# Επίσημη Εφημερίδα C 267/2019

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 62ό έτος9 Αυγούστου 2019 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

62ό έτος9 Αυγούστου 2019

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | II   Ανακοινώσεις |
| | ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2019/C 267/01 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9358 — Bregal Unternehmerkapital / MEDIA Central) (
  1
  ) | 1 |
| 2019/C 267/02 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9348 — Omers Infrastructure / Morgan Stanley / VTG) (
  1
  ) | 1 |
| 2019/C 267/03 | Μη εφαρμογή του κανονισμού σε κοινοποιηθείσα πράξη (Υπόθεση M.9300 — Tyson Foods / European and Thai businesses of BRF) (
  1
  ) | 2 |
| 2019/C 267/04 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9238 — INEOS Enterprises Holdings Limited / Ashland’s Global Compound Resin Business and Manufacturing Facility in Marl) (
  1
  ) | 2 |
| 2019/C 267/05 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9378 — Apax Partners / GNB) (
  1
  ) | 3 |
| 2019/C 267/06 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9365 — EPPL / APG / KRC / citizenM) (
  1
  ) | 3 |
| 2019/C 267/07 | Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση από τα εθνικά δικαστήρια του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές | 4 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

II   Ανακοινώσεις

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2019/C 267/01

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9358 — Bregal Unternehmerkapital / MEDIA Central) (
  1
  )

1

1

2019/C 267/02

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9348 — Omers Infrastructure / Morgan Stanley / VTG) (
  1
  )

1

1

2019/C 267/03

Μη εφαρμογή του κανονισμού σε κοινοποιηθείσα πράξη (Υπόθεση M.9300 — Tyson Foods / European and Thai businesses of BRF) (
  1
  )

1

2

2019/C 267/04

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9238 — INEOS Enterprises Holdings Limited / Ashland’s Global Compound Resin Business and Manufacturing Facility in Marl) (
  1
  )

1

2

2019/C 267/05

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9378 — Apax Partners / GNB) (
  1
  )

1

3

2019/C 267/06

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.9365 — EPPL / APG / KRC / citizenM) (
  1
  )

1

3

2019/C 267/07

Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση από τα εθνικά δικαστήρια του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές

4

---

| | IV   Πληροφορίες |
| --- | --- |
| | ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ |
| | Συμβούλιο |
| 2019/C 267/08 | Ανακοίνωση προς τα πρόσωπα, τις ομάδες και τις οντότητες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου | 44 |
| 2019/C 267/09 | Ανακοίνωση προς τα υποκείμενα δεδομένων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο προσώπων, ομάδων και οντοτήτων που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου, και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου | 46 |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2019/C 267/10 | Ισοτιμίες του ευρώ | 47 |

IV   Πληροφορίες

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Συμβούλιο

2019/C 267/08

Ανακοίνωση προς τα πρόσωπα, τις ομάδες και τις οντότητες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου

44

2019/C 267/09

Ανακοίνωση προς τα υποκείμενα δεδομένων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο προσώπων, ομάδων και οντοτήτων που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου, και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου

46

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2019/C 267/10

Ισοτιμίες του ευρώ

47

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ |

---

(1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ

1

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

II Ανακοινώσεις

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/1 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/1

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.9358 — Bregal Unternehmerkapital / MEDIA Central)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/01)

Στις 13 Μαΐου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να τη χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνον στα γερμανικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου για τον ανταγωνισμό της Επιτροπής (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων, και ημερομηνιών και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου για τον ανταγωνισμό της Επιτροπής (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων, και ημερομηνιών και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9358. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9358. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/1 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/1

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.9348 — Omers Infrastructure / Morgan Stanley / VTG)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/02)

Στις 13 Μαΐου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να τη χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνο στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9348. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9348. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/2 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/2

---

Μη εφαρμογή του κανονισμού σε κοινοποιηθείσα πράξη

(Υπόθεση M.9300 — Tyson Foods / European and Thai businesses of BRF)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/03)

Στις 17 Μαΐου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε ότι η κοινοποιηθείσα πράξη στην ανωτέρω υπόθεση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1), διότι δεν αποτελεί συγκέντρωση κατά την έννοια του άρθρου 3 του εν λόγω κανονισμού. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού. Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνον στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων, και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων, και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9300. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9300. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/2 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/2

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.9238 — INEOS Enterprises Holdings Limited / Ashland’s Global Compound Resin Business and Manufacturing Facility in Marl)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/04)

Στις 5 Ιουνίου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να την χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνο στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9238. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9238. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/3 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/3

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.9378 — Apax Partners / GNB)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/05)

Στις 12 Ιουνίου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να τη χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνο στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του ιστότοπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O ιστότοπος αυτός παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του ιστότοπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O ιστότοπος αυτός παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον ιστότοπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9378. Ο ιστότοπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον ιστότοπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9378. Ο ιστότοπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/3 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/3

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.9365 — EPPL / APG / KRC / citizenM)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2019/C 267/06)

Στις 14 Ιουνίου 2019, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να τη χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνο στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του ιστότοπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O ιστότοπος αυτός παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του ιστότοπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O ιστότοπος αυτός παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον ιστότοπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9365. Ο ιστότοπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον ιστότοπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32019M9365. Ο ιστότοπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/4 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/4

---

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση από τα εθνικά δικαστήρια του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές

(2019/C 267/07)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

| 1. | ΕΙΣΑΓΩΓΗ | 7 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Σκοπός, πεδίο εφαρμογής και διάρθρωση των κατευθυντήριων γραμμών | 7 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Τι σημαίνει μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης; | 8 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 2. | ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ | 9 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης | 9 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Σενάρια στο πλαίσιο των οποίων τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ζητήματα μετακύλισης | 11 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Εξουσία του δικαστηρίου να εκτιμά περιπτώσεις μετακύλισης | 13 |
| --- | --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων | 14 |
| --- | --- | --- |

2.4.

| 3. | Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ | 16 |
| --- | --- | --- |

3.

| 3.1. | Επισκόπηση | 16 |
| --- | --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Παραδείγματα | 19 |
| --- | --- | --- |

3.2.

| 4. | Η ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΟΓΚΟΥ – ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ | 21 |
| --- | --- | --- |

4.

| 4.1. | Στοιχεία και πληροφορίες που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης | 22 |
| --- | --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η προσφυγή σε οικονομικούς πραγματογνώμονες | 23 |
| --- | --- | --- |

4.2.

| 5. | ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ | 24 |
| --- | --- | --- |

5.

| 5.1. | Συγκριτικές μέθοδοι | 24 |
| --- | --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Προσεγγίσεις | 25 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.1.1 | Η προσέγγιση «πριν/κατά/μετά» την παράβαση | 25 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.1

| 5.1.1.2 | Η διατομεακή προσέγγιση | 26 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.2

| 5.1.1.3 | Η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών» | 26 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.3

| 5.1.2. | Εφαρμογή των συγκριτικών προσεγγίσεων στην πράξη | 28 |
| --- | --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Προκλήσεις | 30 |
| --- | --- | --- |

5.1.3.

| 5.2. | Άλλες μέθοδοι | 31 |
| --- | --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης | 31 |
| --- | --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Εφαρμογή της προσέγγισης με βάση το ποσοστό μετακύλισης στην πράξη | 32 |
| --- | --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Η προσέγγιση προσομοίωσης | 33 |
| --- | --- | --- |

5.2.3.

| 6. | ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΟΓΚΟΥ | 33 |
| --- | --- | --- |

6.

| 6.1. | Εισαγωγή | 33 |
| --- | --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Συγκριτική προσέγγιση | 35 |
| --- | --- | --- |

6.2.

| 6.2.1. | Απαιτούμενες πληροφορίες | 35 |
| --- | --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Μέθοδοι και προκλήσεις | 35 |
| --- | --- | --- |

6.2.2.

| 6.3. | Προσέγγιση βάσει της ελαστικότητας | 35 |
| --- | --- | --- |

6.3.

| 6.3.1. | Μέθοδοι και πληροφορίες που απαιτούνται | 35 |
| --- | --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Προκλήσεις | 36 |
| --- | --- | --- |

6.3.2.

| 7. | ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ | 36 |
| --- | --- | --- |

7.

| 8. | ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 – ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ | 37 |
| --- | --- | --- |

8.

| 8.1. | Εισαγωγή | 37 |
| --- | --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Κόστος εισροών και η επίπτωσή του στις τιμολογιακές αποφάσεις | 37 |
| --- | --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Χαρακτηριστικά της ζήτησης και συσχέτιση με τις τιμές | 38 |
| --- | --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Τιμολογιακή απόφαση μιας επιχείρησης | 40 |
| --- | --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Ενταση του ανταγωνισμού και σύνδεση με τη μετακύλιση | 40 |
| --- | --- | --- |

8.5.

| 8.5.1. | Συνέχεια της ανταγωνιστικότητας των αγορών | 40 |
| --- | --- | --- |

8.5.1.

| 8.5.2. | Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο του κλάδου έναντι επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση και μετακύλιση | 41 |
| --- | --- | --- |

8.5.2.

| 8.6. | Πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση | 41 |
| --- | --- | --- |

8.6.

| 9. | ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 – ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ | 43 |
| --- | --- | --- |

9.

ΠΛΑΙΣΙΑ

| Πλαίσιο 1: | Μετακύλιση της αύξησης της τιμής του χαλκού (υποθετικό παράδειγμα) | 8 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 1:

| Πλαίσιο 2: | Τα δύο συνήθη σενάρια μετακύλισης | 11 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 2:

| Πλαίσιο 3: | Παράδειγμα υπόθεσης που αφορά την παροχή αποδεικτικών στοιχείων από οικονομικούς πραγματογνώμονες | 23 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 3:

| Πλαίσιο 4: | Παράδειγμα υπόθεσης στην οποία το δικαστήριο διορίζει οικονομικό πραγματογνώμονα | 23 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 4:

| Πλαίσιο 5: | Εικονογραφημένο παράδειγμα της προσέγγισης πριν/κατά/μετά την παράβαση | 25 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 5:

| Πλαίσιο 6: | Εικονογραφημένο παράδειγμα διατομεακής προσέγγισης | 26 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 6:

| Πλαίσιο 7: | Απεικόνιση της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» | 27 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 7:

| Πλαίσιο 8: | Η γερμανική υπόθεση των υαλοπινάκων αυτοκινήτων | 28 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 8:

| Πλαίσιο 9: | Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – Cheminova (2015) | 29 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 9:

| Πλαίσιο 10: | Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – DOUX Aliments (2014) | 29 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 10:

| Πλαίσιο 11: | Το αποτέλεσμα όγκου | 34 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 11:

| Πλαίσιο 12: | Εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου – Cheminova (2015) | 34 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 12:

| Πλαίσιο 13: | Παραδείγματα οριακού και σταθερού κόστους | 37 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 13:

| Πλαίσιο 14: | Η τυπική καμπύλη ζήτησης – Επιπτώσεις στην τιμή και στον όγκο | 38 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 14:

| Πλαίσιο 15: | Άλλες καμπυλότητες της ζήτησης | 39 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 15:

| Πλαίσιο 16: | Αντιστάθμιση μεταξύ αύξησης τιμής και απώλειας πωλήσεων | 40 |
| --- | --- | --- |

Πλαίσιο 16:

1.   ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1.   Σκοπός, πεδίο εφαρμογής και διάρθρωση των κατευθυντήριων γραμμών

| 1) | Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές έχουν ως στόχο να παράσχουν στα εθνικά δικαστήρια, στους δικαστές και σε άλλα μέρη που εμπλέκονται στην άσκηση αγωγών αποζημίωσης για παραβάσεις των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») πρακτική καθοδήγηση όσον αφορά τον τρόπο εκτίμησης της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Ειδικότερα, καθορίζουν τις οικονομικές αρχές, τις μεθόδους και την ορολογία σχετικά με τη μετακύλιση μέσω, μεταξύ άλλων, αναφοράς σε σειρά παραδειγμάτων. Επιπλέον, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σχεδιάστηκαν για να συμβάλουν στον καθορισμό των πηγών των συναφών αποδεικτικών στοιχείων, στο κατά πόσο μια αίτηση κοινοποίησης είναι αναλογική και στην αξιολόγηση των καταθέσεων των διαδίκων σχετικά με τη μετακύλιση και της γνώμης του εκάστοτε οικονομικού πραγματογνώμονα που ενδεχομένως παρίσταται στο δικαστήριο. |
| --- | --- |

1)

| 2) | Νομική βάση των κατευθυντήριων γραμμών είναι το άρθρο 16 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (1). Οι κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι δεσμευτικές και δεν τροποποιούν τους υφιστάμενους κανόνες στο πλαίσιο του δικαίου της ΕΕ ή των κρατών μελών. Συνεπώς, τα εθνικά δικαστήρια δεν υποχρεούνται να τις ακολουθούν. Επίσης, οι κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΔΕΕ»). Παραπέμπουν στους εναρμονισμένους κανόνες που ορίζονται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, επισημαίνοντας ότι, στην πράξη, τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης. |
| --- | --- |

2)

| 3) | Ως πηγή αναφοράς για την εφαρμογή ορθών πρακτικών, οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν υποδείξεις όσον αφορά τις σχετικές παραμέτρους που μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την επεξεργασία των οικονομικών αποδεικτικών στοιχείων που είναι σημαντικά για την αξιολόγηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Βασίζονται σε σχετικές οικονομικές μελέτες που συγκέντρωσε η Επιτροπή και συμπληρώνουν τον πρακτικό οδηγό για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της ΣΛΕΕ («πρακτικός οδηγός») (2), ο οποίος συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης (3). Ενώ ο πρακτικός οδηγός εστιάζει στην επιπλέον επιβάρυνση, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εξετάζουν διεξοδικότερα τη μετακύλιση αυτής της επιπλέον επιβάρυνσης (4). Ο πρακτικός οδηγός και οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να ερμηνεύονται συνδυαστικά (5). |
| --- | --- |

3)

| 4) | Όπως εξηγείται στις παραγράφους 17-19 κατωτέρω, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες σε περίπτωση που ο παραβάτης επικαλείται τη μετακύλιση στην ένστασή του για να αντικρούσει μια αξίωση αποζημίωσης («μέσο υπεράσπισης») ή όταν ο έμμεσος αγοραστής αξιώνει αποζημίωση από τον παραβάτη που φέρεται να μετακύλισε την επιπλέον επιβάρυνση («μέσο διεκδίκησης»). Εντούτοις, όπως και σε κάθε αγωγή αποζημίωσης, ο βαθμός στον οποίο το δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη τα στοιχεία μιας υπόθεσης θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο κατατίθεται η αγωγή από τον ενάγοντα και από τον χαρακτήρα της ένστασης που θα εγείρει ο εναγόμενος. Για παράδειγμα, σε ορισμένες υποθέσεις, ο ενάγων ενδέχεται να μην αξιώσει διαφυγόν κέρδος ως συνέπεια του αποτελέσματος όγκου, λόγω της πρόσθετης πολυπλοκότητας που μπορεί να συνεπάγεται κάτι τέτοιο (6). Ωστόσο, η αξίωση του έμμεσου αγοραστή έναντι του παραβάτη θα συμπεριλάβει κατά κανόνα την εξέταση της μετακύλισης, δεδομένου ότι αυτή συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την αξίωση. |
| --- | --- |

4)

| 5) | Ομοίως, ο τρόπος με τον οποίο ένα εθνικό δικαστήριο θα επιδιώξει να προσεγγίσει την αξιολόγηση και την εκτίμηση της μετακύλισης, θα επηρεαστεί πιθανόν από τον χαρακτήρα και το μέγεθος της αξίωσης, το βάσιμο του αιτήματος και τη διαθεσιμότητα των στοιχείων. Κατά την αξιολόγηση της αναλογικότητας μιας εντολής για γνωστοποίηση πληροφοριών, το εν λόγω δικαστήριο θα μπορούσε να λάβει υπόψη την επιλογή οικονομικής μεθόδου και προσέγγισης μεταξύ των διαφόρων επιλογών που επεξηγούνται στις κατευθυντήριες γραμμές. Ό,τι μπορεί να κριθεί αναλογικό όσον αφορά το εύρος των απαιτούμενων στοιχείων και το κόστος της ανάλυσης ενός πραγματογνώμονα για μια αξίωση 20 εκατ. EUR, ενδεχομένως να μην είναι αναλογικό για μια αξίωση 200 000 EUR. |
| --- | --- |

5)

| 6) | Με γνώμονα τις νομικές αρχές, την πάγια νομολογία και τις διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές καθορίζουν το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τη μετακύλιση. Σε ένα σύντομο νομικό τμήμα συνοψίζονται οι δικονομικοί κανόνες και τα μέσα βάσει των οποίων τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εξετάσουν τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο των αγωγών αποζημίωσης. Το νομικό πλαίσιο αφορά το δίκαιο της ΕΕ, το εθνικό δίκαιο και την αντίστοιχη πρακτική. Στο πλαίσιο αυτό οι δικαστές πρέπει να αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας (7). Πρώτον, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες έτσι ώστε η εφαρμογή τους να μην καθιστά πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση του δικαιώματος σε πλήρη αποζημίωση για ζημία προκληθείσα από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (αρχή της αποτελεσματικότητας) (8). Δεύτερον, οι δικαστές πρέπει να έχουν υπόψη ότι οι εθνικές διατάξεις και διαδικασίες σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης που ασκούνται λόγω παράβασης των άρθρων 101 ή 102 ΣΛΕΕ δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκές για τους φερόμενους ως ζημιωθέντες από αυτές που διέπουν αντίστοιχες αγωγές αποζημιώσεως για ζημίες λόγω παραβάσεων του εθνικού δικαίου ανταγωνισμού (αρχή της ισοδυναμίας). |
| --- | --- |

6)

| 7) | Το βασικό τμήμα των κατευθυντήριων γραμμών πραγματεύεται τις οικονομικές πτυχές της μετακύλισης, ιδίως την οικονομική θεωρία και τις μεθόδους ποσοτικοποίησης που σχετίζονται με την εκτίμηση της μετακύλισης. Το τμήμα σχετικά με την οικονομική θεωρία εστιάζει στις θεωρητικές έννοιες που διέπουν τη μετακύλιση και καθορίζει τους παράγοντες που μπορεί να επιδρούν σε αυτή. Στο τμήμα της οικονομικής ποσοτικοποίησης παρουσιάζονται διάφορες προσεγγίσεις και μέθοδοι για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης. |
| --- | --- |

7)

1.2.   Τι σημαίνει μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης;

| 8) | Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να συντελεστεί σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Αυτό απεικονίζεται στο Πλαίσιο 1 κατωτέρω, με αναφορά σε ένα υποθετικό παράδειγμα. Για λόγους απεικόνισης, το παράδειγμα στο Πλαίσιο 1, το οποίο αποτελεί σημείο εκκίνησης για τροποποιήσεις στην περαιτέρω διασαφήνιση της μετακύλισης, παρουσιάζει μια σχετικά απλή περίπτωση σταθερών τιμών χαλκού και τη μετακύλιση της αντίστοιχης αύξησης στην αυτοκινητοβιομηχανία. Στην πράξη, η μετακύλιση μπορεί να συντελεστεί σε ακόμα περισσότερο πολύπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ το προϊόν ή η υπηρεσία που προέκυψε από τον σχηματισμό σύμπραξης μπορεί να αποτελεί ακόμα μικρότερη εισροή και το τελικό προϊόν θα μπορούσε να επηρεαστεί από περισσότερες αντιανταγωνιστικές πρακτικές. |
| --- | --- |

8)

Πλαίσιο 1

Μετακύλιση της αύξησης της τιμής του χαλκού (υποθετικό παράδειγμα)

| Η επιχείρηση Α είναι κατασκευαστής χαλκού και σχημάτισε σύμπραξη (καρτέλ) μέσω συμφωνίας με τους ανταγωνιστές της για τον καθορισμό των τιμών πώλησης του χαλκού, κατά παράβαση του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ. Η συμφωνία επέτρεψε στην επιχείρηση Α να χρεώσει τον χαλκό σε υψηλότερες τιμές στους πελάτες της, συμπεριλαμβανομένης της επιχείρησης Β.
  Η διαφορά τιμής μεταξύ του τιμήματος που όντως καταβλήθηκε και του τιμήματος που θα είχε ισχύσει αν δεν υπήρχε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ αναφέρεται ως επιπλέον επιβάρυνση (9).
  Η επιχείρηση Β είναι προμηθευτής μερών αυτοκινήτων και χρησιμοποίησε τον χαλκό που αγόρασε από την Α για την παραγωγή συρμάτινων καλωδίων, τα οποία πώλησε στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Μετά την αύξηση της τιμής του χαλκού λόγω της σύμπραξης, η Β αύξησε επίσης τις τιμές πώλησης των συρμάτινων καλωδίων που προμήθευσε στην Γ. Η τακτική αυτή συνιστά μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης, εν προκειμένω από τη Β στη Γ. Σύμφωνα με τους ορισμούς της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, η Α μπορεί να αναφερθεί ως παραβάτης, η Β ως άμεσος αγοραστής και η Γ ως έμμεσος αγοραστής (10). |
| --- |

Η επιχείρηση Α είναι κατασκευαστής χαλκού και σχημάτισε σύμπραξη (καρτέλ) μέσω συμφωνίας με τους ανταγωνιστές της για τον καθορισμό των τιμών πώλησης του χαλκού, κατά παράβαση του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ. Η συμφωνία επέτρεψε στην επιχείρηση Α να χρεώσει τον χαλκό σε υψηλότερες τιμές στους πελάτες της, συμπεριλαμβανομένης της επιχείρησης Β.

Η διαφορά τιμής μεταξύ του τιμήματος που όντως καταβλήθηκε και του τιμήματος που θα είχε ισχύσει αν δεν υπήρχε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ αναφέρεται ως επιπλέον επιβάρυνση (9).

Η επιχείρηση Β είναι προμηθευτής μερών αυτοκινήτων και χρησιμοποίησε τον χαλκό που αγόρασε από την Α για την παραγωγή συρμάτινων καλωδίων, τα οποία πώλησε στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Μετά την αύξηση της τιμής του χαλκού λόγω της σύμπραξης, η Β αύξησε επίσης τις τιμές πώλησης των συρμάτινων καλωδίων που προμήθευσε στην Γ. Η τακτική αυτή συνιστά μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης, εν προκειμένω από τη Β στη Γ. Σύμφωνα με τους ορισμούς της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, η Α μπορεί να αναφερθεί ως παραβάτης, η Β ως άμεσος αγοραστής και η Γ ως έμμεσος αγοραστής (10).

| 9) | Και πάλι, υπάρχουν πιο πολύπλοκα παραδείγματα μετακύλισης. Ορισμένα από αυτά αναφέρονται σε πρόσθετα πλαίσια κατωτέρω. Σκοπός των εν λόγω πλαισίων είναι να επισημανθούν ορισμένες πτυχές μετακύλισης, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τα εθνικά δικαστήρια έχουν προσεγγίσει στο παρελθόν το ζήτημα της εκτίμησης του μεριδίου της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίεται στον έμμεσο αγοραστή. |
| --- | --- |

9)

| 10) | Όταν ο άμεσος αγοραστής μετακυλίει, πλήρως ή εν μέρει, την επιπλέον επιβάρυνση στον έμμεσο αγοραστή, ο τελευταίος δεν θα αντιμετωπίσει απλώς επίπτωση στην τιμή αλλά, σε πολλές περιπτώσεις, και μείωση στη ζήτησή του, με αποτέλεσμα άμεσος αγοραστής να μειώσει τις πωλήσεις του. Το διαφυγόν κέρδος επί των πωλήσεων συνιστά τον όγκο αποτελέσματος της μετακύλισης. Οι νομικές και οικονομικές επιπτώσεις του εξετάζονται λεπτομερέστερα στη συνέχεια. |
| --- | --- |

10)

| 11) | Η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να μετακυλιστεί σε όλες τις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού και να αφορά προϊόντα ή υπηρεσίες. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το παράδειγμα που παρατίθεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω, ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ μπορεί ομοίως να έχει αυξήσει τις τιμές χρέωσης στον πελάτη του, την ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής πώλησης αυτοκινήτων Δ. Ακολούθως, η επιχείρηση Δ μπορεί επίσης να έχει αυξήσει την τιμή τελικού καταναλωτή για το αυτοκίνητο στο οποίο εντοπίζεται ο χαλκός που προέκυψε από τον σχηματισμό σύμπραξης. Οι επιχειρήσεις Γ και Δ και οι τελικοί καταναλωτές είναι όλοι έμμεσοι αγοραστές υπό την έννοια του ορισμού της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (11). |
| --- | --- |

11)

2.   ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2.1.   Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης

| 12) | Τόσο η νομολογία του ΔΕΕ όσο και η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης είναι σημαντικές για την αξιολόγηση της μετακύλισης. Πρώτον, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του ΔΕΕ, «κάθε πρόσωπο» δικαιούται να ζητήσει αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη, εφόσον υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της ζημίας και της παράβασης του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ (12). Ιδίως στο άρθρο 1 παράγραφος 1 και στο άρθρο 3 παράγραφοι 1 και 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, καθίσταται σαφές ότι οιοσδήποτε υπέστη ζημία λόγω παράβασης του άρθρου 101 ή 102 πρέπει να μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικά το δικαίωμα για αξίωση πλήρους αποζημίωσης (13). Δεύτερον, οι κανόνες της οδηγίας σχετικά με τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης βασίζονται στην αρχή της αποζημίωσης, η οποία διέπει το σύνολο της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης και πρέπει να θεωρηθεί ότι προϋποθέτει ότι ένα πρόσωπο που δικαιούται να ζητήσει αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη πρέπει να περιέλθει στη θέση στην οποία θα βρισκόταν εάν δεν είχε διαπραχθεί η παράβαση. |
| --- | --- |

12)

| 13) | Στο πλαίσιο της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, το άρθρο 12 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης διευκρινίζει ότι η έννοια «κάθε πρόσωπο» περιλαμβάνει τους άμεσους και τους έμμεσους αγοραστές. Αυτό σημαίνει ότι, στο παράδειγμα που αναφέρεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω, ο παραγωγός συρμάτινων καλωδίων Β, ως άμεσος αγοραστής, και ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ, ως έμμεσος αγοραστής, μπορούν επίσης να ζητήσουν αποζημίωση από τον κατασκευαστή χαλκού Α, ως παραβάτη. Άλλοι έμμεσοι αγοραστές στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού δικαιούνται επίσης να λάβουν αποζημίωση από τον παραβάτη. Όπως αναφέρεται ανωτέρω στην παράγραφο 11, σε αυτούς θα μπορούσαν να συγκαταλέγονται η ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής πώλησης αυτοκινήτων Δ και οι τελικοί καταναλωτές στο παράδειγμα που αναφέρεται στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω. |
| --- | --- |

13)

| 14) | Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ουσία της αρχής αποκατάστασης, δηλαδή το δικαίωμα κάθε προσώπου να αξιώνει πλήρη αποζημίωση για ζημία που υπέστη όταν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια με παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, εφαρμόζεται επίσης στους άμεσους και έμμεσους προμηθευτές ενός παραβάτη. Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρεται στην περίπτωση σύμπραξης αγοραστών ως παράδειγμα στο οποίο η ζημία θα μπορούσε να προκύψει λόγω της καταβολής χαμηλότερου τιμήματος από τους παραβάτες στους προμηθευτές τους (14). |
| --- | --- |

14)

| 15) | Η πλήρης αποζημίωση καλύπτει την αποζημίωση για θετική ζημία (damnum emergens) και για διαφυγόν κέρδος (lucrum cessans), καθώς και την καταβολή τόκων (15). Εν γένει, η θετική ζημία αναφέρεται στη μείωση του ενεργητικού ενός προσώπου, και το διαφυγόν κέρδος στην αύξηση του εν λόγω ενεργητικού που θα προέκυπτε εάν δεν τελούνταν η επιζήμια πράξη (16). Στο πλαίσιο της μετακύλισης, η διάκριση αυτή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τις ιδιαίτερες οικονομικές επιπτώσεις και την νομική τους ταξινόμηση. Ο γενικός κανόνας παρατίθεται κατωτέρω.






  — | Η επίπτωση στην τιμή σχετίζεται με την επιπλέον επιβάρυνση ως αύξηση στην τιμή που πρέπει να καταβάλει ένας άμεσος ή έμμεσος αγοραστής για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία λόγω παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (17). Περιλαμβάνει τη διαμόρφωση των τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) (18). Η επίπτωση στην τιμή μπορεί να αντικατοπτριστεί στην αξίωση αποζημίωσης εκ μέρους άμεσου ή έμμεσου αγοραστή για θετική ζημία. Είναι τμήμα της ζημίας η οποία αναφέρεται ως ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (19). Ωστόσο, ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, είτε μερικώς είτε πλήρως. Συνεπώς, όταν τα εθνικά δικαστήρια εκτιμούν τη μερική ή την πλήρη μετακύλιση μιας επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο αγωγών αποζημίωσης, θα πρέπει να εντοπίζουν τη ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης που εξακολουθεί να υφίσταται σε ένα δεδομένο επίπεδο της αλυσίδας εφοδιασμού. Ανάλογα με το νομικό σύστημα, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να θεωρήσει την εν λόγω μετακύλιση ως μείωση της θετικής ζημίας ή να την εξετάσει σε σχέση με άλλους κανόνες ή αρχές όπως η compensatio lucri cum damno (20). |
| --- | --- | --- |

15)

—

Η επίπτωση στην τιμή σχετίζεται με την επιπλέον επιβάρυνση ως αύξηση στην τιμή που πρέπει να καταβάλει ένας άμεσος ή έμμεσος αγοραστής για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία λόγω παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (17). Περιλαμβάνει τη διαμόρφωση των τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) (18). Η επίπτωση στην τιμή μπορεί να αντικατοπτριστεί στην αξίωση αποζημίωσης εκ μέρους άμεσου ή έμμεσου αγοραστή για θετική ζημία. Είναι τμήμα της ζημίας η οποία αναφέρεται ως ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (19). Ωστόσο, ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, είτε μερικώς είτε πλήρως. Συνεπώς, όταν τα εθνικά δικαστήρια εκτιμούν τη μερική ή την πλήρη μετακύλιση μιας επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο αγωγών αποζημίωσης, θα πρέπει να εντοπίζουν τη ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης που εξακολουθεί να υφίσταται σε ένα δεδομένο επίπεδο της αλυσίδας εφοδιασμού. Ανάλογα με το νομικό σύστημα, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να θεωρήσει την εν λόγω μετακύλιση ως μείωση της θετικής ζημίας ή να την εξετάσει σε σχέση με άλλους κανόνες ή αρχές όπως η compensatio lucri cum damno (20).

| — | Το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να περιγραφεί, γενικότερα, ως η ζημία που οφείλεται στο γεγονός ότι αγοράζεται μικρότερος όγκος προϊόντων ή υπηρεσιών λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης (21). Ωστόσο, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στο αποτέλεσμα όγκου που θεωρείται ως το διαφυγόν κέρδος λόγω της μείωσης των πωλήσεων που προκύπτει από τη μετακύλιση. Όπως αναφέρεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, μπορεί να ανακτηθεί ως διαφυγόν κέρδος (22). |
| --- | --- |

—

Το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να περιγραφεί, γενικότερα, ως η ζημία που οφείλεται στο γεγονός ότι αγοράζεται μικρότερος όγκος προϊόντων ή υπηρεσιών λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης (21). Ωστόσο, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στο αποτέλεσμα όγκου που θεωρείται ως το διαφυγόν κέρδος λόγω της μείωσης των πωλήσεων που προκύπτει από τη μετακύλιση. Όπως αναφέρεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, μπορεί να ανακτηθεί ως διαφυγόν κέρδος (22).

| 16) | Μολονότι με βάση την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, της θετικής ζημίας λόγω επιπλέον επιβάρυνσης και, αφετέρου, του διαφυγόντος κέρδους λόγω μειωμένων πωλήσεων, υπάρχει εγγενής σύνδεση μεταξύ της υποκείμενης επίπτωσης στην τιμή και του αποτελέσματος όγκου (23). Συνεπώς, εάν υφίσταται μετακύλιση, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη αμφότερες οι επιπτώσεις και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Οι οικονομικές μέθοδοι γι’ αυτό παρατίθενται στη συνέχεια. |
| --- | --- |

16)

2.2.   Σενάρια στο πλαίσιο των οποίων τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ζητήματα μετακύλισης

| 17) | Στις αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια επιλαμβάνονται κατά κανόνα της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης βάσει δύο σεναρίων. |
| --- | --- |

17)

| 18) | Πρώτον, ο παραβάτης, στην ένστασή του έναντι αξιώσεων αποζημίωσης, μπορεί να επικαλεστεί τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης, δηλαδή να υποστηρίξει ότι ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής έχει μετακυλίσει την πρόσθετη επιβάρυνση, πλήρως ή εν μέρει, στους δικούς του πελάτες (24). Η περίπτωση αυτή, στην οποία η μετακύλιση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέσο υπεράσπισης, παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 2 κατωτέρω, με αναφορά στην αξίωση του άμεσου αγοραστή. Πρέπει να τονιστεί ότι η ένσταση μετακύλισης μπορεί να προβληθεί και έναντι αξιώσεων έμμεσων αγοραστών στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

18)

| 19) | Δεύτερον, οι έμμεσοι αγοραστές μπορούν να στηρίξουν τις αγωγές αποζημίωσης που καταθέτουν με το επιχείρημα ότι οι άμεσοι αγοραστές του παραβάτη μετακύλισαν (εν μέρει) σε αυτούς την επιπλέον επιβάρυνση και, συνεπώς, οι ίδιοι υπέστησαν ζημία. Στην περίπτωση αυτή η μετακύλιση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέσο διεκδίκησης. Το εν λόγω σενάριο παρουσιάζεται επίσης στο Πλαίσιο 2 κατωτέρω. |
| --- | --- |

19)

Πλαίσιο 2

Τα δύο συνήθη σενάρια μετακύλισης

| |
| --- |

| 20) | Θα πρέπει να σημειωθεί ευθύς εξ αρχής ότι το άρθρο 17 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης θεσπίζει το γενικό τεκμήριο ότι οι παραβάσεις από συμπράξεις προκαλούν ζημία. Επιπλέον, τα άρθρα 13 και 14 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνουν ειδικούς κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης στο πλαίσιο της μετακύλισης. |
| --- | --- |

20)

| 21) | Στο πρώτο σενάριο, δηλαδή όταν η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης χρησιμοποιείται ως ένσταση έναντι μιας πράξης που βασίζεται σε παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, ο εναγόμενος πρέπει να αποδείξει ότι ο ενάγων έχει μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση (25). Το βάρος της απόδειξης αφορά την ύπαρξη και την έκταση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. Εάν η ένσταση μετακύλισης γίνει πλήρως ή εν μέρει αποδεκτή, το άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζει ότι, σύμφωνα με το εθνικό δικονομικό δίκαιο, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας, ο ενάγων μπορεί εντούτοις να απαιτήσει αποζημίωση για διαφυγόν κέρδος (26). Στην περίπτωση αυτή, το βάρος αποδείξεως του σχετικού αποτελέσματος όγκου λόγω μετακύλισης το φέρει ο ενάγων. |
| --- | --- |

21)

| 22) | Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνει επίσης κανόνες που εφαρμόζονται στο δεύτερο σενάριο, δηλαδή όταν ένας έμμεσος αγοραστής υποστηρίζει ότι υπέστη ζημία λόγω μετακύλισης των επιπλέον επιβαρύνσεων. Στο εν λόγω σενάριο, το βάρος της απόδειξης της ύπαρξης και της έκτασης αυτής της μετακύλισης το φέρει ο έμμεσος αγοραστής ο οποίος ζητεί αποζημίωση από τον παραβάτη. |
| --- | --- |

22)

| 23) | Ωστόσο, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης εξετάζει ειδικότερα τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι έμμεσοι αγοραστές όταν ζητούν αποζημίωση για τη ζημία που οφείλεται στη μετακύλιση πρόσθετης επιβάρυνσης (27). Πρώτον, το άρθρο 14 παράγραφος 1 και η αιτιολογική σκέψη 41 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρονται στο γεγονός ότι η μετακύλιση των αυξήσεων των τιμών στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού ενδέχεται να αποτελεί εμπορική πρακτική. Αν εντοπιστεί μια τέτοια εμπορική πρακτική, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βασιστούν σε εκ πρώτης όψεως αποδεικτικά στοιχεία της μετακύλισης. Με βάση την εν λόγω αναφορά, στο άρθρο 14 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζεται ένα μαχητό κριτήριο δυνάμει του οποίου ένας ενάγων (δηλαδή ο έμμεσος αγοραστής) θεωρείται ότι απέδειξε ότι επήλθε μετακύλιση από τον άμεσο στον έμμεσο αγοραστή, εφόσον ο ενάγων μπορεί να αποδείξει ότι πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:






  α) | ο εναγόμενος έχει τελέσει παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (28)· |
| --- | --- | --- |

23)

α)

ο εναγόμενος έχει τελέσει παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ (28)·

| β) | η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή επιπλέον επιβάρυνσης στον άμεσο αγοραστή του εναγομένου· και |
| --- | --- |

β)

η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή επιπλέον επιβάρυνσης στον άμεσο αγοραστή του εναγομένου· και

| γ) | ο έμμεσος αγοραστής αγόρασε τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ή αγόρασε αγαθά ή υπηρεσίες τα οποία είτε προήλθαν από τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης είτε περιείχαν τα εν λόγω αγαθά ή υπηρεσίες. |
| --- | --- |

γ)

