# Publicatieblad C 271/2019

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 271 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 62e jaargang13 augustus 2019 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 271

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

62e jaargang13 augustus 2019

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | AANBEVELINGEN |
| | Europees Comité voor systeemrisico's |
| 2019/C 271/01 ESRB/2019/3 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 21 maart 2019 houdende wijziging van Aanbeveling ESRB/2016/14 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (ESRB/2019/3) | 1 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

2019/C 271/01 ESRB/2019/3

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 21 maart 2019 houdende wijziging van Aanbeveling ESRB/2016/14 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (ESRB/2019/3)

1

---

| | II   Mededelingen |
| --- | --- |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 271/02 | Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de deelname van inschrijvers en goederen uit derde landen aan de aanbestedingsmarkt van de EU | 43 |

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2019/C 271/02

Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de deelname van inschrijvers en goederen uit derde landen aan de aanbestedingsmarkt van de EU

43

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 271/03 | Wisselkoersen van de euro | 67 |
| 2019/C 271/04 | Uitvoeringsbesluit van de Commissie van 8 augustus 2019 inzake de bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie van de aanvraag tot registratie van een naam als bedoeld in artikel 49 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad — Αρσενικό Νάξου (Arseniko Naxou) (BOB) | 68 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2019/C 271/03

Wisselkoersen van de euro

67

2019/C 271/04

Uitvoeringsbesluit van de Commissie van 8 augustus 2019 inzake de bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie van de aanvraag tot registratie van een naam als bedoeld in artikel 49 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad — Αρσενικό Νάξου (Arseniko Naxou) (BOB)

Publicatieblad van de Europese Unie

68

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 271/05 | Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.9354 — AXA/NN Group/JV) — Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  ) | 73 |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 271/06 | Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 75 |
| 2019/C 271/07 | Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 86 |

V   Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

2019/C 271/05

Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.9354 — AXA/NN Group/JV) — Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  )

1

73

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2019/C 271/06

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

75

2019/C 271/07

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

86

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/1 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/1

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 21 maart 2019

houdende wijziging van Aanbeveling ESRB/2016/14 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens

(ESRB/2019/3)

(2019/C 271/01)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, onder b), d), en f), en de artikelen 16 tot en met 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name de artikelen 18 tot en met 20,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De tenuitvoerlegging van een kader voor het monitoren van ontwikkelingen in de onroerendgoedsector voor doeleinden van financiële stabiliteit vergt regelmatige verzameling en deling op Unieniveau van vergelijkbare landengegevens, zodat de aan onroerend goed gerelateerde risico’s in de lidstaten nauwkeuriger beoordeeld kunnen worden en de implementatie van macroprudentiële (beleids)instrumenten vergeleken kan worden, teneinde aan onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden te adresseren. |
| --- | --- |

(1)

De tenuitvoerlegging van een kader voor het monitoren van ontwikkelingen in de onroerendgoedsector voor doeleinden van financiële stabiliteit vergt regelmatige verzameling en deling op Unieniveau van vergelijkbare landengegevens, zodat de aan onroerend goed gerelateerde risico’s in de lidstaten nauwkeuriger beoordeeld kunnen worden en de implementatie van macroprudentiële (beleids)instrumenten vergeleken kan worden, teneinde aan onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden te adresseren.

| (2) | Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (3) beoogt de definities en de indicatoren die gebruikt worden om de markten voor niet-zakelijk onroerend goed (hierna “RRE” genoemd) en zakelijk onroerend goed (hierna “CRE” genoemd) te monitoren en om bestaande leemtes in de beschikbaarheid en vergelijkbaarheid van RRE- en CRE-markten te adresseren. |
| --- | --- |

(2)

Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (3) beoogt de definities en de indicatoren die gebruikt worden om de markten voor niet-zakelijk onroerend goed (hierna “RRE” genoemd) en zakelijk onroerend goed (hierna “CRE” genoemd) te monitoren en om bestaande leemtes in de beschikbaarheid en vergelijkbaarheid van RRE- en CRE-markten te adresseren.

| (3) | Verordening (EG) nr. 223/2009 van het Europees Parlement en de Raad (4) en Besluit van de Commissie 2012/504/EU (5) vormen het juridisch kader voor Europese statistiek. In het licht van de ervaring die is opgedaan door de statistische autoriteit van de Gemeenschap (Eurostat) in het verstrekken van gegevens van hoge kwaliteit om vergelijkingen tussen landen mogelijk te maken en te bevorderen, wordt de bijdrage van de Commissie (Eurostat) aan het kader dat in Aanbeveling ESRB/2016/14 is neergelegd door het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) van bijzonder belang geacht om de verzameling van gegevens inzake de indicatoren van de fysieke CRE-markt te vergemakkelijken. De beschikbaarheid van dergelijke gegevens zal op haar beurt de tenuitvoerlegging van een risicomonitoringkader door nationale macroprudentiële autoriteiten versnellen, teneinde de CRE-markt effectief te monitoren en de identificatie van risico’s voor financiële stabiliteit die voortvloeien uit de fysieke CRE-markt te faciliteren. Te dien einde wordt het daarom als cruciaal beschouwd om een gemeenschappelijk minimumkader vast te stellen voor de ontwikkeling van het gegevensbestand dat door de nationale macroprudentiële autoriteiten vereist is om doeltreffend toezicht te kunnen houden op fysieke CRE-markt. De noodzaak van een geharmoniseerd kader wordt nog duidelijker wanneer het significante volume van grensoverschrijdende CRE-financiering in aanmerking wordt genomen. In dit verband dient een nieuwe aanbeveling gericht op het promoten van een gemeenschappelijk minimumkader voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van de relevante indicatoren te worden toegevoegd aan Aanbeveling ESRB/2016/14. Teneinde de consistentie en de kwaliteit van de relevante statistische gegevens te verzekeren en om de rapportagelast te beperken, dient de Commissie (Eurostat) ook statistische normen, methoden en procedures voor de verzameling van de vereiste statistische gegevens te ontwikkelen. |
| --- | --- |

(3)

Verordening (EG) nr. 223/2009 van het Europees Parlement en de Raad (4) en Besluit van de Commissie 2012/504/EU (5) vormen het juridisch kader voor Europese statistiek. In het licht van de ervaring die is opgedaan door de statistische autoriteit van de Gemeenschap (Eurostat) in het verstrekken van gegevens van hoge kwaliteit om vergelijkingen tussen landen mogelijk te maken en te bevorderen, wordt de bijdrage van de Commissie (Eurostat) aan het kader dat in Aanbeveling ESRB/2016/14 is neergelegd door het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) van bijzonder belang geacht om de verzameling van gegevens inzake de indicatoren van de fysieke CRE-markt te vergemakkelijken. De beschikbaarheid van dergelijke gegevens zal op haar beurt de tenuitvoerlegging van een risicomonitoringkader door nationale macroprudentiële autoriteiten versnellen, teneinde de CRE-markt effectief te monitoren en de identificatie van risico’s voor financiële stabiliteit die voortvloeien uit de fysieke CRE-markt te faciliteren. Te dien einde wordt het daarom als cruciaal beschouwd om een gemeenschappelijk minimumkader vast te stellen voor de ontwikkeling van het gegevensbestand dat door de nationale macroprudentiële autoriteiten vereist is om doeltreffend toezicht te kunnen houden op fysieke CRE-markt. De noodzaak van een geharmoniseerd kader wordt nog duidelijker wanneer het significante volume van grensoverschrijdende CRE-financiering in aanmerking wordt genomen. In dit verband dient een nieuwe aanbeveling gericht op het promoten van een gemeenschappelijk minimumkader voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van de relevante indicatoren te worden toegevoegd aan Aanbeveling ESRB/2016/14. Teneinde de consistentie en de kwaliteit van de relevante statistische gegevens te verzekeren en om de rapportagelast te beperken, dient de Commissie (Eurostat) ook statistische normen, methoden en procedures voor de verzameling van de vereiste statistische gegevens te ontwikkelen.

| (4) | Ingevolge artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 1096/2010 van de Raad (6), zorgt de ECB voor het secretariaat van het ESRB en verleent hiermee analytische, statistische, logistieke en administratieve ondersteuning aan het ESRB. Voorts schrijft artikel 5.3 van de Statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank voor dat de ECB waar nodig bijdraagt tot de harmonisatie van de regels en werkwijzen voor het verzamelen, opmaken en verspreiden van statistieken voor de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen. Dienaangaande is het belangrijk om nauwe samenwerking en passende coördinatie tussen het Europees statistisch systeem (7) and het Europees stelsel van centrale banken te verzekeren. Te dien einde, en in overeenstemming met artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 223/2009, worden de permanente raadpleging en samenwerking tussen de Commissie (Eurostat) en de ECB van bijzonder belang geacht voor de ontwikkeling van de statistische normen, methoden en procedures. |
| --- | --- |

(4)

Ingevolge artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 1096/2010 van de Raad (6), zorgt de ECB voor het secretariaat van het ESRB en verleent hiermee analytische, statistische, logistieke en administratieve ondersteuning aan het ESRB. Voorts schrijft artikel 5.3 van de Statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank voor dat de ECB waar nodig bijdraagt tot de harmonisatie van de regels en werkwijzen voor het verzamelen, opmaken en verspreiden van statistieken voor de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen. Dienaangaande is het belangrijk om nauwe samenwerking en passende coördinatie tussen het Europees statistisch systeem (7) and het Europees stelsel van centrale banken te verzekeren. Te dien einde, en in overeenstemming met artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 223/2009, worden de permanente raadpleging en samenwerking tussen de Commissie (Eurostat) en de ECB van bijzonder belang geacht voor de ontwikkeling van de statistische normen, methoden en procedures.

| (5) | Het meest recente statistische werk van het ESCB-Comité statistieken — bijgestaan door de Task Force onroerend goed — inzake de gegevens betreffende indicatoren verband houdende met de financiering van CRE en RRE laat zien dat bepaalde definities moeten worden aangepast om de monitoring van activiteiten van de macroprudentiële autoriteiten te faciliteren. Terwijl erkend wordt dat niet enkel op Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank (8), waarmee het AnaCredit project geïntroduceerd is, kan worden vertrouwd om in de gegevensbehoeften van de nationale macroprudentiële autoriteiten te voorzien, dienen de definities van zakelijk onroerend goed en niet-zakelijk onroerend goed in Aanbeveling ESRB/2016/14 te worden gewijzigd om ze nauwer te laten aansluiten op de bredere definities die gebruikt worden in Verordening (EU) 2016/867 om de vereiste financiële stabiliteitsanalyses te faciliteren en om een volledige vergelijking tussen de landen mogelijk te maken. |
| --- | --- |

(5)

Het meest recente statistische werk van het ESCB-Comité statistieken — bijgestaan door de Task Force onroerend goed — inzake de gegevens betreffende indicatoren verband houdende met de financiering van CRE en RRE laat zien dat bepaalde definities moeten worden aangepast om de monitoring van activiteiten van de macroprudentiële autoriteiten te faciliteren. Terwijl erkend wordt dat niet enkel op Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank (8), waarmee het AnaCredit project geïntroduceerd is, kan worden vertrouwd om in de gegevensbehoeften van de nationale macroprudentiële autoriteiten te voorzien, dienen de definities van zakelijk onroerend goed en niet-zakelijk onroerend goed in Aanbeveling ESRB/2016/14 te worden gewijzigd om ze nauwer te laten aansluiten op de bredere definities die gebruikt worden in Verordening (EU) 2016/867 om de vereiste financiële stabiliteitsanalyses te faciliteren en om een volledige vergelijking tussen de landen mogelijk te maken.

| (6) | Wijzigingen in de definities in Aanbeveling ESRB/2016/14 dienen evenwel macroprudentiële autoriteiten ervan te weerhouden om gebruik te maken van aanvullende nationale onroerendgoedindicatoren en uitsplitsingen die, gebaseerd op de definities en graadmeters van deze macroprudentiële autoriteiten, de nationale CRE- en RRE-markten in aanmerking nemen en die relevant zijn vanuit het oogpunt van prijsstabiliteit. Dit kan ook naleving van het in Aanbeveling ESRB/2016/14 neergelegde evenredigheidsbeginsel door nationale macroprudentiële autoriteiten waarborgen. |
| --- | --- |

(6)

Wijzigingen in de definities in Aanbeveling ESRB/2016/14 dienen evenwel macroprudentiële autoriteiten ervan te weerhouden om gebruik te maken van aanvullende nationale onroerendgoedindicatoren en uitsplitsingen die, gebaseerd op de definities en graadmeters van deze macroprudentiële autoriteiten, de nationale CRE- en RRE-markten in aanmerking nemen en die relevant zijn vanuit het oogpunt van prijsstabiliteit. Dit kan ook naleving van het in Aanbeveling ESRB/2016/14 neergelegde evenredigheidsbeginsel door nationale macroprudentiële autoriteiten waarborgen.

| (7) | In Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt geadresseerden verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over de ingevolge die aanbeveling ondernomen acties, of het nalaten van actie genoegzaam te rechtvaardigen, in overeenstemming met de in de aanbeveling uiteengezette tijdlijnen. Dienaangaande hebben de geadresseerden voortang geboekt met de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 binnen het aanbevolen tijdlijn. Het werk van sommige nationale macroprudentiële autoriteiten is echter vertraagd door praktische kwesties, zoals het vaststellen van de structuur van rapporten, de identificatie van gegevensbronnen en het adresseren van kwesties die verband houden met de vertrouwelijkheid van gegevens. |
| --- | --- |

(7)

In Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt geadresseerden verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over de ingevolge die aanbeveling ondernomen acties, of het nalaten van actie genoegzaam te rechtvaardigen, in overeenstemming met de in de aanbeveling uiteengezette tijdlijnen. Dienaangaande hebben de geadresseerden voortang geboekt met de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 binnen het aanbevolen tijdlijn. Het werk van sommige nationale macroprudentiële autoriteiten is echter vertraagd door praktische kwesties, zoals het vaststellen van de structuur van rapporten, de identificatie van gegevensbronnen en het adresseren van kwesties die verband houden met de vertrouwelijkheid van gegevens.

| (8) | Voor de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 is het daarom van cruciaal belang om de daarin vastgelegde tijdslimieten te verruimen. Het verruimen van de tijdslimieten zorgt ervoor dat de nationale macroprudentiële autoriteiten meer tijd hebben om de hierboven genoemde praktische kwesties op te lossen. Het gebrek aan aanvaarbare werkdefinities is een bijzondere zorg met betrekking tot relevante indicatoren voor de fysieke CRE-markt en, in combinatie met operationele beperkingen van de beschikbaarheid van gegevens, maakt het moeilijk om nauwkeurig de risico’s over de markten te beoordelen en vergelijken. De tijdslimiet voor de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 moet verder worden verruimd met betrekking tot die indicatoren waarvoor nationale macroprudentiële autoriteiten en het ESRB niet de relevante informatie hebben, om voldoende tijd in te ruimen voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de noodzakelijke definities en voor gegevensverzameling. |
| --- | --- |

(8)

Voor de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 is het daarom van cruciaal belang om de daarin vastgelegde tijdslimieten te verruimen. Het verruimen van de tijdslimieten zorgt ervoor dat de nationale macroprudentiële autoriteiten meer tijd hebben om de hierboven genoemde praktische kwesties op te lossen. Het gebrek aan aanvaarbare werkdefinities is een bijzondere zorg met betrekking tot relevante indicatoren voor de fysieke CRE-markt en, in combinatie met operationele beperkingen van de beschikbaarheid van gegevens, maakt het moeilijk om nauwkeurig de risico’s over de markten te beoordelen en vergelijken. De tijdslimiet voor de tenuitvoerlegging van Aanbeveling ESRB/2016/14 moet verder worden verruimd met betrekking tot die indicatoren waarvoor nationale macroprudentiële autoriteiten en het ESRB niet de relevante informatie hebben, om voldoende tijd in te ruimen voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de noodzakelijke definities en voor gegevensverzameling.

| (9) | De Algemene Raad is niet van oordeel dat verruiming van bepaalde in Aanbeveling ESRB/2016/14 neergelegde tijdslimieten het ordelijk functioneren van financiële markten in gevaar zal brengen. Daarnaast acht de Algemene Raad het niet aannemelijk dat een verruiming van bepaalde tijdslimieten er toe zal leiden dat geadresseerden Aanbeveling ESRB/2016/14 niet ten uitvoer zullen leggen. |
| --- | --- |

(9)

De Algemene Raad is niet van oordeel dat verruiming van bepaalde in Aanbeveling ESRB/2016/14 neergelegde tijdslimieten het ordelijk functioneren van financiële markten in gevaar zal brengen. Daarnaast acht de Algemene Raad het niet aannemelijk dat een verruiming van bepaalde tijdslimieten er toe zal leiden dat geadresseerden Aanbeveling ESRB/2016/14 niet ten uitvoer zullen leggen.

| (10) | De ESRB erkent dat verdere technische instructies en het vaststellen van welomschreven doelstellingen en indicatoren kan verlangd worden om de specifieke kenmerken van markten of marktsegmenten vast te stellen, alsook de statistische kwaliteit van de gegevens te waarborgen. Verdere wijzigingen van Aanbeveling ESRB/2016/14 kunnen daarom ook noodzakelijk zijn om rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen betreffende de welomschreven definities en indicatoren. |
| --- | --- |

(10)

De ESRB erkent dat verdere technische instructies en het vaststellen van welomschreven doelstellingen en indicatoren kan verlangd worden om de specifieke kenmerken van markten of marktsegmenten vast te stellen, alsook de statistische kwaliteit van de gegevens te waarborgen. Verdere wijzigingen van Aanbeveling ESRB/2016/14 kunnen daarom ook noodzakelijk zijn om rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen betreffende de welomschreven definities en indicatoren.

| (11) | Aanbeveling ESRB/2016/14 moet derhalve dienovereenkomstig worden gewijzigd, |
| --- | --- |

(11)

Aanbeveling ESRB/2016/14 moet derhalve dienovereenkomstig worden gewijzigd,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

WIJZIGINGEN

Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt als volgt gewijzigd:

| 1) | In afdeling 1 wordt aanbeveling C, paragraaf 1, vervangen door:






  “1. | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt aanbevolen een risicomonitoringkader ten uitvoer te leggen voor hun nationale CRE-sector. Te dien einde wordt de volgende reeks indicatoren noodzakelijk geacht voor effectieve monitoring van uit de CRE-markt voortvloeiende risico’s:
  Indicatoren voor de fysieke CRE-markt:






  a) | prijsindex; |
| --- | --- | --- | --- |

1)

In afdeling 1 wordt aanbeveling C, paragraaf 1, vervangen door:

“1.

Indicatoren voor de fysieke CRE-markt:

a)

prijsindex;

| b) | huurindex; |
| --- | --- |

b)

huurindex;

| c) | huuropbrengstindex; |
| --- | --- |

c)

huuropbrengstindex;

| d) | leegstandspercentages; |
| --- | --- |

d)

leegstandspercentages;

| e) | bouwbegin; |
| --- | --- |

e)

bouwbegin;

Indicatoren inzake de CRE-kredietblootstellingen ten opzichte van het financiële stelsel:

| f) | CRE-kredietverleningsstromen (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

f)

CRE-kredietverleningsstromen (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| g) | stromen van niet-renderende CRE-leningen (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

g)

stromen van niet-renderende CRE-leningen (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| h) | stromen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

h)

stromen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| i) | stromen van voorzieningen voor verliezen op kredietverlening voor CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening); |
| --- | --- |

i)

stromen van voorzieningen voor verliezen op kredietverlening voor CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening);

| j) | CRE-kredietverleningsstanden (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

j)

CRE-kredietverleningsstanden (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| k) | standen van niet-renderende CRE-leningen (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

k)

standen van niet-renderende CRE-leningen (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| l) | standen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening voor zakelijk onroerend goed (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw); |
| --- | --- |

l)

standen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening voor zakelijk onroerend goed (waaronder onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

| m) | kredietverleningsstanden inzake CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening); |
| --- | --- |

m)

kredietverleningsstanden inzake CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening);

| n) | standen van niet-renderende leningen voor onroerend goed in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening); |
| --- | --- |

n)

standen van niet-renderende leningen voor onroerend goed in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening);

| o) | standen van voorzieningen voor verliezen kredietverlening voor CRE-onroerend goed in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening). |
| --- | --- |

o)

standen van voorzieningen voor verliezen kredietverlening voor CRE-onroerend goed in aanbouw (als onderdeel van de CRE-kredietverlening).

Indicatoren voor CRE-kredietverleningsstandaarden:

| p) | gewogen gemiddelde van de LTV-O voor de stromen en standen van CRE-leningen; |
| --- | --- |

p)

gewogen gemiddelde van de LTV-O voor de stromen en standen van CRE-leningen;

| q) | gewogen gemiddelde van de huidige lening-waarderatio (LTV-C) voor de standen van CRE-leningen; |
| --- | --- |

q)

gewogen gemiddelde van de huidige lening-waarderatio (LTV-C) voor de standen van CRE-leningen;

| r) | gewogen gemiddelde van de rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-O) voor de stromen van CRE-leningen en gewogen gemiddelde van de huidige rente-dekkingratio (ICR-C) voor de standen van CRE-leningen; |
| --- | --- |

r)

gewogen gemiddelde van de rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-O) voor de stromen van CRE-leningen en gewogen gemiddelde van de huidige rente-dekkingratio (ICR-C) voor de standen van CRE-leningen;

| s) | gewogen gemiddelde van de schuldenaflossing-dekkingratio bij initiëring (DSCR-O) voor de stromen van CRE-leningen en gewogen gemiddelde van de huidige schuldenaflossing-dekkingratio (DSCR-C) voor de stromen van CRE-leningen. |
| --- | --- |

s)

gewogen gemiddelde van de schuldenaflossing-dekkingratio bij initiëring (DSCR-O) voor de stromen van CRE-leningen en gewogen gemiddelde van de huidige schuldenaflossing-dekkingratio (DSCR-C) voor de stromen van CRE-leningen.

De informatie over deze indicatoren moet nationale kredietverleners op solobasis betreffen en moet voldoende representatief zijn voor de nationale CRE-markt.”.

| 2) | In afdeling 1, aanbeveling D, wordt paragraaf 2 vervangen door:






  “2. | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt aanbevolen risico’s in verband met de verschillende indicatoren te monitoren op basis van de volgende in templates A, B of C van bijlage III bij deze aanbeveling bedoelde informatie:






  a) | Voor de prijsindex, huurindex, huuropbrengstindex, leegstandspercentages en bouwbegin moeten nationale macroprudentiële autoriteiten een uitplitsing overwegen naar:






  — | onroerendgoedtype; |
| --- | --- | --- | --- | --- |

2)

In afdeling 1, aanbeveling D, wordt paragraaf 2 vervangen door:

“2.

a)

Voor de prijsindex, huurindex, huuropbrengstindex, leegstandspercentages en bouwbegin moeten nationale macroprudentiële autoriteiten een uitplitsing overwegen naar:

—

onroerendgoedtype;

| — | de locatie van het onroerend goed. |
| --- | --- |

—

de locatie van het onroerend goed.

| b) | Voor stromen en standen van bijzondere waarderingsaanpassingen betreffende CRE-investeringen moeten nationale macroprudentiële autoriteiten een opsplitsing overwegen naar:






  — | onroerendgoedtype; |
| --- | --- | --- |

b)

Voor stromen en standen van bijzondere waarderingsaanpassingen betreffende CRE-investeringen moeten nationale macroprudentiële autoriteiten een opsplitsing overwegen naar:

—

onroerendgoedtype;

| — | de locatie van het onroerend goed; |
| --- | --- |

—

de locatie van het onroerend goed;

| — | investeerdertype; |
| --- | --- |

—

investeerdertype;

| — | investeerdersnationaliteit. |
| --- | --- |

—

investeerdersnationaliteit.

| c) | Voor CRE-kredietverleningsstromen en standen voor elke uitsplitsing van CRE- kredietverlening (inclusief CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw), b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit (anders dan huurwoningen); kredietverlening voor inkomstengenerend onroerend goed; en kredietverlening voor sociale huisvesting — dienen nationale macroprudentiële autoriteiten een verdere uitsplitsing the overwegen naar:






  — | onroerendgoedtype; |
| --- | --- | --- |

c)

Voor CRE-kredietverleningsstromen en standen voor elke uitsplitsing van CRE- kredietverlening (inclusief CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw), b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit (anders dan huurwoningen); kredietverlening voor inkomstengenerend onroerend goed; en kredietverlening voor sociale huisvesting — dienen nationale macroprudentiële autoriteiten een verdere uitsplitsing the overwegen naar:

—

onroerendgoedtype;

| — | de locatie van het onroerend goed; |
| --- | --- |

—

de locatie van het onroerend goed;

| — | kredietverlenertype; |
| --- | --- |

—

kredietverlenertype;

| — | kredietverlenernationaliteit. |
| --- | --- |

—

kredietverlenernationaliteit.

| d) | Voor stromen en standen van niet-renderende CRE-leningen en voor elke uitsplitsing van niet-renderende CRE-leningen (inclusief CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw), b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit, bestaand of in aanbouw; kredietverlening aan CRE-onroerend goed in ontwikkeling; en kredietverlening aan sociale huisvesting — dienen nationale macroprudientiële autoriteiten een uitsplitsing te overwegen naar:






  — | onroerendgoedtype; |
| --- | --- | --- |

d)

Voor stromen en standen van niet-renderende CRE-leningen en voor elke uitsplitsing van niet-renderende CRE-leningen (inclusief CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw), b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit, bestaand of in aanbouw; kredietverlening aan CRE-onroerend goed in ontwikkeling; en kredietverlening aan sociale huisvesting — dienen nationale macroprudientiële autoriteiten een uitsplitsing te overwegen naar:

—

onroerendgoedtype;

| — | de locatie van het onroerend goed; |
| --- | --- |

—

de locatie van het onroerend goed;

| — | kredietverlenertype; |
| --- | --- |

—

kredietverlenertype;

| — | kredietverlenernationaliteit. |
| --- | --- |

—

kredietverlenernationaliteit.

| e) | De stromen en standen van stromen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening en voor elke uitsplitsing naar voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening (inclusief CR-onroerendgoed in ontwikkeling of in aanbouw) — b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit, bestaand of in aanbouw; kredietverstrekking voor CRE-onroerend goed in ontwikkeling; en kredietverlening voor sociale huisvesting — dienen nationale macroprudientiële autoriteiten een uitsplitsing te overwegen naar:






  — | onroerendgoedtype; |
| --- | --- | --- |

e)

De stromen en standen van stromen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening en voor elke uitsplitsing naar voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening (inclusief CR-onroerendgoed in ontwikkeling of in aanbouw) — b.v. kredietverlening voor onroerend goed dat door eigenaren wordt aangehouden voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit, bestaand of in aanbouw; kredietverstrekking voor CRE-onroerend goed in ontwikkeling; en kredietverlening voor sociale huisvesting — dienen nationale macroprudientiële autoriteiten een uitsplitsing te overwegen naar:

—

onroerendgoedtype;

| — | de locatie van het onroerend goed; |
| --- | --- |

—

de locatie van het onroerend goed;

| — | kredietverlenertype; |
| --- | --- |

—

kredietverlenertype;

| — | kredietverlenernationaliteit. |
| --- | --- |

—

kredietverlenernationaliteit.

De uitsplitsingen in punten a) tot en met e) hierboven moeten worden beschouwd als het aanbevolen minimum. Nationale macroprudentiële autoriteiten mogen aanvullende uitsplitsingen toevoegen die zij vanuit het oogpunt van financiële stabiliteit nodig achten.”.

| 3) | Aan afdeling 1 wordt de volgende aanbeveling toegevoegd:
  “Aanbeveling F — Vaststelling van een gemeenschappelijk kader voor de fysieke onroerendgoedmarkt







  1. | De Commissie (Eurostat) wordt aanbevolen om Uniewetgeving voor te stellen die een gemeenschappelijk kader instelt voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van een gegevensbestand met indicatoren voor de fysieke CRE-markt bedoeld in paragrafen a) tot en met e) van subaanbeveling C(1). |
| --- | --- | --- |

3)

Aan afdeling 1 wordt de volgende aanbeveling toegevoegd:

“Aanbeveling F — Vaststelling van een gemeenschappelijk kader voor de fysieke onroerendgoedmarkt

1.

De Commissie (Eurostat) wordt aanbevolen om Uniewetgeving voor te stellen die een gemeenschappelijk kader instelt voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van een gegevensbestand met indicatoren voor de fysieke CRE-markt bedoeld in paragrafen a) tot en met e) van subaanbeveling C(1).

| 2. | De Commissie (Eurostat) wordt aanbevolen om statistische normen, bronnen, methoden en procedures te ontwikkelen en verspreiden voor de ontwikkeling van de database met indicatoren voor de fysieke CRE-markt bedoeld in paragrafen a) tot en met e) van subaanbeveling C(1), met name om de kwaliteit van deze reeks standaarden te waarborgen en de rapportagelast te beperken.”. |
| --- | --- |

2.

De Commissie (Eurostat) wordt aanbevolen om statistische normen, bronnen, methoden en procedures te ontwikkelen en verspreiden voor de ontwikkeling van de database met indicatoren voor de fysieke CRE-markt bedoeld in paragrafen a) tot en met e) van subaanbeveling C(1), met name om de kwaliteit van deze reeks standaarden te waarborgen en de rapportagelast te beperken.”.

| 4) | Afdeling 2, paragraaf 1, punt 1, wordt als volgt gewijzigd:






  a) | punt 3 wordt vervangen door:
  ““voor verhuur bestemde woningen of onroerend goed”: primair voor verhuur aan huurders bestemd RRE dat rechtstreeks eigendom is van een natuurlijke persoon;”; |
| --- | --- | --- |

4)

Afdeling 2, paragraaf 1, punt 1, wordt als volgt gewijzigd:

a)

punt 3 wordt vervangen door:

““voor verhuur bestemde woningen of onroerend goed”: primair voor verhuur aan huurders bestemd RRE dat rechtstreeks eigendom is van een natuurlijke persoon;”;

| b) | punt 4 wordt vervangen door:
  ““zakelijk onroerend goed” (CRE): bestaand onroerend goed, of onroerend goed in aanbouw, inclusief huurwoningen; of onroerend goed dat gebruikt wordt door de eigenaren voor het uitoefenen van hun bedrijf dat inkomen genereert, met uitzondering van: | a) | sociale huisvesting; | b) | onroerend goed dat eigendom is van eindgebruikers;
  Indien een onroerend goed een gemengd CRE-, en RRE-gebruik heeft, moet het worden ingedeeld als afzonderlijk onroerend goed (bijvoorbeeld op grond van de oppervlakte voor elk gebruik) voor zover het haalbaar is om een dergelijke uitsplitsing te maken; anders kan het onroerend goed ingedeeld worden volgens zijn hoofdgebruik;”; |
| --- | --- |

b)

punt 4 wordt vervangen door:

““zakelijk onroerend goed” (CRE): bestaand onroerend goed, of onroerend goed in aanbouw, inclusief huurwoningen; of onroerend goed dat gebruikt wordt door de eigenaren voor het uitoefenen van hun bedrijf dat inkomen genereert, met uitzondering van: | a) | sociale huisvesting; | b) | onroerend goed dat eigendom is van eindgebruikers;

Indien een onroerend goed een gemengd CRE-, en RRE-gebruik heeft, moet het worden ingedeeld als afzonderlijk onroerend goed (bijvoorbeeld op grond van de oppervlakte voor elk gebruik) voor zover het haalbaar is om een dergelijke uitsplitsing te maken; anders kan het onroerend goed ingedeeld worden volgens zijn hoofdgebruik;”;

| c) | punt 5 wordt vervangen door:
  ““zakelijk onroerendgoedlening (CRE-lening)”: een lening die werd verstrekt aan een juridische entiteit ter verkrijging van onroerend goed dat inkomen genereert (of een geheel van onroerende goederen dat als onroerend goed dat inkomen genereert wordt gedefinieerd), bestaand of in aanbouw, of onroerend goed dat door de eigenaren wordt gebruikt voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit (of een geheel van dergelijke onroerende goederen), bestaand, of in aanbouw, of waarvoor zakelijk onroerend goed (of een geheel van zakelijke onroerende goederen), als zekerheid dient;”; |
| --- | --- |

c)

punt 5 wordt vervangen door:

““zakelijk onroerendgoedlening (CRE-lening)”: een lening die werd verstrekt aan een juridische entiteit ter verkrijging van onroerend goed dat inkomen genereert (of een geheel van onroerende goederen dat als onroerend goed dat inkomen genereert wordt gedefinieerd), bestaand of in aanbouw, of onroerend goed dat door de eigenaren wordt gebruikt voor de uitoefening van hun bedrijf, doel of activiteit (of een geheel van dergelijke onroerende goederen), bestaand, of in aanbouw, of waarvoor zakelijk onroerend goed (of een geheel van zakelijke onroerende goederen), als zekerheid dient;”;

| d) | het volgende punt 16a wordt ingevoegd:
  ““onroerend goed in aanbouw dat inkomen genereert”: al het onroerend goed in aanbouw dat na voltooiing voor zijn eigenaar inkomsten moet opleveren in de vorm van huur of winst uit zijn verkoop; dit omvat niet de sloop van gebouwen of grond die met het oog op mogelijke toekomstige ontwikkeling vrijgemaakt wordt;”; |
| --- | --- |

d)

het volgende punt 16a wordt ingevoegd:

““onroerend goed in aanbouw dat inkomen genereert”: al het onroerend goed in aanbouw dat na voltooiing voor zijn eigenaar inkomsten moet opleveren in de vorm van huur of winst uit zijn verkoop; dit omvat niet de sloop van gebouwen of grond die met het oog op mogelijke toekomstige ontwikkeling vrijgemaakt wordt;”;

| e) | punt 32 wordt vervangen door:
  ““eigenbewoningaccommodatie of -onroerend goed”: niet-zakelijk onroerend goed waarvan een natuurlijke persoon eigenaar is ter verschaffing van onderdak aan zijn eigenaar;”; |
| --- | --- |

e)

punt 32 wordt vervangen door:

““eigenbewoningaccommodatie of -onroerend goed”: niet-zakelijk onroerend goed waarvan een natuurlijke persoon eigenaar is ter verschaffing van onderdak aan zijn eigenaar;”;

| f) | punt 34 wordt geschrapt; |
| --- | --- |

f)

punt 34 wordt geschrapt;

| g) | het volgende punt 36a wordt ingevoegd:
  ““huurwoning”: onroerend goed dat eigendom is van juridische entiteiten en hoofdzakelijk bestemd is voor verhuur aan huurders;” |
| --- | --- |

g)

het volgende punt 36a wordt ingevoegd:

““huurwoning”: onroerend goed dat eigendom is van juridische entiteiten en hoofdzakelijk bestemd is voor verhuur aan huurders;”

| h) | punt 38 wordt vervangen door:
  ““niet-zakelijk onroerend goed” (RRE): onroerend goed dat beschikbaar is voor bewoning, bestaand of in aanbouw, gebouwd of gerenoveerd door een natuurlijk persoon, inclusief voor verhuur bestemde woningen. Indien een onroerend goed een gemengd gebruik heeft, moet het worden ingedeeld als afzonderlijk onroerend goed (bijvoorbeeld op grond van de oppervlakte voor elk gebruik) voor zover een dergelijke uitsplitsing haalbaar is; anders kan het onroerend goed ingedeeld worden volgens zijn hoofdgebruik;”; |
| --- | --- |

h)

punt 38 wordt vervangen door:

““niet-zakelijk onroerend goed” (RRE): onroerend goed dat beschikbaar is voor bewoning, bestaand of in aanbouw, gebouwd of gerenoveerd door een natuurlijk persoon, inclusief voor verhuur bestemde woningen. Indien een onroerend goed een gemengd gebruik heeft, moet het worden ingedeeld als afzonderlijk onroerend goed (bijvoorbeeld op grond van de oppervlakte voor elk gebruik) voor zover een dergelijke uitsplitsing haalbaar is; anders kan het onroerend goed ingedeeld worden volgens zijn hoofdgebruik;”;

| i) | punt 39 wordt vervangen door:
  ““niet-zakelijke onroerendgoedlening (RRE-lening)”: een lening aan een natuurlijk persoon waarvoor een niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid dient, ongeacht het doel van de lening;”. |
| --- | --- |

i)

punt 39 wordt vervangen door:

““niet-zakelijke onroerendgoedlening (RRE-lening)”: een lening aan een natuurlijk persoon waarvoor een niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid dient, ongeacht het doel van de lening;”.

| 5) | Afdeling 2, paragraaf 3, wordt als volgt vervangen:






  “3. | Tijdlijn voor de opvolging van de aanbevelingen

  Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende tijdlijnen:






  1. | Aanbeveling A







  a) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling A. |
| --- | --- | --- | --- | --- |

5)

Afdeling 2, paragraaf 3, wordt als volgt vervangen:

“3.

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende tijdlijnen:

1.

Aanbeveling A

a)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling A.

| b) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2020 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A. |
| --- | --- |

b)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2020 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A.

| 2. | Aanbeveling B







  a) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling B. |
| --- | --- | --- |

2.

Aanbeveling B

a)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling B.

| b) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2020 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling B. |
| --- | --- |

b)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2020 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling B.

| 3. | Aanbeveling C







  a) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling C. |
| --- | --- | --- |

3.

Aanbeveling C

a)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling C.

| b) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling C. |
| --- | --- |

b)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling C.

| c) | Indien nationale macroprudentiële autoriteiten niet over de relevante informatie beschikken over de in aanbeveling C(1), onder a) tot en met e), genoemde indicatoren, wordt deze autoriteiten verzocht uiterlijk 31 december 2025 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling C met betrekking tot deze indicatoren. |
| --- | --- |

c)

Indien nationale macroprudentiële autoriteiten niet over de relevante informatie beschikken over de in aanbeveling C(1), onder a) tot en met e), genoemde indicatoren, wordt deze autoriteiten verzocht uiterlijk 31 december 2025 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling C met betrekking tot deze indicatoren.

| 4. | Aanbeveling D







  a) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling D. |
| --- | --- | --- |

4.

Aanbeveling D

a)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2019 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de informatie die reeks beschikbaar is of die naar verwachting beschikbaar zal komen voor de implementatie van aanbeveling D.

| b) | Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling D. |
| --- | --- |

b)

Nationale macroprudentiële autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling D.

| c) | Indien nationale macroprudentiële autoriteiten niet over de relevante informatie beschikken over de in aanbeveling D(2), punt a), genoemde indicatoren, zoals vastgelegd in bijlage III bij deze aanbeveling, wordt deze autoriteiten verzocht uiterlijk 31 december 2025 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling D met betrekking tot deze indicatoren. |
| --- | --- |

c)

Indien nationale macroprudentiële autoriteiten niet over de relevante informatie beschikken over de in aanbeveling D(2), punt a), genoemde indicatoren, zoals vastgelegd in bijlage III bij deze aanbeveling, wordt deze autoriteiten verzocht uiterlijk 31 december 2025 bij het ESRB en de Raad een eindverslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling D met betrekking tot deze indicatoren.

| 5. | Aanbeveling E







  a) | De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2017 een template te publiceren voor de publicatie van gegevens over blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elk van de nationale CRE-markten in de Unie; |
| --- | --- | --- |

5.

Aanbeveling E

a)

De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 december 2017 een template te publiceren voor de publicatie van gegevens over blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elk van de nationale CRE-markten in de Unie;

| b) | De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 juni 2018 de in punt a) bedoelde gegevens per 31 december 2017 te publiceren. |
| --- | --- |

b)

De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht uiterlijk 31 juni 2018 de in punt a) bedoelde gegevens per 31 december 2017 te publiceren.

| c) | De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht met ingang van 31 maart 2019 jaarlijks de onder a) bedoelde gegevens per 31 december van het voorafgaande jaar te publiceren. |
| --- | --- |

c)

De Europese Toezichthoudende Autoriteiten wordt verzocht met ingang van 31 maart 2019 jaarlijks de onder a) bedoelde gegevens per 31 december van het voorafgaande jaar te publiceren.

| 6. | Aanbeveling F







  a) | De Commissie (Eurostat) wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen met een eerste beoordeling van de implementatie van aanbeveling F. |
| --- | --- | --- |

6.

Aanbeveling F

a)

De Commissie (Eurostat) wordt verzocht uiterlijk 31 december 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen met een eerste beoordeling van de implementatie van aanbeveling F.

| b) | De Commissie (Eurostat) wordt verzocht uiterlijk 31 december 2023 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen met een eerste beoordeling van de implementatie van aanbeveling F.”. |
| --- | --- |

b)

De Commissie (Eurostat) wordt verzocht uiterlijk 31 december 2023 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen met een eerste beoordeling van de implementatie van aanbeveling F.”.

| 6) | Bijlage I wordt vervangen door bijlage I bij deze aanbeveling; |
| --- | --- |

6)

Bijlage I wordt vervangen door bijlage I bij deze aanbeveling;

| 7) | Bijlage II wordt vervangen door bijlage II bij deze aanbeveling; |
| --- | --- |

7)

Bijlage II wordt vervangen door bijlage II bij deze aanbeveling;

| 8) | Bijlage III wordt vervangen door bijlage III bij deze aanbeveling; |
| --- | --- |

8)

Bijlage III wordt vervangen door bijlage III bij deze aanbeveling;

| 9) | Bijlage IV wordt vervangen door bijlage IV bij deze aanbeveling; |
| --- | --- |

9)

Bijlage IV wordt vervangen door bijlage IV bij deze aanbeveling;

| 10) | Bijlage V wordt vervangen door bijlage V bij deze aanbeveling. |
| --- | --- |

10)

Bijlage V wordt vervangen door bijlage V bij deze aanbeveling.

Gedaan te Frankfurt am Main, 21 maart 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1)

3

(4)  Verordening (EG) Nr. 223/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de Europese statistiek en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1101/2008 betreffende de toezending van onder de statistische geheimhoudingsplicht vallende gegevens aan het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen, Verordening (EG) nr. 322/97 van de Raad betreffende de communautaire statistiek en Besluit 89/382/EEG, Euratom van de Raad tot oprichting van een Comité statistisch programma van de Europese Gemeenschappen (PB L 87 van 31.3.2009, blz. 164).

4

(5)  Besluit van de Commissie 2012/504/EU van 17 september 2012 betreffende Eurostat (PB L 251 van 19.9.2012, blz. 49).

5

(6)  Verordening (EU) nr. 1096/2010 van de Raad van 17 november 2010 tot toewijzing aan de Europese Centrale Bank van specifieke taken betreffende de werking van het Europees Comité voor systeemrisico’s(PB L 331 van 15.12.2010, blz. 162).

6

(7)  Het Europees statistisch systeem (ESS) is het partnerschap tussen de statistische instantie van de Gemeenschap, te weten de Commissie (Eurostat), en de nationale instituten voor de statistiek (NSI) en andere nationale instanties die in elke lidstaat voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van Europese statistieken verantwoordelijk zijn.

7

(8)  Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank van 18 mei 2016 betreffende de verzameling van gedetailleerde kredietgegevens en kredietrisicogegevens (ECB/2016/13) (PB L 144 van 1.6.2016, blz. 44).

