepsze powiązanie funduszy UE z analizami i zaleceniami w kontekście europejskiego semestru powinno poprawić wyniki i zwiększyć wpływ finansowania w ramach polityki spójności. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych oraz europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne powinny odgrywać zasadniczą rolę w tworzeniu miejsc pracy i wzrostu oraz w propagowaniu spójności społecznej i terytorialnej. EKES uważa, że trzeba efektywniej i racjonalniej korzystać z tych funduszy i dać pierwszeństwo długoterminowym inwestycjom UE w wysokiej jakości infrastrukturę społeczną i usługi społeczne, także za pośrednictwem Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego, oraz powiązać te inwestycje z wdrażaniem filaru. |
| --- | --- |

3.6.3.

3.7.   Cyfryzacja

| 3.7.1. | Komitet w wielu opiniach analizował zjawisko cyfryzacji i jego wpływ na organizację pracy i zatrudnienie (24). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Czwarta rewolucja przemysłowa doprowadzi do znacznych zmian wynikających z rozwoju takich obszarów jak: genetyka, sztuczna inteligencja, robotyka, nanotechnologia, druk 3D i biotechnologia. Zmiany te wpłyną na wzorce konsumpcji, produkcji i zatrudnienia oraz sprawią, że potrzebne będzie aktywne dostosowanie działalności gospodarczej, funkcjonowania zarówno władz, jak i pojedynczych obywateli. Równolegle do rewolucji technologicznej różne czynniki społeczno-gospodarcze, geopolityczne i demograficzne związane z tymi zmianami wywierają coraz większy wpływ, ponieważ działają w wielu kierunkach i wzajemnie się wzmacniają. W miarę jak cały przemysł przystosowuje się, większość zawodów ulega radykalnym przemianom. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Niektóre miejsca pracy mogą stać się zbędne, inne szybko się rozwijają, a przy tym istniejące miejsca pracy wymagają nabywania niezbędnych umiejętności. Potrzebne są szczególne środki, aby zaradzić niedoborowi wykwalifikowanej siły roboczej, masowemu bezrobociu i wzrostowi nierówności. W tym celu konieczne są zmiana i poprawa kwalifikacji, przyjęcie proaktywnego podejścia do uczenia się przez całe życie, odpowiednie zachęty i sprzęt, a także wielosektorowe partnerstwa. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Lepsze zrozumienie zmieniającego się charakteru pracy i stosunków pracy w erze cyfrowej powinno doprowadzić do zwiększenia skuteczności unijnej polityki zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Priorytetem powinno być szkolenie przez całe życie, przekwalifikowanie i rozwój umiejętności, tak aby każdy mógł zdobyć zatrudnienie w zglobalizowanym, zaawansowanym technologicznie środowisku pracy i mieć dostęp do informacji i usług, z których niektóre są niezbędne. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | W erze cyfrowej istotne jest zagwarantowanie wszystkim zagrożonym osobom dostępu do internetu, możliwości zdobywania umiejętności cyfrowych oraz możliwości egzekwowania przysługujących im praw i korzystania z usług społecznych, w szczególności tych podstawowych. |
| --- | --- |

3.7.6.

| 3.7.7. | Nowe nierówności i zagrożenia społeczne związane z rewolucją cyfrową mogą również częściowo wynikać ze zjawiska wykluczenia cyfrowego. Niektóre grupy nie mają bowiem niezbędnych umiejętności informatycznych i podstawowej wiedzy, aby móc korzystać z elementarnych nieraz informacji i usług. |
| --- | --- |

3.7.7.

Bruksela, dnia 20 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 57.

1

(2)  Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 1; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

2

(3)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 1; Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 145; Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10.

3

(4)  Decyzja Rady (UE) 2018/1215 z dnia 16 lipca 2018 r. w sprawie wytycznych dotyczących polityk zatrudnienia państw członkowskich (Dz.U. L 224 z 5.9.2018, s. 4).

4

| — | pobudzanie zapotrzebowania na pracę, |
| --- | --- |

—

pobudzanie zapotrzebowania na pracę,

| — | zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji, |
| --- | --- |

—

zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji,

| — | poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu społecznego, |
| --- | --- |

—

poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz skuteczności dialogu społecznego,

| — | promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa. |
| --- | --- |

—

promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa.

(5)  Dz.U. C 332 z 8.10.2015, s. 68, Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 57.

5

(6)  Komunikat COM(2019) 150 final – Unia Europejska siódmy rok z rzędu wykazuje wzrost gospodarczy. Trwające ożywienie gospodarcze ma pozytywny wpływ na rynki pracy i postęp społeczny. Sytuacja w zakresie zatrudnienia nadal się poprawia, przy czym liczba osób zatrudnionych w czwartym kwartale 2018 r. wyniosła 240 mln, a stopa bezrobocia (6,6 %) powróciła do poziomu z 2000 r. Tylko w 2017 r. ponad pięć milionów osób zostało wydźwigniętych z ubóstwa i wykluczenia społecznego.

6

(7)  Komunikat COM(2019) 150 final – (Załącznik 4); zob. także komunikat COM(2019) 500 final .

7

(8)  „Dostęp MŚP i spółek o średniej kapitalizacji giełdowej do finansowania w okresie 2014–2020: możliwości i wyzwania” (raport informacyjny); Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 15; Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 1.

8

(9)  Zob. przypis 8.

9

(10)  COM(2019) 150 final.

10

(11)  Zob. przypis 10.

11

(12)  SOC/622 (w przygotowaniu),Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 136; Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s.16; Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8; Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 167; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 57; Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 67.

12

(13)  Zob. analizę zleconą przez EKES nt. niedopasowania umiejętności, 2018.

13

(14)  Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 1; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

14

(15)  Oświadczenie prezydencji Rady Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej i europejskich partnerów społecznych w sprawie: „Nowy początek dialogu społecznego”, 2016 r.

15

(16)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15; Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 1; Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 135; SOC/620 (w przygotowaniu); Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 7

16

(17)  Zalecenia dla poszczególnych krajów.

17

(18)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 142.

18

(19)  SOC/610(Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 3); Dz.U. C 110 z 22.3.2018, s.26; Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 37; Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 101; Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 20

19

(20)  Koszty braku imigracji i braku integracji (raport informacyjny); Dz.U C 264 z 20.7.2016, s. 19; Dz.U. C 71 z 24.2.2016, s. 46

20

Koszty braku imigracji i braku integracji (raport informacyjny)

(21)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 15; Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20; SOC/616 (w przygotowaniu).

21

(22)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10; Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 145; SOC/614 (w przygotowaniu).

22

(23)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165.

23

(24)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8; Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 7; Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 1; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 36; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30; Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 45; Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161; Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 74; SOC/622 (w przygotowaniu).

24

---

ZAŁĄCZNIK

Następujący fragment opinii sekcji został zmieniony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 59 ust. 4 regulaminu wewnętrznego):

| 1.4. | Należy wdrożyć polityki i reformy strukturalne ułatwiające tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, promowanie społecznie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozwój MŚP i przedsiębiorstw społecznych, a także odejście od zasady „najpierw myśl na małą skalę” (Think small first) i preferowanie podejścia „najpierw działaj na małą skalę” (Act small first). |
| --- | --- |

1.4.

Należy wdrożyć polityki i reformy strukturalne ułatwiające tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, promowanie społecznie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozwój MŚP i przedsiębiorstw społecznych, a także odejście od zasady „najpierw myśl na małą skalę” (Think small first) i preferowanie podejścia „najpierw działaj na małą skalę” (Act small first).

Wynik głosowania:

| Za | : | 117 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 86 |
| Wstrzymało się | : | 15 |

Za

:

117

Przeciw

:

86

Wstrzymało się

:

15

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/39 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/39

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – Dalsze umacnianie praworządności w Unii. Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania”

(COM(2019) 163 final)

(2019/C 282/07)

Sprawozdawcy:

Jukka AHTELA

Karolina DRESZER-SMALEC

José Antonio MORENO DÍAZ

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 10.5.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 62 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.6.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za / przeciw / wstrzymało się) | 190/11/12 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 10.5.2019

Podstawa prawna

Art. 62 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

5.6.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za / przeciw / wstrzymało się)

190/11/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji i jej starania, aby wykorzystać inne instrumenty w celu umocnienia praworządności. Ważne jest, aby w jak największym stopniu wzmocnić aspekt praworządności w tych instrumentach, ponieważ wiele z nich ma różne cele, oraz aby jak najbardziej angażować społeczeństwo obywatelskie we wdrażanie tych instrumentów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Uważa, że w komunikacie należało bardziej szczegółowo zająć się społeczeństwem obywatelskim, mediami i kwestiami politycznymi, aby umożliwić zrozumienie kontekstu i w większym stopniu zaangażować bezpośrednio zainteresowanych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że okres debaty powinien był trwać dłużej, aby umożliwić bardziej gruntowne konsultacje i udział społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich, oraz że w dłuższej perspektywie Komisja powinna zaproponować bardziej systematyczny mechanizm konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na temat sytuacji w zakresie praw podstawowych i poszanowania praworządności w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Konieczne są instrumenty ochrony organizacji społeczeństwa obywatelskiego prowadzących działania monitorujące, dziennikarzy śledczych i niezależnych mediów, a propozycje ich ochrony i aktywnej roli we wczesnym ostrzeganiu muszą być istotnym elementem wniosków, które zostaną przedstawione przez Komisję pod koniec okresu debaty. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chociaż EKES z zadowoleniem przyjmuje zwiększeniem dostępu organizacji społeczeństwa obywatelskiego do funduszy w nowych wieloletnich ramach finansowych, stwierdza, że kwota przewidziana we wniosku Komisji w zakresie praworządności i praw podstawowych oraz kwota przeznaczona na organizacje społeczeństwa obywatelskiego są niewystarczające (1). Ponadto UE powinna rozważyć sposoby umożliwienia większego podstawowego finansowania dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego prowadzących działania monitorujące, podnoszących świadomość i prowadzących rzecznictwo oraz postępowania sądowe w zakresie praw podstawowych i praworządności we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podtrzymuje swoje poparcie dla stworzenia mechanizmu na szczeblu UE do monitorowania poszanowania praworządności i praw podstawowych. Uważa za niezbędne stworzenie prawnie wiążącego mechanizmu europejskiego, tzn. ram aktywnie angażujących Komisję, Parlament i Radę, w których EKES odgrywałby ważną rolę w zakresie reprezentowania społeczeństwa obywatelskiego. Mechanizm ten powinien obejmować element prewencyjny umożliwiający ekspertom i przedstawicielom społeczeństwa obywatelskiego zainicjowanie wczesnego ostrzegania o konkretnych wydarzeniach oraz debaty nad propozycjami rozwiązań z udziałem wszystkich zainteresowanych stron. Taki mechanizm pomógłby również w podziale obciążeń między instytucjami i zwiększyłby współodpowiedzialność za działania UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponadto EKES proponuje uznanie i wzmocnienie istniejących platform społeczeństwa obywatelskiego oraz ustanowienie corocznego forum na szczeblu europejskim w sprawie praw podstawowych i praworządności z udziałem EKES-u. Po pierwsze, pozwoliłoby to unijnym decydentom otrzymywać odpowiednio wcześnie i bezpośrednio od zainteresowanych podmiotów, w tym organizacji lokalnych, komunikaty ostrzegawcze na temat pojawiających się problemów dotyczących wartości zapisanych w art. 2 TUE, a po drugie, ułatwiłoby wzajemne uczenie się oraz krajową i ponadnarodową współpracę między wszystkimi zainteresowanymi stronami (przedsiębiorstwami, związkami zawodowymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, krajowymi instytucjami praw człowieka oraz władzami publicznymi). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że w obecnych okolicznościach konieczne jest zwielokrotnienie głosów płynących z istniejących platform i lokalnych organizacji. EKES jest organem o wyjątkowym charakterze, stwarzającym możliwość rzeczywistego dialogu między wszystkimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerami społecznymi, ze wszystkich państw członkowskich. W ten sposób wnosi wartość dodaną, przyczyniając się do zwiększenia różnorodności i witalności społeczeństwa obywatelskiego. Takie forum mogłoby umożliwić organizacjom społeczeństwa obywatelskiego przekazywanie wczesnych ostrzeżeń. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jak pokazało ostatnie orzecznictwo, zagrożenia dla praworządności stwarzają ryzyko podważenia wzajemnego zaufania, na którym opiera się UE. Niezależne sądy krajowe są bastionem zapewniającym sprawne funkcjonowanie UE, w tym jej rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Należy również rozważyć ekonomiczne aspekty praworządności. Wzajemne zaufanie jest wartością trudną do obliczenia w kategoriach czysto ekonomicznych, ale jasne jest, że brak zaufania związany z wpływami politycznymi w sądownictwie lub korupcją ma negatywne konsekwencje gospodarcze. Należy nadać większą wagę temu zagadnieniu, stanowiącemu obszar tematyczny, w którym potrzeba więcej danych i badań na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Kształcenie, zarówno formalne, jak i pozaformalne, ma do odegrania kluczową rolę w budowaniu demokracji i praworządności. Demokracja i praworządność powinny znaleźć się w sercu i w umyśle każdego obywatela Europy. EKES wzywa Komisję Europejską do zaproponowania ambitnej strategii komunikacyjnej, edukacyjnej i podnoszącej świadomość obywateli w zakresie praw podstawowych, praworządności i demokracji. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzenie i przegląd komunikatu