ο έμμεσος αγοραστής αγόρασε τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ή αγόρασε αγαθά ή υπηρεσίες τα οποία είτε προήλθαν από τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο της παράβασης είτε περιείχαν τα εν λόγω αγαθά ή υπηρεσίες.

| 24) | Το εν λόγω τεκμήριο δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση που ο παραβάτης μπορεί να αποδείξει κατά τρόπο αξιόπιστο και ικανοποιητικό για το δικαστήριο ότι η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε ή δεν μετακυλίστηκε εξ ολοκλήρου στον έμμεσο αγοραστή (29). |
| --- | --- |

24)

| 25) | Ως συνέπεια i) της αρχής αποκατάστασης, ii) της πρακτικής της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης και iii) των προαναφερθέντων τεκμηρίων, είναι δυνατόν να υφίστανται παράλληλες αξιώσεις από αγοραστές σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Στις περιπτώσεις αυτές, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να προσπαθήσουν να αποφύγουν την επιδίκαση υπερβολικά υψηλής ή υπερβολικά χαμηλής αποζημίωσης (30). Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, λαμβανομένης δεόντως υπόψη, στο μέτρο του δυνατού, κάθε αγωγής αποζημίωσης που αφορά την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, των αποφάσεων που προέκυψαν επί ανάλογων αγωγών αποζημίωσης και των σχετικών πληροφοριών ελευθέρας χρήσεως που απορρέουν από τη δημόσια επιβολή του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ εν προκειμένω (31). Είναι προς το συμφέρον των διαδίκων μιας αγωγής αποζημίωσης να ενημερώνουν το δικαστήριο για τις εν λόγω αγωγές, αποφάσεις ή πληροφορίες και να εξηγούν για ποιο λόγο είναι συναφείς με την υπό εξέταση υπόθεση. |
| --- | --- |

25)

| 26) | Επιπλέον, όταν συναφείς αγωγές εκκρεμούν ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικών κρατών μελών, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εφαρμόζουν το άρθρο 30 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (32) στο οποίο παραπέμπει η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (33). Το εν λόγω άρθρο αναφέρει ότι κάθε εθνικό δικαστήριο εκτός του πρώτου επιληφθέντος μπορεί να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία ή, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να διαπιστώσει την έλλειψη δικαιοδοσίας του. Το δικαστήριο κράτους μέλους μπορεί επίσης να καταφύγει στους εθνικούς κανόνες περί αναστολής της διαδικασίας, εφόσον προβλέπονται στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου. |
| --- | --- |

26)

| 27) | Για την ενίσχυση της συνέπειας μεταξύ δικαστικών αποφάσεων που εκδίδονται στο πλαίσιο συναφών διαδικασιών, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και να προβλέπουν τη χρήση κατάλληλων δικονομικών μέσων που έχουν στη διάθεσή τους δυνάμει του εθνικού δικαίου. Για παράδειγμα, στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης γίνεται αναφορά στην υποκειμενική ένωση των αξιώσεων (34). Γίνεται επίσης αναφορά στη δυνατότητα ενός προσώπου να αποκτήσει την αξίωση άλλου προσώπου (35). Στόχος της εν λόγω απόκτησης μπορεί να είναι η κατάθεση κοινής αγωγής η οποία μπορεί να συμβάλει στη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των αγωγών αποζημίωσης που αφορούν την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού (36). |
| --- | --- |

27)

| 28) | Ανάλογα με το εθνικό νομικό σύστημα, μπορούν να εφαρμοστούν άλλα μέσα όπως μηχανισμοί συλλογικής προσφυγής, προσεπικλήσεις ή παρεμβάσεις τρίτων και κανόνες περί αναστολών. Για παράδειγμα, ένας άμεσος αγοραστής μπορεί να παρέμβει στην αγωγή αποζημίωσης ενός έμμεσου αγοραστή κατά του παραβάτη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο άμεσος αγοραστής (ο παρεμβαίνων) και ο παραβάτης (εναγόμενος) μπορούν να υποστηρίξουν ότι η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε ή δεν μετακυλίστηκε εξ ολοκλήρου στον έμμεσο αγοραστή (ενάγοντα). |
| --- | --- |

28)

| 29) | Η διαθεσιμότητα δικονομικών μέσων μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη όταν ένα εθνικό δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με την αναλογικότητα μιας αίτησης κοινοποίησης. Για παράδειγμα, η υποκειμενική ένωση μιας σειράς μικρότερων αξιώσεων μπορεί να αυξήσει τη συνολική αξία των αξιώσεων που εκκρεμούν ενώπιον ενός δικαστηρίου, στον βαθμό που το δικαστήριο κρίνει αναλογικό τον όγκο των δεδομένων που ζητούνται για μια περισσότερο δαπανηρή ανάλυση πραγματογνώμονα. |
| --- | --- |

29)

2.3.   Εξουσία του δικαστηρίου να εκτιμά περιπτώσεις μετακύλισης

| 30) | Το άρθρο 12 παράγραφος 5 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης επιβάλλει ρητά στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι τα εθνικά δικαστήρια έχουν την εξουσία να εκτιμήσουν, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, ποιο μερίδιο της επιπλέον επιβάρυνσης μετακυλίστηκε. Η εν λόγω εξουσία πρέπει να καλύπτει όλες τις επιπτώσεις της μετακύλισης, δηλ. την επίπτωση στην τιμή και το αποτέλεσμα όγκου. Αυτό απορρέει επίσης από το άρθρο 17 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, το οποίο εφαρμόζεται γενικότερα στην ποσοτικοποίηση της ζημίας. |
| --- | --- |

30)

| 31) | Όταν τα εθνικά δικαστήρια αξιοποιούν τη συγκεκριμένη εξουσία εκτίμησης, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους κανόνες και τις αρχές που ορίζονται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης καθώς και τη βασική νομολογία του ΔΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι, όταν τα δικαστήρια εκτιμούν τη ζημία που συνδέεται μέσω αιτιώδους συνάφειας με παράβαση του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ, αυτό πρέπει να γίνεται με βάση την αρχή της αποζημίωσης. Με άλλα λόγια, η αντίστοιχη επιδίκαση αποζημίωσης πρέπει να αποσκοπεί στην αποκατάσταση του θύματος στη θέση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν υπήρχε παράβαση (βλ. παράγραφο 12 ανωτέρω). Για τον σκοπό αυτό, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει επίσης να χρησιμοποιούν τα δικονομικά τους μέσα αναλόγως. Ειδικότερα, πρέπει να εφαρμόζουν τους ισχύοντες κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης και το αποδεικτικό πρότυπο, ούτως ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο η πλήρης αποτελεσματικότητα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

31)

| 32) | Για παράδειγμα, το ΔΕΕ έκρινε στην υπόθεση Kone ότι τα θύματα της διαμόρφωσης τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως (umbrella pricing) μπορούν να αποζημιωθούν για ζημία που προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, αναφέροντας ότι η πλήρης αποτελεσματικότητα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ θα ετίθετο σε κίνδυνο εάν το εθνικό δίκαιο εξαιρούσε, κατηγορηματικά και ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης, το δικαίωμά τους για αξίωση αποζημίωσης. Επιπλέον, στην υπόθεση Kone υπογραμμίζεται ότι σε αγωγές αποζημίωσης για παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ ενδέχεται να προκύψουν πραγματικά και νομικά ερωτήματα σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια. Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν επίσης στο πλαίσιο της μετακύλισης (37). |
| --- | --- |

32)

| 33) | Ομοίως, όταν τα εθνικά δικαστήρια, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, εκτιμούν το ποσό της ζημίας και το μερίδιο της εκάστοτε επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίστηκε, όπως προβλέπεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, πρέπει να τηρούν τις προαναφερθείσες αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Όσον αφορά την εξουσία εκτίμησης, αυτή συνεπάγεται ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν μπορούν να απορρίψουν ένα αίτημα για εξέταση μετακύλισης απλώς και μόνο διότι ο διάδικος αδυνατεί να προσδιορίσει επακριβώς με ποσοτικούς όρους τις επιπτώσεις της μετακύλισης. |
| --- | --- |

33)

| 34) | Επιπλέον, βάσει της εξουσίας εκτίμησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 12 παράγραφος 5 και στο άρθρο 17 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν, πρώτον, να στηρίζουν την εκτίμησή τους στις πληροφορίες που ευλόγως περιήλθαν στη διάθεσή τους και, δεύτερον, να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για μια εύλογη κατά προσέγγιση εκτίμηση του ποσού ή του μεριδίου της μετακύλισης. Αυτό απορρέει από την οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, στην οποία τονίζεται ότι υπάρχουν ασυμμετρίες πληροφόρησης και αναγνωρίζεται ότι η ζημία δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με απόλυτη ακρίβεια (38). Η άσκηση της εκτίμησης υπόκειται στο εθνικό δίκαιο. Στην πραγματικότητα, ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη νόμους που αντιστοιχούν στην εξουσία εκτίμησης, όπως προβλέπεται στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης (39). |
| --- | --- |

34)

| 35) | Στην πράξη, τα εθνικά δικαστήρια συχνά πρέπει να βασίζονται σε παραδοχές, για παράδειγμα σε υποθετικές τιμές, στους όγκους πωλήσεων ή στο κέρδος. Μπορούν να έχουν ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς την επιλογή των αριθμητικών ποσών και των στατιστικών στοιχείων και, κυρίως, ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν αυτά για τον υπολογισμό και την εκτίμηση των ζημιών (40). Επιπλέον, οι παραδοχές είναι συνήθως σημαντικές κατά τη διαμόρφωση ενός αντίστροφου σεναρίου με σκοπό την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης και των αποτελεσμάτων όγκου, όπως περιγράφεται στο τμήμα 4 κατωτέρω. Λόγω της σημασίας αυτής, ίσως είναι σκόπιμο σε κάθε είδους αίτημα που υποβάλλεται στο δικαστήριο να παρατίθενται λεπτομερώς οι παραδοχές και να καθίσταται σαφής η ευαισθησία των προβλέψεων σε αλλαγές των παραδοχών, όπως ορίζει η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Επιτροπής στο έγγραφο «Best practices for the submission of economic evidence and data collection in cases concerning the application of Article 101 and 102 TFEU and in merger cases» (Βέλτιστες πρακτικές για την υποβολή οικονομικών στοιχείων και τη συλλογή δεδομένων σε περιπτώσεις που αφορούν την εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ και σε περιπτώσεις συγχώνευσης) (41). |
| --- | --- |

35)

2.4.   Ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων

| 36) | Η νομική εκτίμηση της μετακύλισης απαιτεί κατά κανόνα σύνθετη ανάλυση των πραγματικών και οικονομικών παραμέτρων. Μολονότι η συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων συνήθως συνιστά σημαντικό παράγοντα σε κάθε αγωγή αποζημίωσης που προκύπτει από παραβάσεις των άρθρων 101 ή 102 της ΣΛΕΕ, ο ρόλος των αποδεικτικών στοιχείων στη μετακύλιση διαφοροποιείται ανάλογα με τα δύο προαναφερθέντα σενάρια και τον βαθμό στον οποίο ισχύει ένα τεκμήριο (42). Σε κάθε περίπτωση, τα πραγματικά περιστατικά που είναι όντως σχετικά και διαθέσιμα μπορούν να καθορίσουν τη συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων και, τελικά, την εκτίμηση της μετακύλισης. |
| --- | --- |

36)

| 37) | Το είδος των αποδεικτικών στοιχείων που απαιτούνται για την απόδειξη και την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης εξαρτάται από το ποιες οικονομικές μέθοδοι εφαρμόζονται, μεταξύ εκείνων που περιγράφονται στα τμήματα 5 και 6 κατωτέρω. Τα αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να ταξινομηθούν με διάφορους τρόπους, ωστόσο διακρίνονται κατά κανόνα σε ποιοτικά και ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Η ίδια η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης καθιστά σαφές ότι «αποδεικτικά στοιχεία» είναι όλα τα είδη αποδεικτικών στοιχείων που γίνονται δεκτά ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου. (43) Σε αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:






  — | ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία για την κατανόηση της εμπορικής συμπεριφοράς ή των τιμολογιακών στρατηγικών μιας επιχείρησης, τα οποία περιλαμβάνουν για παράδειγμα i) συμβάσεις, ii) εσωτερικά έγγραφα, iii) οικονομικές και λογιστικές εκθέσεις, iv) καταθέσεις μαρτύρων, v) γνώμες πραγματογνωμόνων καθώς και vi) εκθέσεις του κλάδου και μελέτες αγοράς· ή |
| --- | --- | --- |

37)

—

ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία για την κατανόηση της εμπορικής συμπεριφοράς ή των τιμολογιακών στρατηγικών μιας επιχείρησης, τα οποία περιλαμβάνουν για παράδειγμα i) συμβάσεις, ii) εσωτερικά έγγραφα, iii) οικονομικές και λογιστικές εκθέσεις, iv) καταθέσεις μαρτύρων, v) γνώμες πραγματογνωμόνων καθώς και vi) εκθέσεις του κλάδου και μελέτες αγοράς· ή

| — | ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται ειδικότερα με δεδομένα για τη χρήση οικονομετρικών τεχνικών (44), όπως i) τιμές πώλησης, τιμές για τους εμπόρους λιανικής και τους τελικούς καταναλωτές του συγκεκριμένου προϊόντος ή της συγκεκριμένης υπηρεσίας και συγκρίσιμων προϊόντων ή υπηρεσιών, ii) οικονομικές εκθέσεις, iii) γνώμες πραγματογνωμόνων, iv) προκαθορισμένες τιμές βάσει κανονισμού, v) όγκος πωλήσεων, vi) εκπτώσεις καθώς και vii) άλλο κόστος εισροών και άλλα στοιχεία κόστους. |
| --- | --- |

—

ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται ειδικότερα με δεδομένα για τη χρήση οικονομετρικών τεχνικών (44), όπως i) τιμές πώλησης, τιμές για τους εμπόρους λιανικής και τους τελικούς καταναλωτές του συγκεκριμένου προϊόντος ή της συγκεκριμένης υπηρεσίας και συγκρίσιμων προϊόντων ή υπηρεσιών, ii) οικονομικές εκθέσεις, iii) γνώμες πραγματογνωμόνων, iv) προκαθορισμένες τιμές βάσει κανονισμού, v) όγκος πωλήσεων, vi) εκπτώσεις καθώς και vii) άλλο κόστος εισροών και άλλα στοιχεία κόστους.

Όπως συνάγεται από τις ενδεικτικές κατηγορίες ανωτέρω, ορισμένα είδη αποδεικτών στοιχείων μπορούν να χαρακτηριστούν τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως, για παράδειγμα, οι οικονομικές εκθέσεις και οι γνώμες πραγματογνωμόνων.

| 38) | Όπως εξηγείται γενικότερα στον πρακτικό οδηγό, συνήθως οι ιδιαιτερότητες της υπόθεσης και οι αποδείξεις που παρέχονται αποτελούν σημείο εκκίνησης προκειμένου να καθοριστεί αν η παράβαση προκάλεσε πράγματι ζημία στον ενάγοντα και, αν ναι, να καθοριστεί το ύψος της ζημίας αυτής (45). Τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να περιλαμβάνουν μέσα άμεσης απόδειξης τα οποία, τουλάχιστον στο πλαίσιο της μετακύλισης, μπορούν να θεωρηθούν ως έγγραφα που προσκομίζονται από τον άμεσο ή τον έμμεσο αγοραστή, καθώς και καταθέσεις μαρτύρων για το αν η επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίστηκε. Η διαθεσιμότητα τέτοιων στοιχείων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όταν το δικαστήριο αποφασίζει κατά πόσο οι μέθοδοι που περιγράφονται κατωτέρω μπορούν να χρησιμοποιηθούν από έναν διάδικο, ούτως ώστε αυτός να πληροί το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου. |
| --- | --- |

38)

| 39) | Επιπλέον, όσον αφορά την εκτίμηση της μετακύλισης, τα εθνικά δικαστήρια συχνά δέχονται γνώμες οικονομικών πραγματογνωμόνων. Ανάλογα με τα μέσα που διατίθενται στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, οι εν λόγω γνώμες μπορούν να υποβληθούν από οικονομικούς πραγματογνώμονες τους οποίους έχουν προσλάβει οι διάδικοι, από πραγματογνώμονα που έχει διορίσει το ίδιο το δικαστήριο για λόγους συνδρομής ή από πραγματογνώμονες και των δύο κατηγοριών. Στο μέτρο του δυνατού, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να επιθυμεί να καθοδηγήσει κάποιον από αυτούς τους οικονομικούς πραγματογνώμονες ενδεχομένως σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας, όταν οι διάδικοι ζητούν τη γνωστοποίηση αποδεικτικών στοιχείων, και να θέσει πιο συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τη μέθοδο ποσοτικοποίησης που θα χρησιμοποιηθεί και σχετικά με τα απαιτούμενα δεδομένα. Η εν λόγω καθοδήγηση και τα ερωτήματα ενδέχεται να είναι σημαντικά για σκοπούς διαχείρισης της υπόθεσης αλλά και για την ουσιαστική εκτίμηση. Ειδικότερα, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, όταν τα εθνικά δικαστήρια προβαίνουν σε εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης, μπορούν να λαμβάνουν υπόψη εάν μια γνώμη οικονομικού πραγματογνώμονα συμμορφώνεται με τις βέλτιστες πρακτικές, π.χ. εάν παρουσιάζει προσεκτικά τις σχετικές παραδοχές και την ευαισθησία των προβλέψεων σε αλλαγές των εν λόγω παραδοχών. Στο ίδιο πνεύμα και στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ζητήσουν από τους οικονομικούς πραγματογνώμονες να εξετάσουν εναλλακτικές εξηγήσεις για τα πορίσματά τους, να διασφαλίσουν τη δυνατότητα αναπαραγωγής και να επιτρέψουν στους διαδίκους να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους. |
| --- | --- |

39)

| 40) | Η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αποσκοπεί στη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων και της ισότητας όπλων, μέσω της θέσπισης κανόνων που απαιτούν την κοινοποίηση των αποδεικτικών στοιχείων. Οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται σε αμφότερα τα σενάρια μετακύλισης που προαναφέρθηκαν. Όσον αφορά το σενάριο στο οποίο η μετακύλιση χρησιμοποιείται ως ένσταση, το άρθρο 13 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρει ρητά ότι ο εναγόμενος μπορεί να ζητήσει ευλόγως κοινοποιήσεις από τον ενάγοντα ή από τρίτους. Στο πλαίσιο του σεναρίου κατά το οποίο ένας έμμεσος αγοραστής ζητεί αποζημίωση, το άρθρο 14 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης αναφέρει ότι ο εν λόγω έμμεσος αγοραστής δύναται ευλόγως να απαιτήσει κοινοποιήσεις από τον εναγόμενο ή από τρίτους. |
| --- | --- |

40)

| 41) | Οι συγκεκριμένοι κανόνες της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιορίζουν την κοινοποίηση των αποδεικτικών στοιχείων υπό την έννοια ότι ο διάδικος ο οποίος φέρει το βάρος της απόδειξης για την ύπαρξη και την έκταση της μετακύλισης μπορεί μόνο ευλόγως να απαιτήσει κοινοποίηση. Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες περί κοινοποίησης που αναφέρονται στο άρθρο 5 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να ζητήσει την ύπαρξη πειστικού ισχυρισμού του αιτούντος, βάσει του οποίου η ζημία λόγω επιπλέον επιβάρυνσης έχει μετακυλιστεί από τον άμεσο στον έμμεσο αγοραστή. Ο αιτών θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιεί τα πραγματικά περιστατικά που έχει ήδη ευλόγως στη διάθεσή του. Στο πλαίσιο της μετακύλισης, αυτά περιλαμβάνουν πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν στη διάρκεια συναλλαγών με τον αντίδικο ή στοιχεία που περιήλθαν ευλόγως στη διάθεσή του από τρίτους, όπως εταιρείες μελετών της αγοράς. |
| --- | --- |

41)

| 42) | Η πρώτη πρόταση του άρθρου 5 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζει μια γενική αρχή αναλογικότητας υπό την έννοια ότι ζητείται από τα εθνικά δικαστήρια να «περιορίζουν την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων στην έκταση που επιτρέπει η αρχή της αναλογικότητας». Η αρχή αυτή είναι σημαντική για τη διαχείριση υποθέσεων αγωγών αποζημίωσης που προκύπτουν λόγω παραβάσεων του άρθρου 101 ή 102 της ΣΛΕΕ. Όπως προαναφέρθηκε, οι δικαστές εφαρμόζουν τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες και πρέπει να αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας. Ωστόσο, εντός του πεδίου εφαρμογής των συγκεκριμένων νομικών κανόνων, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να λαμβάνουν υπόψη το κόστος και το όφελος από τη διαταγή της αιτούμενης κοινοποίησης. Για παράδειγμα, αυτό σημαίνει ότι τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι τα κατατεθέντα αποδεικτικά στοιχεία από τους διαδίκους τούς επιτρέπουν ήδη να εκτιμήσουν το μερίδιο της επιπλέον επιβάρυνσης που μετακυλίστηκε αντί να συγκεντρώσουν περαιτέρω στοιχεία. |
| --- | --- |

42)

| 43) | Ο αντίδικος ή τρίτα μέρη μπορούν να ζητήσουν αποδεικτικά στοιχεία μέσω και υπό τον αυστηρό έλεγχο του εθνικού δικαστηρίου. Το αίτημα πρέπει να αφορά συγκεκριμένα σημεία ή κατηγορίες αποδεικτικών στοιχείων (46). Υπό την προϋπόθεση ότι το εθνικό δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τις γενικές αρχές της αναλογικότητας και της προστασίας των εννόμων συμφερόντων, μπορεί ακόμη και να διατάξει την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων που περιέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες προς όφελος του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης των επιπτώσεων της μετακύλισης. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν έγγραφα ή στοιχεία σχετικά με τα έσοδα, τις τιμές ή τα περιθώρια. Ωστόσο, στην περίπτωση διαταγής κοινοποίησης ανάλογων αποδεικτικών στοιχείων, είναι καθοριστικής σημασίας για το εθνικό δικαστήριο να λαμβάνει μέτρα για την προστασία των εμπιστευτικών πληροφοριών (47). Για παράδειγμα, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης κάνει μνεία σε ορισμένα μέτρα, όπως η δυνατότητα σύνταξης ευαίσθητων χωρίων σε έγγραφα, η διεξαγωγή συνεδριάσεων κεκλεισμένων των θυρών, ο περιορισμός των προσώπων που νομιμοποιούνται να ενημερωθούν για τα εκάστοτε αποδεικτικά στοιχεία, καθώς και η προσφυγή σε πραγματογνώμονες, οι οποίοι αναλαμβάνουν να καταρτίσουν περίληψη των πληροφοριών σε συγκεντρωτική ή άλλης μορφής μη εμπιστευτική εκδοχή (48). Σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν επίσης να λάβουν υπόψη τα μέτρα που αναφέρονται στις βέλτιστες πρακτικές, όπως η διαδικασία αίθουσας δεδομένων (49), και στο άρθρο 9 παράγραφος 2 της οδηγίας για τα εμπορικά απόρρητα (50). |
| --- | --- |

43)

| 44) | Η κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο μιας αρχής ανταγωνισμού θα μπορούσε δυνητικά να είναι σημαντική για την ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης, αλλά εν γένει είναι λιγότερο σημαντική στο πλαίσιο της μετακύλισης (ιδίως διότι η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης εξετάζει την τιμολογιακή συμπεριφορά των αγοραστών, για τους οποίους κατά κανόνα δεν περιλαμβάνονται πληροφορίες στον φάκελο της αρχής ανταγωνισμού). Επιπλέον, η δημόσια έκδοση της απόφασης περί παραβάσεως μπορεί να περιλαμβάνει γενικότερες πληροφορίες οι οποίες ενδεχομένως να είναι συναφείς, όπως πληροφορίες σχετικά με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που υπόκεινται σε αντιανταγωνιστική συμπεριφορά. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 10 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, η κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων από μια αρχή ανταγωνισμού συνιστά μέτρο έσχατης ανάγκης. |
| --- | --- |

44)

| 45) | Τέλος, όπως αναφέρεται στο άρθρο 15 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, οι αγωγές αποζημίωσης που αφορούν την ίδια παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ, και οι σχετικές αποφάσεις μπορούν επίσης να συνιστούν σημαντικές πηγές πληροφοριών για την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης. |
| --- | --- |

45)

3.   Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ

3.1.   Επισκόπηση

| 46) | Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης και οι σχετικές επιπτώσεις στην τιμή και τα αποτελέσματα όγκου προκύπτουν λόγω των κινήτρων που έχει μια επιχείρηση να αντιδράσει στην άνοδο του κόστους της με αύξηση των τιμών (51). Η αρχική επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να εκληφθεί ως αύξηση στο κόστος εισροών του άμεσου αγοραστή. Προκειμένου να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της μετακύλισης, το δικαστήριο θα πρέπει, κατά κανόνα, να λάβει υπόψη με ποιο τρόπο η εν λόγω αύξηση στο κόστος θα μπορούσε να επηρεάσει 1) τις τιμές που ορίζει ο άμεσος αγοραστής στην αγορά επόμενου σταδίου 2) την αξία της απώλειας πωλήσεων που παρέχει ο άμεσος αγοραστής. |
| --- | --- |

46)

| 47) | Τα εθνικά δικαστήρια εκτιμούν τη μετακύλιση βάσει των συνθηκών της εκάστοτε υπόθεσης. Ωστόσο, η γενική κατανόηση της οικονομικής θεωρίας σε σχέση με τη μετακύλιση και τις αντίστοιχες επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντική για το δικαστήριο για διάφορους λόγους. Πρώτον, οι προβλέψεις της οικονομικής θεωρίας μπορούν να αποτελέσουν έναν από τους πολλούς παράγοντες που είναι σημαντικοί για να εκτιμηθεί κατά πόσο πληρούται το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Για παράδειγμα, η οικονομική θεωρία παρέχει στο δικαστήριο το πλαίσιο εντός του οποίου μπορούν να αξιολογηθούν τα ποσοτικά και ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία (52). Δεύτερον, ιδίως σε πρώιμο στάδιο της δικαστικής διαφοράς, η οικονομική θεωρία μπορεί να βοηθήσει τους δικαστές στις αποφάσεις τους σχετικά με την κοινοποίηση στοιχείων ή πληροφοριών μέσω της αξιολόγησης της συνάφειάς τους. Τέλος, οι θεωρητικές ή εννοιολογικές παράμετροι μπορούν επίσης να διαμορφώσουν μια βάση για την αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας διαφόρων οικονομικών ερμηνειών που προβάλλουν οι διάδικοι για να στηρίξουν τη σχέση μεταξύ επιπλέον επιβάρυνσης και μετακύλισης. |
| --- | --- |

47)

| 48) | Στην οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης δεν γίνεται διάκριση μεταξύ ζημιών που προκαλούνται από 1) τις αυξημένες τιμές (επιπτώσεις στις τιμές) και τη μετακύλιση των πρόσθετων επιβαρύνσεων, συμπεριλαμβανομένου του αποτελέσματος όγκου και 2) άλλες επιπτώσεις που μπορεί να εκδηλωθούν, όπως η μείωση της ποιότητας των προϊόντων ή η παρεμπόδιση της καινοτομίας (επιπτώσεις που δεν αφορούν τις τιμές). Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στη μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές και στα συναφή αποτελέσματα όγκου (53). |
| --- | --- |

48)

| 49) | Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η ύπαρξη και το μέγεθος των επιπτώσεων της μετακύλισης, δηλαδή της σχετικής τιμής και των αποτελεσμάτων όγκου, καθορίζονται από διάφορους παράγοντες (54). Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν ταυτόχρονα την έκβαση του σεναρίου μετακύλισης, και συνεπώς θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η αλληλεξάρτησή τους. |
| --- | --- |

49)

| 50) | Επιπλέον, η σχετική σπουδαιότητα του εκάστοτε παράγοντα μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την υπόθεση. Επομένως, είναι ενδεχομένως σημαντικό ο δικαστής να κατανοεί τους παράγοντες που είναι πιθανόν να επηρεάσουν τον βαθμό της μετακύλισης σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Για τον λόγο αυτό, ο δικαστής μπορεί, ανάλογα με το εθνικό δίκαιο, να κάνει μνεία στις εξηγήσεις των οικονομικών πραγματογνωμόνων των διαδίκων ή του οικονομικού πραγματογνώμονα που έχει διορίσει το δικαστήριο. Επιπλέον, στην πράξη, μια επιχείρηση δεν μπορεί να λαμβάνει πάντοτε αποφάσεις τιμολόγησης που συνάδουν πλήρως με τις προβλέψεις της οικονομικής θεωρίας. Συνεπώς, είναι επίσης σημαντικό να αξιολογούνται οι διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας με βάση τα πραγματικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα στην υπό εξέταση υπόθεση. Τα εν λόγω στοιχεία μπορεί να είναι τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά, όπως εσωτερικά έγγραφα στα οποία περιγράφεται ο βαθμός μετακύλισης και οι ποιοτικές μέθοδοι που επεξηγούνται στο τμήμα 4 κατωτέρω. |
| --- | --- |

50)

| 51) | Όπως ορίζεται διεξοδικότερα στο παράρτημα 1, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την ύπαρξη και το μέγεθος των επιπτώσεων της μετακύλισης περιλαμβάνουν:






  i) | τον χαρακτήρα του κόστους εισροών (55) που υφίσταται την επιπλέον επιβάρυνση (αν πρόκειται για σταθερό ή μεταβλητό κόστος, αν η παράβαση οδηγεί σε αύξηση του εν λόγω κόστους μόνο για έναν πελάτη ή για τη συντριπτική πλειονότητα των πελατών μιας δεδομένης αγοράς)· |
| --- | --- | --- |

51)

i)

τον χαρακτήρα του κόστους εισροών (55) που υφίσταται την επιπλέον επιβάρυνση (αν πρόκειται για σταθερό ή μεταβλητό κόστος, αν η παράβαση οδηγεί σε αύξηση του εν λόγω κόστους μόνο για έναν πελάτη ή για τη συντριπτική πλειονότητα των πελατών μιας δεδομένης αγοράς)·

| ii) | τον χαρακτήρα της ζήτησης προϊόντος που αντιμετωπίζουν οι άμεσοι ή έμμεσοι πελάτες (ιδίως η σχέση μεταξύ ζήτησης και επιπέδου τιμής)· |
| --- | --- |

ii)

τον χαρακτήρα της ζήτησης προϊόντος που αντιμετωπίζουν οι άμεσοι ή έμμεσοι πελάτες (ιδίως η σχέση μεταξύ ζήτησης και επιπέδου τιμής)·

| iii) | το μέγεθος και την ένταση του ανταγωνισμού στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι άμεσοι και έμμεσοι πελάτες· και |
| --- | --- |

iii)

το μέγεθος και την ένταση του ανταγωνισμού στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι άμεσοι και έμμεσοι πελάτες· και

| iv) | άλλους παράγοντες, όπως το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών, το ποσοστό των δαπανών μιας επιχείρησης που επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση, η δύναμη του αγοραστή, ην κάθετη ολοκλήρωση των άμεσων ή έμμεσων πελατών, η ρύθμιση των τιμών ή ο χρόνος που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τον καθορισμό των τιμών στις διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

iv)

άλλους παράγοντες, όπως το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών, το ποσοστό των δαπανών μιας επιχείρησης που επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση, η δύναμη του αγοραστή, ην κάθετη ολοκλήρωση των άμεσων ή έμμεσων πελατών, η ρύθμιση των τιμών ή ο χρόνος που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τον καθορισμό των τιμών στις διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού.

| 52) | Πρώτον, ο χαρακτήρας του κόστους εισροών που υπόκειται σε επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κατά πόσο, και σε ποια έκταση, η εν λόγω επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να μετακυλιστεί. Όταν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κόστος του άμεσου αγοραστή που δεν μεταβάλλεται αναλόγως της ποσότητας των εισροών (δηλαδή το σταθερό κόστος), αυτή είναι λιγότερο πιθανόν να μετακυλιστεί, διότι το εν λόγω κόστος κατά κανόνα δεν επηρεάζει τη διαμόρφωση των τιμών από τον άμεσο αγοραστή, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα το σταθερό κόστος μπορεί επίσης να επηρεάσει την ανάλυση στρατηγικών αποφάσεων μιας επιχείρησης όσον αφορά, για παράδειγμα, την παραγωγική της ικανότητα, η οποία, με τη σειρά της, μπορεί να επηρεάσει τον επακόλουθο (βραχυπρόθεσμο) μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών. Σ’ ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να μετακυλιστεί και το σταθερό κόστος. Αντιθέτως, όταν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει το κόστος του άμεσου αγοραστή που όντως μεταβάλλεται αναλόγως της ποσότητας των εισροών (δηλαδή το μεταβλητό κόστος), είναι πιθανότερο αυτή να μετακυλιστεί, τουλάχιστον έως έναν βαθμό. Αυτό συμβαίνει διότι το οριακό κόστος (υποκατηγορία του μεταβλητού κόστους που μπορεί να οριστεί ως το πρόσθετο κόστος που προκύπτει λόγω της αγοράς μιας πρόσθετης εισροής) (56) επηρεάζει κατά κανόνα τις αποφάσεις διαμόρφωσης των τιμών του άμεσου αγοραστή (57). |
| --- | --- |

52)

| 53) | Δεύτερον, η ζήτηση προϊόντος που αντιμετωπίζει ο άμεσος αγοραστής επηρεάζει το επίπεδο της μετακύλισης. Ο βασικός μηχανισμός διαμόρφωσης τιμών βασίζεται στο γεγονός ότι η ζήτηση που αντιμετωπίζει μια επιχείρηση (δηλαδή η ποσότητα των πωλήσεών της) μειώνεται όταν αυξάνονται οι τιμές της. Ο βαθμός στον οποίο ο άμεσος αγοραστής αυξάνει την τιμή του όταν αντιμετωπίζει μια επιπλέον επιβάρυνση εξαρτάται από το αν η ζήτηση αντιδρά έντονα ή όχι σε μια τέτοια αλλαγή της τιμής. Για παράδειγμα, αν ο άμεσος αγοραστής είναι μονοπωλητής και η ζήτηση που αντιμετωπίζει είναι εξίσου ευαίσθητη σε μια αλλαγή τιμών σε όλα τα επίπεδα τιμών και ο άμεσος αγοραστής αντιμετωπίζει σταθερό οριακό κόστος, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία θα μετακυλιστεί το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης. Αν η ζήτηση που αντιμετωπίζει ο μονοπωλητής μειώνεται «ολοένα και περισσότερο» (δηλαδή με αυξανόμενο ρυθμό) όταν αυξάνονται οι τιμές, υπάρχει μικρότερη πιθανότητα να μετακυλιστεί η επιπλέον επιβάρυνση σε σύγκριση με μια κατάσταση στην οποία η ζήτηση που αντιμετωπίζει ένας τέτοιος μονοπωλητής μειώνεται «ολοένα και λιγότερο» (δηλαδή με πτωτικό ρυθμό) όταν αυξάνονται οι τιμές, ανεξαρτήτως των υπολοίπων παραγόντων (58). |
| --- | --- |

53)

| 54) | Τρίτον, ο χαρακτήρας και η ένταση της ανταγωνιστικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των επιχειρήσεων στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται οι άμεσοι αγοραστές επηρεάζει επίσης το επίπεδο της μετακύλισης. Είναι σημαντικό να λαμβάνουμε υπόψη ότι η επίπτωση που μπορεί να έχει ο εν λόγω αυξημένος ανταγωνισμός στον βαθμό της μετακύλισης επηρεάζεται επίσης από το κατά πόσο η αρχική επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει μόνο τον άμεσο πελάτη (δηλαδή αν πρόκειται για επιπλέον επιβάρυνση που αφορά μόνο τη συγκεκριμένη επιχείρηση) ή και τους ανταγωνιστές του άμεσου πελάτη (δηλαδή αν πρόκειται για επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο του κλάδου). Εάν η επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζει μόνο τον άμεσο αγοραστή, ο οποίος αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από άλλους άμεσους αγοραστές, η μετακύλιση είναι λιγότερη πιθανή σε σχέση με την περίπτωση που ο θιγόμενος άμεσος αγοραστής αντιμετωπίζει ήπιο ανταγωνισμό. Ωστόσο, εάν η επιπλέον επιβάρυνση αφορά το σύνολο του κλάδου, η ύπαρξη μεγάλου αριθμού έντονα ανταγωνιζόμενων άμεσων αγοραστών θα οδηγήσει κατά κανόνα σε υψηλότερη μετακύλιση σε σχέση με την περίπτωση που υπάρχει ηπιότερος ανταγωνισμός μεταξύ των εν λόγω άμεσων αγοραστών (59). |
| --- | --- |

54)

| 55) | Σε αρκετές αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων σε υποθέσεις αγωγών αποζημίωσης έχει υπογραμμιστεί πόσο σημαντικό είναι να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος με τον οποίο η ζήτηση ανταποκρίνεται στις μεταβολές των τιμών, η ένταση του ανταγωνισμού, καθώς και κατά πόσον οι ανταγωνιστές του άμεσου αγοραστή επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση ή όχι (60). |
| --- | --- |

55)

| 56) | Τέταρτον, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 51 και στο παράρτημα 1, υπό ορισμένες συνθήκες, άλλοι παράγοντες μπορεί να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στον μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών του άμεσου αγοραστή και, συνεπώς, στη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης από τον άμεσο αγοραστή. Για παράδειγμα, ένας άλλος παράγοντας που ενδεχομένως να είναι σημαντικός για την ποσοτικοποίηση της μετακύλισης είναι το κατά πόσον η εισροή που επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση αντιπροσωπεύει μεγάλο ή μικρό μερίδιο του μεταβλητού κόστους του άμεσου αγοραστή. Ο άμεσος αγοραστής μπορεί να αντιμετωπίσει κόστος όταν αλλάζει τις τιμές του, το επονομαζόμενο «κόστος αναπροσαρμογής των τιμών». Αν η επιπλέον επιβάρυνση αντιπροσωπεύει μικρό μερίδιο του μεταβλητού κόστους, ο άμεσος αγοραστής μπορεί να κρίνει ότι είναι προσοδοφόρα η μετακύλιση μιας τέτοιας επιπλέον επιβάρυνσης λόγω του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών. Επιπλέον, άλλες πτυχές που ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν τη μετακύλιση είναι ο βαθμός της αγοραστικής δύναμης ή ο χρόνος που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τον καθορισμό των τιμών στις διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. Ορισμένοι από τους παράγοντες που αναφέρονται στην παράγραφο 51 έχουν επίσης ληφθεί υπόψη από τα εθνικά δικαστήρια σε υποθέσεις που αφορούν τη μετακύλιση (61). |
| --- | --- |

56)

| 57) | Η ύπαρξη και η έκταση της μετακύλισης συνδέονται με απώλειες στον όγκο των πωλήσεων που συνοδεύουν εν γένει κάθε αύξηση τιμών. Όπως περιγράφηκε ανωτέρω, η εν λόγω απώλεια επί των πωλήσεων μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποτέλεσμα όγκου, απώλεια την οποία ο αγοραστής μπορεί να επικαλεστεί ως διαφυγόν κέρδος. Το αποτέλεσμα όγκου προκύπτει διότι ο αγοραστής συνήθως αντιμετωπίζει μια καμπύλη ζήτησης με καθοδική κλίση. Αν η αρχική επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίεται στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, το αποτέλεσμα όγκου θα προκύψει σε όλες τις βαθμίδες της κάθετης αλυσίδας. Συνεπώς, όταν η αξίωση περιλαμβάνει αποζημίωση για πρόκληση αποτελέσματος όγκου, το δικαστήριο ενδεχομένως πρέπει να εκτιμά επίσης αυτή την επίπτωση. |
| --- | --- |

57)

| 58) | Όπως προαναφέρθηκε, όλα τα θύματα παραβάσεων του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ έχουν δικαίωμα να διεκδικήσουν πλήρη αποζημίωση για ζημίες που υπέστησαν και οι οποίες έχουν αιτιώδη συνάφεια με την παράβαση. Όταν υπάρχει επίκληση μετακύλισης, μπορεί να είναι σημαντικό να εκτιμηθεί το αποτέλεσμα όγκου προκειμένου να ποσοτικοποιηθεί η ζημία που προκλήθηκε από την επιπλέον επιβάρυνση σε μία αγωγή αποζημίωσης. Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εκτίμηση της συνολικής ζημίας μέσω απλής αφαίρεσης της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή από την επίπτωση της επιπλέον επιβάρυνσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποεκτίμηση της ζημίας που υπέστη ο άμεσος ή έμμεσος πελάτης αν δεν ληφθεί υπόψη το αποτέλεσμα όγκου. |
| --- | --- |

58)

| 59) | Η απώλεια όγκου που προκύπτει από μια επιπλέον επιβάρυνση επηρεάζεται από την ευαισθησία της ζήτησης που αντιμετωπίζει ο αγοραστής και από τον τρόπο που αντιδρούν οι ανταγωνιστές του αγοραστή στην επιπλέον επιβάρυνση. Για παράδειγμα, αν ο αγοραστής αντιμετωπίζει ανελαστική ζήτηση, δηλαδή οι πελάτες του επηρεάζονται σε μικρό βαθμό από τις αυξήσεις στην τιμή, η αύξηση της τιμής οδηγεί σε σχετικά χαμηλή μείωση του όγκου των πωλήσεων. Αυτό, ανεξαρτήτων των υπολοίπων παραγόντων, θα οδηγήσει σε μικρότερο αποτέλεσμα όγκου σε σχέση με την περίπτωση πιο ελαστικής ζήτησης. Ταυτόχρονα, αν οι ανταγωνιστές του αγοραστή αυξήσουν επίσης τις τιμές τους έπειτα από μια επιπλέον επιβάρυνση, αυτό θα μπορούσε επίσης να μειώσει τον αντίκτυπο από την αύξηση της τιμής του αγοραστή στις πωλήσεις του (62). |
| --- | --- |

59)

3.2.   Παραδείγματα

| 60) | Τα υποθετικά παραδείγματα που ακολουθούν έχουν ως στόχο να παρουσιάσουν τη σημασία των διαπιστώσεων της οικονομικής θεωρίας που επεξηγούνται στο παράρτημα 1. |
| --- | --- |

60)

| 61) | Το παράδειγμα 1 περιγράφει επιπλέον επιβάρυνση που αφορά συγκεκριμένη επιχείρηση σε μια αγορά με έντονο ανταγωνισμό. |
| --- | --- |

61)

| Παράδειγμα 1



  Δεδομένα: Υπάρχουν 10 παραγωγοί χυμού μήλου στην ίδια σχετική αγορά. Ένας από τους παραγωγούς προμηθεύεται μήλα από προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ο παραγωγός χυμού μήλου αξιώνει αποζημίωση λόγω ύπαρξης επιπλέον επιβάρυνσης. Ωστόσο, ο εναγόμενος (ο παραγωγός των μήλων) εγείρει την ένσταση μετακύλισης και υποστηρίζει ότι ο παραγωγός χυμού μήλου έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές.