8

---

BIJLAGE I

Bijlage I bij Aanbeveling ECB/2016/14 wordt als volgt vervangen:

“BIJLAGE I

NALEVINGSCRITERIA VOOR DE AANBEVELINGEN

1.   Aanbeveling A

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht worden aanbevelingen A(1) en A(2) nageleefd te hebben, indien zij:

| a) | vaststellen of de relevante indicatoren inzake kredietverleningsstandaarden voor RRE-leningen overwogen worden of geïmplementeerd zijn in het risicomonitoringkader van de RRE-sector in hun jurisdictie; |
| --- | --- |

a)

vaststellen of de relevante indicatoren inzake kredietverleningsstandaarden voor RRE-leningen overwogen worden of geïmplementeerd zijn in het risicomonitoringkader van de RRE-sector in hun jurisdictie;

| b) | voortgang vaststellen met betrekking tot het gebruik van de in aanbeveling A(1), bedoelde indicatoren voor een dergelijke monitoring; |
| --- | --- |

b)

voortgang vaststellen met betrekking tot het gebruik van de in aanbeveling A(1), bedoelde indicatoren voor een dergelijke monitoring;

| c) | vaststellen in hoeverre de informatie die reeds beschikbaar is of naar verwachting beschikbaar zal komen over de relevante indicatoren, voldoende representatief is voor huidige kredietverleningsstandaarden in hun markt voor RRE-kredietverlening; |
| --- | --- |

c)

vaststellen in hoeverre de informatie die reeds beschikbaar is of naar verwachting beschikbaar zal komen over de relevante indicatoren, voldoende representatief is voor huidige kredietverleningsstandaarden in hun markt voor RRE-kredietverlening;

| d) | vaststellen of het segment voor verhuur-bestemde woningen een significante bron van risico’s vormt die voortvloeien uit de nationale onroerendgoedsector of een belangrijk deel vormt van de standen of stromen van de totale RRE-kredietverlening; |
| --- | --- |

d)

vaststellen of het segment voor verhuur-bestemde woningen een significante bron van risico’s vormt die voortvloeien uit de nationale onroerendgoedsector of een belangrijk deel vormt van de standen of stromen van de totale RRE-kredietverlening;

| e) | in de gevallen waarin het segment voor verhuur bestemde woningen geacht wordt een significante bron van risico’s te vormen die voortvloeien uit de nationale onroerendgoedsector of een belangrijk onderdeel vormt van de standen of stromen van de totale RRE-kredietverlening, beoordelen zij de voortgang in het gebruik van de in aanbeveling A(2) bedoelde indicatoren voor risicomonitoring. |
| --- | --- |

e)

in de gevallen waarin het segment voor verhuur bestemde woningen geacht wordt een significante bron van risico’s te vormen die voortvloeien uit de nationale onroerendgoedsector of een belangrijk onderdeel vormt van de standen of stromen van de totale RRE-kredietverlening, beoordelen zij de voortgang in het gebruik van de in aanbeveling A(2) bedoelde indicatoren voor risicomonitoring.

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht aanbevelingen A(3) en A(4) nageleefd te hebben, indien zij:

| a) | ervoor zorgen dat de in bijlage IV bedoelde methoden voor de berekening van de in aanbevelingen A(1) en A(2), bedoelde indicatoren worden vastgesteld; |
| --- | --- |

a)

ervoor zorgen dat de in bijlage IV bedoelde methoden voor de berekening van de in aanbevelingen A(1) en A(2), bedoelde indicatoren worden vastgesteld;

| b) | wanneer er naast de in bijlage IV bedoelde methode voor de berekening van de relevante indicatoren een andere methode wordt gebruikt, rapporteren over de technische kenmerken van de methode en zijn effectiviteit bij het monitoren van risico’s die voortvloeien uit de RRE-sector; |
| --- | --- |

b)

wanneer er naast de in bijlage IV bedoelde methode voor de berekening van de relevante indicatoren een andere methode wordt gebruikt, rapporteren over de technische kenmerken van de methode en zijn effectiviteit bij het monitoren van risico’s die voortvloeien uit de RRE-sector;

| c) | ervoor zorgen dat de in aanbevelingen A(1) en (2) bedoelde relevante indicatoren worden gebruikt om risico’s in de RRE-sector minstens jaarlijks te monitoren. |
| --- | --- |

c)

ervoor zorgen dat de in aanbevelingen A(1) en (2) bedoelde relevante indicatoren worden gebruikt om risico’s in de RRE-sector minstens jaarlijks te monitoren.

2.   Aanbeveling B

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht worden aanbevelingen B(1) en B(2) te hebben nageleefd, indien zij:

| a) | voortgang vaststellen met betrekking tot de monitoring van de univariate distributie en de geselecteerde gemeenschappelijke distributies van de relevante in template A van bijlage II bedoelde indicatoren; |
| --- | --- |

a)

voortgang vaststellen met betrekking tot de monitoring van de univariate distributie en de geselecteerde gemeenschappelijke distributies van de relevante in template A van bijlage II bedoelde indicatoren;

| b) | voortgang vaststellen inzake het gebruik van de in aanbeveling B, paragraaf 2 en in template A van bijlage II als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s bedoelde informatie. |
| --- | --- |

b)

voortgang vaststellen inzake het gebruik van de in aanbeveling B, paragraaf 2 en in template A van bijlage II als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s bedoelde informatie.

Indien het segment voor verhuur bestemde woningen geacht wordt een significante bron van risico’s te vormen die voortvloeien uit de nationale onroerendgoedsector of een belangrijk deel vormt van de standen en stromen van totale RRE-kredietverlening, worden nationale macroprudentiële autoriteiten geacht te voldoen aan aanbeveling B(3) 3 indien zij:

| a) | voortgang vaststellen met betrekking tot de afzonderlijke monitoring van de relevante indicatoren voor het segment voor-verhuur-bestemde woningen en onroerend goed voor eigen bewoning; |
| --- | --- |

a)

voortgang vaststellen met betrekking tot de afzonderlijke monitoring van de relevante indicatoren voor het segment voor-verhuur-bestemde woningen en onroerend goed voor eigen bewoning;

| b) | voortgang vaststellen met betrekking tot de monitoring van de relevante gegevens uitgesplitst naar de dimensies als bedoeld in templates A en B van bijlage II. |
| --- | --- |

b)

voortgang vaststellen met betrekking tot de monitoring van de relevante gegevens uitgesplitst naar de dimensies als bedoeld in templates A en B van bijlage II.

3.   Aanbeveling C

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht aanbevelingen C(1) en C(2), te hebben nageleefd, indien zij:

| a) | vaststellen of de relevante indicatoren voor nationale CRE-blootstellingen worden overwogen of toegepast in het risicomonitoringkader van de CRE-sector in hun jurisdictie; |
| --- | --- |

a)

vaststellen of de relevante indicatoren voor nationale CRE-blootstellingen worden overwogen of toegepast in het risicomonitoringkader van de CRE-sector in hun jurisdictie;

| b) | ervoor zorgen dat de indicatoren inzake de fysieke CRE-markt, de indicatoren inzake blootstellingen voor het financiële stelsel en de indicatoren inzake kredietverleningsstandaarden in het risicomonitoringkader worden opgenomen; |
| --- | --- |

b)

ervoor zorgen dat de indicatoren inzake de fysieke CRE-markt, de indicatoren inzake blootstellingen voor het financiële stelsel en de indicatoren inzake kredietverleningsstandaarden in het risicomonitoringkader worden opgenomen;

| c) | vaststellen of investeringen een significante financieringsbron zijn voor de nationale CRE-sector; |
| --- | --- |

c)

vaststellen of investeringen een significante financieringsbron zijn voor de nationale CRE-sector;

| d) | in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de nationale CRE-sector de voortgang in het gebruik van de aanvullende indicatoren voor de in aanbeveling C(2) bedoelde risicomonitoring beoordelen; |
| --- | --- |

d)

in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de nationale CRE-sector de voortgang in het gebruik van de aanvullende indicatoren voor de in aanbeveling C(2) bedoelde risicomonitoring beoordelen;

| e) | de voortgang beoordelen in het gebruik van minstens de in aanbeveling C(1) en, indien toepasselijk, in aanbeveling C(2), bedoelde indicatoren; |
| --- | --- |

e)

de voortgang beoordelen in het gebruik van minstens de in aanbeveling C(1) en, indien toepasselijk, in aanbeveling C(2), bedoelde indicatoren;

| f) | vaststellen in hoeverre de informatie die reeds beschikbaar is of naar verwachting beschikbaar zal komen met betrekking tot deze indicatoren voldoende representatief is voor de binnenlandse CRE-markt. |
| --- | --- |

f)

vaststellen in hoeverre de informatie die reeds beschikbaar is of naar verwachting beschikbaar zal komen met betrekking tot deze indicatoren voldoende representatief is voor de binnenlandse CRE-markt.

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht aanbevelingen C(3) en C(4) te hebben nageleefd, indien zij:

| a) | ervoor zorgen dat de berekeningsmethoden voor de in aanbevelingen C(1) en C(2) opgesomde indicatoren worden aangenomen zoals vastgelegd in bijlage V en, indien toepasselijk voor CRE, in bijlage IV; |
| --- | --- |

a)

ervoor zorgen dat de berekeningsmethoden voor de in aanbevelingen C(1) en C(2) opgesomde indicatoren worden aangenomen zoals vastgelegd in bijlage V en, indien toepasselijk voor CRE, in bijlage IV;

| b) | in de gevallen waarin er naast de in bijlage IV en V bedoelde methoden voor de berekening van de relevante indicatoren een andere methode wordt gebruikt, rapporteren over de technische kenmerken van de methode en de effectiviteit ervan bij het monitoren van risico’s die voortvloeien uit de CRE-sector; |
| --- | --- |

b)

in de gevallen waarin er naast de in bijlage IV en V bedoelde methoden voor de berekening van de relevante indicatoren een andere methode wordt gebruikt, rapporteren over de technische kenmerken van de methode en de effectiviteit ervan bij het monitoren van risico’s die voortvloeien uit de CRE-sector;

| c) | ervoor zorgen dat in aanbeveling C(1) vastgelegde indicatoren worden gebruikt om de ontwikkelingen in de CRE-sector minstens driemaandelijks te monitoren voor de indicatoren voor de fysieke CRE-markt, kredietverleningsstromen (waaronder stromen van niet-renderende leningen en voorzieningen voor verliezen op leningen) en de daarmee overeenstemmende kredietverleningsstandaards, en minstens jaarlijks me betrekking tot de standen van leningen (waaronder standen van niet-renderende leningen en voorzieningen voor verliezen op leningen) en de daarmee overeenstemmende kredietverleningstandaarden; |
| --- | --- |

c)

ervoor zorgen dat in aanbeveling C(1) vastgelegde indicatoren worden gebruikt om de ontwikkelingen in de CRE-sector minstens driemaandelijks te monitoren voor de indicatoren voor de fysieke CRE-markt, kredietverleningsstromen (waaronder stromen van niet-renderende leningen en voorzieningen voor verliezen op leningen) en de daarmee overeenstemmende kredietverleningsstandaards, en minstens jaarlijks me betrekking tot de standen van leningen (waaronder standen van niet-renderende leningen en voorzieningen voor verliezen op leningen) en de daarmee overeenstemmende kredietverleningstandaarden;

| d) | in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de nationale CRE-sector verzekeren zij dat de in aanbeveling C(2) opgesomde indicatoren gebruikt worden om ontwikkelingen in de CRE-sector minstens driemaandelijks te monitoren voor investeringsstromen (waaronder waarderingsaanpassingen van investeringen) en minstens jaarlijks voor de stand van investeringen (waaronder waarderingsaanpassingen van investeringen). |
| --- | --- |

d)

in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de nationale CRE-sector verzekeren zij dat de in aanbeveling C(2) opgesomde indicatoren gebruikt worden om ontwikkelingen in de CRE-sector minstens driemaandelijks te monitoren voor investeringsstromen (waaronder waarderingsaanpassingen van investeringen) en minstens jaarlijks voor de stand van investeringen (waaronder waarderingsaanpassingen van investeringen).

4.   Aanbeveling D

Nationale macroprudentiële autoriteiten worden geacht aanbeveling D nageleefd te hebben, indien zij:

| a) | vooruitgang vaststellen bij het monitoren van de in de templates A, B en C van bijlage III opgenomen relevante indicatoren; |
| --- | --- |

a)

vooruitgang vaststellen bij het monitoren van de in de templates A, B en C van bijlage III opgenomen relevante indicatoren;

| b) | voortgang vaststellen met betrekking tot het gebruik van de in aanbeveling D, paragraaf 2, bedoelde informatie, die in templates A, B en C van bijlage III als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s is vermeld; |
| --- | --- |

b)

voortgang vaststellen met betrekking tot het gebruik van de in aanbeveling D, paragraaf 2, bedoelde informatie, die in templates A, B en C van bijlage III als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s is vermeld;

| c) | in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de binnenlandse CRE-sector, de vooruitgang vatstellen in het gebruik van de relevante informatie zoals bedoeld in aanbeveling D(3), en zoals opgenomen in Template B als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s; |
| --- | --- |

c)

in de gevallen waarin investeringen worden beschouwd als een significante financieringsbron voor de binnenlandse CRE-sector, de vooruitgang vatstellen in het gebruik van de relevante informatie zoals bedoeld in aanbeveling D(3), en zoals opgenomen in Template B als richtsnoer voor het monitoren van de relevante risico’s;

| d) | in de gevallen waarin aanvullende indicatoren worden gebruikt voor het monitoren van ontwikkelingen in de CRE-sector, rapporten over aanvullende informatie die gebruikt wordt voor het monitoren van risico’s. |
| --- | --- |

d)

in de gevallen waarin aanvullende indicatoren worden gebruikt voor het monitoren van ontwikkelingen in de CRE-sector, rapporten over aanvullende informatie die gebruikt wordt voor het monitoren van risico’s.

5.   Aanbeveling E

De ESA’s worden geacht aanbeveling E nageleefd te hebben, indien zij:

| a) | een template vaststellen voor de publicatie van gegevens over de blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elke nationale CRE-markt in de Unie; |
| --- | --- |

a)

een template vaststellen voor de publicatie van gegevens over de blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elke nationale CRE-markt in de Unie;

| b) | minstens jaarlijks geaggregeerde gegevens publiceren die werden verzameld uit hoofde van bestaande rapportagevereisten over de blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elke nationale CRE-markt in de Unie. |
| --- | --- |

b)

minstens jaarlijks geaggregeerde gegevens publiceren die werden verzameld uit hoofde van bestaande rapportagevereisten over de blootstellingen van de onder hun toezicht vallende entiteiten op elke nationale CRE-markt in de Unie.

6.   Aanbeveling F

De Commissie (Eurostat) wordt geacht aanbeveling F nageleefd te hebben, indien zij:

| a) | op basis van de geschiktheid van de definities en uitsplitsingen voor de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt die thans in lidstaten gebruikt worden Uniewetgeving voorstelt waarmee een gemeenschappelijk minimumkader wordt vastgesteld voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van een gegevensbestand met relevante indicatoren met als doel om dergelijke indicatoren te harmoniseren; |
| --- | --- |

a)

op basis van de geschiktheid van de definities en uitsplitsingen voor de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt die thans in lidstaten gebruikt worden Uniewetgeving voorstelt waarmee een gemeenschappelijk minimumkader wordt vastgesteld voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van een gegevensbestand met relevante indicatoren met als doel om dergelijke indicatoren te harmoniseren;

| b) | zij de afstemming van de voorgestelde wetgeving op de indicatoren en hun definities zoals die gebruikt worden ten behoeve van toezicht en financiële stabiliteit verzekert, teneinde een ongerechtvaardigde toename van de last voor rapporterende entiteiten te voorkomen; |
| --- | --- |

b)

zij de afstemming van de voorgestelde wetgeving op de indicatoren en hun definities zoals die gebruikt worden ten behoeve van toezicht en financiële stabiliteit verzekert, teneinde een ongerechtvaardigde toename van de last voor rapporterende entiteiten te voorkomen;

| c) | zij de kwaliteit van de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt verzekert door statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures te ontwikkelen voor de ontwikkeling van het gegevensbestand met de relevante indicatoren; |
| --- | --- |

c)

zij de kwaliteit van de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt verzekert door statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures te ontwikkelen voor de ontwikkeling van het gegevensbestand met de relevante indicatoren;

| d) | zij verzekert dat de implementatie van de ontwikkelde statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures aangaande het gegevensbestand betreffende de relevante indicatoren voor de fysieke CRE-markt niet leidt tot een ongerechtvaardigde toename van de last voor rapporterende entiteiten; |
| --- | --- |

d)

zij verzekert dat de implementatie van de ontwikkelde statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures aangaande het gegevensbestand betreffende de relevante indicatoren voor de fysieke CRE-markt niet leidt tot een ongerechtvaardigde toename van de last voor rapporterende entiteiten;

| e) | zij de implementatie van de statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures die ontwikkeld zijn voor de productie van het gegevensbestand betreffende de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt stimuleert. |
| --- | --- |

e)

zij de implementatie van de statistische standaarden, bronnen, methoden en procedures die ontwikkeld zijn voor de productie van het gegevensbestand betreffende de relevante indicatoren op de fysieke CRE-markt stimuleert.

---

BIJLAGE II

Bijlage II bij Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt vervangen door:

“BIJLAGE II

INDICATIEVE TEMPLATES VOOR INDICATOREN INZAKE DE SECTOR VOOR NIET-ZAKELIJK ONROEREND GOED

1.   Template A: indicatoren en aanverwante uitsplitsingen voor hypothecaire leningen

Templates voor niet-zakelijkonroerendgoed

| STROMEN= nieuwe productie van RRE-leningen binnen de rapportageperiode, zoals gezien door de kredietverlener. Nationale macroprudentiële autoriteiten, die onderscheid kunnen maken tussen waarlijk nieuwe RRE-leningen en overgesloten leningen, hebben de mogelijkheid overgesloten leningen als aparte uitsplitsing op te voeren.

  STANDEN= Gegevens voor de standen van RRE-leningen op de rapportagedatum (bijv. einde van het jaar)

  ncu= bedrag in nationale valuta

  #= aantal contracten

  y= jaar/jaren

  Avg= gemiddelde van de betrokken ratio

  o/w= waarvan |
| --- |

STROMEN= nieuwe productie van RRE-leningen binnen de rapportageperiode, zoals gezien door de kredietverlener. Nationale macroprudentiële autoriteiten, die onderscheid kunnen maken tussen waarlijk nieuwe RRE-leningen en overgesloten leningen, hebben de mogelijkheid overgesloten leningen als aparte uitsplitsing op te voeren.

STANDEN= Gegevens voor de standen van RRE-leningen op de rapportagedatum (bijv. einde van het jaar)

ncu= bedrag in nationale valuta

# = aantal contracten

y= jaar/jaren

Avg= gemiddelde van de betrokken ratio

o/w= waarvan

UNIVARIATE DISTRIBUTIE

| Overzicht van RRE-leningportfolio | | FLOWS | | | Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O) | | STROMEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Uitbetaalde leningen | | ncu, # | | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) |
| o/w voor verhuur bestemd | | ncu, # | | | o/w voor verhuur bestemd | | Avg (in %) |
| o/w voor eigen bewoning | | ncu, # | | | o/w voor eigen bewoning | | Avg (in %) |
| o/w startende kopers | | ncu, # | | | o/w startende kopers | | Avg (in %) |
| o/w leningen in vreemde valuta | | ncu, # | | | o/w leningen in vreemde valuta | | Avg (in %) |
| o/w volledig hoofdsom aflossend | | ncu, # | | | o/w volledig hoofdsom aflossend | | Avg (in %) |
| o/w deels hoofdsom aflossend | | ncu, # | | | o/w deels hoofdsom aflossend | | Avg (in %) |
| o/w aflossingsvrij (*1) | | ncu, # | | | o/w aflossingsvrij (*1) | | Avg (in %) |
| o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2) | | ncu, # | | | o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2) | | Avg (in %) |
| o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w > 10j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | o/w > 10j initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w overgesloten (optioneel) | | ncu, # | | | VERDELING | | |
| | | | | | ≤10 % | | ncu, # |
| | | | | | ]10 % ; 20 %] | | ncu, # |
| Lening-waarde bij initiëring (LTV-O) | | STROMEN | | | ]20 % ; 30 %] | | ncu, # |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) | | | ]30 % ; 40 %] | | ncu, # |
| o/w voor verhuur bestemd | | Avg (in %) | | | ]40 % ; 50 %] | | ncu, # |
| o/w voor eigen bewoning | | Avg (in %) | | | ]50 % ; 60 %] | | ncu, # |
| o/w startende kopers | | Avg (in %) | | | > 60 % | | ncu, # |
| o/w leningen in vreemde valuta | | Avg (in %) | | | Niet beschikbaar | | ncu, # |
| o/w volledig hoofdsom aflossend | | Avg (in %) | | | | | |
| o/w deels hoofdsom aflossend | | Avg (in %) | | | | | |
| o/w aflossingsvrij (*1) | | Avg (in %) | | | Schuldaflossing-inkomen bij initiëring (DSTI-O) (OPTIONEEL) | | STROMEN |
| o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2) | | Avg (in %) | | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) |
| VERDELING | | | | | VERDELING | | |
| ≤ 50 % | | ncu, # | | | ≤10 % | | ncu, # |
| ]50 % ; 60 %] | | ncu, # | | | ]10 % ; 20 %] | | ncu, # |
| ]60 % ; 70 %] | | ncu, # | | | ]20 % ; 30 %] | | ncu, # |
| ]70 % ; 80 %] | | ncu, # | | | ]30 % ; 40 %] | | ncu, # |
| ]80 % ; 90 %] | | ncu, # | | | ]40 % ; 50 %] | | ncu, # |
| ]90 % ; 100 %] | | ncu, # | | | ]50 % ; 60 %] | | ncu, # |
| ]100 % ; 110 %] | | ncu, # | | | > 60 % | | ncu, # |
| > 110 % | | ncu, # | | | Niet beschikbaar | | ncu, # |
| Niet beschikbaar | | ncu, # | | | | | |

Overzicht van RRE-leningportfolio

FLOWS

Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O)

STROMEN

Uitbetaalde leningen

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

o/w voor verhuur bestemd

ncu, #

o/w voor verhuur bestemd

Avg (in %)

o/w voor eigen bewoning

ncu, #

o/w voor eigen bewoning

Avg (in %)

o/w startende kopers

ncu, #

o/w startende kopers

Avg (in %)

o/w leningen in vreemde valuta

ncu, #

o/w leningen in vreemde valuta

Avg (in %)

o/w volledig hoofdsom aflossend

ncu, #

o/w volledig hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w deels hoofdsom aflossend

ncu, #

o/w deels hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w aflossingsvrij (*1)

ncu, #

o/w aflossingsvrij (*1)

Avg (in %)

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2)

ncu, #

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2)

Avg (in %)

o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w > 10j initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w > 10j initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w overgesloten (optioneel)

ncu, #

VERDELING

≤10 %

ncu, #

]10 % ; 20 %]

ncu, #

Lening-waarde bij initiëring (LTV-O)

STROMEN

]20 % ; 30 %]

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

]30 % ; 40 %]

ncu, #

o/w voor verhuur bestemd

Avg (in %)

]40 % ; 50 %]

ncu, #

o/w voor eigen bewoning

Avg (in %)

]50 % ; 60 %]

ncu, #

o/w startende kopers

Avg (in %)

> 60 %

ncu, #

o/w leningen in vreemde valuta

Avg (in %)

Niet beschikbaar

ncu, #

o/w volledig hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w deels hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w aflossingsvrij (*1)

Avg (in %)

Schuldaflossing-inkomen bij initiëring (DSTI-O) (OPTIONEEL)

STROMEN

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*2)

Avg (in %)

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

VERDELING

VERDELING

≤ 50 %

ncu, #

≤10 %

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

]10 % ; 20 %]

ncu, #

]60 % ; 70 %]

ncu, #

]20 % ; 30 %]

ncu, #

]70 % ; 80 %]

ncu, #

]30 % ; 40 %]

ncu, #

]80 % ; 90 %]

ncu, #

]40 % ; 50 %]

ncu, #

]90 % ; 100 %]

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

]100 % ; 110 %]

ncu, #

> 60 %

ncu, #

> 110 %

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

| Huidige lening-waarde (LTV-C) | | | STANDEN | | Lening-inkomen bij initiëring (LTI-O) | | STROMEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | | Avg (in %) | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg |
| VERDELING | | | | | VERDELING | | |
| ≤ 50 % | | | ncu, # | | ≤3 | | ncu, # |
| ]50 % ; 60 %] | | | ncu, # | | ]3 ; 3,5 ] | | ncu, # |
| ]60 % ; 70 %] | | | ncu, # | | ]3,5 ; 4] | | ncu, # |
| ]70 % ; 80 %] | | | ncu, # | | ]4 ; 4,5 ] | | ncu, # |
| ]80 % ; 90 %] | | | ncu, # | | ]4,5 ; 5] | | ncu, # |
| ]90 % ; 100 %] | | | ncu, # | | ]5 ; 5,5 ] | | ncu, # |
| ]100 % ; 110 %] | | | ncu, # | | ]5,5 ; 6] | | ncu, # |
| > 110 % | | | ncu, # | | < 6 | | ncu, # |
| Niet beschikbaar | | | ncu, # | | Niet beschikbaar | | ncu, # |

Huidige lening-waarde (LTV-C)

STANDEN

Lening-inkomen bij initiëring (LTI-O)

STROMEN

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg

VERDELING

VERDELING

≤ 50 %

ncu, #

≤3

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

]3 ; 3,5 ]

ncu, #

]60 % ; 70 %]

ncu, #

]3,5 ; 4]

ncu, #

]70 % ; 80 %]

ncu, #

]4 ; 4,5 ]

ncu, #

]80 % ; 90 %]

ncu, #

]4,5 ; 5]

ncu, #

]90 % ; 100 %]

ncu, #

]5 ; 5,5 ]

ncu, #

]100 % ; 110 %]

ncu, #

]5,5 ; 6]

ncu, #

> 110 %

ncu, #

< 6

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

| Looptijden bij initiëring | | STROMEN | | | Schuld-inkomen bij initiëring (DTI-O) | | STROMEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (jaren) | | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg |
| VERDELING | | | | | VERDELING | | |
| ≤ 5j | | ncu, # | | | ≤3 | | ncu, # |
| ]5j ; 10j] | | ncu, # | | | ]3 ; 3,5 ] | | ncu, # |
| ]10j ; 15j] | | ncu, # | | | ]3,5 ; 4] | | ncu, # |
| ]15j ; 20j] | | ncu, # | | | ]4 ; 4,5 ] | | ncu, # |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | | | ]4,5 ; 5] | | ncu, # |
| ]25j ; 30j] | | ncu, # | | | ]5 ; 5,5 ] | | ncu, # |
| ]30j ; 35j] | | ncu, # | | | ]5,5 ; 6] | | ncu, # |
| > 35j | | ncu, # | | | ]6,5 ; 7] | | ncu, # |
| Niet beschikbaar | | ncu, # | | | < 7 | | ncu, # |
| | | | | | Niet beschikbaar | | ncu, # |

Looptijden bij initiëring

STROMEN

Schuld-inkomen bij initiëring (DTI-O)

STROMEN

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (jaren)

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg

VERDELING

VERDELING

≤ 5j

ncu, #

≤3

ncu, #

]5j ; 10j]

ncu, #

]3 ; 3,5 ]

ncu, #

]10j ; 15j]

ncu, #

]3,5 ; 4]

ncu, #

]15j ; 20j]

ncu, #

]4 ; 4,5 ]

ncu, #

]20j ; 25j]

ncu, #

]4,5 ; 5]

ncu, #

]25j ; 30j]

ncu, #

]5 ; 5,5 ]

ncu, #

]30j ; 35j]

ncu, #

]5,5 ; 6]

ncu, #

> 35j

ncu, #

]6,5 ; 7]

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

< 7

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

GEZAMENLIJKE DISTRIBUTIE

| STROMEN | | Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O) | | STROMEN | | Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | | ≤30 % | ]30 % ; 50 %] | >50 % | | Initiële rentevaste periode | | ≤30 % | ]30 % ; 50 %] | >50 % |
| LTV-O ≤ 80 % | | | | | | o/w ≤ 1j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| Looptijd bij initiëring | | | | | | o/w ] 1j; 5j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| ≤ 20j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | o/w ] 5j; 10j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | o/w > 10j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| > 25j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| LTV-O ]80 %-90 %] | | | | | | | | | | |
| Looptijd bij initiëring | | | | | | STROMEN | | Schuld-inkomen bij initiëring (DTI-O) |
| ≤ 20j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | Lening-waarde bij initiëring (LTV-O) | | ≤ 4 | ]4 ; 6] | < 6 |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | LTV-O ≤ 80 % | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| > 25j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | LTV-O ]80 % ; 90 %] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| LTV-O ]90 %-110 %] | | | | | | LTV-O ]90 % ; 110 %] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| Looptijd bij initiëring | | | | | | LTV-O ]110 %] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # |
| ≤ 20j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| > 25j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| LTV-O ]110 %] | | | | | | | | | | |
| Looptijd bij initiëring | | | | | | | | | | |
| ≤ 20j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |
| > 25j | | ncu, # | ncu, # | ncu, # | | | | | | |

STROMEN

Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O)

STROMEN

Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O)

≤30 %

]30 % ; 50 %]

>50 %

Initiële rentevaste periode

≤30 %

]30 % ; 50 %]

>50 %

LTV-O ≤ 80 %

o/w ≤ 1j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

Looptijd bij initiëring

o/w ] 1j; 5j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

≤ 20j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

o/w ] 5j; 10j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

]20j ; 25j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

o/w > 10j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

> 25j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

LTV-O ]80 %-90 %]

Looptijd bij initiëring

STROMEN

Schuld-inkomen bij initiëring (DTI-O)

≤ 20j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

Lening-waarde bij initiëring (LTV-O)

≤ 4

]4 ; 6]

< 6

]20j ; 25j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

LTV-O ≤ 80 %

ncu, #

ncu, #

ncu, #

> 25j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

LTV-O ]80 % ; 90 %]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

LTV-O ]90 %-110 %]

LTV-O ]90 % ; 110 %]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

Looptijd bij initiëring

LTV-O ]110 %]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

≤ 20j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

]20j ; 25j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

> 25j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

LTV-O ]110 %]

Looptijd bij initiëring

≤ 20j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

]20j ; 25j]

ncu, #

ncu, #

ncu, #

> 25j

ncu, #

ncu, #

ncu, #

2.   Template B: indicatoren en aanverwante uitsplitsingen voor RRE-leningen voor het segment voor verhuur en voor eigen bewoning bestemde woningen.

Aanvullende templates voor landen met een significant huurkooprisico of -markt

| STROMEN= nieuwe productie van RRE-leningen binnen de rapportageperiode, zoals gezien door de kredietverlener. Nationale macroprudentiële autoriteiten die onderscheid kunnen maken tussen waarlijk nieuw afgesloten RRE-leningen en overgesloten leningen hebben de mogelijkheid overgesloten leningen als aparte uitsplitsing op te voeren.

  STANDEN= Gegevens voor de standen van RRE-leningen op de rapportagedatum (bijv. einde van het jaar)

  ncu= bedrag in nationale valuta

  #= aantal contracten

  y= jaar/jaren

  Avg= gemiddelde van de betrokken ratio

  o/w= waarvan |
| --- |

STROMEN= nieuwe productie van RRE-leningen binnen de rapportageperiode, zoals gezien door de kredietverlener. Nationale macroprudentiële autoriteiten die onderscheid kunnen maken tussen waarlijk nieuw afgesloten RRE-leningen en overgesloten leningen hebben de mogelijkheid overgesloten leningen als aparte uitsplitsing op te voeren.

STANDEN= Gegevens voor de standen van RRE-leningen op de rapportagedatum (bijv. einde van het jaar)

ncu= bedrag in nationale valuta

# = aantal contracten

y= jaar/jaren

Avg= gemiddelde van de betrokken ratio

o/w= waarvan

LENINGEN INZAKE VOOR VERHUUR BESTEMD ONROEREND GOED

| Overzicht leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed | | STROMEN | | Rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-O) | | STROMEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Uitbetaalde leningen | | ncu, # | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg |
| o/w startende kopers | | ncu, # | | VERDELING | | |
| o/w leningen in vreemde valuta | | ncu, # | | ≤ 100 % | | ncu, # |
| o/w volledig hoofdsom aflossend | | ncu, # | | ] 100 % ; 125 %] | | ncu, # |
| o/w deels hoofdsom aflossend | | ncu, # | | ] 125 % ; 150 %] | | ncu, # |
| o/w aflossingsvrij (*3) | | ncu, # | | ] 150 % ; 175 %] | | ncu, # |
| o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4) | | ncu, # | | ] 175 % ; 200] | | ncu, # |
| o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | > 200 % | | ncu, # |
| o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | | |
| o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | | |
| o/w > 10j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | | | |
| | | | | Lening-huurratio bij initiëring (LTR-O). | | STROMEN |
| Lening-waarde bij initiëring (LTV-O) | | STROMEN | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) | | VERDELING | | |
| VERDELING | | | | ≤ 5 | | ncu, # |
| ≤ 50 % | | ncu, # | | ] 5 ; 10] | | ncu, # |
| ]50 % ; 60 %] | | ncu, # | | ] 10 ; 15] | | ncu, # |
| ]60 % ; 70 %] | | ncu, # | | ] 15 ; 20 ] | | ncu, # |
| ]70 % ; 80 %] | | ncu, # | | < 20 | | ncu, # |
| ]80 % ; 90 %] | | ncu, # | | | | |
| ]90 % ; 100 %] | | ncu, # | | | | |
| ]100 % ; 110 %] | | ncu, # | | | | |
| > 110 % | | ncu, # | | | | |
| Niet beschikbaar | | ncu, # | | | | |

Overzicht leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed

STROMEN

Rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-O)

STROMEN

Uitbetaalde leningen

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg

o/w startende kopers

ncu, #

VERDELING

o/w leningen in vreemde valuta

ncu, #

≤ 100 %

ncu, #

o/w volledig hoofdsom aflossend

ncu, #

] 100 % ; 125 %]

ncu, #

o/w deels hoofdsom aflossend

ncu, #

] 125 % ; 150 %]

ncu, #

o/w aflossingsvrij (*3)

ncu, #

] 150 % ; 175 %]

ncu, #

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4)

ncu, #

] 175 % ; 200]

ncu, #

o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode

ncu, #

> 200 %

ncu, #

o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w > 10j initiële rentevaste periode

ncu, #

Lening-huurratio bij initiëring (LTR-O).

STROMEN

Lening-waarde bij initiëring (LTV-O)

STROMEN

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

VERDELING

VERDELING

≤ 5

ncu, #

≤ 50 %

ncu, #

] 5 ; 10]

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

] 10 ; 15]

ncu, #

]60 % ; 70 %]

ncu, #

] 15 ; 20 ]

ncu, #

]70 % ; 80 %]

ncu, #

< 20

ncu, #

]80 % ; 90 %]

ncu, #

]90 % ; 100 %]

ncu, #

]100 % ; 110 %]

ncu, #

> 110 %

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

EIGENBEWONINGLENINGEN

| Overzicht van eigenbewoningleningen | | STROMEN | | Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O) | | STROMEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Uitbetaalde leningen | | ncu, # | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) |
| o/w startende kopers | | ncu, # | | o/w startende kopers | | Avg (in %) |
| o/w leningen in vreemde valuta | | ncu, # | | o/w leningen in vreemde valuta | | Avg (in %) |
| o/w volledig hoofdsom aflossend | | ncu, # | | o/w volledig hoofdsom aflossend | | Avg (in %) |
| o/w deels hoofdsom aflossend | | ncu, # | | o/w deels hoofdsom aflossend | | Avg (in %) |
| o/w aflossingsvrij (*3) | | ncu, # | | o/w aflossingsvrij (*3) | | Avg (in %) |
| o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4) | | ncu, # | | o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4) | | Avg (in %) |
| o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode | | ncu, # | | o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| o/w > 10j initiële rentevaste periode | | ncu, # | | o/w > 10j initiële rentevaste periode | | Avg (in %) |
| | | | | VERDELING | | |
| Huidige lening-waarde (LTV-C) | | STROMEN | | ≤10 % | | ncu, # |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in %) | | ]10 % ; 20 %] | | ncu, # |
| o/w startende kopers | | Avg (in %) | | ]20 % ; 30 %] | | ncu, # |
| o/w leningen in vreemde valuta | | Avg (in %) | | ]30 % ; 40 %] | | ncu, # |
| o/w volledig hoofdsom aflossend | | Avg (in %) | | ]40 % ; 50 %] | | ncu, # |
| o/w deels hoofdsom aflossend | | Avg (in %) | | ]50 % ; 60 %] | | ncu, # |
| o/w aflossingsvrij (*3) | | Avg (in %) | | > 60 % | | ncu, # |
| o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4) | | ncu, # | | Niet beschikbaar | | ncu, # |
| VERDELING | | | | | | |
| ≤ 50 % | | ncu, # | | | | |
| ]50 % ; 60 %] | | ncu, # | | Lening-inkomen bij initiëring (LTI-O) | | STROMEN |
| ]60 % ; 70 %] | | ncu, # | | GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg |
| ]70 % ; 80 %] | | ncu, # | | VERDELING | | |
| ]80 % ; 90 %] | | ncu, # | | ≤3 | | ncu, # |
| ]90 % ; 100 %] | | ncu, # | | ]3 ; 3,5 ] | | ncu, # |
| ]100 % ; 110 %] | | ncu, # | | ]3,5 ; 4] | | ncu, # |
| > 110 % | | ncu, # | | ]4 ; 4,5 ] | | ncu, # |
| Niet beschikbaar | | ncu, # | | ]4,5 ; 5] | | ncu, # |
| | | | | ]5 ; 5,5 ] | | ncu, # |
| | | | | ]5,5 ; 6] | | ncu, # |
| | | | | < 6 | | ncu, # |
| | | | | Niet beschikbaar | | ncu, # |

Overzicht van eigenbewoningleningen

STROMEN

Leningaflossing-inkomen bij initiëring (LSTI-O)

STROMEN

Uitbetaalde leningen

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

o/w startende kopers

ncu, #

o/w startende kopers

Avg (in %)

o/w leningen in vreemde valuta

ncu, #

o/w leningen in vreemde valuta

Avg (in %)

o/w volledig hoofdsom aflossend

ncu, #

o/w volledig hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w deels hoofdsom aflossend

ncu, #

o/w deels hoofdsom aflossend

Avg (in %)

o/w aflossingsvrij (*3)

ncu, #

o/w aflossingsvrij (*3)

Avg (in %)

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4)

ncu, #

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4)

Avg (in %)

o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ≤ 1j initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ] 1j; 5j] initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w ] 5j; 10j] initiële rentevaste periode

Avg (in %)

o/w > 10j initiële rentevaste periode

ncu, #

o/w > 10j initiële rentevaste periode

Avg (in %)

VERDELING

Huidige lening-waarde (LTV-C)

STROMEN

≤10 %

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

]10 % ; 20 %]

ncu, #

o/w startende kopers

Avg (in %)

]20 % ; 30 %]

ncu, #

o/w leningen in vreemde valuta

Avg (in %)

]30 % ; 40 %]

ncu, #

o/w volledig hoofdsom aflossend

Avg (in %)

]40 % ; 50 %]

ncu, #

o/w deels hoofdsom aflossend

Avg (in %)

]50 % ; 60 %]

ncu, #

o/w aflossingsvrij (*3)

Avg (in %)

> 60 %

ncu, #

o/w onroerend goed in individueel grondgebied (*4)

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

VERDELING

≤ 50 %

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

Lening-inkomen bij initiëring (LTI-O)

STROMEN

]60 % ; 70 %]

ncu, #

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg

]70 % ; 80 %]

ncu, #

VERDELING

]80 % ; 90 %]

ncu, #

≤3

ncu, #

]90 % ; 100 %]

ncu, #

]3 ; 3,5 ]

ncu, #

]100 % ; 110 %]

ncu, #

]3,5 ; 4]

ncu, #

> 110 %

ncu, #

]4 ; 4,5 ]

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

]4,5 ; 5]

ncu, #

]5 ; 5,5 ]

ncu, #

]5,5 ; 6]

ncu, #

< 6

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

| Huidige lening-waarde (LTV-C) | | | STANDEN |
| --- | --- | --- | --- |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | | Avg (in %) |
| VERDELING | | | |
| ≤ 50 % | | | ncu, # |
| ]50 % ; 60 %] | | | ncu, # |
| ]60 % ; 70 %] | | | ncu, # |
| ]70 % ; 80 %] | | | ncu, # |
| ]80 % ; 90 %] | | | ncu, # |
| ]90 % ; 100 %] | | | ncu, # |
| ]100 % ; 110 %] | | | ncu, # |
| > 110 % | | | ncu, # |
| Niet beschikbaar | | | ncu, # |
| | | | |
| Looptijden bij initiëring in jaren | | STROMEN | |
| GEWOGEN GEMIDDELDE | | Avg (in jaren) | |
| VERDELING | | | |
| ≤ 5j | | ncu, # | |
| ]5j ; 10j] | | ncu, # | |
| ]10j ; 15j] | | ncu, # | |
| ]15j ; 20j] | | ncu, # | |
| ]20j ; 25j] | | ncu, # | |
| ]25j ; 30j] | | ncu, # | |
| ]30j ; 35j] | | ncu, # | |
| > 35j | | ncu, # | |
| Niet beschikbaar | | ncu, # | |

Huidige lening-waarde (LTV-C)

STANDEN

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in %)

VERDELING

≤ 50 %

ncu, #

]50 % ; 60 %]

ncu, #

]60 % ; 70 %]

ncu, #

]70 % ; 80 %]

ncu, #

]80 % ; 90 %]

ncu, #

]90 % ; 100 %]

ncu, #

]100 % ; 110 %]

ncu, #

> 110 %

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

Looptijden bij initiëring in jaren

STROMEN

GEWOGEN GEMIDDELDE

Avg (in jaren)

VERDELING

≤ 5j

ncu, #

]5j ; 10j]

ncu, #

]10j ; 15j]

ncu, #

]15j ; 20j]

ncu, #

]20j ; 25j]

ncu, #

]25j ; 30j]

ncu, #

]30j ; 35j]

ncu, #

> 35j

ncu, #

Niet beschikbaar

ncu, #

---

(*1)  Indien toepasselijk moeten aflossingsvrije leningen waarvoor een aflossingsvehikel bestaat afzonderlijk opgevoerd worden.

*1

(*2)  RRE-leningen binnen het binnenlandse financiële stelsel van een lidstaat kunnen door RRE-onroerend goed dat zich op buitenlands grondgebied bevindt als zekerheid worden verstrekt. Er moet een rij worden toegevoegd voor elk van deze buitenlandse gebieden die belangrijk wordt geacht voor de doeleinden van financiële stabiliteit.

*2

(*3)  Indien toepasselijk moeten aflossingsvrije leningen waarvoor een aflossingsvehikel bestaat afzonderlijk opgevoerd worden.

*3

(*4)  RRE-leningen binnen het binnenlandse financiële stelsel van een lidstaat kunnen door RRE-onroerend goed dat zich op buitenlands grondgebied bevindt als zekerheid worden verstrekt. Er moet een rij worden toegevoegd voor elk van deze buitenlandse gebieden die belangrijk wordt geacht voor doeleinden van financiële stabiliteit.