| 2.1. | Sytuacja w zakresie poszanowania praw podstawowych i praworządności jest bardzo niepokojąca w całej UE, zwłaszcza że w niektórych przypadkach konieczne było zastosowanie procedury art. 7 TUE. W związku z tym komunikat Komisji będący przedmiotem niniejszej opinii inicjuje debatę nad sposobami poprawy praworządności w UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W komunikacie przypomina się o znaczeniu praworządności jako jednej z podstawowych wartości Unii Europejskiej, która stanowi podstawę systemu demokratycznego i jest niezbędnym warunkiem ochrony praw podstawowych. Praworządność obejmuje m.in. zasady: legalności, która zakłada przejrzysty, odpowiedzialny, demokratyczny i pluralistyczny proces uchwalania prawa; pewności prawa; zakazu arbitralności w działaniu władz wykonawczych; skutecznej ochrony sądowej przez niezawisłe i bezstronne sądy, skutecznej kontroli sądowej, w tym poszanowania praw podstawowych; rozdziału władz oraz równości wobec prawa. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja określa trzy filary skutecznego egzekwowania praworządności w Unii: upowszechnianie praworządności – gromadzenie wiedzy i wspólna kultura praworządności; zapobieganie problemom – współpraca i wsparcie na rzecz umocnienia praworządności na szczeblu krajowym; reagowanie na problemy – egzekwowanie prawa na szczeblu unijnym w przypadku, gdy zawodzą mechanizmy krajowe. Dokładniej rzecz ujmując, Komisja podkreśla potrzebę upowszechniania standardów praworządności, odbierania sygnałów ostrzegawczych, pogłębiania wiedzy na temat danego państwa członkowskiego, poprawy wspólnej zdolności reagowania w przypadku eskalacji oraz eliminowania niedociągnięć w perspektywie długoterminowej za pomocą reform strukturalnych. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje konsultacje, ponieważ uznano w nich znaczenie pojawiających się w ostatnim czasie problemów w zakresie praworządności w UE. W ostatnich latach odnotowano wzrost liczby takich problemów, co wskazuje na ryzyko wystąpienia kryzysu praworządności i demokracji na dużą skalę, zwłaszcza w niektórych państwach członkowskich. Kryzys ten należy w pełni uznać i odpowiednio na niego zareagować. Oznacza to między innymi odważne potwierdzenie wartości UE i zapewnienie solidnych instrumentów służących zapobieganiu i korygowaniu dalszego pogarszania się sytuacji w zakresie praworządności. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES wyraził już głębokie zaniepokojenie sytuacją w zakresie praw podstawowych i poszanowania praworządności i od 2016 r. wzywa do bardziej zdecydowanych działań (2). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy przypomnieć, że Unia Europejska to nie tylko wspólny rynek; jest to unia oparta na wspólnych wartościach, jak określono w art. 2 Traktatu. Ponadto uznaje ona prawa, wolności i zasady określone w Karcie praw podstawowych UE. Wartości te, które są fundamentem Unii Europejskiej, są także podstawą integracji i częścią europejskiej tożsamości. Są kryteriami przystąpienia do UE, ale muszą być również przestrzegane przez państwa członkowskie w praktyce. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Praworządność, prawa podstawowe i demokracja są ze sobą wzajemnie powiązane w nierozłączny i trójstronny sposób. Jedynie zagwarantowanie tych trzech wartości łącznie pozwala zapobiegać nadużyciom władzy państwowej. Ochrona praw podstawowych jest filarem, który należy dalej rozwijać poprzez ratyfikację wszystkich odpowiednich instrumentów (w tym konwencji ONZ i europejskiej konwencji praw człowieka), ściślejszą współpracę między instytucjami UE oraz zwiększenie wsparcia dla organizacji działających na poziomie lokalnym i organizacji monitorujących w całej Europie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES ubolewa, że traktaty UE nie stanowią wyraźnie, że wszystkie państwa członkowskie powinny spełniać kryteria kopenhaskie (3). Nowi i długoletni członkowie UE powinni w równym stopniu i stale przestrzegać tych kryteriów. Zauważa, że instytucje UE nie dysponują wystarczająco solidnymi i dopasowanymi narzędziami pozwalającymi chronić przed pojawiającymi się obecnie w państwach członkowskich zagrożeniami wobec praworządności, praw podstawowych i demokracji pluralistycznej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Działania w odpowiedzi na obecne wyzwania nie są podejmowane odpowiednio wcześnie, a reakcje na szczeblu krajowym i unijnym są niewystarczająco skuteczne: istniejące instrumenty miały ograniczony wpływ na czynniki sprzyjające powstawaniu tych problemów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Największe wyzwania występują w niektórych państwach członkowskich, w których potężne podmioty polityczne zwróciły się przeciwko niezawisłości sądów oraz przeciwko instytucjom i organizacjom, które tworzą i utrzymują pluralistyczny system demokratyczny. W komunikacie nie uwzględniono w wystarczającym stopniu tego zasadniczego aspektu, preferując perspektywę, w której instytucje – parlamenty, rządy i ministerstwa, sądy konstytucyjne, organy zawodowe – są oderwane od rywalizacji politycznej i wyborczej. Takie pasywne podejście do polityki partyjnej i wyborów uniemożliwia wyjaśnienie, dlaczego potężne podmioty zaczynają podważać praworządność i demokrację i dlaczego wydają się jednocześnie popularne i niemożliwe do powstrzymania. Polityczne, kulturowe i socjologiczne aspekty wyzwań w zakresie praworządności, które mają wpływ na demokracje, są istotnym obszarem, który dotychczas nie został uwzględniony w analizie i reakcji UE. Wyjaśnia to częściowo ograniczenia obecnego podejścia oraz narzędzi, w tym procedury przewidzianej w art. 7 ust. 1. Dzięki swojemu powiązaniu z całym społeczeństwem obywatelskim, w tym z partnerami społecznymi, EKES jest szczególnie dobrze przygotowany do zaoferowania przestrzeni dla lepszej analizy, debaty i reakcji na te polityczne, socjologiczne i kulturowe aspekty wyzwań związanych z demokracją i praworządnością. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W ostatnich latach Komisja podjęła działania zmierzające do stworzenia uzupełniających i kumulatywnych mechanizmów w celu wypełnienia luki między brakiem działań a środkami ostatecznymi. Działania te wydają się jednak niewystarczające, aby sprostać obecnemu wyzwaniu, jakim są skoordynowane działania zmierzające do przechwycenia władzy w instytucjach, w tym w sądownictwie, które – nawet jeśli nie za pośrednictwem elektoratu – cieszą się silnym poparciem organizacji partyjnych i partyjnej klienteli. Nawet utrwalone demokracje nie są wolne od zagrożenia pełzającym autorytaryzmem i erozją rządów prawa. Obawy dotyczące bezpieczeństwa są w coraz większym stopniu wykorzystywane w celu uzasadnienia kwestionowania gwarancji demokratycznych lub ich zawieszenia. Niektóre rządy utrudniają pracę szeregu głównych organizacji społeczeństwa obywatelskiego zamiast pozostawiać im przestrzeń dla prowadzenia działalności. Dlatego ważne jest, aby UE przyjęła bardziej aktywne i zapobiegawcze podejście. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zgadza się z Komisją, że ostatnie tendencje populistyczne i autokratyczne wymagają działań wszystkich unijnych organów i całego społeczeństwa obywatelskiego w UE, aby zapewnić zachowanie wartości, na których opiera się UE. EKES zdecydowanie sprzeciwia się wszelkim formom demokracji nieliberalnej. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Dlatego też EKES uważa, że okres debaty powinien był trwać dłużej, aby umożliwić bardziej gruntowne konsultacje i udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Wiele organizacji społeczeństwa obywatelskiego poinformowało EKES, że krótkie okresy konsultacji często prowadzą do braku przejrzystości i konstruktywnych konsultacji, co obniża jakość późniejszych przepisów i podważa praworządność w państwach członkowskich. Mając to na uwadze, EKES uważa, że Komisja powinna była zapewnić bardziej gruntowne konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim, którego sprawy te bezpośrednio dotyczą. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońcy praw człowieka, sygnaliści i dziennikarze znajdują się na pierwszej linii ognia, gdy dochodzi do pogorszenia sytuacji w obszarze praworządności, i są w bardzo trudnej sytuacji w przypadku naruszenia prawa w danym państwie członkowskim. To one monitorują sytuację i zgłaszają naruszenia, a na najniższym szczeblu mogą wysyłać wczesne ostrzeżenia. Dlatego też EKES uważa, że ich rola ma pierwszorzędne znaczenie, podobnie jak rola mediów i dziennikarstwa śledczego. W związku z tym do stabilnego rozwoju konieczne są instrumenty ochrony organizacji społeczeństwa obywatelskiego i mediów. Propozycje dotyczące ich roli muszą być istotnym elementem wniosków, które zostaną przedstawione przez Komisję po zakończeniu okresu debaty. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | W szczególności należy w ramach przyszłych WRF zwiększyć wsparcie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza dla organizacji działających na rzecz obrony wartości, o których mowa w art. 2. Należy zapewnić organizacjom społeczeństwa obywatelskiego podstawowe finansowanie na wszystkich szczeblach – lokalnym, krajowym i europejskim – w celu wsparcia budowania zdolności i działań w obszarze podnoszenia świadomości, monitorowania i dokumentowania oraz prowadzenia rzecznictwa i postępowań sądowych. Aby zwiększyć wsparcie UE dla roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w Europie należy w przyszłych WRF zadbać o to, by wszystkie odpowiednie fundusze UE – w szczególności w obszarach polityki społecznej, gospodarczej i spójności – uwzględniały istotną rolę społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu tych polityk. UE powinna również zwiększyć wsparcie finansowe na rzecz niezależności i pluralizmu mediów w Europie oraz uwzględnić te kwestie we wszystkich odpowiednich politykach UE, w tym w polityce konkurencji. Aby zapewnić nadanie tym kwestiom priorytetu politycznego, przyszły wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej odpowiedzialny za prawa podstawowe powinien również odpowiadać za nadzorowanie sprzyjających warunków dla społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka i dziennikarzy. EKES powtarza także swój apel o ustanowienie rzecznika UE ds. przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, któremu podmioty te mogłyby zgłaszać incydenty związane z jakimkolwiek napastowaniem lub ograniczaniem ich działalności (4). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Zgodnie z mandatem EKES-u określonym w TFUE, jako przedstawiciel zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego musi być on ściśle zaangażowany w przyszłe opracowywanie inicjatyw instytucjonalnych w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES ma szczególną rolę do odegrania i obowiązek reagowania, gdy działania jego członków i ogółu społeczeństwa obywatelskiego są w UE zagrożone. Mógłby i powinien odgrywać kluczową rolę w ułatwianiu wymiany między wszystkimi zainteresowanymi stronami na temat aktualnej sytuacji w zakresie praworządności w państwach członkowskich z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego, a także mógłby przekazywać informacje (w sieci wczesnego ostrzegania) jeszcze przed pojawieniem się pierwszych oznak problemów dotyczących praw podstawowych i praworządności. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | W 2016 r. EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej wzywającą do wzmocnienia działań Unii w zakresie praw podstawowych i praworządności w państwach członkowskich, a następnie w kwietniu 2018 r. powstała specjalna grupa do zbadania sposobu zapewnienia najlepszego wkładu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Zagrożenia dla praworządności stwarzają ryzyko podważenia wzajemnego zaufania, na którym opiera się UE. Wyraźnie pokazuje to na przykład wyrok wydany niedawno przez Trybunał Sprawiedliwości, który orzekł, że sędzia krajowy może odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez państwo członkowskie UE, jeśli w państwie tym występują systemowe naruszenia lub uogólnione braki w zakresie praworządności, mogące wpłynąć na niezawisłość sądów w tym państwie i naruszać podstawowe prawo osoby, której dotyczy nakaz, do rzetelnego procesu sądowego (5). |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Niezawisłe sądy krajowe są bastionem gwarantującym, że obywatele mogą liczyć na egzekwowanie praw przysługujących im na mocy prawa unijnego, przedsiębiorstwa europejskie mogą prowadzić handel transgraniczny bez obawy, że umowy nie będą egzekwowane w sposób bezstronny i niezależny, pracownicy pracujący w sąsiednim kraju mogą liczyć na egzekwowanie ich praw, a organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą swobodnie prowadzić działalność transgraniczną, bez opodatkowania zagranicznej pomocy solidarnościowej w sposób dyskryminujący. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, partnerzy społeczni i rady inwestorów zagranicznych wyraziły pod adresem EKES-u zaniepokojenie pogorszeniem się sytuacji w zakresie praworządności i poważnym wpływem tego faktu na gospodarkę. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Kształcenie, zarówno formalne, jak i pozaformalne, odgrywa kluczową rolę w budowaniu kultury demokracji i praworządności. Różnorodność kultur politycznych w Europie utrudnia to zadanie. Istnieją jednak udane przykłady z przeszłości, w których wartości demokratyczne są przedmiotem nauczania, rozpowszechniania i konsolidowania. W perspektywie długoterminowej najlepszym zabezpieczeniem przed regresem demokracji i rządów prawa jest aktywne, wykształcone i zaangażowane obywatelstwo. Demokracja liberalna, zdefiniowana we wcześniejszej opinii EKES-u (6) i zasada państwa prawa powinny znajdować się w sercach i umysłach wszystkich obywateli UE, a UE powinna odgrywać wiodącą rolę w dążeniu do tego celu, na przykład poprzez zachęcanie do włączania tych zagadnień w główny nurt programów nauczania w szkołach i na wyższych uczelniach, a także poprzez promowanie wymiany akademickiej i zawodowej między obywatelami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tych dziedzinach. EKES wzywa Komisję Europejską do zaproponowania ambitnej strategii komunikacyjnej, edukacyjnej i podnoszącej świadomość obywateli w zakresie praw podstawowych, praworządności i demokracji. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Uwagi na temat istniejących narzędzi