  Ανάλυση: Ο παραγωγός χυμού μήλου που αντιμετωπίζει την επιπλέον επιβάρυνση βρίσκεται σε σχέση ισχυρού ανταγωνισμού με άλλες εννέα εταιρείες παραγωγής και προμήθειας χυμού μήλου. Όλα τα προϊόντα που πωλούνται από τις δέκα εταιρείες θεωρούνται μάλλον ομοιογενή από τους καταναλωτές. Στον βαθμό που οι υπόλοιποι παραγωγοί δεν προμηθεύονται μήλα από μέλη της σύμπραξης αλλά μπορούν να τα αγοράσουν από αλλού σε χαμηλότερες τιμές, ο παραγωγός που πρέπει να αγοράσει από τη σύμπραξη περιέρχεται σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τους ανταγωνιστές του. Συνεπώς, η δυνατότητα του παραγωγού χυμού μήλου να μετακυλίσει την αύξηση κόστους θα περιοριζόταν λόγω του γεγονότος ότι θα υφίστατο απώλεια στις πωλήσεις (και στο κέρδος) έναντι των ανταγωνιστών του σε ιδιαίτερα μεγάλη έκταση αν μετακύλιε την επιπλέον επιβάρυνση, ακόμη και εν μέρει. Όσο πιο ισχυρός είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των 10 παραγωγών χυμού μήλου, τόσο περισσότερο περιορίζεται η δυνατότητα να μετακυλιστεί η αύξηση του κόστους. Συνεπώς, στο εν λόγω σενάριο ο άμεσος πελάτης δεν θα μπορέσει κατά κανόνα να μετακυλίσει την αύξηση του κόστους (επιπλέον επιβάρυνση). |
| --- |

Παράδειγμα 1

Δεδομένα: Υπάρχουν 10 παραγωγοί χυμού μήλου στην ίδια σχετική αγορά. Ένας από τους παραγωγούς προμηθεύεται μήλα από προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ο παραγωγός χυμού μήλου αξιώνει αποζημίωση λόγω ύπαρξης επιπλέον επιβάρυνσης. Ωστόσο, ο εναγόμενος (ο παραγωγός των μήλων) εγείρει την ένσταση μετακύλισης και υποστηρίζει ότι ο παραγωγός χυμού μήλου έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές.

Ανάλυση: Ο παραγωγός χυμού μήλου που αντιμετωπίζει την επιπλέον επιβάρυνση βρίσκεται σε σχέση ισχυρού ανταγωνισμού με άλλες εννέα εταιρείες παραγωγής και προμήθειας χυμού μήλου. Όλα τα προϊόντα που πωλούνται από τις δέκα εταιρείες θεωρούνται μάλλον ομοιογενή από τους καταναλωτές. Στον βαθμό που οι υπόλοιποι παραγωγοί δεν προμηθεύονται μήλα από μέλη της σύμπραξης αλλά μπορούν να τα αγοράσουν από αλλού σε χαμηλότερες τιμές, ο παραγωγός που πρέπει να αγοράσει από τη σύμπραξη περιέρχεται σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τους ανταγωνιστές του. Συνεπώς, η δυνατότητα του παραγωγού χυμού μήλου να μετακυλίσει την αύξηση κόστους θα περιοριζόταν λόγω του γεγονότος ότι θα υφίστατο απώλεια στις πωλήσεις (και στο κέρδος) έναντι των ανταγωνιστών του σε ιδιαίτερα μεγάλη έκταση αν μετακύλιε την επιπλέον επιβάρυνση, ακόμη και εν μέρει. Όσο πιο ισχυρός είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των 10 παραγωγών χυμού μήλου, τόσο περισσότερο περιορίζεται η δυνατότητα να μετακυλιστεί η αύξηση του κόστους. Συνεπώς, στο εν λόγω σενάριο ο άμεσος πελάτης δεν θα μπορέσει κατά κανόνα να μετακυλίσει την αύξηση του κόστους (επιπλέον επιβάρυνση).

| 62) | Το παράδειγμα 2 περιγράφει περίπτωση στην οποία η επιπλέον επιβάρυνση αφορά το σύνολο ενός κλάδου και την ένταση ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

62)

| Παράδειγμα 2



  Δεδομένα: Και οι 10 παραγωγοί χυμού μήλου του παραδείγματος 1 προμηθεύονται μήλα από προμηθευτές που συμμετέχουν σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Τα μέλη της σύμπραξης υποστηρίζουν ότι οιαδήποτε επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές.

  Ανάλυση: Οι παραγωγοί χυμού μήλου είναι εξίσου εκτεθειμένοι στην επιπλέον επιβάρυνση και η αγορά χαρακτηρίζεται ως ανταγωνιστική. Εφόσον όλοι οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν την επιπλέον επιβάρυνση, καμία μεμονωμένη επιχείρηση δεν θα βρεθεί σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις. Συνεπώς, είναι πιθανότερο καθένας από τους παραγωγούς χυμού μήλου να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση, σε αντίθεση με την περίπτωση που περιγράφεται στο παράδειγμα 1 (όπου η επιβάρυνση αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση). Ενδεικτικά, σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, η τιμή ισούται με το οριακό κόστος και η αύξηση του κόστους μιας εισροής θα οδηγήσει, συνεπώς, απευθείας σε ισότιμη αύξηση της τιμής. |
| --- |

Παράδειγμα 2

Δεδομένα: Και οι 10 παραγωγοί χυμού μήλου του παραδείγματος 1 προμηθεύονται μήλα από προμηθευτές που συμμετέχουν σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Τα μέλη της σύμπραξης υποστηρίζουν ότι οιαδήποτε επιπλέον επιβάρυνση μετακυλίεται στους έμμεσους αγοραστές.

Ανάλυση: Οι παραγωγοί χυμού μήλου είναι εξίσου εκτεθειμένοι στην επιπλέον επιβάρυνση και η αγορά χαρακτηρίζεται ως ανταγωνιστική. Εφόσον όλοι οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν την επιπλέον επιβάρυνση, καμία μεμονωμένη επιχείρηση δεν θα βρεθεί σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις. Συνεπώς, είναι πιθανότερο καθένας από τους παραγωγούς χυμού μήλου να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση, σε αντίθεση με την περίπτωση που περιγράφεται στο παράδειγμα 1 (όπου η επιβάρυνση αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση). Ενδεικτικά, σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, η τιμή ισούται με το οριακό κόστος και η αύξηση του κόστους μιας εισροής θα οδηγήσει, συνεπώς, απευθείας σε ισότιμη αύξηση της τιμής.

| 63) | Το παράδειγμα 3 περιγράφει το ζήτημα του ποσοστού μετακύλισης για μονοπωλητές που αντιμετωπίζουν διαφορετική ζήτηση. |
| --- | --- |

63)

| Παράδειγμα 3



  Δεδομένα: Ο παραγωγός χυμού μήλου Α είναι μονοπωλητής στην αγορά παραγωγής χυμού μήλου στο κράτος μέλος 1, ενώ ο παραγωγός χυμού μήλου Β είναι μονοπωλητής στην αγορά του ίδιου προϊόντος στο κράτος μέλος 2. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου είναι σταθερό και όμοιο για τους παραγωγούς Α και Β.
  Οι δύο παραγωγοί χυμού μήλου προμηθεύτηκαν μήλα από τον Γ, προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ως συνέπεια, οι παραγωγοί Α και Β υπέστησαν επιπλέον επιβάρυνση ύψους 6 EUR/κιβώτιο μήλων που αγόρασαν από τον Γ.
  Οι παραγωγοί Α και Β αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Στο κράτος μέλος 1, η ζήτηση ήταν εξίσου ευαίσθητη σε μια μεταβολή της τιμής σε όλα τα επίπεδα τιμών (δηλαδή, η ζήτηση ήταν γραμμική, βλ. Πλαίσιο 15). Στο κράτος μέλος 2 αυτό δεν ίσχυε. Εδώ, η ζήτηση μειωνόταν «ολοένα και λιγότερο» (δηλαδή με πτωτικό ρυθμό) όταν αυξανόταν η τιμή (δηλαδή η καμπύλη ζήτησης ήταν κυρτή, βλ. επίσης Πλαίσιο 15).
  Οι παραγωγοί Α και Β διεκδικούν αποζημίωση από τον Γ (μέλος της σύμπραξης) για ζημία λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης. Ο Γ εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι οι παραγωγοί Α και Β έχουν μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης.

  Ανάλυση: Οι μονοπωλητές στο κράτος μέλος 1 και στο κράτος μέλος 2 αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου παρέμεινε σταθερό. Η επιπλέον επιβάρυνση των 6 EUR ανά κιβώτιο μήλων θεωρείται αύξηση του οριακού κόστους για καθέναν από αυτούς. Έπειτα από μια τέτοια αύξηση του κόστους, το περιθώριο προσαρμογής των τιμών προς τα πάνω θα εξαρτιόταν από την ποσότητα της παραγωγής που καθένας από αυτούς θα έπρεπε να θυσιάσει προκειμένου να μετακυλίσει ένα μέρος της μεταβολής του κόστους, δηλαδή να αυξήσει τις τιμές.
  Αυτό συμβαίνει διότι, αν η απώλεια όγκου που συνεπάγεται η αύξηση της τιμής είναι σχετικά χαμηλή, η αύξηση της τιμής θα είναι πιο συμφέρουσα σε σύγκριση με την περίπτωση στην οποία η απώλεια όγκου είναι υψηλή. Η απώλεια όγκου λόγω αύξησης της τιμής εξαρτάται από την καμπυλότητα της ζήτησης που αντιμετωπίζει ο μονοπωλητής, δηλαδή από το κατά πόσο η καμπύλη ζήτησης είναι γραμμική, κυρτή ή κοίλη. Αυτό εξηγείται περαιτέρω στο Πλαίσιο 15 κατωτέρω.
  Όσον αφορά τον μονοπωλητή Α στο κράτος μέλος 1, με βάση την οικονομική θεωρία μπορεί ενδεχομένως να υποστηριχθεί ότι ο μονοπωλητής έχει μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης, δηλαδή 3 EUR. Ωστόσο, καθώς ο μονοπωλητής Β αντιμετώπισε κυρτή καμπύλη ζήτησης, η εναπομείνασα ζήτηση θα ήταν λιγότερο ευαίσθητη ως προς την τιμή όσο η τιμή παρουσίαζε αύξηση. Σε σύγκριση με τον παραγωγό Α (που αντιμετωπίζει γραμμική ζήτηση), ο παραγωγός Β θα είχε μικρότερη απώλεια όγκου κατά την αύξηση της τιμής κατά 3 EUR. Αυτό συνεπάγεται ότι ο Β είχε κίνητρο να μετακυλίσει ποσό μεγαλύτερο των 3 EUR. |
| --- |

Παράδειγμα 3

Δεδομένα: Ο παραγωγός χυμού μήλου Α είναι μονοπωλητής στην αγορά παραγωγής χυμού μήλου στο κράτος μέλος 1, ενώ ο παραγωγός χυμού μήλου Β είναι μονοπωλητής στην αγορά του ίδιου προϊόντος στο κράτος μέλος 2. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου είναι σταθερό και όμοιο για τους παραγωγούς Α και Β.

Οι δύο παραγωγοί χυμού μήλου προμηθεύτηκαν μήλα από τον Γ, προμηθευτή ο οποίος συμμετέχει σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών. Ως συνέπεια, οι παραγωγοί Α και Β υπέστησαν επιπλέον επιβάρυνση ύψους 6 EUR/κιβώτιο μήλων που αγόρασαν από τον Γ.

Οι παραγωγοί Α και Β αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Στο κράτος μέλος 1, η ζήτηση ήταν εξίσου ευαίσθητη σε μια μεταβολή της τιμής σε όλα τα επίπεδα τιμών (δηλαδή, η ζήτηση ήταν γραμμική, βλ. Πλαίσιο 15). Στο κράτος μέλος 2 αυτό δεν ίσχυε. Εδώ, η ζήτηση μειωνόταν «ολοένα και λιγότερο» (δηλαδή με πτωτικό ρυθμό) όταν αυξανόταν η τιμή (δηλαδή η καμπύλη ζήτησης ήταν κυρτή, βλ. επίσης Πλαίσιο 15).

Οι παραγωγοί Α και Β διεκδικούν αποζημίωση από τον Γ (μέλος της σύμπραξης) για ζημία λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης. Ο Γ εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι οι παραγωγοί Α και Β έχουν μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης.

Ανάλυση: Οι μονοπωλητές στο κράτος μέλος 1 και στο κράτος μέλος 2 αντιμετώπισαν διαφορετική ζήτηση από τις αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων σε καθένα από τα κράτη μέλη. Το κόστος παραγωγής μιας επιπλέον παρτίδας χυμού μήλου παρέμεινε σταθερό. Η επιπλέον επιβάρυνση των 6 EUR ανά κιβώτιο μήλων θεωρείται αύξηση του οριακού κόστους για καθέναν από αυτούς. Έπειτα από μια τέτοια αύξηση του κόστους, το περιθώριο προσαρμογής των τιμών προς τα πάνω θα εξαρτιόταν από την ποσότητα της παραγωγής που καθένας από αυτούς θα έπρεπε να θυσιάσει προκειμένου να μετακυλίσει ένα μέρος της μεταβολής του κόστους, δηλαδή να αυξήσει τις τιμές.

Αυτό συμβαίνει διότι, αν η απώλεια όγκου που συνεπάγεται η αύξηση της τιμής είναι σχετικά χαμηλή, η αύξηση της τιμής θα είναι πιο συμφέρουσα σε σύγκριση με την περίπτωση στην οποία η απώλεια όγκου είναι υψηλή. Η απώλεια όγκου λόγω αύξησης της τιμής εξαρτάται από την καμπυλότητα της ζήτησης που αντιμετωπίζει ο μονοπωλητής, δηλαδή από το κατά πόσο η καμπύλη ζήτησης είναι γραμμική, κυρτή ή κοίλη. Αυτό εξηγείται περαιτέρω στο Πλαίσιο 15 κατωτέρω.

Όσον αφορά τον μονοπωλητή Α στο κράτος μέλος 1, με βάση την οικονομική θεωρία μπορεί ενδεχομένως να υποστηριχθεί ότι ο μονοπωλητής έχει μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης, δηλαδή 3 EUR. Ωστόσο, καθώς ο μονοπωλητής Β αντιμετώπισε κυρτή καμπύλη ζήτησης, η εναπομείνασα ζήτηση θα ήταν λιγότερο ευαίσθητη ως προς την τιμή όσο η τιμή παρουσίαζε αύξηση. Σε σύγκριση με τον παραγωγό Α (που αντιμετωπίζει γραμμική ζήτηση), ο παραγωγός Β θα είχε μικρότερη απώλεια όγκου κατά την αύξηση της τιμής κατά 3 EUR. Αυτό συνεπάγεται ότι ο Β είχε κίνητρο να μετακυλίσει ποσό μεγαλύτερο των 3 EUR.

| 64) | Το παράδειγμα 4 περιγράφει το ζήτημα του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών και του μεταβλητού κόστους έναντι του σταθερού κόστους βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

64)

| Παράδειγμα 4



  Δεδομένα: Οι επιχειρήσεις Α και Β είναι οι μόνες επιχειρήσεις που κατέχουν και μισθώνουν πυργογερανούς στο κράτος μέλος 1. Από το 2005 έως το 2015 οι επιχειρήσεις Α και Β συμμετείχαν σε σύμπραξη και είχαν συμφωνήσει να αυξήσουν την τιμή μίσθωσης πυργογερανών κατά 80 τοις εκατό. Η επιχείρηση Γ είναι κατασκευαστική επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε πόλεις που βρίσκονται σε ολόκληρη την επικράτεια του κράτους μέλους 1. Η εταιρεία σχεδιάζει, κατασκευάζει και πωλεί διαμερίσματα σε ουρανοξύστες στους τελικούς πελάτες. Οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται σε διάφορα μέσα και τοποθεσίες, μεταξύ άλλων στο διαδίκτυο, στις εφημερίδες και σε αφίσες δρόμου. Η εθνική αρχή ανταγωνισμού στο κράτος μέλος 1 απεφάνθη ότι η συμφωνία για τις τιμές στον κατασκευαστικό κλάδο συνιστά παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, και ότι η απόφασή της να επιβάλει πρόστιμα στα μέλη της σύμπραξης δεν αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής εκ μέρους της επιχείρησης Α ή Β.
  Η επιχείρηση Γ είναι άμεσος πελάτης της σύμπραξης. Αξιώνει αποζημίωση από τα μέλη της σύμπραξης Α και Β. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις Α και Β έχουν εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι η επιχείρηση Γ έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές, δηλαδή στους τελικούς πελάτες που αγοράζουν διαμερίσματα σε ουρανοξύστες.

  Ανάλυση: Η μίσθωση πυργογερανών αποτελεί ένα από τα πολλά κόστη εισροών που αντιμετωπίζει η επιχείρηση Γ κατά τον σχεδιασμό και την κατασκευή ουρανοξυστών. Στα εν λόγω κόστη εισροών περιλαμβάνονται πρώτες ύλες όπως ο χάλυβας και το σκυρόδεμα, το κόστος εργασίας και το οικονομικό κόστος. Συνεπώς, πιθανόν η μίσθωση πυργογερανών να συνιστά ένα μικρό μόνο τμήμα του συνολικού κόστους. Εφόσον οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται ευρέως, η επιχείρηση Γ μπορεί να επιβαρυνθεί με σημαντικό κόστος αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, δεδομένου ότι η σύμπραξη διήρκεσε 10 έτη, το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών μπορεί να είναι αμελητέο σε σύγκριση με την επιπλέον επιβάρυνση έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα, παρέχοντας τελικά στην επιχείρηση Γ το κίνητρο να λάβει υπόψη την επιπλέον επιβάρυνση κατά τον καθορισμό των τιμών των διαμερισμάτων. Ως εκ τούτου, η επιχείρηση Γ ενδεχομένως να μην έχει βραχυπρόθεσμα το κίνητρο να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση λόγω του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, το κίνητρο για μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να αλλάξει κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελείται η παράβαση. Προκειμένου το δικαστήριο να αξιολογήσει την πραγματική μετακύλιση κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου, θα πρέπει να εκτιμήσει την επίπτωση της μετακύλισης με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, χρησιμοποιώντας, για παράδειγμα, μια από τις μεθόδους που παρατίθενται στο τμήμα 4. |
| --- |

Παράδειγμα 4

Δεδομένα: Οι επιχειρήσεις Α και Β είναι οι μόνες επιχειρήσεις που κατέχουν και μισθώνουν πυργογερανούς στο κράτος μέλος 1. Από το 2005 έως το 2015 οι επιχειρήσεις Α και Β συμμετείχαν σε σύμπραξη και είχαν συμφωνήσει να αυξήσουν την τιμή μίσθωσης πυργογερανών κατά 80 τοις εκατό. Η επιχείρηση Γ είναι κατασκευαστική επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε πόλεις που βρίσκονται σε ολόκληρη την επικράτεια του κράτους μέλους 1. Η εταιρεία σχεδιάζει, κατασκευάζει και πωλεί διαμερίσματα σε ουρανοξύστες στους τελικούς πελάτες. Οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται σε διάφορα μέσα και τοποθεσίες, μεταξύ άλλων στο διαδίκτυο, στις εφημερίδες και σε αφίσες δρόμου. Η εθνική αρχή ανταγωνισμού στο κράτος μέλος 1 απεφάνθη ότι η συμφωνία για τις τιμές στον κατασκευαστικό κλάδο συνιστά παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, και ότι η απόφασή της να επιβάλει πρόστιμα στα μέλη της σύμπραξης δεν αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής εκ μέρους της επιχείρησης Α ή Β.

Η επιχείρηση Γ είναι άμεσος πελάτης της σύμπραξης. Αξιώνει αποζημίωση από τα μέλη της σύμπραξης Α και Β. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις Α και Β έχουν εγείρει ένσταση μετακύλισης, υποστηρίζοντας ότι η επιχείρηση Γ έχει μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους αγοραστές, δηλαδή στους τελικούς πελάτες που αγοράζουν διαμερίσματα σε ουρανοξύστες.

Ανάλυση: Η μίσθωση πυργογερανών αποτελεί ένα από τα πολλά κόστη εισροών που αντιμετωπίζει η επιχείρηση Γ κατά τον σχεδιασμό και την κατασκευή ουρανοξυστών. Στα εν λόγω κόστη εισροών περιλαμβάνονται πρώτες ύλες όπως ο χάλυβας και το σκυρόδεμα, το κόστος εργασίας και το οικονομικό κόστος. Συνεπώς, πιθανόν η μίσθωση πυργογερανών να συνιστά ένα μικρό μόνο τμήμα του συνολικού κόστους. Εφόσον οι τιμές των διαμερισμάτων διαφημίζονται ευρέως, η επιχείρηση Γ μπορεί να επιβαρυνθεί με σημαντικό κόστος αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, δεδομένου ότι η σύμπραξη διήρκεσε 10 έτη, το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών μπορεί να είναι αμελητέο σε σύγκριση με την επιπλέον επιβάρυνση έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα, παρέχοντας τελικά στην επιχείρηση Γ το κίνητρο να λάβει υπόψη την επιπλέον επιβάρυνση κατά τον καθορισμό των τιμών των διαμερισμάτων. Ως εκ τούτου, η επιχείρηση Γ ενδεχομένως να μην έχει βραχυπρόθεσμα το κίνητρο να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση λόγω του κόστους αναπροσαρμογής των τιμών. Ωστόσο, το κίνητρο για μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να αλλάξει κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελείται η παράβαση. Προκειμένου το δικαστήριο να αξιολογήσει την πραγματική μετακύλιση κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου, θα πρέπει να εκτιμήσει την επίπτωση της μετακύλισης με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, χρησιμοποιώντας, για παράδειγμα, μια από τις μεθόδους που παρατίθενται στο τμήμα 4.

4.   Η ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΟΓΚΟΥ – ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

| 65) | Η αποζημίωση για ζημία που προκλήθηκε αποσκοπεί στην αποκατάσταση του διαδίκου που επλήγη στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση. Προκειμένου να μπορεί να αξιολογηθεί αυτή η κατάσταση, θα πρέπει να γίνει σύγκριση της υπό εξέταση κατάστασης, δηλαδή της κατάστασης κατά την οποία τελέσθηκε η παράβαση, με μια υποθετική κατάσταση, δηλαδή κατάσταση στην οποία δεν τελέσθηκε η παράβαση. Αυτή η υποθετική κατάσταση αναφέρεται ως «αντίστροφο σενάριο». |
| --- | --- |

65)

| 66) | Σκοπός της διαμόρφωσης αυτού του αντίστροφου σεναρίου είναι να απομονωθούν οι επιπτώσεις της παράβασης από άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, οι οποίοι θα είχαν επίδραση στην εν λόγω τιμή και αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση (63). Για παράδειγμα, μια αύξηση στη ζήτηση θα οδηγούσε κατά κανόνα σε αύξηση της τιμής, ακόμα και απουσία σύμπραξης. Οι άμεσοι ή έμμεσοι αγοραστές δεν θα έπρεπε να αποζημιωθούν γι’ αυτή την επίπτωση. Συνεπώς, κατά τη διαμόρφωση ενός αντίστροφου σεναρίου απαιτείται να ελέγχονται παράγοντες που δεν σχετίζονται με την παράβαση (64). |
| --- | --- |

66)

| 67) | Εφόσον το αντίστροφο σενάριο είναι υποθετικό, δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμο. Όπως περιγράφεται στη συνέχεια, έχουν αναπτυχθεί διάφορες μέθοδοι και τεχνικές στην οικονομική επιστήμη και τη νομική πρακτική για τη διαμόρφωση του αντίστροφου σεναρίου. Οι εν λόγω μέθοδοι και τεχνικές διαφοροποιούνται όσον αφορά τις υποκείμενες παραδοχές και το είδος των απαιτούμενων στοιχείων. |
| --- | --- |

67)

| 68) | Μολονότι με τις μεθόδους αυτές επιδιώκεται να διαπιστωθεί πώς θα είχε εξελιχθεί η εξεταζόμενη αγορά αν δεν είχε γίνει η παράβαση, πιο άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είναι στη διάθεση των μερών και του δικαστηρίου (π.χ. εσωτερικά έγγραφα που περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο ο άμεσος αγοραστής μετακύλισε, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, την αρχική επιπλέον επιβάρυνση) μπορεί επίσης να παρέχουν, βάσει των ισχυόντων εθνικών νομοθετικών κανόνων, σημαντικές πληροφορίες για την εκτίμηση της αποζημίωσης σε μια δεδομένη υπόθεση (65). |
| --- | --- |

68)

| 69) | Κατά τον χειρισμό περίπτωσης μετακύλισης σε αγωγή αποζημίωσης για παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού, τα εθνικά δικαστήρια ενδεχομένως να πρέπει να εξετάσουν τρεις συνιστώσες σχετικά με τη ζημία για την οποία ένας άμεσος ή έμμεσος αγοραστής διεκδικεί αποζημίωση, δηλαδή την επιπλέον επιβάρυνση, την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή και την επίπτωση της μετακύλισης στον όγκο (66). Τα εθνικά δικαστήρια και οι οικονομικοί πραγματογνώμονες μπορεί να επιλέξουν να εκτιμήσουν τις τρεις αυτές συνιστώσες διαδοχικά, δηλαδή στο πλαίσιο διαδικασίας τριών σταδίων η οποία παρατίθεται κατωτέρω. |
| --- | --- |

69)

| 70) | Στο πρώτο στάδιο μπορεί να ποσοτικοποιηθεί ή να εκτιμηθεί η επιπλέον επιβάρυνση. Διάφορες μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συγκεκριμένη διαδικασία. Ωστόσο, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ευρύτερα από τους διαδίκους και τα δικαστήρια για την εκτίμηση της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης είναι οι λεγόμενες συγκριτικές μέθοδοι. Οι διάφορες μέθοδοι για την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης εξετάζονται διεξοδικά στον πρακτικό οδηγό. |
| --- | --- |

70)

| 71) | Το δεύτερο στάδιο αφορά την εκτίμηση του μεγέθους της επίπτωσης μετακύλισης στην τιμή. Η έκταση αυτών των επιπτώσεων μπορεί να εκτιμηθεί άμεσα, με χρήση των συγκριτικών μεθόδων, δηλαδή παρόμοιων μεθόδων με εκείνες που εφαρμόζονται για την ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης. Εφόσον πληρούνται ορισμένες παραδοχές, η έκταση αυτών των επιπτώσεων μπορεί επίσης να εκτιμηθεί έμμεσα, προβαίνοντας σε εκτίμηση του ποσοστού στο οποίο έχει πιθανόν μετακυλιστεί η αύξηση στο συντελεσθέν κόστος εισροών και συνδυάζοντας αυτή την εκτίμηση με πληροφορίες σχετικά με την επιπλέον επιβάρυνση και τις πωλήσεις. Τα τμήματα 5.1 έως 5.2 παρέχουν επισκόπηση των διαφόρων προσεγγίσεων για την ποσοτικοποίηση των εν λόγω επιπτώσεων. |
| --- | --- |

71)

| 72) | Στο τρίτο στάδιο εκτιμάται η επίπτωση της μετακύλισης στον όγκο. Όπως και στην εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή, το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να εκτιμηθεί άμεσα ή έμμεσα. Οι διάφορες προσεγγίσεις για την ποσοτικοποίηση αυτών των επιπτώσεων εξετάζονται στα τμήματα 6.2 και 6.3. |
| --- | --- |

72)

| 73) | Άλλες προσεγγίσεις, όπως η προσέγγιση προσομοίωσης, που λαμβάνει υπόψη παράλληλα τις επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή και τις επιπτώσεις στον όγκο, μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την ποσοτικοποίηση της ζημίας σε αγωγές αποζημίωσης ενώπιον εθνικών δικαστηρίων σε περίπτωση παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Η προσέγγιση προσομοίωσης εξηγείται εν συντομία στο τμήμα 5.2. |
| --- | --- |

73)

4.1.   Στοιχεία και πληροφορίες που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης

| 74) | Όπως διευκρινίζεται στο τμήμα 2.2, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνει κανόνες που διέπουν την κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων. Τα στοιχεία και οι πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους οι διάδικοι ή τρίτα μέρη αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τη διενέργεια μιας ορθής οικονομικής ανάλυσης των επιπτώσεων της μετακύλισης. Συνεπώς, ένα χρήσιμο πρώτο βήμα κατά την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή είναι ενδεχομένως να προσδιοριστούν τα αναγκαία στοιχεία και να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητά τους για τη διαμόρφωση του αντίστροφου σεναρίου. |
| --- | --- |

74)

| 75) | Κατά τον καθορισμό του κατάλληλου είδους στοιχείων και πληροφοριών σε μια συγκεκριμένη υπόθεση, ίσως είναι χρήσιμο για τον δικαστή να λάβει υπόψη τις γενικές διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας που επεξηγούνται στο τμήμα 3. Οι εν λόγω διαπιστώσεις μπορεί επίσης να είναι σημαντικές αν ο δικαστής πρέπει να αξιολογήσει αντικρουόμενες απόψεις οικονομικών πραγματογνωμόνων (67). Επιπλέον, το είδος των στοιχείων που απαιτούνται για την εκτίμηση της μετακύλισης απαιτεί συνήθως καλή γνώση του σχετικού κλάδου και των κύριων χαρακτηριστικών της αγοράς εν προκειμένω. Συνεπώς, είναι πιθανόν χρήσιμο αρχικά να εξεταστούν έγγραφα που καταδεικνύουν την ευλογοφάνεια της μετακύλισης σε πρώτο στάδιο, όπως υφιστάμενες δικαστικές αποφάσεις, παράλληλες αστικές δίκες στην ίδια ή διαφορετική βαθμίδα της αλυσίδας εφοδιασμού της ίδιας αγοράς, μελέτες της αγοράς ή αποφάσεις των αρχών ανταγωνισμού που περιγράφουν τη δυναμική της σχετικής αγοράς (68). |
| --- | --- |

75)

| 76) | Το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη αποδεικτικά στοιχεία ποιοτικού και ποσοτικού χαρακτήρα (69). Τα ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως εσωτερικά έγγραφα σχετικά με τιμολογήσεις, στρατηγική, συμβάσεις και οικονομικές εκθέσεις, μπορούν να αναλυθούν στο πλαίσιο της οικονομικής θεωρίας. Μπορούν επίσης να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το κατά πόσο υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία σύνδεσης μεταξύ της τιμολόγησης στην αγορά επομένου σταδίου και της επιπλέον επιβάρυνσης που προκύπτει από την παράβαση στην αγορά προηγούμενου σταδίου. |
| --- | --- |

76)

| 77) | Ωστόσο, για να διαμορφωθεί ένα αντίστροφο σενάριο και να ληφθούν υπόψη οι διάφοροι παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί επίσης να χρειαστούν ποσοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Σε αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να συγκαταλέγονται δεδομένα για τις πραγματικές τιμές, το κόστος ή το περιθώριο κέρδους καθώς και εξωτερικοί δείκτες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις αποφάσεις τιμολόγησης των επιχειρήσεων, όπως συνολικές μετρήσεις της οικονομικής δραστηριότητας (όπως τα ποσοστά αύξηση του ΑΕΠ, του πληθωρισμού και της ανεργίας). Σε ορισμένες περιπτώσεις, περιφερειακές παράμετροι της οικονομικής δραστηριότητας μπορεί επίσης να είναι χρήσιμες για την εξακρίβωση των διαφόρων περιφερειακών τάσεων που δεν σχετίζονται με την παράβαση. |
| --- | --- |