*4

---

BIJLAGE III

Bijlage III bij Verordening ECB/2016/14 worden als volgt vervangen:

“BIJLAGE III

INDICATIEVE TEMPLATES VOOR INDICATOREN VOOR DE SECTOR VOOR ZAKELIJK ONROEREND GOED

1.   Template A: indicatoren voor de fysieke markt

Fysiekemarktindicatoren

| | Indicator | | Uitsplitsing |
| --- | --- | --- | --- |
| Frequentie | Onroerendgoedtype (1) | Locatie van het onroerend goed (2) |
| Fysieke markt | CRE-prijsindex | Driemaandelijks | I | I |
| Huurindex | Driemaandelijks | I | I |
| Huuropbrengstindex | Driemaandelijks | I | I |
| Leegstandspercentages | Driemaandelijks | R | R |
| Bouwbegin | Driemaandelijks | # | # |
| I= Index
  R= Ratio
  #= vierkante meters |

Indicator

Uitsplitsing

Frequentie

Onroerendgoedtype (1)

Locatie van het onroerend goed (2)

Fysieke markt

CRE-prijsindex

Driemaandelijks

I

I

Huurindex

Driemaandelijks

I

I

Huuropbrengstindex

Driemaandelijks

I

I

Leegstandspercentages

Driemaandelijks

R

R

Bouwbegin

Driemaandelijks

#

#

I= Index

R= Ratio

# = vierkante meters

2.   Template B: indicatoren voor de blootstellingen van het financiële stelsel

Blootstellingsindicatoren

Nc= bedrag in nationale valuta

| | Indicator | | Uitsplitsing | Totaal |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Frequentie | Onroerendgoedtype (3) | Locatie van het onroerend goed (4) | Investeerdertype (5)
   (10) | Kredietverlenertype (6) | Investeerder (10) / nationaliteit kredietverlener (7) |
| Stromen
   (8) | Investeringen in CRE (10) | Driemaandelijks | nc | nc | nc | | nc | nc |
| — | waarvan direct aangehouden CRE |

Indicator

Uitsplitsing

Totaal

Frequentie

Onroerendgoedtype (3)

Locatie van het onroerend goed (4)

Investeerdertype (5)
   (10)

Kredietverlenertype (6)

Investeerder (10) / nationaliteit kredietverlener (7)

Stromen
   (8)

Investeringen in CRE (10)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

—

waarvan direct aangehouden CRE

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan indirect aangehouden CRE |
| --- | --- |

—

waarvan indirect aangehouden CRE

Driemaandelijks

nc

nc

nc

Waarderingsaanpassingen op CRE-investeringen

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

Kredietverlening ten aanzien van CRE (waaronder onroerend goed in aanbouw)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen om huurwoningen te verkrijgen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen om huurwoningen te verkrijgen

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE onroerend goed in aanbouw |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE onroerend goed in aanbouw

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

Niet-renderende CRE-leningen (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw);

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in aanbouw |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in aanbouw

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

standen van voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening voor zakelijk onroerend goed (waaronder onroerend goed in aanbouw)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in aanbouw |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in aanbouw

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

nc

nc

nc

nc

nc

| | Indicator | | Uitsplitsing | Totaal |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Frequentie | Onroerendgoedtype (3) | Locatie van het onroerend goed (4) | Investeerdertype (5)
   (10) | Kredietverlenertype (6) | Investeerder (10) / nationaliteit kredietverlener (7) |
| Standen
   (9) | Investeringen in CRE (10) | Jaarlijks | nc | nc | nc | | nc | nc |
| — | waarvan direct aangehouden CRE |

Indicator

Uitsplitsing

Totaal

Frequentie

Onroerendgoedtype (3)

Locatie van het onroerend goed (4)

Investeerdertype (5)
   (10)

Kredietverlenertype (6)

Investeerder (10) / nationaliteit kredietverlener (7)

Standen
   (9)

Investeringen in CRE (10)

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

—

waarvan direct aangehouden CRE

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan indirect aangehouden CRE |
| --- | --- |

—

waarvan indirect aangehouden CRE

Jaarlijks

nc

nc

nc

Waarderingsaanpassingen op CRE-investeringen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

Kredietverlening voor CRE (waaronder CRE-onroerend goed in ontwikkeling of in aanbouw)

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan niet-renderende CRE-leningen |
| --- | --- |

—

waarvan niet-renderende CRE-leningen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

Voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan niet-renderende CRE-leningen |
| --- | --- |

—

waarvan niet-renderende CRE-leningen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van huurwoningen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

Kredietverlening ten aanzien van onroerend goed in aanbouw (als deel van de CRE-kredietverlening)

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

| — | waarvan niet-renderende leningen |
| --- | --- |

—

waarvan niet-renderende leningen

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

Voorzieningen voor verliezen op kredietverlening voor CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Jaarlijks

nc

nc

nc

nc

nc

3.   Template C: indicatoren voor kredietverleningsstandaarden

Indicatoren voor kredietverleningstandaarden (11)

R= Ratio

| | Indicator | Frequentie | Gewogen gemiddelde van ratio's |
| --- | --- | --- | --- |
| Stromen
   (12) | Lening-waarde bij initiëring (LTV-O) | Driemaandelijks | R |
| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen |

Indicator

Frequentie

Gewogen gemiddelde van ratio's

Stromen
   (12)

Lening-waarde bij initiëring (LTV-O)

Driemaandelijks

R

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen

Driemaandelijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van huurwoning |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van huurwoning

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

R

Rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-O)

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen

Driemaandelijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Driemaandelijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

R

Schuldaflossing-dekkingratio bij initiëring (DSCR-O)

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Driemaandelijks

R

| — | loans for acquiring rental housing |
| --- | --- |

—

loans for acquiring rental housing

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Driemaandelijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Driemaandelijks

R

| | Indicator | Frequentie | Gewogen gemiddelde van ratio's |
| --- | --- | --- | --- |
| Standen
   (13) | Huidige lening-waarde (LTV-C) | Jaarlijks | R |
| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |

Indicator

Frequentie

Gewogen gemiddelde van ratio's

Standen
   (13)

Huidige lening-waarde (LTV-C)

Jaarlijks

R

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Jaarlijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Jaarlijks

R

Huidige rente-dekkingratio bij initiëring (ICR-C)

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Jaarlijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van sociale huisvesting

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Jaarlijks

R

Huidige aflossing-dekkingratio bij initiëring (DSCR-C)

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen. |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor het verkrijgen van onroerend goed, bestaand of in aanbouw, door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen.

Jaarlijks

R

| — | leningen voor de verkrijging van huurwoningen |
| --- | --- |

—

leningen voor de verkrijging van huurwoningen

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen) |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed dat inkomsten genereert (anders dan huurwoningen)

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van CRE-onroerend goed in ontwikkeling

Jaarlijks

R

| — | waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting |
| --- | --- |

—

waarvan leningen voor de verkrijging van onroerend goed voor sociale huisvesting

Jaarlijks

R

---

(1)  Onroerendgoedtype wordt uitgesplitst naar kantoren, detailhandel, industrieel, niet-zakelijk en overige (alle binnenlandse markt).

1

(2)  Locatie onroerend goed wordt uitgesplitst naar binnenlandse toplocatie en binnenlandse niet-toplocatie.

2

(3)  Onroerendgoedtype wordt uitgesplitst naar kantoren, detailhandel, industrieel, niet-zakelijk en overige, indien relevant voor de indicator.

3

(4)  Locatie van het onroerend goed wordt uitgesplitst naar nationaal hoofdverblijf, nationaal niet-hoofdverblijf, en buitenlands.

4

(5)  Investeerdertype wordt uitgesplitst naar banken, verzekeringsinstellingen, pensioenfondsen, beleggingsinstellingen, onroerendgoedondernemingen en overige.

5

(6)  Kredietverlenertype wordt uitgesplitst naar banken, verzekeringsinstellingen, pensioenfondsen, beleggingsinstellingen, onroerendgoedondernemingen en overige.

6

(7)  Nationaliteit wordt uitgesplitst naar nationaal, Europese Economische Ruimte en rest van de wereld.

7

(8)  Stromen zijn op brutobasis voor investeringen, kredietverlening en niet-renderende leningen (alleen nieuwe leningen/investeringen zijn gedekt waarbij geen rekening wordt gehouden met aflossingen of kortingen op bestaande bedragen).

8

Stromen zijn op nettobasis voor waarderingsaanpassingen op investeringen en voorzieningen voor verliezen op leningen.

(9)  Standengegevens voor de standen van CRE-investeringen, waarderingsaanpassingen op CRE-investeringen, niet-renderende CRE-leningen en voorzieningen voor verliezen op CRE-kredietverlening op de rapportagedatum.

9

(10)  Alleen als investeringen een significant aandeel van CRE-financiering zijn.

10

Nc= bedrag in nationale valuta

Nc

(11)  Omvat geen onroerend goed in aanbouw, die gemonitord kunnen worden middels de lening-kostenratio (LTC).

11

(12)  Gegevensstromen voor de nieuwe productie van CRE-leningen gedurende de rapportageperiode.

12

(13)  Standengegevens voor de stand van CRE-leningen op de rappportagedatum.

13

R= Ratio

R

---

BIJLAGE IV

Bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt vervangen door:

“BIJLAGE IV

RICHTSNOEREN INZAKE DE METHODEN VOOR DE METING EN BEREKENING VAN DE INDICATOREN

Deze bijlage omvat richtsnoeren van hoog niveau over de berekeningsmethoden voor de indicatoren die gebruikt worden in de templates van bijlage II, en indien toepasselijk, van bijlage III. Deze bijlage beoogt geen gedetailleerde technische instructie te geven voor het invullen van de templates en dekt niet alle mogelijke gevallen af. Daarnaast is de instructie erop gericht definities van doelstellingen en methoden te bestrijken, en in sommige gevallen kunnen afwijkingen gerechtvaardigd zijn om rekening te houden met de specifieke kenmerken van markten of marktsegmenten.

1.   De lening-/waarderatio bij initiëring (LTV-O)

| 1. | Onder LTV-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening is “L” het volgende:






  a) | De verzameling van alle leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt (ongeacht het doel van de lening), zulks na een aggregatie van leningen “per kredietnemer” en “per zekerheid.” |
| --- | --- | --- |

2.

a)

De verzameling van alle leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt (ongeacht het doel van de lening), zulks na een aggregatie van leningen “per kredietnemer” en “per zekerheid.”

| b) | “L” wordt op basis van uitbetaalde bedragen gemeten, waardoor niet-opgenomen bedragen op kredietlijnen niet zijn inbegrepen. In geval van onroerend goed in aanbouw is “L” de som van alle tot de rapportagedatum uitbetaalde leningtranches, en LTV-O wordt berekend op de datum waarop nieuwe leningtranches uitbetaald worden (1). Indien de voornoemde berekeningsmethode niet beschikbaar is of niet strookt met de gangbare marktpraktijk, kan LTV-O bij wijze van alternatief ook worden berekend op basis van het totale bedrag aan verstrekte leningen en de verwachte waarde van het in aanbouw zijnde RRE bij voltooiing. |
| --- | --- |

b)

“L” wordt op basis van uitbetaalde bedragen gemeten, waardoor niet-opgenomen bedragen op kredietlijnen niet zijn inbegrepen. In geval van onroerend goed in aanbouw is “L” de som van alle tot de rapportagedatum uitbetaalde leningtranches, en LTV-O wordt berekend op de datum waarop nieuwe leningtranches uitbetaald worden (1). Indien de voornoemde berekeningsmethode niet beschikbaar is of niet strookt met de gangbare marktpraktijk, kan LTV-O bij wijze van alternatief ook worden berekend op basis van het totale bedrag aan verstrekte leningen en de verwachte waarde van het in aanbouw zijnde RRE bij voltooiing.

| c) | “L” is niet van toepassing op leningen waarvoor geen onroerend goed als zekerheid werd verstrekt, tenzij de rapporterende kredietverlener leningen zonder zekerheid beschouwt als onderdeel van de financieringstransactie voor de lening voor woningaankoop en leningen combineert waarvoor wel en geen zekerheid werd verstrekt. In dat geval moeten leningen zonder zekerheid ook in “L” worden opgenomen. |
| --- | --- |

c)

“L” is niet van toepassing op leningen waarvoor geen onroerend goed als zekerheid werd verstrekt, tenzij de rapporterende kredietverlener leningen zonder zekerheid beschouwt als onderdeel van de financieringstransactie voor de lening voor woningaankoop en leningen combineert waarvoor wel en geen zekerheid werd verstrekt. In dat geval moeten leningen zonder zekerheid ook in “L” worden opgenomen.

| d) | “L” wordt niet aangepast voor het bestaan van andere het kredietrisico verzachtende factoren. |
| --- | --- |

d)

“L” wordt niet aangepast voor het bestaan van andere het kredietrisico verzachtende factoren.

| e) | “L” omvat geen met de RRE-lening verband houdende kosten of provisies. |
| --- | --- |

e)

“L” omvat geen met de RRE-lening verband houdende kosten of provisies.

| f) | “L” omvat geen leningsubsidies. |
| --- | --- |

f)

“L” omvat geen leningsubsidies.

| 3. | Voor de berekening is “V” het volgende:






  a) | “V” wordt berekend op basis van de waarde van het onroerend goed bij initiëring, gemeten als de laagste waarde van:






  1. | transactiewaarde, d.w.z. zoals vastgelegd in een notariële akte, en |
| --- | --- | --- | --- |

3.

a)

“V” wordt berekend op basis van de waarde van het onroerend goed bij initiëring, gemeten als de laagste waarde van:

1.

transactiewaarde, d.w.z. zoals vastgelegd in een notariële akte, en

| 2. | de door een onafhankelijke externe of interne taxateur vastgestelde waarde. |
| --- | --- |

2.

de door een onafhankelijke externe of interne taxateur vastgestelde waarde.

Is slechts één waarde beschikbaar dan wordt die waarde gebruikt.

| b) | “V” houdt geen rekening met de waarde van voorgenomen renovatie of bouwwerkzaamheden. |
| --- | --- |

b)

“V” houdt geen rekening met de waarde van voorgenomen renovatie of bouwwerkzaamheden.

| c) | Ingeval van nog in aanbouw zijnd onroerend goed houdt “V” rekening met de totale waarde van het onroerend goed tot de rapportagedatum (rekening houdend met de waardestijging vanwege de voortschrijdende bouwwerkzaamheden). “V” wordt beoordeeld ten tijde van de uitbetaling van nieuwe leningtranches, waardoor een bijgewerkte LTV-O berekend kan worden. |
| --- | --- |

c)

Ingeval van nog in aanbouw zijnd onroerend goed houdt “V” rekening met de totale waarde van het onroerend goed tot de rapportagedatum (rekening houdend met de waardestijging vanwege de voortschrijdende bouwwerkzaamheden). “V” wordt beoordeeld ten tijde van de uitbetaling van nieuwe leningtranches, waardoor een bijgewerkte LTV-O berekend kan worden.

| d) | “V” wordt niet aangepast voor het bestaan van andere het kredietrisico verzachtende factoren. |
| --- | --- |

d)

“V” wordt niet aangepast voor het bestaan van andere het kredietrisico verzachtende factoren.

| e) | “V” omvat geen met de RRE-lening verband houdende kosten en provisies. |
| --- | --- |

e)

“V” omvat geen met de RRE-lening verband houdende kosten en provisies.

| f) | “V” wordt niet berekend als de “langetermijnwaarde”. Hoewel het procyclische karakter van “V” het gebruik van de langetermijnwaarde weliswaar zou kunnen rechtvaardigen, beoogt LTV-O de kredietstandaards bij initiëring in kaart te brengen. Bijgevolg zou “V” het werkelijke kredietbeleid van de kredietverlener ten opzichte van LTV-O niet adequaat in kaart brengen indien op het moment van toekenning van de RRE-lening en de vaststelling van LTV-O, “V” niet stond voor de waarde van het activum bij initiëring, zoals in de bestanden van de kredietverlener is vastgelegd. |
| --- | --- |

f)

“V” wordt niet berekend als de “langetermijnwaarde”. Hoewel het procyclische karakter van “V” het gebruik van de langetermijnwaarde weliswaar zou kunnen rechtvaardigen, beoogt LTV-O de kredietstandaards bij initiëring in kaart te brengen. Bijgevolg zou “V” het werkelijke kredietbeleid van de kredietverlener ten opzichte van LTV-O niet adequaat in kaart brengen indien op het moment van toekenning van de RRE-lening en de vaststelling van LTV-O, “V” niet stond voor de waarde van het activum bij initiëring, zoals in de bestanden van de kredietverlener is vastgelegd.

| 4. | Naast de berekening van LTV-O overeenkomstig de in bovengenoemde paragrafen 2 en 3 beschreven methode, mogen nationale macroprudentiële indien zij dit nodig achten om rekening te houden met de specificiteiten van hun markten LTV-O tevens berekenen door het totale bedrag van alle al of niet uitbetaalde uitstaande RRE-leningen die door eerder verstrekte zekerheden op onroerend goed werden gedekt af te trekken van de definitie van “V” in paragraaf 3, in plaats van de leningen in de berekening van “L” als beschreven in paragraaf 2 op te nemen. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Indien de leningmarkten betreffende voor verhuur en eigen bewoning bestemd onroerend goed afzonderlijk gemonitord worden, is de definitie van LTV-O van toepassing, behoudens de volgende uitzonderingen:






  a) | voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:






  — | omvat “L” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed. |
| --- | --- | --- | --- |

5.

a)

voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:

—

omvat “L” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed.

| — | omvat “V” alleen de waarde bij initiëring van het voor verhuur bestemde onroerend goed. |
| --- | --- |

—

omvat “V” alleen de waarde bij initiëring van het voor verhuur bestemde onroerend goed.

| b) | voor eigenbewoningleningen:






  — | omvat “L” alleen leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen en leningtranches verband houden met de eigenbewoninglening. |
| --- | --- | --- |

b)

voor eigenbewoningleningen:

—

omvat “L” alleen leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen en leningtranches verband houden met de eigenbewoninglening.

| — | omvat “V” alleen de waarde bij initiëring van het onroerend goed voor eigen bewoning. |
| --- | --- |

—

omvat “V” alleen de waarde bij initiëring van het onroerend goed voor eigen bewoning.

| 6. | Nationale macroprudentiële autoriteiten moeten erop toezien dat LTV-ratio’s procyclisch zijn en dienen derhalve dergelijke ratio’s in risicomonitoringkaders met voorzichtigheid te betrachten. Zij zouden tevens het gebruik van aanvullende graadmeters kunnen onderzoeken, zoals de lening-tot-langetermijnwaarde, waarbij de waarde wordt aangepast op basis van de langetermijnontwikkeling van een marktprijsindex. |
| --- | --- |

6.

2.   De huidige lening-waarderatio (LTV-C)

| 1. | Onder LTV-C wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening is “LC” het volgende:






  a) | “LC” wordt gemeten als het uitstaande saldo van de lening(en) — gedefinieerd als “L” in afdeling 1, paragraaf 2 — op de rapportagedatum, rekening houdend met hoofdsomaflossingen, leningherstructureringen, het aantrekken van vers kapitaal, lopende rente, en, in het geval van in vreemde valuta luidende leningen, wisselkoerswijzigingen. |
| --- | --- | --- |

2.

a)

“LC” wordt gemeten als het uitstaande saldo van de lening(en) — gedefinieerd als “L” in afdeling 1, paragraaf 2 — op de rapportagedatum, rekening houdend met hoofdsomaflossingen, leningherstructureringen, het aantrekken van vers kapitaal, lopende rente, en, in het geval van in vreemde valuta luidende leningen, wisselkoerswijzigingen.

| b) | “LC” wordt aangepast om rekening te houden met de in een investeringsvehikel geaccumuleerde gespaarde bedragen die bedoeld zijn voor aflossing van de hoofdsom van de lening. De geaccumuleerde gespaarde bedragen mogen alleen van “LC” worden afgetrokken indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:






  1) | de geaccumuleerde gespaarde bedragen zijn onvoorwaardelijk aan de crediteur verpand met de aflossing van de hoofdsom van de lening op de contractueel overeengekomen data als expliciet doel, en |
| --- | --- | --- |

b)

“LC” wordt aangepast om rekening te houden met de in een investeringsvehikel geaccumuleerde gespaarde bedragen die bedoeld zijn voor aflossing van de hoofdsom van de lening. De geaccumuleerde gespaarde bedragen mogen alleen van “LC” worden afgetrokken indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

1)

de geaccumuleerde gespaarde bedragen zijn onvoorwaardelijk aan de crediteur verpand met de aflossing van de hoofdsom van de lening op de contractueel overeengekomen data als expliciet doel, en

| 2) | een passend door de nationale macroprudentiële autoriteit vastgesteld surpluspercentage wordt toegepast om de met de onderliggende investeringen verband houdende markt- en derdenrisico’s weer te geven. |
| --- | --- |

2)

een passend door de nationale macroprudentiële autoriteit vastgesteld surpluspercentage wordt toegepast om de met de onderliggende investeringen verband houdende markt- en derdenrisico’s weer te geven.

| 3. | Voor de berekening is “VC” het volgende:






  a) | “VC” geeft de waardemutaties van “V” aan, zoals bedoeld in afdeling 1, paragraaf 3, sinds de meest recente waardering van het onroerend goed. De huidige waarde van het onroerend goed moet worden beoordeeld door een onafhankelijke externe of interne taxateur. Indien een dergelijke beoordeling niet beschikbaar is, kan de huidige waarde van het onroerend goed geraamd worden middels een gedetailleerde index voor onroerendgoedwaarde (bijv. gebaseerd op transactiegegevens). Indien een dergelijke index voor onroerendgoedwaarde evenmin beschikbaar is, kan een gedetailleerde prijsindex voor onroerend goed gebruikt worden na toepassing van een geschikte afwaardering om rekening te houden met de afschrijving op het onroerend goed. Waarde- of prijsindexen voor onroerend goed moeten voldoende gedifferentieerd zijn in overeenstemming met de geografische ligging van het onroerend goed en het type onroerend goed. |
| --- | --- | --- |

3.

a)

“VC” geeft de waardemutaties van “V” aan, zoals bedoeld in afdeling 1, paragraaf 3, sinds de meest recente waardering van het onroerend goed. De huidige waarde van het onroerend goed moet worden beoordeeld door een onafhankelijke externe of interne taxateur. Indien een dergelijke beoordeling niet beschikbaar is, kan de huidige waarde van het onroerend goed geraamd worden middels een gedetailleerde index voor onroerendgoedwaarde (bijv. gebaseerd op transactiegegevens). Indien een dergelijke index voor onroerendgoedwaarde evenmin beschikbaar is, kan een gedetailleerde prijsindex voor onroerend goed gebruikt worden na toepassing van een geschikte afwaardering om rekening te houden met de afschrijving op het onroerend goed. Waarde- of prijsindexen voor onroerend goed moeten voldoende gedifferentieerd zijn in overeenstemming met de geografische ligging van het onroerend goed en het type onroerend goed.

| b) | “VC” wordt aangepast voor veranderingen in de eerder op het onroerend goed verstrekte zekerheden |
| --- | --- |

b)

“VC” wordt aangepast voor veranderingen in de eerder op het onroerend goed verstrekte zekerheden

| c) | “VC” wordt jaarlijks berekend. |
| --- | --- |

c)

“VC” wordt jaarlijks berekend.

| 4. | Indien de markten voor RRE-leningen inzake voor verhuur en eigen bewoning bestemd onroerend goed afzonderlijk gemonitord worden, is de definitie van LTV-C van toepassing, behoudens de volgende uitzonderingen:






  a) | voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:






  — | omvat “LC” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed. |
| --- | --- | --- | --- |

4.

a)

voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:

—

omvat “LC” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed.

| — | verwijst “VC” naar de huidige waarde van het voor verhuur bestemde onroerend goed. |
| --- | --- |

—

verwijst “VC” naar de huidige waarde van het voor verhuur bestemde onroerend goed.

| b) | voor eigenbewoningleningen:






  — | omvat “LC” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerend goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met het onroerend goed voor eigen bewoning. |
| --- | --- | --- |

b)

voor eigenbewoningleningen:

—

omvat “LC” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerend goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen of leningtranches verband houden met het onroerend goed voor eigen bewoning.

| — | omvat “VC” slechts de huidige waarde van het onroerend goed voor eigen bewoning. |
| --- | --- |

—

omvat “VC” slechts de huidige waarde van het onroerend goed voor eigen bewoning.

3.   De lening-inkomenratio bij initiëring (LTI-O)

| 1. | Onder LTI-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening heeft “L” dezelfde betekenis als in afdeling 1, paragraaf 2. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Voor de berekening is “l” het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer zoals geregistreerd door de kredietverlener ten tijde van de initiëring van de RRE-lening. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Bij de vaststelling van het “besteedbare inkomen” van een kredietnemer, worden geadresseerden ertoe aangemoedigd zo veel mogelijk te voldoen aan definitie (1) en minstens te voldoen aan definitie (2):
  Definitie (1): “besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige (bijv. winsten) inkomen uit publieke pensioenen + inkomsten uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomsten uit werkloosheidsuitkeringen + inkomsten uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren (zoals alimentatie) + brutohuurinkomsten uit onroerend goed + inkomsten uit financiële investeringen + inkomsten particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + leningsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen.
  Voor de toepassing van deze definitie:






  a) | omvat de term “brutohuurinkomsten uit onroerend goed” huurinkomsten uit eigen onroerend goed zonder uitstaande RRE-lening en uit voor verhuur bestemd onroerend goed. De huurinkomsten moeten worden vastgesteld op basis van informatie waarover banken beschikken of anderszins wordt toegerekend. Indien gedetailleerde informatie ontbreekt, moet de rapporterende instelling een zo goed mogelijk schatting van de huurinkomsten verstrekken, en moet tevens de methode ter verkrijging de huurinkomsten worden beschreven; |
| --- | --- | --- |

4.

Definitie (1): “besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige (bijv. winsten) inkomen uit publieke pensioenen + inkomsten uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomsten uit werkloosheidsuitkeringen + inkomsten uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren (zoals alimentatie) + brutohuurinkomsten uit onroerend goed + inkomsten uit financiële investeringen + inkomsten particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + leningsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen.

Voor de toepassing van deze definitie:

a)

omvat de term “brutohuurinkomsten uit onroerend goed” huurinkomsten uit eigen onroerend goed zonder uitstaande RRE-lening en uit voor verhuur bestemd onroerend goed. De huurinkomsten moeten worden vastgesteld op basis van informatie waarover banken beschikken of anderszins wordt toegerekend. Indien gedetailleerde informatie ontbreekt, moet de rapporterende instelling een zo goed mogelijk schatting van de huurinkomsten verstrekken, en moet tevens de methode ter verkrijging de huurinkomsten worden beschreven;

| b) | omvat de term “belastingen” in volgorde van belangrijkheid belastingen over de loonsom, belastingkredieten, pensioen- of verzekeringspremies, indien geheven over bruto-inkomen, specifieke belastingen, zoals onroerendgoedbelastingen, en andere niet-verbruiksbelastingen; |
| --- | --- |

b)

omvat de term “belastingen” in volgorde van belangrijkheid belastingen over de loonsom, belastingkredieten, pensioen- of verzekeringspremies, indien geheven over bruto-inkomen, specifieke belastingen, zoals onroerendgoedbelastingen, en andere niet-verbruiksbelastingen;

| c) | dient de term “gezondheidszorg/socialezekerheid/ziektekostenverzekeringpremies” de vaste en verplichte uitgaven omvatten die in sommige landen na belastingen gedaan worden; |
| --- | --- |

c)

dient de term “gezondheidszorg/socialezekerheid/ziektekostenverzekeringpremies” de vaste en verplichte uitgaven omvatten die in sommige landen na belastingen gedaan worden;

| d) | omvat de term “belastingkortingen” terugbetalingen door de belastingdienst die samenhangen met de renteaftrek voor RRE-leningen; |
| --- | --- |

d)

omvat de term “belastingkortingen” terugbetalingen door de belastingdienst die samenhangen met de renteaftrek voor RRE-leningen;

| e) | dient de term “leningsubsidies” alle interventies van overheidswege te omvatten die beogen de aflossingslast van de kredietnemer te verlichten, bijv. gesubsidieerde rentevoeten, aflossingssubsidies. |
| --- | --- |

e)

dient de term “leningsubsidies” alle interventies van overheidswege te omvatten die beogen de aflossingslast van de kredietnemer te verlichten, bijv. gesubsidieerde rentevoeten, aflossingssubsidies.

Definitie (2): “besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige (bijv. winsten) inkomen — belastingen.

| 5. | Indien de markten voor RRE-leningen inzake voor verhuur en eigen bewoning bestemd onroerend goed afzonderlijk gemonitord worden is de definitie van LTI-O van toepassing, behoudens de volgende uitzonderingen:






  a) | voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:






  — | omvat “L” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt en die verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed. |
| --- | --- | --- | --- |

5.

a)

voor leningen inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:

—

omvat “L” alleen leningen of leningtranches, waarvoor de kredietnemer het onroerende goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt en die verband houden met de lening die werd afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed.

| b) | voor eigenbewoningleningen:






  — | omvat “L” alleen leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer het onroerend goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen en leningtranches verband houden met onroerend goed voor eigen bewoning. |
| --- | --- | --- |

b)

voor eigenbewoningleningen:

—

omvat “L” alleen leningen of leningtranches waarvoor de kredietnemer het onroerend goed ten tijde van de initiëring als zekerheid heeft verstrekt, welke leningen en leningtranches verband houden met onroerend goed voor eigen bewoning.

| — | Indien een kredietnemer leningen heeft afgesloten voor onroerend goed voor eigen bewoning en voor verhuur bestemd onroerend goed, mogen alleen de inkomsten uit voor verhuur bestemd onroerend goed min de aflossingskosten voor de schuld in verband met voor verhuur bestemd onroerend goed gebruikt worden voor de betaling van de schuld in verband met onroerend goed voor eigen bewoning. In dit geval geldt de volgende definitie als eerste beste definitie van “besteedbaar inkomen”:
  “besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige, bijv. winsten + inkomen uit publieke pensioenen + inkomsten uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomen uitwerkloosheidsuitkeringen + inkomen uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren, bijv. alimentatie + (brutohuurinkomsten uit onroerend goed — schuldaflossingskosten voor huurwoningen) + inkomsten uit financiële investeringen + inkomsten uit particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + leningsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen. |
| --- | --- |

—

Indien een kredietnemer leningen heeft afgesloten voor onroerend goed voor eigen bewoning en voor verhuur bestemd onroerend goed, mogen alleen de inkomsten uit voor verhuur bestemd onroerend goed min de aflossingskosten voor de schuld in verband met voor verhuur bestemd onroerend goed gebruikt worden voor de betaling van de schuld in verband met onroerend goed voor eigen bewoning. In dit geval geldt de volgende definitie als eerste beste definitie van “besteedbaar inkomen”:

“besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige, bijv. winsten + inkomen uit publieke pensioenen + inkomsten uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomen uitwerkloosheidsuitkeringen + inkomen uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren, bijv. alimentatie + (brutohuurinkomsten uit onroerend goed — schuldaflossingskosten voor huurwoningen) + inkomsten uit financiële investeringen + inkomsten uit particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + leningsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen.

4.   De schulden-inkomenratio bij initiëring (DTI-O)

| 1. | Onder DTI-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening omvat “D” de totale schuld van de kredietnemer, waarvoor al of niet onroerend goed als zekerheid is verstrekt, waaronder alle uitstaande financiële leningen, bijv. de RRE-leningverlener en andere kredietverleners, zulks ten tijde van de initiëring van de RRE-lening. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Voor de berekening heeft “I” dezelfde betekenis als in afdeling 3, paragraaf 4. |
| --- | --- |

3.

5.   De leningaflossing-inkomenratio bij initiëring (LSTI-O)

| 1. | Onder LSTI-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening staat “LS” voor de jaarlijkse aflossingskosten van de RRE-lening, omschreven als “L” in afdeling 1, paragraaf 2, ten tijde van de initiëring van de lening. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Voor de berekening heeft “I” dezelfde betekenis als in afdeling 3, paragraaf 4. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Indien de markten voor RRE-leningen inzake voor verhuur en eigen bewoning bestemd onroerend goed afzonderlijk gemonitord worden, is de definitie van LSTI-O van toepassing, behoudens de volgende uitzonderingen:






  a) | voor leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:






  — | Staat “LS” voor de jaarlijkse schuldaflossingskosten in verband met leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed, zulks ten tijde van de initiëring van de lening. |
| --- | --- | --- | --- |

4.

a)

voor leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed:

—

Staat “LS” voor de jaarlijkse schuldaflossingskosten in verband met leningen die werden afgesloten inzake voor verhuur bestemd onroerend goed, zulks ten tijde van de initiëring van de lening.

| b) | voor eigenbewoningleningen:






  — | Staat “LS” voor de jaarlijkse schuldaflossingskosten in verband met leningen inzake voor eigen bewoning bestemd onroerend goed, zulks ten tijde van de initiëring van de lening. |
| --- | --- | --- |

b)

voor eigenbewoningleningen:

—

Staat “LS” voor de jaarlijkse schuldaflossingskosten in verband met leningen inzake voor eigen bewoning bestemd onroerend goed, zulks ten tijde van de initiëring van de lening.

| — | De relevante eerste beste definitie van het “besteedbaar inkomen”' is:
  “besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige, bijv. winsten + inkomen uit publieke pensioenen + inkomen uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomen uitwerkloosheidsuitkeringen + inkomen uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren, bijv.alimentatie + (brutohuurinkomsten uit onroerend goed — schuldaflossingskosten voor huurwoningen + inkomsten uit financiële investeringen) + inkomsten particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + lenigsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen. |
| --- | --- |

—

De relevante eerste beste definitie van het “besteedbaar inkomen”' is:

“besteedbaar inkomen” = inkomen werknemer + inkomen als zelfstandige, bijv. winsten + inkomen uit publieke pensioenen + inkomen uit particuliere en bedrijfspensioenregelingen + inkomen uitwerkloosheidsuitkeringen + inkomen uit sociale overdrachten anders dan werkloosheidsuitkeringen + periodieke overdrachten door particulieren, bijv.alimentatie + (brutohuurinkomsten uit onroerend goed — schuldaflossingskosten voor huurwoningen + inkomsten uit financiële investeringen) + inkomsten particuliere ondernemingen of partnerschap + periodieke inkomsten uit andere bronnen + lenigsubsidies — belastingen — gezondheidszorg-/socialezekerheid-/ziektekostenverzekeringpremies + belastingkortingen.

6.   De schuldaflossing-inkomenratio bij initiëring (DSTI-O);

| 1. | Onder DSTI-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening staat “DS” voor de jaarlijkse aflossingskosten van de totale schuld van de kredietnemer, gedefinieerd als “D” in afdeling 4, paragraaf 2 ten tijde van de initiëring van de lening. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Voor de berekening heeft “I” dezelfde betekenis als in afdeling 3, paragraaf 4. |
| --- | --- |

3.

| 4. | DSTI-O moet worden beschouwd als een optionele indicator aangezien kredietverleners niet in alle jurisdicties toegang kunnen hebben tot de nodige informatie om de teller te berekenen. In jurisdicties waar kredietverleners toegang hebben tot die informatie (bijv. via kredietregisters of belastingbestanden), worden macroprudentiële autoriteiten er evenwel sterk ertoe aangemoedigd deze indicator ook in het risicomonitoringkader op te nemen. |
| --- | --- |

4.

7.   De rente-dekkingratio (ICR)

| 1. | ICR is defined as: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening:






  a) | Zijn “netto jaarlijkse huurinkomsten” de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren voor aftrek van van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

Zijn “netto jaarlijkse huurinkomsten” de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren voor aftrek van van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten;

| b) | “jaarlijkse rentelasten” zijn de jaarlijkse rentelasten die verband houden met de voor verhuur bestemde woningen. |
| --- | --- |

b)

“jaarlijkse rentelasten” zijn de jaarlijkse rentelasten die verband houden met de voor verhuur bestemde woningen.

| 3. | De ratio kan de waarde van deze woningen bij leninginitiëring (ICR-O) betreffen of hun huidige waarde (ICR-C). |
| --- | --- |

3.

8.   Lening-huurratio bij initiëring (LTR-O)

| 1. | Onder LTR-O wordt verstaan: |
| --- | --- |

1.

Formula

| 2. | Voor de berekening:






  a) | “lening in verband met voor verhuur bestemd onroerend goed” heeft dezelfde betekenis als “L” in afdeling 1, paragraaf 2, maar is beperkt tot RRE-leningen ter financiering van voor verhuur bestemd onroerend goed; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

“lening in verband met voor verhuur bestemd onroerend goed” heeft dezelfde betekenis als “L” in afdeling 1, paragraaf 2, maar is beperkt tot RRE-leningen ter financiering van voor verhuur bestemd onroerend goed;

| b) | “netto jaarlijkse huurinkomsten” zijn de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren min ter behoud van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten, maar voor belastingen; |
| --- | --- |

b)

“netto jaarlijkse huurinkomsten” zijn de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren min ter behoud van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten, maar voor belastingen;

| c) | “bruto jaarlijkse huurinkomsten” zijn de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren min ter behoud van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten. |
| --- | --- |

c)

“bruto jaarlijkse huurinkomsten” zijn de jaarlijkse huurinkomsten die voor verhuur bestemde woningen genereren min ter behoud van de waarde van het onroerend goed gemaakte bedrijfskosten.

De netto jaarlijkse huurinkomsten moeten worden gebruikt voor de berekening van de LTR-O. Indien deze informatie niet beschikbaar is, kunnen bij wijze van alternatief de bruto jaarlijkse huurinkomsten gebruikt worden.

---

(1)  In geval van nog in aanbouw zijnd onroerend goed kan “L” op een bepaald punt n worden berekend als:

1

Formula

Waar i = 1, ..., n verwijst naar de tot en met tijdstip n uitbetaalde leningtranches, V
  0 is de initiële waarde van het tot zekerheid verstrekte onroerend goed (bijv. grond) en Formula vertegenwoordigt de mutatie in de waarde van het onroerend goed, welke mutatie tot stand kwam in de perioden tot de uitbetaling van de n-th leningtranche.

i

n

n

V

0

---

BIJLAGE V

Bijlage V bij Aanbeveling ESRB/2016/14 wordt als volgt vervangen:

“BIJLAGE V

RICHTSNOEREN INZAKE DEFINITIES EN INDICATOREN

Deze bijlage verstrekt richtsnoeren over specifieke kwesties die verband houden met de definitie van indicatoren en met name voor bijlage III. Deze bijlage beoogt geen gedetailleerde technische instructies te geven voor het invullen van de templates van bijlage III en daarbij niet alle mogelijke gevallen af te dekken. Bovendien moet ervan uitgegaan worden dat richtsnoeren definities van doelstellingen en methoden bestrijken, en in sommige gevallen kunnen afwijkingen gerechtvaardigd zijn om rekening te houden met de specifieke kenmerken van markten of marktsegmenten.

1.   Definities van zakelijk onroerend goed

Thans bestaat er geen voor de gehele Unie geldende CRE-definitie die voor macroprudentiële doeleinden voldoende nauwkeurig is.

| a) | Verordening (EU) nr. 575/2013 definieert RRE in artikel 4, leden 1 en 75, maar definieert CRE niet nauwkeurig, behalve de omschrijving in artikel 126 als “kantoren of andere zakelijke panden”. Deze verordening vereist tevens dat de onroerendgoedwaarde niet afhankelijk mag zijn van de kredietkwaliteit van de kredietnemer of van de prestatie van het onderliggende project ten opzichte van CRE. |
| --- | --- |

a)

Verordening (EU) nr. 575/2013 definieert RRE in artikel 4, leden 1 en 75, maar definieert CRE niet nauwkeurig, behalve de omschrijving in artikel 126 als “kantoren of andere zakelijke panden”. Deze verordening vereist tevens dat de onroerendgoedwaarde niet afhankelijk mag zijn van de kredietkwaliteit van de kredietnemer of van de prestatie van het onderliggende project ten opzichte van CRE.

| b) | EBA heeft een nuttig aanvullend criterium verstrekt: de dominante doelstellingen van het onroerend goed “moeten verband houden met een economische bedrijvigheid” (1). Hoewel dit criterium nuttig is, is het nog steeds niet nauwkeurig genoeg voor macroprudentiële doeleinden. |
| --- | --- |

b)

EBA heeft een nuttig aanvullend criterium verstrekt: de dominante doelstellingen van het onroerend goed “moeten verband houden met een economische bedrijvigheid” (1). Hoewel dit criterium nuttig is, is het nog steeds niet nauwkeurig genoeg voor macroprudentiële doeleinden.

| c) | Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank (ECB/2016/13) (2) is een andere mogelijk bron voor de CRE-definitie. Terwijl het uitgangspunt op basis waarvan deze aanbeveling aanvankelijk is uitgegeven de vaststelling van gedetailleerdere definities met het oog op financiële stabiliteit rechtvaardigde, hebben recente statistische ontwikkelingen de behoefte laten zien om de CRE-definitie nauwer af te stemmen met de definitie in Verordening (EU) 2016/67 om de monitoringsactiviteiten en de financiële analyses van nationale macroprudentiële autoriteiten en een volledige vergelijkbaarheid tussen landen te faciliteren. |
| --- | --- |

c)

Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank (ECB/2016/13) (2) is een andere mogelijk bron voor de CRE-definitie. Terwijl het uitgangspunt op basis waarvan deze aanbeveling aanvankelijk is uitgegeven de vaststelling van gedetailleerdere definities met het oog op financiële stabiliteit rechtvaardigde, hebben recente statistische ontwikkelingen de behoefte laten zien om de CRE-definitie nauwer af te stemmen met de definitie in Verordening (EU) 2016/67 om de monitoringsactiviteiten en de financiële analyses van nationale macroprudentiële autoriteiten en een volledige vergelijkbaarheid tussen landen te faciliteren.

| d) | Het G20-initiatief betreffende informatielacunes (3) (“G20 Data Gaps initiative”) is een reeks van 20 aanbevelingen inzake de verbetering van economische en financiële statistieken dat werd gelanceerd om de beschikbaarheid en vergelijkbaarheid van economische en financiële gegevens te verbeteren na de financiële crisis in 2007-08. Aanbevelingen II.17 en II.18 van de tweede fase van het G20-initiatief betreffende informatielacunes (DGI-2) (4) benadrukken het vereiste om de beschikbaarhied van statistieken inzake zakelijk en niet-zakelijk onroerend goed te verbeteren. Voortbordurend op dit initiatief publiceerde de Commissie (Eurostat) in 2017 een rapport getiteld “Commercial property price indicators: sources, methods and issues”' (5), dat input levert over de brongegevens en methodologieën met betrekking tot zakelijk onroerendgoed prijsindexen teneinde de samenstellers en gebruikers beter te informeren over alternatieve gegevensbronnen, metingen, methoden en kwesties. |
| --- | --- |

d)

Het G20-initiatief betreffende informatielacunes (3) (“G20 Data Gaps initiative”) is een reeks van 20 aanbevelingen inzake de verbetering van economische en financiële statistieken dat werd gelanceerd om de beschikbaarheid en vergelijkbaarheid van economische en financiële gegevens te verbeteren na de financiële crisis in 2007-08. Aanbevelingen II.17 en II.18 van de tweede fase van het G20-initiatief betreffende informatielacunes (DGI-2) (4) benadrukken het vereiste om de beschikbaarhied van statistieken inzake zakelijk en niet-zakelijk onroerend goed te verbeteren. Voortbordurend op dit initiatief publiceerde de Commissie (Eurostat) in 2017 een rapport getiteld “Commercial property price indicators: sources, methods and issues”' (5), dat input levert over de brongegevens en methodologieën met betrekking tot zakelijk onroerendgoed prijsindexen teneinde de samenstellers en gebruikers beter te informeren over alternatieve gegevensbronnen, metingen, methoden en kwesties.

| e) | Het consultatiedocument van het Bazels Comité voor bankentoezicht inzake herzieningen van de gestandaardiseerde benadering voor kredietrisico (6) omschrijft CRE eveneens als het tegenovergestelde van RRE. Een RRE-blootstelling wordt omschreven als een blootstelling die is gedekt door onroerend goed dat naar zijn aard een woning is en voldoet aan alle toepasselijke wettelijke voorschriften waardoor het onroerend goed bewoond mag worden, d.w.z. niet-zakelijk onroerend goed. Een CRE-blootstelling wordt omschreven als een blootstelling die is gedekt door onroerend goed dat geen zakelijk onroerend goed is. |
| --- | --- |

e)

Het consultatiedocument van het Bazels Comité voor bankentoezicht inzake herzieningen van de gestandaardiseerde benadering voor kredietrisico (6) omschrijft CRE eveneens als het tegenovergestelde van RRE. Een RRE-blootstelling wordt omschreven als een blootstelling die is gedekt door onroerend goed dat naar zijn aard een woning is en voldoet aan alle toepasselijke wettelijke voorschriften waardoor het onroerend goed bewoond mag worden, d.w.z. niet-zakelijk onroerend goed. Een CRE-blootstelling wordt omschreven als een blootstelling die is gedekt door onroerend goed dat geen zakelijk onroerend goed is.

Gezien de beperkingen van de hiervoor genoemde definities verstrekt deze aanbeveling een CRE-werkdefinitie specifiek voor macroprudentiële doeleinden. CRE wordt omschreven als inkomsten generend onroerend goed, bestaand of in aanbouw, waaronder huurwoningen bestaand onroerend goed, of onroerend goed in aanbouw, inclusief huurwoningen; of onroerend goed dat gebruikt wordt door de eigenaren voor het uitoefenen van hun bedrijf, doel of activiteit, bestaand of in aanbouw; dat niet als RRE is ingedeeld; en omvat sociale huisvesting.