| 4.1. | EKES zauważa niedostatki w ramach obecnych narzędzi, którymi dysponują instytucje UE, by chronić wartości określone w art. 2. Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego są zwykle nadmiernie zawężone, przez co nie pozwalają na zapobieganie skoordynowanym atakom na praworządność ani podejmowanie działań naprawczych w tym zakresie. Po drugie, niezwykle trudne okazało się pobudzenie woli politycznej wystarczającej do uruchomienia procedury przewidzianej w art. 7 TUE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jeśli chodzi o komunikat Komisji Europejskiej z 2014 r. pt. „Nowe ramy UE na rzecz umocnienia praworządności” (7), to zastosowanie tych ram jest wprawdzie łatwiejsze niż uruchomienie art. 7, jednak ich skuteczność pozostaje wątpliwa w przypadku rządów odmawiających współpracy. Ponadto progi wymagane do ich uruchomienia są zbyt wysokie, co powoduje zbyt późne ich zastosowanie. EKES zaleca poprawę ram w zakresie praworządności, w tym poprzez określenie jaśniejszych wzorców odniesienia, wskaźników i terminów, aby lepiej oceniać reakcję zainteresowanych władz i podejmowane przez UE środki wspomagające. |
| --- | --- |

4.2.

4.3.   Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i orzeczenia w trybie prejudycjalnym

| 4.3.1. | W ciągu ostatnich kilku lat Komisja wszczęła kilka postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczących praworządności jako wartości UE (8). Postępowanie to powinno być stosowane zawsze, gdy jest to możliwe, ale nie może być jedynym narzędziem, ponieważ nie wszystkie naruszenia dotyczą prawa Unii. Jednak niektórzy eksperci opowiadają się za możliwością wszczynania tego postępowania na podstawie art. 258 TFUE bezpośrednio z powodu naruszenia art. 2 TUE (9), co jest rozwiązaniem do rozważenia. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Użytecznym narzędziem może być również orzeczenie w trybie prejudycjalnym. Istnieją jednak różne przeszkody utrudniające sądom krajowym kierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości, a ponadto często jest to długa procedura. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Europejski semestr

| 4.4.1. | Głównym celem europejskiego semestru jest stworzenie ram koordynacji polityk gospodarczych w całej UE, ale obejmuje on również walkę z korupcją, skuteczne systemy wymiaru sprawiedliwości oraz reformę administracji publicznej, których to obszarów mogą dotyczyć zalecenia dla poszczególnych krajów (10). Jednak nie zawsze zalecenia skutkują podjęciem skutecznych działań następczych. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Europejski semestr był krytykowany za niewystarczającą liczbę partnerów społecznych, zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym (11), a państwa członkowskie wdrażają obecnie w wystarczającym stopniu jedynie 20 % zaleceń dla poszczególnych krajów (12). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Europejski semestr jest głównie narzędziem polityki gospodarczej i społecznej, ukierunkowującym i wspierającym reformy w państwach członkowskich. Jednak jego rola w monitorowaniu i propagowaniu kwestii związanych z praworządnością mogłaby zostać wzmocniona poprzez bardziej widoczne uwzględnianie wskaźników praworządności, w tym w odniesieniu do kwestii takich jak pewność prawa i dostęp do środków odwoławczych dla przedsiębiorstw i pracowników. Należy również zwiększyć zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i zapewnić lepsze działania następcze w celu poprawy przestrzegania przepisów. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości

| 4.5.1. | Tablica wyników wymiaru sprawiedliwości UE zawiera informacje na temat wymiaru sprawiedliwości we wszystkich państwach członkowskich i może skutkować zaleceniami dla poszczególnych krajów w europejskim semestrze. Opiera się na badaniach przeprowadzonych wśród obywateli i przedsiębiorstw w celu oceny niezawisłości systemu wymiaru sprawiedliwości (13). EKES zaleca objęcie tym badaniem również organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Mechanizm współpracy i weryfikacji

| 4.6.1. | Mechanizm współpracy i weryfikacji (14) został stworzony jako środek przejściowy mający pomóc Rumunii i Bułgarii, po ich przystąpieniu do UE, w wyeliminowaniu szeregu niedociągnięć w dziedzinie reformy sądownictwa, zwalczania korupcji i (w przypadku Bułgarii) przestępczości zorganizowanej. W ramach tego mechanizmu ustanowiono zestaw kryteriów służących Komisji do oceny postępów i sporządzania rocznych sprawozdań z postępów. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Mechanizm ten okazał się skutecznym narzędziem. Jednak ostatnie sprawozdanie na temat Rumunii wykazało zahamowanie postępów, podczas gdy oczekiwano, że cele zostaną osiągnięte bardzo szybko. Rodzi to obawy, czy wymóg dokonywania postępów jest wystarczająco rygorystyczny, a także pytanie, czy nie należałoby kontynuować mechanizmu współpracy i weryfikacji do czasu utrwalenia zmian. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Znaczenie mechanizmu współpracy i weryfikacji dla rozwiązywania problemów dotyczących praworządności w innych państwach członkowskich wymaga dokładniejszej oceny. Niezależnie od różnego stopnia zaangażowania ze strony partii rządzących w obu krajach, istnienie tego instrumentu pozwala na zorganizowany i ciągły dialog między Komisją Europejską a państwem objętym mechanizmem. |
| --- | --- |

4.6.3.

4.7.   Służba Komisji ds. Wspierania Reform Strukturalnych

| 4.7.1. | Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych zapewnia bezpośrednie wsparcie władzom krajowym (metody przeglądu, szkolenia, analizy, porady ekspertów) i obejmuje zarządzanie i administrację publiczną, w tym przejrzystość i walkę z korupcją, ale zasadniczo jest narzędziem makroekonomicznym. Niewiele projektów było zasadniczo związanych z praworządnością (15). |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | EKES zaleca szersze stosowanie specjalnych zadań przy wydawaniu zaleceń dla poszczególnych krajów w sprawie praworządności oraz zapewnienie zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w programy reform. |
| --- | --- |

4.7.2.

4.8.   Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne i fundusze wspierające politykę w zakresie sprawiedliwości i bezpieczeństwa

| 4.8.1. | Jednym z najskuteczniejszych sposobów egzekwowania przez UE poszanowania praworządności jest zapewnienie finansowania. W dniu 17 stycznia 2019 r. Parlament Europejski zagłosował za mechanizmem (nazwanym instrumentem na rzecz wartości europejskich), który służy zwiększeniu finansowania unijnego programu „Prawa i Wartości”. Zaproponowany przez Komisję fundusz „Sprawiedliwość, Prawa i Wartości”nie zaspokaja w pełni tego zapotrzebowania. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Chociaż EKES z zadowoleniem przyjmuje zapewnienie w nowych wieloletnich ramach finansowych środków związanych ze zwiększeniem dostępu organizacji społeczeństwa obywatelskiego do funduszy, stwierdza, że kwoty przeznaczone na praworządność i prawa podstawowe oraz dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego są niewystarczające (16). |
| --- | --- |

4.8.2.

4.9.   Nowy mechanizm zapewniający ochronę budżetu Unii, gdy uogólnione braki w zakresie praworządności w państwach członkowskich wpływają lub mogą wpłynąć na budżet

| 4.9.1. | EKES z zadowoleniem przyjął wniosek i zalecił ściślejsze zaangażowanie EKES-u (17). Ponadto zalecił wprowadzenie we wniosku zmian pozwalających uwzględnić szersze pojęcie praworządności, które obejmuje ochronę praw podstawowych i gwarantuje ochronę demokracji pluralistycznej. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | EKES zaleca jednak zachowanie szczególnej ostrożności w tym przypadku, tak aby nie skutkowało to konsekwencjami dla beneficjentów końcowych. Należy pamiętać o zapewnieniu specjalnych środków wsparcia dla niezależnych organizacji, które znajdują się w niezwykle delikatnej sytuacji w swoim państwie członkowskim. |
| --- | --- |

4.9.2.

4.10.   Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Prokuratura Europejska

| 4.10.1. | Korupcja jest jednym z wyzwań dotyczących praworządności, dlatego UE musi dopilnować, aby jej fundusze nie były nadużywane i nie sprzyjały korupcji. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.10.2. | Obecnie dochodzenia OLAF mogą skutkować ściganiem przestępstw wyłącznie przez prokuratorów z państw członkowskich (18), a jedynie 45 % dochodzeń prowadzi do wszczęcia postępowania karnego (19). Dlatego też EKES popiera utworzenie nowej Prokuratury Europejskiej (EPPO) (20) i wzywa wszystkie kraje UE do dołączenia do współpracy (21). |
| --- | --- |

4.10.2.

| 4.10.3. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońcy praw człowieka, sygnaliści i dziennikarze odgrywają ważną rolę w ujawnianiu nadużyć, dlatego też EKES ponownie podkreśla znaczenie zorganizowanego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim oraz zwiększonego wsparcia finansowego i politycznego dla tych podmiotów. |
| --- | --- |

4.10.3.

4.11.   Proces przystąpienia do UE i polityka sąsiedztwa

| 4.11.1. | W 2011 r. UE wprowadziła nowe podejście do funduszy Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa mające skłonić kraje partnerskie, by zobowiązały się do poszanowania wartości UE i przeprowadzenia reform politycznych (22). |
| --- | --- |

4.11.1.

| 4.11.2. | Wymóg spełnienia warunków politycznych jest pozytywnym elementem Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, dobrze spełniającym swoją funkcję w odniesieniu do krajów zainteresowanych reformami. |
| --- | --- |

4.11.2.

| 4.11.3. | UE musi zdecydowanie kontynuować stosowanie tego wymogu w polityce sąsiedztwa i w procesie przystąpienia do UE. Aby zachować wiarygodność, musi stosować te same kryteria w obrębie swoich granic. Dla każdego kraju pragnącego przystąpić do Unii Europejskiej zasadnicze znaczenie ma zdecydowane zobowiązanie do przestrzegania europejskich wartości. Kandydaci do członkostwa muszą spełniać kryteria kopenhaskie (23). Ważne jest, aby UE ściśle egzekwowała te wymagania. Umocnienie praworządności to nie tylko kwestia instytucjonalna, potrzebna jest do tego transformacja społeczna. |
| --- | --- |

4.11.3.