77)

| 78) | Το δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει υπόψη ειδικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον κλάδο ή την επιχείρηση και επηρεάζουν τη διαμόρφωση των τιμών. Στο παράδειγμα που παρατίθεται ανωτέρω στο Πλαίσιο 1, αν το πλαστικό αποτελούσε επίσης σημαντική εισροή για την παραγωγή συρμάτινων καλωδίων κατά τη διάρκεια της περιόδου στην οποία τελέσθηκε η παράβαση, όταν ο κατασκευαστής χαλκού Α συμφώνησε με τους ανταγωνιστές στον καθορισμό των τιμών του χαλκού ως της άλλης βασικής εισροής στην παραγωγή του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων Β, είναι πιθανόν ο Β να μετακύλιε στον πελάτη του και την αύξηση της τιμής του πλαστικού, η οποία όμως δεν υπήρξε αντικείμενο παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Στην περίπτωση αυτή, μια εκτίμηση της μετακύλισης που δεν λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις λόγω της αύξησης στην τιμή του πλαστικού, θα μπορούσε ουσιαστικά να οδηγήσει σε υπερεκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, αποδίδοντας λανθασμένα τη συνολική αύξηση της τιμής στην παράβαση. Το ίδιο σκεπτικό ισχύει για ενδεχόμενες μειώσεις σε άλλα κόστη εισροών, οι οποίες, αν δεν ληφθούν υπόψη και μετακυλιστούν στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τεχνητή υποεκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης από τη σύμπραξη. |
| --- | --- |

78)

| 79) | Στα ακόλουθα παραδείγματα, η εφαρμογή των μεθόδων επικεντρώνεται στην τιμή. Αναλόγως της διαθεσιμότητας των στοιχείων και των περιστάσεων μιας δεδομένης υπόθεσης, το δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει υπόψη τις ίδιες μεθόδους για την εκτίμηση άλλων οικονομικών μεταβλητών, όπως τα περιθώρια κέρδους ή το επίπεδου του κόστους μιας επιχείρησης. Τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για τη σύγκριση της επηρεαζόμενης αγοράς και του αντίστροφου σεναρίου μπορεί να αφορούν το σύνολο της αγοράς (π.χ. μέση τιμή των συρμάτινων καλωδίων για όλους τους πελάτες σε αγορές άλλων προϊόντων ή άλλων γεωγραφικών περιοχών) ή ορισμένους πελάτες ή ομάδες πελατών. |
| --- | --- |

79)

4.2.   Η προσφυγή σε οικονομικούς πραγματογνώμονες

| 80) | Σε πολλές περιπτώσεις εκτίμησης της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης, μπορεί να συμμετέχουν οικονομικοί πραγματογνώμονες στις αγωγές αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Οι κανόνες σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία πραγματογνωμόνων διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών (70). Σε κάθε περίπτωση, ενδεχομένως να είναι χρήσιμο τα δικαστήρια να διαθέτουν κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις γενικές αρχές και τα μέτρα που αφορούν τη συμμετοχή οικονομικών πραγματογνωμόνων. |
| --- | --- |

80)

| 81) | Σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας, το δικαστήριο μπορεί να ενθαρρύνει τη συζήτηση μεταξύ των πραγματογνωμόνων που εκπροσωπούν τους διαδίκους, εφόσον το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία. Οι συζητήσεις αυτές μπορεί να έχουν ως στόχο να προσδιοριστούν τα σημεία συμφωνίας ή διαφωνίας σε ζητήματα σχετικά με την υπόθεση, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων που σχετίζονται με τις απαιτήσεις κοινοποίησης. Παράδειγμα αυτής της προσέγγισης παρατίθεται στο Πλαίσιο 3 στη συνέχεια. |
| --- | --- |

81)

Πλαίσιο 3

Παράδειγμα υπόθεσης που αφορά την παροχή αποδεικτικών στοιχείων από οικονομικούς πραγματογνώμονες (71)

| Σε μια υπόθεση ενώπιον δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οικονομικοί πραγματογνώμονες που εκπροσωπούσαν την κάθε πλευρά (τον παραβάτη και τον ενάγοντα) πρότειναν τη δική τους ξεχωριστή μέθοδο για την εκτίμηση της μετακύλισης. Ο δικαστής εξέφρασε ανησυχία όσον αφορά την ενδεχόμενη πολυπλοκότητα των αποδεικτικών στοιχείων των πραγματογνωμόνων και ζήτησε από τους πραγματογνώμονες των διαδίκων να καταλήξουν σε συμφωνία όσον αφορά την προτεινόμενη προσέγγιση σχετικά με τα οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία για τη μετακύλιση, πριν από την έκδοση διαταγής κοινοποίησης. Εάν οι πραγματογνώμονες δεν κατόρθωναν να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την προσέγγιση, ο δικαστής θα προχωρούσε σε ακρόαση των επιχειρημάτων σχετικά με τις αντίστοιχες προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξήγησης της πρότασης κάθε πραγματογνώμονα, των απαιτούμενων πληροφοριών και του κόστους της εφαρμογής τους, και κατόπιν θα αποφάσιζε ποια μέθοδος θα πρέπει να εφαρμοστεί. |
| --- |

Σε μια υπόθεση ενώπιον δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οικονομικοί πραγματογνώμονες που εκπροσωπούσαν την κάθε πλευρά (τον παραβάτη και τον ενάγοντα) πρότειναν τη δική τους ξεχωριστή μέθοδο για την εκτίμηση της μετακύλισης. Ο δικαστής εξέφρασε ανησυχία όσον αφορά την ενδεχόμενη πολυπλοκότητα των αποδεικτικών στοιχείων των πραγματογνωμόνων και ζήτησε από τους πραγματογνώμονες των διαδίκων να καταλήξουν σε συμφωνία όσον αφορά την προτεινόμενη προσέγγιση σχετικά με τα οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία για τη μετακύλιση, πριν από την έκδοση διαταγής κοινοποίησης. Εάν οι πραγματογνώμονες δεν κατόρθωναν να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την προσέγγιση, ο δικαστής θα προχωρούσε σε ακρόαση των επιχειρημάτων σχετικά με τις αντίστοιχες προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξήγησης της πρότασης κάθε πραγματογνώμονα, των απαιτούμενων πληροφοριών και του κόστους της εφαρμογής τους, και κατόπιν θα αποφάσιζε ποια μέθοδος θα πρέπει να εφαρμοστεί.

| 82) | Στο πλαίσιο ορισμένων έννομων τάξεων, τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να διορίσουν οικονομικούς πραγματογνώμονες που επικουρούν τον δικαστή στην εκτίμηση της μετακύλισης, προσέγγιση που χρησιμοποιούσαν ανέκαθεν για την εκτίμηση της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Το δικαστήριο μπορεί να εφαρμόσει παρόμοια προσέγγιση κατά την εκτίμηση της μετακύλισης, για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τις λεγόμενες συγκριτικές μεθόδους. Η εμπειρία από την αξιοποίηση πραγματογνωμόνων που διορίζονται από το δικαστήριο για την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί, συνεπώς, να είναι επίσης σημαντική για την εκτίμηση της μετακύλισης. Παράδειγμα της προσέγγισης διορισμού οικονομικού πραγματογνώμονα από το δικαστήριο παρατίθεται στο Πλαίσιο 4 κατωτέρω. |
| --- | --- |

82)

Πλαίσιο 4

Παράδειγμα υπόθεσης στην οποία το δικαστήριο διορίζει οικονομικό πραγματογνώμονα (72)

| Σε υπόθεση ενώπιον γερμανικού δικαστηρίου, διορίστηκε οικονομικός πραγματογνώμονας από το δικαστήριο. Καθήκον του πραγματογνώμονα ήταν να προτείνει τη μεθοδολογία και ακολούθως να προβεί σε ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης. Σε πρώτο στάδιο, ο πραγματογνώμονας πρότεινε μια εμπειρική μέθοδο ποσοτικοποίησης της επιπλέον επιβάρυνσης. Η προτεινόμενη προσέγγιση του πραγματογνώμονα εξετάστηκε στο πλαίσιο γραπτών σημειωμάτων και προφορικών ακροάσεων πριν αποφασίσει το δικαστήριο την προσέγγιση που θα υιοθετήσει.
  Στο επόμενο στάδιο εφαρμόστηκε η επιλεγείσα μέθοδος και υπολογίστηκε η επιπλέον επιβάρυνση. Τα βασικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στους υπολογισμούς τέθηκαν υπόψη του δικαστηρίου και των διαδίκων.
  Το τρίτο στάδιο περιλάμβανε έλεγχο αξιοπιστίας, στο πλαίσιο του οποίου οι διάδικοι είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις και να θέσουν ερωτήματα. Οι εν λόγω παρατηρήσεις λήφθηκαν υπόψη στην τελική αξιολόγηση που υποβλήθηκε στο δικαστήριο. Στην τελική αξιολόγηση εξετάστηκε επίσης η ευλογοφάνεια των εκτιμώμενων αποτελεσμάτων, η αξιοπιστία των εκτιμώμενων επιπτώσεων και η ποιότητα των βασικών δεδομένων. |
| --- |

Σε υπόθεση ενώπιον γερμανικού δικαστηρίου, διορίστηκε οικονομικός πραγματογνώμονας από το δικαστήριο. Καθήκον του πραγματογνώμονα ήταν να προτείνει τη μεθοδολογία και ακολούθως να προβεί σε ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης. Σε πρώτο στάδιο, ο πραγματογνώμονας πρότεινε μια εμπειρική μέθοδο ποσοτικοποίησης της επιπλέον επιβάρυνσης. Η προτεινόμενη προσέγγιση του πραγματογνώμονα εξετάστηκε στο πλαίσιο γραπτών σημειωμάτων και προφορικών ακροάσεων πριν αποφασίσει το δικαστήριο την προσέγγιση που θα υιοθετήσει.

Στο επόμενο στάδιο εφαρμόστηκε η επιλεγείσα μέθοδος και υπολογίστηκε η επιπλέον επιβάρυνση. Τα βασικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στους υπολογισμούς τέθηκαν υπόψη του δικαστηρίου και των διαδίκων.

Το τρίτο στάδιο περιλάμβανε έλεγχο αξιοπιστίας, στο πλαίσιο του οποίου οι διάδικοι είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις και να θέσουν ερωτήματα. Οι εν λόγω παρατηρήσεις λήφθηκαν υπόψη στην τελική αξιολόγηση που υποβλήθηκε στο δικαστήριο. Στην τελική αξιολόγηση εξετάστηκε επίσης η ευλογοφάνεια των εκτιμώμενων αποτελεσμάτων, η αξιοπιστία των εκτιμώμενων επιπτώσεων και η ποιότητα των βασικών δεδομένων.

| 83) | Σε περίπτωση που οι οικονομικοί πραγματογνώμονες που εκπροσωπούν τους διαδίκους έχουν αντικρουόμενες απόψεις όσον αφορά την προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί για την εκτίμηση της μετακύλισης, το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει τη συμβουλή της εθνικής αρχής ανταγωνισμού σχετικά με τη μέθοδο που πρέπει να εφαρμόσει (73). Επιπλέον, προκειμένου να εκτιμήσει τον βαθμό της μετακύλισης, το εθνικό δικαστήριο μπορεί καταρχήν να βασιστεί επίσης σε πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε απόφαση που εξέδωσε η αρχή ανταγωνισμού, π.χ. όσον αφορά την αρχική επιπλέον επιβάρυνση (74). |
| --- | --- |

83)

5.   ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ

| 84) | Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βασιστούν σε διάφορα είδη οικονομικής προσέγγισης της ποσοτικοποίησης, ιδίως στις συγκριτικές προσεγγίσεις, αλλά και στην προσέγγιση του ποσοστού μετακύλισης (75) ή στην προσέγγιση προσομοίωσης. Οι προσεγγίσεις που περιγράφονται στο παρόν κεφάλαιο βασίζονται σε ποσοτικά στοιχεία για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης. Σε πολλές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει χρήσιμη επίσης την αξιολόγηση ποιοτικών στοιχείων, όπως εσωτερικά έγγραφα ή προφορικές μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης. Η ύπαρξη τέτοιων ποιοτικών στοιχείων μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την απόφαση σχετικά με το εάν και, εάν ναι, ποιες από τις τεχνικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν από έναν διάδικο προκειμένου να πληρούται το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου (76). |
| --- | --- |

84)

5.1.   Συγκριτικές μέθοδοι

| 85) | Η επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή σε διάφορα επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού μπορεί να υπολογιστεί με την απευθείας εκτίμηση της αύξησης των τιμών ή της μεταβολής που προέκυψε λόγω του αντίκτυπου της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Κατά την εκτίμηση της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης από τον άμεσο αγοραστή, η συγκεκριμένη μέθοδος συγκρίνει την τιμή που όρισε ο άμεσος αγοραστής κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση με την τιμή που ορίστηκε στην αγορά (στις αγορές) σύγκρισης. |
| --- | --- |

85)

| 86) | Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή, το δικαστήριο μπορεί να εκτιμήσει τις διαφορές μεταξύ των παρατηρούμενων τιμών ή περιθωρίων και των τιμών ή περιθωρίων του αντίστροφου σεναρίου (77), χρησιμοποιώντας τις ίδιες συγκριτικές μεθόδους με εκείνες που εφαρμόστηκαν για τον υπολογισμό της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης. Μολονότι η έννοια που διέπει τις μεθόδους αυτές περιγράφεται λεπτομερώς στον πρακτικό οδηγό, στα τμήματα που ακολουθούν παρέχονται περαιτέρω οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω μεθόδων στο πλαίσιο της μετακύλισης. |
| --- | --- |

86)

| 87) | Οι συγκριτικές μέθοδοι έχουν το πλεονέκτημα ότι χρησιμοποιούν πραγματικά δεδομένα που παρατηρήθηκαν στην ίδια ή σε μια παρόμοια αγορά (78). Βασίζονται στο γεγονός ότι το σενάριο σύγκρισης μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιστοιχεί στο σενάριο μη ύπαρξης παράβασης. Οι μέθοδοι αυτές αναγνωρίζονται και εφαρμόζονται από τις αρχές ανταγωνισμού στην Ευρώπη με στόχο τη διεξαγωγή αναλύσεων παρόμοιου χαρακτήρα με την εκτίμηση της μετακύλισης, π.χ. πραγματοποίηση εκ των υστέρων αξιολόγησης της πολιτικής ανταγωνισμού (79). |
| --- | --- |

87)

| 88) | Κατά την εφαρμογή της συγκριτικής μεθόδου, θα πρέπει στην ιδανική περίπτωση να συγκρίνεται η τιμή ή το περιθώριο κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση με την ίδια ακριβώς αγορά ελλείψει της παράβασης. Ωστόσο, δεν είναι φυσικά δυνατόν να γνωρίζει κανείς με ακρίβεια πώς θα εξελισσόταν μια αγορά αν δεν υπήρχε παράβαση. Για παράδειγμα, σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές που έχει θέσει ο άμεσος αγοραστής, όπως μεταβολές της ζήτησης ή των τιμών άλλων εισροών, ενδεχομένως να μην έχουν παρόμοια επίπτωση στις τιμές κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελείται η παράβαση και στο αντίστροφο σενάριο. |
| --- | --- |

88)

| 89) | Οι εν λόγω παράγοντες είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη όταν εξετάζεται εάν μια δεδομένη αγορά σύγκρισης είναι κατάλληλη ως αντίστροφο σενάριο. Όπως επεξηγείται περαιτέρω στο τμήμα 5.1.1, υπάρχουν διάφορες τεχνικές για να ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ της αγοράς που επηρεάστηκε από την παράβαση και των αγορών σύγκρισης. Κατά πόσο το επίπεδο ομοιότητας μεταξύ της αγοράς στην οποία τελέσθηκε η παράβαση και της αγοράς σύγκρισης μπορεί να θεωρηθεί επαρκές προκειμένου τα αποτελέσματα της εν λόγω σύγκρισης να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της μετακύλισης εξαρτάται από τα εθνικά νομικά συστήματα (80). |
| --- | --- |

89)

5.1.1.   Προσεγγίσεις

| 90) | Όταν χρησιμοποιείται η συγκριτική μέθοδος για την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης, η τιμή που καθορίστηκε από τον άμεσο ή τον έμμεσο αγοραστή κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση συγκρίνεται με το σενάριο της μη παράβασης ή αντίστροφο σενάριο. Το αντίστροφο σενάριο μπορεί να καθοριστεί με βάση τα ακόλουθα (81):






  — | στοιχεία σχετικά με τις τιμές ή τα περιθώρια της εν λόγω αγοράς πριν και/ή μετά την παράβαση, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση πριν/κατά/μετά την παράβαση, |
| --- | --- | --- |

90)

—

στοιχεία σχετικά με τις τιμές ή τα περιθώρια της εν λόγω αγοράς πριν και/ή μετά την παράβαση, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση πριν/κατά/μετά την παράβαση,

| — | στοιχεία σχετικά με την ίδια αγορά (προϊόντος) αλλά σε διαφορετική γεωγραφική περιοχή, ή με άλλη αγορά προϊόντος που θεωρείται ότι αναπτύσσεται κατά τρόπο παρόμοιο με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής. Η προσέγγιση αυτή συνήθως αποκαλείται διατομεακή, ή |
| --- | --- |

—

στοιχεία σχετικά με την ίδια αγορά (προϊόντος) αλλά σε διαφορετική γεωγραφική περιοχή, ή με άλλη αγορά προϊόντος που θεωρείται ότι αναπτύσσεται κατά τρόπο παρόμοιο με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής. Η προσέγγιση αυτή συνήθως αποκαλείται διατομεακή, ή

| — | συνδυασμό διαχρονικών συγκρίσεων και συγκρίσεων μεταξύ αγορών, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών». |
| --- | --- |

—

συνδυασμό διαχρονικών συγκρίσεων και συγκρίσεων μεταξύ αγορών, προσέγγιση που συνήθως αποκαλείται προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών».

5.1.1.1.   Η προσέγγιση «πριν/κατά/μετά» την παράβαση

| 91) | Μια προσέγγιση που χρησιμοποιείται συχνά κατά την εκτίμηση των αρχικών επιπλέον επιβαρύνσεων έγκειται στη διαχρονική σύγκριση τιμών στην ίδια αγορά. Στην περίπτωση αυτή γίνεται λόγος για σύγκριση πριν/κατά/μετά την παράβαση (παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 5 κατωτέρω) (82). Όταν η εν λόγω προσέγγιση εφαρμόζεται στην εκτίμηση της μετακύλισης, η αγορά σύγκρισης είναι η ίδια ακριβώς αγορά προϊόντος με την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής όταν τελέσθηκε η παράβαση, αλλά αναλύεται σε διαφορετικά χρονικά σημεία. Συνεπώς, η βασική παραδοχή είναι ότι η υπό εξέταση αγορά προϊόντος κατά την περίοδο που δεν καλύπτεται από την παράβαση παρέχει ικανοποιητική προσομοίωση του αντίστροφου σεναρίου, δηλ. της κατάστασης που θα επικρατούσε στην αγορά προϊόντος αν δεν είχε τελεστεί παράβαση. Η εν λόγω παραδοχή ενδέχεται να είναι εσφαλμένη διότι, από πρακτική άποψη, δεν υφίσταται αγορά σύγκρισης ανεξαρτήτως γεωγραφίας ή προϊόντος η οποία να λαμβάνει υπόψη το πρόσθετο στοιχείο της απομόνωσης σε σχέση με την επίπτωση που απορρέει από την παράβαση. |
| --- | --- |

91)

Πλαίσιο 5

Εικονογραφημένο παράδειγμα της προσέγγισης πριν/κατά/μετά την παράβαση (83)

| Τιμή των συρμάτινων καλωδίων |
| --- |

Τιμή των συρμάτινων καλωδίων

| 92) | Στο παράδειγμα που απεικονίζεται στο Πλαίσιο 5 ανωτέρω εκτιμάται ότι ο παράνομος καθορισμός τιμών στο κλάδο του χαλκού διήρκεσε πέντε ετών, από το 2005 έως το 2010. Κατά την περίοδο αυτή (84) μετακυλίστηκε η αρχική επιπλέον επιβάρυνση στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Κατά την εφαρμογή της εν λόγω μεθόδου, η τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων στη διάρκεια της περιόδου της παράβασης συγκρίνεται με την τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων στη διάρκεια μιας περιόδου που δεν υπήρχε παράβαση και μετακύλιση, π.χ. κατά το 2003 και το 2004. Παράδειγμα υπόθεσης στο πλαίσιο της οποίας ο ενάγων εφάρμοσε την εν λόγω προσέγγιση παρατίθεται στο Πλαίσιο 8 κατωτέρω. |
| --- | --- |

92)

5.1.1.2.   Η διατομεακή προσέγγιση

| 93) | Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι δύσκολη η παρατήρηση της εξέλιξης των τιμών διαχρονικά στην αγορά σύγκρισης ή στην αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση. Στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσε να εφαρμοστεί μια άλλη συγκριτική μέθοδος, συγκεκριμένα η μέθοδος σύγκρισης διαφορετικών γεωγραφικών αγορών. Η εν λόγω προσέγγιση βασίζεται στην παραδοχή ότι η άλλη γεωγραφική αγορά είναι από κάθε άποψη παρόμοια με την αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση, εξαιρουμένου του συμβάντος της παράβασης. Και σ’ αυτή την περίπτωση η συγκεκριμένη παραδοχή ενδεχομένως να είναι υπερβολική. |
| --- | --- |

93)

| 94) | Για παράδειγμα, όπως φαίνεται στο Πλαίσιο 6 κατωτέρω, ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τη σύγκριση των τιμών που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ1 κατά τη διάρκεια της παράβασης στο κράτος μέλος 1 (τ1), με τη μέση τιμή που κατέβαλαν οι αντίστοιχοι κατασκευαστές αυτοκινήτων στο κράτος μέλος 2, δηλαδή σε μια διαφορετική γεωγραφική αγορά, που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση (τ2). Η εν λόγω μέθοδος αναφέρεται ως σύγκριση μεταξύ αγορών (85). |
| --- | --- |

94)

Πλαίσιο 6

Εικονογραφημένο παράδειγμα διατομεακής προσέγγισης

| Εάν διαπιστωθεί ότι η τ1 είναι υψηλότερη από την τ2, αυτό σημαίνει επίπτωση στην τιμή λόγω της μετακύλισης στην οποία προέβη ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων B1 στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ1 στο κράτος μέλος 1. Το ίδιο είδος σύγκρισης μπορεί να γίνει όσον αφορά και άλλες οικονομικές μεταβλητές, όπως τα περιθώρια κέρδους ή ο όγκος πωλήσεων. |
| --- |

Εάν διαπιστωθεί ότι η τ1 είναι υψηλότερη από την τ2, αυτό σημαίνει επίπτωση στην τιμή λόγω της μετακύλισης στην οποία προέβη ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων B1 στον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ1 στο κράτος μέλος 1. Το ίδιο είδος σύγκρισης μπορεί να γίνει όσον αφορά και άλλες οικονομικές μεταβλητές, όπως τα περιθώρια κέρδους ή ο όγκος πωλήσεων.

5.1.1.3.   Η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών»

| 95) | Από οικονομική άποψη, η πιο ακριβής συγκριτική μέθοδος είναι εκείνη που συνδυάζει την πριν/κατά/μετά την παράβαση προσέγγιση και τη διατομεακή προσέγγιση. Η μέθοδος αυτή είναι η προσέγγιση της «διαφοράς των διαφορών» (86). Επικεντρώνεται στην εξέλιξη της σχετικής οικονομικής μεταβλητής στην επηρεαζόμενη από τη μετακύλιση αγορά στη διάρκεια μιας συγκεκριμένης περιόδου (διαχρονική διαφορά στην αγορά στην οποία συντελέστηκε η μετακύλιση) και τη συγκρίνει με την εξέλιξη της ίδιας μεταβλητής κατά την ίδια χρονική περίοδο σε αγορά σύγκρισης που δεν έχει επηρεαστεί από την παράβαση (για παράδειγμα, σε μια άλλη γεωγραφική αγορά). |
| --- | --- |

95)

| 96) | Στο πλαίσιο 7 απεικονίζεται η προσέγγιση της διαφοράς των διαφορών. |
| --- | --- |

96)

Πλαίσιο 7

Απεικόνιση της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών»

| |
| --- |

| 97) | Ας υποθέσουμε ότι, στην υπόθεση στην οποία βασίζονται το Πλαίσιο 5 και το Πλαίσιο 6, ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ1 στο κράτος μέλος 1 (έμμεσος αγοραστής) αξιώνει αποζημίωση από τον κατασκευαστή χαλκού Α1 (παραβάτης). Όπως διευκρινίζεται στην παράγραφο 8, οποιαδήποτε ζημία υποστεί ο Γ1 οφείλεται στη μετακύλιση επιπλέον επιβαρύνσεων από τον προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων B1. Η εφαρμογή της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» θα συνεπαγόταν εκτίμηση της εξέλιξης της τιμής που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ1 στο κράτος μέλος 1 (στην αγορά που υπέστη την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή) κατά τη διάρκεια μιας δεδομένης περιόδου, και σύγκρισή της με την εξέλιξη της τιμής που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ2 στο κράτος μέλος 2 (που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση και συνεπώς δεν υπήρξαν επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή) κατά την ίδια περίοδο. Η σύγκριση δείχνει τη διαφορά μεταξύ αυτών των δύο διαφορών στον χρόνο. Παρέχει εκτίμηση της μεταβολής στην τιμή που κατέβαλε ο κατασκευαστής αυτοκινήτων, εξαιρώντας όλους τους παράγοντες επηρέασαν τις αγορές τόσο στο κράτος μέλος 1 όσο και στο κράτος μέλος 2 κατά τον ίδιο τρόπο. Συνεπώς, η μέθοδος απομονώνει την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή από άλλες επιρροές στην τιμή των συρμάτινων καλωδίων, κοινές για τις δύο αγορές. |
| --- | --- |

97)

| 98) | Μια άλλη εκδοχή της υπόθεσης, στην οποία βασίζεται το Πλαίσιο 6 και το Πλαίσιο 7, μπορεί να σκιαγραφήσει τη μέθοδο. Υποθέτουμε ότι μια σύγκριση πριν/κατά/μετά την παράβαση δείχνει αύξηση στην τιμή μονάδας των συρμάτινων καλωδίων κατά 100 EUR στο κράτος μέλος 1 (όπου τελέσθηκαν η παράβαση και η μετακύλιση) στο διάστημα μεταξύ 2005 και 2010. Από την ανάλυση της αγοράς που δεν έχει επηρεαστεί στο κράτος μέλος 2 κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου, μπορεί να διαπιστωθεί ότι η τιμή μονάδας των συρμάτινων καλωδίων αυξήθηκε μόλις κατά 10 EUR, λόγω αύξησης του κόστους μιας άλλης εισροής, π.χ. του πλαστικού. Αν υποτεθεί ότι η αύξηση του κόστους της εισροής (του πλαστικού) αφορούσε επίσης το κράτος μέλος 1, και τηρουμένων όλων των άλλων προϋποθέσεων, η σύγκριση της διαφορετικής εξέλιξης των τιμών των συρμάτινων καλωδίων στο κράτος μέλος 1 και στο κράτος μέλος 2 θα έδειχνε τη διαφορά της τιμής που προκλήθηκε από την επίπτωση της μετακύλισης. Στο παράδειγμα, η διαφορά αυτή θα ήταν 90 EUR. |
| --- | --- |

98)

| 99) | Συνεπώς, σημαντικό πλεονέκτημα της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» είναι ότι μπορεί να αποκλείσει τις μεταβολές που δεν συνδέονται με την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή, οι οποίες επήλθαν κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου με τη μετακύλιση. Ωστόσο, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην παραδοχή ότι οι άλλοι παράγοντες, στο προαναφερθέν παράδειγμα η τιμή του πλαστικού, επηρέασαν με τον ίδιο τρόπο και τις δύο αγορές. Αν δεν συμβαίνει αυτό, ενδεχομένως να χρειαστεί μια οικονομετρική εφαρμογή της τεχνικής της «διαφοράς των διαφορών». Οι εφαρμογές ανάλογων τεχνικών περιγράφονται διεξοδικότερα στο τμήμα 5.1.2 κατωτέρω. |
| --- | --- |

99)

5.1.2.   Εφαρμογή των συγκριτικών προσεγγίσεων στην πράξη

| 100) | Διατίθενται διάφορες τεχνικές για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή με βάση τη συγκριτική προσέγγιση. Ορισμένοι παράγοντες, όπως η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών στο παραπάνω παράδειγμα, μπορεί να επηρεάσουν μόνο την αγορά σύγκρισης ή την αγορά που επηρεάστηκε από τη μετακύλιση. Όπως εξηγείται ανωτέρω, τα υπό παρατήρηση στοιχεία θα πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να λαμβάνονται υπόψη αυτού του είδους οι επιρροές. Ενδεχομένως να πρόκειται για απλές προσαρμογές στα στοιχεία, σε περιπτώσεις που ο παράγοντας επιρροής και το μέγεθος των επιπτώσεών του μπορεί να υπολογιστεί σχετικά εύκολα. |
| --- | --- |

100)

| 101) | Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν το επιτρέπουν η διαθεσιμότητα και η ποιότητα των στοιχείων, μπορούν να γίνουν προσαρμογές στα δεδομένα σύγκρισης βάσει οικονομετρικών τεχνικών, ιδίως με τη χρήση της ανάλυσης παλινδρόμησης. Η ανάλυση παλινδρόμησης είναι μια στατιστική τεχνική, που βοηθά στην ανάλυση μοντέλων στη σχέση μεταξύ διαφόρων μεταβλητών. |
| --- | --- |

101)

| 102) | Κατά την ανάλυση παλινδρόμησης, αναλύεται ένας αριθμός παρατηρήσεων για την εξεταζόμενη μεταβλητή και τις πιθανές επηρεάζουσες μεταβλητές. Η σχέση που διαπιστώνεται συνήθως εκφράζεται με τη μορφή εξίσωσης. Η εξίσωση αυτή καθιστά δυνατή την εκτίμηση των αποτελεσμάτων των επηρεαζουσών μεταβλητών στην εξεταζόμενη μεταβλητή και την απομόνωσή τους από τα αποτελέσματα της παράβασης. Με βάση την ανάλυση παλινδρόμησης είναι δυνατόν να εκτιμηθεί πόσο στενά συσχετίζονται οι σχετικές μεταβλητές μεταξύ τους, στοιχείο που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπονοεί αιτιώδη σχέση μεταξύ δύο μεταβλητών (87). |
| --- | --- |

102)

| 103) | Οι διάφορες διαθέσιμες τεχνικές για την προσαρμογή των δεδομένων σύγκρισης περιγράφονται λεπτομερέστερα στον πρακτικό οδηγό (88). Με αναφορές σε παραδείγματα και γραφικές απεικονίσεις, ο πρακτικός οδηγός παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τις έννοιες, τις προσεγγίσεις και τους όρους εφαρμογής των διαφόρων τεχνικών. Θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για την αντιμετώπιση ζητημάτων όσον αφορά τις διαθέσιμες τεχνικές εφαρμογής των συγκριτικών μεθόδων. |
| --- | --- |

103)

| 104) | Το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η χρήση αναλύσεων παλινδρόμησης μπορεί να αυξήσει τον βαθμό ακρίβειας όσον αφορά την εκτίμηση της αποζημίωσης, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην ικανοποίηση του απαιτούμενου αποδεικτικού προτύπου (89). Τα εθνικά δικαστήρια έχουν ασχοληθεί με την αποδεικτική αξία των στατιστικών στοιχείων, όπως αναλύσεις παλινδρόμησης, σε περιπτώσεις επιδίκασης αποζημίωσης (90). |
| --- | --- |

104)

| 105) | Σε γενικές γραμμές, η αποδεικτική αξία των στατιστικών στοιχείων εξαρτάται από την ικανότητά τους να απομακρύνουν τον κίνδυνο των λεγόμενων σφαλμάτων τύπου 1, δηλαδή τον εντοπισμό επίπτωσης μετακύλισης σε περιπτώσεις που στην πραγματικότητα δεν υφίσταται επίπτωση, και των λεγόμενων σφαλμάτων τύπου 2, δηλαδή τον μη εντοπισμό επίπτωσης της μετακύλισης σε περιπτώσεις που όντως υπάρχει επίπτωση. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω κινδύνων, ένα στατιστικό μοντέλο μπορεί να θέσει σε εφαρμογή τις έννοιες της στατιστικής σημαντικότητας και της στατιστικής ισχύος. Η έννοια της στατιστικής σημαντικότητας αφορά τον προσδιορισμό ενός υψηλού ορίου με βάση το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται μετακύλιση. Μια ευρέως χρησιμοποιούμενη προσέγγιση συνίσταται στον καθορισμό κινδύνου της τάξης του πέντε τοις εκατό για σφάλμα τύπου 1, με τη χρήση του λεγόμενου διαστήματος εμπιστοσύνης με πιθανότητα 95 % (91). Ωστόσο, τα υποδείγματα παλινδρόμησης μπορούν επίσης να μειώσουν τον κίνδυνο σφαλμάτων τύπου 2 (92). Σε μια συγκεκριμένη υπόθεση στην οποία εκτιμάται η μετακύλιση, εναπόκειται στο δικαστήριο να αποφασίσει αν ένα υποβληθέν υπόδειγμα παλινδρόμησης απομακρύνει τους κινδύνους σφαλμάτων τύπου 1 και 2 σε τέτοιο βαθμό ώστε το υπόδειγμα να έχει αποδεικτική αξία. |
| --- | --- |

105)

| 106) | Η δυνητική σημασία της προσαρμογής των δεδομένων σύγκρισης με τη χρήση ποσοτικών τεχνικών όπως οι αναλύσεις παλινδρόμησης καταδεικνύεται με παραπομπή στην απόφαση γερμανικού δικαστηρίου που περιγράφεται στο Πλαίσιο 8. |
| --- | --- |

106)

Πλαίσιο 8

Η γερμανική υπόθεση των υαλοπινάκων αυτοκινήτων (93)

| Ο ενάγων σε αυτή την αγωγή αποζημίωσης ήταν έμμεσος αγοραστής από τα μέλη της σύμπραξης υαλοπινάκων αυτοκινήτων. Τα μέλη της σύμπραξης παραβίασαν το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ και τους επιβλήθηκαν πρόστιμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2008.
  Οι πραγματογνώμονες του ενάγοντος διενήργησαν ανάλυση της εξέλιξης της τιμής πριν, κατά και μετά την περίοδο σύμπραξης. Δεν διενεργήθηκαν αναλύσεις παλινδρόμησης ή συσχέτισης, αντιθέτως οι πραγματογνώμονες επεδίωξαν να αποδείξουν την ύπαρξη σχέσης μεταξύ της τιμής των υαλοπινάκων αυτοκινήτων (του προϊόντος σύμπραξης) και της τιμής αντικατάστασης των υαλοπινάκων αποκλειστικά μέσω παρατήρησης της εξέλιξης των τιμών.
  Ωστόσο, το δικαστήριο θεώρησε ότι η εν λόγω ανάλυση αδυνατούσε να αποδείξει επαρκώς την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας στην τιμολόγηση των δύο προϊόντων που προαναφέρθηκαν. Αυτό οφείλεται ιδίως στα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση των πραγματογνωμόνων του ενάγοντος και στο γεγονός ότι δεν ελήφθησαν δεόντως υπόψη άλλες επιπτώσεις στις τιμές ούτε οι τάσεις της αγοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, το δικαστήριο έλαβε επίσης υπόψη τις συνθήκες της αγοράς προκειμένου να απορρίψει τα περί μετακύλισης επιχειρήματα. |
| --- |

Ο ενάγων σε αυτή την αγωγή αποζημίωσης ήταν έμμεσος αγοραστής από τα μέλη της σύμπραξης υαλοπινάκων αυτοκινήτων. Τα μέλη της σύμπραξης παραβίασαν το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ και τους επιβλήθηκαν πρόστιμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2008.

Οι πραγματογνώμονες του ενάγοντος διενήργησαν ανάλυση της εξέλιξης της τιμής πριν, κατά και μετά την περίοδο σύμπραξης. Δεν διενεργήθηκαν αναλύσεις παλινδρόμησης ή συσχέτισης, αντιθέτως οι πραγματογνώμονες επεδίωξαν να αποδείξουν την ύπαρξη σχέσης μεταξύ της τιμής των υαλοπινάκων αυτοκινήτων (του προϊόντος σύμπραξης) και της τιμής αντικατάστασης των υαλοπινάκων αποκλειστικά μέσω παρατήρησης της εξέλιξης των τιμών.