Over de vraag of onroerend goed in aanbouw kan worden beschouwd als CRE kan gediscussieerd worden. Dienaangaande verschillen nationale praktijken. De ervaring van een aantal lidstaten tijdens de recente financiële crisis heeft evenwel aangetoond hoe belangrijk het is voor doeleinden van financiële stabiliteit om investeringen in, en de financiering van deze economische bedrijvigheid te monitoren.

“Inkomen genererend onroerend goed”: al het inkomen genererend onroerend goed waarbij inkomen wordt gegenereerd door verhuur of winsten uit de verkoop ervan. Dientengevolge zijn voor verhuur bestemde woningen en huurwoningen zijn beide subcategorieën van inkomen genererend onroerend goed.

Voor verhuur bestemde woningen zijn niet-zakelijk onroerend goed die het directe eigendom zijn van particuliere huishoudens, primair om verhuurd te worden aan huurders. Bestemd voor verhuur is dus een grensgebied tussen RRE en CRE. Aangezien dit normaliter een parttime bedrijvigheid is, kunnen niet-beroepshuisbazen met een kleine onroerendgoedportfolio voor doeleinden van financiële stabiliteit eerder beschouwd worden als deel van de RRE- dan van de CRE-sector. Te dien einde wordt het segment voor-verhuur-bestemde woningen ingedeeld als RRE en is het automatisch uitgesloten van de definitie van CRE, zelfs indien het nog beschouwd wordt als inkomen genererend onroerend goed. Gezien de onderscheiden risicokenmerken wordt nationale macroprudentiële autoriteiten desalniettemin aanbevolen ontwikkelingen in deze submarkt als aparte uitsplitsing te monitoren, indien deze bedrijvigheid een significante risicobron is of een significant deel uitmaakt van de nationale standen of stromen van de totale RRE-kredietverlening. Om deze reden is een uitsplitsing van RRE-leningen ook opgenomen om onderscheid te maken tussen leningen in verband met voor verhuur bestemd onroerend goed en eigenbewoningleningen. Voor-verhuur-bestemde woningen in aanbouw worden ook als RRE beschouwd. Evenzo, worden panden die beschikbaar worden gesteld voor bewoning door de eigenaren ook als RRE-onroerend goed beschouwd.

Huurwoningen verwijst naar onroerend goed dat eigendom is van juridische entiteiten (zoals professionele beleggers) met het doel om verhuurd te worden aan huurders. Zulk onroerend goed wordt ook beschouwd als onroerend goed dat inkomen genereert en als zodaning zijn ingedeeld als CRE. Bovendien worden huurwoningen in aanbouw ook ingedeeld als CRE, en met name als onroerend goed in ontwikkeling dat inkomen genereert. Afzonderlijke monitoring van de financiering van huurwoningen kan ook relevant zijn voor doeleinden van financiële stabiliteit. Te dien einde worden aparte uitsplitsingen opgenomen voor deze leningtypes.

Onroerend goed dat inkomen genereert anders dan voor verhuur bestemde woningen en huurwoningen, bestaand of in aanbouw, is ook opgenomen in de definitie van CRE. Gehuurde kantoren en bedrijfsgebouwen zijn voorbeelden van dergelijke andere typen van onroerend goed dat inkomen genereert. Indien in aanbouw, worden dergelijke typen van onroerend goed dat inkomen genereert beschouwd als onroerend goed dat inkomen genereert in aanbouw, hetgeen als CRE is ingedeeld.

Onroerend goed dat gebruikt wordt door de eigenaren van het onroerend goed om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen omvat bedrijfsgebouwen en onroerend goed van een meer specifieke aard, zoals kerken, universiteiten, musea etc. Over de vraag of onroerend goed door de eigenaren gebruikt wordt om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen als CRE dient te worden ingedeeld, of als een ander type onroerend goed, kan gediscussieerd worden. Dienaangaande verschillen nationale praktijken, aangezien de met de onderliggende investeringen verband houdende risico's in sommige lidstaten anders kunnen worden beschouwd dan de met de CRE verband houdende risico's. Ondanks dat risico's tussen de lidstaten kunnen verschillen, is het niettemin van belang om dergelijke risico's te monitoren voor doeleinden van financiële stabiliteit. Te dien einde is onroerend goed dat door eigenaren van het onroerend goed gebruikt worden om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen opgenomen in de definitie van CRE. Om bovendien te voldoen aan de specificiteiten van de financiering van de verschillende onroerendgoedmarkten tussen de lidstaten, worden aparte uitsplitsingen ook opgenomen om die aan dit type financiering verbonden risico's te monitoren. Onroerend goed dat gebruikt wordt door eigenaren om hun bedrijf, doel of activiteit uit te oefenen moet zowel tijdens de ontwikkelingsfase als na voltooiing ook als CRE worden beschouwd.

Sociale huisvesting is een complex segment van de onroerendgoedmarkt, aangezien het in en tussen landen verschillende vormen kan aannemen. Aangezien sociale huisvesting gewoonlijk niet gebouwd, verkregen of gerenoveerd wordt door natuurlijke personen, wordt het niet als RRE, maar als CRE ingedeeld. Uit het oogpunt van financiële stabiliteit is het echter in sommige landen belangrijk om de risico's die voortkomen van dit type onroerend goed onder een aparte uitsplitsing te monitoren. Te dien einde worden aparte uitsplitsingen opgenomen voor deze leningtypen. Bovendien wordt sociale huisvesting die rechtstreeks eigendom is van de staat geacht om eigendom te zijn ten behoeve van het overheidsdoel en wordt daarom als CRE ingedeeld. In aanbouw zijnde sociale huisvesting wordt ook als CRE ingedeeld, aangezien het wordt beschouwd als onroerend goed in aanbouw dat inkomen genereert.

Eventueel ander onroerend goed in aanbouw moet hetzij als RRE, hetzij als CRE worden beschouwd overeenkomstig de algemene definities in afdeling 2, paragraaf 1, punt 1 punten 4) en 38) respectievelijk.

2.   Gegevensbronnen inzake zakelijk onroerend goed

2.1.   Indicatoren voor de fysieke CRE-markt

CRE-indicatoren voor de fysieke markt kunnen worden verkregen via:

| a) | overheidsbronnen, bijv. nationale bureaus voor statistiek of kadasters, of |
| --- | --- |

a)

overheidsbronnen, bijv. nationale bureaus voor statistiek of kadasters, of

| b) | particuliere gegevensverstrekkers die een substantieel deel van de CRE-markt bestrijken. |
| --- | --- |

b)

particuliere gegevensverstrekkers die een substantieel deel van de CRE-markt bestrijken.

Het ESRB-verslag over zakelijk onroerend goed en financiële stabiliteit in de EU geeft een overzicht van beschikbare prijsindexen en mogelijke gegevensbronnen (7).

2.2.   Indicatoren inzake de CRE-blootstellingen van het financiële stelsel

De blootstellingen van marktdeelnemers, tenminste die uit de financiële sector, kunnen worden verzameld uit toezichtrapportage. De ECB en EAVB hebben sommige gegevens al op nationaal niveau verzameld. Deze gegevens zijn evenwel niet zeer gedetailleerd. Nieuwe toezichtrapportagetemplates voor banken, bijv. Financial Reporting (FINREP) en Common Reporting (COREP), voor verzekeraars uit hoofde van Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en van de Raad (8) en voor beleggingsinstellingen uit hoofde van Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en van de Raad (9) kunnen meer gedetailleerd inzicht verschaffen in de CRE-blootstellingen van financiële instellingen.

De indelingen in de statistische classificatie van economische activiteiten in de Europese Gemeenschap (NACE rev 2.0) kunnen helpen de blootstellingen van financiële instellingen ten opzichte van CRE goed te situeren, aangezien er dienaangaande tussen de Unie-instellingen brede overeenstemming bestaat en zij gebruikt worden in wettelijke rapportagetemplates voor banken en verzekeringsondernemingen. Twee afdelingen lijken dienaangaande relevant te zijn:

| a) | afdeling F: bouwsector, met uitzondering van civil engineering, en |
| --- | --- |

a)

afdeling F: bouwsector, met uitzondering van civil engineering, en

| b) | afdeling L: onroerendgoedactiviteiten, met uitzondering van bemiddeling in onroerend goed. |
| --- | --- |

b)

afdeling L: onroerendgoedactiviteiten, met uitzondering van bemiddeling in onroerend goed.

Het belangrijkste nadeel van het gebruik van NACE-classificaties is dat zij economische sectoren betreffen en geen leningen. Bijvoorbeeld, een lening die werd verstrekt aan een onroerendgoedonderneming om een vloot auto's aan te kopen, zal onder afdeling L gerapporteerd worden, ook al gaat het niet om een CRE-lening.

2.3.   Gebruik van gegevens betreffende de particuliere sector

Indien nationale macroprudentiële autoriteiten gegevens gebruiken van een particuliere gegevensverstrekker om de CRE-indicatoren samen te stellen, wordt van hen verwacht dat zij daarbij verschillen in reikwijdtes en definities vergeleken met de in deze aanbeveling verlangde vaststellen. Zij moeten tevens details kunnen verstrekken over de door de verstrekker gehanteerde onderliggende methodologie en de steekproefdekking. Gegevens van een particuliere gegevensverstrekker moeten ten opzichte van de globale markt en de in aanbeveling D bedoelde uitsplitsingen representatief zijn:

| a) | onroerendgoedtype; |
| --- | --- |

a)

onroerendgoedtype;

| b) | de locatie van het onroerend goed; |
| --- | --- |

b)

de locatie van het onroerend goed;

| c) | investeerdertype en nationaliteit; |
| --- | --- |

c)

investeerdertype en nationaliteit;

| d) | kredietverlenertype en nationaliteit. |
| --- | --- |

d)

kredietverlenertype en nationaliteit.

3.   Relevante uitsplitsingen van de indicatoren

Aangaande de in aanbeveling D uiteengezette relevante uitsplitsingen moeten nationale macroprudentiële autoriteiten een beoordeling kunnen verstrekken van het belang van dergelijke uitsplitsingen voor hun CRE-markt wanneer zij die uitsplitsingen gebruiken voor monitoringdoeleinden, tevens rekening houdend met het evenredigheidsbeginsel.

“Onroerendgoedtype”: betreft het primaire gebruik van een zakelijk onroerend goed. Voor CRE-indicatoren moet deze uitsplitsing de volgende categorieën omvatten:

| a) | voor woondoeleinden, bijv. appartementsgebouwen; |
| --- | --- |

a)

voor woondoeleinden, bijv. appartementsgebouwen;

| b) | detailhandel, bijv. hotels, restaurants, winkelcentra; |
| --- | --- |

b)

detailhandel, bijv. hotels, restaurants, winkelcentra;

| c) | kantoren, bijv. onroerend goed dat primair als beroeps- of bedrijfsruimte wordt gebruikt; |
| --- | --- |

c)

kantoren, bijv. onroerend goed dat primair als beroeps- of bedrijfsruimte wordt gebruikt;

| d) | industrieel, bijv. onroerend goed gebruikt voor productie, distributie en logistiek; |
| --- | --- |

d)

industrieel, bijv. onroerend goed gebruikt voor productie, distributie en logistiek;

| e) | overige typen zakelijk onroerend goed. |
| --- | --- |

e)

overige typen zakelijk onroerend goed.

Indien een onroerend goed een gemengd gebruik heeft, moet het worden beschouwd als afzonderlijk onroerend goed (bijvoorbeeld op grond van de oppervlakte voor elk gebruik) voor zover een dergelijke uitsplitsing haalbaar is; anders kan het onroerend goed ingedeeld worden volgens zijn hoofdgebruik.

“Ligging onroerend goed” betreft de geografische uitsplitsing (bijv. naar regio), of naar onroerendgoedsubmarkten, moet ook top- en niet-toplocaties omvatten. Een toplocatie wordt in het algemeen gezien als de beste locatie in een bepaalde markt hetgeen ook blijkt uit de huuropbrengst (dat normaliter de laagste op de markt is). Voor kantoren zou dit een centrale locatie in een grote stad kunnen zijn. Voor detailhandelgebouwen kan dit een stadscentrum zijn met veel voetgangers of een centraal gelegen winkelcentrum. Voor logistieke gebouwen kan dit een locatie zijn met de nodige infrastructuur en diensten met een uitstekende toegang tot openbaarvervoernetwerken.

“Onroerendgoedgebied”: betreft het grondgebied waar het onroerend goed dat als onderpand dient voor een lening die binnen het binnenlandse financiële stelsel van een lidstaat wordt verstrekt zich bevindt. Deze uitsplitsing dient de volgende subcategoriën te bevatten:

| a) | grondgebied van het betrokken land; |
| --- | --- |

a)

grondgebied van het betrokken land;

| b) | buitenlands grondgebied, uitgesplitst naar afzonderlijke landen die de nationale macroprudentiële autoriteiten van de lidstaat van belang achten voor de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

b)

buitenlands grondgebied, uitgesplitst naar afzonderlijke landen die de nationale macroprudentiële autoriteiten van de lidstaat van belang achten voor de financiële stabiliteit.

“Investeerdertype”: betreft brede investeerdercategorieën, zoals:

| a) | banken; |
| --- | --- |

a)

banken;

| b) | verzekeringsmaatschappijen; |
| --- | --- |

b)

verzekeringsmaatschappijen;

| c) | pensioenfondsen; |
| --- | --- |

c)

pensioenfondsen;

| d) | beleggingsfondsen; |
| --- | --- |

d)

beleggingsfondsen;

| e) | onroerendgoedvennootschappen; |
| --- | --- |

e)

onroerendgoedvennootschappen;

| f) | overige. |
| --- | --- |

f)

overige.

Waarschijnlijk zijn slechts gegevens beschikbaar over de geregistreerde kredietnemer of investeerder. Nationale macroprudentiële autoriteiten moeten zich er evenwel bewust van zijn dat de geregistreerde kredietnemer of investeerder niet dezelfde kunnen zijn als de uiteindelijke kredietnemer of investeerder die het finale risico draagt. Daarom worden de autoriteiten aangemoedigd om waar mogelijk ook informatie over de uiteindelijke leningnemer of investeerder te controleren, bijvoorbeeld door middel van bij marktdeelnemers verzamelde informatie, teneinde een beter inzicht te krijgen in het gedrag van marktdeelnemers en de risico's.

“Kredietverlenertype” betreft brede kredietverlenercategorieën, zoals:

| a) | banken, waaronder “bad banks”; |
| --- | --- |

a)

banken, waaronder “bad banks”;

| b) | verzekeringsmaatschappijen; |
| --- | --- |

b)

verzekeringsmaatschappijen;

| c) | pensioenfondsen. |
| --- | --- |

c)

pensioenfondsen.

Nationale macroprudentiële autoriteiten zouden de lijst van investeerder- en kredietverlenertypes eventueel aan moeten passen om de kenmerken van de lokale CRE-sector weer te geven.

“Nationaliteit”: betreft het land van oprichting van de marktdeelnemer. De nationaliteit van investeerders en kredietverleners moet tenminste worden uitgesplitst naar de drie volgende categorieën:

| a) | binnenland; |
| --- | --- |

a)

binnenland;

| b) | rest van de Europese Economische Ruimte; |
| --- | --- |

b)

rest van de Europese Economische Ruimte;

| c) | rest van de wereld. |
| --- | --- |

c)

rest van de wereld.

Nationale macroprudentiële autoriteiten moeten zich er bewust van zijn dat de nationaliteit van de geregistreerde investeerder of kredietverlener kan verschillen van de nationaliteit van de uiteindelijke investeerder of kredietverlener die het finale risico draagt. De autoriteiten worden derhalve ertoe aangemoedigd ook informatie te monitoren over de uiteindelijke kredietverlener of investeerder, bijv. middels bij marktdeelnemers verzamelde informatie.

De uitsplitsingen in aanbeveling D(2) moeten worden beschouwd als het aanbevolen minimum. Nationale macroprudentiële autoriteiten worden echter niet verhinderd gebruik te maken van aanvullende uitsplitsingen die zij op basis van hun eigen definities en graadmeters en rekening houdend met de specifieke kenmerken van hun nationale CRE-markten, noodzakelijk kunnen achten voor de financiële stabiliteit. Met betrekking tot deze aanvullende uitsplitsingen kunnen de nationale macroprudentiële autoriteiten ervoor kiezen deze marktsegmenten te volgen en te categoriseren zoals zij dat passend achten voor hun nationale CRE-markten. Wanneer bepaalde subcategorieën van CRE of RRE niet relevant worden geacht voor de financiële stabiliteit, kunnen nationale macroprudentiële autoriteiten er bovendien voor kiezen om de risico's die voortvloeien uit dergelijke soorten eigendom en/of de financiering ervan niet te monitoren. In dergelijke gevallen wordt het niet-ondernemen van actie door de nationale macroprudentiële autoriteiten gerechtvaardigd geacht, mits daarvoor genoegzaam uitleg wordt gegeven.

4.   Berekeningsmethoden voor de fysieke marktindicatoren

CRE-prijzen betreffen een constante numerieke kwaliteit, d.w.z. de marktwaarde van onroerend goed zonder mutaties zoals afschrijving (en veroudering) of waardestijging (bijv. renovatie) middels een kwaliteitsaanpassing.

Richtsnoeren uit door Eurostat geïnitieerd werk adviseren dat prijsgegevens uit feitelijke transacties verzameld moeten worden. Indien deze niet beschikbaar zijn en/of niet volledig representatief zijn mogen ze worden geëxtrapoleerd middels schattings- of waarderingsgegevens zolang deze gegevens de huidige marktprijs weerspiegelen, en geen duurzame prijsmetingsmethode.

5.   Beoordeling van blootstellingen van het financiële stelsel ten opzichte van zakelijk onroerend goed

De CRE-blootstelling van het financiële stelsel bestaat uit kredietverlening, vaak door banken en soms ook door verzekeringsmaatschappijen, en investeringen, vaak gedaan door verzekeringsmaatschappijen, pensioenfondsen en beleggingsfondsen. Investeringen kunnen direct aangehouden CRE betreffen, bijv. eigendomsrecht op een CRE, en indirect aangehouden CRE, bijv. middels effecten en beleggingsfondsen. Indien een kredietverlener of investeerder een vehikel voor speciale doeleinden (“special purpose vehicle” (SPV)) gebruikt als een specifieke CRE-financieringstechniek, moeten die kredietverlening of investeringen worden beschouwd als directe CRE-leningverlening of holdings (“look-through” approach).

Bij de beoordeling van deze blootstellingen voor het stelsel als geheel moeten nationale macroprudentiële autoriteiten zich bewust zijn van het dubbeltellingsrisico. Investeerders kunnen direct en indirect investeren in CRE. Pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen kunnen bijvoorbeeld vaak indirect in CRE investeren.

Het kan ook moeilijker zijn om blootstellingen van buitenlandse marktdeelnemers in kaart te brengen die een belangrijk deel van de markt kunnen zijn (10). Aangezien deze marktdeelnemers belangrijk zijn voor de werking van de CRE-markt wordt geadviseerd hun activiteiten te monitoren.

Aangezien verliezen uit CRE-activiteiten vaak zijn geconcentreerd in CRE-kredietverlening door banken, worden nationale macroprudentiële autoriteiten ertoe aangemoedigd tijdens hun monitoring bijzondere aandacht te besteden aan deze activiteit.

6.   Methoden voor de berekening van LTV

Bijlage IV zet de methoden uiteen voor de berekening van LTV-O en LTV-C. Er is evenwel een aantal specifieke kenmerken waarmee rekening moet worden gehouden bij de berekening van deze ratio's voor CRE.

Ingeval van een gesyndiceerde lening moet de LTV-O berekend worden als het initiële bedrag van alle aan de kredietnemer verstrekte leningen ten opzichte van de waarde van het onroerend goed bij initiëring. Gaat het om meer dan één onroerend goed dan moet de LTV-O berekend worden als de ratio van de initiële lening(en)bedragen ten opzichte van de totale waarde van de betrokken onroerende goederen.

Aangezien het aantal onroerende goederen kleiner is en het onroerend goed heterogener is in de CRE-sector dan in de RRE-sector, is het gepaster om de LTV-C te berekenen op basis van een waardebeoordeling van het individuele onroerend goed en geen waarde- of prijsindex te gebruiken.

Ten slotte moeten nationale macroprudentiële autoriteiten de distributie van LTV monitoren met speciale aandacht voor de meest riskante leningen, d.w.z. de leningen met de hoogste LTV, aangezien verliezen vaak resulteren uit een dergelijk staartrisico.

7.   Methoden voor de berekening van de rente-dekkingratio (ICR) en de schuldenaflossing-dekkingratio (DSCR)

De rente-dekkingratio (ICR) en de schuldaflossing-dekkingratio (DSCR) verwijzen naar inkomen gegenereerd door een onroerend goed, of een geheel van onroerende goederen, ofwel de kasstromen die worden gegenereerd door de het uitoefenen van een bedrijf, doel of de activiteit door de eigenaren van een onroerend goed of een geheel van onroerende goederen, en na aftrek van belastingen en bedrijfskosten die de kredietnemer moet maken om de waarde van het onroerend goed in stand te houden en — in het geval van een kasstroom — gecorrigeerd voor andere kosten en voordelen die rechtstreeks verband houden met het gebruik van het onroerend goed.

Onder ICR wordt verstaan:

Formula

Voor de berekening is ICR het volgende:

| a) | “netto jaarinkomsten'” omvatten de jaarlijkse huuropbrengsten uit de verhuur van onroerend goed aan huurders of de jaarlijkse kasstroom die gegenereerd wordt door het voeren van een bedrijf, doel of de activiteit door de eigenaren van het onroerend goed, na aftrek van belastingen en eventuele operationele kosten om de waarde van het onroerend goed op peil te houden en — in het geval van een kasstroom — gecorrigeerd voor andere kosten en baten die direct verband houden met het gebruik van het onroerend goed. |
| --- | --- |

a)

“netto jaarinkomsten'” omvatten de jaarlijkse huuropbrengsten uit de verhuur van onroerend goed aan huurders of de jaarlijkse kasstroom die gegenereerd wordt door het voeren van een bedrijf, doel of de activiteit door de eigenaren van het onroerend goed, na aftrek van belastingen en eventuele operationele kosten om de waarde van het onroerend goed op peil te houden en — in het geval van een kasstroom — gecorrigeerd voor andere kosten en baten die direct verband houden met het gebruik van het onroerend goed.

| b) | “jaarlijkse rentelasten”: zijn de rentelasten die samenhangen met de door CRE, of een geheel van onroerende goederen, gedekte lening. |
| --- | --- |

b)

“jaarlijkse rentelasten”: zijn de rentelasten die samenhangen met de door CRE, of een geheel van onroerende goederen, gedekte lening.

De ICR beoogt te meten in hoeverre de door een onroerend goed gegenereerde inkomsten volstaan voor de betaling van de rentelasten die een kredietnemer moet dragen om dat onroerend goed aan te kopen. ICR moet derhalve op onroerendgoedniveau geanalyseerd worden.

Onder DSCR wordt verstaan:

Formula

Voor de berekening is ICR:

| a) | “netto jaarinkomsten” omvatten de jaarlijkse huuropbrengsten uit de verhuur van onroerend goed aan huurders of de jaarlijkse kasstroom gegenereerd door het voeren van een bedrijf, doel of de activiteit door de eigenaren van het onroerend goed, na aftrek van belastingen en eventuele operationele kosten om de waarde van het onroerend goed op peil te houden en — in het geval van een kasstroom — gecorrigeerd voor andere kosten en baten die direct verband houden met het gebruik van het onroerend goed. |
| --- | --- |

a)

“netto jaarinkomsten” omvatten de jaarlijkse huuropbrengsten uit de verhuur van onroerend goed aan huurders of de jaarlijkse kasstroom gegenereerd door het voeren van een bedrijf, doel of de activiteit door de eigenaren van het onroerend goed, na aftrek van belastingen en eventuele operationele kosten om de waarde van het onroerend goed op peil te houden en — in het geval van een kasstroom — gecorrigeerd voor andere kosten en baten die direct verband houden met het gebruik van het onroerend goed.

| b) | “jaarlijkse aflossing”: is de jaarlijkse aflossing die samenhangt met de door CRE, of een geheel van onroerende goederen, gedekte lening. |
| --- | --- |

b)

“jaarlijkse aflossing”: is de jaarlijkse aflossing die samenhangt met de door CRE, of een geheel van onroerende goederen, gedekte lening.

De DSCR beoogt het gewicht te beoordelen van de globale schuldenlast die een onroerend goed voor een kredietnemer genereert. De deler omvat derhalve niet alleen rentelasten, maar leningaflossing, d.w.z. hoofdsomaflossingen. De belangrijkste kwestie voor een dergelijke indicator is of de indicator moet worden berekend op onroerendgoedniveau of op kredietnemerniveau. CRE-financiering wordt normaliter verstrekt zonder regresmogelijkheden, d.w.z. de kredietverlener heeft alleen recht op terugbetaling uit het inkomen van het onroerend goed en niet uit andere inkomsten of activa van de kredietnemer. Het is derhalve realistischer en gepast om de DCSR op onroerendgoedniveau te berekenen. Voorts, indien de nadruk zou worden gelegd op het globale inkomen van een kredietnemer dan zou dat belangrijke consolidatiekwesties opwerpen die het nog moeilijker zouden maken een tussen de lidstaten vergelijkbare maatstaf te definiëren.

8.   Aanvullende indicatoren die relevant zijn voor onroerend goed in ontwikkeling

Voor onroerend goed in ontwikkeling dat inkomen genereert kunnen de nationale macroprudentiële autoriteiten, in plaats van de LTV bij initiëring, in plaats van de LTV, de loan-to-cost ratio (LTC) monitoren. De LTC is het initiële bedrag van alle verstrekte leningen ten opzichte van de kosten gemoeid met de bouw van het onroerend goed tot voltooiing.

Bovendien moeten nationale macroprudentiële autoriteiten hun monitoring concentreren op de meest riskante ontwikkelingen, d.w.z. de ontwikkelingen met zeer lage voorverhuur- of voorverkoopratio's. Voor gebouwen in aanbouw is de voorverhuurratio gelijk aan de oppervlakte — die door de onroerendgoedonderneming al is verhuurd ten tijde van de uitgifte van de lening — ten opzichte van de totale oppervlakte die beschikbaar zal zijn na voltooiing van het onroerend goed; evenzeer is de pre-verkoopratio gelijk aan de oppervlakte — die door de onroerendgoedonderneming al is verkocht ten tijde van de uitgifte van de lening — ten opzichte van de totale oppervlakte die beschikbaar zal zijn na voltooiing van het onroerend goed.

9.   Jaarlijkse publicatie van onroerendgoedblootstellingen door de ESA's

Gebruik makend van de uit de wettelijke rapportagetemplates beschikbare informatie, worden de ESA's aanbevolen ten minste jaarlijks geaggregeerde informatie te publiceren over CRE-blootstellingen ten opzichte van de verschillende nationale markten in de EU voor de entiteiten die onder hun toezicht vallen en op solobasis. Die openbaarmaking zal naar verwachting de kennis verbeteren van nationale macroprudentiële autoriteiten over de activiteit van entiteiten uit andere lidstaten op hun nationale CRE-markt. Indien er bezorgdheid bestaat over de reikwijdte of kwaliteit van de bekendgemaakte gegevens, moet die bekendmaking vergezeld worden van passende opmerkingen.

In het algemeen kunnen de ESA's het voor nationale macroprudentiële autoriteiten in de Unie mogelijk maken om de blootstellingen van alle financiële instellingen in de Unie ten opzichte van hun nationale markt te beoordelen. Dat betekent dat de voor alle financiële instellingen in de Unie verzamelde gegevens op landniveau geaggregeerd moeten worden.

Bij de openbaarmaking van die geaggregeerde informatie moeten de ESA's gebruikmaken van informatie in wettelijke rapportagetemplates die een geografische uitsplitsing verstrekken van kredietblootstellingen en/of (directe en indirecte) investeringen. Indien rapportagetemplates een uitsplitsing naar NACE-codes verstrekken (11) kan naar CRE verwezen worden als de “F”- en “L”-afdelingen, hoewel strikt genomen volgens de in deze aanbeveling vastgestelde CRE-definitie sommige subcategorieën niet moeten worden opgenomen.

---

(1)  Zie: EBA question ID 2014_1214 van 21 november 2014.

1

(2)  Verordening (EU) 2016/867 van de Europese Centrale Bank van 18 mei 2016 betreffende de verzameling van gedetailleerde kredietgegevens en kredietrisicogegevens (ECB/2016/13) (PB L 144 van 1.6.2016, blz. 44).

2

(3)  Raad voor financiële stabiliteit and Internationaal Monetair Fonds, The financial crisis and information gaps — report to the G-20 finance ministers and central bank governors, 29 oktober 2009.

3

The financial crisis and information gaps — report to the G-20 finance ministers and central bank governors

(4)  Raad voor financiële stabiliteit and Internationaal Monetair Fonds, Sixth Progress Report on the Implementation of the G-20 Data Gaps Initiative, September 2015.

4

Sixth Progress Report on the Implementation of the G-20 Data Gaps Initiative

(5)  “Commercial property price indicators: sources, methods and issues”, Statistical Reports 2017 editie, Eurostat, Publicatiebureau van de Europese Unie, 2017.

5

Commercial property price indicators: sources, methods and issues

Statistical Reports

(6)  Bazels Comité voor bankentoezicht, Revisions to the Standardised Approach to credit risk — second consultative document, december 2015.

6

Revisions to the Standardised Approach to credit risk — second consultative document

(7)  ESRB, “Report on Commercial Real Estate and Financial Stability in the EU”, december 2015, met name bijlage II, afdeling 2.2.

7

on Commercial Real Estate and Financial Stability in the EU

(8)  Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II) (PB L 335 van 17.12.2009, blz. 1).

8

(9)  Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2011 inzake beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen en tot wijziging van de Richtlijnen 2003/41/EG en 2009/65/EG en van de Verordeningen (EG) nr. 1060/2009 en (EU) nr. 1095/2010 (PB L 174 van 1.7.2011, blz. 1).

9

(10)  ESRB, “Report on Commercial Real Estate and Financial Stability in the EU”, december 2015, met name afdeling 2.3 and box 1.

10

on Commercial Real Estate and Financial Stability in the EU

(11)  Verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot vaststelling van de statistische classificatie van economische activiteiten NACE Rev. 2 en tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 3037/90 en enkele EG-verordeningen op specifieke statistische gebieden (PB L 393 van 30.12.2006, blz. 1).

11

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/43 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/43

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor de deelname van inschrijvers en goederen uit derde landen aan de aanbestedingsmarkt van de EU

(2019/C 271/02)

Inhoudsopgave

| Waarom deze richtsnoeren? | 44 |
| --- | --- |

| Rechtskader | 45 |
| --- | --- |

| 1. | Toegang van inschrijvers en goederen uit derde landen tot de aanbestedingsmarkt van de EU | 46 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Internationale aanbestedingsovereenkomsten en instrument voor internationale aanbestedingen | 46 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Sector- en projectspecifieke regels en overeenkomsten | 47 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Aanbestedingen georganiseerd in het kader van intergouvernementele overeenkomsten | 48 |
| --- | --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Maatregelen in de sector van de nutsbedrijven | 48 |
| --- | --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | Aankopen op defensie- en veiligheidsgebied | 49 |
| --- | --- | --- |

1.2.3.

| 1.3. | Concreet | 50 |
| --- | --- | --- |

1.3.

| 2. | Abnormaal lage inschrijvingen | 51 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | Identificeren van abnormaal lage inschrijvingen | 52 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Onderzoeken van abnormaal lage inschrijvingen | 52 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Afwijzen van abnormaal lage inschrijvingen | 53 |
| --- | --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Concreet | 54 |
| --- | --- | --- |

2.4.

| 3. | Kwaliteitsnormen — Een strategische benadering van overheidsopdrachten | 54 |
| --- | --- | --- |

3.

| 3.1. | Planning van de investeringen | 56 |
| --- | --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Bepalen van kwaliteitscriteria in de aanbestedingsprocedure | 58 |
| --- | --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Toezicht op de contractuitvoering | 61 |
| --- | --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Concreet | 62 |
| --- | --- | --- |

3.4.

| 4. | Praktische ondersteuning door de Europese Commissie | 62 |
| --- | --- | --- |

4.

| 5. | Korte samenvatting | 63 |
| --- | --- | --- |

5.

GEBRUIKTE AFKORTINGEN

| Afkorting | Omschrijving |
| --- | --- |
| HvJ-EU | Hof van Justitie van de Europese Unie |
| EER | Europese Economische Ruimte |
| EMAS | Milieubeheer- en milieuauditsysteem |
| EU | Europese Unie |
| FTA | Vrijhandelsovereenkomst |
| GPP | Groene overheidsopdrachten |
| GPA | Overeenkomst inzake overheidsopdrachten van de Wereldhandelsorganisatie |
| IAO | Internationale Arbeidsorganisatie |
| IPI | Instrument voor internationale aanbestedingen |
| OESO | Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling |
| O & O | Onderzoek en ontwikkeling |
| VWEU | Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| WHO | Wereldhandelsorganisatie |

Afkorting

Omschrijving

HvJ-EU

Hof van Justitie van de Europese Unie

EER

Europese Economische Ruimte

EMAS

Milieubeheer- en milieuauditsysteem

EU

Europese Unie

FTA

Vrijhandelsovereenkomst

GPP

Groene overheidsopdrachten

GPA

Overeenkomst inzake overheidsopdrachten van de Wereldhandelsorganisatie

IAO

Internationale Arbeidsorganisatie

IPI

Instrument voor internationale aanbestedingen

OESO

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

O & O

Onderzoek en ontwikkeling

VWEU

Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

WHO

Wereldhandelsorganisatie

Waarom deze richtsnoeren?

In maart 2019 namen de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid een gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Europese Raad en de Raad aan, waarin een “EU-China — Een strategische visie” (1) (mededeling) is beschreven volgens welke “de EU proactief haar economische concurrentievermogen [moet] versterken en een gelijk speelveld [moet] waarborgen”.

De EU moet blijven streven naar meer evenwichtige en wederkerige voorwaarden in haar economische betrekkingen. In dat opzicht vormen de overheidsopdrachten die ongeveer 14 % uitmaken van het bruto binnenlands product van de EU, een belangrijk element.

De totstandkoming van een interne markt voor overheidsopdrachten is een van de belangrijkste verworvenheden van de eengemaakte markt. De bekendmaking van aanbestedingen in de hele EU garandeert transparantie en creëert kansen voor bedrijven binnen de Unie. Met een betere uitvoering van de regels in het geval van buitenlandse inschrijvers wordt er gestreefd naar het waarborgen van de hoogste kwaliteitsnormen in alle fasen van het proces, naar rendement en duurzaamheid van de projecten en naar gelijke spelregels voor EU-bedrijven en niet-EU-bedrijven die deelnemen aan inschrijvingsprocedures.

Daarvoor heeft de Commissie het op zich genomen om “met een leidraad [te] komen voor het rechtskader over de deelname van buitenlandse inschrijvers en goederen aan de EU-inkoopmarkt, met inachtneming van de EU-regels en de internationale regels inzake aanbestedingen, met inbegrip van abnormaal lage inschrijvingen, alsmede eerbiediging van de beveiliging, arbeids- en milieunormen” (Actie 7).

De Europese Raad ondersteunde de benadering van de Commissie en drong bij de Unie aan op actie om “de eigen belangen [te] beschermen in het licht van oneerlijke praktijken van derde landen; daarbij moet zij de handelsbeschermingsinstrumenten en onze regels inzake overheidsopdrachten ten volle benutten en zorgen voor daadwerkelijke wederkerigheid met derde landen bij overheidsopdrachten.”. Er werd ook benadrukt dat “er moet worden gezorgd voor eerlijke concurrentie op de eengemaakte markt en wereldwijd, zowel ter bescherming van de consument als ter bevordering van de economische groei en het concurrentievermogen, in overeenstemming met de strategische belangen van de Unie op lange termijn” (2).

Daarnaast heeft de Commissie zich ook voorgenomen om, samen met de lidstaten, voor eind 2019 te zorgen voor een overzicht van de uitvoering van het huidige raamwerk om tekortkomingen op te sporen. Hiaten die bij deze oefening worden vastgesteld, zullen grondig worden onderzocht, in het bijzonder vanuit het oogpunt van mogelijke leemten die een belemmering vormen voor het creëren van gelijke spelregels tussen EU-bedrijven en niet-EU-bedrijven die deelnemen aan inschrijvingsprocedures.

Inschrijvers, goederen en diensten uit derde landen zijn niet altijd onderworpen aan dezelfde of gelijkwaardige sociale, arbeids- of milieunormen als deze die van toepassing zijn op ondernemers van de EU. Voorts zijn inschrijvers uit derde landen niet noodzakelijk onderworpen aan strikte staatssteunregels zoals deze die gelden in de EU. Dat kan een nadeel inhouden voor inschrijvers, goederen en diensten uit de EU. Om ervoor te zorgen dat dezelfde of gelijkwaardige normen en eisen gelden voor inschrijvers uit de EU en uit derde landen moeten de EU-regels voor overheidsopdrachten worden toegepast.

Voor de aanpak van verstoringen op de Europese aanbestedingsmarkt, veroorzaakt door subsidies van derde landen of andere vormen van door de staat ondersteunde financiering, is denkelijk een gediversifieerde interventie vereist. De toepassing van bepalingen met betrekking tot abnormale lage inschrijvingen is essentieel in deze context, maar wellicht niet voldoende en verdere analyse kan nodig zijn.

In de mededeling wordt eveneens gewezen op de toezegging van de Commissie om te zorgen voor wederkerigheid bij de toegang tot buitenlandse aanbestedingsmarkten. In de loop der jaren heeft de EU haar markt voor overheidsopdrachten in grote mate opengesteld voor derde landen, maar voor EU-bedrijven is het vaak moeilijk om toegang te krijgen tot aanbestedingsmogelijkheden op sommige buitenlandse markten. In 2016 heeft de Commissie een herzien voorstel ingediend voor een instrument voor internationale aanbestedingen (IPI) (3) dat, als het wordt aangenomen, deuren zal openen voor onze bedrijven en ze in staat zal stellen om op gelijke voet te concurreren met niet-EU-bedrijven.

Door zich te engageren voor de uitvoering van de acties vastgelegd in de mededeling heeft de Commissie bevestigt dat ze veel waarde hecht aan het bevorderen van eerlijke concurrentie en gelijke spelregels op de interne markt voor wat betreft de overheidsopdrachten.

In overeenkomst met de doelstellingen van de mededeling “EU-China — Een strategische visie” beogen deze richtsnoeren het verlenen van ondersteuning aan overheidsinkopers door te zorgen voor een beter inzicht in bepaalde praktische aspecten van de procedures voor overheidsopdrachten die zijn vastgelegd in de relevante EU-wetgeving wanneer ze te maken krijgen met de deelname van derde landen aan inschrijvingen. Ze willen ook het beginsel promoten dat er bij de procedures voor overheidsopdrachten niet alleen rekening wordt gehouden met de prijs, maar ook met hoge Europese normen op het vlak van vooral arbeid, milieu en veiligheid. Daarbij garanderen deze richtsnoeren een gelijk speelveld met dat van de inschrijvers, goederen en diensten uit de EU. Deze richtsnoeren bouwen voort op de mededeling “Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa” (4) die gezorgd heeft voor een breed samenwerkingsverband met lidstaten met de bedoeling om de doeltreffendheid van de overheidsopdrachten te vergroten. Het kennen en het gebruiken van de mogelijkheden geboden door het bestaande rechtskader zullen helpen om de interne markt te versterken en bijdragen tot een gelijk speelveld op de aanbestedingsmarkt van de EU.

Rechtskader

Het kader voor overheidsopdrachten is uiteengezet in een aantal instrumenten. Volgens het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) (5) zijn overheidsopdrachten in de EU onderworpen aan de grondbeginselen van transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie. De richtlijnen inzake overheidsopdrachten bevatten minimale geharmoniseerde regels voor overheidsopdrachten. Deze regels bepalen de manier waarop overheidsinstanties en bepaalde publieke nutsbedrijven goederen, werken en diensten verwerven. Deze regels worden omgezet in nationale wetgeving en gelden voor inschrijvingen waarvan de geldelijke waarde een bepaald bedrag overschrijdt. De procedureregels zijn van toepassing op elke individuele aanbesteding, ongeacht het land van oorsprong van de inschrijvers.

In internationaal verband bepalen de door de EU gesloten verdragen wie over gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkt van de EU beschikt. Het belangrijkste relevante verdrag is de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA) (6) waarbij de aanbestedingsmarkt van de EU is opengesteld voor de andere partijen van de overeenkomst. Daarnaast bevatten verscheidene vrijhandelsovereenkomsten van de EU hoofdstukken over aanbesteding. Deze richtsnoeren vervangen geenszins de relevante wetgeving inzake overheidsopdrachten en mogen niet worden beschouwd als een instructiehandleiding voor “het naleven van de in de wetgeving vastgelegde eisen”. Alleen het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft de bevoegdheid om een definitieve en bindende uitlegging te geven van het EU-recht (7). De richtsnoeren doen geen afbreuk aan de internationale verplichtingen van de EU ten opzichte van haar handelspartners.

1.   Toegang van inschrijvers en goederen uit derde landen tot de aanbestedingsmarkt van de EU

| Artikel 25 van Richtlijn 2014/24/EU

  Voor zover de bijlagen 1, 2, 4 en 5 (8) en de algemene opmerkingen bij aanhangsel I van de Europese Unie bij de GPA-overeenkomst inzake overheidsopdrachten en de andere internationale overeenkomsten waardoor de Unie gebonden is, van toepassing zijn, geven aanbestedende diensten aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de ondertekenende partijen van deze overeenkomsten geen minder gunstige behandeling dan die welke zij aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de Unie geven. |
| --- |

Artikel 25 van Richtlijn 2014/24/EU

Voor zover de bijlagen 1, 2, 4 en 5 (8) en de algemene opmerkingen bij aanhangsel I van de Europese Unie bij de GPA-overeenkomst inzake overheidsopdrachten en de andere internationale overeenkomsten waardoor de Unie gebonden is, van toepassing zijn, geven aanbestedende diensten aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de ondertekenende partijen van deze overeenkomsten geen minder gunstige behandeling dan die welke zij aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de Unie geven.

De EU zet zich actief in voor de openstelling van aanbestedingsmogelijkheden voor Europese bedrijven door te pleiten voor de wederkerige openstelling van de aanbestedingsmarkten van derde landen. Bij internationale onderhandelingen heeft de EU een ruimer gebruik van kwaliteitscriteria ondersteund, inclusief sociale, arbeids-, milieu- en innovatieaspecten, en een ambitieuze openstelling van internationale aanbestedingsmarkten.

De EU heeft in diverse internationale overeenkomsten (zoals de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en bilaterale vrijhandelsovereenkomsten met aanbestedingshoofdstukken) toegezegd om aan bepaalde werken, leveringen, diensten en ondernemers van verschillende derde landen toegang te verlenen tot haar aanbestedingsmarkt.

De richtlijnen voor overheidsopdrachten garanderen bijgevolg voor overheidsinkopers in de EU dat er geen minder gunstige behandeling wordt gegeven aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de ondertekenende partijen van deze overeenkomsten dan die welke aan werken, leveringen, diensten en ondernemers van de Unie wordt gegeven, voor zover dat die gedekt zijn door deze overeenkomsten (9).

Afgezien van deze verplichting hebben ondernemers van derde landen die geen overeenkomst hebben inzake de openstelling van de aanbestedingsmarkt van de EU of waarvan de goederen, diensten en werken niet zijn gedekt door een dergelijke overeenkomst, geen gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsprocedures in de EU en kunnen worden uitgesloten.