5.   Zalecenia

| 5.1. | Od 2016 r. EKES popiera koncepcję stworzenia na szczeblu UE mechanizmu monitorowania poszanowania praworządności i praw podstawowych (24). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Uważa za niezbędne stworzenie prawnie wiążącego mechanizmu europejskiego, tzn. ram aktywnie angażujących Komisję, Parlament i Radę, w których EKES odgrywałby ważną rolę w zakresie reprezentowania społeczeństwa obywatelskiego. Ten mechanizm uzupełni istniejące narzędzia (25) i powinien obejmować element prewencyjny, aby umożliwić zainteresowanym stronom (przedsiębiorstwom, związkom zawodowym, organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, krajowym instytucjom ochrony praw człowieka oraz władzom publicznym) i ekspertom identyfikację niedociągnięć w miarę ich pojawiania się na szczeblu krajowym oraz omówienie ich usunięcia na wczesnym etapie. Pomógłby on również w podziale obciążeń między instytucjami i zwiększyłby współodpowiedzialność za działania UE w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Rola EKES-u w tej dziedzinie powinna być postrzegana w kontekście jego wyjątkowego składu i pośredniczenia między UE a szczeblem krajowym. Jako główny przedstawiciel społeczeństwa obywatelskiego obejmuje on organizacje silnie zaangażowane na rzecz praworządności i praw podstawowych, a także partnerów społecznych i inne kluczowe podmioty gospodarcze i społeczne mające powiązania krajowe i unijne. W związku z tym mógłby wnieść wyraźną wartość dodaną jako źródło zebranych na szczeblu lokalnym unikalnych danych i spostrzeżeń (bez powielania tych dostępnych z innych źródeł) dotyczących propagowania, zapobiegania i reagowania. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Pierwszym krokiem w tym zakresie było rozpoczęcie przez EKES misji informacyjnych w celu zebrania informacji na temat sposobu postrzegania problemów przez społeczeństwa obywatelskie w poszczególnych państwach członkowskich. EKES ma zamiar odwiedzić wszystkie 28 państw członkowskich (26), a jesienią opublikuje sprawozdanie na temat swoich ustaleń z pierwszych pięciu wizyt krajowych. Wizyty te nie obejmują mechanizmu monitorowania, niemniej spełniają ważną rolę w pozyskiwaniu opinii krajowych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym jako dalszy środek EKES proponuje uznanie i wzmocnienie istniejących platform społeczeństwa obywatelskiego i lokalnych organizacji. W obecnych okolicznościach konieczne jest zwielokrotnienie płynących z nich głosów. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ponadto należy ustanowić na szczeblu europejskim coroczne forum zainteresowanych stron na temat praw podstawowych i praworządności z udziałem EKES-u aby, po pierwsze, umożliwić decydentom unijnym otrzymywanie odpowiednio wcześnie i bezpośrednio od lokalnych organizacji komunikatów ostrzegawczych na temat pojawiających się wyzwań dotyczących wartości zapisanych w art. 2 TUE, a po drugie, ułatwić wzajemne uczenie się, budowanie zaufania i współpracę między krajowymi zainteresowanymi stronami, takimi jak przedsiębiorstwa, związki zawodowe, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, krajowe instytucje ochrony praw człowieka i władze publiczne. Format i zasady działania tego forum zainteresowanych stron powinny być inspirowane istniejącymi modelami Europejskiego Forum Migracji oraz europejskiej platformy na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym. EKES zapewniłby obsługę sekretariacką forum i byłby gospodarzem posiedzeń organizowanych wspólnie z Komisją Europejską. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES uważa, że w obecnych okolicznościach konieczne jest zwielokrotnienie głosów, które może umożliwić organizacjom społeczeństwa obywatelskiego przekazywanie wczesnych ostrzeżeń. W przeciwieństwie do corocznego seminarium w sprawie praw podstawowych, które obejmuje ograniczoną liczbę kluczowych zainteresowanych stron, forum EKES-u ma mieć otwarty charakter, sprzyjający debacie publicznej. Mandat Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej jest niestety ograniczony przez art. 51 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej do interwencji w przypadku niektórych naruszeń art. 2 TUE. W jej forum biorą udział głównie organizacje zajmujące się prawami człowieka, podczas gdy EKES obejmuje organizacje spoza dziedziny praw człowieka, w tym partnerów społecznych, i ma doświadczenie w kontaktach z organizacjami na szczeblu europejskim, krajowym i lokalnym w wielu różnych kwestiach. W ten sposób EKES wnosi wartość dodaną, przyczyniając się do zwiększenia różnorodności i witalności społeczeństwa obywatelskiego oraz włącza ważne podmioty gospodarcze. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Należy rozważyć ekonomiczne aspekty praworządności. Wzajemne zaufanie jest wartością trudną do obliczenia w kategoriach czysto ekonomicznych, ale jasne jest, że brak zaufania związany z wpływami politycznymi w sądownictwie lub korupcją ma negatywne konsekwencje gospodarcze. EKES wzywa Komisję Europejską, by położyła większy nacisk na konsekwencje upadku praworządności dla wszystkich zainteresowanych stron, w tym sektora przedsiębiorstw i by zebrała więcej danych i analiz na ten temat. Niepewność prawa, nieprzejrzyste stanowienie prawa, nieuczciwa konkurencja, dyskryminacyjny dostęp do rynków publicznych oraz brak rzeczywistego dostępu do środków odwoławczych to przykłady konsekwencji upadku praworządności dla sektora przedsiębiorstw, które powinny być lepiej uwzględniane w analizie i reagowaniu UE, w tym w ramach europejskiego semestru. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Szczególną kwestią jest potrzeba silniejszego wsparcia organizacji społeczeństwa obywatelskiego (finansowanie podstawowe dla organizacji monitorujących): istotne jest, aby UE rozważyła sposoby wspierania organizacji społeczeństwa obywatelskiego, dziennikarzy śledczych i mediów monitorujących sytuację i zgłaszających pojawiające się problemy dotyczące art. 2 TUE. EKES uważa, że instrument finansowania zapewniający wsparcie organizacjom społeczeństwa obywatelskiego propagującym w państwach członkowskich wartości zapisane w art. 2 jest niezbędny do zapewnienia oddolnego wsparcia ogółu obywateli dla tych wartości. W tym zakresie odwołuje się do swojej opinii dotyczącej wniosków w sprawie nowego funduszu „Sprawiedliwość, Prawa i Wartości” (27) i wzywa Radę i Parlament Europejski do znacznego zwiększenia zasobów przeznaczonych na ten fundusz w ramach decyzji w sprawie wieloletnich ram finansowych po 2020 r. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 88.

1

(2)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 8.

2

(3)  Ustanowionych podczas szczytu Rady Europejskiej w Kopenhadze w 1993 r.

3

(4)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 9.

4

(5)  Europejski Trybunał Sprawiedliwości, wyrok Trybunału (wielka izba) – sprawa C-216/18 PPU, 25 lipca 2018 r.

5

(6)  SOC/605 – Odporna demokracja dzięki silnemu i zróżnicowanemu społeczeństwu obywatelskiemu (Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 24).

6

(7)  Komisja Europejska, komunikat „Nowe ramy UE na rzecz umocnienia praworządności”, 11 marca 2014 r.

7

(8)  Komisja Europejska, http://europa.eu/rapid/press-release_IP-19-1957_pl.htm, 3 kwietnia 2019 r.

8

(9)  Michel Waelbroeck i Peter Oliver, Enforcing the Rule of Law in the EU: What can be done about Hungary and Poland? [Egzekwowanie praworządności w UE: Co można zrobić z Węgrami i Polską?], 9 lutego 2018 r.

9

(10)  Komisja Europejska, komunikat: Dalsze umacnianie praworządności w Unii – Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania, 3 kwietnia 2019 r.

10

(11)  Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC), Komunikat prasowy ETUC: „Pakiet zimowy europejskiego semestru”, 27 lutego 2019 r.

11

(12)  Business Europe, Newsletter N°2019-13: A renewed role for the European Semester, 11 kwietnia 2019 r.

12

(13)  Komisja Europejska, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2019 r., 2019, s. 63: pkt 3.3.3 „Podsumowanie dotyczące niezawisłości sądów”.

13

(14)  https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/effective-justice/rule-law/assistance-bulgaria-and-romania-under-cvm_pl

14

(15)  Z przykładów podanych przez tę służbę tylko 6 projektów dotyczy konkretnie praworządności: przedstawienie niezależnej analizy bułgarskiej prokuratury; zreformowanie systemu orzekania o niepełnosprawności w Republice Czeskiej, Grecji i Polsce; zwiększenie skuteczności systemu sądowego w Chorwacji; poprawa koordynacji audytów wewnętrznych w Rumunii; poprawa postępowania z przypadkami informowania o nieprawidłowościach we Włoszech; oraz pomoc w integracji młodych migrantów i uchodźców w Austrii.

15

(16)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 178.

16

(17)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 173.

17

(18)  Prokuratura Europejska, strona internetowa dotycząca polityki.

18

(19)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, Sprawozdanie specjalne nr 1/2019 Zwalczanie nadużyć finansowych w wydatkowaniu środków UE – konieczne jest podjęcie działań.

19

(20)  Komisja Europejska, komunikat: Strategia Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych – wzmożenie działań w celu ochrony budżetu UE, 29 kwietnia 2019 r.

20

(21)  Projekt Raportowania Zorganizowanej Przestępczości i Korupcji, EC Adopts New Anti-Fraud Strategy [KE przyjmuje nową strategię zwalczania nadużyć finansowych], 1 maja 2019 r.

21

(22)  Momin Badarna, The ENP and its Political Conditionality Instrument: is it ineffective?, Young European Federalists [EPS i jej instrument warunkowości politycznej: czy jest nieskuteczny?, Młodzi europejscy federaliści], 15 września 2018 r.

22

(23)  Komisja Europejska, Komunikat w sprawie polityki rozszerzenia UE w 2018 r., 17 kwietnia 2018 r.

23

(24)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 8.

24

(25)  Jak zaproponował Parlament Europejski w rezolucji z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie sytuacji praw podstawowych w UE (2012), P7_TA(2014)1773, sprawozdawca: Louis Michel, 22 listopada, pkt 9.

25

(26)  27 państw członkowskich po opuszczeniu UE przez Zjednoczone Królestwo.

26

(27)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 178, dotycząca COM(2018) 383 final i COM(2018) 384.

27

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 3.7

Największe wyzwania występują w niektórych państwach członkowskich, w których potężne podmioty polityczne zwróciły się przeciwko niezawisłości sądów oraz przeciwko instytucjom i organizacjom, które tworzą i utrzymują pluralistyczny system demokratyczny. W komunikacie nie uwzględniono w wystarczającym stopniu tego zasadniczego aspektu, preferując perspektywę, w której instytucje – parlamenty, rządy i ministerstwa, sądy konstytucyjne, organy zawodowe – są oderwane od rywalizacji politycznej i wyborczej. Takie pasywne podejście do polityki partyjnej i wyborów uniemożliwia wyjaśnienie, dlaczego potężne podmioty zaczynają podważać praworządność i demokrację i dlaczego wydają się jednocześnie popularne i niemożliwe do powstrzymania. Polityczne, kulturowe i socjologiczne aspekty wyzwań w zakresie praworządności, które mają wpływ na demokracje, są istotnym obszarem, który dotychczas nie został uwzględniony w analizie i reakcji UE. Wyjaśnia to częściowo ograniczenia obecnego podejścia oraz narzędzi, w tym procedury przewidzianej w art. 7 ust. 1. Dzięki swojemu powiązaniu z całym społeczeństwem obywatelskim, w tym z partnerami społecznymi, EKES jest szczególnie dobrze przygotowany do zaoferowania przestrzeni dla lepszej analizy, debaty i reakcji na te polityczne, socjologiczne i kulturowe aspekty wyzwań związanych z demokracją i praworządnością.

Uzasadnienie

Autorzy opinii zbyt daleko posuwają się w ocenie instytucji państw członkowskich. Proponowany w niej zapis może być odebrany jako obraźliwy dla instytucji, od których oczekuje się zachowania pluralistycznego systemu. Pozostawiona cześć punktu oddaje oczekiwania względem analiz podejmowanych przez UE w zakresie praworządności.

Wynik głosowania

| Za | : | 47 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 141 |
| Wstrzymało się | : | 19 |

Za

:

47

Przeciw

:

141

Wstrzymało się

:

19

Punkt 5.2

Uważa za niezbędne stworzenie prawnie wiążącego mechanizmu europejskiego, tzn. ram aktywnie angażujących Komisję, Parlament i Radę, w których EKES odgrywałby ważną rolę w zakresie reprezentowania społeczeństwa obywatelskiego. Ten mechanizm uzupełni istniejące narzędzia (1)
  i powinien obejmować element prewencyjny, aby umożliwić zainteresowanym stronom (przedsiębiorstwom, związkom zawodowym, organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, krajowym instytucjom ochrony praw człowieka oraz władzom publicznym) i ekspertom identyfikację niedociągnięć w miarę ich pojawiania się na szczeblu krajowym oraz omówienie ich usunięcia na wczesnym etapie. Pomógłby on również w podziale obciążeń między instytucjami i zwiększyłby współodpowiedzialność za działania UE w tej dziedzinie. Stosowanie mechanizmu wymaga ostrożności, by unikać wdrażania go dla bieżących celów politycznych i powodowania konfliktów kulturowych.

Uzasadnienie

Zaproponowane uzupełnienie nie ogranicza poparcia EKES dla tworzonego mechanizmu. Wzbogaca je o komentarz dotyczący apolityczności i dostrzegania różnorodności kulturowej.

Wynik głosowania

| Za | : | 42 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 153 |
| Wstrzymało się | : | 23 |

Za

:

42

Przeciw

:

153

Wstrzymało się

:

23

Punkt 1.6

EKES podtrzymuje swoje poparcie dla stworzenia mechanizmu na szczeblu UE do monitorowania poszanowania praworządności i praw podstawowych. Uważa za niezbędne stworzenie prawnie wiążącego mechanizmu europejskiego, tzn. ram aktywnie angażujących Komisję, Parlament i Radę, w których EKES odgrywałby ważną rolę w zakresie reprezentowania społeczeństwa obywatelskiego. Mechanizm ten powinien obejmować element prewencyjny umożliwiający ekspertom i przedstawicielom społeczeństwa obywatelskiego zainicjowanie wczesnego ostrzegania o konkretnych wydarzeniach oraz debaty nad propozycjami rozwiązań z udziałem wszystkich zainteresowanych stron. Taki mechanizm pomógłby również w podziale obciążeń między instytucjami i zwiększyłby współodpowiedzialność za działania UE. Stosowanie mechanizmu wymaga ostrożności, by unikać wdrażania go dla bieżących celów politycznych i powodowania konfliktów kulturowych.

Uzasadnienie

Zaproponowane uzupełnienie nie ogranicza poparcia EKES dla tworzonego mechanizmu. Wzbogaca je o komentarz dotyczący apolityczności i dostrzegania różnorodności kulturowej, z której jesteśmy dumni.