Ωστόσο, το δικαστήριο θεώρησε ότι η εν λόγω ανάλυση αδυνατούσε να αποδείξει επαρκώς την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας στην τιμολόγηση των δύο προϊόντων που προαναφέρθηκαν. Αυτό οφείλεται ιδίως στα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση των πραγματογνωμόνων του ενάγοντος και στο γεγονός ότι δεν ελήφθησαν δεόντως υπόψη άλλες επιπτώσεις στις τιμές ούτε οι τάσεις της αγοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, το δικαστήριο έλαβε επίσης υπόψη τις συνθήκες της αγοράς προκειμένου να απορρίψει τα περί μετακύλισης επιχειρήματα.

| 107) | Ωστόσο, τεχνικές που βασίζονται σε οικονομετρικές αναλύσεις μπορούν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να συνεπάγονται σημαντικό κόστος. Στις περιπτώσεις αυτές, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει επαρκή την εκτίμηση της μετακύλισης, αξιολογώντας παράλληλα ποσοτικά δεδομένα χωρίς χρήση της ανάλυσης παλινδρόμησης και λαμβάνοντας υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία. Επιπλέον, το δικαστήριο μπορεί, στις περισσότερες περιπτώσεις, να κρίνει ότι είναι χρήσιμη η αξιολόγηση ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων, όπως άμεσα αποδεικτικά στοιχεία της μετακύλισης, μεταξύ άλλων κατά τη χρήση των ποσοτικών μεθόδων που περιγράφονται στο παρόν τμήμα. |
| --- | --- |

107)

| 108) | Στο πλαίσιο της εκτίμησης της μετακύλισης βάσει ποσοτικών αποδεικτικών στοιχείων, ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν τα εσωτερικά έγγραφα που περιγράφουν την τιμολογιακή πολιτική μιας επιχείρησης. Κατά την αξιολόγηση των εσωτερικών εγγράφων, το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι επιχειρήσεις διαφορετικών κλάδων, ή ακόμη και του ίδιου κλάδου, μπορεί να υιοθετούν διαφορετική τιμολογιακή πολιτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια επιχείρηση μπορεί να έχει σαφή πολιτική ή καθιερωμένη πρακτική που καθορίζει τις αναπροσαρμογές της τιμής που προκύπτουν από συγκεκριμένες μεταβολές στο κόστος. Για παράδειγμα, σε ορισμένες περιπτώσεις οι αγοραστές μπορεί να συνδέσουν τις αναπροσαρμογές των τιμών με τις μεταβολές ορισμένων δεικτών οι οποίοι ενδέχεται να μην επηρεάζονται από την αντιανταγωνιστική συμπεριφορά των παραβατών, π.χ. δείκτες τιμών καταναλωτή. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αγοραστές ίσως επιδιώκουν να επιτύχουν συγκεκριμένους στόχους επιδόσεων, π.χ. να εφαρμόσουν ένα συγκεκριμένο περιθώριο στην τιμολόγηση των προϊόντων που παρέχουν. Καταρχήν, στην πρώτη πολιτική μπορεί να μην διαπιστωθεί μετακύλιση, ενώ στη δεύτερη υποδηλώνεται ότι ο αγοραστής θα μετακυλίσει τις μεταβολές κόστους. |
| --- | --- |

108)

| 109) | Επιπλέον, κατά την αξιολόγηση των τιμολογιακών πολιτικών, το δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη κατά πόσο η τιμολογιακή πολιτική της οικείας επιχείρησης έχει όντως εφαρμοστεί, π.χ. εξετάζοντας δεδομένα τιμών για να αποφασίσει εάν αυτά ανταποκρίνονται στην εν λόγω τιμολογιακή πολιτική. |
| --- | --- |

109)

| 110) | Στη συνέχεια παρατίθενται παραδείγματα στα οποία τα εθνικά δικαστήρια έλαβαν υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία. |
| --- | --- |

110)

Πλαίσιο 9

Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων – Cheminova (2015) (94)

| Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο παραγωγός φυτοφαρμάκων είχε μετακυλίσει το 50 % της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους πελάτες. Το πόρισμα αυτό βασίστηκε στην οικονομική θεωρία. Στην εν λόγω περίπτωση το δικαστήριο βασίστηκε σε δημοσιευμένες μελέτες αγοράς που χαρακτήριζαν ως μονοπωλιακή αγορά την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν ο άμεσος πελάτης. Σε έκθεση που διαβίβασε ο άμεσος πελάτης, υποστηρίχθηκε ότι η αγορά θα έπρεπε στην πραγματικότητα να χαρακτηριστεί μάλλον ανταγωνιστική παρά μονοπωλιακή. Ο άμεσος πελάτης ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ο αριθμός των προϊόντων που ανταγωνίζονταν στην αγορά ήταν μεγάλος και ότι τα μέτρια μερίδια αγοράς αποτελούσαν ένδειξη της ύπαρξης ανταγωνιστικής αγοράς. Εντούτοις, βάσει των αντικειμενικών στοιχείων της συγκεκριμένης υπόθεσης, το δικαστήριο απέρριψε αυτή την προσέγγιση. |
| --- |

Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο παραγωγός φυτοφαρμάκων είχε μετακυλίσει το 50 % της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης στους έμμεσους πελάτες. Το πόρισμα αυτό βασίστηκε στην οικονομική θεωρία. Στην εν λόγω περίπτωση το δικαστήριο βασίστηκε σε δημοσιευμένες μελέτες αγοράς που χαρακτήριζαν ως μονοπωλιακή αγορά την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν ο άμεσος πελάτης. Σε έκθεση που διαβίβασε ο άμεσος πελάτης, υποστηρίχθηκε ότι η αγορά θα έπρεπε στην πραγματικότητα να χαρακτηριστεί μάλλον ανταγωνιστική παρά μονοπωλιακή. Ο άμεσος πελάτης ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ο αριθμός των προϊόντων που ανταγωνίζονταν στην αγορά ήταν μεγάλος και ότι τα μέτρια μερίδια αγοράς αποτελούσαν ένδειξη της ύπαρξης ανταγωνιστικής αγοράς. Εντούτοις, βάσει των αντικειμενικών στοιχείων της συγκεκριμένης υπόθεσης, το δικαστήριο απέρριψε αυτή την προσέγγιση.

Πλαίσιο 10

Εκτίμηση της μετακύλισης βάσει ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων — DOUX Aliments (2014) (95)

| Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο ενάγων είχε αποδείξει την απουσία μετακύλισης. Η επιπλέον επιβάρυνση εν προκειμένω αφορούσε τη λυσίνη, μια εισροή στην παραγωγή κοτόπουλων. Το δικαστήριο έκρινε ότι η λυσίνη αντιπροσώπευε μόλις το 1 % του κόστους παραγωγής κοτόπουλων. Μια τόσο μικρή αύξηση στο κόστος δεν επαρκούσε για να πειστεί το δικαστήριο ότι θα μπορούσε να οδηγήσει επίσης σε αύξηση της τιμής των κοτόπουλων. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι τιμές αντιστοιχούσαν σε άλλους παράγοντες, όπως ο ανταγωνισμός με άλλα προϊόντα κρέατος και η αγοραστική ισχύς. Στο πλαίσιο της εξαγωγής του συμπεράσματος σύμφωνα με το οποίο η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε στους έμμεσους λιανοπωλητές, το δικαστήριο παρέπεμψε στο γεγονός ότι τα κοτόπουλα πωλούνταν σε μια διεθνή και ανταγωνιστική αγορά και ότι οι αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων διέθεταν μεγάλη αγοραστική ισχύ. |
| --- |

Στην εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο έκρινε ότι ο ενάγων είχε αποδείξει την απουσία μετακύλισης. Η επιπλέον επιβάρυνση εν προκειμένω αφορούσε τη λυσίνη, μια εισροή στην παραγωγή κοτόπουλων. Το δικαστήριο έκρινε ότι η λυσίνη αντιπροσώπευε μόλις το 1 % του κόστους παραγωγής κοτόπουλων. Μια τόσο μικρή αύξηση στο κόστος δεν επαρκούσε για να πειστεί το δικαστήριο ότι θα μπορούσε να οδηγήσει επίσης σε αύξηση της τιμής των κοτόπουλων. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι τιμές αντιστοιχούσαν σε άλλους παράγοντες, όπως ο ανταγωνισμός με άλλα προϊόντα κρέατος και η αγοραστική ισχύς. Στο πλαίσιο της εξαγωγής του συμπεράσματος σύμφωνα με το οποίο η επιπλέον επιβάρυνση δεν μετακυλίστηκε στους έμμεσους λιανοπωλητές, το δικαστήριο παρέπεμψε στο γεγονός ότι τα κοτόπουλα πωλούνταν σε μια διεθνή και ανταγωνιστική αγορά και ότι οι αλυσίδες καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων διέθεταν μεγάλη αγοραστική ισχύ.

| 111) | Κατά την εφαρμογή των συγκριτικών μεθόδων για την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης, τα δικαστήρια έχουν ενίοτε εφαρμόσει επίσης την αποκαλούμενη έκπτωση ασφαλείας. Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τα παρατηρηθέντα δεδομένα, προσάρμοσαν ένα ποσό ικανό για να ληφθούν υπόψη αβεβαιότητες στην εκτίμηση (96). Εάν η εφαρμογή της οικονομετρικής ανάλυσης δεν είναι εφικτή, η εν λόγω προσέγγιση μπορεί επίσης να υιοθετηθεί και για την εκτίμηση της μετακύλισης. Στόχος μιας τέτοιας προσέγγισης θα ήταν να απομονωθούν οι επιπτώσεις άλλων πιθανών παραγόντων στην υπό εξέταση μεταβλητή, όπως για παράδειγμα η τιμή που προσφέρει ο έμμεσος πελάτης. |
| --- | --- |

111)

5.1.3.   Προκλήσεις

| 112) | Κατά την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή, το δικαστήριο μπορεί ιδίως να λάβει υπόψη τεχνικές οι οποίες εξετάζουν, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, άλλους παράγοντες, πέραν αυτών που προκύπτουν από την παράβαση. Μια τέτοια τεχνική είναι η μέθοδος της «διαφοράς των διαφορών». Η εν λόγω μέθοδος απαιτεί πληροφορίες ή δεδομένα από μια αγορά σύγκρισης (για παράδειγμα, μια άλλη γεωγραφική αγορά) και χρονολογικές σειρές δεδομένων από την αγορά που επηρεάστηκε από τη μετακύλιση. Εντούτοις, το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση των ενδεχόμενων προκλήσεων που μπορεί να επηρεάσουν την εγκυρότητα των συγκριτικών μεθόδων. |
| --- | --- |

112)

| 113) | Υπό ιδανικές συνθήκες, η αγορά σύγκρισης είναι παρόμοια με την αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση, αλλά η ίδια δεν επηρεάστηκε από την παράβαση. Ωστόσο, οι αγοραστές σε κάθε αγορά συχνά χρησιμοποιούν τις ίδιες εισροές. Στην περίπτωση αυτή, ενδεχομένως να είναι δύσκολο να βρεθεί μια αγορά σύγκρισης που δεν έχει πληγεί. Ειδικότερα, αν η έκταση της παράβασης καλύπτει ευρεία γεωγραφική περιοχή, είναι πιθανόν ότι προϊόντα που είναι παρόμοια με το υπό εξέταση προϊόν και ενσωματώνουν τις ίδιες εισροές να έχουν επίσης επηρεαστεί. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να καταστήσει δύσκολη την εύρεση της κατάλληλης αγοράς σύγκρισης. |
| --- | --- |

113)

| 114) | Υπό άλλες συνθήκες, η αγορά σύγκρισης πιθανόν να έχει επηρεαστεί έμμεσα από την αρχική επιπλέον επιβάρυνση. Στο σχηματικό παράδειγμα της σύμπραξης χαλκού που αναφέρεται στο Πλαίσιο 6, ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων Β1 αγοράζει χαλκό από τον παραβάτη A1. Ακόμη και αν ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων B2 στην αγορά σύγκρισης δεν αγοράζει από τον παραβάτη A1, οι προμηθευτές συρμάτινων καλωδίων B2 και B1 μπορεί να είναι ανταγωνιστές στις ίδιες γεωγραφικές αγορές επομένου σταδίου. Αυτό συνεπάγεται ότι, αν ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων B1 αυξήσει τις τιμές του ανταποκρινόμενος στην αρχική παράβαση, οι ανταγωνιστές του μπορεί επίσης να αυξήσουν τις τιμές τους. Εν προκειμένω, η τιμή προσφοράς του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων B2 μπορεί να έχει επηρεαστεί έμμεσα από την παράβαση και συνεπώς να μην προσφέρεται ως κατάλληλη τιμή σύγκρισης (97). |
| --- | --- |

114)

| 115) | Όσον αφορά τη διαχρονική σύγκριση, οι προκλήσεις μπορεί να αφορούν τον προσδιορισμό με επαρκή ακρίβεια της περιόδου κατά την οποία η αγορά επηρεάστηκε από συγκεκριμένη παράβαση. Οι διάδικοι μπορεί να παρουσιάσουν μια απόφαση που εξέδωσε η αρχή ανταγωνισμού στην οποία αναφέρεται η περίοδος της παράβασης, δηλαδή καθορίζονται οι ημερομηνίες έναρξης και τέλους της παράβασης. Εντούτοις, η εν λόγω περίοδος μπορεί να μην ανταποκρίνεται στην περίοδο κατά την οποία η αγορά όντως επηρεάστηκε από την παράβαση. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι ο προσδιορισμός των ημερομηνιών αφενός της περιόδου παράβασης και, αφετέρου, της περιόδου κατά την οποία επηρεάστηκε η αγορά μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στο αποτέλεσμα της ανάλυσης. Στην πραγματικότητα, η επίπτωση της παράβασης μπορεί να μην περιορίζεται στην περίοδο που ορίζει μια τέτοια απόφαση (98). Αφενός, η ημερομηνία έναρξης που προσδιόρισε η αρχή ανταγωνισμού μπορεί να είναι μεταγενέστερη της πραγματικής έναρξης της παράβασης, για παράδειγμα, λόγω έλλειψης αξιόπιστων αποδεικτικών στοιχείων (99). Αφετέρου, η ημερομηνία παύσης της παράβασης που παρέχεται σε μια απόφαση σχετικά με την παράβαση μπορεί να είναι προγενέστερη της παύσης της πραγματικής παράβασης. |
| --- | --- |

115)

| 116) | Εξάλλου, οι επιπτώσεις της παράβασης μπορεί να μην περιορίζονται στη διάρκεια της παράβασης. Είναι πιθανόν η παράβαση να συνεχίσει να επηρεάζει την οικεία αγορά ακόμη και μετά την παύση της απαγορευμένης πρακτικής βάσει του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Ειδικότερα, αυτό μπορεί να ισχύει ιδίως στην περίπτωση ολιγοπωλιακών αγορών, εφόσον οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται στη διάρκεια της παράβασης επιτρέπουν στους προμηθευτές ενός συγκεκριμένου προϊόντος να υιοθετήσουν, σε διατηρήσιμη βάση μετά τον τερματισμό της παράβασης, συμπεριφορά που αποβλέπει στην πραγματοποίηση πωλήσεων σε τιμή υψηλότερη από την τιμή στο πλαίσιο ανταγωνισμού, δηλαδή από την τιμή που θα αντιστοιχούσε στην έλλειψη της παράβασης, χωρίς την εφαρμογή πρακτικών που απαγορεύονται από το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΕ (100). |
| --- | --- |

116)

| 117) | Το ενδεχόμενο οι αγοραστές σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού να καθυστερήσουν τη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί επίσης να επηρεάσει σημαντικά τη σύγκριση (101). Το παράδειγμα στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω είναι χαρακτηριστικό. Υποθέτουμε ότι ο κατασκευαστής αυτοκινήτων Γ διαπραγματεύεται τις τιμές με τον προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων Β σε ετήσια βάση. Ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων Β αναπροσαρμόζει τις τιμές μόνο μία φορά ετησίως, μετά τη λήξη των διαπραγματεύσεων με τον κατασκευαστή αυτοκινήτων Γ. Στην περίπτωση που διαμορφωθεί σύμπραξη καθορισμού των τιμών στην αγορά χαλκού μετά τη λήξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων και του κατασκευαστή αυτοκινήτων, ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων θα μπορούσε να έχει δυνατότητα να μετακυλίσει την αύξηση της τιμής του χαλκού στις δικές του τιμές μόνο κατά τη διεξαγωγή των ετήσιων διαπραγματεύσεων του επόμενου έτους. |
| --- | --- |

117)

| 118) | Συνεπώς, η καθυστέρηση της μετακύλισης στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού μπορεί να συνεπάγεται δυσκολίες στον καθορισμό της σχετικής περιόδου για τη σύγκριση των τιμών κατά τη διάρκεια και πριν ή κατά τη διάρκεια και μετά την παράβαση (ή και τα δύο). Το δικαστήριο μπορεί να προσαρμόσει την ανάλυση λαμβάνοντας υπόψη τον χαρακτήρα κάθε υπόθεσης, αναλύοντας, για παράδειγμα, την τιμολογιακή πολιτική των διαδίκων, και, βάσει αυτής, να εισαγάγει μια ορισμένη χρονική καθυστέρηση στην ανάλυση των τρόπων τιμολόγησης σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

118)

| 119) | Η χρήση αναλύσεων παλινδρόμησης κατά την εφαρμογή της συγκριτικής προσέγγισης μπορεί να αυξήσει την ακρίβεια της εκτιμώμενης επίπτωσης της μετακύλισης. Ο δικαστής θα πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι, μολονότι τα συγκεκριμένα είδη υποδειγμάτων παλινδρόμησης παρέχουν άμεση εκτίμηση της επίπτωσης της παλινδρόμησης, ωστόσο δεν ποσοτικοποιούν τον βαθμό στον οποίο καθένας από τους θεωρητικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση, οι οποίοι αναλύονται στο τμήμα 3 ανωτέρω (π.χ. ο χαρακτήρας του κόστους εισροών και ο χαρακτήρας της ζήτησης προϊόντων) συνέβαλαν στην επίπτωση. Ένα πλεονέκτημα της χρήσης αναλύσεων παλινδρόμησης είναι ότι μειώνουν την πιθανότητα διατύπωσης εσφαλμένων παραδοχών σχετικά με την οικονομική θεωρία. Μολονότι μια τέτοια ποσοτική ανάλυση, βάσει παραγόντων, των εκτιμώμενων επιπτώσεων της μετακύλισης δεν είναι αναγκαία για την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης, μπορεί να επισημανθεί ότι οι τεχνικές που περιγράφονται στο τμήμα 5.2.3 κατωτέρω μπορούν να παρέχουν μια ποσοτική ανάλυση των παραγόντων. |
| --- | --- |

119)

5.2.   Άλλες μέθοδοι

5.2.1.   Η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης

| 120) | Το ανωτέρω τμήμα περιγράφει μεθόδους και τεχνικές για συγκριτικές προσεγγίσεις όσον αφορά την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή. Σε γενικές γραμμές, η συγκριτική προσέγγιση είναι προτιμότερη εφόσον η εφαρμογή της είναι εφικτή και αναλογική. Αυτό οφείλεται στο σαφές πλεονέκτημα της μεθόδου να παρέχει δυνατότητα εκτίμησης της μετακύλισης βάσει των πραγματικών τιμών που θέτει ο άμεσος ή έμμεσος αγοραστής κατά τη διάρκεια της παράβασης. Ωστόσο, βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη διαθεσιμότητα των στοιχείων για τις εν λόγω τιμές, σε συνδυασμό με τις τιμές σε μία ή περισσότερες αγορές σύγκρισης. Σε πολλές περιπτώσεις τέτοιου είδους πληροφορίες μπορεί να είναι διαθέσιμες. Εντούτοις, εάν οι πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές τιμές στην αγορά στην οποία τελέσθηκε η παράβαση και στην αγορά(στις αγορές) σύγκρισης δεν είναι δυνατόν να παρουσιαστούν ενώπιον του δικαστηρίου, διότι, για παράδειγμα, το δικαστήριο κρίνει ότι η κοινοποίηση των εν λόγω πληροφοριών είναι δυσανάλογη της αξίας της αποζημίωσης στην εν λόγω υπόθεση, η μετακύλιση μπορεί να εκτιμηθεί με άλλες μεθόδους, όπως η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης. |
| --- | --- |

120)

| 121) | Η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης μπορεί να εφαρμοστεί αναλύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες μεταβολές στο κόστος μιας επιχείρησης επηρέασαν τις τιμές της πριν ή μετά την περίοδο της παράβασης. Λόγου χάρη, στο παράδειγμα Πλαίσιο 1 ανωτέρω, το ποσοστό της μετακύλισης μπορεί να εκτιμηθεί αναλύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι μεταβολές στο κόστος του χαλκού διαχρονικά επηρέασαν την τιμή των συρμάτινων καλωδίων. Πιο απλά, αν μια αύξηση κατά 10 EUR στο κόστος του χαλκού ακολουθείται από αύξηση στην τιμή των συρμάτινων καλωδίων κατά 5 EUR, το ποσοστό της μετακύλισης είναι 50 %. Συνεπώς, για να εκτιμήσει το δικαστήριο τη μετακύλιση κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης, θα μπορούσε να συνδυάσει το εκτιμώμενο ποσοστό μετακύλισης με πληροφορίες σχετικά με την επιπλέον επιβάρυνση και τις πωλήσεις. |
| --- | --- |

121)

| 122) | Ωστόσο, η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης δεν στερείται κινδύνων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά αποτελέσματα. Αυτό συμβαίνει επειδή, όταν χρησιμοποιείται η συγκεκριμένη προσέγγιση για την εκτίμηση της μετακύλισης, το δικαστήριο αφενός δεν μπορεί να εξακριβώσει αν η επιπλέον επιβάρυνση όντως μετακυλίστηκε και, αφετέρου, δεν μπορεί να εξετάσει κατά πόσο οι μεταβολές στο κόστος της εισροής που επηρεάστηκε αντικατοπτρίζονται στις τιμές στις αγορές επομένων σταδίων. Συνεπώς, είναι καθοριστικής σημασίας για το δικαστήριο να έχει επίγνωση ότι η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης βασίζεται στην παραδοχή σύμφωνα με την οποία, κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης, οι μεταβολές στο κόστος των εισροών αντικατοπτρίζονται στις τιμές στην αγορά επομένου σταδίου. Αν αυτή η παραδοχή είναι λανθασμένη, τότε η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικές εκτιμήσεις, υπό την έννοια ότι διαπιστώνεται μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης χωρίς να έχει πράγματι τελεσθεί. |
| --- | --- |

122)

| 123) | Όταν το δικαστήριο εφαρμόζει την προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης, συνήθως καταβάλλει κάθε προσπάθεια να εκτιμά τη μετακύλιση βάσει του τρόπου με τον οποίο οι μεταβολές στο κόστος της επηρεαζόμενης εισροής αντικατοπτρίζονταν προηγουμένως στις τιμές στην αγορά επομένου σταδίου. Ωστόσο, αν οι πληροφορίες αυτού του είδους δεν είναι διαθέσιμες, το δικαστήριο μπορεί να εξετάσει την εξέλιξη άλλων συνιστωσών του οριακού κόστους του αγοραστή και να αναλύσει με ποιο τρόπο οι μεταβολές αυτού του κόστους επηρεάζουν στις τιμές στην αγορά επομένου σταδίου. Στην υποθετική περίπτωση που αναφέρεται στην παράγραφο 8 και περαιτέρω τροποποιημένη εξηγείται στην παράγραφο 78 και 98 ανωτέρω, αυτό σημαίνει ότι το δικαστήριο θα μπορούσε να λάβει υπόψη την ανάλυση της σχέσης ανάμεσα στην τιμή των συρμάτινων καλωδίων και στο κόστος του πλαστικού (που δεν επηρεάστηκε από την παράβαση) και να εκτιμήσει το ποσοστό της μετακύλισης με βάση αυτή τη σχέση. |
| --- | --- |

123)

| 124) | Στις περισσότερες περιπτώσεις η επίμαχη παράβαση αφορά το κόστος μιας εισροής, η οποία συνιστά απλώς μια συνιστώσα του οριακού κόστους του αγοραστή. Αν η εισροή που επηρεάστηκε από την παράβαση συνιστά μόνο ένα ελάχιστο τμήμα του οριακού κόστους, ακόμα και μια σημαντική αύξηση στο κόστος της εν λόγω εισροής δύσκολα μπορεί να εντοπιστεί στα δεδομένα τιμών του αγοραστή, ακόμα και αν έχει μετακυλιστεί πλήρως. Μολονότι μια εναλλακτική προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η εκτίμηση του ποσοστού της μετακύλισης βάσει των μεταβολών στο κόστος σημαντικότερων εισροών και όχι απλώς στο κόστος της επηρεαζόμενης αλλά λιγότερο σημαντικής εισροής, η εν λόγω προσέγγιση συνοδεύεται από μια ενδεχομένως υπερβολική παραδοχή, ότι δηλαδή οι αυξήσεις στο οριακό κόστος μετακυλίονται κατά το ίδιο ποσοστό, ανεξαρτήτως της αιτίας που οδήγησε στην αύξηση του κόστους. Επιπλέον, αν μια συγκριτική μέθοδος, όπως η εκτίμηση βάσει της πραγματικής τιμής, δεν εντοπίζει στατιστικά σημαντική μετακύλιση, αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί αποδεικτικό στοιχείο που υποστηρίζει την υπόθεση ότι δεν συντελέστηκε μετακύλιση. Με άλλα λόγια, η διαπίστωση για μη ύπαρξη μετακύλισης βάσει της συγκριτικής μεθόδου δεν συνιστά καθαυτή έγκυρο ή επαρκές επιχείρημα για την υιοθέτηση μιας μεθόδου εκτίμησης του ποσοστού μετακύλισης. |
| --- | --- |

124)

| 125) | Όπως εξηγείται στο παράρτημα 1, οι επιχειρήσεις έχουν ικανούς λόγους να μη μετακυλίουν πάντοτε τις μικρές μεταβολές στο οριακό τους κόστος, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, ακόμη και αν θα μετακύλιαν μεγαλύτερες μεταβολές στο κόστος. Συνεπώς, ενδεχομένως να μην είναι έγκυρη η παραδοχή ότι το ποσοστό της μετακύλισης θα είναι το ίδιο για διαφορετικές μεταβολές στο κόστος της εισροής. Μια εξήγηση θα μπορούσε να είναι ότι η επιχείρηση μπορεί να υφίσταται το λεγόμενο κόστος αναπροσαρμογής των τιμών και, συνεπώς, να προτιμήσει να περιμένει έως ότου οι αυξήσεις στο οριακό κόστος συσσωρευθούν και υπερβούν ένα συγκεκριμένο όριο πριν αλλάξει τις τιμές της. |
| --- | --- |

125)

| 126) | Κατά την αξιολόγηση των έμμεσων αποδεικτικών στοιχείων της μετακύλισης βάσει των εξελίξεων σε συνιστώσες του κόστους που δεν επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση, είναι σκόπιμο να λαμβάνονται επίσης υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η μετακύλιση μικρών αυξήσεων στο κόστος είναι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, σύμφωνη με την εμπορική πρακτική του άμεσου ή του έμμεσου αγοραστή. |
| --- | --- |

126)

| 127) | Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δυνατή η παροχή πληροφοριών σχετικά με τις τιμές που καθόρισε ο άμεσος αγοραστής αποκλειστικά και μόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης. Σε ανάλογα σενάρια, η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά αποτελέσματα. Αυτό συμβαίνει διότι θα εντοπίσει επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή με βάση τις μεταβολές του κόστους εισροών που αποτέλεσε αντικείμενο παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν είναι απίθανο, κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης, οι αλλαγές του κόστους εισροών που αποτέλεσε αντικείμενο παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού να είναι σημαντικά μικρότερες από την αύξηση κόστους που προέκυψε από την παράβαση. Όπως εξηγείται ανωτέρω, μικρές αυξήσεις στο κόστος ενδέχεται να μην μετακυλιστούν στον ίδιο βαθμό με μεγαλύτερες αυξήσεις, και, συνεπώς η εξέταση σχετικά μικρών μεταβολών του κόστους και των τιμών κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανακριβή εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης. |
| --- | --- |

127)

5.2.2.   Εφαρμογή της προσέγγισης με βάση το ποσοστό μετακύλισης στην πράξη

| 128) | Η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης απαιτεί πληροφορίες σχετικά με την αρχική επιπλέον επιβάρυνση και το σχετικό ποσοστό μετακύλισης. Εάν δεν είναι διαθέσιμη προηγούμενη εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης, το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τις τεχνικές που αναφέρονται στον πρακτικό οδηγό (102). |
| --- | --- |

128)

| 129) | Ένα πλεονέκτημα της συγκριτικής μεθόδου είναι ότι επιτρέπει τη διαμόρφωση αντίστροφου σεναρίου. Όπως προαναφέρθηκε στην παράγραφο 66, στόχος αυτής της πρακτικής είναι να απομονωθούν οι επιπτώσεις της παράβασης από άλλους παράγοντες που επίσης επηρεάζουν τις τιμές. Παρότι η μέθοδος με βάση το ποσοστό μετακύλισης δεν παρέχει τη δυνατότητα μιας τέτοιας προσέγγισης, είναι εντούτοις σημαντική για την εξέταση παραγόντων που δεν σχετίζονται με την παράβαση. Μια προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η εφαρμογή ποσοτικών τεχνικών, όπως, π.χ., η ανάλυση παλινδρόμησης (103). Λόγου χάρη, στο παράδειγμα Πλαίσιο 1 ανωτέρω, το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη την ανάλυση της σχέσης μεταξύ των τιμών που χρεώνει ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων και των μεταβολών στο κόστος εισροής των συρμάτινων καλωδίων. Ωστόσο, άλλοι παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάζουν την τιμή στην αγορά επομένου σταδίου, π.χ. οι διακυμάνσεις της ζήτησης εκ μέρους των κατασκευαστών αυτοκινήτων. Αν το δικαστήριο δεν κατορθώσει να λάβει υπόψη αντίστοιχους πρόσθετους παράγοντες, είναι εξαιρετικά πιθανό το εκτιμώμενο ποσοστό μετακύλισης να μην είναι αντικειμενικό. |
| --- | --- |

129)

| 130) | Η ανάλυση παλινδρόμησης απαιτεί κατά κανόνα μεγάλο όγκο δεδομένων σχετικά με το κόστος και τις τιμές. Συνεπώς, για τους σκοπούς της εκτίμησης του ποσοστού μετακύλισης, το δικαστήριο μπορεί εναλλακτικά να εξετάσει κατά πόσο εκτιμήσεις που προέρχονται από άλλες πηγές θα μπορούσαν να παρέχουν μια λογική εκτίμηση του ποσοστού μετακύλισης. Στις εν λόγω άλλες πηγές μπορεί να συγκαταλέγονται ποσοστά μετακύλισης που διαπιστώθηκαν σε άλλες υποθέσεις που αφορούν τον ίδιο κλάδο ή άλλους κλάδους, επιστημονικές μελέτες σχετικά με τον κλάδο της υπό εξέταση υπόθεσης ή αποδεικτικά στοιχεία που περιέχονται σε καταθέσεις μαρτύρων. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα εφικτή εναλλακτική πρακτική στην περίπτωση που δεν είναι διαθέσιμα τα απαραίτητα δεδομένα ή αν οι ποσοτικές μέθοδοι αδυνατούν να συμπεριλάβουν τους σχετικούς παράγοντες ελέγχου. |
| --- | --- |

130)

| 131) | Εντούτοις, είναι καθοριστικής σημασίας να είναι γνωστό ότι οι εκτιμήσεις που βασίζονται σε άλλες πηγές ενέχουν τον κίνδυνο να μην λαμβάνουν υπόψη παράγοντες που σχετίζονται με το ποσοστό μετακύλισης στην υπό εξέταση υπόθεση. Ειδικότερα, πιθανόν να είναι σημαντικό να εξεταστεί η μεθοδολογία στην οποία βασίστηκε η εκτίμηση που συνήγαγαν άλλες πηγές και η ευαισθησία του εκάστοτε αποτελέσματος στις ενδεχόμενες διαφορές μεταξύ αυτής της εκτίμησης και του ποσοστού μετακύλισης. Για να επιτευχθεί αυτό, το δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη τις σχετικές διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας, όπως εξηγείται στο τμήμα 2.3 ανωτέρω και στο παράρτημα 1, όπως τον βαθμό ανταγωνισμού. Αν οι πληροφορίες που υπάρχουν, π.χ. σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν σε διαφορετικές αγορές ή τον τρόπο καθορισμού του ποσοστού μετακύλισης είναι περιορισμένες, ενδεχομένως η προσέγγιση με βάση το ποσοστό μετακύλισης να μην ενδείκνυται. |
| --- | --- |

131)

5.2.3.   Η προσέγγιση προσομοίωσης

| 132) | Ο πρακτικός οδηγός εισάγει επίσης τη λεγόμενη προσέγγιση προσομοίωσης ως έναν ακόμα τρόπο ποσοτικοποίησης της ζημίας μιας παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού (104). Η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή και στον όγκο. Παράλληλα λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή και τις επιπτώσεις στον όγκο. Για την εφαρμογή της μεθόδου αυτής, ένας οικονομικός πραγματογνώμονας θα πρέπει να αναπτύξει ένα μοντέλο ανταγωνισμού στο στάδιο της αλυσίδας διανομής στην οποία δραστηριοποιείται ο ενάγων και να προσομοιώσει τις επιπτώσεις που έχει η σχετική επιπλέον επιβάρυνση στο κέρδος του ενάγοντος κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης. Για παράδειγμα, ο οικονομικός πραγματογνώμονας μπορεί να ελέγξει κατά πόσο οι διάφορες καμπυλότητες της καμπύλης ζήτησης μπορούν να επηρεάσουν τον βαθμό μετακύλισης. Η τιμή ισορροπίας στη σχετική αγορά μπορεί να υπολογιστεί με βάση τις προδιαγραφές της ζήτησης και της προσφοράς. Επιπλέον, σε επόμενο στάδιο είναι δυνατή η αξιολόγηση των επιπτώσεων που έχει η επιπλέον επιβάρυνση στις εν λόγω τιμές. |
| --- | --- |

132)

| 133) | Είναι σημαντικό ένας δικαστής να γνωρίζει ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση απαιτεί λεπτομερή στοιχεία για τις τιμές και την ποσότητα στην υπό εξέταση αγορά. Επιπλέον, στηρίζεται σε παραδοχές σχετικά με τη συμπεριφορά επιχειρήσεων και καταναλωτών οι οποίες μπορεί να είναι υπερβολικές και ενδεχομένως δύσκολο να επιβεβαιωθούν. Συνεπώς, σε πολλές περιπτώσεις η εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου ίσως καθιστά δύσκολη την ικανοποίηση του απαιτούμενου αποδεικτικού προτύπου στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου. |
| --- | --- |

133)

6.   ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΟΓΚΟΥ

6.1.   Εισαγωγή

| 134) | Η ύπαρξη επίπτωσης στην τιμή λόγω μετακύλισης συνεπάγεται κατ’ ανάγκη το αποτέλεσμα όγκου, τουλάχιστον στη θεωρία (105). Ως εκ τούτου, αν λαμβάνεται υπόψη η επίπτωση στην τιμή και αγνοείται το αποτέλεσμα όγκου, τότε μπορεί να υποτιμηθεί η πραγματική ζημία. Συνεπώς, για να αποφευχθεί η επιδίκαση υπερβολικά υψηλής ή υπερβολικά χαμηλής αποζημίωσης, η εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου είναι εξίσου σημαντική με την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή, υπό την προϋπόθεση ότι ο αγοραστής αξιώνει αποζημίωση για διαφυγόν κέρδος λόγω του αποτελέσματος όγκου (106). |
| --- | --- |

134)

| 135) | Όπως αποδεικνύεται στο Πλαίσιο 11 κατωτέρω, το αποτέλεσμα όγκου αντιστοιχεί στο διαφυγόν κέρδος λόγω της μείωσης των πωλήσεων που προκύπτει από τη μετακύλιση, δηλαδή από τη μείωση του όγκου των πωλήσεων λόγω της αύξησης των τιμών. Στη προσέγγιση διαδοχικών σταδίων που προαναφέρθηκε στην παράγραφο 69, το τρίτο στάδιο της ποσοτικοποίησης των ζημιών που προκλήθηκαν λόγω της επιπλέον επιβάρυνσης συνίσταται στην εκτίμηση του μεγέθους του αποτελέσματος όγκου. |
| --- | --- |

135)

Πλαίσιο 11

Το αποτέλεσμα όγκου

| |
| --- |

| 136) | Το αποτέλεσμα όγκου αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ π
  1 και π
  2. Η περιοχή Γ αντιπροσωπεύει το διαφυγόν κέρδος που απορρέει από την απώλεια πωλήσεων. Μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με πολλαπλασιασμό του απολεσθέντος όγκου επί του περιθωρίου κέρδους (τ
  1-κ
  1) που θα είχε επιτύχει ο αγοραστής αν δεν είχε τελεστεί παράβαση και χωρίς τη μετακύλιση. |
| --- | --- |

136)

| 137) | Η εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου απαιτεί την αξιολόγηση δύο παραγόντων και ειδικότερα: i) της μεταβολής στην ποσότητα λόγω αύξησης των τιμών και ii) του περιθωρίου κέρδους βάσει του αντίστροφου σεναρίου. Για την εκτίμηση των εν λόγω παραγόντων απαιτούνται δεδομένα σχετικά με παραμέτρους πέραν εκείνων που είναι απαραίτητες για την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή. Αναλόγως των στοιχείων που είναι διαθέσιμα, μπορούν να εφαρμοστούν διάφορες μέθοδοι. Όσον αφορά την εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή, το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη ποιοτικά στοιχεία άμεσου χαρακτήρα κατά την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου (107). Η ύπαρξη τέτοιων στοιχείων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όταν το δικαστήριο αποφανθεί εάν και ποιες από τις διαφορετικές μεθόδους που περιγράφονται διεξοδικότερα στη συνέχεια πρόκειται να χρησιμοποιηθούν σε μια δεδομένη υπόθεση. |
| --- | --- |

137)

| 138) | Μέχρι στιγμής, τα εθνικά δικαστήρια έχουν προβεί μόνο σε εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου σε περιορισμένο αριθμό υποθέσεων. Παράδειγμα παρατίθεται στο Πλαίσιο 12 κατωτέρω. Στην περίπτωση αυτή, ένας διορισμένος από το δικαστήριο οικονομικός πραγματογνώμονας χρησιμοποίησε ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία για να εκτιμήσει το αποτέλεσμα όγκου. |
| --- | --- |

138)

Πλαίσιο 12

Εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου — Cheminova (2015) (108)

| Όπως διευκρινίζεται στο Πλαίσιο 9 ανωτέρω, η συγκεκριμένη υπόθεση αφορά την πώληση παρασιτοκτόνων στη Δανία. Το δικαστήριο απεφάνθη ότι το ήμισυ της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης μετακυλίστηκε στον άμεσο αγοραστή. Με βάση την εκτίμηση ενός διορισμένου από το δικαστήριο πραγματογνώμονα, εκτιμήθηκε, επίσης, το αποτέλεσμα όγκου. Ο πραγματογνώμονας εκτίμησε το αποτέλεσμα όγκου πολλαπλασιάζοντας το περιθώριο κέρδους στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου επί τον αριθμό των πωλήσεων που δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω της μετακύλισης.
  Για την εκτίμηση του αριθμού των πωλήσεων που δεν πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης, ο πραγματογνώμονας χρησιμοποίησε μια τροποποιημένη εκδοχή της προσέγγισης βάσει της ελαστικότητας, η οποία επεξηγείται περαιτέρω στο τμήμα 6.3 κατωτέρω. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τις τιμές και τον όγκο, ο πραγματογνώμονας δημιούργησε ένα μέτρο ελαστικότητας υπολογίζοντας τον μέσο όρο των ελαστικοτήτων που διαπιστώθηκαν στις 23 μελέτες αγορών για τα παρασιτοκτόνα. Επιπλέον, ο πραγματογνώμονας εκτίμησε το περιθώριο κέρδους στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου, προσαρμόζοντας το πραγματικό περιθώριο κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης. Με βάση αυτό, το δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αποζημίωση λόγω του αποτελέσματος όγκου ήταν ίση με το 20 % του ποσού της επιπλέον επιβάρυνσης. |
| --- |

Όπως διευκρινίζεται στο Πλαίσιο 9 ανωτέρω, η συγκεκριμένη υπόθεση αφορά την πώληση παρασιτοκτόνων στη Δανία. Το δικαστήριο απεφάνθη ότι το ήμισυ της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης μετακυλίστηκε στον άμεσο αγοραστή. Με βάση την εκτίμηση ενός διορισμένου από το δικαστήριο πραγματογνώμονα, εκτιμήθηκε, επίσης, το αποτέλεσμα όγκου. Ο πραγματογνώμονας εκτίμησε το αποτέλεσμα όγκου πολλαπλασιάζοντας το περιθώριο κέρδους στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου επί τον αριθμό των πωλήσεων που δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω της μετακύλισης.