1.1.   Internationale aanbestedingsovereenkomsten en instrument voor internationale aanbestedingen

| Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA)

  De Overeenkomst inzake overheidsopdrachten gesloten in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) biedt ondernemers van de 19 andere deelnemende WHO-partners de mogelijkheid om in te schrijven op bepaalde overheidsopdrachten in de EU en de EU-bedrijven de mogelijkheid om in te schrijven op opdrachten van de 19 andere WHO-partners. |
| --- |

Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA)

De Overeenkomst inzake overheidsopdrachten gesloten in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) biedt ondernemers van de 19 andere deelnemende WHO-partners de mogelijkheid om in te schrijven op bepaalde overheidsopdrachten in de EU en de EU-bedrijven de mogelijkheid om in te schrijven op opdrachten van de 19 andere WHO-partners.

| Bilaterale vrijhandelsovereenkomsten

  De EU heeft vrijhandelsovereenkomsten (FTA’s) gesloten met landen over de hele wereld, waardoor ondernemingen van deze partijen gemakkelijker toegang krijgen tot elkaars aanbestedingsmarkten.
  De recente handelsovereenkomsten met Canada en Japan zijn hiervan een voorbeeld. |
| --- |

Bilaterale vrijhandelsovereenkomsten

De EU heeft vrijhandelsovereenkomsten (FTA’s) gesloten met landen over de hele wereld, waardoor ondernemingen van deze partijen gemakkelijker toegang krijgen tot elkaars aanbestedingsmarkten.

De recente handelsovereenkomsten met Canada en Japan zijn hiervan een voorbeeld.

Als een overheidsinkoper een inschrijving ontvangt van een niet-EU-ondernemer, moet hij controleren of de inschrijving gedekt is door de internationale aanbestedingsovereenkomsten ondertekend door de EU, zoals de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of vrijhandelsovereenkomsten, om te bepalen of de inschrijver gewaarborgde toegang heeft tot deze aanbesteding.

| Momenteel maken 20 partijen deel uit van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten: de EU met haar 28 lidstaten; Armenië; Australië; Canada; Chinees Taipei; Hongkong (China); IJsland; Israël; Japan; Liechtenstein; Montenegro; Moldavië; Noorwegen; Nieuw-Zeeland; Zuid-Korea; Singapore; Zwitserland; Oekraïne; Verenigde Staten; en het tot het Koninkrijk der Nederlanden behorende Aruba. |
| --- |

Momenteel maken 20 partijen deel uit van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten: de EU met haar 28 lidstaten; Armenië; Australië; Canada; Chinees Taipei; Hongkong (China); IJsland; Israël; Japan; Liechtenstein; Montenegro; Moldavië; Noorwegen; Nieuw-Zeeland; Zuid-Korea; Singapore; Zwitserland; Oekraïne; Verenigde Staten; en het tot het Koninkrijk der Nederlanden behorende Aruba.

De Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en de hoofdstukken inzake overheidsopdrachten van de vrijhandelsovereenkomsten zijn niet automatisch van toepassing op alle overheidsopdrachten van de partijen. De Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en de vrijhandelsovereenkomsten bestaan uit twee delen:

| a) | een wettekst met regels voor beginselen en procedures, en |
| --- | --- |

a)

een wettekst met regels voor beginselen en procedures, en

| b) | de dekkingsschema’s van elke partij. |
| --- | --- |

b)

de dekkingsschema’s van elke partij.

De dekkingsschema’s bepalen welke overheidsinstanties moeten voldoen aan de overeengekomen regels en in welke mate hun aanbesteding van goederen en diensten opengesteld is voor deelname van ondernemers (en hun goederen en diensten) van de andere partijen van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of de partnerlanden van een vrijhandelsovereenkomst.

Enkel aanbestedingen die de in de dekkingsschema’s van elke partij vastgelegde drempelwaarden overstijgen, zijn gedekt.

De dekkingsschema’s van de EU-markt zijn vastgelegd in de bijlagen bij aanhangsel I van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en in de relevante bijlagen bij de respectieve vrijhandelsovereenkomsten. Door deze bronnen te checken kan een overheidsinkoper bepalen of een inschrijver (of zijn goederen en diensten) gewaarborgde toegang heeft tot zijn aanbesteding.

De EU stimuleert, via haar vrijhandelsovereenkomsten, het aanwenden van overwegingen betreffende het milieu, de maatschappij en de arbeid, op voorwaarde dat deze op een niet-discriminerende wijze worden toegepast. Deze overeenkomsten zorgen voor een verdere openstelling van de aanbestedingsmarkten van de EU en van derde landen.

Bij vrijhandelsovereenkomsten moeten de aanbestedende instanties op vergelijkbare wijze de dekking van de geplande aanbesteding controleren. De EU heeft in heel wat vrijhandelsovereenkomsten regels opgenomen voor overheidsopdrachten en toezeggingen inzake markttoegang. De vrijhandelsovereenkomsten zijn voornamelijk gebaseerd op de structuur van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten.

| Het instrument voor internationale aanbestedingen

  De Commissie heeft het instrument voor internationale aanbestedingen (IPI) (10) voorgesteld om wederkerigheid te bevorderen en om een hefboomeffect te creëren voor het onderhandelen met derde landen over de openstelling van aanbestedingsmarkten voor EU-business. Een dergelijk hefboomeffect is absoluut nodig om discriminerende maatregelen en rechtstreekse marktsluitingen te verhinderen.
  Dat is de reden waarom de Europese Raad op 21 maart 2019 in zijn conclusies aandringt op “[...] het hervatten van de besprekingen over het instrument voor internationale aanbestedingen van de EU” (11). |
| --- |

Het instrument voor internationale aanbestedingen

De Commissie heeft het instrument voor internationale aanbestedingen (IPI) (10) voorgesteld om wederkerigheid te bevorderen en om een hefboomeffect te creëren voor het onderhandelen met derde landen over de openstelling van aanbestedingsmarkten voor EU-business. Een dergelijk hefboomeffect is absoluut nodig om discriminerende maatregelen en rechtstreekse marktsluitingen te verhinderen.

Dat is de reden waarom de Europese Raad op 21 maart 2019 in zijn conclusies aandringt op “[...] het hervatten van de besprekingen over het instrument voor internationale aanbestedingen van de EU” (11).

1.2.   Sector- en projectspecifieke regels en overeenkomsten

| Intergouvernementele overeenkomsten

  Internationale overeenkomsten met derde partijen kunnen specifieke aanbestedingsregels bevatten als ze de beginselen van het Verdrag over transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie in acht nemen. |
| --- |

Intergouvernementele overeenkomsten

Internationale overeenkomsten met derde partijen kunnen specifieke aanbestedingsregels bevatten als ze de beginselen van het Verdrag over transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie in acht nemen.

| Sector van de nutsbedrijven

  In de sector van de nutsbedrijven kunnen overheidsinkopers inschrijvers voor leveringsopdrachten afwijzen als meer dan 50 % van de producten afkomstig is uit bepaalde derde landen. |
| --- |

Sector van de nutsbedrijven

In de sector van de nutsbedrijven kunnen overheidsinkopers inschrijvers voor leveringsopdrachten afwijzen als meer dan 50 % van de producten afkomstig is uit bepaalde derde landen.

| Defensie en veiligheid

  Bij aanbestedingen voor defensie en veiligheid kunnen de lidstaten vrij beslissen om de overheidsinkopers toe te staan toegang te verlenen aan buitenlandse inschrijvers. |
| --- |

Defensie en veiligheid

Bij aanbestedingen voor defensie en veiligheid kunnen de lidstaten vrij beslissen om de overheidsinkopers toe te staan toegang te verlenen aan buitenlandse inschrijvers.

1.2.1.   Aanbestedingen georganiseerd in het kader van intergouvernementele overeenkomsten

In specifieke gevallen en voor concrete projecten kunnen de lidstaten opdrachten toekennen op basis van internationale overeenkomsten met derde landen die andere aanbestedingsregels hanteren dan deze van het Europese raamwerk.

De inschrijvingsprocedures in het kader van dergelijke overeenkomsten zijn vrijgesteld van de toepassing van de EU-aanbestedingswetgeving, overeenkomstig de voorwaarden van de richtlijnen en zolang de specifieke aanbestedingsregels van de internationale overeenkomst volledig conform het EU-Verdrag zijn, vooral wat betreft de beginselen van transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie. Deze overeenkomsten moeten worden meegedeeld aan de Commissie.

De aanbestedingen die overeenkomstig dergelijke internationale overeenkomsten worden georganiseerd, moeten voldoen aan de beginselen van het EU-Verdrag, inclusief passende en publiekelijke bekendmaking om alle ondernemingen, ongeacht hun vestigingsplaats of hun land van oorsprong, te kunnen laten deelnemen. Onderhandse gunningen, waarbij transparantie en mededinging door hun specifieke karakter niet zijn gewaarborgd, zijn onverenigbaar met deze fundamentele beginselen.

In de externe context kan een internationale overeenkomst gesloten tussen een lidstaat en één of meer derde landen geenszins als basis dienen voor het onderhands gunnen van opdrachten aan derde landen of hun ondernemers. Dat zou onverenigbaar zijn met de exclusieve EU-bevoegdheid die valt onder het gemeenschappelijke handelsbeleid en de grondbeginselen van de EU-verdragen inzake overheidsopdrachten. Gunstige financieringsvoorwaarden voor het project kunnen evenmin de basis vormen voor onderhandse gunning.

1.2.2.   Maatregelen in de sector van de nutsbedrijven

| Artikel 85 van Richtlijn 2014/25/EU — Inschrijvingen die producten uit derde landen bevatten









  1. | Dit artikel is van toepassing op inschrijvingen die producten bevatten uit derde landen waarmee de Unie niet in multilateraal of bilateraal kader een overeenkomst heeft gesloten die ondernemingen in de Unie op vergelijkbare wijze daadwerkelijk toegang verschaft tot de markten van deze derde landen. Dit artikel laat de verplichtingen van de Unie of haar lidstaten jegens derde landen onverlet. |
| --- | --- |

Artikel 85 van Richtlijn 2014/25/EU — Inschrijvingen die producten uit derde landen bevatten

1.

| 2. | Iedere inschrijving die wordt ingediend met het oog op de gunning van een opdracht voor leveringen kan worden afgewezen wanneer het aandeel van de uit derde landen afkomstige goederen, waarvan de oorsprong wordt vastgesteld overeenkomstig Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en de Raad, meer dan 50 % uitmaakt van de totale waarde van de goederen waarop deze inschrijving betrekking heeft. Voor de toepassing van dit artikel worden de programmatuurtoepassingen die in telecommunicatienetten worden gebruikt, als producten beschouwd. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Behoudens de tweede alinea van dit lid wordt, wanneer twee of meer inschrijvingen volgens de gunningscriteria van artikel 82 gelijkwaardig zijn, de voorkeur gegeven aan de inschrijvingen die niet krachtens lid 2 van dit artikel kunnen worden afgewezen. Voor de toepassing van dit artikel wordt het bedrag van de inschrijving als gelijkwaardig beschouwd indien het prijsverschil niet meer dan 3 % bedraagt. Aan een inschrijving wordt echter niet op grond van de eerste alinea de voorkeur gegeven indien de aanbestedende instantie hierdoor genoodzaakt zou zijn apparatuur aan te schaffen met technische kenmerken die afwijken van de bestaande apparatuur, en dit tot incompatibiliteit of tot technische moeilijkheden bij het gebruik of het onderhoud zou leiden of buitensporige kosten zou meebrengen. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Voor de toepassing van dit artikel worden voor de bepaling van het in lid 2 bedoelde aandeel van uit derde landen afkomstige producten de derde landen buiten beschouwing gelaten ten gunste waarvan de toepassing van deze richtlijn bij een besluit van de Raad overeenkomstig lid 1 is uitgebreid. |
| --- | --- |

4.

Artikel 43 van Richtlijn 2014/25/EU verleent niet alle ondernemers van derde landen gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkt van de EU. Daarnaast wordt er voorzien in een specifieke regeling voor inschrijvingen die producten uit derde landen bevatten. Dat is bepaald in artikel 85 van Richtlijn 2014/25/EU.

Overheidsinkopers in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten kunnen inschrijvers voor leveringsopdrachten afwijzen als het aandeel van de uit derde landen afkomstige goederen meer dan 50 % uitmaakt van de totale waarde van de goederen waarop deze inschrijving betrekking heeft.

Deze regeling geldt enkel voor goederen afkomstig uit derde landen die niet zijn gedekt door een overeenkomst voor gelijkwaardige en effectieve toegang voor EU-ondernemingen tot de markten van deze derde landen.

Als de overheidsinkoper een dergelijke inschrijver niet afwijst, maar daarentegen toestaat om deel te nemen aan het aanbestedingsproces, moet hij de voorkeur geven aan gelijkwaardige inschrijvingen waarvan het aandeel van uit derde landen afkomstige goederen lager ligt dan 50 % (12). De overheidsinkoper is niet verplicht dergelijke voorkeur te geven als hierdoor de aanbestedende instantie genoodzaakt zou zijn apparatuur aan te schaffen met technische kenmerken die afwijken van de bestaande apparatuur, en dit tot incompatibiliteit of tot technische moeilijkheden bij het gebruik of het onderhoud zou leiden of buitensporige kosten zou meebrengen.

| Recent maakte een overheidsinkoper gebruik van de flexibiliteit vervat in artikel 85 van de richtlijn nutsbedrijven om van de inschrijver verklaringen te eisen over de oorsprong van zijn goederen. Aangezien meer dan 50 % van de goederen afkomstig was uit derde landen die onder de bepaling vallen, wees hij de respectieve inschrijving af. |
| --- |

Recent maakte een overheidsinkoper gebruik van de flexibiliteit vervat in artikel 85 van de richtlijn nutsbedrijven om van de inschrijver verklaringen te eisen over de oorsprong van zijn goederen. Aangezien meer dan 50 % van de goederen afkomstig was uit derde landen die onder de bepaling vallen, wees hij de respectieve inschrijving af.

1.2.3.   Aankopen op defensie- en veiligheidsgebied

| Overweging (18) van Richtlijn 2009/81/EU:

  De opdrachten voor wapens, munitie en oorlogsmateriaal welke worden geplaatst door aanbestedende instanties die in de defensiesector actief zijn, zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van de in het kader van de Wereldhandelsorganisatie gesloten Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA). De overige onder deze richtlijn vallende opdrachten worden krachtens artikel XXIII (13) van de GPA ook van het toepassingsgebied van deze Overeenkomst uitgesloten. [...]
  Deze uitsluiting houdt ook in dat de lidstaten in de specifieke context van defensie- en veiligheidsmarkten de bevoegdheid behouden om te besluiten of hun aanbestedende dienst ondernemers van derde landen mag toestaan aan aanbestedingsprocedures deel te nemen. Zij moeten er bij dit besluit naar streven waar te krijgen voor hun geld, zich ervan bewust zijn dat een mondiaal concurrerende technologische en industriële basis voor de Europese defensie nodig is en dat open en eerlijke markten belangrijk zijn en streven naar de verkrijging van wederzijdse voordelen. De lidstaten moeten aandringen op steeds opener markten. Hun partners moeten ook blijk geven van openheid, op basis van internationaal overeengekomen regels, met name op het gebied van open en eerlijke mededinging. |
| --- |

Overweging (18) van Richtlijn 2009/81/EU:

De opdrachten voor wapens, munitie en oorlogsmateriaal welke worden geplaatst door aanbestedende instanties die in de defensiesector actief zijn, zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van de in het kader van de Wereldhandelsorganisatie gesloten Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA). De overige onder deze richtlijn vallende opdrachten worden krachtens artikel XXIII (13) van de GPA ook van het toepassingsgebied van deze Overeenkomst uitgesloten. [...]

Deze uitsluiting houdt ook in dat de lidstaten in de specifieke context van defensie- en veiligheidsmarkten de bevoegdheid behouden om te besluiten of hun aanbestedende dienst ondernemers van derde landen mag toestaan aan aanbestedingsprocedures deel te nemen. Zij moeten er bij dit besluit naar streven waar te krijgen voor hun geld, zich ervan bewust zijn dat een mondiaal concurrerende technologische en industriële basis voor de Europese defensie nodig is en dat open en eerlijke markten belangrijk zijn en streven naar de verkrijging van wederzijdse voordelen. De lidstaten moeten aandringen op steeds opener markten. Hun partners moeten ook blijk geven van openheid, op basis van internationaal overeengekomen regels, met name op het gebied van open en eerlijke mededinging.

Aankopen van goederen en diensten in de defensie- en veiligheidssectoren zijn vaak gevoelig van aard. Specifieke eisen voor dergelijke aankopen zijn bepaald in Richtlijn 2009/81/EG (14) met betrekking tot de noodzaak voor de lidstaten om te zorgen voor de leveringszekerheid en de bescherming van gerubriceerde gegevens.

Voor de aankopen die vallen onder de richtlijn voor defensie- en veiligheidsopdrachten kan elke lidstaat beslissen of hij in zijn nationale regels (15) opneemt dat het al dan niet toegelaten is voor overheidsinkopers om ondernemers uit derde landen te laten deelnemen aan gunningsprocedures (16). Als overheidsinkopers beslissen om ondernemers of goederen uit derde landen niet toe te laten, kunnen ze een dergelijke beperking al in het algemeen meedelen in de aankondiging van de opdracht en de inschrijvingsdocumenten. Ze kunnen er ook voor kiezen om deze offertes individueel af te wijzen bij het gunningsbesluit. In het laatste geval zouden de overheidsinkopers in de inschrijvingsdocumenten moeten vermelden dat ze het recht hebben om offertes om redenen van defensie en veiligheid af te wijzen.

Om hun specifieke veiligheidsbelangen te beschermen, kunnen de overheidsinkopers ook andere maatregelen treffen:

| — | ze kunnen de inschrijvers vragen om nationale veiligheidsmachtigingen voor te leggen en om buitenlandse veiligheidsmachtigingen te aanvaarden als ze erkend zijn als gelijkwaardig, op basis van het niveau van samenwerking op inlichtingengebied tussen de betrokken landen; |
| --- | --- |

—

ze kunnen de inschrijvers vragen om nationale veiligheidsmachtigingen voor te leggen en om buitenlandse veiligheidsmachtigingen te aanvaarden als ze erkend zijn als gelijkwaardig, op basis van het niveau van samenwerking op inlichtingengebied tussen de betrokken landen;

| — | ze kunnen van de buitenlandse inschrijvers certificaten vragen die verzekeren dat het vervoer van apparatuur toegelaten is, inclusief bijkomende levering in crisissituaties; |
| --- | --- |

—

ze kunnen van de buitenlandse inschrijvers certificaten vragen die verzekeren dat het vervoer van apparatuur toegelaten is, inclusief bijkomende levering in crisissituaties;

| — | ze kunnen de inschrijvers ook vragen om toezeggingen te doen in verband met de toegang tot en de vertrouwelijkheid van gerubriceerde gegevens; |
| --- | --- |

—

ze kunnen de inschrijvers ook vragen om toezeggingen te doen in verband met de toegang tot en de vertrouwelijkheid van gerubriceerde gegevens;

| — | ze kunnen eisen dat aanbieders en oplossingen voldoen aan bijkomende eisen die voortvloeien uit specifieke veiligheidswetgeving. Bijvoorbeeld op het gebied van cyberbeveiliging bevat de richtlijn voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen (17) maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie. |
| --- | --- |

—

ze kunnen eisen dat aanbieders en oplossingen voldoen aan bijkomende eisen die voortvloeien uit specifieke veiligheidswetgeving. Bijvoorbeeld op het gebied van cyberbeveiliging bevat de richtlijn voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen (17) maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie.

De overheidsinkopers kunnen de contractanten vragen om hun leveringsketen open te stellen voor openbare inschrijving. Zo kunnen nieuwe spelers toetreden tot de leveringsketen (18).

Bij bepaalde aankopen op defensie- en veiligheidsgebied staan nationale veiligheidsbelangen op het spel. Sommige opdrachten stellen extreem hoge eisen op het gebied van leveringszekerheid of zijn zo vertrouwelijk en belangrijk voor de nationale soevereiniteit dat de specifieke bepalingen van Richtlijn 2009/81/EG mogelijk ontoereikend zijn om de wezenlijke veiligheidsbelangen van de lidstaat te vrijwaren.

Voor dergelijke aankopen voorziet artikel 346, VWEU, in een afwijking die het de lidstaten mogelijk maakt om opdrachten te gunnen zonder toepassing van de regels van de richtlijn (19). De lidstaten moeten per geval onderzoeken of deze uitzondering kan worden toegepast door de op het spel staande wezenlijke veiligheidsbelangen te definiëren en door de noodzaak van de specifieke maatregel te evalueren, rekening houdend met het evenredigheidsbeginsel en de behoefte aan strikte uitlegging van een dergelijke afwijking (20).

1.3.   Concreet

| Internationale aanbestedingsovereenkomsten







  — | De overheidsinkopers moeten controleren of inschrijvers uit derde landen gedekt zijn door de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of een bilaterale overeenkomst. Als dat niet het geval is, hebben ze geen gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsprocedures in de EU. |
| --- | --- |

Internationale aanbestedingsovereenkomsten

—

De overheidsinkopers moeten controleren of inschrijvers uit derde landen gedekt zijn door de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of een bilaterale overeenkomst. Als dat niet het geval is, hebben ze geen gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsprocedures in de EU.

Aanbestedingen georganiseerd in het kader van intergouvernementele overeenkomsten

| — | De procedures dienen de verdragsbeginselen van transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie te respecteren. |
| --- | --- |

—

De procedures dienen de verdragsbeginselen van transparantie, gelijke behandeling en non-discriminatie te respecteren.

| — | Op grond van dergelijke overeenkomsten kunnen er geen opdrachten onderhands worden gegund. |
| --- | --- |

—

Op grond van dergelijke overeenkomsten kunnen er geen opdrachten onderhands worden gegund.

Aanbestedingen georganiseerd in het kader van de richtlijn voor nutsbedrijven

| — | De overheidsinkopers moeten controleren of meer dan 50 % van de in een leveringscontract aangeboden goederen afkomstig is uit derde landen. |
| --- | --- |

—

De overheidsinkopers moeten controleren of meer dan 50 % van de in een leveringscontract aangeboden goederen afkomstig is uit derde landen.

| — | Als deze derde landen niet gedekt zijn door de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of een bilaterale overeenkomst, mag de inschrijving worden afgewezen. |
| --- | --- |

—

Als deze derde landen niet gedekt zijn door de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten of een bilaterale overeenkomst, mag de inschrijving worden afgewezen.

Aanbestedingen op defensie- en veiligheidsgebied

| — | Deze aanbestedingen zijn niet opgenomen in de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten noch in bestaande bilaterale overeenkomsten. |
| --- | --- |

—

Deze aanbestedingen zijn niet opgenomen in de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten noch in bestaande bilaterale overeenkomsten.

| — | De overheidsinkopers zijn niet verplicht om toegang te verlenen aan ondernemers uit derde landen. |
| --- | --- |

—

De overheidsinkopers zijn niet verplicht om toegang te verlenen aan ondernemers uit derde landen.

2.   Abnormaal lage inschrijvingen

| Artikel 69 van Richtlijn 2014/24/EU









  1. | De aanbestedende dienst verplicht ondernemers ertoe de in de inschrijving voorgestelde prijs of kosten nader toe te lichten wanneer de inschrijving in verhouding tot de werken, leveringen of diensten abnormaal laag lijkt te zijn. |
| --- | --- |

Artikel 69 van Richtlijn 2014/24/EU

1.

| 2. | De in lid 1 bedoelde toelichtingen kunnen met name betrekking hebben op:






  a) | de doelmatigheid van het fabricageproces, van de geleverde diensten of van de bouwmethode; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

de doelmatigheid van het fabricageproces, van de geleverde diensten of van de bouwmethode;

| b) | de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver bij de levering van de producten, het verrichten van de diensten of de uitvoering van de werken gebruik kan maken; |
| --- | --- |

b)

de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver bij de levering van de producten, het verrichten van de diensten of de uitvoering van de werken gebruik kan maken;

| c) | de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of diensten; |
| --- | --- |

c)

de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of diensten;

| d) | het vervullen van de in artikel 18, lid 2, genoemde verplichtingen; |
| --- | --- |

d)

het vervullen van de in artikel 18, lid 2, genoemde verplichtingen;

| e) | het vervullen van de in artikel 71 genoemde verplichtingen; |
| --- | --- |

e)

het vervullen van de in artikel 71 genoemde verplichtingen;

| f) | de eventuele ontvangst van staatssteun door de inschrijver. |
| --- | --- |

f)

de eventuele ontvangst van staatssteun door de inschrijver.

| 3. | De aanbestedende dienst beoordeelt de verstrekte informatie in overleg met de inschrijver. Hij kan de inschrijving alleen afwijzen wanneer het lage niveau van de aangerekende prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in lid 2 bedoelde elementen. De aanbestedende diensten wijzen de inschrijving af wanneer zij hebben vastgesteld dat de inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de in artikel 18, lid 2, genoemde toepasselijke verplichtingen. |
| --- | --- |

3.

Voor overheidsinkopers is het identificeren, onderzoeken en afwijzen van abnormaal lage inschrijvingen een manier om te zorgen voor een gelijk speelveld.

Bij het formuleren van hun aanbestedingsspecificaties moeten de overheidsinkopers de nodige aandacht besteden aan de verwachte prijs of kosten van de goederen of diensten. Bij de raming van de overheidsinkoper moet rekening worden gehouden met alle criteria van de inschrijvingsdocumenten, inclusief de eisen voor de uitvoering van het contract, de selectie- en gunningscriteria.

Een grondige berekening voor de lancering van de aanbestedingsprocedure zal latere problemen voorkomen. Door in de inschrijvingsdocumenten informatie te geven over de grootteorde, ook in geldwaarde, die de overheidsinkoper voorziet, krijgen de inschrijvers een goed idee van het verwachte kwaliteitsniveau en kan de ontvangst van ongeschikte offertes worden voorkomen.

Na ontvangst van de offertes moet de overheidsinkoper beoordelen of de inschrijvingen op redelijke wijze zijn berekend. De in een inschrijving opgenomen prijzen of kosten kunnen bijvoorbeeld verschillen van de prijzen of kosten die door andere inschrijvers worden aangeboden of van de eigen raming van de overheidsinkoper zonder dat er sprake is van bijzonderheden, in vergelijking met de andere offertes, die het verschil rechtvaardigen. De overheidsinkopers kunnen betwijfelen of de offerte duurzaam is op economisch vlak, of ze kan worden uitgevoerd in overeenkomst met de inschrijvingseisen en de toepasselijke wettelijke verplichtingen, en ze kunnen zich ook afvragen of de offerte niet abnormaal laag is.

| De prijs kennen







  — | Marktkennis is essentieel |
| --- | --- |

De prijs kennen

—

Marktkennis is essentieel

| — | Zich bewust zijn van de prijs van vorige aanbestedingen |
| --- | --- |

—

Zich bewust zijn van de prijs van vorige aanbestedingen

| — | Specialisten en andere aanbestedende instanties raadplegen |
| --- | --- |

—

Specialisten en andere aanbestedende instanties raadplegen

2.1.   Identificeren van abnormaal lage inschrijvingen

In de richtlijnen is geen definitie voorzien van wat een abnormaal lage inschrijving is en ook geen specifieke methode voor het berekenen van een drempel voor abnormaal lage inschrijvingen. Sommige lidstaten hebben vrijwillige of verplichte methoden uitgewerkt. De lidstaten kunnen vrij beslissen om nationale regels of methoden op te stellen voor het identificeren van inschrijvingen waarvan wordt vermoed dat ze abnormaal laag zijn, op voorwaarde dat deze regels objectief en niet-discriminerend zijn (21). Ze kunnen gebruikmaken van rekenkundige methoden, gebaseerd op een beoordeling van de afwijking van een inschrijving ten opzichte van de gemiddelde prijs van alle inschrijvingen (22) of ten opzichte van de door de overheidsinkoper geraamde aanbestedingswaarde. Het bekijken van het verschil tussen de laagste en de op één na laagste inschrijving kan ook een geldige methode zijn. Dergelijke regels kunnen specifieke drempelpercentages bevatten die moeten worden gebruikt voor het identificeren van abnormaal lage inschrijvingen. Als de nationale wetgeving niet in een werkwijze voorziet, kunnen de overheidsinkopers zelf transparante en niet-discriminerende methoden uitwerken.

De offertes kunnen ook abnormaal laag lijken in verhouding tot de relevante parameters en gunningscriteria. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als de verhouding tussen de aangeboden kwaliteit en de prijs achterdocht wekt.

Als een overheidsinkoper een offerte ontvangt waarvan hij vermoedt dat die abnormaal laag is, is hij wettelijk verplicht om aan de betrokken ondernemer uitleg te vragen over de aangeboden prijs (23). Hij mag de offerte niet afwijzen zonder de ondernemer de kans te hebben gegeven om zijn prijs toe te lichten en te rechtvaardigen. Dat geldt ook voor rekenkundige methoden die worden gebruikt om verdachte inschrijvingen te identificeren. Met dergelijke methoden is een onmiddellijke afwijzing zonder verder onderzoek niet mogelijk.

| Identificeren van abnormaal lage inschrijvingen

  ALLE PARAMETERS VAN DE OFFERTE BEKIJKEN






  — | Lijkt de offerte op redelijke wijze berekend? |
| --- | --- |

Identificeren van abnormaal lage inschrijvingen

ALLE PARAMETERS VAN DE OFFERTE BEKIJKEN

—

Lijkt de offerte op redelijke wijze berekend?

| — | Kan de inschrijver uitvoeren wat hij voorstelt voor de aangeboden prijs? |
| --- | --- |

—

Kan de inschrijver uitvoeren wat hij voorstelt voor de aangeboden prijs?

| — | Is er in mijn land een methode die kan helpen bij het identificeren, beoordelen en evalueren? |
| --- | --- |

—

Is er in mijn land een methode die kan helpen bij het identificeren, beoordelen en evalueren?

Niet overtuigd dat de offerte gezond is?

2.2.   Onderzoeken van abnormaal lage inschrijvingen

In de regel moeten de overheidsinkopers aan de ondernemers vragen om de soliditeit aan te tonen van de technische, economische of wettelijke veronderstellingen of praktijken waarop de inschrijving berust. Om de toelichtingen van de inschrijvers te kunnen beoordelen, moeten de overheidsinkopers alle details vragen die zij nuttig achten (24). In het bijzonder vereist de jurisprudentie dat de overheidsinkopers schriftelijk verzoeken om details over de elementen van de inschrijving waarvan wordt vermoed dat ze abnormale afwijkingen bevatten, die in het specifieke geval bij de overheidsinkoper twijfel hebben doen ontstaan (25). Ze moeten vooral letten op de capaciteit van de inschrijver om te voldoen aan alle eisen van de inschrijvingsdocumenten, inclusief de eisen inzake maatschappelijk verantwoorde en groene overheidsopdrachten, aan de aangeboden prijs.

In principe kunnen de overheidsinkopers informatie vragen over alle kwesties die zij relevant achten voor de beoordeling van het niveau van de aangeboden prijs of kosten. Volgens de richtlijn kunnen deze kwesties aspecten omvatten van de opzet van het fabricageprocedé, inclusief de basis voor de voorgestelde kosten over de hele levenscyclus, de technische oplossingen of de originaliteit van de inschrijving (26). De lijst van dergelijke aspecten is niet limitatief.

De overheidsinkopers worden ook aangemoedigd (27) om te onderzoeken of de inschrijving voldoet aan de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het sociaal, milieu- en arbeidsrecht uit hoofde van het Unierecht, het nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten, of uit hoofde van de in bijlage X (28) vermelde bepalingen van internationaal sociaal, milieu- en arbeidsrecht. Die verplichtingen zijn rechtstreeks van toepassing, ongeacht of ze zijn opgenomen in de inschrijvingsdocumenten.

De van de inschrijver vereiste toelichtingen kunnen ook betrekking hebben op potentieel oneerlijke handelspraktijken, zoals het bestaan van buitenlandse subsidies of dumping waardoor de interne markt wordt verstoord. Bij hun onderzoek naar oneerlijke handelspraktijken moeten de overheidsinkopers vooral letten op offertes met goederen of diensten uit derde landen waar de prijzen en kosten verstoord kunnen zijn door overheidsfinanciering. Bij de algemene beoordeling van de levensvatbaarheid van de offerte zou kunnen worden gekeken naar het bestaan van financiële ondersteuning door een buitenlandse staat.

De inschrijver moet alle nodige bewijs leveren om een toereikende verklaring te geven. Het kan hierbij gaan om gedetailleerde informatie aangevuld met passende documentatie over het productieproces, faciliteiten, sociale omstandigheden, certificaten, milieunormen enz. De door de inschrijver aangehaalde redenen om de levensvatbaarheid van de offerte te rechtvaardigen, moeten verenigbaar zijn met de voorwaarden van de oorspronkelijke offerte (29). In dat opzicht moeten de overheidsinkopers verder gaan dan het gewoon vragen van een plechtige verklaring van de inschrijver dat hij aan deze verplichtingen zal voldoen.

De overheidsinkoper kan tijdens het onderzoeksproces bijkomende vragen stellen, vooral om te kunnen beoordelen of de verstrekte informatie authentiek is. Er kan aan de inschrijver ook worden gevraagd om meer details te geven over vragen en aspecten die de overheidsinkoper niet heeft vermeld in zijn oorspronkelijk verzoek, maar die zijn ontstaan als gevolg van de beoordeling van de verstrekte informatie.

| Onderzoeken van abnormaal lage inschrijvingen

  AAN DE INSCHRIJVER INFORMATIE VRAGEN
  VOORBEELDEN:






  — | Hoe heeft de inschrijver in het algemeen de prijzen en kosten berekend? |
| --- | --- |

Onderzoeken van abnormaal lage inschrijvingen

AAN DE INSCHRIJVER INFORMATIE VRAGEN

VOORBEELDEN:

—

Hoe heeft de inschrijver in het algemeen de prijzen en kosten berekend?

| — | Hoe is de inschrijver tot een specifieke prijs voor een specifiek item gekomen? |
| --- | --- |

—

Hoe is de inschrijver tot een specifieke prijs voor een specifiek item gekomen?

| — | Laat de prijs het toe om te voldoen aan alle wettelijke en contractuele eisen? |
| --- | --- |

—

Laat de prijs het toe om te voldoen aan alle wettelijke en contractuele eisen?

| — | Laat de prijs het toe om te voldoen aan alle vereiste arbeids- en milieunormen? |
| --- | --- |

—

Laat de prijs het toe om te voldoen aan alle vereiste arbeids- en milieunormen?

| — | Hoe wordt de inschrijving gefinancierd? Is het een gezonde berekening? |
| --- | --- |

—

Hoe wordt de inschrijving gefinancierd? Is het een gezonde berekening?

| — | Niet twijfelen om informatie te vragen die voor u relevant is. |
| --- | --- |

—

Niet twijfelen om informatie te vragen die voor u relevant is.

| — | Concreet bewijs vragen. |
| --- | --- |

—

Concreet bewijs vragen.

Niet overtuigd door de toelichting van de inschrijver?

2.3.   Afwijzen van abnormaal lage inschrijvingen

De overheidsinkoper kan een offerte afwijzen als hij, ondanks het verzamelde bewijs, er niet van overtuigd is dat de inschrijver de opdracht kan uitvoeren aan de aangeboden prijs of kosten en in overeenkomst met de inschrijvingsdocumenten en alle toepasselijke wettelijke verplichtingen. Hij moet zijn twijfel niet staven met bewijs.

Het besluit kan gebaseerd zijn op een combinatie van factoren, inclusief de naleving van arbeids- en milieunormen en de ontvangst van staatssteun, resulterend in de uiteindelijke beoordeling van de overheidsinkoper.

Volgens artikel 69, lid 3, van Richtlijn 2014/24/EU moeten overheidsinkopers een inschrijving afwijzen als ze vaststellen dat de aangeboden abnormaal lage prijzen of kosten het gevolg zijn van de niet-naleving door de inschrijver van dwingend Unie- of nationaal recht, collectieve overeenkomsten of internationale bepalingen op het gebied van sociaal, milieu- en arbeidsrecht (artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/24/EU in combinatie met bijlage X bij de richtlijn — zie eerder, bij sectie 2).

| Afwijzen van abnormaal lage inschrijvingen

  U MOET OVERTUIGD ZIJN






  — | De inschrijver moet aantonen dat zijn offerte gezond is. |
| --- | --- |

Afwijzen van abnormaal lage inschrijvingen

U MOET OVERTUIGD ZIJN

—

De inschrijver moet aantonen dat zijn offerte gezond is.

| — | Heeft de inschrijver dat gedaan voor alle door u gevraagde aspecten? |
| --- | --- |

—

Heeft de inschrijver dat gedaan voor alle door u gevraagde aspecten?

| — | Denkt u dat de inschrijver ALLE CONTRACTUELE eisen kan nakomen aan de aangeboden prijs? |
| --- | --- |

—

Denkt u dat de inschrijver ALLE CONTRACTUELE eisen kan nakomen aan de aangeboden prijs?

| — | Als u nog reden hebt om te twijfelen, kunt u de offerte afwijzen. |
| --- | --- |

—

Als u nog reden hebt om te twijfelen, kunt u de offerte afwijzen.

| — | Als u vaststelt dat de offerte abnormaal laag is omdat deze niet voldoet aan de wettelijke verplichtingen volgens artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/18, dan moet deze worden afgewezen. |
| --- | --- |

—

Als u vaststelt dat de offerte abnormaal laag is omdat deze niet voldoet aan de wettelijke verplichtingen volgens artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/18, dan moet deze worden afgewezen.

2.4.   Concreet

| Abnormaal lage inschrijvingen







  — | De overheidsinkopers moeten controleren of de inschrijving financieel gezond is, of eerder abnormaal laag. |
| --- | --- |

Abnormaal lage inschrijvingen

—

De overheidsinkopers moeten controleren of de inschrijving financieel gezond is, of eerder abnormaal laag.

| — | De overheidsinkopers moeten navraag doen bij de inschrijver. Ze mogen alle vragen stellen die voor hen relevant zijn. |
| --- | --- |

—

De overheidsinkopers moeten navraag doen bij de inschrijver. Ze mogen alle vragen stellen die voor hen relevant zijn.

| — | Als ze niet overtuigd zijn van de financiële levensvatbaarheid van de inschrijving, kunnen ze deze afwijzen. |
| --- | --- |

—

Als ze niet overtuigd zijn van de financiële levensvatbaarheid van de inschrijving, kunnen ze deze afwijzen.

3.   Kwaliteitsnormen — Een strategische benadering van overheidsopdrachten

De Commissie is zich bewust van het belang van overheidsopdrachten als krachtig instrument voor het efficiënt, duurzaam en strategisch besteden van overheidsgeld. In haar mededeling “Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa” (30) benadrukt ze dat het gebruik van hoge kwaliteitsnormen cruciaal is voor centrale en lokale overheden om maatschappelijke, milieugebonden en economische uitdagingen te kunnen aangaan. Door de relevantie van strategische overheidsopdrachten te benadrukken wil de Commissie de lidstaten bewust maken van het belang van dergelijke aanbestedingen, zowel binnen de Unie als voor inschrijvingen met ondernemers uit derde landen.

Strategische overheidsopdrachten maken een meer verantwoorde en strategische bestedingswijze van overheidsgeld mogelijk, ondersteunen investeringen binnen de EU en kunnen helpen bij het gelijkmaken van het speelveld door aan alle inschrijvers op te leggen dat ze dezelfde normen moeten volgen, ongeacht hun land van oorsprong.

De mogelijkheden geboden door strategische overheidsopdrachten worden vandaag niet voldoende benut. Bij meer dan de helft van de aanbestedingsprocedures wordt nog steeds de laagste prijs als het enige gunningscriterium aangewend, hoewel de richtlijnen voor overheidsopdrachten de overheidsinkopers volledig vrijlaten te kiezen voor aankopen op basis van kostenefficiëntie en kwaliteitsgebaseerde criteria.

Door bij overheidsopdrachten kwaliteitsoverwegingen te laten meespelen, kunnen de overheidsinkopers meer duurzame en innovatieve goederen en diensten verwerven. Kwaliteitsoverwegingen kunnen ook zorgen voor naleving van hoge normen inzake milieu, maatschappij en arbeid, zowel voor ondernemers en goederen van de EU als uit derde landen.

Inschrijvers, goederen en diensten uit derde landen zijn niet altijd onderworpen aan dezelfde hoge normen als hun EU-tegenhangers. Het huidige EU-aanbestedingskader voorziet evenwel regels die kunnen en zouden moeten worden gebruikt om aan inschrijvers, goederen en diensten uit derde landen dezelfde hoge normen op te leggen als aan EU-inschrijvers. Een strategische benadering van overheidsopdrachten brengt verandering teweeg in het gedrag van de markt, van de publieke belanghebbenden en van de samenleving in haar geheel.

Duidelijke kwaliteitsnormen moeten zorgen voor een zo breed mogelijk scala van inschrijvers die op gelijke voet kunnen deelnemen. Alle inschrijvers en goederen moeten voldoen aan dezelfde kwaliteitsnormen, criteria en eisen, ongeacht hun land van oorsprong. Duidelijk bepaalde kwaliteitsnormen helpen de overheidsinkopers de juiste voorwaarden te creëren voor alle inschrijvers om openlijk en op gelijke voet te kunnen concurreren.

Maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten, groene overheidsopdrachten (GPP) en innovatiegerichte aanbestedingen helpen de overheidsinkopers om duurzaamheid en innovatie centraal te stellen bij hun openbare aanbestedingen.

Maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten beogen sociale impact op gemeenschappen door sociale overwegingen op te nemen in de procedures voor overheidsopdrachten. Deze kunnen duurzame ontwikkeling ondersteunen, bijdragen tot gouvernementele inspanningen om internationale duurzaamheidsdoelstellingen te halen (31), ethische markten en leveringsketens promoten en positieve sociaal-maatschappelijke resultaten bevorderen op nationaal en lokaal niveau. De Commissie zal in 2020 een uitvoerige handleiding over overheidsopdrachten uitbrengen en een bundeling van goede praktijken voor maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten verspreiden.

Groene overheidsopdrachten bieden de overheidsinkopers de mogelijkheid om milieueisen op te nemen in alle fasen van hun aanbestedingsproces. Groene overheidsopdrachten stimuleren de aankoop van goederen, diensten en werken die gedurende hun hele levenscyclus een verminderd milieueffect hebben. Zo wordt de ontwikkeling van groene technologieën en goederen ondersteund. Door gebruik te maken van groene overheidsopdrachten kunnen de overheidsinkopers een bijdrage leveren aan de doelstellingen van het milieubeleid op het gebied van klimaatverandering, efficiënt gebruik van hulpbronnen en de circulaire economie. Groene overheidsopdrachten moedigen ook aan om rekening te houden met de kosten van de volledige levenscyclus van een opdracht en niet alleen met de aankoopprijs.

Volgens de richtlijn schone voertuigen moeten de lidstaten de minimumstreefcijfers halen voor de aanschaf van schone voertuigen, met de bedoeling om de markt voor schone en energiezuinige voertuigen te promoten en te stimuleren. De richtlijn verplicht de lidstaten om ervoor te zorgen dat de overheidsinkopers bij de aanschaf van bepaalde wegvoertuigen rekening houden met de energie- en milieueffecten tijdens de levensduur, inclusief energieverbruik en emissie van CO2 en bepaalde vervuilende stoffen (32).

Momenteel biedt de Commissie voor 19 productgroepen criteria voor groene overheidsopdrachten aan (33), die rechtstreeks kunnen worden opgenomen in de inschrijvingsdocumenten. Daarnaast heeft de Commissie voor de overheidsinkopers een handboek (34) en een opleidingstoolkit over groene overheidsopdrachten ontwikkeld (35); deze zijn bedoeld voor het geven van opleiding en het organiseren van workshops. De Commissie organiseert trainingsprogramma’s over groene overheidsopdrachten voor overheidsinkopers in de EU en is bezig met de ontwikkeling van een reeks sectorspecifieke instrumenten voor de berekening van de levenscycluskosten; daarnaast heeft ze ook een database aangelegd met goede praktijkvoorbeelden voor groene overheidsopdrachten (36).