Wynik głosowania

| Za | : | 42 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 153 |
| Wstrzymało się | : | 23 |

Za

:

42

Przeciw

:

153

Wstrzymało się

:

23

Następujący fragment opinii sekcji został zmieniony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 59 ust. 4 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 3.12

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońcy praw człowieka, sygnaliści i dziennikarze znajdują się na pierwszej linii ognia, gdy dochodzi do pogorszenia sytuacji w obszarze praworządności, i są w bardzo trudnej sytuacji w przypadku naruszenia prawa w danym państwie członkowskim. To one stoją na straży przestrzegania praw, monitorują sytuację i zgłaszają naruszenia, a na najniższym szczeblu mogą wysyłać wczesne ostrzeżenia. Dlatego też EKES uważa, że ich rola ma pierwszorzędne znaczenie, podobnie jak rola mediów i dziennikarstwa śledczego. W związku z tym do stabilnego rozwoju konieczne są instrumenty ochrony organizacji społeczeństwa obywatelskiego i mediów. Propozycje dotyczące ich roli muszą być istotnym elementem wniosków, które zostaną przedstawione przez Komisję po zakończeniu okresu debaty.

Wynik głosowania

| Za | : | 122 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 73 |
| Wstrzymało się | : | 20 |

Za

:

122

Przeciw

:

73

Wstrzymało się

:

20

Punkt 1.11

Kształcenie, zarówno formalne, jak i pozaformalne, ma do odegrania kluczową rolę w budowaniu demokracji i praworządności. Liberalna d
  Demokracja i praworządność powinny znaleźć się w sercu i w umyśle każdego obywatela Europy. EKES wzywa Komisję Europejską do zaproponowania ambitnej strategii komunikacyjnej, edukacyjnej i podnoszącej świadomość obywateli w zakresie praw podstawowych, praworządności i demokracji.

Wynik głosowania

| Za | : | 119 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 73 |
| Wstrzymało się | : | 21 |

Za

:

119

Przeciw

:

73

Wstrzymało się

:

21

---

(1)  Jak zaproponował Parlament Europejski w rezolucji z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie sytuacji praw podstawowych w UE (2012), sprawozdawca: Louis Michel, 22 listopada, pkt 9.

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/49 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/49

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję nr 1313/2013/UE w sprawie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności”

(COM(2019) 125 final – 2019/0070 (COD))

(2019/C 282/08)

Sprawozdawca: Panagiotis GKOFAS

| Wniosek o konsultację | Parlament, 14.3.2019
  Rada, 27.3.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.5.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.6.2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 171/01/04 |

Wniosek o konsultację

Parlament, 14.3.2019

Rada, 27.3.2019

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

23.5.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.6.2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

171/01/04

1.   Kontekst

| 1.1. | W dniu 13 marca 2019 r. decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającą decyzję nr 1313/2013/UE zatwierdzono nowy Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności stanowi ramy współpracy i pomocy w przypadku poważnych sytuacji kryzysowych w UE i poza nią. Od 2001 r. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności został zastosowany ponad 300 razy. Stronami mechanizmu ochrony ludności są wszystkie państwa członkowskie UE, dwa kraje EOG (Islandia i Norwegia), a także Czarnogóra, Serbia, była jugosłowiańska republika Macedonii i Turcja, a także Organizacja Narodów Zjednoczonych (ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030) i odpowiednie organizacje międzynarodowe. Nowy akt ustanawia dodatkową pulę zasobów (rescEU), która pozwoli świadczyć pomoc, gdy ogólne dostępne zasoby nie wystarczą. RescEU obejmie w szczególności środki zwalczania z powietrza pożarów lasów, a także zasoby związane z ratownictwem medycznym i reagowaniem na incydenty chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe. Strategicznym czynnikiem w dziedzinie gotowości i zapobiegania będzie również sieć wiedzy w zakresie ochrony ludności (knowledge network for training and sharing), aktywna w dziedzinie szkoleń i wymiany wiedzy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wprowadzane zmiany mają na celu lepsze zapobieganie zagrożeniom, jako że zobowiązują państwa członkowskie do rozbudowania oceny swoich zdolności zarządzania ryzykiem i planowania zarządzania ryzykiem. Dotyczy to szczególnie państw członkowskich, w których jednocześnie dochodzi do katastrof tego samego rodzaju, zarówno naturalnych, jak i spowodowanych przez człowieka, lub związanych z nieoczekiwanymi zmianami klimatu albo nieprzewidzianymi, silnymi trzęsieniami ziemi z wysokim wskaźnikiem powtarzalności, które niosą ofiary śmiertelne i kolosalne zniszczenia ekosystemów, infrastruktury cywilnej i publicznej, straty w działalności gospodarczej i wśród małych przedsiębiorstw (1). |
| --- | --- |

1.2.

2.   Wnioski

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przeglądu i wzmocnienia obecnych ram Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Aby zapewnić jednolite warunki wdrażania Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności oraz utworzyć i zorganizować sieć wiedzy w zakresie ochrony ludności, EKES może wnosić wkład do okresowego przeglądu wytycznych dotyczących sporządzania map ryzyka w ramach określonych grup doradczych, a także w ramach odpowiednich inicjatyw międzyinstytucjonalnych (np. dorocznego forum społeczeństwa obywatelskiego w sprawie oceny ryzyka, łagodzenia skutków, zapobiegania i gotowości), w partnerstwie z uznanymi partnerami społecznymi i gospodarczymi oraz regionalnymi, transgranicznymi sieciami odpornych miast. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji o zbadanie wykonalności i zaplanowanie wdrożenia europejskiego centrum szkoleniowego i centrum wiedzy w połączeniu z istniejącymi strukturami krajowymi i regionalnymi, w tym centrami doskonałości, wyspecjalizowanymi, niezależnymi sieciami badawczymi i innymi ekspertami będącymi w stanie zapewnić natychmiastową analizę nietypowych klęsk żywiołowych. Takie centrum i ośrodek wiedzy mogłyby stanowić stale aktualizowane, wymierne i dostępne narzędzie umożliwiające młodym specjalistom uzyskanie podstawowych kompetencji w zakresie skutecznego ograniczania ryzyka, zaś doświadczonym wolontariuszom prowadzenie szkoleń z zarządzania kryzysowego dla lokalnych społeczności odpornych na zagrożenia. W miarę możliwości można by rozszerzyć zasięg tego centrum na państwa trzecie, w szczególności kraje sąsiadujące, grupy znajdujące się w trudnej sytuacji na obszarach izolowanych, podmioty z dziedziny mobilności i turystyki, media itp. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES uważa, że konieczne jest odpowiednie uwzględnienie nowych celów i podejścia Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności w istniejących politykach strukturalnych i inwestycyjnych. Niezmiernie ważne jest zadbanie o odpowiedni wymiar terytorialny i aspekt związany z kierowaniem przez społeczność (zwłaszcza na obszarach oddalonych, wyspiarskich, górskich i wiejskich). Najszybszym i najskuteczniejszym sposobem ograniczania szkód powodowanych przez katastrofy jest działanie społeczności lokalnej. |
| --- | --- |

2.4.

Bruksela, dnia 19 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Odwołujemy się do warsztatów, które zostały zorganizowane dnia 10 lutego 2018 r. w Neapolu w partnerstwie między EKES-em a Komisją Europejską (DG ECHO) we współpracy z przedstawicielami ETUC i SMEUnited, przedstawicielami KR-u, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego (WWF, CIME), krajowymi organizacjami MŚP (GSEVEE, CMA Corse, CNA) i związkami zawodowymi, specjalistami z unijnych i krajowych ośrodków akademickich, badawczych i szkoleniowych (Uniwersytet Sapienza, Uniwersytet Federico II, Instytut Wulkanologiczny INGV w Neapolu, Akademia MŚP w Awinionie, Centrum Anodos), siecią odpornych miast i regionów UE (Ateny, Neapol i Saloniki) oraz mediami i prasą specjalistyczną.

1

---

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/51 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego

»Czysta planeta dla wszystkich. Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki«”

(COM(2018) 773 final)

(2019/C 282/09)

Sprawozdawca: Pierre Jean COULON (FR/II)

Współsprawozdawca: Stefan BACK (SE/I)

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 17/06/2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcje odpowiedzialne | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego
  Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 20/06/2019 |
| Sesja plenarna nr | 544 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 152/1/1 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 17/06/2019

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcje odpowiedzialne

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20/06/2019

Sesja plenarna nr

544

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

152/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zgadza się, że zagrożenie globalnym wzrostem temperatury w niedługim okresie po 2060 r. o ponad 2o C powyżej maksymalnej wartości określonej w porozumieniu paryskim będzie mieć poważne negatywne konsekwencje dla gospodarki europejskiej i warunków życia w Europie. Dlatego EKES zdecydowanie popiera cel zapewnienia neutralności gospodarki UE pod względem klimatycznym do 2050 r. w sposób sprawiedliwy społecznie i efektywny. Taka transformacja jest możliwa i korzystna dla Europy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Istnieje zatem pilna potrzeba niezwłocznego podjęcia działań na rzecz klimatu. EKES popiera nadrzędne priorytety przedstawione w komunikacie Komisji Europejskiej. EKES wzywa państwa członkowskie do przyjęcia celu, jakim jest uczynienie Unii Europejskiej gospodarką neutralną pod względem klimatu do 2050 r. EKES apeluje do przedsiębiorstw, związków zawodowych, organizacji pozarządowych i krajowych rad społeczno-gospodarczych o poparcie tego celu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje oczekiwane pozytywne wyniki wdrożenia poszczególnych uzgodnionych już środków, przy czym szacuje się, że do 2030 r. emisje gazów cieplarnianych zostaną ograniczone o 45 %, a zatem o więcej niż 40 %, do czego UE jest zobowiązana na mocy porozumienia paryskiego, oraz o 60 % do 2050 r. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Choć nie wystarczy to do osiągnięcia celu, jakim jest stworzenie neutralnego dla klimatu społeczeństwa do 2050 r., zdaniem EKES-u szacowane wyniki już uzgodnionych środków w perspektywie do roku 2030 wskazują, że wszelkie nowe środki muszą uwzględniać potrzebę przewidywalności, aby umożliwić należyte planowanie i uniknięcie pojawiania się aktywów osieroconych. EKES wskazuje zatem na znaczenie wysyłania przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, jasnych sygnałów w odpowiednim momencie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z tych samych względów EKES uważa, że pilnym zadaniem jest szybkie zdefiniowanie strategii na okres po 2030 r., z myślą o stworzeniu neutralnego dla klimatu społeczeństwa do 2050 r. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że przejście do społeczeństwa neutralnego dla klimatu musi dokonać się z zastosowaniem konkurencyjnego, sprawiedliwego społecznie i wielostronnego podejścia oraz że należy wdrożyć właściwe narzędzia, aby osiągnąć pełne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i akceptację z jego strony, w tym wszystkich obywateli, przedsiębiorstw i organizacji. Powyższe obejmuje ustalanie i wdrożenie opłat za emisję gazów cieplarnianych, z uwzględnieniem ich skutków dla przedsiębiorstw i obywateli. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla znaczenie działań podejmowanych na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz wagę pełnego zaangażowania organów lokalnych i regionalnych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla znaczenie gospodarki o obiegu zamkniętym, biogospodarki, cyfryzacji i gospodarki współpracy, jako kluczowych czynników poprawy efektywnego gospodarowania zasobami i ograniczenia emisji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES przypomina o kluczowym znaczeniu mobilności dla funkcjonowania rynku wewnętrznego UE, co zostało uznane w komunikacie, a także podkreśla wagę znalezienia rozwiązań ograniczających ślad węglowy mobilności, w tym lotnictwa, bez negatywnego wpływu na kluczową rolę mobilności dla całej gospodarki i społeczeństwa UE, w tym osób fizycznych i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zgadza się, że ważne jest wytwarzanie energii elektrycznej ze wszystkich dostępnych i pojawiających się źródeł bezemisyjnych. Kluczowe dla zapewnienia dostaw energii elektrycznej, w coraz większym stopniu wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, są wzajemne połączenia sieci, magazynowanie energii i reakcja popytu. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wczesne planowanie i ustalanie celów na wczesnym etapie jest ważne, by zapewniać bezpieczeństwo planowania przedsiębiorstwom, zachęcać do badań naukowych i rozwoju oraz stwarzać korzystne warunki dla umożliwienia Europie, w tym europejskiemu przemysłowi i ogólnie biznesowi, wykorzystania przewagi wynikającej z pozycji pioniera i zachowania konkurencyjności. W tym kontekście EKES podkreśla znaczenie stosunków z państwami trzecimi jako środka zaangażowania większej liczby krajów w proaktywną strategię na rzecz klimatu oraz zapewnienia równych warunków działania dla europejskiego przemysłu i wywierania wpływu na wyznaczanie standardów. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Kluczowe znaczenie dla wdrożenia planowanej strategii ma finansowanie. EKES powtarza zatem swoje zalecenia, zgodnie z którymi należy zapewnić odpowiednie środki budżetowe na wsparcie badań naukowych, rozwoju i zastosowań przemysłowych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wskazuje, że finansowanie jest kwestią kluczową. Nie jest to tylko kwestia środków publicznych, w związku z czym ważne jest promowanie mechanizmów mających zachęcać do zielonych inwestycji. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES podkreśla, że przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu nie uda się bez daleko idących badań naukowych i innowacji. Wymaga to wszystkich rodzajów innowacji, w tym w obszarze nowych zachowań, modeli biznesowych, norm społecznych, procesów, technik, marketingu i technologii. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES zwraca uwagę na ważną rolę bioenergii wraz z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla oraz naturalnymi pochłaniaczami dwutlenku węgla, takimi jak lasy i wiele praktyk rolnych wiążących dwutlenek węgla (np. użytki zielone, pastwiska, torfowiska itp.). Część rozwiązania stanowią zrównoważona gospodarka leśna i wykorzystanie potencjału gruntów rolnych w zakresie pochłaniania dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES zauważa, że Europę zamieszkuje około 7 % ludności świata, powstaje w niej 20 % światowego PKB oraz 30 % wysokiej jakości publikacji naukowych na świecie. Ze względu na to, że przestawienie się na gospodarkę neutralną dla klimatu musi być globalnym przedsięwzięciem z punktu widzenia przeciwdziałania zmianie klimatu, EKES uważa, że oddziaływanie UE w tym obszarze będzie najsilniejsze, jeżeli dowiedzie ona pozostałej części świata, że przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu jest możliwe i korzystne dla społeczeństwa. W związku z tym osiągnięcie neutralności klimatycznej 100 miast europejskich do 2030 r. pokazałoby, że przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu może stać się rzeczywistością i poprawić jakość życia. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES uważa, że Europa potrzebuje paktu społecznego na rzecz przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu, który powinien zostać uzgodniony przez UE, państwa członkowskie, regiony, miasta, partnerów społecznych i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w celu zapewnienia, aby w wyniku przejścia nikt nie pozostał w tyle. W tym celu należy odpowiednio zaprojektować i finansować Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji. Przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu to również szansa na wyeliminowanie ubóstwa energetycznego oraz poprawę jakości życia, tworzenia miejsc pracy i włączenia społecznego, a także na zapewnienie wszystkim Europejczykom równego dostępu do podstawowych usług energetycznych. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES apeluje do Parlamentu Europejskiego o ustanowienie niezależnego unijnego Komitetu ds. Zmian Klimatu, którego zadaniem będzie przedstawianie ocen i zaleceń politycznych opartych na badaniach naukowych. EKES apeluje do państw członkowskich, w których nie istnieją jeszcze podobne komitety, o ustanowienie ich na szczeblu krajowym i zapewnienie, aby składały sprawozdania parlamentom narodowym i krajowym radom społeczno-gospodarczym z uwzględnieniem krajowej specyfiki. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Na koniec EKES ponownie podkreśla, jak pilnym zadaniem jest ustanowienie efektywnego procesu dialogu, aby mógł on wnieść użyteczny wkład w opracowanie strategii, która ma zostać sformułowania i przedłożona do 2020 r., a także ostatecznie przyczynić się do pełnej akceptacji tej strategii i jej poparcia. W związku z tym EKES proponuje ustanowienie stałego dialogu obywatelskiego jako obowiązkowego elementu przygotowań do wszystkich zasadniczych decyzji politycznych oraz wszystkich istotnych inicjatyw prawodawczych na szczeblu UE, krajowym i niższym niż krajowy. Wkład w dialog i sposób jego uwzględniania powinny być publicznie widoczne. Widoczność dialogu należy zapewnić przez przeniesienie odpowiedzialności za nią na poziom komisarzy. |
| --- | --- |