Για την εκτίμηση του αριθμού των πωλήσεων που δεν πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης, ο πραγματογνώμονας χρησιμοποίησε μια τροποποιημένη εκδοχή της προσέγγισης βάσει της ελαστικότητας, η οποία επεξηγείται περαιτέρω στο τμήμα 6.3 κατωτέρω. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τις τιμές και τον όγκο, ο πραγματογνώμονας δημιούργησε ένα μέτρο ελαστικότητας υπολογίζοντας τον μέσο όρο των ελαστικοτήτων που διαπιστώθηκαν στις 23 μελέτες αγορών για τα παρασιτοκτόνα. Επιπλέον, ο πραγματογνώμονας εκτίμησε το περιθώριο κέρδους στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου, προσαρμόζοντας το πραγματικό περιθώριο κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης. Με βάση αυτό, το δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αποζημίωση λόγω του αποτελέσματος όγκου ήταν ίση με το 20 % του ποσού της επιπλέον επιβάρυνσης.

6.2.   Συγκριτική προσέγγιση

6.2.1.   Απαιτούμενες πληροφορίες

| 139) | Στο πλαίσιο της συγκριτικής προσέγγισης με σκοπό την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου, απαιτούνται πληροφορίες σχετικά με i) τον πραγματοποιηθέντα όγκο πωλήσεων από την επιχείρηση που επηρεάστηκε από την επιπλέον επιβάρυνση, ii) από τον όγκο πωλήσεων στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου και από iii) το περιθώριο τιμής-κόστους που θα επιτύγχανε ο αγοραστής αν δεν είχε τελεστεί η παράβαση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το παρατηρηθέν περιθώριο τιμής-κόστους δεν είναι το αντίστοιχο περιθώριο που απαιτείται για την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου. Για παράδειγμα, αν ο αγοραστής μετακυλίσει το ήμισυ της επιπλέον επιβάρυνσης, αυτό θα μειώσει το περιθώριο κέρδους του, με αποτέλεσμα το παρατηρηθέν περιθώριο να είναι μικρότερο σε σχέση με αυτό που μετρήθηκε στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου. Στην περίπτωση αυτή, η χρήση του παρατηρηθέντος περιθωρίου θα οδηγήσει σε υποεκτίμηση του μεγέθους του αποτελέσματος όγκου. |
| --- | --- |

139)

| 140) | Επιπλέον, το δικαστήριο θα πρέπει να έχει επίγνωση ότι το σχετικό περιθώριο κέρδους για την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου δεν αντιστοιχεί κατ’ ανάγκη στις τυπικές μετρήσεις μιας επιχείρησης για τον υπολογισμό του περιθωρίου κέρδους, όπως τα «κέρδη προ τόκων και φόρων» ή στο καθαρό εισόδημα μιας επιχείρησης. |
| --- | --- |

140)

| 141) | Τα σχετικά περιθώρια κέρδους για την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου καθορίζονται από τις τιμές των σχετικών προϊόντων, από τις οποίες αφαιρείται το κόστος που δεν πραγματοποιήθηκε, δηλαδή το κόστος που αποφεύχθηκε ως αποτέλεσμα της μείωσης του παραγόμενου προϊόντος. Συνεπώς, πέρα από την εκτίμηση του κόστους που θεωρείται ότι μπορεί να αποφευχθεί, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την κοινοποίηση των τιμών των σχετικών προϊόντων. Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί επίσης να διατάξει κοινοποίηση εσωτερικών εγγράφων που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα περιθώρια συνεισφοράς που χρησιμοποιεί ο αγοραστής στο πλαίσιο των τιμολογιακών του αποφάσεων. |
| --- | --- |

141)

6.2.2.   Μέθοδοι και προκλήσεις

| 142) | Το διαφυγόν κέρδος που σχετίζεται με το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να εκτιμηθεί συγκριτικά, πολλαπλασιάζοντας το περιθώριο κέρδους στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου επί τη μείωση του όγκου πωλήσεων που προέκυψε λόγω της μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης. |
| --- | --- |

142)

| 143) | Χρησιμοποιώντας τα σχετικά δεδομένα του αγοραστή, το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τις συγκριτικές τεχνικές που περιγράφονται ανωτέρω για να εκτιμήσει το περιθώριο κέρδους και την ποσότητα του αντίστροφου σεναρίου. Στον βαθμό που το παρατηρηθέν περιθώριο κέρδους και η παρατηρηθείσα ποσότητα μπορεί να επηρεαστούν και από άλλους παράγοντες που δεν σχετίζονται με την παράβαση, σε πολλές περιπτώσεις θα πρέπει να εξεταστούν και οι εν λόγω πρόσθετοι παράγοντες. Συνεπώς, θα πρέπει κανονικά να εφαρμοστεί μία από τις προσεγγίσεις που περιγράφονται ανωτέρω για να εξεταστούν παράγοντες που δεν σχετίζονται με την παράβαση, για παράδειγμα μέσω της διενέργειας ανάλυσης παλινδρόμησης. |
| --- | --- |

143)

| 144) | Αν τα στοιχεία που απαιτούνται για την εφαρμογή της προσέγγισης της «διαφοράς των διαφορών» δεν είναι διαθέσιμα, μπορούν να εξεταστούν άλλες τεχνικές από εκείνες που περιγράφονται ανωτέρω, δηλαδή η σύγκριση μεταξύ αγορών ή η διαχρονική σύγκριση. Εντούτοις, στην περίπτωση εφαρμογής αυτών των τεχνικών, είναι επίσης σημαντικό να διαμορφωθεί ένα ορθολογικό αντίστροφο σενάριο, λαμβανομένων υπόψη παραγόντων που διαφοροποιούνται μεταξύ διαφόρων αγορών ή χρονικών περιόδων. |
| --- | --- |

144)

| 145) | Οι συγκριτικές μέθοδοι βασίζονται στην παραδοχή ότι η περίοδος αναφοράς ή η αγορά αναφοράς είναι επαρκώς όμοιες, ιδίως όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της αγοράς που σχετίζονται με τα περιθώρια κέρδους, όπως το επίπεδο ανταγωνισμού στην αγορά ή η διάρθρωση του κόστους των προμηθευτών. Η παραδοχή αυτή δεν μπορεί να εξακριβωθεί εύκολα, καθώς τα περιθώρια κέρδους μιας επιχείρησης καθορίζονται από πολλούς παράγοντες και στρατηγικές αποφάσεις. |
| --- | --- |

145)

6.3.   Προσέγγιση βάσει της ελαστικότητας

| 146) | Το αποτέλεσμα όγκου μπορεί επίσης να εκτιμηθεί αν συνδυαστεί η αύξηση τιμής που παρατηρήθηκε λόγω της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή με την ευαισθησία της σχετικής ζήτησης ως προς την τιμή. Όπως προαναφέρθηκε, η ευαισθησία της ζήτησης ως προς την τιμή καθορίζει την ισχύ της σχέσης μεταξύ τιμής και ζήτησης. Για παράδειγμα, αν μια αύξηση της τιμής κατά 1 EUR σχετίζεται με σημαντική μείωση της ποσότητας που αγοράζεται, θεωρείται ότι η ζήτηση είναι πιο ευαίσθητη ως προς την τιμή από την περίπτωση που η μείωση στην ποσότητα που αγοράζεται είναι λιγότερο σημαντική για την ίδια αύξηση τιμής κατά 1 EUR. Η λεγόμενη ελαστικότητα της ζήτησης σε σχέση με την τιμή δείχνει την ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας σε σχέση με αύξηση της τιμής κατά μία ποσοστιαία μονάδα (109). |
| --- | --- |

146)

6.3.1.   Μέθοδοι και πληροφορίες που απαιτούνται

| 147) | Γενικά, η μείωση του όγκου, η οποία απεικονίζεται με μείωση στις πωλήσεις από π1 σε π2 στο Πλαίσιο 11 ανωτέρω, θα επηρεαστεί από την αύξηση της τιμής μιας επιχείρησης, καθώς και από τις μεταβολές στις τιμές των ανταγωνιστών, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις είναι ανταγωνιστικές ως προς τις τιμές. Συνεπώς, το μέγεθος της απώλειας όγκου θα απαιτήσει εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο η μετακύλιση επηρέασε τις τιμές όλων των ανταγωνιστών στην αγορά, καθώς και της ευαισθησίας της ζήτησης στις εν λόγω μεταβολές στις τιμές. Κατά την αξιολόγηση αυτής της μεθόδου, το αποτέλεσμα όγκου (110) υπολογίζεται πολλαπλασιάζοντας την απώλεια όγκου με το περιθώριο κέρδους του αντίστροφου σεναρίου. |
| --- | --- |

147)

| 148) | Κατά την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου με εφαρμογή της προσέγγισης βάσει της ελαστικότητας, οι απαιτήσεις σε δεδομένα θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο οι σχετικές επιχειρήσεις επηρεάζονται εξίσου από την επιπλέον επιβάρυνση, δηλαδή κατά πόσο πρόκειται για επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο ενός κλάδου. Τα αποτελέσματα όγκου όσον αφορά τόσο την ελαστικότητα ίδιας τιμής όσο και τη σταυροειδή ελαστικότητα θα μπορούσαν να αποτυπωθούν στην ελαστικότητας της τιμής της αγοράς. Υπό αυτές τις συνθήκες, το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να εκτιμηθεί βάσει του περιθωρίου κέρδους στο αντίστροφο σενάριο, της ελαστικότητας της ζήτησης στην αγορά και των παρατηρηθεισών τιμών (τ
  1) και ποσοτήτων (π
  2). |
| --- | --- |

148)

| 149) | Το περιθώριο κέρδους στο αντίστροφο σενάριο μπορεί επίσης να εκτιμηθεί με την εφαρμογή της συγκριτικής μεθόδου. Για την ποσοτική εκτίμηση της ελαστικότητας της ζήτησης που παρατηρείται στην αγορά μπορεί να απαιτηθεί τεράστιος όγκος δεδομένων όσον αφορά τις τιμές και τις ποσότητες, τα οποία ενδεχομένως να μην είναι διαθέσιμα ή αναλογικά στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης υπόθεσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει επαρκή τη χρήση άλλων πηγών αποδεικτικών στοιχείων, όπως, για παράδειγμα, πληροφορίες από προηγούμενες μελέτες αγοράς της οικείας αγοράς ή εσωτερικά έγγραφα που παρέχουν πληροφορίες για τη σχετική ελαστικότητα (111). |
| --- | --- |

149)

| 150) | Μια άλλη απλουστευμένη προσέγγιση μπορεί να συνίσταται στη χρήση διαπιστώσεων της οικονομικής θεωρίας για την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου. Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να βασιστεί στην τιμή που όρισε ο άμεσος αγοραστής κατά τη διάρκεια της περιόδου που τελέσθηκε η παράβαση (επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή) και στον όγκο πωλήσεων στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου. Εφόσον η ικανότητα μιας επιχείρησης να αυξάνει τις τιμές εξαρτάται από το πόσο ευαίσθητη είναι η ζήτηση του προϊόντος της ως προς την τιμή, συνήθως προβλέπεται η ύπαρξη αντιστρόφως ανάλογης σχέσης ανάμεσα στο περιθώριο μιας επιχείρησης και στην ελαστικότητα της ζήτησης της δικής της τιμής. Σε αυτή τη βάση, η ελαστικότητα ίδιας τιμής και το περιθώριο κέρδους στο αντίστροφο σενάριο μπορούν να «αλληλοαναιρεθούν». Δεδομένου ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις τιμές που όρισε ο άμεσος αγοραστής (η επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή) θα είναι ήδη διαθέσιμες στο συγκεκριμένο στάδιο της υπόθεσης, η μόνη πρόσθετη εισροή που απαιτείται για την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου είναι ο όγκος πωλήσεων στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου. |
| --- | --- |

150)

6.3.2.   Προκλήσεις

| 151) | Κατά την εφαρμογή της προσέγγισης της ελαστικότητας το δικαστήριο πιθανόν να εκτιμήσει τις σχετικές παραμέτρους της ελαστικότητας. Ένας τρόπος για να το πράξει αυτό είναι να διαμορφώσει ένα μοντέλο ζήτησης και να χρησιμοποιήσει οικονομετρικές τεχνικές. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, η εν λόγω προσέγγιση προϋποθέτει την ύπαρξη στοιχείων και την υιοθέτηση παραδοχών. Στην περίπτωση που τα στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα και χρησιμοποιούνται άλλες πηγές, όπως μελέτες αγοράς ή πληροφορίες από προηγούμενες υποθέσεις, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι εν λόγω πηγές μπορεί να μην είναι κατάλληλες εάν η αγορά της υπό εξέταση υπόθεσης διαφέρει από την αγορά που περιγράφεται στις μελέτες σε επίπεδο διάρθρωσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η προσέγγιση της ελαστικότητας μπορεί να μην παρέχει ακριβή εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου. |
| --- | --- |

151)

| 152) | Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή αυτού του τμήματος για την ποσοτικοποίηση, οι τρεις πιθανές συνιστώσες της ζημίας σε περίπτωση αγωγής αποζημίωσης απορρέουν από την αρχική επιπλέον επιβάρυνση, την επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή και το αποτέλεσμα όγκου (112). Το δικαστήριο μπορεί να επιλέξει να εκτιμήσει τις τρεις συνιστώσες διαδοχικά, σε περίπτωση που η ποσοτικοποίηση της επιπλέον επιβάρυνσης θα ήταν το πρώτο στάδιο, η εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στην τιμή το δεύτερο στάδιο και η εκτίμηση της επίπτωσης της μετακύλισης στον όγκο το τρίτο στάδιο. |
| --- | --- |

152)

7.   ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ

| 153) | Η επιλογή της μεθόδου με την οποία θα εκτιμηθούν οι επιπτώσεις της μετακύλισης στην τιμή και στον όγκο συνήθως εξαρτάται από διάφορες πτυχές. Για παράδειγμα, εάν ο ενάγων και ο εναγόμενος βασίζονται σε διαφορετικές μεθόδους και η εφαρμογή των εν λόγω μεθόδων οδηγεί σε αντικρουόμενα αποτελέσματα, δεν ενδείκνυται γενικά να θεωρείται ότι η εκτιμώμενη μετακύλιση ισούται με τον μέσο όρο των δύο αποτελεσμάτων ούτε να θεωρείται ότι τα αντικρουόμενα αποτελέσματα αλληλοαναιρούνται, υπό την έννοια ότι θα πρέπει να αγνοηθούν και οι δύο μέθοδοι. Όπως αναφέρεται στον πρακτικό οδηγό, σε ένα τέτοιο σενάριο θα ήταν σκόπιμο να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους προκύπτουν αποκλίνοντα συμπεράσματα και να ληφθούν υπόψη τα δυνατά σημεία και οι αδυναμίες κάθε μεθόδου και της εφαρμογής της (113). |
| --- | --- |

153)

| 154) | Οι διάφορες τεχνικές για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης στην τιμή και στον όγκο που παρατίθενται στα τμήματα 5 και 6 διαφέρουν σε ό,τι αφορά την πολυπλοκότητα και τα απαιτούμενα στοιχεία, αρχής γενομένης από αναλύσεις που βασίζονται σε ποιοτικά στοιχεία, έως οικονομετρικές τεχνικές (114) που βασίζονται σε ποσοτικά στοιχεία. Οι διάφορες τεχνικές συνεπάγονται επίσης διαφορετικό βαθμό ακρίβειας όσον αφορά την εκτίμηση των διαφόρων επιπτώσεων. |
| --- | --- |

154)

| 155) | Στο πλαίσιο αυτό, δεν υφίσταται τεχνική που θα μπορούσε να απομονωθεί ως η καταλληλότερη σε σχέση με άλλες για όλες τις υποθέσεις. Παράδειγμα αυτού αποτελεί η χρήση οικονομετρικών τεχνικών. Στις περισσότερες περιπτώσεις η εφαρμογή ανάλογων τεχνικών μπορεί να αυξήσει τον βαθμό ακρίβειας μιας εκτίμησης. Εντούτοις, οι τεχνικές αυτές συνήθως απαιτούν μεγάλο όγκο δεδομένων, τα οποία δεν είναι πάντοτε διαθέσιμα. Συνεπώς, η συγκέντρωση δεδομένων και η οικονομική τους ανάλυση μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό κόστος για τους διαδίκους, τα τρίτα μέρη και το δικαστήριο. Το εν λόγω κόστος μπορεί να είναι δυσανάλογο της αξίας της υπό εξέταση αποζημίωσης. |
| --- | --- |

155)

| 156) | Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης, τα εθνικά δικαστήρια πιθανόν να αξιοποιήσουν ορισμένα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται με την υπόθεση. Σε αυτά συγκαταλέγονται εσωτερικά ή άλλα έγγραφα ποιοτικού χαρακτήρα του άμεσου ή έμμεσου αγοραστή που αφορούν τη σχέση μεταξύ της επιπλέον επιβάρυνσης και των μεταβολών στις τιμές του. Εάν διατίθενται αποδεικτικά στοιχεία τέτοιου τύπου, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει ότι αρκούν για να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της μετακύλισης (στην τιμή και στον όγκο), λαμβάνοντας υπόψη ποιοτικά αποδεικτικά στοιχεία ή προβαίνοντας σε αναπροσαρμογές των ποσοτικών στοιχείων, χωρίς να κάνει χρήση της ανάλυσης παλινδρόμησης. Συνεπώς, η διαθεσιμότητα ποιοτικών αποδεικτικών στοιχείων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όταν το δικαστήριο αποφασίζει κατά πόσο οι εκάστοτε ποσοτικές τεχνικές που παρατίθενται στα τμήματα ανωτέρω μπορούν να χρησιμοποιηθούν από έναν διάδικο, ούτως ώστε αυτός να πληροί το απαιτούμενο αποδεικτικό πρότυπο στο πλαίσιο του εφαρμοστέου δικαίου (115). |
| --- | --- |

156)

8.   ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 – ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

8.1.   Εισαγωγή

| 157) | Το παρόν παράρτημα εξηγεί διεξοδικότερα τις διαπιστώσεις της οικονομικής θεωρίας στο πλαίσιο της εκτίμησης της μετακύλισης. Όπως περιγράφεται στην παράγραφο 49 και εξής, ο βαθμός της μετακύλισης σε μια δεδομένη υπόθεση μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες όπως ο χαρακτήρας του κόστους εισροών που υφίσταται την επιπλέον επιβάρυνση, ο χαρακτήρας της ζήτησης προϊόντος που αντιμετωπίζει ο άμεσος ή ο έμμεσος πελάτης, ο χαρακτήρας και η ένταση της ανταγωνιστικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των επιχειρήσεων στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται ο άμεσος ή ο έμμεσος πελάτης, καθώς και άλλα στοιχεία, όπως το μερίδιο που αντιπροσωπεύουν οι διάφορες εισροές μιας επιχείρησης που επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση ή ο χρονικός ορίζοντας της παράβασης. |
| --- | --- |

157)

8.2.   Κόστος εισροών και η επίπτωσή του στις τιμολογιακές αποφάσεις

| 158) | Όπως εξηγείται στην παράγραφο 46 ανωτέρω, η αρχική επιπλέον επιβάρυνση οδηγεί σε αύξηση του κόστους εισροών για τους αγοραστές των προϊόντων ή των υπηρεσιών που έχουν υποστεί την επιπλέον επιβάρυνση. Κατά πόσο οι εν λόγω αγοραστές μπορούν και επιθυμούν να μετακυλίσουν την επιπλέον επιβάρυνση στους δικούς τους πελάτες —και, αν ναι, σε ποιο βαθμό— εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από άλλους παράγοντες πέραν της διάρθρωσης του κόστους των αγοραστών. |
| --- | --- |

158)

| 159) | Προκειμένου να διαπιστωθούν οι επιπτώσεις της μετακύλισης, είναι σημαντικό να καθοριστεί κατά πόσο το κόστος εισροών στο οποίο υποβάλλεται ο αγοραστής που αντιμετωπίζει την επιπλέον επιβάρυνση διαφοροποιείται αναλόγως της ποσότητας εισροών που παραγγέλλει (δηλαδή αν το κόστος εισροών είναι μεταβλητό) ή όχι (δηλαδή αν το κόστος εισροών είναι σταθερό). Πράγματι, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η σχετική κατηγορία κόστους που σχετίζεται με τη βραχυπρόθεσμη διαμόρφωση των τιμών είναι το μεταβλητό κόστος ή, ακριβέστερα, το οριακό κόστος, δηλαδή το πρόσθετο κόστος που προκύπτει λόγω της αγοράς μιας πρόσθετης εισροής (βλ. Πλαίσιο 13 κατωτέρω). Το αντίθετο του εν λόγω κόστους είναι το σταθερό κόστος, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει κατά κανόνα τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές αποφάσεις των επιχειρήσεων, όπως το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά, η διάθεση ενός προϊόντος και το επίπεδο της επένδυσης. |
| --- | --- |

159)

Πλαίσιο 13

Παραδείγματα οριακού και σταθερού κόστους

| Προκειμένου να εξηγηθούν οι έννοιες του οριακού (μεταβλητού) και του σταθερού κόστους, είναι χρήσιμο να εξεταστεί το παράδειγμα στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω.
  Συγκεκριμένα το μεταβλητό κόστος του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων θα ήταν το κόστος που σχετίζεται με την παραγωγή ενός πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου. Το εν λόγω κόστος μπορεί να περιλαμβάνει τις εισροές που απαιτούνται για την παραγωγή του πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου, συμπεριλαμβανομένου του χαλκού και του πλαστικού, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας και το κόστος εργασίας που σχετίζονται με την παραγωγή του πρόσθετου προϊόντος.
  Ωστόσο, ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων υφίσταται επίσης το σταθερό κόστος της παραγωγής του, όπως η προώθηση των προϊόντων του ή η επένδυση σε νέα μηχανήματα. Το εν λόγω κόστος δεν επηρεάζεται από την παραγωγή ενός πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου και συνεπώς θεωρείται σταθερό. |
| --- |

Προκειμένου να εξηγηθούν οι έννοιες του οριακού (μεταβλητού) και του σταθερού κόστους, είναι χρήσιμο να εξεταστεί το παράδειγμα στο Πλαίσιο 1 ανωτέρω.

Συγκεκριμένα το μεταβλητό κόστος του προμηθευτή συρμάτινων καλωδίων θα ήταν το κόστος που σχετίζεται με την παραγωγή ενός πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου. Το εν λόγω κόστος μπορεί να περιλαμβάνει τις εισροές που απαιτούνται για την παραγωγή του πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου, συμπεριλαμβανομένου του χαλκού και του πλαστικού, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας και το κόστος εργασίας που σχετίζονται με την παραγωγή του πρόσθετου προϊόντος.

Ωστόσο, ο προμηθευτής συρμάτινων καλωδίων υφίσταται επίσης το σταθερό κόστος της παραγωγής του, όπως η προώθηση των προϊόντων του ή η επένδυση σε νέα μηχανήματα. Το εν λόγω κόστος δεν επηρεάζεται από την παραγωγή ενός πρόσθετου συρμάτινου καλωδίου και συνεπώς θεωρείται σταθερό.

| 160) | Συνήθως, το σχετικό σημείο έναρξης για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης είναι ο αντίκτυπος της επιπλέον επιβάρυνσης στο οριακό ή μεταβλητό κόστος του αγοραστή. |
| --- | --- |

160)

| 161) | Οι συμβάσεις μεταξύ των επιχειρήσεων σε διάφορες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού, οι οποίες καθορίζουν τους όρους βάσει των οποίων οι επιχειρήσεις προμηθεύουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους στους αγοραστές, μπορεί να αφορούν συνιστώσες που θεωρούνται μεταβλητό ή σταθερό κόστος. Για παράδειγμα, συχνά ορισμένες συνιστώσες της τιμής που καταβάλλει ο αγοραστής δεν εξαρτώνται από τον αγορασθέντα όγκο, ενώ άλλες εξαρτώνται. Συνάγεται ότι, στην περίπτωση μιας αγωγής αποζημίωσης που αφορά ισχυρισμούς για μετακύλιση, είναι σημαντικό να καθοριστεί κατά πόσο οι συνιστώσες της τιμής που επηρεάστηκαν από την παράβαση συνιστούν σταθερό ή μη σταθερό κόστος για τον αγοραστή. |
| --- | --- |

161)

| 162) | Το χρονικό πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνεται υπόψη η τιμολόγηση, θα επηρεάσει κατά πόσο το κόστος ταξινομείται ως μεταβλητό ή σταθερό. Σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό πλαίσιο, τόσο υψηλότερο είναι το ποσοστό του συνολικού κόστους που θα πρέπει να θεωρηθεί μεταβλητό. Με άλλα λόγια, μια συγκεκριμένη κατηγορία κόστους που βραχυπρόθεσμα θεωρείται σταθερό μπορεί να θεωρηθεί μεταβλητό από μια επιχείρηση αν ληφθεί υπόψη ένα πιο μακροπρόθεσμο χρονικό πλαίσιο. Κατά την αξιολόγηση του σχετικού χρονικού πλαισίου μιας συγκεκριμένης υπόθεσης, το δικαστήριο ενδέχεται να λάβει υπόψη πληροφορίες από τα εσωτερικά έγγραφα του διαδίκου, π.χ. πληροφορίες σχετικά με το κόστος που οι επιχειρήσεις λαμβάνουν υπόψη κατά τη λήψη των τιμολογιακών αποφάσεών τους. |
| --- | --- |

162)

| 163) | Η εξέταση του σταθερού και του μεταβλητού κόστους έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου, καθώς η εκτίμηση του εν λόγω αποτελέσματος απαιτεί αξιολόγηση του περιθωρίου κέρδους των επιχειρήσεων που αφορά η υπό εξέταση υπόθεση. |
| --- | --- |

163)

8.3.   Χαρακτηριστικά της ζήτησης και συσχέτιση με τις τιμές

| 164) | Άλλος σημαντικός παράγοντας για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης είναι ο χαρακτήρας της ζήτησης που αντιμετωπίζουν οι άμεσοι αγοραστές στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται. Στην οικονομική θεωρία, η σχέση μεταξύ ζήτησης και επιπέδου τιμής συνιστά σημαντικό παράγοντα για την περιγραφή του τρόπου λειτουργίας των αγορών. Σε κάθε αγορά, ως ζήτηση αναφέρεται η ποσότητα του εν λόγω αγαθού ή της εν λόγω υπηρεσίας που θα αγόραζαν οι αγοραστές στη συγκεκριμένη αγορά σε ένα δεδομένο επίπεδο τιμής. |
| --- | --- |

164)

| 165) | Στις περισσότερες περιπτώσεις, όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο της τιμής, τόσο μικρότερη είναι η συνολική ποσότητα των προϊόντων που είναι πρόθυμοι να αγοράσουν οι αγοραστές στην αγορά. Η ευαισθησία της ζήτησης ως προς την τιμή καθορίζει την ισχύ της σχέσης μεταξύ τιμής και ζήτησης. Αν, για παράδειγμα, μια αύξηση της τιμής κατά 1 EUR σχετίζεται με σημαντική μείωση της ποσότητας που αγοράζεται, θεωρείται ότι η ζήτηση είναι πιο ευαίσθητη στην τιμή σε σύγκριση με την περίπτωση που η μείωση στην ποσότητα που αγοράζεται είναι λιγότερο σημαντική για την ίδια αύξηση τιμής κατά 1 EUR. |
| --- | --- |

165)

| 166) | Η τυπική αντίστροφη καμπύλη ζήτησης με καθοδική κλίση παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 14 κατωτέρω (116). Στο εν λόγω πλαίσιο, η περιοχή Α αντιστοιχεί στην επιπλέον επιβάρυνση λόγω της παράβασης. Η αύξηση τιμής που ζημιώνει τον άμεσο αγοραστή λαμβάνεται υπόψη ως αύξηση του κόστους εισροών των αγοραστών. Ορίζεται ως κ
  2-κ
  1. Η επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή απεικονίζεται στην περιοχή Β, ενώ το αποτέλεσμα όγκου απεικονίζεται στην περιοχή Γ. Σύμφωνα με την απεικόνιση, ένα σχετικά υψηλό επίπεδο τιμής (τ
  2) αντιστοιχεί σε σχετικά χαμηλή παρεχόμενη ποσότητα (π
  2). |
| --- | --- |

166)

Πλαίσιο 14

Η τυπική καμπύλη ζήτησης — Επιπτώσεις στην τιμή και στον όγκο

| |
| --- |

| 167) | Ο συνοπτικός όρος που συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ευαισθησία ως προς την τιμή είναι η λεγόμενη ελαστικότητα της ζήτησης σε σχέση με την τιμή. Η ελαστικότητα της ζήτησης σε σχέση με την τιμή δείχνει την ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας σε σχέση με αύξηση της τιμής κατά μία ποσοστιαία μονάδα. Για παράδειγμα, όταν η ελαστικότητα της ζήτησης σε σχέση με την ίδια τιμή μιας επιχείρησης ισούται με –0,5, σημαίνει ότι μια αύξηση της τιμής κατά 1 % συνδέεται με μείωση της ζήτησης κατά 0,5 %. Αντιθέτως, αν η ελαστικότητα ισούται με –0,2, σημαίνει ότι μια αύξηση της τιμής κατά 1 % συνεπάγεται μείωση της ζήτησης κατά μόλις 0,2 %. Στην τελευταία περίπτωση, λέγεται ότι η ζήτηση είναι λιγότερο ελαστική σε σχέση με την προηγούμενη περίπτωση, δηλαδή, είναι λιγότερο ευαίσθητη ως προς την τιμή, καθώς η αντίδραση στην αύξηση της τιμής όσον αφορά την ποσότητα που αγοράζεται είναι λιγότερο έντονη. |
| --- | --- |

167)

| 168) | Κατά την αξιολόγηση της μετακύλισης μιας επιπλέον επιβάρυνσης από τον άμεσο στον έμμεσο αγοραστή, το ενδιαφέρον εντοπίζεται στη ζήτηση που αντιμετωπίζει ο άμεσος αγοραστής. Ο έμμεσος αγοραστής ενδεχομένως να μειώσει τη ζήτησή του ως απάντηση στην αύξηση της τιμής από τον άμεσο αγοραστή. |
| --- | --- |

168)

| 169) | Η έκταση του αποτελέσματος όγκου επηρεάζεται άμεσα από την ευαισθησία της ζήτησης ως προς την τιμή. Αυτό συμβαίνει επειδή η ευαισθησία ως προς την τιμή καθορίζει τη μείωση της ζήτησης έπειτα από την αύξηση των τιμών. Στο πλαίσιο μιας δεδομένης αύξησης τιμής, όσο περισσότερο μειώνεται η παραγωγή, τόσο περισσότερο ευαίσθητη είναι η ζήτηση ως προς την τιμή. Συνεπώς, το αποτέλεσμα όγκου, δηλαδή το διαφυγόν κέρδος του πελάτη του παραβάτη λόγω μείωσης της παραγωγής (της ζήτησης), συνδέεται στενά με την ευαισθησία της ζήτησης ως προς την τιμή. |
| --- | --- |

169)

| 170) | Η έκταση της μετακύλισης, και συνεπώς το μέγεθος των επιπτώσεων της μετακύλισης, συνδέεται επίσης με τη σχέση μεταξύ ζήτησης και επιπέδου τιμής. Ωστόσο, εν προκειμένω, άμεση σπουδαιότητα δεν έχει η ευαισθησία της ζήτησης ως προς την τιμή, αλλά μάλλον η μεταβολή της ευαισθησίας της ζήτησης ως προς την τιμή όταν υπάρχει μεταβολή στο επίπεδο της τιμής. Αυτή η μεταβολή της ευαισθησίας της ζήτησης σε σχέση με το επίπεδο της τιμής αναφέρεται ως καμπυλότητα της ζήτησης. |
| --- | --- |

170)

| 171) | Η καμπυλότητα της ζήτησης είναι το ποσοστό διαφοροποίησης της ανταπόκρισης της ζήτησης σε μεταβολές της τιμής, καθώς μεταβάλλεται η τιμή ή το παραγόμενο προϊόν. Όταν η καμπύλη της ζήτησης είναι γραμμική, δεν υπάρχει καμπυλότητα και η κλίση είναι σταθερή. Στην περίπτωση που η καμπύλη της ζήτησης είναι κυρτή, η ζήτηση γίνεται λιγότερο ευαίσθητη στις μεταβολές της τιμής καθώς η τιμή αυξάνει. Αυτό μπορεί να ισχύει εάν τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση χαρακτηρίζονται ως βασικά αγαθά. Ένα υποθετικό παράδειγμα μπορεί να είναι η ζήτηση για πόσιμο νερό στην έρημο, διότι ο μέσος πελάτης είναι ενδεχομένως ολοένα και λιγότερο ευαίσθητος σε μια αύξηση της τιμής καθώς η διαθέσιμη ποσότητα μειώνεται. Αντιθέτως, ένας τέτοιος πελάτης είναι ενδεχομένως ολοένα και περισσότερο ευαίσθητος σε μια αύξηση της τιμής καθώς η διαθέσιμη ποσότητα αυξάνεται. |
| --- | --- |

171)

| 172) | Αν η καμπύλη ζήτησης είναι κοίλη, όπως απεικονίζεται στο κέντρο του Πλαισίου 15, η ζήτηση γίνεται ολοένα και πιο ευαίσθητη σε μεταβολές της τιμής καθώς η τιμή αυξάνεται. Αυτό θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ισχύει αν στον πελάτη διατίθεται ένα υποκατάστατο του προϊόντος που επηρεάστηκε από την επιπλέον επιβάρυνση. Παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η ζήτηση για βενζίνη. Σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο τιμής, οι πελάτες μπορεί να εγκαταλείψουν τα αυτοκίνητα που χρησιμοποιούν βενζίνη και να στραφούν σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Αυτό θα σήμαινε ότι η ζήτηση για βενζίνη θα γίνει πιο ευαίσθητη στις μεταβολές της τιμής, καθώς όλο και περισσότεροι πελάτες αποσύρονται από την προμήθειά της εάν η τιμή της βενζίνης αυξάνεται. |
| --- | --- |

172)

| 173) | Η καμπυλότητα της καμπύλης ζήτησης μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης. Στο πλαίσιο ενός δεδομένου επιπέδου ανταγωνισμού, η μετακύλιση μιας επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά το σύνολο ενός κλάδου θα αυξάνεται ανάλογα με την κυρτότητα της καμπύλης ζήτησης. Εάν η καμπύλη ζήτησης είναι αρκετά κυρτή, το ποσοστό μετακύλισης μπορεί να ξεπεράσει το 100 %. |
| --- | --- |

173)

Πλαίσιο 15

Άλλες καμπυλότητες της ζήτησης

| Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της αγοράς, η καμπύλη ζήτησης μπορεί να είναι γραμμική, κυρτή ή κοίλη, όπως απεικονίζεται κατωτέρω. Η καθοδική κλίση της καμπύλης ζήτησης υπονοεί ότι, καθώς η τιμή μειώνεται, οι πελάτες θα ζητούν μεγαλύτερες ποσότητες ενός προϊόντος. Η κλίση της καμπύλης ζήτησης αναπαριστά τον τρόπο με τον οποίο η ζητούμενη ποσότητα μεταβάλλεται σε συνάρτηση με την τιμή. Μια καμπύλη ζήτησης με πιο απότομη κλίση υπονοεί ότι η ζήτηση είναι λιγότερο ευαίσθητη σε αυξήσεις της τιμής. |
| --- |

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της αγοράς, η καμπύλη ζήτησης μπορεί να είναι γραμμική, κυρτή ή κοίλη, όπως απεικονίζεται κατωτέρω. Η καθοδική κλίση της καμπύλης ζήτησης υπονοεί ότι, καθώς η τιμή μειώνεται, οι πελάτες θα ζητούν μεγαλύτερες ποσότητες ενός προϊόντος. Η κλίση της καμπύλης ζήτησης αναπαριστά τον τρόπο με τον οποίο η ζητούμενη ποσότητα μεταβάλλεται σε συνάρτηση με την τιμή. Μια καμπύλη ζήτησης με πιο απότομη κλίση υπονοεί ότι η ζήτηση είναι λιγότερο ευαίσθητη σε αυξήσεις της τιμής.