Innovatiegericht aanbesteden kan verwijzen naar aanbestedingen voor innovatieprocessen (onderzoeks- en ontwikkelingsopdrachten) of aanbestedingen voor innovatieresultaten (aankoop van innovatieve oplossingen). Door hun aanbestedingsprocedures zo op te stellen dat ze innovatie aanmoedigen, verhogen de overheidsinkopers hun kansen om meer geavanceerde, beter aangepaste of veelzijdigere oplossingen te ontvangen, die vaak ook nog goedkoper, milieuvriendelijker en meer maatschappelijk verantwoord zijn. In 2018 publiceerde de Commissie “Richtsnoeren inzake innovatiegericht aanbesteden” voor overheidsinkopers (37).

| MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORDE OVERHEIDSOPDRACHTEN

  Zweedse Gedeputeerde Staten — Zorgvuldig onderzoek inzake de leveringsketen voor chirurgische instrumenten
  De ngo Swedwatch maakte melding van kinderarbeid, gevaarlijke werkomstandigheden en schendingen van het internationale arbeidsrecht bij de productie van chirurgische instrumenten in derde landen. Op basis hiervan beslisten de Zweedse Gedeputeerde Staten specifieke uitvoeringsvoorwaarden op te nemen in hun opdrachten. Deze schrijven voor dat elke leverancier moet instemmen met het uitvoeren van zorgvuldig onderzoek in zijn leveringsketen en dat hij moet streven naar conformiteit met internationale verplichtingen op sociaal en arbeidsvlak. Door gebruik te maken van vragenlijsten en audits, en door een goede verstandhouding op te bouwen met de leverancier garanderen de Gedeputeerde Staten de succesvolle opvolging van de voorwaarden. Dit draagt ook bij tot het creëren van een gelijk speelveld voor ondernemers uit de EU en uit derde landen. |
| --- |

MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORDE OVERHEIDSOPDRACHTEN

Zweedse Gedeputeerde Staten — Zorgvuldig onderzoek inzake de leveringsketen voor chirurgische instrumenten

De ngo Swedwatch maakte melding van kinderarbeid, gevaarlijke werkomstandigheden en schendingen van het internationale arbeidsrecht bij de productie van chirurgische instrumenten in derde landen. Op basis hiervan beslisten de Zweedse Gedeputeerde Staten specifieke uitvoeringsvoorwaarden op te nemen in hun opdrachten. Deze schrijven voor dat elke leverancier moet instemmen met het uitvoeren van zorgvuldig onderzoek in zijn leveringsketen en dat hij moet streven naar conformiteit met internationale verplichtingen op sociaal en arbeidsvlak. Door gebruik te maken van vragenlijsten en audits, en door een goede verstandhouding op te bouwen met de leverancier garanderen de Gedeputeerde Staten de succesvolle opvolging van de voorwaarden. Dit draagt ook bij tot het creëren van een gelijk speelveld voor ondernemers uit de EU en uit derde landen.

| GROENE OVERHEIDSOPDRACHTEN

  Stad Hamburg — Gerecyclede wegasfalt van hoge kwaliteit
  De stad Hamburg streeft naar het 100 % recyclen van originele bouwmaterialen bij het herstellen en vernieuwen van de bestrating en heeft in deze context aan een groep privébedrijven, die een recyclingtechnologie hadden ontwikkeld, de mogelijkheid geboden om hun product te testen op de openbare weg. Controles bevestigden de kwaliteit van de technologie en de stad ging over tot het lanceren van een niet-openbare aanbestedingsprocedure. De inschrijvende bedrijven moesten bepaalde stappen volgen bij de productie en de levering van gerecycled asfalt. Hamburg bespaarde 30 % in vergelijking met de kosten voor conventionele herbestrating en de werken verliepen sneller. Groene asfalt heeft dezelfde kenmerken en gaat even lang mee als conventionele asfalt. |
| --- |

GROENE OVERHEIDSOPDRACHTEN

Stad Hamburg — Gerecyclede wegasfalt van hoge kwaliteit

De stad Hamburg streeft naar het 100 % recyclen van originele bouwmaterialen bij het herstellen en vernieuwen van de bestrating en heeft in deze context aan een groep privébedrijven, die een recyclingtechnologie hadden ontwikkeld, de mogelijkheid geboden om hun product te testen op de openbare weg. Controles bevestigden de kwaliteit van de technologie en de stad ging over tot het lanceren van een niet-openbare aanbestedingsprocedure. De inschrijvende bedrijven moesten bepaalde stappen volgen bij de productie en de levering van gerecycled asfalt. Hamburg bespaarde 30 % in vergelijking met de kosten voor conventionele herbestrating en de werken verliepen sneller. Groene asfalt heeft dezelfde kenmerken en gaat even lang mee als conventionele asfalt.

| INNOVATIEGERICHT AANBESTEDEN

  Strategische samenwerking inzake aanbestedingen binnen de EU voor energiezuinigere computers
  Krachtige computers (HPC) zijn van strategisch belang voor Europa in een aantal domeinen van de overheidssector, onder meer cyberbeveiliging, energie, klimaatverandering en gezondheid. Dit maakt het mogelijk om bijzonder complexe applicaties te ontwikkelen, te testen en in te voeren. In 2014 bundelden toonaangevende supercomputercentra uit Duitsland, Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Finland hun krachten in de precommerciële inkoop PRACE3IP om samen onderzoek en ontwikkeling te doen voor het verkrijgen van energiezuinigere supercomputers. Door aanwending van de voorwaarden voor de plaats van uitvoering werd bekomen dat de leveranciers al hun onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten lieten plaatsvinden in Europa. In 2017 zijn de supercomputercentra gestart met overheidsopdrachten voor innovatieve oplossingen op basis van het voorgaande onderzoek. |
| --- |

INNOVATIEGERICHT AANBESTEDEN

Strategische samenwerking inzake aanbestedingen binnen de EU voor energiezuinigere computers

Krachtige computers (HPC) zijn van strategisch belang voor Europa in een aantal domeinen van de overheidssector, onder meer cyberbeveiliging, energie, klimaatverandering en gezondheid. Dit maakt het mogelijk om bijzonder complexe applicaties te ontwikkelen, te testen en in te voeren. In 2014 bundelden toonaangevende supercomputercentra uit Duitsland, Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Finland hun krachten in de precommerciële inkoop PRACE3IP om samen onderzoek en ontwikkeling te doen voor het verkrijgen van energiezuinigere supercomputers. Door aanwending van de voorwaarden voor de plaats van uitvoering werd bekomen dat de leveranciers al hun onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten lieten plaatsvinden in Europa. In 2017 zijn de supercomputercentra gestart met overheidsopdrachten voor innovatieve oplossingen op basis van het voorgaande onderzoek.

Het vaststellen van kwaliteitsdoelstellingen, met het oog op het bereiken van hoge sociale, milieugerelateerde en vooruitstrevende technologische kwaliteitsnormen, is van cruciaal belang om de impact van het aanbestedingsproces zo groot mogelijk te maken. De strategische beslissingen die door de overheidsinkopers bij het begin van het proces zijn genomen, vormen de basis voor de volgende stappen die allemaal moeten passen binnen de ruimere inkoopstrategie van de overheidsinkoper.

De overheidsinkopers beschikken over een volledig instrumentarium om sociale, innovatiegerelateerde en milieuoverwegingen op te nemen in de overheidsopdrachten. Ze kunnen diverse oplossingen gebruiken om te komen tot de beste combinatie van technische specificaties, selectiecriteria, gunningscriteria en uitvoeringsvoorwaarden.

3.1.   Planning van de investeringen

| — | Behoeften en mogelijke oplossingen definiëren |
| --- | --- |

—

Behoeften en mogelijke oplossingen definiëren

| — | Open, transparante marktinschakeling |
| --- | --- |

—

Open, transparante marktinschakeling

| — | Kosten-batenanalyse en risicobeoordeling |
| --- | --- |

—

Kosten-batenanalyse en risicobeoordeling

| — | Capaciteit en middelen opbouwen |
| --- | --- |

—

Capaciteit en middelen opbouwen

Voordat ze tot aanbesteding besluiten moeten de overheidsinkopers een grondige kosten-batenanalyse uitvoeren en zorgen voor de capaciteit en middelen die nodig zijn om de opdracht te beheren. Vroegtijdige marktinschakeling is essentieel voor het identificeren van mogelijke oplossingen die de markt kan bieden, en ook om eventuele inschrijvers te informeren over de opzet van het aanbestedingsproces en de aanbestedingsovereenkomsten. Dergelijke consultaties kunnen een gelegenheid zijn om de afstand te overbruggen tussen de behoeften van de overheidsinkopers en de oplossingen die kunnen worden aangeboden door mogelijke leveranciers, inclusief kleinere aanbieders of sociale ondernemingen. Uit de dialoog met mogelijke leveranciers kan blijken dat er milieuvriendelijke of makkelijk bruikbare innovatieopties voorhanden zijn. Daarnaast kan dit de overheidsinkopers helpen om de haalbaarheid van bepaalde technische en procedurele oplossingen te checken, evenals de beschikbaarheid op de markt van goederen, werken en diensten met de door hen gewenste kenmerken. De overheidsinkopers kunnen een voorafgaande marktinschakeling uitvoeren, zolang dit de concurrentie niet verstoort, het volledig open, transparant en op niet-discriminerende wijze gebeurt en alle ondernemers gelijk worden behandeld (38).

Het is ook raadzaam om advies in te winnen bij andere overheidsinkopers en zo te leren uit vergelijkbare projecten en inkopen.

In een vroeg stadium van het proces moeten de overheidsinkopers mogelijke risico’s in de leveringsketen identificeren, met inbegrip van ethische kwesties in het productieproces. De risico’s kunnen sterk variëren afhankelijk van de geografische locatie van de leveranciers, vooral in de belangrijkste landen van uitvoer. Ze kunnen verband houden met diverse elementen, zoals:

| — | de sector en de categorie van inkoop en dus ook het type productieproces dat wordt gebruikt (bijvoorbeeld bouwwerkzaamheden kunnen specifieke gezondheids- en veiligheidsrisico’s inhouden; bij de textielproductie kan de arbeidswetgeving worden overtreden, kunnen de werknemers worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen enz.); |
| --- | --- |

—

de sector en de categorie van inkoop en dus ook het type productieproces dat wordt gebruikt (bijvoorbeeld bouwwerkzaamheden kunnen specifieke gezondheids- en veiligheidsrisico’s inhouden; bij de textielproductie kan de arbeidswetgeving worden overtreden, kunnen de werknemers worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen enz.);

| — | de geografische locatie van het productieproces (in de belangrijkste uitvoerlanden op de markt kunnen de werkomstandigheden sterk variëren); |
| --- | --- |

—

de geografische locatie van het productieproces (in de belangrijkste uitvoerlanden op de markt kunnen de werkomstandigheden sterk variëren);

| — | de complexiteit van de leveringsketen (hoe complexer, geografisch gefragmenteerder en minder transparant de leveringsketen is, hoe groter de kans op wanpraktijken en schending van de mensenrechten); |
| --- | --- |

—

de complexiteit van de leveringsketen (hoe complexer, geografisch gefragmenteerder en minder transparant de leveringsketen is, hoe groter de kans op wanpraktijken en schending van de mensenrechten);

| — | respect voor privacy, gegevensbescherming, vertrouwelijkheid, intellectuele-eigendomsrechten (waaronder het auteursrecht) en de verplichtingen voor vrije toegang. |
| --- | --- |

—

respect voor privacy, gegevensbescherming, vertrouwelijkheid, intellectuele-eigendomsrechten (waaronder het auteursrecht) en de verplichtingen voor vrije toegang.

Het kiezen van de juiste procedure is doorslaggevend voor het succes van de aanbesteding. De overheidsinkopers moeten alle procedurale opties van het rechtskader grondig bestuderen.

Innovatieprocessen worden bijvoorbeeld het vaakst aangeschaft via diensten voor onderzoek en ontwikkeling (O & O). O & O-diensten kunnen apart worden aangeschaft of samen met commerciële hoeveelheden van de definitieve, in de praktijk uitgevoerde oplossing.

Overheidsopdrachten voor O & O-diensten waarbij de overheidsinkoper niet alle voordelen, resulterend uit O & O, uitsluitend voor eigen gebruik reserveert, worden door de EU uitgesloten van het toepassingsgebied van de richtlijnen (39). De internationale toezeggingen van de EU op bilateraal en multilateraal niveau dekken deze diensten meestal niet. Als de O & O-diensten apart worden aangeschaft en de hieruit resulterende intellectuele-eigendomsrechten bij de leveranciers blijven — zoals dat het geval is bij precommerciële inkopen —, is er geen gewaarborgde toegang voor ondernemers uit derde landen. Voor hen kunnen voorwaarden inzake plaats van uitvoering gelden.

Als er innovatieresultaten worden aangeschaft, moeten de overheidsinkopers hun aanbestedingsprocedures zo opstellen dat zowel innovatieve als traditionele oplossingen onder gelijke voorwaarden kunnen meedingen. Dat kan onder meer worden bereikt door optimaal gebruik te maken van functionele en op prestatie gebaseerde specificaties en door het aan de leveranciers mogelijk te maken om alternatieve offertes in te dienen.

| Goede praktijken







  — | De markt kennen en raadplegen |
| --- | --- |

Goede praktijken

—

De markt kennen en raadplegen

| — | Openlijk en transparant werken |
| --- | --- |

—

Openlijk en transparant werken

| — | Zorgen voor de steun van politieke beleidsvormers |
| --- | --- |

—

Zorgen voor de steun van politieke beleidsvormers

| — | Samenwerken met andere overheidsinkopers |
| --- | --- |

—

Samenwerken met andere overheidsinkopers

| — | Een passende aanbestedingsprocedure kiezen |
| --- | --- |

—

Een passende aanbestedingsprocedure kiezen

3.2.   Bepalen van kwaliteitscriteria in de aanbestedingsprocedure

| — | De kwaliteitscriteria duidelijk bepalen in de inschrijvingsdocumenten |
| --- | --- |

—

De kwaliteitscriteria duidelijk bepalen in de inschrijvingsdocumenten

| — | Kwaliteitsnormen vastleggen met behulp van uitsluitings-, selectie- en gunningscriteria |
| --- | --- |

—

Kwaliteitsnormen vastleggen met behulp van uitsluitings-, selectie- en gunningscriteria

| — | Strenge eisen opstellen voor controle van de naleving van de kwaliteitscriteria (normen en keurmerken gebruiken) |
| --- | --- |

—

Strenge eisen opstellen voor controle van de naleving van de kwaliteitscriteria (normen en keurmerken gebruiken)

| — | Kwaliteitseisen opnemen in de contractuele uitvoeringsvoorwaarden |
| --- | --- |

—

Kwaliteitseisen opnemen in de contractuele uitvoeringsvoorwaarden

Er mag niet uit het oog worden verloren dat de technische specificaties, de eisen en de criteria in de selectie- en gunningsfase, en ook de contractuele uitvoeringsvoorwaarden altijd verband moeten houden met het voorwerp van de opdracht.

De technische specificaties moeten duidelijk het voorwerp van de opdracht bepalen, rekening houdend met alle kwaliteitseisen die in het planningsproces zijn vastgelegd. Bij de technische specificaties kan het gaan om het specifieke productie- of leveringsproces van de gevraagde werken, leveringen of diensten in elke fase van hun levenscyclus (40). Bij een toekomstgerichte formulering van technische specificaties kan er al rekening worden gehouden met de vereiste bewijsmiddelen.

De overheidsinkopers kunnen bijvoorbeeld eisen dat de aangeschafte goederen van een bepaald materiaal zijn gemaakt of een bepaald percentage gerecycled of hergebruikt materiaal bevatten. Er kunnen ook eisen inzake het beperken van gevaarlijke stoffen in de goederen worden toegevoegd. Krachtens de EU-wetgeving hebben overheidsinkopers de specifieke verplichting om rekening te houden met minimale toegankelijkheidseisen in de technische specificaties voor de producten, diensten en gebouwde omgeving die ze aanschaffen en die bedoeld zijn voor gebruik door natuurlijke personen (41).

| Artikel 18 van Richtlijn 2014/24/EU

  [...] (lid 2) De lidstaten nemen passende maatregelen om te waarborgen dat de ondernemers bij de uitvoering van de overheidsopdrachten voldoen aan de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het Unierecht, het nationale recht of de collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht. |
| --- |

Artikel 18 van Richtlijn 2014/24/EU

[...] (lid 2) De lidstaten nemen passende maatregelen om te waarborgen dat de ondernemers bij de uitvoering van de overheidsopdrachten voldoen aan de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het Unierecht, het nationale recht of de collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

| Artikel 57 van Richtlijn 2014/24/EU

  [...] (lid 4) De aanbestedende diensten kunnen elke ondernemer van deelname aan een aanbestedingsprocedure uitsluiten, of daartoe door de lidstaten worden verplicht, indien voldaan is aan één van de volgende voorwaarden: a) indien de aanbestedende dienst met elk passend middel aantoont dat de in artikel 18, lid 2, genoemde toepasselijke verplichtingen zijn geschonden. |
| --- |

Artikel 57 van Richtlijn 2014/24/EU

[...] (lid 4) De aanbestedende diensten kunnen elke ondernemer van deelname aan een aanbestedingsprocedure uitsluiten, of daartoe door de lidstaten worden verplicht, indien voldaan is aan één van de volgende voorwaarden: a) indien de aanbestedende dienst met elk passend middel aantoont dat de in artikel 18, lid 2, genoemde toepasselijke verplichtingen zijn geschonden.

Uitsluitingscriteria zorgen ervoor dat de overheidsinkoper kan rekenen op betrouwbare ondernemers. In de richtlijnen wordt een lijst van de uitsluitingsredenen gegeven. Moeten leiden tot uitsluiting van de procedure: corruptie, fraude, witwassen van geld, kinderarbeid of illegale handel, criminele en terroristische misdrijven of een bindende beschikking die het niet-betalen van belastingen of sociale bijdragen bevestigt (42).

In andere gevallen kunnen de overheidsinkopers ervoor kiezen of door hun lidstaat gevraagd worden om een inschrijver uit te sluiten in een situatie die hun betrouwbaarheid op het spel zet (43). Dat geldt bijvoorbeeld voor schendingen van de sociale, arbeids- en milieuverplichtingen zoals vermeld in artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/24/EU. De richtlijn geeft een lijst van de verplichte internationale milieu- en arbeidsnormen, in het bijzonder deze die vervat liggen in de “core” IAO-verdragen (44). Artikel 71, lid 1, van Richtlijn 2014/24/EU breidt de eis uit tot onderaannemers. In een aantal lidstaten voorzien de nationale regels expliciet in verplichte uitsluiting voor inschrijvers die zich niet houden aan de toepasselijke sociale, milieu- et arbeidsverplichtingen.

Als de overheidsinkoper twijfelt aan de geldigheid of de authenticiteit van een document dat vereist is voor controle van de uitsluitingsredenen, kan hij bijkomende uitleg vragen. Hij moet eisen dat de documentatie van derde landen opgesteld is in een officiële taal van de Europese Unie, met gecertificeerde vertaling. Hij mag andere vormen van authenticatie vragen.

| Zorgen voor de naleving van de milieurelevante, sociale en arbeidsrechtelijke verplichtingen







  — | Uitsluiting van inschrijvers voor voorafgaande schending — vrijwillig of verplicht |
| --- | --- |

Zorgen voor de naleving van de milieurelevante, sociale en arbeidsrechtelijke verplichtingen

—

Uitsluiting van inschrijvers voor voorafgaande schending — vrijwillig of verplicht

| — | De verplichting om inschrijvers af te wijzen als de schending leidt tot een abnormaal lage inschrijving |
| --- | --- |

—

De verplichting om inschrijvers af te wijzen als de schending leidt tot een abnormaal lage inschrijving

| — | De verplichting om te zorgen voor conformiteit bij de uitvoering van de opdracht, ook bij de onderaannemers |
| --- | --- |

—

De verplichting om te zorgen voor conformiteit bij de uitvoering van de opdracht, ook bij de onderaannemers

| Vaststellen en handhaven van hoge sociale, milieu- en arbeidsnormen







  — | Selectiecriteria definiëren |
| --- | --- |

Vaststellen en handhaven van hoge sociale, milieu- en arbeidsnormen

—

Selectiecriteria definiëren

| — | Contractuele uitvoeringseisen definiëren (bijvoorbeeld verbod op het gebruik van bepaalde chemicaliën) |
| --- | --- |

—

Contractuele uitvoeringseisen definiëren (bijvoorbeeld verbod op het gebruik van bepaalde chemicaliën)

| — | Passende rapportage- en controlemechanismen definiëren |
| --- | --- |

—

Passende rapportage- en controlemechanismen definiëren

| — | Straffen of andere gevolgen van een overtreding vaststellen |
| --- | --- |

—

Straffen of andere gevolgen van een overtreding vaststellen

| — | Verplichtingen uitbreiden tot onderaannemers en leveranciers |
| --- | --- |

—

Verplichtingen uitbreiden tot onderaannemers en leveranciers

| — | Samenwerking vereist voor het opzetten van duurzame en verantwoorde leveringsketens en arbeidsverplichtingen en controle van die samenwerking in de hele leveringsketen, ook op het niveau van de onderaannemers. |
| --- | --- |

—

Samenwerking vereist voor het opzetten van duurzame en verantwoorde leveringsketens en arbeidsverplichtingen en controle van die samenwerking in de hele leveringsketen, ook op het niveau van de onderaannemers.

Het vaststellen van de geschikte selectiecriteria is essentieel om te garanderen dat de inschrijvers de mogelijkheden hebben om de opdracht uit te voeren. Bij niet-openbare en onderhandelde procedures en in concurrentiegerichte dialogen worden ze gebruikt om de voor de inschrijving uitgenodigde kandidaten voor te dragen. De richtlijnen (45) omvatten een limitatieve lijst van categorieën van criteria die vereist kunnen zijn, met betrekking tot de financiële capaciteit van de inschrijver, maar ook betreffende zijn beroeps- en zijn technische bekwaamheid en zijn ervaring.

De selectiecriteria kunnen specifieke trainingen of vaardigheden omvatten van het team dat de opdracht uitvoert (bijvoorbeeld hanteren van gevaarlijk materiaal of installeren van complexe technologie), evenals beroepskwalificaties of de beschikbaarheid van de nodige uitrusting. De overheidsinkopers kunnen ook bewijs vragen van de ervaring van de inschrijver met de uitvoering van soortgelijke of verwante projecten. De selectiecriteria, die zo juist en zo specifiek mogelijk moeten worden aangepast aan de kenmerken die nodig zijn voor het afleveren van de opdracht, kunnen zeer nuttig blijken voor het vrijwaren van de belangen van de overheidsinkoper, zolang ze niet discriminerend zijn.

Bij meer dan de helft van de aanbestedingsprocedures wordt de laagste prijs nog steeds als enig gunningscriterium gehanteerd. Er wordt nog te weinig gebruikgemaakt van kwaliteitscriteria, hoewel de richtlijnen voor overheidsopdrachten aan de overheidsinkopers een grote flexibiliteit verlenen om inkopen te doen op basis van criteria voor kostenefficiëntie en kwaliteit. De overheidsinkopers kunnen worden aangemoedigd om rekening te houden met de beste prijs-kwaliteitverhouding bij het beoordelen van de economisch voordeligste inschrijving (MEAT).

Als de overheidsinkopers kiezen voor de beste prijs-kwaliteitverhouding in plaats van voor de laagste prijs of kosten, wordt er bij de beoordeling van de offerte rekening gehouden met verschillende criteria, onder meer sociale en milieuoverwegingen, kwaliteit en prijs of kosten.

De overheidsinkopers kunnen bijvoorbeeld de voorkeur geven aan inschrijvers die:

| — | betere arbeidsomstandigheden bieden bij de uitvoering van de opdracht, |
| --- | --- |

—

betere arbeidsomstandigheden bieden bij de uitvoering van de opdracht,

| — | de integratie van gehandicapte en achtergestelde werknemers stimuleren, |
| --- | --- |

—

de integratie van gehandicapte en achtergestelde werknemers stimuleren,

| — | intelligent gebruikmaken van innovaties om oplossingen van hogere kwaliteit of met lagere kosten aan te bieden, en |
| --- | --- |

—

intelligent gebruikmaken van innovaties om oplossingen van hogere kwaliteit of met lagere kosten aan te bieden, en

| — | goederen aanbieden die duurzaam worden geproduceerd. |
| --- | --- |

—

goederen aanbieden die duurzaam worden geproduceerd.

Dit geldt ongeacht het bestaan van wettelijke verplichtingen om dergelijke arbeidsomstandigheden te creëren of te voldoen aan duurzaamheidscriteria.

Levenscycluskosten maken tevens een beoordeling van het milieueffect van de goederen mogelijk. Bij gunningen die enkel op het prijscriterium zijn gebaseerd, kunnen de overheidsinkopers geen rekening houden met de langetermijnkosten en -voordelen van de projecten, wat dus resulteert in een lager rendement. Het berekenen van de levenscycluskosten van de opdracht is vooral belangrijk bij infrastructuurprojecten met een lange looptijd, die gewoonlijk hoge kapitaal- en exploitatiekosten hebben. In die zin heeft de Commissie al in 2013 (46) de lidstaten aangeraden om de PEF-methode (Product Environmental Footprint, de milieuvoetafdruk van een product) of de OEF-methode (Organisation Environmental Footprint, de milieuvoetafdruk van een organisatie) te gebruiken voor het meten van de levenscyclus. De levenscycluskosten kunnen onder meer de winning en raffinage van grondstoffen omvatten, en ook de fabricage en andere fasen van de productie tot het gebruik en de afvalverwerking.

De overheidsinkopers moeten gunningscriteria kiezen die hen het beste in staat stellen om werken, leveringen en diensten te verkrijgen die aangepast zijn aan hun behoeften (47). Door de gunningscriteria slim op te stellen en zowel kwaliteit als prijs te belonen, hebben de overheidsinkopers een belangrijk potentieel in handen om de concurrentie tussen de inschrijvers te stimuleren en om waar voor hun geld te krijgen, terwijl ze strategische beleidsdoelstellingen nastreven.

Het gebruik van normen, keurmerken of certificeringen in overheidsopdrachten is voor de overheidsinkopers een praktische en betrouwbare manier om de conformiteit van de inschrijvers met specifieke sector- of kwaliteitseisen te controleren. De in de overheidsopdrachten gebruikte normen of keurmerken verwijzen meestal naar kwaliteitsborging, milieucertificering, milieukeuren, milieubeheersystemen en producten uit de eerlijke handel. Keurmerken en keurmerkeisen kunnen worden gebruikt om minimumnormen voor kwaliteit vast te leggen in de technische specificaties, of om meer ambitieuze offertes te belonen via gunningscriteria. Kandidaten die voldoen aan de keurmerkeisen maar het keurmerk niet hebben, moeten de mogelijkheid krijgen om hun compliantie op een andere manier te bewijzen.

De overheidsinkopers mogen alleen verwijzen naar normen opgesteld door onafhankelijke organen, bij voorkeur op EU- of internationaal niveau, zoals de EU-milieukeur (48), het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS), de milieuvoetafdruk van een product of van een organisatie (PEF/OEF) of certificeringen op EU-niveau, zoals de CE-markering, of van de Internationale Organisatie voor Normalisatie (ISO). Door het gebruik van Europese normen, keurmerken of certificeringen wordt gegarandeerd dat de oplossingen in overeenkomst zijn met de Europese wetgeving inzake veiligheid, bescherming van de volksgezondheid, milieu enz. Als de overheidsinkopers een nationale of regionale certificering vereisen, moeten ze ook gelijkwaardige certificeringen van andere EU-lidstaten aanvaarden, of ander bewijs voor het vervullen van de eis. Duidelijke en ondubbelzinnige eisen voor het bewijzen van de gelijkwaardigheid van de normen voor kwaliteit, veiligheid en bescherming van de volksgezondheid kunnen wezenlijk bijdragen aan het waarborgen van hoge milieu- en andere normen.

Het opnemen van respectieve contractuele uitvoeringsvoorwaarden is vaak een efficiënte en aangewezen manier om hoge kwaliteitsnormen te bevorderen. Deze kunnen verwijzen naar kwalitatieve aspecten van de uitvoering van de opdracht, met inbegrip van economische, sociale, milieu- of tewerkstellingsgerelateerde en innovatieve elementen. Contractuele uitvoeringsvoorwaarden moeten verband houden met het voorwerp van de opdracht en kunnen geen algemene bedrijfsbeleidslijnen vorderen.

Er kan van de contractanten worden geëist dat alle door hen aangeboden goederen, ongeacht hun oorsprong, beantwoorden aan hoge kwaliteits-, milieu- en sociale normen; deze normen moeten duidelijk worden bepaald in de inschrijvingsdocumenten.

De contractant kan bijvoorbeeld worden verplicht om:

| — | werknemers uit kansarme milieus in dienst te nemen; |
| --- | --- |

—

werknemers uit kansarme milieus in dienst te nemen;

| — | professionele of veiligheidstraining te organiseren voor het personeel, in samenhang met de specifieke uitvoering van de opdracht; |
| --- | --- |

—

professionele of veiligheidstraining te organiseren voor het personeel, in samenhang met de specifieke uitvoering van de opdracht;

| — | te rapporteren over emissies of over maatregelen voor het vaststellen en voorkomen van inbreuken op de mensenrechten; |
| --- | --- |

—

te rapporteren over emissies of over maatregelen voor het vaststellen en voorkomen van inbreuken op de mensenrechten;

| — | specifieke maatregelen te treffen voor de afvalverwerking. |
| --- | --- |

—

specifieke maatregelen te treffen voor de afvalverwerking.

Er kunnen in de opdracht specifieke uitvoeringsvoorwaarden worden opgenomen om van de ondernemers te eisen dat ze zich houden aan een gedragscode die hun oplegt om informatie vrij te geven over hun leveranciers en hun naleving van de arbeidsvoorwaarden, en ook om de risico’s van inbreuken op de mensenrechten vast te stellen, te voorkomen en te matigen, in lijn met de beleidslijnen voor bedrijven en mensenrechten van de Verenigde Naties en de “Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct” (in het Engels) van de OESO. De overheidsinkopers kunnen van de inschrijvers ook eisen dat ze zich bij de uitvoering van de opdracht houden aan fundamentele internationale arbeidsnormen, ongeacht de wettelijke verplichtingen van het land van de inschrijver of de plaats van productie. Als er inbreuken worden vastgesteld, kunnen de contractanten worden verplicht om handhavingsmaatregelen te treffen en de leverancier te sanctioneren, met als zwaarste straf de opschorting van de leveringsactiviteiten.

Er kan van de contractanten ook expliciet worden verlangd dat ze zich schikken naar milieu- en sociale normen die niet als wettelijke verplichting worden opgelegd door de EU of het nationaal recht. Van de buitenlandse contractanten kan evenzeer worden gevraagd dat ze bij de uitvoering van de opdracht de wettelijke verplichtingen naleven die gelden voor ondernemers van de EU, ongeacht of ze aan dezelfde wettelijke verplichtingen zijn onderworpen. Dergelijke eisen kunnen ook worden opgelegd aan de productie van goederen die deel uitmaken van de opdracht.

Niet-naleving van deze voorwaarden bij de offerte leidt tot afwijzing van de inschrijving. Deze eisen dragen bij tot het creëren van een gelijk speelveld, want dit zou ongelijk kunnen zijn door het verschil in wettelijke voorwaarden in de landen van oorsprong van de inschrijvers of van de diensten en goederen die ze aanbieden.

| Goede praktijken







  — | Het volledige instrumentarium gebruiken — uitsluiting, selectie, gunning, contractuitvoering |
| --- | --- |

Goede praktijken

—

Het volledige instrumentarium gebruiken — uitsluiting, selectie, gunning, contractuitvoering

| — | De criteria afstemmen op elke specifieke aanbesteding |
| --- | --- |

—

De criteria afstemmen op elke specifieke aanbesteding

| — | Ervoor zorgen dat alle inschrijvers en leveranciers aan dezelfde eisen moeten voldoen |
| --- | --- |

—

Ervoor zorgen dat alle inschrijvers en leveranciers aan dezelfde eisen moeten voldoen

3.3.   Toezicht op de contractuitvoering

| — | Toezien op de naleving van de kwaliteitsnormen op prestatieniveau |
| --- | --- |

—

Toezien op de naleving van de kwaliteitsnormen op prestatieniveau

| — | Rapportagevereisten |
| --- | --- |

—

Rapportagevereisten

| — | Duidelijk bepaalde sancties |
| --- | --- |

—

Duidelijk bepaalde sancties

Het gebruik van kwaliteitscriteria bij overheidsopdrachten is alleen doeltreffend als de overheidsinkoper bij de voorbereiding van de inschrijvingen en de selectieprocedure een hoog niveau van deskundigheid aan de dag legt, en als hij continu en efficiënt toezicht houdt op de uitvoering van het contract en garandeert dat de contractant bij de volbrenging van het contract blijft voldoen aan de eisen van de inschrijving.

De contractbewaking kan verschillende vormen aannemen en kan van de overheidsinkoper ook een verschillende mate van inzet vragen. De contractvoorwaarden kunnen worden aangevuld met de volgende eisen:

| — | regelmatig verslag uitbrengen over bepaalde aspecten van de uitvoering; |
| --- | --- |

—

regelmatig verslag uitbrengen over bepaalde aspecten van de uitvoering;

| — | vragenlijsten invullen over de naleving van de contractvoorwaarden; |
| --- | --- |

—

vragenlijsten invullen over de naleving van de contractvoorwaarden;

| — | schriftelijk bewijs van conformiteit leveren, of |
| --- | --- |

—

schriftelijk bewijs van conformiteit leveren, of

| — | audits en inspecties ter plaatse toestaan. |
| --- | --- |

—

audits en inspecties ter plaatse toestaan.

Er moet altijd grondig worden gecontroleerd of de toepasselijke sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen zijn nageleefd, ook op het niveau van de onderaannemers en indien nodig doorheen de hele leveringsketen. Door sancties en systemen voor graduele handhaving van de voorwaarden te voorzien, kan de overheidsinkoper ook tijdens de uitvoeringsfase van het contract druk uitoefenen op de contractant om hem te verplichten zich aan de contractvoorwaarden te houden.

Door te zorgen voor betrokkenheid met de contractant — bijvoorbeeld vragen om uitleg, deadlines instellen om de situatie te corrigeren of waarschuwingsberichten uitsturen — versterkt de overheidsinkoper zijn onderhandelingspositie.

Realistische contractvoorwaarden en toezichtsmethoden verhogen de kansen op een juiste uitvoering van het contract en garanderen dat het bij de lancering van de aanbesteding gecreëerde speelveld gehandhaafd blijft tijdens de volledige contractuitvoering.

| Goede praktijken







  — | Alleen controle garandeert dat de contractant zich houdt aan UW eisen |
| --- | --- |

Goede praktijken

—

Alleen controle garandeert dat de contractant zich houdt aan UW eisen

| — | Doeltreffende en eenvoudige controlemechanismen uitwerken |
| --- | --- |

—

Doeltreffende en eenvoudige controlemechanismen uitwerken

| — | Het volledige gamma van moderne communicatiemiddelen gebruiken om op afstand te controleren |
| --- | --- |

—

Het volledige gamma van moderne communicatiemiddelen gebruiken om op afstand te controleren

| — | Samenwerken met ngo’s of gespecialiseerde instanties voor onafhankelijke contractbewaking |
| --- | --- |

—

Samenwerken met ngo’s of gespecialiseerde instanties voor onafhankelijke contractbewaking

3.4.   Concreet

| Hoge kwaliteitsnormen bereiken en een gelijk speelveld creëren







  — | De overheidsinkopers worden aangemoedigd om de aanbesteding te gebruiken als strategisch instrument voor het bevorderen van maatschappelijke doelen zoals sociale, groene en innovatiedoelstellingen. |
| --- | --- |

Hoge kwaliteitsnormen bereiken en een gelijk speelveld creëren

—

De overheidsinkopers worden aangemoedigd om de aanbesteding te gebruiken als strategisch instrument voor het bevorderen van maatschappelijke doelen zoals sociale, groene en innovatiedoelstellingen.

| — | De overheidsinkopers moeten erop letten dat ze bij het opstellen van hun aanbestedingen dezelfde normen hanteren voor inschrijvers uit de EU en uit derde landen, en zo bijdragen tot het creëren van een gelijk speelveld. |
| --- | --- |

—

De overheidsinkopers moeten erop letten dat ze bij het opstellen van hun aanbestedingen dezelfde normen hanteren voor inschrijvers uit de EU en uit derde landen, en zo bijdragen tot het creëren van een gelijk speelveld.

| — | Bij het vastleggen van de eisen voor hun inschrijving moeten ze gebruikmaken van technische specificaties en criteria voor uitsluiting, selectie en gunning om hoge kwaliteitsnormen te kunnen opleggen aan alle inschrijvers, ongeacht hun land van oorsprong. |
| --- | --- |

—

Bij het vastleggen van de eisen voor hun inschrijving moeten ze gebruikmaken van technische specificaties en criteria voor uitsluiting, selectie en gunning om hoge kwaliteitsnormen te kunnen opleggen aan alle inschrijvers, ongeacht hun land van oorsprong.

| — | Ze moeten contractuele uitvoeringsvoorwaarden gebruiken om ervoor te zorgen dat de kwaliteitsnormen effectief door alle ondernemers worden toegepast bij de uitvoering van het contract, ongeacht de plaats van productie. |
| --- | --- |

—

Ze moeten contractuele uitvoeringsvoorwaarden gebruiken om ervoor te zorgen dat de kwaliteitsnormen effectief door alle ondernemers worden toegepast bij de uitvoering van het contract, ongeacht de plaats van productie.

| — | Ze moeten doeltreffende controlemechanismen invoeren en toepassen om te garanderen dat aan de normen is voldaan. |
| --- | --- |

—

Ze moeten doeltreffende controlemechanismen invoeren en toepassen om te garanderen dat aan de normen is voldaan.

| — | De overheidsinkopers kunnen terugvallen op een aantal richtlijnen van de Commissie om kwaliteitseisen op te nemen in hun inschrijvingen. |
| --- | --- |

—

De overheidsinkopers kunnen terugvallen op een aantal richtlijnen van de Commissie om kwaliteitseisen op te nemen in hun inschrijvingen.

4.   Praktische ondersteuning door de Europese Commissie

De Europese Commissie biedt op verschillende manieren praktische ondersteuning aan de overheidsinkopers en de lidstaten (49). Dit maakt deel uit van het partnerschap dat is voortgevloeid uit de mededeling van de Commissie “Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa”. Op deze manier stimuleert de Commissie de uitwisseling van informatie, kennis en ervaring. Deze mededeling heeft de basis gevormd voor een brede politieke dialoog, en ook voor samenwerking tussen nationale en lokale overheden, EU-instellingen en andere belanghebbenden, met de Commissie als moderator.

Bij individuele grote infrastructuurprojecten biedt de Commissie ondersteuning via de helpdesk en het kennisgevingsmechanisme van de “voorafgaande beoordeling van de aanbestedingsaspecten van grote infrastructuurprojecten” (50). Bij dergelijke projecten riskeren de overheidsinkopers in ernstige mate dat grote infrastructuren niet worden afgewerkt en opgeleverd zoals voorzien, dat de kosten tijdens de uitvoeringsfase om diverse redenen toenemen of dat het risico wordt verschoven naar de overheidsinkopers. Overheidsmiddelen kunnen worden aangewend op een manier waarbij niet altijd sprake is van de hoogste toegevoegde waarde voor burgers en economie. Daarom worden de overheidsinkopers aangemoedigd om alle mogelijke ondersteuning te benutten.

Hierna volgt een overzicht van de verschillende mechanismen die bedoeld zijn om duidelijkheid te verschaffen en ondersteuning te bieden (51).

| Overzicht van de praktische ondersteuning







  — | De helpdesk en het kennisgevingsmechanisme voor grote infrastructuurprojecten. |
| --- | --- |

Overzicht van de praktische ondersteuning

—

De helpdesk en het kennisgevingsmechanisme voor grote infrastructuurprojecten.

| — | Netwerk van belanghebbenden, inclusief workshops, vooral over groene en sociale aanbestedingen, en professionalisering. |
| --- | --- |

—

Netwerk van belanghebbenden, inclusief workshops, vooral over groene en sociale aanbestedingen, en professionalisering.

| — | Regelmatig georganiseerde conferenties op hoog niveau over diverse thema’s, onder meer gunningscriteria, strategische aanbestedingen, transparantie, professionalisering en grote infrastructuren, betere toegang tot de aanbestedingen, digitale transformatie en nieuwe projecten en uitdagingen. |
| --- | --- |

—

Regelmatig georganiseerde conferenties op hoog niveau over diverse thema’s, onder meer gunningscriteria, strategische aanbestedingen, transparantie, professionalisering en grote infrastructuren, betere toegang tot de aanbestedingen, digitale transformatie en nieuwe projecten en uitdagingen.

| — | E-competentiecentrum “ondersteunt tools voor overheidsinkopers”. |
| --- | --- |

—

E-competentiecentrum “ondersteunt tools voor overheidsinkopers”.

| — | Opstellen van richtsnoeren, onder meer over innovatiegericht aanbesteden, groene overheidsopdrachten, sociale aanbestedingen, defensie-inkopen, en voor professionals die te maken krijgen met Europese fondsen. |
| --- | --- |

—

Opstellen van richtsnoeren, onder meer over innovatiegericht aanbesteden, groene overheidsopdrachten, sociale aanbestedingen, defensie-inkopen, en voor professionals die te maken krijgen met Europese fondsen.

5.   Korte samenvatting

| Het rechtskader en zijn mogelijkheden

  Het huidige EU-rechtskader voor overheidsopdrachten bevat richtlijnen met betrekking tot overheidscontracten, nutsbedrijven, concessies en inkopen op defensie- en veiligheidsgebied, evenals toegang tot herzieningsprocedures. De in deze wettelijke instrumenten vastgelegde regels bieden de overheidsinkopers veel flexibiliteit bij de inkoop van goederen, diensten en werken:






  — | ze bieden de mogelijkheid om kwaliteitscriteria te gebruiken en om opdrachten te gunnen op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding en de levenscycluskosten; |
| --- | --- |

Het rechtskader en zijn mogelijkheden

Het huidige EU-rechtskader voor overheidsopdrachten bevat richtlijnen met betrekking tot overheidscontracten, nutsbedrijven, concessies en inkopen op defensie- en veiligheidsgebied, evenals toegang tot herzieningsprocedures. De in deze wettelijke instrumenten vastgelegde regels bieden de overheidsinkopers veel flexibiliteit bij de inkoop van goederen, diensten en werken:

—

ze bieden de mogelijkheid om kwaliteitscriteria te gebruiken en om opdrachten te gunnen op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding en de levenscycluskosten;

| — | ze maken het hun mogelijk om de meest passende en meest effectieve aanbestedingsprocedure te kiezen; |
| --- | --- |

—

ze maken het hun mogelijk om de meest passende en meest effectieve aanbestedingsprocedure te kiezen;

| — | ze laten hun ook toe om te kiezen welke kwaliteitseisen ze willen opnemen in de inschrijvingsdocumenten; |
| --- | --- |

—

ze laten hun ook toe om te kiezen welke kwaliteitseisen ze willen opnemen in de inschrijvingsdocumenten;

| — | ze bieden hun mechanismen om de conformiteit met sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen te garanderen; |
| --- | --- |

—

ze bieden hun mechanismen om de conformiteit met sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen te garanderen;

| — | ze bieden hun veel vrijheid bij het voorbereiden van het inschrijvingsproces door inschakeling van de markt en relevante belanghebbenden; |
| --- | --- |

—

ze bieden hun veel vrijheid bij het voorbereiden van het inschrijvingsproces door inschakeling van de markt en relevante belanghebbenden;

| — | ze wapenen hen met instrumenten om biedingen met een abnormaal lage prijs aan te pakken; |
| --- | --- |

—

ze wapenen hen met instrumenten om biedingen met een abnormaal lage prijs aan te pakken;

| — | ze bepalen de derde landen waarvan de inschrijvers gewaarborgde toegang hebben tot de aanbestedingsmarkt van de EU. |
| --- | --- |

—

ze bepalen de derde landen waarvan de inschrijvers gewaarborgde toegang hebben tot de aanbestedingsmarkt van de EU.

Globaal gezien bieden de richtlijnen de overheidsinkopers een flinke dosis flexibiliteit bij het aanpassen van de aanbestedingen aan hun behoeften.

| Vragen en antwoorden







  — | Mag een overheidsinkoper de naleving eisen van sociale, milieu- en arbeidsnormen die verder gaan dat de wettelijke eisen op de plaats van uitvoering van de opdracht?
  Ja, een overheidsinkoper mag dergelijke eisen stellen zolang deze niet discriminerend zijn, verband houden met het voorwerp van de opdracht en verenigbaar zijn met het Unierecht. |
| --- | --- |

Vragen en antwoorden

—

Mag een overheidsinkoper de naleving eisen van sociale, milieu- en arbeidsnormen die verder gaan dat de wettelijke eisen op de plaats van uitvoering van de opdracht?