1.19.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES uważa, że zmiana klimatu jest poważnym zagrożeniem społecznym. Niedługo po 2060 r. średnie temperatury globalne mogą wzrosnąć o 2o C – znacznie powyżej maksymalnej wartości określonej w porozumieniu paryskim – co będzie mieć poważne negatywne konsekwencje dla gospodarki i warunków życia na całym świecie. Jak podkreślono w sprawozdaniu IPCC z 2018 r. (1) i komunikacie Komisji Europejskiej „Czysta planeta dla wszystkich” (COM(2018) 773) (komunikat), potrzebne jest poczucie pilności działań na rzecz ochrony planety i Europejczyków przed zmianą klimatu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES zaznacza, że chociaż przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu wiąże się z kosztami, koszty spowoduje również brak działania. Jak wynika z komunikatu w 2017 r. klęski wywołane zjawiskami pogodowymi przyniosły rekordowe straty gospodarcze w wysokości 283 mld EUR, a powodzie rzeczne w Europie mogą powodować straty w wysokości 112 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES zdecydowanie popiera cel zapewnienia neutralności gospodarki UE dla klimatu (tj. osiągnięcia zerowej emisji gazów cieplarnianych netto) do 2050 r. dzięki sprawiedliwej społecznie i racjonalnej kosztowo transformacji. Jak pokazano w komunikacie, taka transformacja jest możliwe i korzystna. Jest ona ponadto zgodna z globalnymi zobowiązaniami UE wynikającymi z porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” podnosi wartości docelowe UE w zakresie energii na 2030 r. w odniesieniu do zarówno do energii ze źródeł odnawialnych (z 27 % do 32 %), jak i efektywności energetycznej (z 27 % do 32,5 %). Jak wskazano w komunikacie, oznacza to ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 45 % do 2030 r., a zatem o więcej niż 40 %, do czego UE jest zobowiązana na mocy porozumienia paryskiego, oraz o przewidywane 60 % do 2050 r. W ten sposób do 2050 r. nie zostanie osiągnięta neutralność klimatyczna. Dlatego EKES zgadza się, że bezwzględnie konieczna jest wizja transformacji gospodarczej i społecznej przedstawiona w komunikacie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES podkreśla znaczenie przewidywalności dla ułatwienia planowania i uniknięcia aktywów osieroconych. EKES docenia zawarte w komunikacie stwierdzenie, że nie planuje się obecnie żadnych nowych strategii politycznych ani zmiany celów na 2030 r., i zwraca uwagę na znaczenie jasnych sygnałów wysyłanych bez opóźnień przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zgadza się, że osiągnięcie celu neutralności klimatycznej wymaga zmian strukturalnych we wszystkich obszarach życia społecznego. Wpłynie to na wszystkich obywateli, przedsiębiorstwa i organizacje. Jest zatem niezbędne, by w pełni włączyć i zmobilizować społeczeństwo obywatelskie, a także wyposażyć je w odpowiednie narzędzia wpływu na środki konieczne do osiągnięcia neutralności klimatycznej. EKES przypomina też, że włączenie przystosowania się do zmiany klimatu do długoterminowego planowania ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia rozwoju gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES podkreśla pilny charakter intensyfikacji działań UE i przyjęcia roli przywódczej, by czerpać korzyści z pełnienia roli pioniera. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES odnotowuje definicję siedmiu „strategicznych elementów podstawowych”, wskazującą obszary, w których należy podjąć działania, i określającą system wspierania transformacji. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES aprobuje podejście polegające na przedstawieniu ogólnego zestawu 12 nadrzędnych priorytetów, które powinny ukierunkowywać dążenie do osiągnięcia celu zerowej emisji, oraz odnotowuje w szczególności stwierdzenie, że państwa członkowskie, przedsiębiorstwa i obywatele będą mieć możliwość wyboru i dostosowywania ścieżek do uwarunkowań krajowych, aby doprowadzić do daleko idących przemian społecznych i gospodarczych w każdym sektorze gospodarki. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES podkreśla zwłaszcza znaczenie debat na szczeblu krajowym i niższym od krajowego, a także angażujących zainteresowane strony i obywateli, jako sposobu na demokratyczne współtworzenie różnych środków sprzyjających przejściu na gospodarkę neutralną dla klimatu, w tym zmiany zachowań. Takie debaty pomogą też określić środki, które mogą zyskać poparcie społeczne oraz zaangażować społeczeństwo obywatelskie i obywateli, zgodnie z krajową specyfiką. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES ubolewa, że nie jest jasne, czy i w jakim stopniu państwa członkowskie będą mieć swobodę dostosowania środków wykonawczych do szczególnej sytuacji każdego z nich. Bardzo przydatne byłoby wyjaśnienie tej kwestii podczas planowanych konsultacji. Sprawdzianem pod tym względem będzie wdrożenie rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES zwraca uwagę, że Komisja podjęła już lub podejmuje działania w związku z większością kwestii, do których odnoszą się nadrzędne priorytety, a także że EKES popiera te inicjatywy i przedstawiał sugestie, w tym dotyczące utworzenia forów kontaktowych, podkreślając znaczenie aspektów społecznych i zarządzania. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES popiera powyższe priorytety i wyraża przekonanie, że należy je postrzegać jako pakiet. W szczególności zwraca uwagę na znaczenie finansowania, rolę obywateli, prosumentów i konsumentów, jak również aspekt społeczny, wiążący się z zapewnieniem, aby nikt nie został pominięty. Pozytywne zaangażowanie obywateli można w szczególności osiągnąć zapewniając obywatelom możliwość udziału w korzyściach gospodarczych płynących z transformacji. Mogłoby to obejmować na przykład aktywne promowanie współodpowiedzialności za zdecentralizowaną produkcję energii odnawialnej, takiej jak energia słoneczna i wiatrowa. Kluczowe znaczenie ma zapewnienie akceptacji wszelkich obciążeń powstałych na przykład w wyniku ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | EKES ponownie zwraca uwagę na znaczenie ustanowienia i usprawnienia kontaktów między administracją a podmiotami niepaństwowymi oraz wskazuje na swoje propozycje dotyczące utworzenia koalicji obejmującej kręgi polityczne, administrację i społeczeństwo obywatelskie (2). |
| --- | --- |

2.14.

3.   Potrzeba prawdziwej, nadrzędnej unijnej polityki przemysłowej na rzecz przejścia do neutralnej dla klimatu gospodarki, wspieranej przez ambitne badania naukowe i innowacje, pakt społeczny i demokrację

3.1.   Uwagi dotyczące 12 priorytetów

| 3.1.1. | EKES dostrzega kluczowe znaczenie efektywności energetycznej i źródeł odnawialnych dla pełnej dekarbonizacji Europy. Są to już sprawdzone rozwiązania. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Potencjał energii elektrycznej jako czynnika dekarbonizacji jest istotny w szeregu dziedzin, w tym w dziedzinie ogrzewania i chłodzenia (m.in. pompy ciepła, systemy ciepłownicze i chłodnicze), e-paliw i elektromobilności. EKES odnotowuje, że 55 % energii elektrycznej produkowanej w Unii Europejskiej pochodzi już z bezemisyjnych źródeł energii (tzn. 25 % z energii jądrowej, 30 % z energii wiatrowej, wodnej, słonecznej i innych odnawialnych źródeł energii), i zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w komunikacie, że energia elektryczna musi być w jak największym stopniu pozyskiwana z czystych, neutralnych dla klimatu, bezemisyjnych źródeł. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES zdecydowanie popiera rozwój zdecentralizowanej produkcji energii ze źródeł odnawialnych, na przykład za pośrednictwem spółdzielni energetycznych i prosumentów (3). Rozwój inteligentnych i elastycznych systemów cyfrowych do zarządzania popytem i podażą w zdecentralizowanym systemie energetycznym opartym na odnawialnych źródłach energii z istotną rolą prosumentów będzie ważnym elementem przyszłej sytuacji. Magazynowanie energii ma również kluczowe znaczenie dla wykorzystania odnawialnych źródeł energii na dużą skalę ze względu na zmienność w poziomach produkcji, zarówno w cyklu dziennym, jak i rocznym. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | EKES popiera rozwój ekologicznej mobilności z wykorzystaniem alternatywnych rodzajów transportu, w tym transportu publicznego, alternatywnych układów napędowych dla wszystkich rodzajów transportu, w tym elektryfikacji i zrównoważonego paliwa wodorowego, gazowego i biopaliw, również w przypadku ciężkich pojazdów drogowych, transportu morskiego i lotnictwa, oraz za pomocą zwiększenia wydajności dzięki cyfryzacji, elektryfikacji i systemom współpracy. Umożliwi to poprawę jakości i wydajności systemu transportu i zmniejszy jego ślad środowiskowy. W związku z tym EKES apeluje o przygotowanie nowej białej księgi w sprawie polityki transportowej w miejsce obecnej. EKES wskazuje na ograniczone cele w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem handlu emisjami, w tym w sektorze transportu, uzgodnione przez Radę Europejską w październiku 2014 r. (4) Podatki i opłaty, w tym internalizacja kosztów zewnętrznych, powinny być wykorzystywane jako zachęty do większej efektywności, być akceptowalne dla osób zainteresowanych i nie zwiększać całkowitego poziomu opodatkowania. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | EKES zgadza się, że konkurencyjny przemysł unijny i gospodarka o obiegu zamkniętym to czynniki ważne dla ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, w tym przejścia na paliwa alternatywne, wychwytywanie i wykorzystanie dwutlenku węgla. EKES wyraża oczekiwanie, że zawarte zostanie jasne odniesienie do Przemysłu 4.0, cyfryzacji i rozwoju gospodarki współpracy jako kluczowych elementów poprawy efektywności energetycznej i ograniczania emisji (5). EKES podkreśla, że gospodarka o obiegu zamkniętym jest głównym motorem łagodzenia zmiany klimatu i przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Strategie gospodarki o obiegu zamkniętym, takie jak środki na rzecz ograniczenia wkładu surowców pierwotnych, poprawy wykorzystania istniejących aktywów i zmniejszenia produkcji odpadów, okażą się istotnym wkładem w łagodzenie zmiany klimatu i tworzenie gospodarki neutralnej dla klimatu (6). |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Propagowanie zrównoważonych systemów żywnościowych przyczyni się do łagodzenia emisji gazów cieplarnianych, w tym przez tworzenie i ochronę większej liczby pochłaniaczy dwutlenku węgla. EKES ponownie daje wyraz poglądowi, że wpływ systemów żywnościowych na środowisko można ograniczyć przez zachęcanie do diet prostych i pożywnych (7) oraz do produkcji i spożycia sezonowej żywności. Łańcuchy dystrybucji żywności powinny zostać skrócone, a ilość opakowań zmniejszona. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Przemysł europejski wykazał zdolność do rozwijania alternatywnych czystych źródeł energii. Nadal jest on liderem w kluczowych sektorach, takich jak turbiny wiatrowe, stracił jednak przewagę w innych obszarach, takich jak produkcja paneli fotowoltaicznych, która została przeniesiona poza Europę, częściowo w wyniku błędnych wyborów w dziedzinie polityki publicznej dokonanych przez poprzednie rządy krajowe. Obecnie w Europie powstaje tylko ok. 1 % wszystkich baterii litowych produkowanych na świecie. Z myślą o uniknięciu takich błędów w stosunku do sektorów wschodzących EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy takie jak plan działania na rzecz promowania sektora baterii w UE oraz konkretyzacja planów utworzenia europejskiego sojuszu na rzecz baterii, w tym rozwój nowych technologii (8). |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | EKES zwraca uwagę na znaczenie ustanawiania standardów na forach międzynarodowych, na których UE może zająć wiodącą pozycję w tym zakresie, ze względu na przewagę konkurencyjną, jaka się z tym wiąże. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | EKES zgadza się, że ważne jest zaangażowanie wszystkich innych dużych i wschodzących gospodarek oraz tworzenie pozytywnej dynamiki. W tym kontekście EKES podkreśla znaczenie zapewnienia uczciwej konkurencji i równych warunków działania w stosunku do państw trzecich. Utrzymanie konkurencyjności musi być ważnym elementem wszystkich odnośnych decyzji politycznych. |
| --- | --- |