8.4.   Τιμολογιακή απόφαση μιας επιχείρησης

| 174) | Όπως εξηγείται ανωτέρω στις παραγράφους 52 και 53, το κίνητρο μια επιχείρησης να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση στους αγοραστές της καθορίζεται από το είδος της σχετικής ζήτησης και του σχετικού κόστους (117). Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, μια επιχείρηση θα αναπροσαρμόσει τις τιμές μόνο εφόσον κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε αύξηση του κέρδους. Ωστόσο, συχνά μια επιχείρηση θα πρέπει να αποδεχτεί τη μείωση των πωλήσεων προκειμένου να επιτύχει υψηλότερη τιμή. Η αξιολόγηση της αντιστάθμισης μεταξύ αυξημένου κέρδους λόγω υψηλότερων τιμών και μειωμένου κέρδους λόγω μειωμένων πωλήσεων είναι σημαντική προκειμένου να κατανοηθεί η έκταση των επιπτώσεων της μετακύλισης σε αγωγές αποζημίωσης. |
| --- | --- |

174)

| 175) | Η εν λόγω αντιστάθμιση παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 16 κατωτέρω. Αν μια επιχείρηση, για παράδειγμα ο άμεσος πελάτης ενός παραγωγού πρώτων υλών, αυξήσει τις τιμές, η επίπτωση στο κέρδος λόγω αυξημένων τιμών μπορεί να απεικονιστεί στην περιοχή Α στο αριστερό τμήμα του Πλαισίου 16. Το αντίστοιχο διαφυγόν κέρδος που απορρέει λόγω μείωσης των πωλήσεων ισούται με την περιοχή Β. Όταν η επίπτωση μιας ακόμη μικρής αύξησης στην τιμή είναι τέτοια ώστε η περιοχή Α να ισούται με την περιοχή Β, δεν υπάρχει περιθώριο επίτευξης επιπλέον κέρδους μέσω περαιτέρω αναπροσαρμογής της τιμής. Εάν οι τιμές αυξηθούν πέραν αυτού του σημείου, το απολεσθέν περιθώριο κέρδους λόγω της επακόλουθης μείωσης του όγκου των πωλήσεων θα υπερισχύσει έναντι του αυξημένου περιθωρίου που επιτεύχθηκε στις εναπομείνασες πωλήσεις. |
| --- | --- |

175)

| 176) | Αν ο άμεσος αγοραστής αντιμετωπίζει υψηλότερο κόστος πρώτων υλών, για παράδειγμα στην περίπτωση που οι προμηθευτές πρώτων υλών αυξάνουν τις τιμές παραβιάζοντας το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ, αυτό μπορεί να αλλάξει τους όρους της αντιστάθμισης που περιγράφεται στην παράγραφο 175 ανωτέρω. Μια αύξηση στο κόστος του άμεσου αγοραστή θα μειώσει τα περιθώρια κέρδους που επιτεύχθηκαν στις πωλήσεις στην ισχύουσα τιμή. Από άποψη κέρδους, αυτό καθιστά λιγότερο δαπανηρή την αύξηση της τιμής με τίμημα την απώλεια μέρους των πωλήσεων. Το διαφυγόν κέρδος λόγω μειωμένων πωλήσεων που οφείλονται στην αύξηση του κόστους αντιστοιχεί στην περιοχή Δ στο δεξιό τμήμα του Πλαισίου 16 κατωτέρω. Καθώς η περιοχή Δ είναι μικρότερη από την περιοχή Β, ο άμεσος πελάτης έχει κίνητρο να αυξήσει την τιμή ανταποκρινόμενος στην αύξηση του κόστους, δηλαδή να μετακυλίσει την αύξηση του κόστους, τουλάχιστον έως έναν βαθμό. |
| --- | --- |

176)

Πλαίσιο 16

Αντιστάθμιση μεταξύ αύξησης τιμής και απώλειας πωλήσεων

| |
| --- |

8.5.   Ένταση του ανταγωνισμού και σύνδεση με τη μετακύλιση

8.5.1.   Συνέχεια της ανταγωνιστικότητας των αγορών

| 177) | Σε μια δεδομένη βαθμίδα της αλυσίδας εφοδιασμού, ο ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο έντονος. Στο ένα άκρο, όταν μια επιχείρηση είναι μονοπωλητής στη βαθμίδα της αλυσίδας εφοδιασμού που δραστηριοποιείται, δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Στο άλλο άκρο, ο ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να είναι πολύ έντονος (π.χ. όταν πολλές επιχειρήσεις πωλούν προϊόντα ομοιογενή σε μια αγορά όπου οι φραγμοί εισόδου είναι μικροί), σε βαθμό που κάθε επιχείρηση λειτουργεί ως αποδέκτης των τιμών και δεν επηρεάζει τις τιμές της αγοράς, οι οποίες κινούνται στο επίπεδο του οριακού κόστους παραγωγής ή πολύ κοντά σε αυτό. Η τελευταία περίπτωση αναφέρεται ως τέλειος ανταγωνισμός. Μεταξύ των εν λόγω δύο ακραίων περιπτώσεων υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ενδιάμεσων σεναρίων, στο πλαίσιο των οποίων ο ανταγωνισμός μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο έντονος, αναλόγως, π.χ., του αριθμού των επιχειρήσεων σε έναν κλάδο ή του κατά πόσο τα προϊόντα που πωλούνται από τις διάφορες επιχειρήσεις είναι στενά υποκατάστατα ή όχι. |
| --- | --- |

177)

| 178) | Η ανταγωνιστικότητα της αγοράς έχει άμεσο αντίκτυπο στη μετακύλιση. Στην περίπτωση αναφοράς του τέλειου ανταγωνισμού, οι διακυμάνσεις του κόστους που αφορούν το σύνολο ενός κλάδου μετακυλίονται σε ποσοστό 100 % στους άμεσους πελάτες. Αυτή η σχηματική διάρθρωση της αγοράς στο πλαίσιο του τέλειου ανταγωνισμού μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς προκειμένου το δικαστήριο να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της μετακύλισης (παρότι στις πραγματικές αγορές δεν παρατηρείται συχνά). Αντιθέτως, στο πλαίσιο του μονοπωλίου ή διαφόρων ενδιάμεσων σεναρίων, η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί να μην ισούται με το 100 %, αλλά να υπολείπεται ή να υπερβαίνει αυτό το όριο, συμπεριλαμβανομένου του μηδενικού ποσοστού μετακύλισης. |
| --- | --- |

178)

| 179) | Παράδειγμα διάρθρωσης αγοράς που χαρακτηρίζεται από ατελή ανταγωνισμό συνιστά η αγορά διαφοροποιημένων προϊόντων. Η διαφοροποίηση μπορεί να προκύψει είτε όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του προϊόντος είτε τη γεωγραφική περιοχή. Για παράδειγμα, οι άμεσοι αγοραστές μπορεί να προσφέρουν προϊόντα που διαφοροποιούνται μεταξύ τους όσον αφορά την πραγματική τους ποιότητα ή την εκλαμβανόμενη από τους πελάτες ποιότητα του προϊόντος. Εναλλακτικά, λόγω διαφορετικής γεωγραφικής θέσης των άμεσων αγοραστών, το κόστος μεταφοράς των προσφερόμενων προϊόντων μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τους πελάτες (των οποίων η γεωγραφική θέση μπορεί επίσης να διαφέρει). Η διαφοροποίηση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τα προϊόντα να μην είναι τέλεια υποκατάστατα μεταξύ τους. Οι πελάτες μπορεί να μην θεωρούν όλα τα προϊόντα ως πλήρως υποκαταστάσιμα. |
| --- | --- |

179)

| 180) | Αυτή η μη τέλεια υποκαταστασιμότητα μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ανταγωνιστική πίεση στους προμηθευτές, οι οποίοι ενδεχομένως να αντιμετωπίζουν ανταγωνιστές που προσφέρουν στενά υποκαταστάσιμα προϊόντα. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η ένταση του ανταγωνισμού μειώνεται όταν αυξάνεται η διαφοροποίηση των προϊόντων. Όπως εξηγείται στις παραγράφους 177 και εξής ανωτέρω, ο ασθενέστερος ανταγωνισμός θα μειώσει το ποσοστό της μετακύλισης μιας επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά το σύνολο ενός κλάδου, δηλαδή όσο η διαφοροποίηση των προϊόντων του άμεσου αγοραστή αυξάνει, το ποσοστό μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης που υφίστανται αυτά και που αφορά το σύνολο ενός κλάδου θα προσεγγίσει το ποσοστό στο πλαίσιο του οποίου κάθε άμεσος αγοραστής είναι μονοπωλητής. Αντιστρόφως, όταν η διαφοροποίηση των προϊόντων είναι περιορισμένη, το ποσοστό μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά το σύνολο ενός κλάδου θα είναι μεγαλύτερο. |
| --- | --- |

180)

8.5.2.   Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο του κλάδου έναντι επιπλέον επιβάρυνσης που αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση και μετακύλιση

| 181) | Η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης από έναν δεδομένο αγοραστή προς τους πελάτες του διαφέρει, κατά κανόνα, αναλόγως με το κατά πόσο οι ανταγωνιστές του αγοραστή επηρεάζονται επίσης από την επιπλέον επιβάρυνση ή όχι. Όταν ένας μεμονωμένος αγοραστής επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση, η μετακύλιση θα αφορά κατ’ ανάγκη τη συγκεκριμένη επιχείρηση. Αντιθέτως, όταν όλοι οι αγοραστές μιας δεδομένης βαθμίδας της αλυσίδας εφοδιασμού υφίστανται επιπτώσεις από την επιπλέον επιβάρυνση, μπορεί να εξεταστούν τα ποσοστά μετακύλισης για κάθε επιχείρηση, αλλά και η μετακύλιση που αφορά το σύνολο του κλάδου. |
| --- | --- |

181)

| 182) | Αν επηρεάζεται μόνο ένας αγοραστής, δηλαδή η επιπλέον επιβάρυνση αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση, οι επιπτώσεις της μετακύλισης θα μπορούσαν να είναι αρκετά περιορισμένες, ιδίως στην περίπτωση που ο αγοραστής δεν μπορεί να επηρεάσει τις τιμές πώλησης στην αγορά που δραστηριοποιείται, λόγω έντονης πίεσης από τους ανταγωνιστές του. |
| --- | --- |

182)

| 183) | Αντίστροφα, όταν όλες οι επιχειρήσεις σε μια αγορά επηρεάζονται από την επιπλέον επιβάρυνση, δηλαδή όταν η επιπλέον επιβάρυνση αφορά το σύνολο ενός κλάδου, όλες οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος εισροών, γεγονός που σημαίνει ότι πιθανόν να είναι σε θέση να μετακυλίσουν τουλάχιστον μέρος της επιπλέον επιβάρυνσης στους δικούς τους πελάτες. Ωστόσο, μια επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο ενός κλάδου ενδεχομένως να επηρεάσει με διαφορετικό τρόπο τους ανταγωνιστές. |
| --- | --- |

183)

8.6.   Πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν τη μετακύλιση

| 184) | Σε ορισμένες αγορές οι επιχειρήσεις πωλούν πολλαπλά προϊόντα, όπως, π.χ., στις αγορές καταστημάτων λιανικής πώλησης τροφίμων. Στις εν λόγω αγορές η ζήτηση των προϊόντων μπορεί να είναι αλληλένδετη, όταν, για παράδειγμα, ένας λιανοπωλητής πωλεί ανταγωνιστικά σήματα διαφόρων κατηγοριών προϊόντων. Εάν τα προϊόντα είναι υποκατάστατα, μια διακύμανση του κόστους σε ένα προϊόν μπορεί επίσης να επηρεάσει τις τιμές άλλων προϊόντων που πωλεί ο λιανοπωλητής. Μια μεταβολή στις τιμές των άλλων προϊόντων μπορεί επίσης να μεταβάλλει την τιμή του προϊόντος που υφίσταται άμεσα τη διακύμανση του κόστους. Συνεπώς, αυτού του είδους οι αλυσιδωτές αντιδράσεις άλλων προϊόντων μπορεί να αυξήσουν το αρχικό μετακυλιόμενο κόστος σε αγορές όπου οι επιχειρήσεις πωλούν πολλαπλά προϊόντα. |
| --- | --- |

184)

| 185) | Ο βαθμός της παρατηρηθείσας επίπτωσης της μετακύλισης μπορεί επίσης να εξαρτηθεί από τον χρονικό ορίζοντα που λαμβάνεται υπόψη κατά την εκτίμηση της εν λόγω επίπτωσης. Ειδικότερα, η μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης στις επόμενες βαθμίδες της αλυσίδας εφοδιασμού μπορεί να καθυστερήσει για διάφορους λόγους. Πρώτον, η αρχική επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να επηρεάσει μόνο το σταθερό κόστος των επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν την επιπλέον επιβάρυνση. Ακόμη και αν το σχετικό σημείο έναρξης για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης είναι ο αντίκτυπος της επιπλέον επιβάρυνσης στο οριακό ή μεταβλητό κόστος του αγοραστή, μια αύξηση του σταθερού κόστους θα μπορούσε να επηρεάσει τις στρατηγικές αποφάσεις μιας επιχείρησης και, συνεπώς, τις επιπτώσεις της μετακύλισης. |
| --- | --- |

185)

| 186) | Επιπλέον, όπως αναφέρθηκε στην παράγραφο 56, οι επιχειρήσεις μπορεί να υφίστανται το αποκαλούμενο κόστος αναπροσαρμογής των τιμών, δηλαδή το κόστος που συνδέεται με τη διαδικασία αναπροσαρμογής των τιμών. Στην περίπτωση αυτή, μια επιχείρηση θα προτιμήσει να περιορίσει τον αριθμό των μεταβολών που θα πραγματοποιήσει στις τιμές και πιθανόν να προχωρήσει σε μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, μια τέτοια επιχείρηση θα περιμένει έως ότου οι αυξήσεις στο οριακό κόστος υπερβούν συνολικά ένα συγκεκριμένο όριο και θα αναπροσαρμόσει την τιμή μόνο όταν επιτευχθεί το εν λόγω όριο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να συνιστά τόσο μικρή αύξηση του οριακού κόστους, ώστε ο επηρεαζόμενος αγοραστής να μην κρίνει προσοδοφόρα οποιαδήποτε μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης. Αντιθέτως, η ύπαρξη κόστους αναπροσαρμογής των τιμών μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μεγαλύτερη μετακύλιση από την αρχική επιπλέον επιβάρυνση (118). Αυτό μπορεί να συμβεί αν ο άμεσος αγοραστής πρόκειται να αλλάξει τις τιμές του χωρίς να υφίσταται καμία επιπλέον επιβάρυνση. Συνεπώς, μια μικρή επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να πυροδοτήσει μεγάλη αύξηση τιμών η οποία αντικατοπτρίζει όχι μόνο την επιπλέον επιβάρυνση αλλά και κάθε άλλη αύξηση κόστους που έχει συσσωρευτεί μετά την τελευταία αύξηση τιμών. Μπορεί μεν αυτές οι άλλες αυξήσεις κόστους να μην μπορούν να καταλογιστούν στον παραβάτη, ωστόσο ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί να επιθυμεί να ενημερωθεί για το γεγονός ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, ακόμα και μια μικρή επιπλέον επιβάρυνση ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση τιμών. |
| --- | --- |

186)

| 187) | Ένα ακόμα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το κόστος αναπροσαρμογής των τιμών μπορεί να επηρεάσει τον βαθμό μετακύλισης συνδέεται με την ύπαρξη της λεγόμενης «ψυχολογικής τιμολόγησης». Σε πολλές αγορές, συνήθως σε αγορές λιανικής πώλησης, είναι συνήθης η χρήση τιμών που είναι λίγο μικρότερες από έναν στρογγυλό αριθμό, π.χ. 99 EUR ή 19 900 EUR. Οι καταναλωτές μπορεί να θεωρήσουν ότι οι εν λόγω τιμές είναι χαμηλότερες απ’ ό,τι πραγματικά είναι. Με τη χρήση μιας τέτοιας στρατηγικής τιμολόγησης ίσως είναι πιθανότερο ένας άμεσος αγοραστής να επιλέξει να μη μετακυλίσει μια επιπλέον επιβάρυνση, δεδομένου ότι η αλλαγή στην τιμή, για παράδειγμα από 19 900 EUR σε 20 000 EUR, θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση της ζήτησης του άμεσου αγοραστή. Ο πιθανός αντίκτυπος στην εκτίμηση των επιπτώσεων της μετακύλισης λόγω της ύπαρξης του κόστους αναπροσαρμογής τιμών εξετάζεται περαιτέρω στο τμήμα 5.2.1. |
| --- | --- |

187)

| 188) | Επιπλέον, σε ορισμένες περιστάσεις, ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τη διαπραγματευτική του ισχύ προκειμένου να περιορίσει τη δυνατότητα του άμεσου αγοραστή να μετακυλίσει την επιπλέον επιβάρυνση. Η διαπραγματευτική ισχύς του έμμεσου αγοραστή μπορεί να αναφερθεί ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς (119). Η αγοραστική ισχύς δεν περιορίζεται απλώς στη δυνατότητα στροφής σε άλλους προμηθευτές, αλλά σχετίζεται επίσης, π.χ., με την ολοκλήρωση στην αγορά προηγούμενου σταδίου. |
| --- | --- |

188)

| 189) | Σε γενικές γραμμές, η αγοραστική ισχύς δεν θα παρεμποδίσει τη μετακύλιση αν υφίσταται επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο ενός κλάδου, αλλά θα επηρεάσει τον βαθμό της μετακύλισης. Αφενός, μπορούμε να λάβουμε υπόψη το σενάριο στο οποίο η υψηλή αγοραστική ισχύς εξαναγκάζει τους άμεσους αγοραστές να αποδεχτούν την επιπλέον επιβάρυνση και συνεπώς περιορίζει τη μετακύλιση. Αφετέρου, μπορούμε να σκεφτούμε επίσης το σενάριο στο οποίο η υψηλή διαπραγματευτική ισχύς του έμμεσου αγοραστή εξαναγκάζει τους άμεσους αγοραστές να έχουν μηδενικό περιθώριο κέρδους και να πωλούν σε τιμή που απλώς καλύπτει το οριακό τους κόστος, γεγονός που θα οδηγήσει σε ποσοστό μετακύλισης της τάξης του 100 % στην περίπτωση μιας επιπλέον επιβάρυνσης. |
| --- | --- |

189)

| 190) | Εφόσον ο βαθμός της αγοραστικής ισχύος και η επίδρασή του στις επιπτώσεις της μετακύλισης θα εξαρτηθούν από τον χαρακτήρα των εκάστοτε διαπραγματεύσεων και το συγκεκριμένο πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνουν χώρα, το δικαστήριο μπορεί να εκτιμά το συγκεκριμένο ζήτημα κατά περίπτωση. |
| --- | --- |

190)

| 191) | Επιπλέον, αν ο άμεσος αγοραστής που αντιμετωπίζει μια επιπλέον επιβάρυνση δραστηριοποιείται στο πλαίσιο κάθετης ολοκλήρωσης στην αγορά λιανικής πώλησης επόμενου σταδίου, δηλαδή δραστηριοποιείται στην αγορά στην οποία είναι ενεργοί και οι έμμεσοι αγοραστές, αυτό μπορεί να επιδράσει στο κίνητρο του αγοραστή να μετακυλίσει την αρχική επιπλέον επιβάρυνση. Επιπλέον, στο πλαίσιο ενός τέτοιου σεναρίου, ο άμεσος αγοραστής που αντιμετωπίζει μια επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να έχει κίνητρο να μετακυλίσει το σύνολο της επιπλέον επιβάρυνσης εντός της καθετοποιημένης επιχείρησής του. Ωστόσο, το ποσοστό μετακύλισης στους μη καθετοποιημένους έμμεσους αγοραστές θα διαφέρει κατά κανόνα από αυτό, αναλόγως, για παράδειγμα, του επιπέδου του κόστους ή του περιθωρίου κέρδους των διαφόρων έμμεσων αγοραστών. |
| --- | --- |

191)

| 192) | Σε ορισμένους κλάδους, η τιμή που προσφέρει ο άμεσος ή ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να είναι αντικείμενο ρύθμισης, όπως, π.χ., οι ρυθμίσεις των τιμών για κρατικές υπηρεσίες. Η ρύθμιση των τιμών μπορεί να επηρεάσει τον βαθμό της μετακύλισης. Για παράδειγμα, εάν η ρυθμισμένη τιμή καθορίζεται ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο κόστος του προϊόντος που υφίσταται μια επιπλέον επιβάρυνση κατά τον καθορισμό της τιμής, η επίπτωση της μετακύλισης στην τιμή μπορεί να είναι περιορισμένη ή μηδενική. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε επίσης στην παράγραφο 48, η ζημία που απορρέει από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ μπορεί επίσης να επηρεάσει παράγοντες που δεν αφορούν τις τιμές. Αντιθέτως, εάν η ρυθμιστική αρχή λάβει πλήρως υπόψη το κόστος του προϊόντος που υφίσταται την επιπλέον επιβάρυνση κατά τον καθορισμό της ρυθμισμένης τιμής, ο βαθμός μετακύλισης μπορεί να είναι σημαντικός ακόμη και στις ρυθμισμένες αγορές. |
| --- | --- |

192)

9.   ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 — ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

| 193) | Το παρόν παράρτημα παρέχει επισκόπηση των όρων που χρησιμοποιούνται στις κατευθυντήριες γραμμές.






  — | Καμπυλότητα της ζήτησης: η μεταβολή της ελαστικότητας της ζήτησης όταν μεταβάλλεται το επίπεδο της τιμής. |
| --- | --- | --- |

193)

—

Καμπυλότητα της ζήτησης: η μεταβολή της ελαστικότητας της ζήτησης όταν μεταβάλλεται το επίπεδο της τιμής.

| — | Ζήτηση: η ποσότητα ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας που θα αγόραζαν οι αγοραστές σε μια αγορά σε ένα δεδομένο επίπεδο τιμής. |
| --- | --- |

—

Ζήτηση: η ποσότητα ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας που θα αγόραζαν οι αγοραστές σε μια αγορά σε ένα δεδομένο επίπεδο τιμής.

| — | Καμπύλη ζήτησης: γραφική αναπαράσταση της σχέσης μεταξύ της ζητούμενης ποσότητας και της τιμής ενός προϊόντος. |
| --- | --- |

—

Καμπύλη ζήτησης: γραφική αναπαράσταση της σχέσης μεταξύ της ζητούμενης ποσότητας και της τιμής ενός προϊόντος.

| — | Οικονομετρική τεχνική: αναφερόμενη και ως ανάλυση παλινδρόμησης, στατιστική τεχνική που συμβάλλει στην ανάλυση κανονικοτήτων στις σχέσεις μεταξύ των οικονομικών μεταβλητών, όπως, για παράδειγμα, ο τρόπος που η εξέλιξη του κόστους επηρεάζει την εξέλιξη των τιμών σε μια δεδομένη αγορά. |
| --- | --- |

—

Οικονομετρική τεχνική: αναφερόμενη και ως ανάλυση παλινδρόμησης, στατιστική τεχνική που συμβάλλει στην ανάλυση κανονικοτήτων στις σχέσεις μεταξύ των οικονομικών μεταβλητών, όπως, για παράδειγμα, ο τρόπος που η εξέλιξη του κόστους επηρεάζει την εξέλιξη των τιμών σε μια δεδομένη αγορά.

| — | Ελαστικότητα της ζήτησης: ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας λόγω αύξησης της τιμής κατά μια ποσοστιαία μονάδα. |
| --- | --- |

—

Ελαστικότητα της ζήτησης: ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας λόγω αύξησης της τιμής κατά μια ποσοστιαία μονάδα.

| — | Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση: μόνο ένας μεμονωμένος αγοραστής επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση. |
| --- | --- |

—

Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση: μόνο ένας μεμονωμένος αγοραστής επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση.

| — | Σταθερό κόστος: κόστος που δεν μεταβάλλεται ανάλογα με την ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος. |
| --- | --- |

—

Σταθερό κόστος: κόστος που δεν μεταβάλλεται ανάλογα με την ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος.

| — | Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο ενός κλάδου: όλοι οι αγοραστές μιας δεδομένης βαθμίδας της αλυσίδας εφοδιασμού υφίστανται επιπτώσεις από την επιπλέον επιβάρυνση. |
| --- | --- |

—

Επιπλέον επιβάρυνση που αφορά το σύνολο ενός κλάδου: όλοι οι αγοραστές μιας δεδομένης βαθμίδας της αλυσίδας εφοδιασμού υφίστανται επιπτώσεις από την επιπλέον επιβάρυνση.

| — | Οριακό κόστος: η αύξηση του συνολικού κόστους που προκύπτει από μια πρόσθετη παραγόμενη μονάδα. |
| --- | --- |

—

Οριακό κόστος: η αύξηση του συνολικού κόστους που προκύπτει από μια πρόσθετη παραγόμενη μονάδα.

| — | Ανάλυση παλινδρόμησης: βλ. οικονομετρική τεχνική. |
| --- | --- |

—

Ανάλυση παλινδρόμησης: βλ. οικονομετρική τεχνική.

| — | Κλίση της καμπύλης ζήτησης: λόγος της μεταβολής της ποσότητας προς τη μεταβολή της τιμής μεταξύ δύο σημείων στην καμπύλη ζήτησης, η απόσταση μεταξύ των οποίων επελέγη κατά τρόπο αυθαίρετο. |
| --- | --- |

—

Κλίση της καμπύλης ζήτησης: λόγος της μεταβολής της ποσότητας προς τη μεταβολή της τιμής μεταξύ δύο σημείων στην καμπύλη ζήτησης, η απόσταση μεταξύ των οποίων επελέγη κατά τρόπο αυθαίρετο.

| — | Μεταβλητό κόστος: κόστος που μεταβάλλεται ανάλογα με την ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος. |
| --- | --- |

—

Μεταβλητό κόστος: κόστος που μεταβάλλεται ανάλογα με την ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος.

---

(1)  Οδηγία 2014/104/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 349 της 5.12.2014, σ. 1).

(2)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Πρακτικός οδηγός για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 11.6.2013, SWD(2013) 205.

(3)  Ανακοίνωση της Επιτροπής για την ποσοτικοποίηση της βλάβης σε αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 167 της 13.6.2013, σ. 19).

(4)  Ο πρακτικός οδηγός εξετάζει μόνο εν συντομία τη μετακύλιση, ιδίως στις παραγράφους 161-171.

(5)  Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εστιάζουν στη μετακύλιση της επιπλέον επιβάρυνσης στο πλαίσιο παραβάσεων του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ, ιδίως συμπράξεων κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 14 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης και άλλων οριζόντιων περιορισμών. Ωστόσο, μπορεί επίσης να αποτελούν πηγή αναφοράς για την εφαρμογή ορθών πρακτικών στο πλαίσιο αγωγών αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων για κάθετους περιορισμούς, π.χ. εφαρμογή προκαθορισμένων τιμών μεταπώλησης, και παραβάσεις του άρθρου 102 της ΣΛΕΕ, δηλαδή κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, όπως η υπερτιμολόγηση, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι ιδιαιτερότητες των εφαρμοστέων κανόνων του της ΕΕ.

(6)  Το αποτέλεσμα όγκου επεξηγείται συνοπτικά στην παράγραφο 10 κατωτέρω. Το κεφάλαιο 6 περιγράφει μεθόδους ποσοτικοποίησης και εκτίμησης του εν λόγω αποτελέσματος.

(7)  Βλ. άρθρο 4 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(8)  Σχετικά με το δικαίωμα σε πλήρη αποζημίωση βλ. τις παραγράφους 12 και εξής κατωτέρω.

(9)  Βλ. άρθρο 2 παράγραφος 20 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(10)  Βλ. άρθρο 2 παράγραφοι 2, 23 και 24 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(11)  Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 24 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, ως «“έμμεσος” αγοραστής [νοείται το] φυσικό ή νομικό πρόσωπο που απέκτησε όχι απευθείας από έναν παραβάτη, αλλά από τον άμεσο αγοραστή ή από τον επόμενο αγοραστή προϊόντα ή υπηρεσίες που αποτέλεσαν αντικείμενο παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού, ή προϊόντα ή υπηρεσίες που εμπεριέχουν τέτοια αγαθά ή υπηρεσίες ή προέκυψαν από τέτοια αγαθά ή υπηρεσίες».

(12)  Απόφαση του ΔΕΕ της 14ης Μαρτίου 2019, υπόθεση C-724/17 (Skanska) ECLI:EU:C:2019:204, σκέψη 26 και απόφαση του ΔΕΕ της 28ης Μαρτίου 2019, υπόθεση C-637/17 (Cogeco) ECLI:EU:C:2019:263, σκέψη 40, αμφότερες με παραπομπές στην απόφαση του ΔΕΕ της 5ης Ιουνίου 2014, υπόθεση C-557/12 (Kone) ECLI:EU:C:2014:1317, σκέψη 22 και στη νομολογία που αναφέρεται σε αυτήν, δηλαδή την απόφαση του ΔΕΕ της 13ης Ιουλίου 2006, υπόθεση C-295/04 (Manfredi) ECLI:EU:C:2006:461, σκέψη 61 και την απόφαση του ΔΕΕ της 6ης Νοεμβρίου 2012, υπόθεση C 199/11 (Otis κ.λπ.) ECLI: EU:C:2012:684, σκέψη 43.

(13)  Ελλείψει σχετικής ρυθμίσεως του δικαίου της Ένωσης, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να καθορίσει τις λεπτομέρειες της ασκήσεως του δικαιώματος προς αποκατάσταση ζημίας η οποία απορρέει από σύμπραξη ή πρακτική που απαγορεύεται βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, περιλαμβανομένου του τρόπου ερμηνείας της έννοιας «αιτιώδης συνάφεια», υπό την επιφύλαξη ότι τηρούνται οι αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας [ΔΕΕ, απόφαση της 5ης Ιουνίου 2014, υπόθεση C-557/12 (Kone) ECLI:EU:C:2014:1317, σκέψη 24· ΔΕΕ, απόφαση της 13ης Ιουλίου 2006, υπόθεση C-295/04 (Manfredi) ECLI:EU:C:2006:461, σκέψη 64].

(14)  Βλ. αιτιολογική σκέψη 43 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης. Στην περίπτωση σύμπραξης αγοραστών, η καταβολή χαμηλότερου τιμήματος από τους παραβάτες μπορεί να αναφερθεί ως «μικρότερη χρέωση» και θα μπορούσε επίσης να συνδέεται με αποτελέσματα όγκου προηγούμενου σταδίου. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι προμηθευτές μπορούν επίσης να επηρεαστούν δυσμενώς στην περίπτωση σύμπραξης πωλητών. Αυτό μπορεί να συμβεί εάν οι προμήθειές τους στους παραβάτες περιορίζονται λόγω του αποτελέσματος όγκου· δηλ. στην περίπτωση αυτή πρόκειται για διαφυγόν κέρδος λόγω μειωμένης ζήτησης σε επίπεδο άμεσων ή ακόμη και έμμεσων αγοραστών στην αλυσίδα εφοδιασμού. Η μείωση της ζήτησης σε σχέση με την εισροή που προέκυψε από τον σχηματισμό σύμπραξης μπορεί επίσης να προκαλέσει μείωση της ζήτησης άλλων εισροών. Οι προμηθευτές των άλλων εισροών μπορούν επίσης να ζητήσουν αποζημιώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της ζημίας που υπέστησαν και της παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ.

(15)  Βλ. τη δεύτερη πρόταση του άρθρου 3 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(16)  Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Capotorti της 12ης Σεπτεμβρίου 1979, υπόθεση 238/78 (Ireks-Arkady κατά του Συμβουλίου και της Επιτροπής) ECLI:EU:C:1979:203, σκέψη 9.

(17)  Αιτιολογική σκέψη 39 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(18)  Διαμόρφωση των τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως υφίσταται όταν «επιχειρήσεις οι οποίες δεν μετέχουν στη σύμπραξη (κοινώς καλούμενες επιχειρήσεις εκτός συμπράξεως) ορίζουν υπερβολικά υψηλές τιμές επωφελούμενες —εσκεμμένα ή μη— από τις ενέργειες αυτής της συμπράξεως, τρόπον τινά «υπό την ομπρέλα της συμπράξεως», ενώ τούτο δεν θα ήταν δυνατόν σε συνθήκες ανταγωνισμού», προτάσεις της γενικής εισαγγελέα Kokott της 30ής Ιανουαρίου 2014 στην υπόθεση C-557/12 (Kone) ECLI:EU:C:2014:45, σκέψη 2.

(19)  Άρθρο 12 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(20)  Με άλλα λόγια, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν θίγουν την εξέταση της μετακύλισης στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, υπό την προϋπόθεση ότι το δίκαιο αυτό συμμορφώνεται με την αρχή της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, βλ. παράγραφο 6 ανωτέρω. Όταν γίνεται αναφορά στη μετακύλιση ως μείωση της θετικής ζημίας, προβλέπεται εξέταση της μετακύλισης σε σχέση με άλλους κανόνες και αρχές, όπως η compensatio lucri cum damno.

(21)  Πρακτικός οδηγός, παράγραφος 128.

(22)  Βλ. άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(23)  Η ευνόητη σχέση μεταξύ της επίπτωσης στην τιμή και του αποτελέσματος όγκου επεξηγείται διεξοδικότερα στο παράρτημα 1.

(24)  Βλ. αιτιολογική σκέψη 39 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(25)  Βλ. τη δεύτερη πρόταση του άρθρου 13 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(26)  Το άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης προβλέπει ότι οι κανόνες για τη μετακύλιση δεν θίγουν το δικαίωμα οιουδήποτε ζημιωθέντος να απαιτεί και να λαμβάνει αποζημίωση για διαφυγόν κέρδος λόγω ολικής ή μερικής μετακύλισης της επιπλέον επιβάρυνσης.

(27)  Αιτιολογική σκέψη 41 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(28)  Ειδικότερα, ο έμμεσος αγοραστής μπορεί να αποδείξει ότι πληρούται η πρώτη προϋπόθεση με γνώμονα τη δεσμευτική ισχύ που έχουν οι αποφάσεις της Επιτροπής ή μιας εθνικής αρχής ανταγωνισμού. Όσον αφορά τις αποφάσεις της Επιτροπής, το άρθρο 16 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης (ΕΕ L 1 της 4.1.2003, σ. 1) ορίζει ότι, όταν τα εθνικά δικαστήρια κρίνουν συμφωνίες, αποφάσεις ή πρακτικές δυνάμει του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ, οι οποίες έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο απόφασης της Επιτροπής, δεν μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις που συγκρούονται με την απόφαση την οποία έχει λάβει η Επιτροπή. Όσον αφορά τελεσίδικες αποφάσεις περί παραβάσεων τις οποίες λαμβάνουν εθνικές αρχές ανταγωνισμού, οι αγοραστές μπορούν να επωφελούνται από το άρθρο 9 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης. Το εν λόγω άρθρο εισάγει διαφοροποιήσεις ανάλογα με την εθνική αρχή ανταγωνισμού που εξέδωσε τη σχετική απόφαση περί παράβασης. Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, μια τελεσίδικη απόφαση εθνικής αρχής ανταγωνισμού κράτους μέλους θεωρείται ότι καθιστά αδιάψευστη την παράβαση δικαίου ανταγωνισμού ενώπιον των δικαστηρίων του συγκεκριμένου κράτους μέλους, ενώ το άρθρο 9 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης ορίζει ότι τα εθνικά δικαστήρια απαιτείται να εξετάζουν τελεσίδικη απόφαση της εθνικής αρχής ανταγωνισμού άλλου κράτους μέλους ως τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως μέσο απόδειξης της τέλεσης παράβασης.

(29)  Βλ. την τελευταία περίοδο του άρθρου 14 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(30)  Βλ. άρθρο 12 παράγραφοι 1 και 2 και άρθρο 15 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(31)  Βλ. άρθρο 15 παράγραφος 1 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(32)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ L 351 της 20.12.2012, σ. 1).

(33)  Βλ. αιτιολογική σκέψη 44 και άρθρο 15 παράγραφος 2 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(34)  Αιτιολογική σκέψη 44 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(35)  Βλ. άρθρο 2 παράγραφος 4 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης στο τέλος.

(36)  Bλ. ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ το οποίο συνοδεύει τη ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟ σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης για παραβίαση της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας της ΕΚ, COM(2008) 165 τελικό, παράγραφοι 223-224.

(37)  Η δυνητική ένταση μεταξύ της οικονομικής και της νομικής συνάφειας στο πλαίσιο της μετακύλισης έχει καταστεί εμφανής σε αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων που περιορίζουν τη χρήση της μετακύλισης ως μέσου υπεράσπισης με γνώμονα το εθνικό δίκαιο, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο [βλ. την απόφαση του Competition Appeal Tribunal (Δικαστήριο Προσφυγών Ανταγωνισμού) της 14ης Ιουλίου 2016, [2016] CAT 23 (Sainsbury’s Supermarkets Ltd κατά MasterCard Inc), ιδίως τη σκέψη 484, και την απόφαση του Εφετείου της 4ης Ιουλίου 2018, [2018] EWCA 1536 (Civ) (Sainsbury’s Supermarkets Ltd κατά Mastercard Inc), ιδίως τις σκέψεις 332 και 340] και στις Κάτω Χώρες [Hoge Raad (Ανώτατο Δικαστήριο των Κάτω Χωρών), απόφαση της 8ης Ιουλίου 2016, υπόθεση 15/00167 (TenneT κατά ABB) σκέψεις 4.4.1-4.4.5].