Ja, een overheidsinkoper mag dergelijke eisen stellen zolang deze niet discriminerend zijn, verband houden met het voorwerp van de opdracht en verenigbaar zijn met het Unierecht.

| — | Is het niet oneerlijk om van inschrijvers te eisen dat ze zich houden aan sociale, milieu- en arbeidsnormen die verder strekken dan hun wettelijke verplichtingen?
  Neen, de wettelijke verplichtingen kunnen sterk variëren afhankelijk van de vestigingsplaats van de inschrijver of de plaats van productie van de goederen. Als er alleen naleving van de lokale wetgeving wordt gevraagd, kan dit de concurrentie verstoren. Op maat gemaakte eisen die gelden voor alle inschrijvers en goederen helpen te zorgen voor een gelijk speelveld. |
| --- | --- |

—

Is het niet oneerlijk om van inschrijvers te eisen dat ze zich houden aan sociale, milieu- en arbeidsnormen die verder strekken dan hun wettelijke verplichtingen?

Neen, de wettelijke verplichtingen kunnen sterk variëren afhankelijk van de vestigingsplaats van de inschrijver of de plaats van productie van de goederen. Als er alleen naleving van de lokale wetgeving wordt gevraagd, kan dit de concurrentie verstoren. Op maat gemaakte eisen die gelden voor alle inschrijvers en goederen helpen te zorgen voor een gelijk speelveld.

| — | Hoe moet een overheidsinkoper een inschrijving voorbereiden waarbij hij kwaliteitscriteria wil gebruiken?
  De overheidsinkopers moeten eerst hun eigen behoeften en de mogelijke oplossingen beoordelen. Ze kunnen raad vragen aan ondernemers en andere belanghebbenden. Alle nuttige instrumenten mogen worden gebruikt, zolang de overheidsinkoper transparant te werk gaat en alle mogelijke inschrijvers op gelijke voet behandelt. |
| --- | --- |

—

Hoe moet een overheidsinkoper een inschrijving voorbereiden waarbij hij kwaliteitscriteria wil gebruiken?

De overheidsinkopers moeten eerst hun eigen behoeften en de mogelijke oplossingen beoordelen. Ze kunnen raad vragen aan ondernemers en andere belanghebbenden. Alle nuttige instrumenten mogen worden gebruikt, zolang de overheidsinkoper transparant te werk gaat en alle mogelijke inschrijvers op gelijke voet behandelt.

| — | Is het niet zo dat het vaststellen van een groot aantal kwaliteitscriteria en de toepassing ervan op alle inschrijvers alleen maar zorgt voor administratieve last?
  Door het vaststellen van kwaliteitseisen kan de inkoper investeren in meer duurzame, maatschappelijk verantwoorde en innovatieve producten en diensten en kan hij zorgen voor eerlijke mededinging ten gunste van de burgers. Het is aan de overheidsinkoper om te beslissen welke de meest efficiënte manier is om het overheidsgeld te besteden en zo het gewenste resultaat te bereiken. Deze flexibiliteit gaat gepaard met een aantal verplichtingen, zoals het garanderen van passend toezicht. |
| --- | --- |

—

Is het niet zo dat het vaststellen van een groot aantal kwaliteitscriteria en de toepassing ervan op alle inschrijvers alleen maar zorgt voor administratieve last?

Door het vaststellen van kwaliteitseisen kan de inkoper investeren in meer duurzame, maatschappelijk verantwoorde en innovatieve producten en diensten en kan hij zorgen voor eerlijke mededinging ten gunste van de burgers. Het is aan de overheidsinkoper om te beslissen welke de meest efficiënte manier is om het overheidsgeld te besteden en zo het gewenste resultaat te bereiken. Deze flexibiliteit gaat gepaard met een aantal verplichtingen, zoals het garanderen van passend toezicht.

| — | Hoe kunnen kwaliteits- en duurzaamheidscriteria worden opgenomen in de inschrijvingsdocumenten?
  Overheidsinkopers genieten een grote flexibiliteit. Ze kunnen dergelijke overwegingen opnemen in de selectiecriteria, de technische specificaties, de gunningscriteria en de contractuele uitvoeringsvoorwaarden, zolang er maar een verband is met het voorwerp van de opdracht. Ze moeten duidelijk worden bepaald en objectief zijn, en ze mogen geen discriminatie van mogelijke inschrijvers inhouden, met de bedoeling om een gelijk speelveld te creëren waarin de inschrijvers met elkaar kunnen concurreren op basis van dezelfde hoge kwaliteitsnormen. |
| --- | --- |

—

Hoe kunnen kwaliteits- en duurzaamheidscriteria worden opgenomen in de inschrijvingsdocumenten?

Overheidsinkopers genieten een grote flexibiliteit. Ze kunnen dergelijke overwegingen opnemen in de selectiecriteria, de technische specificaties, de gunningscriteria en de contractuele uitvoeringsvoorwaarden, zolang er maar een verband is met het voorwerp van de opdracht. Ze moeten duidelijk worden bepaald en objectief zijn, en ze mogen geen discriminatie van mogelijke inschrijvers inhouden, met de bedoeling om een gelijk speelveld te creëren waarin de inschrijvers met elkaar kunnen concurreren op basis van dezelfde hoge kwaliteitsnormen.

| — | Kunnen schendingen van de sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen leiden tot uitsluiting van een inschrijver?
  Ja, de overheidsinkopers kunnen inschrijvers die niet voldoen aan de toepasselijke sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen uitsluiten. |
| --- | --- |

—

Kunnen schendingen van de sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen leiden tot uitsluiting van een inschrijver?

Ja, de overheidsinkopers kunnen inschrijvers die niet voldoen aan de toepasselijke sociale, milieu- en arbeidsverplichtingen uitsluiten.

| — | Kan een overheidsinkoper checken of de wettelijke en op maat gemaakte voorwaarden voor inschrijvers en goederen worden nageleefd?
  De overheidsinkopers beschikken over tal van mogelijkheden om dergelijke voorwaarden te controleren. Ze kunnen bijvoorbeeld rapporten vragen aan de inschrijver, of van onafhankelijke organen voor kwaliteitscontrole of niet-gouvernementele organisaties. |
| --- | --- |

—

Kan een overheidsinkoper checken of de wettelijke en op maat gemaakte voorwaarden voor inschrijvers en goederen worden nageleefd?

De overheidsinkopers beschikken over tal van mogelijkheden om dergelijke voorwaarden te controleren. Ze kunnen bijvoorbeeld rapporten vragen aan de inschrijver, of van onafhankelijke organen voor kwaliteitscontrole of niet-gouvernementele organisaties.

| — | Hebben alle ondernemers wereldwijd recht op gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkten van de EU?
  Neen, alleen ondernemers die gedekt zijn door multilaterale of bilaterale handelsovereenkomsten hebben gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkten van de EU. |
| --- | --- |

—

Hebben alle ondernemers wereldwijd recht op gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkten van de EU?

Neen, alleen ondernemers die gedekt zijn door multilaterale of bilaterale handelsovereenkomsten hebben gewaarborgde toegang tot de aanbestedingsmarkten van de EU.

| — | Wat moet een overheidsinkoper doen als hij vermoedt dat de prijs aangeboden door een inschrijver uit een derde land te laag is? Kan er verder onderzoek worden gedaan?
  Ja, het is niet alleen mogelijk, maar ook raadzaam om verder onderzoek uit te voeren, zodat de overheidsinkoper de betrouwbaarheid van de bieding kan garanderen, evenals een gelijk speelveld voor alle deelnemers aan de inschrijving. |
| --- | --- |

—

Wat moet een overheidsinkoper doen als hij vermoedt dat de prijs aangeboden door een inschrijver uit een derde land te laag is? Kan er verder onderzoek worden gedaan?

Ja, het is niet alleen mogelijk, maar ook raadzaam om verder onderzoek uit te voeren, zodat de overheidsinkoper de betrouwbaarheid van de bieding kan garanderen, evenals een gelijk speelveld voor alle deelnemers aan de inschrijving.

| — | Welk soort informatie kan worden gevraagd om te checken of de offerte abnormaal laag is?
  Alle informatie die de overheidsinkoper kan helpen om de levensvatbaarheid van de offerte te beoordelen. |
| --- | --- |

—

Welk soort informatie kan worden gevraagd om te checken of de offerte abnormaal laag is?

Alle informatie die de overheidsinkoper kan helpen om de levensvatbaarheid van de offerte te beoordelen.

| — | Wanneer moet een inschrijving worden afgewezen als abnormaal laag?
  Een inschrijving mag worden afgewezen als de overheidsinkoper niet overtuigd is van de uitleg van de inschrijver. |
| --- | --- |

—

Wanneer moet een inschrijving worden afgewezen als abnormaal laag?

Een inschrijving mag worden afgewezen als de overheidsinkoper niet overtuigd is van de uitleg van de inschrijver.

| Ondersteuningsinstrumenten en richtsnoeren voor overheidsopdrachten uitgewerkt door de Commissie







  — | Mededeling van de Commissie: Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM%3A2017%3A572%3AFIN |
| --- | --- |

Ondersteuningsinstrumenten en richtsnoeren voor overheidsopdrachten uitgewerkt door de Commissie

—

Mededeling van de Commissie: Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM%3A2017%3A572%3AFIN

| — | Website van de Commissie over overheidsopdrachten: https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_en |
| --- | --- |

—

Website van de Commissie over overheidsopdrachten: https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_en

| — | E-competentiecentrum “Tools voor inkopers bij overheidsinstanties”:
  https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_nl |
| --- | --- |

—

E-competentiecentrum “Tools voor inkopers bij overheidsinstanties”:

https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_nl

| — | Aanbeveling (EU) 2017/1805 van de Commissie van 3 oktober 2017 betreffende de professionalisering van overheidsopdrachten — Ontwikkeling van een architectuur voor de professionalisering van overheidsopdrachten (PB L 259 van 7.10.2017, blz. 28). |
| --- | --- |

—

Aanbeveling (EU) 2017/1805 van de Commissie van 3 oktober 2017 betreffende de professionalisering van overheidsopdrachten — Ontwikkeling van een architectuur voor de professionalisering van overheidsopdrachten (PB L 259 van 7.10.2017, blz. 28).

| — | Mededeling van de Commissie: Maak de cirkel rond — Een EU-actieplan voor de circulaire economie: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52015DC0614 |
| --- | --- |

—

Mededeling van de Commissie: Maak de cirkel rond — Een EU-actieplan voor de circulaire economie: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52015DC0614

| — | Public Procurement for a Circular Economy — Good practice and guidance (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/Public_procurement_circular_economy_brochure.pdf |
| --- | --- |

—

Public Procurement for a Circular Economy — Good practice and guidance (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/Public_procurement_circular_economy_brochure.pdf

| — | Groen kopen! — Een handboek over groene overheidsopdrachten: http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/handbook_2016_nl.pdf |
| --- | --- |

—

Groen kopen! — Een handboek over groene overheidsopdrachten: http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/handbook_2016_nl.pdf

| — | EU GPP Criteria (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/eu_gpp_criteria_en.htm |
| --- | --- |

—

EU GPP Criteria (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/eu_gpp_criteria_en.htm

| — | GPP Good Practices (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/case_group_en.htm |
| --- | --- |

—

GPP Good Practices (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/case_group_en.htm

| — | GPP Help Desk (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/helpdesk.htm |
| --- | --- |

—

GPP Help Desk (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/helpdesk.htm

| — | GPP Training Toolkit for public buyers (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/toolkit_en.htm |
| --- | --- |

—

GPP Training Toolkit for public buyers (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/toolkit_en.htm

| — | GPP Training programmes (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/index_en.htm |
| --- | --- |

—

GPP Training programmes (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/index_en.htm

| — | GPP life cycle costing tools (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/lcc.htm |
| --- | --- |

—

GPP life cycle costing tools (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/gpp/lcc.htm

| — | Product/Organisation Environmental Footprint method (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/eussd/smgp/policy_footprint.htm |
| --- | --- |

—

Product/Organisation Environmental Footprint method (in het Engels): http://ec.europa.eu/environment/eussd/smgp/policy_footprint.htm

| — | Buying for Social Impact workshops (in het Engels): https://www.aeidl.eu/en/projects/social-development/bsi-buying-for-social-impact.html |
| --- | --- |

—

Buying for Social Impact workshops (in het Engels): https://www.aeidl.eu/en/projects/social-development/bsi-buying-for-social-impact.html

| — | Buying Social — a guide to taking account of social considerations in public procurement (in het Engels; als “Sociaal kopen — richtlijnen om rekening te houden met sociale overwegingen bij overheidsopdrachten” eveneens in het Nederlands beschikbaar): \\NET1.cec.eu.int\homes\083\lupilaa\Social\Buying Social guide EMPL-MARKT.pdf |
| --- | --- |

—

Buying Social — a guide to taking account of social considerations in public procurement (in het Engels; als “Sociaal kopen — richtlijnen om rekening te houden met sociale overwegingen bij overheidsopdrachten” eveneens in het Nederlands beschikbaar): \\NET1.cec.eu.int\homes\083\lupilaa\Social\Buying Social guide EMPL-MARKT.pdf

| — | Richtsnoeren van de Commissie inzake innovatiegericht aanbesteden: https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&coteId=3&year=2018&number=3051&version=F http://www.eafip.eu&language=nl |
| --- | --- |

—

Richtsnoeren van de Commissie inzake innovatiegericht aanbesteden: https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&coteId=3&year=2018&number=3051&version=F http://www.eafip.eu&language=nl

| — | Innovation Procurement Toolkit, European Assistance For Innovation Procurement: http://www.eafip.eu/ |
| --- | --- |

—

Innovation Procurement Toolkit, European Assistance For Innovation Procurement: http://www.eafip.eu/

| — | Europees netwerk van competentiecentra voor innovatiegericht aanbesteden (in het Engels): http://www.procure2innovate.eu/ |
| --- | --- |

—

Europees netwerk van competentiecentra voor innovatiegericht aanbesteden (in het Engels): http://www.procure2innovate.eu/

| — | Public Procurement Guidance for Practitioners (in het Engels): https://ec.europa.eu/regional_policy/nl/information/publications/guidelines/2015/public-procurement-guidance-for-practitioners |
| --- | --- |

—

Public Procurement Guidance for Practitioners (in het Engels): https://ec.europa.eu/regional_policy/nl/information/publications/guidelines/2015/public-procurement-guidance-for-practitioners

| — | Richtsnoeren van de Commissie over coöperatieve aanbestedingen op defensie- en veiligheidsgebied: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52019XC0508(01)&from = EN |
| --- | --- |

—

Richtsnoeren van de Commissie over coöperatieve aanbestedingen op defensie- en veiligheidsgebied: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52019XC0508(01)&from = EN

| — | Richtsnoeren inzake de gunning door regeringen aan regeringen van opdrachten op defensie- en veiligheidsgebied (in het Engels): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32018H0624 |
| --- | --- |

—

Richtsnoeren inzake de gunning door regeringen aan regeringen van opdrachten op defensie- en veiligheidsgebied (in het Engels): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32018H0624

| — | Aanbeveling (EU) 2018/624 van de Commissie van 20 april 2018 over grensoverschrijdende markttoegang voor onderaannemers en kleine en middelgrote ondernemingen in de defensiesector (PB L 102 van 23.4.2018, blz. 87). |
| --- | --- |

—

Aanbeveling (EU) 2018/624 van de Commissie van 20 april 2018 over grensoverschrijdende markttoegang voor onderaannemers en kleine en middelgrote ondernemingen in de defensiesector (PB L 102 van 23.4.2018, blz. 87).

---

(1)  JOIN (2019)5.

(2)  Bijeenkomst van de Europese Raad van 21 en 22 maart 2019, EUCO 1/19.

(3)  Gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad over toegang van goederen en diensten uit derde landen tot de interne aanbestedingsmarkt van de Unie en procedures tot ondersteuning van onderhandelingen over toegang van goederen en diensten uit de Unie tot de aanbestedingsmarkten van derde landen, COM(2016) 34 final.

(4)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa”, COM(2017) 572 final.

(5)  Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB C 326 van 26.10.2012, blz. 1).

(6)  https://www.wto.org/english/tratop_e/gproc_e/gp_gpa_e.htm

(7)  Het document is niet wettelijk bindend. Hoewel hierin nu en dan bepalingen van EU-wetgeving worden geparafraseerd, is het document niet bedoeld om de in die wetgeving neergelegde rechten en plichten te verruimen of beperken. Voor zover dit document zou kunnen worden opgevat als een interpretatie van EU-wetgeving, moet erop worden gewezen dat uitsluitend het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is om het EU-recht juridisch bindend uit te leggen. De voorbeelden in dit document zijn niet getoetst op conformiteit met EU-recht.

(8)  Op grond van de huidige tekst van de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten komen de relevante bijlagen, vermeld in artikel 25, nu overeen met 1, 2, 4, 5, 6 en 7.

(9)  Zie in dit verband artikel 25 van Richtlijn 2014/24/EU, artikel 43 van Richtlijn 2014/25/EU.

(10)  Gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad over toegang van goederen en diensten uit derde landen tot de interne aanbestedingsmarkt van de Unie en procedures tot ondersteuning van onderhandelingen over toegang van goederen en diensten uit de Unie tot de aanbestedingsmarkten van derde landen, COM(2016) 34 final.

(11)  Bijeenkomst van de Europese Raad van 21 en 22 maart 2019, EUCO 1/19.

(12)  Gecombineerde lezing van artikel 85, lid 1, en artikel 85, lid 2, van Richtlijn 2014/25/EU.

(13)  Op grond van de huidige tekst van de GPA zijn de relevante bepalingen niet langer opgenomen in artikel XXIII maar in artikel III.

(14)  PB L 216 van 20.8.2009, blz. 76.

(15)  De lidstaten moeten bij dit besluit ernaar streven waar te krijgen voor hun geld, zich ervan bewust zijn dat een mondiaal concurrerende technologische en industriële basis voor de Europese defensie nodig is en dat open en eerlijke markten belangrijk zijn en streven naar de verkrijging van wederzijdse voordelen. Het kan ook een selectief besluit zijn, bijvoorbeeld enkel ondernemers van alle of bepaalde GPA-landen zijn toegelaten, maar niet van andere derde landen (niet-EER-landen die geen GPA-lid zijn en waarmee de EU geen bilaterale overeenkomsten heeft inzake het openstellen van de aanbestedingsmarkten).

(16)  Cf. tweede alinea van overweging 18 van Richtlijn 2009/81/EG.

(17)  Richtlijn 2016/1148/EU van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2016 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie.

(18)  Artikel 21 van Richtlijn 2009/81/EG.

(19)  Het bepalen van de wezenlijke veiligheidsbelangen is de volledige verantwoordelijkheid van de lidstaten, zoals vermeld in overweging 16 van de richtlijn (zie ook het arrest van 30 september 2003 in zaak T-26/01).

(20)  Zie het arrest van het HvJ-EU van 13 december 2007 in zaak C-337/06 Bayerischer Rundfunk, paragraaf 64.

(21)  Zie punt 68 van het arrest in de gevoegde zaken C-285/99 en C-286/99, Impresa Lombardini SpA.

(22)  Een dergelijke “relatieve” vergelijking (van alle uitgebrachte biedingen) kan de voorkeur genieten in gevallen waarbij het aantal biedingen voldoende is, want dit soort vergelijkingen geeft waarschijnlijk het best de marktomstandigheden weer.

(23)  HvJ-EU, gevoegde zaken C-285/99 en C-286/99, punt 43 en 73.

(24)  HvJ-EU, gevoegde zaken C-285/99 en C-286/99, punt 43 en 55.

(25)  HvJ-EU, gevoegde zaken C-285/99 en C-286/99, punt 51.

(26)  Artikel 69, lid 2, van Richtlijn 2014/24/EU.

(27)  Artikel 69, lid 2, onder d) en artikel 69, lid 3.

(28)  Artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/24/EU.

(29)  Gerecht van eerste aanleg, zaak T-422/11, Computer Resources International, punt 87.

(30)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Succesvolle overheidsopdrachten in en voor Europa”, COM(2017) 572 final.

(31)  Bijvoorbeeld de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG) van de VN en in het bijzonder SDG-doelstelling 12.7 (Duurzame praktijken bij overheidsopdrachten bevorderen in overeenstemming met nationale beleidslijnen en prioriteiten). De resolutie van de Milieuvergadering van de Verenigde Naties van maart 2019 nodigt alle lidstaten uit om te streven naar duurzame consumptie en productie, om duurzame beleidslijnen voor overheidsopdrachten uit te werken en hun rechtskader voor overheidsopdrachten bij te werken in overeenkomst met hun toezegging om doelstelling SDG 12.7 te verwezenlijken; zie de resolutie:

http://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/28517/English.pdf?sequence=3&isAllowed=y

(32)  Richtlijn (EU) 2019/1161 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 tot wijziging van Richtlijn 2009/33/EG inzake de bevordering van schone en energiezuinige wegvoertuigen (PB L 188 van 12.7.2019, blz. 116).

(33)  http://ec.europa.eu/environment/gpp/eu_gpp_criteria_en.htm

In internationaal verband zijn vooral de volgende productgroepen relevant: GPP computers en schermen (2016), wegvervoer (2019), elektrische en elektronische apparatuur in de gezondheidszorgsector (2014). Voor elk criterium geven de EU-criteria voor groene overheidsopdrachten aan of het moet worden gebruikt als selectiecriterium, technische specificatie, gunningscriterium of contractuele uitvoeringsvoorwaarde. De criteria voor groene overheidsopdrachten zijn gebaseerd op onderbouwde gegevens, bestaande milieukeurcriteria en onder belanghebbenden in de industrie, het maatschappelijk middenveld en de lidstaten verzamelde informatie. Bij de onderbouwing wordt gebruikgemaakt van wetenschappelijke informatie en gegevens, wordt een benadering op basis van levenscycluskosten gevolgd en worden belanghebbenden betrokken die over vraagstukken vergaderen en consensus bereiken.

(34)  http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/handbook_2016_nl.pdf

(35)  http://ec.europa.eu/environment/gpp/toolkit_en.htm

(36)  http://ec.europa.eu/environment/gpp/case_group_en.htm

(37)  Meer informatie: Richtsnoeren inzake innovatiegericht aanbesteden C(2018) 3051 final, gepubliceerd 15.5.2018, https://ec.europa.eu/docsroom/documents/29261?locale=nl

(38)  Artikel 40 van Richtlijn 24/2014/EU en artikel 58 van Richtlijn 25/2014/EU bevatten bepalingen inzake voorafgaande marktconsultaties.

(39)  COM(2007) 799 final en begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie SEC(2007)1668 “Precommerciële inkoop: Aansturen van innovatie voor het waarborgen van duurzame hoogkwalitatieve overheidsdiensten in Europa”.

(40)  Artikel 42 van Richtlijn 2014/24/EU.

(41)  Op 13 maart 2019 nam het Europees Parlement de Europese toegankelijkheidsakte aan (Richtlijn 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten). De akte stelt verplichte Europese eisen in voor bepaalde producten en diensten, ook voor de gunning van overheidsopdrachten.

(42)  Artikel 57, leden 1 en 2, van Richtlijn 2014/24/EU. Zie ook artikel 80, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU.

(43)  Artikel 57, lid 4, van Richtlijn 2014/24/EU, limitatieve lijst van categorieën.

(44)  IAO-Verdrag 87 betreffende de vrijheid tot het oprichten van vakverenigingen en de bescherming van het vakverenigingsrecht; IAO-Verdrag 98 betreffende het recht zich te organiseren en collectief te onderhandelen; IAO-Verdrag 29 betreffende gedwongen arbeid; IAO-Verdrag 105 betreffende de afschaffing van gedwongen arbeid; IAO-Verdrag 138 betreffende de minimumleeftijd; IAO-Verdrag 111 betreffende discriminatie (in arbeid en beroep); IAO-Verdrag 100 betreffende gelijke beloning; IAO-Verdrag 182 over de ernstigste vormen van kinderarbeid.

(45)  Artikel 58 van Richtlijn 2014/24/EU. Zie ook artikel 80, lid 2, van Richtlijn 2014/25/EU.

(46)  Aanbeveling 2013/179/EU van de Commissie van 9 april 2013 over het gebruik van gemeenschappelijke methoden voor het meten en bekendmaken van de milieuprestatie van producten en organisaties gedurende hun levenscyclus (PB L 124 van 4.5.2013, blz. 1). Zie ook de ontwikkelingen in de EU-proef- en overgangsfase: http://ec.europa.eu/environment/eussd/smgp/index.htm

(47)  Cf. overweging 92 van Richtlijn 2014/24/EU.

(48)  www.ecolabel.eu

(49)  https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_en

(50)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Investeringen ondersteunen via een vrijwillige voorafgaande beoordeling van de aanbestedingsaspecten van grote infrastructuurprojecten”, COM(2017) 573.

(51)  Alle relevante verwijzingen en links zijn terug te vinden in deel “5. Korte samenvatting”.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/67 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/67

---

Wisselkoersen van de euro (1)

12 augustus 2019

(2019/C 271/03)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1194 |
| JPY | Japanse yen | 117,69 |
| DKK | Deense kroon | 7,4633 |
| GBP | Pond sterling | 0,92615 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,7315 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,0876 |
| ISK | IJslandse kroon | 137,50 |
| NOK | Noorse kroon | 10,0003 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,831 |
| HUF | Hongaarse forint | 324,65 |
| PLN | Poolse zloty | 4,3275 |
| RON | Roemeense leu | 4,7250 |
| TRY | Turkse lira | 6,2161 |
| AUD | Australische dollar | 1,6589 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4807 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,7825 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7352 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,5520 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 364,55 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 17,2164 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,9014 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,3908 |
| IDR | Indonesische roepia | 15 951,00 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,7022 |
| PHP | Filipijnse peso | 58,424 |
| RUB | Russische roebel | 73,4092 |
| THB | Thaise baht | 34,506 |
| BRL | Braziliaanse real | 4,4660 |
| MXN | Mexicaanse peso | 21,9971 |
| INR | Indiase roepie | 79,7460 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1194

JPY

Japanse yen

117,69

DKK

Deense kroon

7,4633

GBP

Pond sterling

0,92615

SEK

Zweedse kroon

10,7315

CHF

Zwitserse frank

1,0876

ISK

IJslandse kroon

137,50

NOK

Noorse kroon

10,0003

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,831

HUF

Hongaarse forint

324,65

PLN

Poolse zloty

4,3275

RON

Roemeense leu

4,7250

TRY

Turkse lira

6,2161

AUD

Australische dollar

1,6589

CAD

Canadese dollar

1,4807

HKD

Hongkongse dollar

8,7825

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7352

SGD

Singaporese dollar

1,5520

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 364,55

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

17,2164

CNY

Chinese yuan renminbi

7,9014

HRK

Kroatische kuna

7,3908

IDR

Indonesische roepia

15 951,00

MYR

Maleisische ringgit

4,7022

PHP

Filipijnse peso

58,424

RUB

Russische roebel

73,4092

THB

Thaise baht

34,506

BRL

Braziliaanse real

4,4660

MXN

Mexicaanse peso

21,9971

INR

Indiase roepie

79,7460

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/68 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/68

---

UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 8 augustus 2019

inzake de bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie van de aanvraag tot registratie van een naam als bedoeld in artikel 49 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad

“Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) (BOB)

(2019/C 271/04)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen (1), en met name artikel 50, lid 2, onder a),

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Griekenland heeft een aanvraag tot bescherming van de naam “Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) ingediend bij de Commissie overeenkomstig artikel 49, lid 4, van Verordening (EU) nr. 1151/2012. |
| --- | --- |

(1)

Griekenland heeft een aanvraag tot bescherming van de naam “Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) ingediend bij de Commissie overeenkomstig artikel 49, lid 4, van Verordening (EU) nr. 1151/2012.

| (2) | Overeenkomstig artikel 50 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 heeft de Commissie die aanvraag onderzocht en zij heeft geconcludeerd dat is voldaan aan de in die verordening vastgestelde voorwaarden. |
| --- | --- |

(2)

Overeenkomstig artikel 50 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 heeft de Commissie die aanvraag onderzocht en zij heeft geconcludeerd dat is voldaan aan de in die verordening vastgestelde voorwaarden.

| (3) | Om de indiening van bezwaarschriften overeenkomstig artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 mogelijk te maken, moeten het enig document en de verwijzing naar de bekendmaking van het in artikel 50, lid 2, onder a), van die verordening bedoelde productdossier voor de naam “Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) worden bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie, |
| --- | --- |

(3)

Om de indiening van bezwaarschriften overeenkomstig artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 mogelijk te maken, moeten het enig document en de verwijzing naar de bekendmaking van het in artikel 50, lid 2, onder a), van die verordening bedoelde productdossier voor de naam “Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) worden bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie,

BESLUIT:

Enig artikel

Het enig document en de verwijzing naar de bekendmaking van het in artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 bedoelde productdossier voor de naam “Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou) (BOB) zijn opgenomen in de bijlage bij dit besluit.

Overeenkomstig artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 geeft de bekendmaking van dit besluit het recht om uiterlijk drie maanden na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie bezwaar te maken tegen de registratie van de in de eerste alinea van dit artikel genoemde naam.

Gedaan te Brussel, 8 augustus 2019.

Voor de Commissie

Phil HOGAN

Lid van de Commissie

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

1

---

BIJLAGE

ENIG DOCUMENT

“ΑΡΣΕΝΙΚΟ ΝΑΞΟΥ” (ARSENIKO NAXOU)

EU-nr.: PDO-GR-02323 — 6.11.2017

BOB ( X ) BGA ( )

1.   Naam/Namen

“Αρσενικό Νάξου” (Arseniko Naxou)

2.   Lidstaat of derde land

Griekenland

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Categorie 1.3. Kaas

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

De “Arseniko Naxou” is een harde tafelkaas die traditioneel wordt geproduceerd op basis van niet-gepasteuriseerde geiten- en schapenmelk.

Deze “Arseniko Naxou” wordt als een heel wiel in de handel gebracht en heeft de volgende fysieke eigenschappen: cilindrische vorm, gewicht 1 tot 4 kilo, kleur ivoorwit tot bleekgeel met een harde en relatief dunne korst.

Het vetgehalte in de droge stof mag niet minder bedragen dan 43 % en het eiwitgehalte niet minder dan 27 %; het vochtgehalte daarentegen mag niet meer bedragen dan 38 % en het zoutgehalte niet meer dan 3,5 %.

De organoleptische eigenschappen van het product, die het van de andere harde kazen onderscheiden, zijn de sterke, pikante, zout-zoete en aangename smaak, de romige en zachte textuur en het rijke aroma. Tijdens het rijpingsproces wordt de kaas steeds pikanter en aromatischer.

Doordat er niet-gepasteuriseerde melk wordt gebruikt, moet de “Arseniko Naxou” minstens drie maanden rijpen voordat hij gegeten mag worden; zo wordt gegarandeerd dat er geen ongewenste micro-organismen meer aanwezig zijn in de kaas. De productieperiode van de kaas loopt van december tot mei.

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

De schapen en geiten uit de bergachtige en half-bergachtige streken van Naxos zijn lokale rassen en kruisingen daarvan die zich aan de leefomstandigheden in deze streken hebben aangepast en op een traditionele manier worden gekweekt in extensieve houderijen. Van december tot mei ongeveer, met name de periode waarin de melkproductie hoog is en de “Arseniko Naxou” wordt geproduceerd, voeden de dieren zich met de lokale vegetatie in de streek, die welig tiert dankzij de regenbuien in de winter en het voorjaar (tijm, genista acanthoclada, cistusroos, stekelige pimpernel, doornige brem, mastiekboom, hulsteik enz.). Bij slechte weersomstandigheden worden ze gevoederd met droog voer dat binnen het geografische gebied wordt geproduceerd (gerst, haver, wikke, klaver). Van juni tot september, de periode waarin de melkproductie laag is en er ook geen kaas wordt geproduceerd, worden de dieren gevoederd met weidegras, lokaal geproduceerd aanvullend voer en voeder dat buiten het geografische gebied wordt geproduceerd (zetmeelrijke granen, zemelen, hooi). Van oktober tot november is er echter weinig natuurlijke vegetatie, terwijl de behoeften van de dieren toenemen; in die periode wordt hun voeding dan ook aangevuld met lokaal geproduceerd droog voer alsook met voeder afkomstig van andere geografische gebieden. Het maximale percentage aanvullend voer dat buiten het geografische gebied wordt geproduceerd, bedraagt minder dan 40 % van het gedroogde materiaal op jaarbasis.

Voor de fabricatie van de “Arseniko Naxou” worden de volgende basisgrondstoffen gebruikt: melk, stremsel, zout en olie.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

De fasen van de melkproductie en de melkverwerking, alsook van de productie en de rijping van het eindproduct vinden in het afgebakende geografische gebied plaats.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

De verpakking van het product moet in het afgebakende geografische gebied plaatsvinden om het volgende te kunnen garanderen: a) de kwaliteit van het product tijdens de bewaring en het vervoer, door het te vrijwaren tegen fysische agentia (vocht, licht, temperatuur, stof, verbrandingsgas) en biologische agentia (bacteriën, schimmels, virussen), b) de traceerbaarheid van het product en c) de vereiste controle ter opvolging van de geproduceerde, verpakte en verkochte hoeveelheden, alsook de overeenstemming met de toegestane grondstoffen en de productiemethoden.

De kaas moet worden verpakt door de producent, die daartoe papier of andere voor levensmiddelen geschikte verpakkingsmaterialen moet gebruiken.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Het hele wiel moet voorzien zijn van een etiket met daarop de volgende vermeldingen:

| — | de naam “Arseniko Naxou”, gevolgd door de vermelding “beschermde oorsprongsbenaming” of het letterwoord BOB; |
| --- | --- |

—

de naam “Arseniko Naxou”, gevolgd door de vermelding “beschermde oorsprongsbenaming” of het letterwoord BOB;

| — | “met rauwe melk”; |
| --- | --- |

—

“met rauwe melk”;

| — | de naam en het adres van de onderneming waar het product wordt geproduceerd en/of verpakt; |
| --- | --- |

—

de naam en het adres van de onderneming waar het product wordt geproduceerd en/of verpakt;

| — | de fabricagedatum. |
| --- | --- |

—

de fabricagedatum.

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het gebied waarin de kaas wordt geproduceerd en gerijpt, omvat het administratieve grondgebied van de volgende gemeenten: Apeiranthos, Damarionas, Danakos, Keramoti, Koronida, Koronos, Kinidaros, Messi, Moni, Filoti en Chalkio van de “dimos” Naxos en de Kleine Cycladen.

5.   Verband met het geografische gebied

5.1.   Specificiteit van het geografische gebied

Bodem:

Het gebied waar de kaas wordt geproduceerd, ligt in het bergachtige en half-bergachtige deel van het eiland, dat de noordelijke en oostelijke uiteinden bestrijkt. De streek wordt gekenmerkt door steile hellingen, de aanwezigheid van terrassen, scheidingsmuurtjes en uitgestrekte weilanden.

Klimaat:

Het klimaat van Naxos kan worden omschreven als een gematigd “mediterraan eilandklimaat”: gematigd, zacht en vochtig, met felle winden. In de bergachtige streken van het eiland liggen de temperaturen ongeveer 5 °C lager, de jaarlijkse gemiddelde relatieve vochtigheid bereikt 85 % en er valt ongeveer 770 mm neerslag. Soms doen er zich ook zware sneeuwbuien voor.

Vegetatie:

De bijzondere klimatologische voorwaarden zoals temperatuur, vochtigheid en neerslag zijn gunstig voor de ontwikkeling van de typische grasachtige gewassen die we in bergstreken aantreffen en die de belangrijkste voedingsbron vormen voor de schapen en geiten.

In het afgebakende gebied bevinden zich uitgestrekte teeltgebieden voor olijfbomen en wijnstokken. De rotsachtige bergvlakken zijn bedekt met lage vegetatie (“garrigue”) en met middelhoge tot hoge vegetatie (“maquis”). Bij het “maquis” overheersen de doornige brem (Calicotome villosa), de mastiekboom (Pistacia lentiscus), de hulsteik (Quercus coccifera), de Kretenzische esdoorn (Acer sempervirens), de wintergroene eik (Quercus ilex) en de oosterse plataan (Platanus orientalis), die een belangrijke voedingsbron zijn, vooral voor de geiten. In de weilanden in de streek groeien heel wat in het wild groeiende plantensoorten zoals de kruidachtige planten Allium luteolum, Alyssum foliosum, Bolanthus greacus, Bupleurum aira, Campanula calaminthifolia, Centaurea oliverana, Cerastium runemarkii, Corydalis integra, Erysimum hayekii, Erysimum naxense, Galanthus ikariae, Galium conforme, Scutellaria virgaurea, Symphytum davisii en Verbascum adeliae, die geschikt zijn voor het weiden van de dieren.

Veestapel:

De geiten en schapen hebben zich perfect aangepast aan de lokale omstandigheden in de streek: ze zijn klein en produceren een geringe hoeveelheid melk. De traditionele methode waarbij de dieren vrij kunnen grazen (extensieve houderij), biedt hen de mogelijkheid om zich te voeden met het weidegras uit de streek en daarbij te profiteren van de lokale vegetatie.

Menselijke factor:

De “Arseniko Naxou” neemt al sinds de oudheid een zeer belangrijke plaats in het leven en de voeding van de inwoners in. De schapen- en geitenhouders/kaasmakers blijven de kaas ook vandaag nog produceren volgens de traditionele methode. De expertise van de kaasmaker tijdens de verschillende fasen van de kaasproductie vormt een belangrijk element voor de specificiteit van het product en is een doorslaggevende factor voor de uiteindelijke kwaliteit. Een van die doorslaggevende elementen is het feit dat de kaasmaker het exacte moment van de stremming van de melk weet te herkennen, met name het ogenblik waarop de wrongel kan worden gesneden. Het snijden van de wrongel met een geschikt instrument, waardoor een melkachtige textuur wordt verkregen, de langzame vermenging om de wrongel van de wei te scheiden en het handmatig in de vormen persen van de wrongel om de vloeistof eruit te halen en het product zijn definitieve vorm te geven, maken duidelijk dat het productieproces van het product handmatig verloopt. Tijdens het rijpingsproces herkent de ervaren kaasmaker het juiste moment waarop hij moet ingrijpen: a) door de volgens de correcte methode geproduceerde kaaswielen te kiezen en de niet-conforme producten te verwijderen, b) om de wielen om te draaien en c) om ze in te smeren met olijfolie of droesem van olijfolie, een activiteit die beslissend is voor de kwaliteit van de kaas.

5.2.   Specificiteit van het product

De “Arseniko Naxou”

| — | heeft een sterke, pikante, aangename en zout-zoete smaak en een rijk aroma.
  Zijn organoleptische eigenschappen zijn te danken aan het feit dat voor de voeding van de dieren wordt gebruikgemaakt van inheemse plantensoorten, waardoor de melk en de “Arseniko Naxou” die met die melk wordt gemaakt, een sterke en aangename smaak hebben, alsook een rijk aroma. De specificiteit van de productiemethode, waarbij niet-gepasteuriseerde melk wordt gebruikt, zorgt ervoor dat de eigenschappen van de in de streek geproduceerde melk worden behouden en dat de autochtone melkbacteriën, die bepalend zijn voor de ontwikkeling van de smaakkwaliteiten van de kaas en bijdragen tot zijn pikante en zout-zoete smaak, aanwezig blijven.
  De kaas heeft een romige en zachte textuur, die verkregen wordt dankzij het hoge vetgehalte. Bij de productie is de “Arseniko Naxou” de eerste kaas die verkregen wordt uit de verse volle melk; hierdoor bevat deze kaas meer vetten. |
| --- | --- |

—

heeft een sterke, pikante, aangename en zout-zoete smaak en een rijk aroma.

Zijn organoleptische eigenschappen zijn te danken aan het feit dat voor de voeding van de dieren wordt gebruikgemaakt van inheemse plantensoorten, waardoor de melk en de “Arseniko Naxou” die met die melk wordt gemaakt, een sterke en aangename smaak hebben, alsook een rijk aroma. De specificiteit van de productiemethode, waarbij niet-gepasteuriseerde melk wordt gebruikt, zorgt ervoor dat de eigenschappen van de in de streek geproduceerde melk worden behouden en dat de autochtone melkbacteriën, die bepalend zijn voor de ontwikkeling van de smaakkwaliteiten van de kaas en bijdragen tot zijn pikante en zout-zoete smaak, aanwezig blijven.

De kaas heeft een romige en zachte textuur, die verkregen wordt dankzij het hoge vetgehalte. Bij de productie is de “Arseniko Naxou” de eerste kaas die verkregen wordt uit de verse volle melk; hierdoor bevat deze kaas meer vetten.

| — | Hij kenmerkt zich door de vorm van de mal, die de vorm van de kaas bepaalt. Hij heeft een dunne, harde korst, die het resultaat is van de lange rijpingsperiode. Het kneden van de wrongel in de kaasmallen draagt eveneens bij tot de vorming van de korst, net als het insmeren van het product met zout en olie. |
| --- | --- |

—

Hij kenmerkt zich door de vorm van de mal, die de vorm van de kaas bepaalt. Hij heeft een dunne, harde korst, die het resultaat is van de lange rijpingsperiode. Het kneden van de wrongel in de kaasmallen draagt eveneens bij tot de vorming van de korst, net als het insmeren van het product met zout en olie.

| — | Zijn vetgehalte in de droge stof (43 %) en eiwitgehalte (27 %) liggen hoger dan bij andere kazen van hetzelfde type. |
| --- | --- |

—

Zijn vetgehalte in de droge stof (43 %) en eiwitgehalte (27 %) liggen hoger dan bij andere kazen van hetzelfde type.

| — | De bijzondere naam “arseniko” werd toegekend door de herders/kaasmakers uit de streek om aan te geven dat het hier gaat om een “harde” kaas, die “weerstaat” aan de tijd en het “krachtigste” gehalte aan vetten en eiwitten bevat. Dit zijn allemaal eigenschappen die worden toegeschreven aan de term “arseniko” (“mannelijk” in het Grieks). |
| --- | --- |

—

De bijzondere naam “arseniko” werd toegekend door de herders/kaasmakers uit de streek om aan te geven dat het hier gaat om een “harde” kaas, die “weerstaat” aan de tijd en het “krachtigste” gehalte aan vetten en eiwitten bevat. Dit zijn allemaal eigenschappen die worden toegeschreven aan de term “arseniko” (“mannelijk” in het Grieks).

5.3.   Causaal verband tussen het geografische gebied en de kwaliteit of kenmerken van het product (voor een BOB) dan wel een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk van het product (voor een BGA)

De “Arseniko Naxou” resulteert uit de combinatie van de bodem- en klimaatgesteldheid in de streek, het extensieve houderijsysteem en de traditionele productiemethode.

De geogeschiedenis, de geomorfologie, de topografie en de diversiteit van de rotsen in de streek hebben bijgedragen tot de rijke vegetatie, die de belangrijkste voedingsbron vormt voor de schapen en geiten die de melk voor dit product leveren. De lokale schapen- en geitenrassen, die vrij kunnen grazen in de bergachtige en half-bergachtige streken, hebben voldoende aan een sober dieet, zijn sterk en zijn perfect aangepast aan de specifieke geografische omgeving.