3.1.9.

| 3.1.10. | EKES podkreśla ogromną potrzebę inwestycji oraz transgranicznej i międzysektorowej współpracy w zakresie planowania, która jest niezbędna do wdrożenia inteligentnych sieci, w tym inteligentnych liczników i magazynów energii, które stanowią podstawowy warunek wstępny efektywnego wdrożenia istniejących i przyszłych planów rozwoju sieci oraz uporania się ze zmiennością poziomów produkcji alternatywnych rodzajów energii. |
| --- | --- |

3.1.10.

| 3.1.11. | EKES zauważa, że wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) pojawia się jako siódmy strategiczny element podstawowy oraz że co najmniej obecnie zachowuje ono kluczowe znaczenie dla możliwości transformacji w społeczeństwo neutralne dla klimatu w 2050 r., szczególnie przez bioenergię wraz z CCS. EKES wskazuje na analizę przeprowadzoną przez Europejski Trybunał Obrachunkowy, w której Trybunał stwierdza, że istniejące już unijne finansowanie mające na celu wspieranie CCS, takie jak program NER300, nie zapewniło „pomyślnej realizacji żadnego projektu dotyczącego wychwytywania i składowania dwutlenku węgla”. W związku z tym występuje znaczna niepewność w odniesieniu do technicznej wykonalności CCS i ograniczona pewność w odniesieniu do poparcia społecznego dla takich rozwiązań. |
| --- | --- |

3.1.11.

| 3.1.12. | EKES podkreśla znaczenie naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla, takich jak lasy i wiele praktyk rolnych wiążących dwutlenek węgla, np. użytki zielone, pastwiska, torfowiska itp. Zrównoważona gospodarka leśna, w połączeniu z wykorzystaniem produktów drewnopochodnych, które magazynują dwutlenek węgla i zastępują materiały i energię oparte na paliwach kopalnych, przynosi długoterminowe skutki pod względem łagodzenia zmiany klimatu, a także zwiększa zdolność lasów do przystosowania się do zmiany klimatu. Konieczne jest wykorzystanie zdolności gruntów rolnych do wiązania dwutlenku węgla. Zrównoważona gospodarka leśna i wykorzystanie potencjału gruntów rolnych w zakresie pochłaniania dwutlenku węgla są elementem rozwiązania. |
| --- | --- |

3.1.12.

3.2.   Warunki ramowe – przegląd

| 3.2.1. | EKES zgadza się, że dostęp do odpowiedniego finansowania ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia przewidywanej transformacji. Niezbędne jest pozyskiwanie wystarczających inwestycji publicznych i prywatnych. EKES powtarza zatem swój apel o zapewnienie, aby 40 % Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych oraz 40 % budżetu UE zainwestowano w przeciwdziałanie zmianie klimatu oraz w zwiększanie odporności na zmianę klimatu wszystkich budżetów unijnych i krajowych (9) (10). EKES podkreśla ścisłe związki między finansowaniem badań naukowych i innowacji oraz wprowadzaniem na rynek innowacyjnych rozwiązań, jak omówiono poniżej w pkt 3.3.5 i 3.3.6. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | W związku z tym EKES przyjmuje z zadowoleniem opracowany przez Komisję plan działania w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego i wnioski ustawodawcze, które mają zostać przedłożone w związku z tym planem. EKES powtarza, że ważne jest zapewnienie pozytywnego wizerunku zielonego finansowania, lecz również zapewnienie, aby we wszelkich rodzajach znakowania bądź wskaźników referencyjnych uwzględniano specyfikę sektorową i lokalną, a także wielkość odnośnych przedsiębiorstw (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES przypomina swoje konkretne propozycje przekierowania środków finansowych na zrównoważone inwestycje w ramach „przekierowania ekologicznego” (12) z zastosowaniem przez Europejski Bank Centralny luzowania ilościowego jako źródła finansowania. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia narzędzi ułatwiających podmiotom działającym na małą skalę dostęp do finansowania, tak by podmioty na wszystkich szczeblach miały możliwość skorzystania z finansowania działań w związku ze zmianą klimatu (13). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Ponadto EKES podkreśla, że technologie istotne dla klimatu i energetyki podlegają stałej i dynamicznej ewolucji. Zasadnicze znaczenie ma zatem regularnie ponawiana ocena sposobów i środków. |
| --- | --- |

3.2.5.

3.3.   Badania naukowe i innowacje

| 3.3.1. | EKES zauważa, że nie dojdzie do przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu bez dalekosiężnych badań i innowacji, w tym innowacji społecznych. W istocie wymaga to wszystkich rodzajów innowacji, w tym nowych zachowań, modeli biznesowych, norm społecznych, procesów, technik, marketingu i technologii. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | EKES zauważa, że Europę zamieszkuje około 7 % ludności świata, powstaje w niej 10 % globalnych emisji gazów cieplarnianych, 20 % światowego PKB oraz 30 % wysokiej jakości publikacji naukowych na świecie. Ze względu na to, że przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu musi być globalnym przedsięwzięciem na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, EKES uważa, że oddziaływanie UE w tym obszarze będzie najsilniejsze, jeżeli dowiedzie ona pozostałej części świata, że przejście to jest wykonalne i korzystne dla społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | EKES uważa, że poziom badań naukowych w Europie jest doskonały, lecz z trudem są one przekształcane w wartościowe innowacje. UE i państwa członkowskie powinny lepiej wspierać badania naukowe i innowacje w całych łańcuchach wartości, od podstawowych badań naukowych po komercyjne wdrożenie, oraz uwzględniać nauki społeczne i humanistyczne, aby lepiej zrozumieć czynniki wpływające na decyzje dotyczące energii podejmowane przez użytkowników końcowych, w tym MŚP i obywateli. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | EKES uważa, że UE stoi w obliczu historycznej szansy umożliwienia europejskim przedsiębiorstwom, innowatorom, pracownikom i inwestorom ugruntowania pozycji światowego lidera na dynamicznie rozwijających się rynkach czystej energii. UE powinna mieć większe aspiracje we wszystkich aspektach czystej energii, od efektywności energetycznej do elektromobilności, aby zapewnić europejskim przedsiębiorstwom właściwie funkcjonujący rynek wewnętrzny, na którym można bezpiecznie wdrażać innowacje, a także zintegrowaną strategię przemysłową ukierunkowaną na eksportowanie na cały świat rozwiązań w zakresie czystej energii. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | EKES zwraca się zatem do Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej o zapewnienie, aby kolejne wieloletnie ramy finansowe obejmowały należyte wsparcie na rzecz badań naukowych, innowacji oraz, w miarę możliwości, zastosowań rynkowych w dziedzinie energii i klimatu. Popiera zatem apel Parlamentu Europejskiego o zwiększenie budżetu programu „Horyzont Europa” do 120 mld EUR w okresie programowania 2021–2027. Apeluje też o możliwość tworzenia synergii między instrumentami finansowymi UE, do których zaliczają się program „Horyzont Europa”, instrument „Łącząc Europę”, fundusz innowacyjny, fundusze strukturalne, ITER, program badawczo-szkoleniowy EURATOM, program Erasmus oraz narzędzia zarządzane przez Europejski Bank Inwestycyjny i Europejski Fundusz Inwestycyjny. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję ustanowienia „misji w zakresie badań i innowacji” w celu lepszego ukierunkowania badań naukowych i innowacji na projekty w zakresie wyzwań społecznych, w tym przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W związku z tym zwraca się do Komisji Europejskiej i Rady o ustanowienie specjalnej misji zmierzającej do uzyskania przez 100 miast w UE statusu neutralnego dla klimatu do roku 2030. Pokaże to Europejczykom, że przejście na gospodarkę neutralną pod względem klimatu może stać się rzeczywistością i poprawić jakość ich życia. Będzie również okazją do podjęcia konkretnej współpracy z miastami na całym świecie, począwszy od miast należących do Partnerstwa Wschodniego i krajów Unii dla Śródziemnomorza, tak by mogły one czerpać inspirację z doświadczeń europejskich. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | EKES przychylnie przyjmuje inicjatywę utworzenia Europejskiej Rady ds. Innowacji. Opierając się na doświadczeniach z już istniejącymi narzędziami, takimi jak Europejski Instytut Innowacji i Technologii, EKES chciałby, aby Europejska Rada ds. Innowacji stała się kluczowym narzędziem UE służącym udostępnianiu cierpliwego i tolerującego ryzyko kapitału na rzecz innowacji, które mają kluczowe znaczenie dla przejścia na gospodarkę neutralną pod względem emisji. Może ona pomóc krajowym przedsiębiorstwom typu start-up, aby stawały się europejskimi liderami, a nie były wykupywane przez amerykańskich i azjatyckich konkurentów. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | W tym kontekście EKES odnotowuje kluczową rolę społeczności regionalnych i lokalnych w sprostaniu wyzwaniu związanemu ze zmianą klimatu i zwiększeniu zdolności przystosowania się oraz odporności w sposób, który bezpośrednio wpływa na możliwości szeroko zakrojonej transformacji na szczeblu lokalnym. Wiele społeczności podejmuje już samodzielnie inicjatywy i skutecznie przyczynia się do opracowania potrzebnych rozwiązań. EKES podkreśla rolę wysp UE, w tym regionów najbardziej oddalonych, jako potencjalnych innowatorów w zakresie polityki neutralności klimatycznej dla Unii Europejskiej i reszty świata. |
| --- | --- |

3.3.8.