(38)  Βλ. αιτιολογική σκέψη 46 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης. Για την αντιμετώπιση ζητημάτων αυτού του είδους, η οδηγία σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κανόνες σχετικά με την κοινοποίηση (βλ. παραγράφους 40 και εξής κατωτέρω), τη δυνατότητα να ζητηθεί συνδρομή από τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης και την υποχρέωση να λαμβάνονται υπόψη άλλες διαδικασίες που σχετίζονται με την ίδια παράβαση (βλ. παράγραφο 25 ανωτέρω).

(39)  Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο τα δικαστήρια μπορούν να ποσοτικοποιήσουν το ύψος της ζημίας «μέσω της υγιούς φαντασίας και του πέλεκυ» (‘by the exercise of a sound imagination and the practice of the broad axe’) [υπόθεση Watson Laidlaw & Co Ltd κατά Pott Cassels & Williamson [1914] S.C. (H.L.) 18 στις σκέψεις 29-30, αργότερα εφαρμόστηκε στο πλαίσιο αγωγών αποζημίωσης για παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού, βλ. π.χ. την απόφαση του Εφετείου της 14ης Οκτωβρίου 2008, [2008] EWCA Civ 1086 (Devenish Nutrition Ltd κατά Sanofi-Aventis SA) στη σκέψη 110], στις Κάτω Χώρες το εθνικό δικαστήριο που επιδικάζει αποζημίωση μπορεί να ποσοτικοποιήσει το ύψος της ζημίας στον βαθμό που αυτό είναι δυνατόν (βλ. άρθρο 612 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) και να προβεί σε εκτίμηση κατά τρόπο που ανταποκρίνεται καλύτερα στα χαρακτηριστικά της ζημίας (βλ. άρθρο 6:97 Burgerlijk Wetboek).

(40)  Πρακτικός οδηγός, παράγραφος 16 και υποσημείωση 15 σχετικά με την απόφαση του ΔΕΕ της 27ης Ιανουαρίου 2000 στις υποθέσεις C-104/89 και C-37/90 (Mulder κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής) ECLI:EU:C:2000:38, σκέψη 79. Η γενική προσέγγιση για την ποσοτικοποίηση των βλαβών σε υποθέσεις ανταγωνισμού καθορίζεται επίσης στις παραγράφους 11-20 του πρακτικού οδηγού.

(41)  Διατίθεται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/competition/antitrust/legislation/best_practices_submission_en.pdf.

(42)  Βλ. παραγράφους 17 και εξής ανωτέρω.

(43)  Βλ. άρθρο 2 παράγραφος 13 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, το οποίο αποσαφηνίζει ρητά ότι στα «αποδεικτικά στοιχεία» περιλαμβάνονται ιδίως έγγραφα και όλα τα άλλα αντικείμενα που περιέχουν πληροφορίες, ανεξάρτητα από το μέσο στο οποίο αυτές είναι αποθηκευμένες.

(44)  Οι οικονομετρικές τεχνικές εξηγούνται στο τμήμα 5 κατωτέρω και στο παράρτημα 2.

(45)  Βλ. επίσης παραγράφους 13 και εξής του πρακτικού οδηγού.

(46)  Στην αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης διασαφηνίζεται ότι μια κατηγορία αποδεικτικών στοιχείων θα πρέπει να προσδιορίζεται βάσει κοινών γνωρισμάτων των συστατικών της στοιχείων, όπως η φύση, το αντικείμενο ή το περιεχόμενο των εγγράφων των οποίων ζητείται η κοινοποίηση, ο χρόνος σύνταξής τους ή άλλα κριτήρια.

(47)  Βλ. άρθρο 5 παράγραφος 4 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(48)  Αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης.

(49)  Βλ. Βέλτιστες πρακτικές, παράγραφος 45.

(50)  Οδηγία (EE) 2016/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2016, περί προστασίας της τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) από την παράνομη απόκτηση, χρήση και αποκάλυψή τους (ΕΕ L 157 της 15.6.2016, σ. 1).

(51)  Τα κίνητρα αυτά επεξηγούνται λεπτομερέστερα στο παράρτημα 1.

(52)  Τα στοιχεία αυτά εξηγούνται περαιτέρω στο τμήμα 4.1.

(53)  Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να εφαρμοστούν οι μέθοδοι και οι τεχνικές που περιγράφονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σε αγωγές αποζημίωσης που αφορούν άλλα είδη ζημιών, δηλαδή επιπτώσεων που δεν αφορούν τις τιμές.

(54)  Οι λόγοι για τους οποίους οι παράγοντες που απαριθμούνται στην παράγραφο 51 θα μπορούσαν να είναι σημαντικοί για τον καθορισμό της ύπαρξης και της έκτασης των επιπτώσεων που έχει η μετακύλιση στις τιμές και των επιπτώσεων που έχει η μετακύλιση στον όγκο, εξηγείται στο παρόν τμήμα. Στο παράρτημα 1 παρέχεται λεπτομερέστερη εξήγηση σχετικά με τον αντίκτυπο των εκάστοτε παραγόντων, καθώς και ερμηνεία του βασικού μηχανισμού διαμόρφωσης των τιμών.

(55)  Εξηγείται διεξοδικότερα στο παράρτημα 1.

(56)  Βλέπε παράγραφο 159 κατωτέρω.

(57)  Βλ. επίσης τις κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ C 31 της 5.2.2004, σ. 5, παράγραφος 80). Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να λαμβάνουν υπόψη το σταθερό κόστος κατά τον καθορισμό των τιμών. Εφόσον ισχύει κάτι τέτοιο, ο διάδικος που υποστηρίζει την άποψη αυτή θα πρέπει να την αποδείξει, για παράδειγμα χρησιμοποιώντας τις μεθόδους εκτίμησης που επεξηγούνται στο τμήμα 4.

(58)  Η σημασία της διαμόρφωσης της ζήτησης προϊόντος εξηγείται περαιτέρω στο παράδειγμα 3 του κεφαλαίου 3.2 και στο παράρτημα 1.

(59)  Οι εν λόγω προβλέψεις της οικονομικής θεωρίας απεικονίζονται και εξηγούνται περαιτέρω στο παράδειγμα 2 στο κεφάλαιο 3.2.

(60)  Για παραδείγματα αποφάσεων που εξετάζουν τη σπουδαιότητα της δυναμικής της αγοράς και τον τρόπο με τον οποίο η ζήτηση ανταποκρίνεται στις μεταβολές των τιμών, βλ., λόγου χάρη, τις γερμανικές αποφάσεις Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας), απόφαση της 28ης Ιουνίου 2011, υπόθεση αριθ. KZR 75/10 (ORWI), σκέψεις 59 και 69 και Landgericht Düsseldorf (Περιφερειακό Δικαστήριο του Düsseldorf), απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2015, υπόθεση αριθ. 14d O 4/14 (German Car Glass), σκέψη 221. Η σπουδαιότητα του βαθμού ανταγωνισμού και του κατά πόσο η αρχική επιπλέον επιβάρυνση αφορά μια συγκεκριμένη επιχείρηση ή ολόκληρο τον κλάδο αποτελεί επίσης αντικείμενο διαφόρων αποφάσεων εθνικών δικαστηρίων, βλ., για παράδειγμα, την απόφαση του Sø- og Handelsretten (Ανώτατο Δικαστήριο ναυτικών και εμπορικών διαφορών της Δανίας), της 3ης Οκτωβρίου 2002, υπόθεση V 15/01 (UfR2004.2600S) (EKKO κατά Brandt Group Norden et al), και την απόφαση του Tribunal Supremo de España (Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας), της 7ης Νοεμβρίου 2013, υπόθεση αριθ. 5819/2013 (Nestle et al κατά Ebro Puleva).

(61)  Για παράδειγμα υπόθεσης που αφορά το κατά πόσο μια μετακύλιση είναι πιθανή όταν η εισροή που επηρεάζεται από την επιπλέον επιβάρυνση αντιπροσωπεύει μικρό μερίδιο του μεταβλητού κόστους του άμεσου αγοραστή, βλ. για παράδειγμα την απόφαση του Cour d’Appel de Paris (Γαλλικό Εφετείο του Παρισιού), της 27ης Φεβρουαρίου 2014, υπόθεση 10/18285 (SNC Doux Aliments Bretagne et al κατά Société Ajinomoto Eurolysine). Η εν λόγω απόφαση παρουσιάζεται επίσης διεξοδικότερα στο Πλαίσιο 10 κατωτέρω.

(62)  Αν μόνο ο αγοραστής αυξήσει τις τιμές του, οι πελάτες του μπορεί να στραφούν σε αγορές από τους ανταγωνιστές. Ωστόσο, αν και οι ανταγωνιστές αυξήσουν έως έναν βαθμό τις τιμές τους, η στροφή δεν θα είναι εξίσου ελκυστική για τους πελάτες και συνεπώς οι συνολικές πωλήσεις του αρχικού αγοραστή πιθανόν να σημειώσουν μικρότερη πτώση. Εντούτοις, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, αν ορισμένοι ή όλοι οι πελάτες ανταποκριθούν σε μια αύξηση της τιμής σε ολόκληρη την αγορά, σταματώντας να αγοράζουν το προϊόν, το αποτέλεσμα όγκου μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι στην περίπτωση της αύξησης της τιμής από έναν μεμονωμένο αγοραστή.

(63)  Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ανάγκη διαμόρφωσης ενός αντίστροφου σεναρίου για την εκτίμηση της μετακύλισης συνάδει με τη νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με τη μετακύλιση στο πλαίσιο της επιστροφής παράνομων εισφορών και δασμών που επέβαλαν τα κράτη μέλη, βλ. ΔΕΕ, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 1979, υπόθεση C-238/78 (Ireks-Arkady κατά Συμβουλίου και Επιτροπής) ECLI:EU:C:1979:226, σκέψη 14· ΔΕΕ, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2000, υπόθεση C-441/98 (Μιχαηλίδης) ECLI:EU:C:2000:479, σκέψεις 33 και εξής· ΔΕΕ, απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2011 υπόθεση C-398/09 (Lady & Kid κ.λπ.) ECLI:EU:C:2011:540. Επιπλέον, στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Geelhoed της 3ης Ιουνίου 2003 στην υπόθεση C-129/00 του ΔΕΕ της 9ης Δεκεμβρίου 2003 (Επιτροπή κατά Ιταλικής Δημοκρατίας) ECLI:EU:C:2003:319, σκέψη 78, ο γενικός εισαγγελέας τόνισε ότι θα απαιτούνταν ένα αντίστροφο σενάριο προκειμένου να καταδειχθεί τι θα συνέβαινε στις τιμές στην αγορά επόμενου σταδίου εάν δεν υπήρχε η αρχική επιπλέον επιβάρυνση.

(64)  Βλ. τη σχετική συζήτηση στην παράγραφο 77.

(65)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 14 και 30.

(66)  Βλ. Πλαίσιο 16 στο παράρτημα 1.

(67)  Βλ. παράγραφο 39 ανωτέρω.

(68)  Βλ. παράγραφο 25 ανωτέρω.

(69)  Βλ. παράγραφο 37 ανωτέρω, καθώς και τα παραδείγματα στο Πλαίσιο 9 και το Πλαίσιο 10 κατωτέρω.

(70)  Για παράδειγμα, τα δικαστήρια στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο σε μεγάλο βαθμό συνεργάζονται με οικονομικούς πραγματογνώμονες που έχουν προσλάβει οι διάδικοι. Σε άλλα κράτη μέλη, όπως το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ουγγαρία και η Ιταλία, τα δικαστήρια σε πολλές περιπτώσεις έχουν ζητήσει συμβουλές από πραγματογνώμονες που διορίζει το δικαστήριο. Διαφορές υφίστανται επίσης στις εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά έναντι ποίου υπέχει υποχρέωση ο πραγματογνώμονας. Σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, ο πραγματογνώμονας υπέχει υποχρέωση έναντι του δικαστηρίου, ακόμη και αν η αμοιβή του καταβάλλεται από τους διαδίκους. Στην Ισπανία, οι πραγματογνώμονες που προσλαμβάνονται από τους διαδίκους υπέχουν υποχρέωση αντικειμενικότητας και ανεξαρτησίας, ενώ σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη, όπως η Γερμανία και η Ιταλία, δεν υπάρχει ανάλογη ρητή απαίτηση.

(71)  Ανώτατο Δικαστήριο Αγγλίας και Ουαλίας, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2017, [2017] EWHC 2420 (Ch) (Emerald Supplies κατά British Airways Plc).

(72)  Oberlandesgericht Düsseldorf (Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο του Düsseldorf), απόφαση της 26ης Ιουνίου 2009, υπόθεση VI-2a Kart 2 – 06/08 (Zement).

(73)  Απορρέει από το άρθρο 17 παράγραφος 3 της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης, ότι μια εθνική αρχή ανταγωνισμού έχει τη δυνατότητα, κατόπιν αιτήσεως ενός εθνικού δικαστηρίου, να συνδράμει το εν λόγω δικαστήριο κατά τον καθορισμό του ύψους των ζημιών εφόσον η εν λόγω εθνική αρχή ανταγωνισμού θεωρεί αυτή τη συνδρομή σκόπιμη.

(74)  Βλ. π.χ. Oberlandesgericht Düsseldorf (Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο του Düsseldorf), απόφαση της 15ης Απριλίου 2013, υπόθεση VI-4 Kart 2 – 6/10 (OWi), και ακολούθως την απόφαση του Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας) της 9ης Οκτωβρίου 2018, υπόθεση KRB 51/16 (Flüssiggas I) σχετικά με τη γερμανική εθνική αρχή ανταγωνισμού (Bundeskartellamt), αποφάσεις της 14.12.2007, 26.2.2008, 12.2.2009 και 9.4.2009, υπόθεση B11-20/50 (Flüssiggas) στις οποίες το Bundeskartellamt έλαβε υπόψη τα πρόσθετα έσοδα που προέκυψαν μέσω της παράβασης (kartellbedingter Mehrerlös) και συζητήσεις για διάφορες μεθόδους υπολογισμού της επιπλέον επιβάρυνσης.

(75)  Η προσέγγιση του ποσοστού μετακύλισης βασίζεται, μεταξύ άλλων, στην παραδοχή ότι οι μεταβολές στο κόστος εισροών μετακυλίονται στο ίδιο ποσοστό, ανεξαρτήτως της σπουδαιότητας του κόστους εισροών και του βαθμού μεταβολής του εν λόγω κόστους. Η εν λόγω παραδοχή ενδεχομένως να είναι υπερβολική. Όπως εξηγείται περαιτέρω στις παραγράφους 120 και εξής, η προσέγγιση του ποσοστού μετακύλισης θα πρέπει κατά κανόνα να λαμβάνεται υπόψη μόνο εάν η παραδοχή είναι ευλογοφανής βάσει των δεδομένων της υπόθεσης.

(76)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 14.

(77)  Η προσέγγιση που χρησιμοποιεί δεδομένα σχετικά με το περιθώριο κέρδους εξηγείται διεξοδικότερα στο τμήμα 6.3 κατωτέρω σχετικά με την εκτίμηση του αποτελέσματος όγκου.

(78)  Το στοιχείο αυτό υπογραμμίζεται στον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 37, και στη νομολογία σχετικά με την εκτίμηση της επιπλέον επιβάρυνσης που παρατίθεται εκεί. Στο πλαίσιο επίσης της εκτίμησης της επιπλέον επιβάρυνσης, γερμανικό δικαστήριο κρίνει ότι οι συγκριτικές μέθοδοι θα πρέπει κατά προτίμηση να συγκρίνονται με άλλες προσεγγίσεις, βλ. την απόφαση του Oberlandesgericht Düsseldorf (Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο του Düsseldorf), της 26ης Ιουνίου 2009, υπόθεση VI-2a Kart 2 – 06/08 (Zement), σκέψεις 469 και εξής.

(79)  Βλ. για παράδειγμα, «Reference guide on ex-post evaluation of competition agencies’ enforcement decisions», ΟΟΣΑ 2016.

(80)  Ο πρακτικός οδηγός πραγματεύεται αυτό το θέμα στο πλαίσιο της εκτίμησης της επιπλέον επιβάρυνσης, βλ. για παράδειγμα τις παραγράφους 37 και 59-95.

(81)  Αν στο πλαίσιο του αντίστροφου σεναρίου επιλέγονται για σύγκριση αγορές διαφορετικών χωρών, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τις διαφορές στη νομοθεσία. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν πρόκειται για ρυθμιζόμενες αγορές, όπως η αγορά των φαρμάκων και της ενέργειας.

(82)  Βλ. πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 38-48.

(83)  Για λόγους απλούστευσης, το διάγραμμα απεικονίζει μόνο την επίπτωση στην τιμή που απορρέει από τη μετακύλιση. Στο πλαίσιο ενός πραγματικού σεναρίου, οι τιμές επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες πέρα από το ποσοστό μετακύλισης, όπως ο πληθωρισμός και άλλες απότομες διακυμάνσεις του κόστους.

(84)  Να σημειωθεί, ωστόσο, ότι το θέμα της καθυστερημένης μετακύλισης, το οποίο αναφέρεται στο παράρτημα 1, μπορεί να είναι σημαντικό όταν συγκρίνονται οι τιμές κατά τη διάρκεια της παράβασης με τις τιμές πριν και μετά από αυτήν.

(85)  Η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε συχνά για την εκτίμηση της αρχικής επιπλέον επιβάρυνσης κατά την άσκηση αγωγών αποζημίωσης, βλ. για παράδειγμα τις υποθέσεις που αναφέρονται στην υποσημείωση 45 του πρακτικού οδηγού.

(86)  Βλ. επίσης παράγραφο 112 κατωτέρω.

(87)  Η ανάλυση παλινδρόμησης εξηγείται διεξοδικότερα στον πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 69 και εξής.

(88)  Στο ίδιο, κεφάλαιο ΙΙ Β.

(89)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 92.

(90)  Βλ. για παράδειγμα, την υπόθεση του Ηνωμένου Βασιλείου: Ανώτατο Δικαστήριο Αγγλίας και Ουαλίας, απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 2018, [2018] EWHC 2616 (Ch) (Britned κατά ABB), επιτρέπεται η άσκηση προσφυγής.

(91)  Η χρήση διαστημάτων εμπιστοσύνης κατά την εκτίμηση της αποζημίωσης διευκρινίζεται επίσης στον πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 86 και εξής.

(92)  Υπάρχει συγκεκριμένη αντιστάθμιση μεταξύ των δύο τύπων σφαλμάτων, η εξής: για ένα συγκεκριμένο μέγεθος δείγματος δεδομένων, η περαιτέρω μείωση του κινδύνου σφαλμάτων τύπου 1 (π.χ. με τη χρήση αυστηρότερου διαστήματος 99 % αντί για διάστημα 95 %) αυξάνει εν γένει τον κίνδυνο σφαλμάτων τύπου 2. Σε γενικές γραμμές, ο περιορισμός και των δύο τύπων σφαλμάτων είναι εφικτός μόνο μέσω της αύξησης του μεγέθους δείγματος. Συνεπώς, στην πράξη, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί κατά πόσο οι μέθοδοι εφαρμόζονται σε ένα αρκετά μεγάλο σύνολο δεδομένων.

(93)  Landgericht Düsseldorf (Περιφερειακό Δικαστήριο του Düsseldorf), απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2015, υπόθεση 14d O 4/14 (German Car Glass).

(94)  Sø- og Handelsretten (Ανώτατο Δικαστήριο ναυτικών και εμπορικών διαφορών της Δανίας), απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2015, υπόθεση SH2015.U-0004-07 (Cheminova A/S κατά Akzo Nobel Functional Chemicals BV et al).

(95)  Cour d’Appel de Paris (Γαλλικό Εφετείο του Παρισιού), απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, υπόθεση 10/18285 (SNC Doux Aliments Bretagne et al κατά Société Ajinomoto Eurolysine).

(96)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 95.

(97)  Η επίπτωση αυτή είναι ανάλογη με τις επιπτώσεις της διαμόρφωσης τιμών στην αγορά υπό την επιρροή συμπράξεως, αποκαλούμενης «umbrella pricing», που αναφέρεται στην παράγραφο 32 ανωτέρω.

(98)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 43.

(99)  Τα εθνικά δικαστήρια μπορεί να κρίνουν ότι το σχετικά υψηλό βάρος της απόδειξης που πρέπει να καλύψουν οι αρχές ανταγωνισμού στις διαδικασίες επί παραβάσει δεν χρησιμοποιείται de facto σε βάρος του θύματος παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού όταν τα εν λόγω δικαστήρια προβαίνουν σε εκτίμηση της ζημίας ας αγωγή αποζημίωσης του εν λόγω θύματος.

(100)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 153. Παράδειγμα αποτελεί υπόθεση στην οποία ένα εθνικό δικαστήριο απεφάνθη ότι οι τιμές που χρεώνονταν πέντε μήνες μετά την παύση της παράβασης εξακολουθούσαν να επηρεάζονται από τη σύμπραξη, βλ. Oberlandesgericht Karlsruhe (Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο, Καρλσρούη), απόφαση της 11ης Ιουνίου 2010, υπόθεση 6 U 118/05, που παρατίθεται επίσης στον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 44.

(101)  Επιπλέον, οι επιχειρήσεις μπορεί να γνωρίζουν ότι υφίσταται κίνδυνος να αντιμετωπίσουν αγωγές αποζημίωσης και ότι το εύρος αυτών των αγωγών μπορεί να εκτιμηθεί βάσει των τιμών μετά την παράβαση. Συνεπώς, ενδεχομένως να έχουν κίνητρο να διατηρήσουν το ίδιο επίπεδο τιμών μετά την παύση της παράβασης.

(102)  Βλ. τον πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 26 και εξής.

(103)  Βλ. παραγράφους 101 και εξής ανωτέρω. Η έννοια της ανάλυσης παλινδρόμησης εξηγείται διεξοδικά στον πρακτικό οδηγό, κεφάλαιο ΙΙ (2).

(104)  Βλ. τον πρακτικό οδηγό, παράγραφοι 96 και εξής.

(105)  Δεδομένου ότι ο αγοραστής συνήθως αντιμετωπίζει μια καμπύλη ζήτησης με καθοδική κλίση. Η οικονομική διαίσθηση πίσω από αυτό εξηγείται περαιτέρω στο παράρτημα 1.

(106)  Τα εθνικά δικαστήρια στα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν επιβεβαιώσει, σε αρκετές περιπτώσεις, τη σπουδαιότητα της εκτίμησης του αποτελέσματος όγκου. Για παράδειγμα, ένα γερμανικό δικαστήριο, το Oberlandesgericht Karlsruhe (Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο, Καρλσρούη), απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2016, υπόθεση 6 U 204/15 Kart (2) (Grauzementkartell), έκρινε ότι η μετακύλιση επιπλέον επιβάρυνσης μπορεί στη συνέχεια να οδηγήσει σε μείωση της ποσότητας που πωλεί ο άμεσος αγοραστής.

(107)  Για παράδειγμα, εσωτερικά έγγραφα του άμεσου ή έμμεσου πελάτη στα οποία επεξηγείται πώς μια αύξηση τιμής του προϊόντος παράβασης κατά τη διάρκεια της περιόδου παράβασης έχει επηρεάσει τον παρεχόμενο όγκο.

(108)  Sø- og Handelsretten (Ανώτατο Δικαστήριο ναυτικών και εμπορικών διαφορών της Δανίας), απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2015, υπόθεση SH2015.U-0004-07 (Cheminova A/S κατά Akzo Nobel Functional Chemicals BV et al).

(109)  Βλ. επίσης παράρτημα 1 παράγραφος 167.

(110)  Το αποτέλεσμα όγκου απεικονίζεται στην περιοχή Γ στο Πλαίσιο 11 ανωτέρω και στο Πλαίσιο 14 κατωτέρω.

(111)  Βλ. για παράδειγμα, την απόφαση του Sø- og Handelsretten (Ανώτατο Δικαστήριο ναυτικών και εμπορικών διαφορών της Δανίας), της 15ης Ιανουαρίου 2015, υπόθεση SH2015.U-0004-07 (Cheminova A/S κατά Akzo Nobel Functional Chemicals BV et al).

(112)  Βλ. παράγραφο 69.

(113)  Βλ. επίσης τον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 125.

(114)  Η έννοια των οικονομετρικών τεχνικών εξηγείται περαιτέρω στο τμήμα 5 κατωτέρω και στο παράρτημα 2.

(115)  Αυτό τονίζεται επίσης στον πρακτικό οδηγό, παράγραφος 14.

(116)  Στο σχήμα απεικονίζονται οι τιμές (κάθετος άξονας) ως συνάρτηση της ζητούμενης ποσότητας (οριζόντιος άξονας). Αυτή η καμπύλη ζήτησης συχνά αναφέρεται ως «αντίστροφη καμπύλη ζήτησης», ενώ η καμπύλη που απεικονίζει τη ζήτηση στον κάθετο άξονα ως συνάρτηση των τιμών στον οριζόντιο άξονα αναφέρεται απλά ως «καμπύλη ζήτησης». Στα ακόλουθα παραδείγματα γραφικών αναπαραστάσεων, απεικονίζονται αντίστροφες καμπύλες ζήτησης. Ωστόσο, για λόγους απλούστευσης, αναφέρονται ως «καμπύλες ζήτησης».

(117)  Βλ. επίσης «Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης» (ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 8, παράγραφος 98).

(118)  Πρέπει να σημειωθεί ότι από την οικονομική θεωρία προκύπτει επίσης ότι, ακόμα και χωρίς καμία αναπροσαρμογή τιμών, μια μετακύλιση θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη από την αρχική επιπλέον επιβάρυνση. Αυτό συμβαίνει, π.χ., όταν η καμπύλη ζήτησης είναι αρκετά κυρτή (βλ. συζήτηση στο τμήμα 8.3 ανωτέρω).

(119)  Η αξιολόγηση της αντισταθμιστικής αγοραστικής ισχύος συνιστά σημαντικό παράγοντα στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων στην ΕΕ. Στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, παράγραφος 64, η αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς ορίζεται ως η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο αγοραστής έναντι του πωλητή στις εμπορικές διαπραγματεύσεις λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής του σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητάς του να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές.

---

IV Πληροφορίες

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Συμβούλιο

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/44 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/44

---

Ανακοίνωση προς τα πρόσωπα, τις ομάδες και τις οντότητες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου

(2019/C 267/08)

Οι ακόλουθες πληροφορίες τίθενται υπόψη των ανωτέρω προσώπων, ομάδων και οντοτήτων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου (1) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου (2).

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε ότι οι λόγοι για τη συμπερίληψη των προσώπων, ομάδων και οντοτήτων στον προαναφερόμενο κατάλογο που υπάγεται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (3) και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (4), εξακολουθούν να ισχύουν. Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο αποφάσισε ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα, ομάδες και οντότητες θα παραμείνουν στον κατάλογο.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 ορίζει ότι δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια, τα άλλα χρηματικά περιουσιακά στοιχεία και οικονομικοί πόροι που ανήκουν σε αυτά τα πρόσωπα, ομάδες ή οντότητες και ότι δεν είναι δυνατόν να τους διατεθεί, άμεσα ή έμμεσα, κανένα κεφάλαιο, άλλο χρηματικό περιουσιακό στοιχείο ή οικονομικός πόρος.

Εφιστάται η προσοχή των ενδιαφερόμενων προσώπων, ομάδων και οντοτήτων στη δυνατότητα υποβολής αίτησης στις αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους (ή των οικείων κρατών μελών), ως έχουν στον κατάλογο του Παραρτήματος του κανονισμού, ώστε να τους χορηγηθεί άδεια να χρησιμοποιήσουν δεσμευμένα κεφάλαια για βασικές ανάγκες ή συγκεκριμένες πληρωμές σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 του εν λόγω κανονισμού.

Τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, ομάδες και οντότητες μπορούν να υποβάλουν αίτηση προκειμένου να τους κοινοποιηθεί το σκεπτικό του Συμβουλίου βάσει του οποίου παραμένουν στον προαναφερόμενο κατάλογο (εκτός εάν το σκεπτικό τους έχει ήδη κοινοποιηθεί). Οι αιτήσεις αυτές θα πρέπει να αποστέλλονται στην ακόλουθη διεύθυνση:

| Council of the European Union (Attn: COMET designations) |
| --- |
| Rue de la Loi/Wetstraat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |
| Email: sanctions@consilium.europa.eu |

Council of the European Union (Attn: COMET designations)

Rue de la Loi/Wetstraat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Email: sanctions@consilium.europa.eu

Τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, ομάδες και οντότητες μπορούν ανά πάσα στιγμή να υποβάλουν αίτηση στο Συμβούλιο, στην προαναφερόμενη διεύθυνση, συνοδευόμενη από τυχόν έγγραφα που θα την τεκμηριώνουν, προκειμένου να επανεξετασθεί η απόφαση σύμφωνα με την οποία περιελήφθησαν και παραμένουν στον προαναφερόμενο κατάλογο. Οι αιτήσεις αυτές θα εξετάζονται κατά την παραλαβή τους. Εφιστάται εν προκειμένω η προσοχή των ενδιαφερόμενων προσώπων, ομάδων και οντοτήτων στην τακτική επανεξέταση του καταλόγου από το Συμβούλιο, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 παράγραφος 6 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ. Για να εξεταστούν οι αιτήσεις κατά την προσεχή επανεξέταση, θα πρέπει να υποβληθούν πριν από την 1η Οκτωβρίου 2019.

Εφιστάται επίσης η προσοχή των ενδιαφερόμενων προσώπων, ομάδων και οντοτήτων στη δυνατότητα να βάλουν κατά της εγγραφής τους στον κατάλογο ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 263 παράγραφοι 4 και 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

---

(1)  ΕΕ L 209 της 9.8.2019, σ. 15.

(2)  ΕΕ L 209 της 9.8.2019, σ. 1.

(3)  ΕΕ L 344 της 28.12.2001, σ. 93.

(4)  ΕΕ L 344 της 28.12.2001, σ. 70.

---

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/46 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/46

---

Ανακοίνωση προς τα υποκείμενα δεδομένων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο προσώπων, ομάδων και οντοτήτων που υπάγονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου, και στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου

(2019/C 267/09)

Εφιστάται η προσοχή των υποκειμένων των δεδομένων στις παρακάτω πληροφορίες σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού (EΕ) 2018/1725 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1).

Νομική βάση για την επεξεργασία αυτή είναι η κοινή θέση 2001/931/ΚΕΠΠΑ (2), όπως επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 του Συμβουλίου (3), και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2580/2001 του Συμβουλίου (4), όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337 του Συμβουλίου (5).

Υπεύθυνος της επεξεργασίας είναι το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενο από τον Γενικό Διευθυντή της RELEX (Εξωτερικές Σχέσεις, Διεύρυνση, Πολιτική Προστασία) της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου. Το τμήμα στο οποίο έχει ανατεθεί η επεξεργασία είναι η μονάδα RELEX.1.C, η διεύθυνση της οποίας είναι:

| Council of the European Union |
| --- |
| General Secretariat |
| RELEX.1.C |
| Rue de la Loi / Wetstraat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |
| Email: sanctions@consilium.europa.eu |

Council of the European Union

General Secretariat

RELEX.1.C

Rue de la Loi / Wetstraat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Email: sanctions@consilium.europa.eu

Σκοπός αυτής της επεξεργασίας είναι η κατάρτιση και η ενημέρωση του καταλόγου των προσώπων τα οποία υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα σύμφωνα με την κοινή θέση 2001/931/ΚΕΠΠΑ, όπως τροποποιήθηκε και επικαιροποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2019/1341 και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2580/2001, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1337.

Τα υποκείμενα των δεδομένων είναι τα φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια καταχώρισης που ορίζονται στην κοινή θέση 2001/931/ΚΕΠΠΑ και στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2580/2001.

Στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται περιλαμβάνονται τα δεδομένα που είναι αναγκαία για την ορθή ταυτοποίηση του ενδιαφερόμενου προσώπου, το σκεπτικό για την καταχώριση και άλλα συναφή στοιχεία.

Εάν χρειαστεί, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται τίθενται στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Επιτροπής.

Με την επιφύλαξη των περιορισμών δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725, η άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων όπως του δικαιώματος πρόσβασης, καθώς και των δικαιωμάτων διόρθωσης ή ένστασης διεκπεραιώνεται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725.

Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα παραμένουν αποθηκευμένα για 5 έτη από τη στιγμή της διαγραφής ενός υποκειμένου δεδομένων από τον κατάλογο των προσώπων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα ή από τη στιγμή που λήγει η ισχύς του μέτρου, ή μέχρι την ολοκλήρωση των δικαστικών διαδικασιών που έχουν τυχόν ξεκινήσει.

Με την επιφύλαξη τυχόν δικαστικής, διοικητικής ή μη δικαστικής προσφυγής, τα υποκείμενα των δεδομένων δύνανται να υποβάλουν καταγγελία στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725.

---

(1)  ΕΕ L 295 της 21.11.2018, σ. 39.

(2)  ΕΕ L 344 της 28.12.2001, σ. 93.

(3)  ΕΕ L 209 της 9.8.2019, σ. 15.

(4)  ΕΕ L 344 της 28.12.2001, σ. 70.

(5)  ΕΕ L 209 της 9.8.2019, σ. 1.

---

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 9.8.2019 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 267/47 |
| --- | --- | --- | --- |

9.8.2019

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 267/47

---

Ισοτιμίες του ευρώ (1)

8 Αυγούστου 2019

(2019/C 267/10)

1 ευρώ =

| | Νομισματική μονάδα | Ισοτιμία |
| --- | --- | --- |
| USD | δολάριο ΗΠΑ | 1,1193 |
| JPY | ιαπωνικό γιεν | 118,64 |
| DKK | δανική κορόνα | 7,4631 |
| GBP | λίρα στερλίνα | 0,92115 |
| SEK | σουηδική κορόνα | 10,7530 |
| CHF | ελβετικό φράγκο | 1,0923 |
| ISK | ισλανδική κορόνα | 137,30 |
| NOK | νορβηγική κορόνα | 10,0180 |
| BGN | βουλγαρικό λεβ | 1,9558 |
| CZK | τσεχική κορόνα | 25,789 |
| HUF | ουγγρικό φιορίνι | 325,08 |
| PLN | πολωνικό ζλότι | 4,3227 |
| RON | ρουμανικό λέου | 4,7300 |
| TRY | τουρκική λίρα | 6,1367 |
| AUD | δολάριο Αυστραλίας | 1,6483 |
| CAD | δολάριο Καναδά | 1,4874 |
| HKD | δολάριο Χονγκ Κονγκ | 8,7774 |
| NZD | δολάριο Νέας Ζηλανδίας | 1,7335 |
| SGD | δολάριο Σιγκαπούρης | 1,5483 |
| KRW | ουόν Νότιας Κορέας | 1 353,16 |
| ZAR | νοτιοαφρικανικό ραντ | 16,9516 |
| CNY | κινεζικό ρενμινπί γιουάν | 7,8873 |
| HRK | κροατική κούνα | 7,3814 |
| IDR | ρουπία Ινδονησίας | 15 903,01 |
| MYR | μαλαισιανό ρινγκίτ | 4,6843 |
| PHP | πέσο Φιλιππινών | 58,347 |
| RUB | ρωσικό ρούβλι | 73,1407 |
| THB | ταϊλανδικό μπατ | 34,413 |
| BRL | ρεάλ Βραζιλίας | 4,4283 |
| MXN | πέσο Μεξικού | 21,9250 |
| INR | ινδική ρουπία | 79,1750 |

Νομισματική μονάδα

Ισοτιμία

USD

δολάριο ΗΠΑ

1,1193

JPY

ιαπωνικό γιεν

118,64

DKK

δανική κορόνα

7,4631

GBP

λίρα στερλίνα

0,92115

SEK

σουηδική κορόνα

10,7530

CHF

ελβετικό φράγκο

1,0923

ISK

ισλανδική κορόνα

137,30

NOK

νορβηγική κορόνα

10,0180

BGN

βουλγαρικό λεβ

1,9558

CZK

τσεχική κορόνα

25,789

HUF

ουγγρικό φιορίνι

325,08

PLN

πολωνικό ζλότι

4,3227

RON

ρουμανικό λέου

4,7300

TRY

τουρκική λίρα

6,1367

AUD

δολάριο Αυστραλίας

1,6483

CAD

δολάριο Καναδά

1,4874

HKD

δολάριο Χονγκ Κονγκ

8,7774

NZD

δολάριο Νέας Ζηλανδίας

1,7335

SGD

δολάριο Σιγκαπούρης

1,5483

KRW

ουόν Νότιας Κορέας

1 353,16

ZAR

νοτιοαφρικανικό ραντ

16,9516

CNY

κινεζικό ρενμινπί γιουάν

7,8873

HRK

κροατική κούνα

7,3814

IDR

ρουπία Ινδονησίας

15 903,01

MYR

μαλαισιανό ρινγκίτ

4,6843

PHP

πέσο Φιλιππινών

58,347

RUB

ρωσικό ρούβλι

73,1407

THB

ταϊλανδικό μπατ

34,413

BRL

ρεάλ Βραζιλίας

4,4283

MXN

πέσο Μεξικού

21,9250

INR

ινδική ρουπία

79,1750

---

(1)  Πηγή: Ισοτιμίες αναφοράς που δημοσιεύονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

---