3.4.   Wspólne opracowanie paktu społecznego na rzecz przejścia do gospodarki neutralnej pod względem klimatu

| 3.4.1. | EKES jest zdania, że wszystkie instytucje szczebla europejskiego, krajowego i niższego niż krajowy powinny budować wsparcie na rzecz przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Zasadne obawy zgłaszane przez pracowników sektora węgla w wielu państwach członkowskich UE oraz niedawne ruchy społeczne we Francji dodatkowo uwypukliły potrzebę pokazania, że przejście do bardziej ekologicznego społeczeństwa powinno być również przejściem do społeczeństwa bardziej demokratycznego i społecznie sprawiedliwego. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | EKES uważa, że Europa potrzebuje paktu społecznego na rzecz przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu, który powinien zostać uzgodniony przez UE, państwa członkowskie, regiony, miasta, partnerów społecznych i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w celu zapewnienia, aby w wyniku przejścia nikt nie pozostał w tyle. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | EKES jest zdania, że Unia Europejska powinna zapewnić odpowiednie finansowanie w celu wsparcia pracowników zagrożonych utratą pracy w wyniku przejścia do gospodarki neutralnej pod względem klimatu. W związku z tym apeluje do Komisji Europejskiej, Parlamentu i Rady o zapewnienie, aby Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji były należycie zaprojektowane i sfinansowane z myślą o stawieniu czoła wyzwaniom związanym z przejściem na gospodarkę neutralną dla klimatu. W ten sposób Europa dałaby wyraz woli zadbania o to, by nikt nie został pominięty. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | EKES uważa, że umiejętności pracowników w gospodarce neutralnej pod względem klimatu mogą znacznie różnić się od umiejętności, które wielu pracowników posiada obecnie. Ważne jest dostosowanie programów kształcenia i szkolenia w celu zagwarantowania przyszłym i obecnym pracownikom oraz organizatorom szkoleń możliwości dokonania lub zaoferowania wyboru z uwzględnieniem przejścia do gospodarki neutralnej pod względem klimatu. Pomoże to szybciej dostosować europejską siłę roboczą i wesprze Europejczyków w rozwoju nowych talentów. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | EKES dostrzega w przejściu na gospodarkę neutralną dla klimatu możliwość zapewnienia miejsc pracy młodym Europejczykom, w tym młodym osobom bezrobotnym. W związku z tym zwraca się do Komisji Europejskiej o opracowanie programu „Green Erasmus Pro” w oparciu o pilotażowy projekt „Erasmus Pro”, a także inne projekty, które mogą przyciągnąć więcej młodych ludzi do rozwijających się sektorów gospodarki neutralnej pod względem klimatu (np. zrównoważonego rolnictwa, gospodarki o obiegu zamkniętym, gospodarowania odpadami, efektywności energetycznej, produkcji energii ze źródeł odnawialnych) dzięki poprawie wizerunku tych miejsc pracy i warunków pracy w tego rodzaju zawodach. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | EKES postrzega przejście do gospodarki neutralnej pod względem klimatu jako okazję do wyeliminowania ubóstwa energetycznego w Europie oraz poprawy pod względem jakości życia, tworzenia miejsc pracy i włączenia społecznego. UE powinna zapewnić wszystkim Europejczykom równy dostęp do podstawowych usług energetycznych. W oparciu o wyniki uzyskane przez Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego należy opracować, we współpracy z zainteresowanymi stronami, w tym organizacjami konsumenckimi, europejski plan działania na rzecz zlikwidowania ubóstwa energetycznego w celu zapewnienia, że działania publiczne są w coraz większym stopniu ukierunkowane na pierwotne przyczyny ubóstwa energetycznego. EKES podkreśla konieczność odchodzenia od środków łagodzących na rzecz środków zapobiegawczych, takich jak modernizacja, w celu przekształcenia starych budynków w budynki o zerowym zużyciu energii netto. Taryfy socjalne i talony na energię mogą zapewnić tylko tymczasową ulgę i stopniowo powinny być zastępowane takimi mechanizmami jak dofinansowanie przekształcania istniejących budynków w budynki o zerowym zużyciu energii netto i dofinansowanie zakupu samochodów elektrycznych. |
| --- | --- |

3.4.6.

| 3.4.7. | EKES apeluje do państw członkowskich, aby w większym stopniu doceniały wagę poczucia odpowiedzialności obywateli i społeczności za wszystkie lokalne inicjatywy niezbędne do stworzenia gospodarki neutralnej pod względem klimatu, w tym inicjatywy mające na celu zmianę zachowań i lokalną produkcję energii ze źródeł odnawialnych, oraz to poczucie wzmacniały. Mechanizmy wsparcia i reformy rynku energii powinny umożliwiać społecznościom lokalnym aktywny udział w produkcji energii i sprawiedliwy dostęp do rynku energii. Należy aktywniej pomagać państwom członkowskim, które nie mają zdolności instytucjonalnych. |
| --- | --- |

3.4.7.

| 3.4.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ambicję Komisji Europejskiej, by do 2030 r. zmniejszyć o połowę liczbę przedwczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza (400 tys. przedwczesnych zgonów w Europie w 2015 r.). EKES uważa, że UE i wszystkie jej państwa członkowskie powinny nadać wysoki priorytet polityczny zwalczaniu zanieczyszczenia powietrza. Należy wzmocnić środki regulacyjne ograniczające zanieczyszczenia powietrza emitowane przez pojazdy i elektrownie. Komisja Europejska powinna w większym stopniu angażować organizacje społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza stowarzyszenia na rzecz ochrony dzieci i osób starszych, gdyż te grupy ludności europejskiej są najbardziej narażone na cierpienia i śmierć w wyniku zanieczyszczenia powietrza. |
| --- | --- |

3.4.8.

| 3.4.9. | EKES wyraża zdecydowane przekonanie, że opracowanie paktu społecznego na rzecz przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu jest elementem o zasadniczym znaczeniu dla zapewniania pozytywnego zaangażowania obywateli w konkretne działania na rzecz takiego przejścia. |
| --- | --- |

3.4.9.

3.5.   Demokracja i sprawowanie rządów

| 3.5.1. | EKES zwraca uwagę na ważną rolę, jaką odgrywają obywatele, organy regionalne i lokalne, oraz przewidywane uczestnictwo obywateli w dialogach obywatelskich. Mając na uwadze ogromną mobilizację młodzieży, EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia dialogu również z młodymi obywatelami. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pogląd Komisji, że w odniesieniu do czystej mobilności „u podstaw tej ewolucji muszą leżeć zmiany w sposobie zachowania osób prywatnych i przedsiębiorstw”. Jest zdania, że dotyczy to wszystkich sektorów objętych przejściem na gospodarkę neutralną dla klimatu, w tym sektorów energetyki, mieszkalnictwa, rolnictwa i żywności. EKES podkreśla, że przewidywane daleko idące zmiany, w tym dotyczące zachowań i stylu życia, wymagają akceptacji zainteresowanych. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | EKES uważa, że istniejące procedury nie są jeszcze wystarczająco przystosowane do celu zapewnienia niezbędnej akceptacji przez obywateli. EKES podkreśla, że Komisja Europejska powinna dążyć nie tylko do tego, aby transformacja energetyki była „społecznie akceptowana”, lecz także do zapewnienia, aby ta transformacja zyskała demokratyczne i społeczne poparcie. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Bazując na rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną, EKES proponuje ustanowienie stałego dialogu obywatelskiego, który powinien być obowiązkowym elementem przygotowań do wszystkich poważnych decyzji politycznych odnoszących się do zmiany klimatu oraz wszelkiego unijnego prawodawstwa w tym zakresie. Istotnymi elementami takiego dialogu powinny być przejrzystość i rozliczalność, i powinien on być bliski obywatelom. Dlatego też, o ile konieczny może być dialog internetowy, muszą go uzupełniać spotkania i bezpośredni kontakt z ogółem społeczeństwa. Do jego celów należy zapewnić odpowiednie finansowanie i kadry, a twarzą dialogu powinien stać się wyznaczony do tego celu wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | EKES uważa, że UE i państwa członkowskie muszą w jeszcze większym stopniu zdemokratyzować kształtowanie polityki energetycznej przez korzystanie z takich narzędzi, jak badania opinii publicznej połączone z debatą, a także przez zapewnienie systemowego zaangażowania i niezbędnych środków, które umożliwią udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu i wdrażaniu krajowych planów w zakresie energii i klimatu. |
| --- | --- |

3.5.5.

| 3.5.6. | EKES odnotowuje kluczową rolę władz lokalnych i regionalnych we wdrażaniu polityki w zakresie klimatu i energii oraz w promowaniu zachowań niezbędnych do jej skutecznego wdrożenia. Zwraca uwagę na inicjatywy podjęte przez Porozumienie Burmistrzów oraz wzywa Komisję do zaaprobowania podobnych inicjatyw i ustanowienia stałego mechanizmu konsultacji w oparciu o dialog „Talanoa” (14). Obejmuje to postulowany przez EKES europejski dialog na temat działań podmiotów niepaństwowych w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

3.5.6.

| 3.5.7. | EKES powtarza swój apel o utworzenie w Europejskiej Agencji Środowiska europejskiej służby ds. informacji w zakresie energetyki, która byłaby w stanie zapewniać otwarty dostęp do danych dobrej jakości, stworzyć jeden punkt wprowadzania zbiorów danych niezbędnych do oceny postępów w realizacji unii energetycznej, opracować wspólnie z zainteresowanymi stronami założenia dla różnych scenariuszy, a także zapewnić modele typu open source do testowania różnych założeń i sprawdzania spójności między poszczególnymi scenariuszami. Prace tej służby powinny być dostępne bez ograniczeń dla wszystkich decydentów, przedsiębiorców i ogółu społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.5.7.

| 3.5.8. | EKES apeluje do Parlamentu Europejskiego o ustanowienie niezależnego unijnego Komitetu ds. Zmian Klimatu, którego zadaniem będzie przedstawianie ocen i zaleceń politycznych opartych na badaniach naukowych. EKES apeluje do państw członkowskich, w których nie istnieją jeszcze podobne komitety, o ustanowienie ich na szczeblu krajowym i zapewnienie, aby składały sprawozdania parlamentom narodowym i krajowym radom społeczno-gospodarczym z uwzględnieniem krajowej specyfiki. |
| --- | --- |

3.5.8.

Bruksela, dnia 20 czerwca 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Specjalne sprawozdanie IPCC przyjęte w październiku 2018 r.

1

(2)  Opinie EKES-u w sprawie budowania koalicji społeczeństwa obywatelskiego i władz szczebla niższego niż krajowy w celu wywiązania się ze zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim (Dz.U. C 389 z 2016, s. 20) oraz w sprawie wspierania działań podmiotów niepaństwowych w dziedzinie klimatu (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 35).

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie przeglądu dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 55).

3

(4)  Konkluzje Rady Europejskiej, 23–24 października 2014 r., EUCO 169/14, pkt I 2.1, 2.2, 2.10–2.13.

4

(5)  Opinie EKES-u w sprawie inwestowania w inteligentny, innowacyjny i zrównoważony przemysł oraz odnowionej strategii dotyczącej polityki przemysłowej UE (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 70), strategicznego rozwoju polityki przemysłowej do 2030 r. ( Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 16), europejskiego programu na rzecz gospodarki dzielenia się ( Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 33).

5

(6)  Raport Circle Economy i Ecofys: Circular Economy: A key lever in bridging the emissions gap to a 1.5°C pathway (Gospodarka o obiegu zamkniętym – kluczowy czynnik zmniejszania poziomu emisji do wymogu 1,5°C).

6

(7)  Opinia EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.04.2018, s. 18).

7

(8)  Oświadczenie dla prasy wiceprzewodniczącego Maroša Šefčoviča, kwiecień 2019 r., wspólna konferencja prasowa z Peterem Altmaierem i Bruno Le Maire’em, 2 maja 2019 r.

8

(9)  Opinia EKES-u „Europejski pakt finansowo-klimatyczny” (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 8).

9

(10)  Opinia EKES-u w sprawie ułatwiania dostępu do finansowania działań związanych ze zmianą klimatu dla podmiotów niepaństwowych (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 14).

10

(11)  Opinia EKES-u „Plan działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego” (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 73) oraz opinia „Zrównoważone finanse: klasyfikacja i wskaźniki referencyjne” (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 103).

11

(12)  Opinia EKES-u „Europejski pakt finansowo-klimatyczny” (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 8).

12

(13)  Zob. przypis 10 powyżej.

13

(14)  https://unfccc.int/topics/2018-talanoa-dialogue-platform.

14

---

Sprostowania

| 20.8.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/60 |
| --- | --- | --- | --- |

20.8.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/60

---

Sprostowanie do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/757 w celu właściwego uwzględnienia globalnego systemu gromadzenia danych na temat zużycia paliwa olejowego przez statki”

(
  Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 240 z dnia 16 lipca 2019 r.
  )

(2019/C 282/10)

1. Strona 43, pkt 3.1:

zamiast:

„Wydaje się to być sprzeczne z nowym zmienionym brzmieniem wniosku w art. 9 ust. 1 lit. f) (nowy), który stanowi, że monitorowanie przewożonego ładunku w odniesieniu do poszczególnych rejsów jest dobrowolne, gdyż proponowana zmiana przewożonego ładunku jest jedynie kwestią podlegającą dobrowolnemu monitorowaniu i nie jest dostosowana do systemu gromadzenia danych IMO ONZ.”,

powinno być:

powinno być:

„Wydaje się to być sprzeczne z nowym zmienionym brzmieniem wniosku w art. 9 ust. 1 lit. f), który stanowi, że monitorowanie przewożonego ładunku w odniesieniu do poszczególnych rejsów jest dobrowolne, gdyż proponowana zmiana przewożonego ładunku jest jedynie kwestią podlegającą dobrowolnemu monitorowaniu i nie jest dostosowana do systemu gromadzenia danych IMO ONZ.”.

2. Strona 43, pkt 3.2:

zamiast:

zamiast:

„Proponowany art. 11 ust. 2 (nowy) można by zmienić następująco:”,

powinno być:

powinno być:

„Proponowany art. 11 ust. 2 można by zmienić następująco:”.

---