De klimaatomstandigheden in de streek zijn gunstig voor:

| a) | de aanwezigheid en de groei van een groot aantal aromatische planten, waaronder kruipplanten, kruidachtige planten, bomen en struiken die deel uitmaken van de families Labiatae (lipbloemigen), Umbelliferae (schermbloemigen), Compositae (composieten) enz. Zij worden door de schapen en geiten verorberd, wat voor het specifieke aroma en de specifieke smaak zorgt van de melk en van de kaas die ermee wordt gemaakt; |
| --- | --- |

a)

de aanwezigheid en de groei van een groot aantal aromatische planten, waaronder kruipplanten, kruidachtige planten, bomen en struiken die deel uitmaken van de families Labiatae (lipbloemigen), Umbelliferae (schermbloemigen), Compositae (composieten) enz. Zij worden door de schapen en geiten verorberd, wat voor het specifieke aroma en de specifieke smaak zorgt van de melk en van de kaas die ermee wordt gemaakt;

| b) | het lange verblijf van de schapen en geiten in de natuurlijke weilanden in de streek en de betere valorisatie van de inheemse plantensoorten, en |
| --- | --- |

b)

het lange verblijf van de schapen en geiten in de natuurlijke weilanden in de streek en de betere valorisatie van de inheemse plantensoorten, en

| c) | de rijping van de “Arseniko Naxou”. De temperatuur en vochtigheidsgraad in de streek, waar de temperatuur nooit onder 10 °C zakt en de vochtigheidsgraad tussen 70 en 90 % schommelt, dragen bij tot de natuurlijke rijping van het product in de opslagruimten, alsook tot de productie van een kaas met een typische structuur en samenstelling. Door de stabiele temperatuur- en vochtigheidsniveaus, die geen al te grote schommelingen ondergaan, kan het product geleidelijk rijpen, wat bijdraagt tot de kwalitatieve en kwantitatieve veranderingen die zich tijdens de rijping voordoen en bepalend zijn voor de typische structuur van de kaas. |
| --- | --- |

c)

de rijping van de “Arseniko Naxou”. De temperatuur en vochtigheidsgraad in de streek, waar de temperatuur nooit onder 10 °C zakt en de vochtigheidsgraad tussen 70 en 90 % schommelt, dragen bij tot de natuurlijke rijping van het product in de opslagruimten, alsook tot de productie van een kaas met een typische structuur en samenstelling. Door de stabiele temperatuur- en vochtigheidsniveaus, die geen al te grote schommelingen ondergaan, kan het product geleidelijk rijpen, wat bijdraagt tot de kwalitatieve en kwantitatieve veranderingen die zich tijdens de rijping voordoen en bepalend zijn voor de typische structuur van de kaas.

De specificiteit van het houderijsysteem (vrij grazen), dat traditioneel door de schapen- en geitenhouders/kaasmakers in de streek wordt toegepast, zorgt ervoor dat de weilanden worden benut, en bijgevolg ook de lokale vegetatie in de streek, wat bijdraagt tot de organoleptische eigenschappen van het product.

De productiemethode van de “Arseniko Naxou” haalt haar specificiteit uit het gebruik van niet-gepasteuriseerde melk, waardoor er een autochtone microflora uit de stallen en de kaasmakerij aanwezig is, die een doorslaggevende rol speelt bij de ontwikkeling van de smaakkwaliteiten van de kaas. Naargelang de kaas rijpt, worden de aroma’s en de smaak steeds intenser. De positieve correlatie van de pikante smaak, het rijke aroma en de karakteristieke textuur met de leeftijd van de kaas wordt toegeschreven aan een belangrijke proteolyse en lipolyse die plaatsvinden door de inwerking van lokale melkbacteriën tijdens de rijping.

De vaardigheden van de kaasmakers uit de streek, die handmatig tussenkomen bij de stremming, het vormgieten en de rijping van het product, zijn belangrijk voor de ontwikkeling van de fysisch/chemische en organoleptische eigenschappen van het product.

Het productieproces hangt nauw samen met de kennis van de kaasmaker, die precies weet in welke periode de kaas kan worden geproduceerd, afhankelijk van de klimaatomstandigheden in de streek en de samenstelling van de vegetatie, en ook met zijn handmatige tussenkomst tijdens de fabricage, waardoor het product op artisanale wijze tot stand komt.

Zowel in de pers als op internet en televisie zijn verwijzingen te vinden naar de “Arseniko Naxou”. Hij wordt omschreven als de kaas die de kaastraditie van Naxos vormt, en als een van de best bekende kazen van het eiland, met een specifieke, unieke, krachtige en aangename smaak, die na verloop van tijd pikanter en aromatischer wordt; voorts wordt hij gekwalificeerd als zijnde “het summum” en als bron van inspiratie. De bekendheid van dit product heeft de grenzen van het productiegebied overschreden en wordt ook door consumenten in andere streken geapprecieerd.

De naam “Arseniko Naxou” is een gevestigde waarde, zoals blijkt uit de historische verwijzingen, de publicaties in de geschreven pers en online, en de aankoop- en verkoopfacturen voor het product.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(Artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

http://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/POP-PGE/prodiagrafes_arsenikou_naxou.pdf

---

V Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/73 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/73

---

Voorafgaande aanmelding van een concentratie

(Zaak M.9354 — AXA/NN Group/JV)

Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak

(Voor de EER relevante tekst)

(2019/C 271/05)

1.

Deze aanmelding betreft de volgende ondernemingen:

| — | Lindisfarne S.L. (Spanje), ESI One S.à.r.l. (Frankrijk), Alterimmo Europe S.à.r.l. (Frankrijk), die uiteindelijk onder zeggenschap staan van AXA S.A (“AXA”, Frankrijk); |
| --- | --- |

—

Lindisfarne S.L. (Spanje), ESI One S.à.r.l. (Frankrijk), Alterimmo Europe S.à.r.l. (Frankrijk), die uiteindelijk onder zeggenschap staan van AXA S.A (“AXA”, Frankrijk);

| — | REI Spain B.V. (Nederland), dat behoort tot de NN Group (Nederland). |
| --- | --- |

—

REI Spain B.V. (Nederland), dat behoort tot de NN Group (Nederland).

AXA en de NN Group verkrijgen indirect gezamenlijke zeggenschap in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), en artikel 3, lid 4, van de concentratieverordening over een nieuw opgerichte joint venture (“JV”).

De concentratie komt tot stand door de verwerving van aandelen in een nieuw opgerichte onderneming die een joint venture vormt.

2.

—   AXA: wereldwijde verzekeringsgroep die ook actief is op het gebied van investeringsbeheer. Lindisfarne S.L., ESI One S.à.r.l., Alterimmo Europe S.à.r.l. zijn actief in het beheer van onroerend goed in Spanje en in Europa;

—   NN Group: wereldwijde financiële instelling die beleggings- en verzekeringsdiensten aanbiedt. REI Spain B.V. is actief in het verwerven, houden en beheren van onroerend goed in Europa;

—   JV: zal actief zijn op de markt voor de verhuur van woonruimten in Spanje.

3.

Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking komt voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (2).

4.

Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na de datum van deze bekendmaking hebben bereikt. De volgende referentie moet altijd worden vermeld:

M.9354 — AXA/NN Group/JV

Opmerkingen kunnen aan de Commissie worden toegezonden per e-mail, per fax of per post. Gelieve de onderstaande contactgegevens te gebruiken:

| E-mail: COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu |
| --- |
| Fax +32 22964301 |
| Postadres: |
| Europese Commissie |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Griffie voor concentraties |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |

E-mail: COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu

Fax +32 22964301

Postadres:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie voor concentraties

1049 Brussel

BELGIË

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1 (“de concentratieverordening”).

1

(2)  PB C 366 van 14.12.2013, blz. 5.

2

---

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/75 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/75

---

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2019/C 271/06)

Deze bekendmaking verleent het recht om binnen drie maanden na de datum van deze bekendmaking op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de wijzigingsaanvraag.

AANVRAAG TOT GOEDKEURING VAN EEN NIET-MINIMALE WIJZIGING VAN HET PRODUCTDOSSIER INZAKE BESCHERMDE OORSPRONGSBENAMINGEN/BESCHERMDE GEOGRAFISCHE AANDUIDINGEN

Aanvraag tot goedkeuring van een wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, eerste alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012.

“RISO DEL Delta DEL PO”

EU-nr.: PGI-IT-0712-AM01 — 21.6.2017

BOB ( ) BGA ( X )

1.   Aanvragende groepering en rechtmatig belang

| Consorzio di Tutela del Riso del Delta del Po IGP |
| --- |
| Via J.F. Kennedy, 134 |
| 45019 Taglio di Po (Ro) |
| Tel. +39 05321716402 |
| E-mail: info@consorziorisodeltapoigp.it |

Consorzio di Tutela del Riso del Delta del Po IGP

Via J.F. Kennedy, 134

45019 Taglio di Po (Ro)

Tel. +39 05321716402

E-mail: info@consorziorisodeltapoigp.it

Het Consorzio di Tutela del Riso del Delta del Po IGP is gerechtigd om een wijzigingsaanvraag in te dienen krachtens artikel 13, lid 1, van besluit nr. 12511 van het ministerie van Landbouw, Voedsel- en Bosbouwbeleid van 14 oktober 2013.

2.   Lidstaat of derde land

Italië

3.   Rubriek van het productdossier waarop de wijziging(en) betrekking heeft/hebben

| — | ☐ | Naam van het product |
| --- | --- | --- |
| — | ☒ | Beschrijving van het product |
| — | ☐ | Geografisch gebied |
| — | ☒ | Bewijs van oorsprong |
| — | ☒ | Werkwijze voor het verkrijgen van het product |
| — | ☐ | Verband |
| — | ☒ | Etikettering |
| — | ☒ | Overige [Verpakking, productlogo, bijgewerkte wettelijke verwijzingen] |

—

☐

Naam van het product

—

☒

Beschrijving van het product

—

☐

Geografisch gebied

—

☒

Bewijs van oorsprong

—

☒

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

—

☐

Verband

—

☒

Etikettering

—

☒

Overige [Verpakking, productlogo, bijgewerkte wettelijke verwijzingen]

4.   Aard van de wijziging(en)

| — | ☒ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |
| --- | --- | --- |
| — | ☐ | Wijziging van een productdossier voor een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |

—

☒

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

—

☐

Wijziging van een productdossier voor een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

5.   Wijziging(en)

Beschrijving van het product

—   In de volgende zin in artikel 1 van het productdossier:

“De beschermde geografische aanduiding “Riso del Delta del Po” is voorbehouden aan rijst die voldoet aan de in dit productdossier gestelde voorwaarden en eisen.”

wordt de term “frutti di riso” in het Italiaans vervangen door “riso”.

Deze wijziging in het Italiaans, die geen gevolgen heeft voor de vertaling, zorgt ervoor dat de beschermde geografische aanduiding “Riso del Delta del Po” kan worden geïdentificeerd met rijst in zijn verschillende verkoopklare vormen, d.w.z. nadat de korrel de industriële procedés en behandelingen heeft ondergaan die op grond van de huidige wetgeving zijn toegestaan en in overeenstemming zijn met de eisen van het productdossier.

—   De volgende zin in artikel 2 van het productdossier en punt 3.2 van het enig document:

“De aanduiding “Riso del Delta del Po” heeft uitsluitend betrekking op rijst van de soort “Japonica”, groep Superfino, in de variëteiten Carnaroli, Volano, Baldo en Arborio.”

is gewijzigd in:

“De aanduiding “Riso del Delta del Po” heeft uitsluitend betrekking op rijst van de soort “Japonica”, groep Superfino, in de variëteiten Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio en Keope.”.

De volgende rijstvariëteiten zijn derhalve toegevoegd: Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio en Keope.

De wens om de oorspronkelijke variëteiten aan te vullen met andere variëteiten met kleine korrelgrootte, vloeit voort uit het feit dat de traditionele variëteiten al lang geleden zijn ontwikkeld (de oudste, Arborio en Carnaroli, gaan terug tot het eind van de jaren 1940) en agronomische kenmerken (met name een hoge gevoeligheid voor schimmelziekten en legeren) hebben die ervoor zorgen dat ze moeilijk te verbouwen zijn wanneer ze niet herhaaldelijk worden behandeld met gewasbeschermingsmiddelen, hetgeen afbreuk doet aan de gezondheid van het eindproduct en de duurzaamheid van de verbouw.

De nieuw ontwikkelde variëteiten zijn beter bestand tegen en hebben een grotere tolerantie voor schimmelziekten en legeren, wat deze variëteiten tot gezonde en homogene producten maakt met soortgelijke organoleptische kwaliteiten als de bestaande variëteiten.

—   De zin:

““Riso del Delta del Po” heeft een grote, compacte, kristallijne korrel met een hoog eiwitgehalte en kan zowel witte rijst als volle rijst zijn.”

is gewijzigd in:

““Riso del Delta del Po” heeft een grote, compacte, kristallijne/parelmoerachtige korrel met een hoog eiwitgehalte en kan de op grond van de huidige wetgeving toegestane industriële procedés en behandelingen ondergaan.”.

Het woord “kristallijn” heeft betrekking op alle in het productdossier genoemde variëteiten en is daarom niet nauwkeurig genoeg. Van de huidige variëteiten heeft alleen Baldo een kristallijne korrel, terwijl de variëteiten Arborio, Carnaroli en Volano een parelmoerachtige korrel hebben. Voorgesteld wordt om het woord “kristallijne” te vervangen door “kristallijne/parelmoerachtige”.

De omschrijving “kan zowel witte rijst als volle rijst zijn” is geschrapt en vervangen door “kan de op grond van de huidige wetgeving toegestane industriële procedés en behandelingen ondergaan” om rekening te houden met de snelle ontwikkelingen op het gebied van industriële verwerkingsprocedés in verband met veranderende voorkeuren van de consument.

—   De volgende alinea:

““Riso del Delta del Po” — BGA moet, wanneer hij in de handel wordt gebracht, de volgende korrelkenmerken hebben:

| Variëteit | Kleverigheid van de gekookte rijst (g/cm) | Eiwitgehalte (%) (*1) |
| --- | --- | --- |
| Baldo | > 4,5 | > 6,60 |
| Carnaroli | > 1,5 | > 6,60 |
| Volano | > 3,0 | > 6,60 |
| Arborio | > 3,5 | > 6,60 |

Variëteit

Kleverigheid van de gekookte rijst (g/cm)

Eiwitgehalte (%) (*1)

Baldo

> 4,5

> 6,60

Carnaroli

> 1,5

> 6,60

Volano

> 3,0

> 6,60

Arborio

> 3,5

> 6,60

wordt als volgt gewijzigd:

““Riso del Delta del Po” — BGA moet de volgende korrelkenmerken hebben:

| Variëteit | Consistentie
  kg/cm2 | Eiwitgehalte % in de droge stof |
| --- | --- | --- |
| niet minder dan | niet minder dan |
| Arborio, Volano, Telemaco | 0,65 | 6,60 |
| Baldo, Cammeo | 0,60 | 6,60 |
| Carnaroli, Karnak, Caravaggio, Keope | 0,85 | 6,60 |

Variëteit

Consistentie

kg/cm2

Eiwitgehalte % in de droge stof

niet minder dan

niet minder dan

Arborio, Volano, Telemaco

0,65

6,60

Baldo, Cammeo

0,60

6,60

Carnaroli, Karnak, Caravaggio, Keope

0,85

6,60

Deze kenmerken moeten vóór de industriële verwerking worden bepaald, in velden met droge padie die representatief zijn voor de totale hoeveelheid velden van het bedrijf.”.

De parameter kleverigheid is vervangen door de parameter consistentie. Beide parameters hebben een omgekeerde correlatie en geven een indicatie van de kwaliteit van het product na koken. Hoe kleveriger de rijst is, hoe minder consistent, en omgekeerd. Er bestaat geen gevalideerde analysemethode voor kleverigheid omdat UNI en ISO tot nu toe nog geen betrouwbare en reproduceerbare methode daarvoor hebben weten vast te stellen, terwijl er voor consistentie wel een internationaal erkende methode voorhanden is (norm UNI EN ISO 11747:2012).

De consistentiewaarden zijn voorgesteld door de Ente Nazionale Risi (orgaan van de Italiaanse overheid voor de rijstsector) op basis van de resultaten van verschillende door het productlaboratorium van dit orgaan verrichte analysen.

Daarom moet worden aangegeven dat de consistentie en het eiwitgehalte vóór verwerking van de rijst moeten worden getest.

Bewijs van oorsprong

Bewijs van oorsprong

Artikel 4 van het productdossier

Dit artikel is volledig herschreven: de informatie in de eerste vijf alinea’s van artikel 4 over de ontstaansgeschiedenis van de rijstbouw in het geografische gebied is verplaatst naar het desbetreffende artikel over het verband tussen het gebied en het product. Artikel 4 wordt als volgt geherformuleerd:

“Het bewijs van oorsprong van het product wordt ook geleverd door vermelding van de producenten, verwerkende bedrijven en verpakkingsbedrijven in de relevante registers die worden bijgehouden en bijgewerkt door het in artikel 7 van dit productdossier bedoelde controleorgaan.”.

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

Artikel 5 van het productdossier

Dit artikel is herschreven om daarin zowel wijzigingen in verwerkings- en productietechnieken als de praktijkresultaten te verwerken die sinds de inwerkingtreding van het productdossier zijn behaald.

Bodembewerking

Bodembewerking

—   De volgende zin:

“Er moet tot 25-30 cm diep worden geploegd, gevolgd door ten minste één keer eggen; daarna moet de bodem worden geëffend voor een optimaal waterbeheer.”

is gewijzigd in:

“Er moet tot 25-30 cm diep worden geploegd, gevolgd door ten minste één keer eggen; andere bodembewerkingstechnieken die zorgen voor het juiste zaadbed, zijn evenwel ook toegestaan.”.

Traditionele bodembewerkingstechnieken (ploegen, eggen) kunnen nu worden vervangen door andere methoden (frezen, verticuteren) waarmee op milieuvriendelijkere wijze hetzelfde doel wordt bereikt met een lager energieverbruik. Naast ploegen bestaan er tegenwoordig andere, modernere bodembewerkingstechnieken die als milieuvriendelijker gelden.

Bodemanalyse

Bodemanalyse

—   De zin:

“Landbouwbedrijven die Riso del Delta del Po produceren, moeten ten minste om de vijf jaar bodemanalysen verrichten op de volgende kenmerken: structuur, pH, organische stof, calciumcarbonaatgehalte, opneembaar fosfor, uitwisselbaar kalium, totale stikstof, koolstof-stikstofverhouding, uitwisselbaar calcium, magnesium en natrium, evenals de magnesium-kaliumverhouding, met als doel in het bedrijf een correct bemestingsplan voorhanden te hebben dat is opgesteld door een landbouwdeskundige.”

is gewijzigd in:

“Landbouwbedrijven die Riso del Delta del Po produceren, moeten ten minste om de vijf jaar bodemanalysen verrichten op de volgende kenmerken: structuur, pH, organische stof, calciumcarbonaatgehalte, opneembaar fosfor, uitwisselbaar kalium, totale stikstof, koolstof-stikstofverhouding, uitwisselbaar calcium, magnesium en natrium, evenals de magnesium-kaliumverhouding, met als doel in het bedrijf een correct bemestingsplan voorhanden te hebben dat aansluit bij de feitelijke behoeften.”.

De verplichting om het bemestingsplan te laten opstellen door een “landbouwdeskundige” is geschrapt; het plan mag ook worden opgesteld in de landbouwbedrijven gezien de ervaring die is opgedaan door landbouwers, die niet per definitie als officiële landbouwdeskundige worden aangemerkt.

—   De volgende zinnen worden geschrapt:

“Aangezien de variëteit Carnaroli een specifieke, kleiachtige bodem vereist, mag deze uitsluitend worden geteeld in grond met een pH van meer dan 7,5. De drie andere variëteiten kunnen worden geproduceerd in het gehele, in artikel 3 van dit productdossier vermelde gebied.”.

De verwijzing naar de pH van de grond (de parameter die enkel van toepassing is op de variëteit Carnaroli) kan worden geschrapt, daar vastgesteld is dat de pH niet alleen sterk varieert in het teeltgebied maar ook binnen één landbouwbedrijf en zelfs binnen één perceel, en geen effect heeft op de kwaliteit van de genoemde variëteit. Bovendien fungeert het water dat van april tot augustus op het land staat, als buffer voor het zure milieu, waardoor de pH stijgt.

Deze wijziging is ook van toepassing op punt 3.5 van het enig document.

Meststoffen

Meststoffen

—   Het maximale gehalte aan stikstof (N) in meststoffen is verhoogd van 130 kg/ha naar 160 kg/ha.

Omdat het productiegebied bestaat uit veenachtige en kleiachtige grond, moeten er, afhankelijk van de bodem en om een homogeen en consistent handelsproduct te verkrijgen, uiteenlopende meststoffen worden toegepast. Daarom moet de maximale hoeveelheid stikstof worden verhoogd om een korreleiwitgehalte te verkrijgen dat gelijk is aan dat op andere soorten grond.

Zaai

Zaai

—   De zin:

“De maximaal te gebruiken hoeveelheid zaad per hectare is 240 kg. Het zaaien geschiedt vrij in water of droog op de bewerkte grond waarop onmiddellijk na het zaaien water wordt gepompt.”

Is gewijzigd in:

“De maximaal te gebruiken hoeveelheid zaad per hectare is 300 kg. Het zaaien geschiedt vrij in water of door het planten in water, of droog op de bewerkte grond waarop onmiddellijk na het zaaien water wordt gepompt.”.

De maximale hoeveelheid zaad is verhoogd, aangezien 240 kg/ha gezaaid in water in sommige gebieden ontoereikend is om de grond in voldoende mate te bedekken. Als te spaarzaam wordt geplant, is de rijstplant niet of onvoldoende bestand tegen onkruid, waardoor er herhaaldelijk moet worden gewied. Bovendien is de optie van droog zaaien toegevoegd om het watergebruik te beperken.

Ongedierte- en onkruidbestrijding

Ongedierte- en onkruidbestrijding

—   De zin:

“Zaadbehandeling is verplicht om voor rijst schadelijke sporenplanten (fusariosis, elmintosporiosis en piricularia (brusone) te bestrijden.”

is gewijzigd in:

“Zaadbehandeling is toegestaan om voor rijst schadelijke sporenplanten (fusariosis, elmintosporiosis en piricularia) te bestrijden.”.

Om de rijstteelt milieuvriendelijker te maken, is de zaadbehandeling voortaan facultatief: deze is niet nodig voor zaad dat vrij is van ziekteverwekkers.

—   De volgende zin wordt geschrapt:

“Het is verplicht om het rijstveld te draineren en aan zonlicht bloot te stellen in geval van problemen veroorzaakt door rijstfytofagen (schelpdieren, insecten en wormen).”.

De verplichting om het rijstveld te draineren, is geschrapt om het milieu te sparen en het watergebruik te beperken.

—   De zin:

“Onkruid kan worden bestreden met toegelaten gewasbeschermingsmiddelen en door het maaien van dijken ter voorkoming van buitensporige uitzaaiing, door een goede waterhuishouding en door gerichte bodembehandeling vóór het zaaien.”

is gewijzigd in:

“Onkruid kan worden bestreden met toegelaten gewasbeschermingsmiddelen en door het maaien van dijken ter voorkoming van buitensporige uitzaaiing, door een goede waterhuishouding en door gerichte bodembehandeling vóór het zaaien, alsmede door mogelijk tijdelijke drainage overeenkomstig goede praktijken voor de uitroeiing van fytofagen.”.

Duidelijkheidshalve moet in het gedeelte over plaagbestrijding naar zowel fytofagen als onkruid worden verwezen, zoals de huidige formulering al doet. Ook moet de optie van tijdelijke drainage worden opgenomen in het productdossier. De ervaring met rijstgewassen heeft geleerd dat gerichte drainage van de rijstvelden de problemen met fytofagen zonder verdere behandeling verhelpt.

Oogsten, drogen, opslaan en verwerken

Oogsten, drogen, opslaan en verwerken

—   De volgende maximale productiewaarden per eenheid droge padie

| “Carnaroli | : | 6,0 ton/ha |
| --- | --- | --- |
| Volano | : | 8,0 ton/ha |
| Baldo | : | 8,0 ton/ha |
| Arborio | : | 7,5 ton/ha” |

“Carnaroli

:

6,0 ton/ha

Volano

:

8,0 ton/ha

Baldo

:

8,0 ton/ha

Arborio

:

7,5 ton/ha”

worden als volgt gewijzigd:

| “Variëteit | Ton/ha |
| --- | --- |
| Arborio | 7,5 |
| Baldo | 8,0 |
| Cammeo | 8,5 |
| Carnaroli | 6,5 |
| Telemaco | 8,5 |
| Karnak | 8,5 |
| Volano | 8,0 |
| Caravaggio | 8,5 |
| Keope | 8,5”. |

“Variëteit

Ton/ha

Arborio

7,5

Baldo

8,0

Cammeo

8,5

Carnaroli

6,5

Telemaco

8,5

Karnak

8,5

Volano

8,0

Caravaggio

8,5

Keope

8,5”.

De opbrengsten voor de nieuwe variëteiten zijn toegevoegd en de maximale productie van Carnaroli is licht verhoogd gezien de recentelijk geboekte vooruitgang.

—   De zin:

“De industriële verwerking geschiedt in productiebedrijven, volgens procedures die garanderen dat de Riso del Delta del Po zijn eigenschappen behoudt.”

is gewijzigd in:

“De industriële verwerking van padie tot rijst (doppen en malen) geschiedt in productiebedrijven binnen het BGA-gebied, volgens procedures die garanderen dat de Riso del Delta del Po de in punt 3.2 vermelde eigenschappen behoudt. Dankzij de bijzondere kenmerken van het productiegebied blijven de eigenschappen van het product behouden tijdens het doppen en malen en blijft het barsten/breken van de korrel beperkt, wat noodzakelijk is voor een uniform kookresultaat.”.

Jarenlange ervaring heeft uitgewezen dat de plaats waar de rijst wordt gedopt en gemalen, van invloed is op de kwaliteit van het eindproduct. In deze fasen is de bijzondere aard van het productiegebied een van de belangrijkste factoren voor het behoud van de beste producteigenschappen: breken e.d. van de korrel wordt zo veel mogelijk voorkomen, wat weer garant staat voor een uniform kookresultaat.

Het uitzonderlijk gunstige microklimaat, de temperaturen en de omgevingsfactoren van het productiegebied, zoals het BGA-gebied “Riso del Delta del Po”, maken het tot een gebied dat wordt gekenmerkt door een zeer stabiele relatieve luchtvochtigheid, die de optimale omstandigheden biedt voor het vervullen van de kwaliteitseisen van “Riso del Delta del Po”.

Volledigheidshalve wordt benadrukt dat de specificiteit van het productiegebied van “Riso del Delta del Po” bekend is bij alle marktdeelnemers in de sector en ook blijkt uit publicaties. De BGA-productiegebieden, die circa drie meter boven zeeniveau liggen, hebben van nature de juiste vochtigheid, een unieke omstandigheid voor dit deel van Italië.

Deze wijziging is ook van toepassing op punt 3.6 van het enig document.

—   De volgende zinnen in punt 3.6 zijn geschrapt:

“De rijst wordt gedroogd in droogovens waarin het risico dat de rijstkorrels met verbrandingsresiduen in aanraking komen of een vreemde geur krijgen, uitgesloten is. Het vuur in de droogovens mag zowel open als indirect zijn mits als brandstof aardgas of LPG wordt gebruikt.

Het uiteindelijke vochtgehalte van de gedroogde padie is ten hoogste 14 %.”.

Deze wijziging is louter redactioneel van aard, daar bovenstaande zinnen niet zozeer betrekking hebben op specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. als wel op de werkwijze voor het verkrijgen van het product. Er wordt op gewezen dat de wijziging geen wijziging in het productdossier met zich meebrengt, aangezien beide bepalingen hetzelfde zijn gebleven in het desbetreffende artikel 5, “Werkwijze voor het verkrijgen van het product”, en van kracht blijven.

Etikettering en verpakking

Etikettering en verpakking

Artikel 8 van het productdossier

—   De volgende zin:

“De rijst wordt verpakt in voor levensmiddelen bestemde dozen of zakken van 0,5 kg, 1 kg, 2 kg of 5 kg. Ook is het toegestaan het product onder vacuüm of gemodificeerde atmosfeer te verpakken.”

is gewijzigd in:

“De rijst wordt verpakt in voor levensmiddelen bestemde dozen of zakken. Ook is het toegestaan het product onder vacuüm of gemodificeerde atmosfeer te verpakken.”.

De vereisten voor gewicht en verpakkingskenmerken zijn geschrapt om verpakkingsbedrijven meer flexibiliteit te bieden bij de keuze van de soorten verpakking.

—   De informatie in de volgende alinea’s:

“De minimale afmetingen van het logo zijn 40 × 30 mm. De lettertekens van het opschrift “Riso del Delta del Po”, gevolgd door “Indicazione Geografica Protetta” of de afkorting “IGP”, moeten voldoende groot zijn en in elk geval meer dan 5 mm.

Op de verpakking moet de naam van de variëteit voorkomen (“Arborio”, “Carnaroli”, “Volano” of “Baldo”) en kan het type “volle rijst”, worden vermeld.

Alsmede de naam of handelsnaam en het adres van het verpakkingsbedrijf.

De afmetingen van alle andere aanduidingen dan het opschrift “Riso del Delta del Po — Indicazione Geografica Protetta” mogen niet meer dan 1/3 van die van de lettertekens van “Riso del Delta del Po” zijn.”

is als volgt geherformuleerd:

“Afgezien van hetgeen wettelijk verplicht is, moet het volgende op de verpakking staan:

| 1) | het opschrift “Riso del Delta del Po”, gevolgd door “Indicazione Geografica Protetta” (of de afkorting “IGP”) in lettertekens van voldoende grootte (minimaal 7 pt); |
| --- | --- |

1)

het opschrift “Riso del Delta del Po”, gevolgd door “Indicazione Geografica Protetta” (of de afkorting “IGP”) in lettertekens van voldoende grootte (minimaal 7 pt);

| 2) | het logo van de BGA met de minimale afmetingen 40 × 25 mm. Bij een groter logo groter moeten dezelfde proporties worden aangehouden; welke van de in artikel 2 vermelde variëteiten deze bevat: Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio of Keope; facultatief: de soort behandeling op grond van de huidige wetgeving; |
| --- | --- |

2)

het logo van de BGA met de minimale afmetingen 40 × 25 mm. Bij een groter logo groter moeten dezelfde proporties worden aangehouden; welke van de in artikel 2 vermelde variëteiten deze bevat: Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio of Keope; facultatief: de soort behandeling op grond van de huidige wetgeving;

| 3) | het BGA-symbool van de Europese Unie.”. |
| --- | --- |

3)

het BGA-symbool van de Europese Unie.”.

De voorschriften voor de minimale grootte van het opschrift “Riso del Delta del Po” en de informatie die al was vereist op grond van de geldende wetgeving (naam of handelsnaam en adres van het verpakkingsbedrijf), zijn geschrapt. Voorts zijn geen specifieke verpakkings- en etiketteringsvoorschriften meer nodig aangezien er geen traditionele verpakkingssoorten bestaan voor de BGA “Riso del Delta del Po”, en is de soort industriële behandeling die op grond van de huidige wetgeving is vereist, als optie toegevoegd.

Productlogo

Productlogo

Met het oog op een exacte reproductie van het productlogo op de verpakking zijn de verwijzingen naar de grootte van het logo (zie punt 2 van de vorige wijziging) en de codes van de kleuren groen, “Pantone 557C”, en geel, “Pantone 117C”, verduidelijkt en gecorrigeerd. De volgende alinea wordt aan het productdossier toegevoegd:

“De exacte kleurcodes staan hieronder:

Pantone Solid Coated

| roomwit: | 1 205 C |
| --- | --- |
| groen: | 557 C |
| geel: | 117 C |

roomwit:

1 205 C

groen:

557 C

geel:

117 C

Vier kleuren, CMYK:

| roomwit: | C 0 | M 3 | Y 43 | K 0 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| groen: | C 48 | M 4 | Y 35 | K 10 |
| geel: | C 7 | M 28 | Y 100 | K 12”. |

roomwit:

C 0

M 3

Y 43

K 0

groen:

C 48

M 4

Y 35

K 10

geel:

C 7

M 28

Y 100

K 12”.

De Pantone-kleur en de code ervan moeten technisch worden verduidelijkt, zodat de drukkers het logo precies kunnen reproduceren.

Bijwerkingen van de wetgeving en controle

Bijwerkingen van de wetgeving en controle

Artikel 7 van het productdossier

De verwijzingen naar de bestaande wetgeving zijn bijgewerkt en de naam en het adres van het controleorgaan zijn vermeld.

ENIG DOCUMENT

“RISO DEL Delta DEL PO”

“RISO DEL Delta DEL PO”

EU-nr.: PGI-IT-0712-AM01 — 21.6.2017

EU-nr.: PGI-IT-0712-AM01 — 21.6.2017

BOB ( ) BGA ( X )

BOB ( ) BGA ( X )

1.   Naam

Naam

“Riso del Delta del Po”

2.   Lidstaat of derde land

Lidstaat of derde land

Italië

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Productcategorie

Categorie 1.6. Groenten, fruit en granen, in ongewijzigde staat of verwerkt

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

De aanduiding “Riso del Delta del Po” heeft uitsluitend betrekking op rijst van de soort “Japonica”, groep Superfino, in de variëteiten Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio en Keope.

“Riso del Delta del Po” heeft een grote, compacte, kristallijne/parelmoerachtige korrel met een hoog eiwitgehalte en kan de op grond van de huidige wetgeving toegestane industriële procedés en behandelingen ondergaan.

Het grote vochtopnamevermogen, het geringe zetmeelverlies en de vastkokendheid zorgen er samen met organoleptische eigenschappen als geur en specifieke smaak voor dat deze rijst met name geschikt is om de heerlijkste risotto te bereiden.

“Riso del Delta del Po” — BGA moet de volgende korrelkenmerken hebben:

| Variëteit | Consistentie
  kg/cm2 | Eiwitgehalte % in de droge stof |
| --- | --- | --- |
| niet minder dan | niet minder dan |
| Arborio, Volano, Telemaco | 0,65 | 6,60 |
| Baldo, Cammeo | 0,60 | 6,60 |
| Carnaroli, Karnak, Caravaggio, Keope | 0,85 | 6,60 |

Variëteit

Consistentie

kg/cm2

2

Eiwitgehalte % in de droge stof

niet minder dan

niet minder dan

Arborio, Volano, Telemaco

0,65

6,60

Baldo, Cammeo

0,60

6,60

Carnaroli, Karnak, Caravaggio, Keope

0,85

6,60

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

—

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Met het oog op de bijzondere teeltvoorwaarden van deze rijst vindt de productiefase plaats in het in punt 4 vermelde geografische gebied.

Het zaaien geschiedt vrij in water of door het planten in water, of droog op de bewerkte grond waarop onmiddellijk na het zaaien water wordt gepompt.

De industriële verwerking van padie tot rijst (doppen en malen) geschiedt in productiebedrijven binnen het BGA-gebied, volgens procedures die garanderen dat de “Riso del Delta del Po” de in punt 3.2 vermelde eigenschappen behoudt. Dankzij de bijzondere kenmerken van het productiegebied blijven de eigenschappen van het product behouden tijdens het doppen en malen en blijft het barsten/breken van de korrel beperkt, wat noodzakelijk is voor een uniform kookresultaat.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

De rijst wordt verpakt in voor levensmiddelen bestemde dozen of zakken. Ook is het toegestaan het product onder vacuüm of gemodificeerde atmosfeer te verpakken.

De sluiting van de verpakking moet zodanig zijn vervaardigd dat de inhoud kan worden uitgenomen zonder dat de verpakking scheurt.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Afgezien van hetgeen wettelijk verplicht, moet het volgende op de verpakking staan:

| 1) | het opschrift “Riso del Delta del Po”, gevolgd door “Indicazione Geografica Protetta” (of de afkorting “IGP”) in lettertekens van voldoende grootte (minimaal 7 pt); |
| --- | --- |

1)

het opschrift “Riso del Delta del Po”, gevolgd door “Indicazione Geografica Protetta” (of de afkorting “IGP”) in lettertekens van voldoende grootte (minimaal 7 pt);

| 2) | het logo van de BGA met de minimale afmetingen 40 × 25 mm. Bij een groter logo moeten dezelfde proporties worden aangehouden; de naam van de desbetreffende variëteit: Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio of Keope; facultatief: de soort behandeling op basis van de huidige wetgeving; |
| --- | --- |

2)

het logo van de BGA met de minimale afmetingen 40 × 25 mm. Bij een groter logo moeten dezelfde proporties worden aangehouden; de naam van de desbetreffende variëteit: Carnaroli, Volano, Baldo, Arborio, Cammeo, Karnak, Telemaco, Caravaggio of Keope; facultatief: de soort behandeling op basis van de huidige wetgeving;

| 3) | het BGA-symbool van de Europese Unie. |
| --- | --- |

3)

het BGA-symbool van de Europese Unie.

Het officiële logo van “Riso del Delta del Po” bestaat uit een roomwitte ovale strook met een groene rand aan de omtrek. In de bovenste helft van dit ovaal staat “RISO DEL Delta DEL PO” en in de onderste helft “Indicazione Geografica Protetta”, in beide gevallen in groene hoofdletters.

In het groene binnenovaal zijn links en rechts typische elementen van de Po-delta in de kleur roomwit afgebeeld (rietstengels en gestileerde vogels) met daartussen een geel gekleurde gestileerde vrouwenfiguur met een bundel rijst.

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het typische geografische gebied van de “Riso del Delta del Po” strekt zich uit over de uiterst oostelijke punt van de Povlakte tussen de regio’s Veneto en Emilia Romagna. Dit gebied is ontstaan door afzettingsmateriaal dat is meegevoerd door de rivier de Po. Het gebied wordt ten oosten begrensd door de Adriatische Zee, ten noorden door de rivier Adige en ten zuiden door het scheepvaartkanaal Ferrara-Porto Garibaldi.

In Veneto wordt “Riso del Delta del Po” geteeld in de provincie Rovigo en wel in de gemeenten Ariano nel Polesine, Porto Viro, Taglio di Po, Porto Tolle, Corbola, Papozze, Rosolina en Loreo.

In de regio Emilia Romagna wordt het productiegebied gevormd door de gemeenten Comacchio, Goro, Codigoro, Lagosanto, Massa Fiscaglia, Migliaro, Migliarino, Ostellato, Mesola, Jolanda di Savoia en Berra van de provincie Ferrara.

5.   Verband met het geografische gebied

Verband met het geografische gebied

Omgevingsfactoren

Omgevingsfactoren

De bodemeigenschappen, het milde klimaat en de nabijheid van de zee zijn de hoofdfactoren die de productie in het gebied van de Riso del Delta del Po kenmerken en bepalen. Aangezien grote delen van dit gebied permanent half onder water staan, vormen ze de ideale teelgrond voor rijst, de enige teelt die hier mogelijk is.

De alluviale gebieden van de Po-delta zijn gevormd door materiaalafzettingen van de rivier en zijn bijzonder vruchtbaar. De grond is rijk aan mineralen; met name het kaliumgehalte is zo hoog dat de toevoeging van kaliummeststoffen overbodig is.

Ondanks de verschillen in de samenstelling van de teeltgronden hebben deze als gemeenschappelijk kenmerk het zeer hoge zoutgehalte (E.C.-waarden van meer dan 1 mS/cm) dat het gevolg is van de zeer hoge grondwaterspiegel.

Door de bijzondere geografische ligging in de nabijheid van de zee is het microklimaat van het gebied bijzonder gunstig voor de rijstteelt, niet in de laatste plaats vanwege de constante aanwezigheid van wind en dientengevolge een geringe relatieve vochtigheid. De temperatuurschommelingen zijn beperkt: de temperatuur daalt in de winter vrijwel nooit tot onder de 0 °C en is in de laatste dertig jaar in de zomer nooit opgelopen tot boven de 32 °C. De neerslag is in het algemeen gelijkelijk verspreid over het jaar, met maximumwaarden van 700 mm/jaar. Bij deze bijzondere klimatologische omstandigheden blijft de verspreiding van pathogene schimmels en beperkt, zodat minder schimmelwerende middelen hoeven te worden gebruikt.

Historische en menselijke factoren

Historische en menselijke factoren

De eerste documentatie over de rijstteelt in Polesine (in de provincie Rovigo), en met name in het deltagebied van de Po, dateert van enkele tientallen jaren na de verspreiding van deze teelt in de Povlakte (1450). Er bestaat een nauw verband tussen de rijstteelt en de drainages omdat deze teelt mogelijkheden schiep voor een snelle benutting van brakke grond die in een later stadium voor teeltrotatie in aanmerking zou komen. Dit blijkt uit een wet van 1594 van de Republiek Venetië. Tegen het einde van de achttiende eeuw begon op initiatief van enkele Venetiaanse patriciërs de systematische verbouw van rijst in de gedraineerde gebieden.

Momenteel beslaat de teelt van “Riso del Delta del Po” ongeveer 9 000 hectare. De invloed van deze teelt komt tot uiting in de plaatselijke cultuur en in de maatschappelijke ontwikkeling van het gebied. De rijst wordt al vele jaren door een groot aantal bedrijven verpakt en verhandeld onder de naam “Riso del Delta del Po”. Dankzij de bijzondere organoleptische kenmerken, die deze rijst onderscheiden van andere in Italië geproduceerde rijstsoorten, is de “Riso del Delta del Po” in heel Italië een door de consument hooglijk gewaardeerd product. De reputatie van het product wordt tevens versterkt door beurzen en traditionele feesten die jaarlijks in het gebied worden gehouden, zoals de beroemde Giornate del riso del Delta del Po in Jolanda di Savoia (provincie Ferrara) en de jaarbeurs van Porto Tolle.

De bijzondere eigenschappen van de “Riso del Delta del Po” houden verband met het hoge eiwitgehalte, de grootte van de korrels, het grote absorptievermogen, het lage zetmeelverlies en de hoogwaardige kwaliteit — eigenschappen die er tevens voor zorgen dat de rijst bijzonder kookvast is.

Bovendien heeft deze rijst een bijzondere smaak en geur, die het product onderscheiden van rijstsoorten uit niet-zoute gebieden.

De zoutresten in de bodem van de gedraineerde gebieden in combinatie met de bijzondere eigenschappen van het water dat voor de teelt wordt gebruikt, en het zouthoudende grondwater verschaffen bijzondere organoleptische en handelseigenschappen aan dit uitgesproken en zeer gewaardeerde product.

De hoge minerale vruchtbaarheid van de alluviale bodem en met name de kaliumconcentratie vormen de basis voor het hoge eiwitgehalte en de uitstekende kookvastheid van de rijstkorrels.

Ondanks de verschillen in de samenstelling van de teeltgronden hebben deze als gemeenschappelijk kenmerk het zeer hoge zoutgehalte (E.C.-waarden van meer dan 1 mS/cm) dat de rijst een bijzondere geur en smaak geeft.

De permanente aanwezigheid van zeewind verlaagt de luchtvochtigheid van het microklimaat van de rijstvelden, waardoor ook veel minder schimmelwerende middelen nodig zijn en een kwalitatief hoogwaardige rijstsoort wordt verkregen.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(Artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

Het ministerie heeft de nationale procedure voor de indiening van bezwaarschriften ingeleid met de bekendmaking van het voorstel tot wijziging van het productdossier van “Riso del Delta del Po” — BGA in de Gazetta Ufficiale van Italië, nr. 100 van 2 mei 2017.

De geconsolideerde tekst van het productdossier kan worden geraadpleegd via de volgende link:

http://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/3335

ofwel

door de startpagina van het ministerie van Landbouw-, Voedsel- en Bosbouwbeleid (www.politicheagricole.it) te openen en te klikken op “Qualità” (rechtsboven in het scherm), vervolgens op “Prodotti DOP, IGP e STG” (aan de linkerkant van het scherm) en ten slotte op “Disciplinari di Produzione all’esame dell’UE”.

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

1

(*1)  in de droge stof”

*1

---

| 13.8.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 271/86 |
| --- | --- | --- | --- |

13.8.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 271/86

---

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2019/C 271/07)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) binnen drie maanden na de datum van publicatie van deze bekendmaking bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

ENIG DOCUMENT

“ΚΡΙΤΣΑ” (KRITSA)

EU-nr.: PGI-GR-02317 — 6.7.2017

BOB ( ) BGA ( X )

1.   Naam/namen

“Κριτσά” (Kritsa)

2.   Lidstaat of derde land

Griekenland

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Categorie 1.5. Oliën en vetten (boter, margarine, spijsolie enz.)

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

“Kritsa”-olijfolie wordt uitsluitend gewonnen uit olijven van de variëteit Koroneiki. De kleur van de olie varieert van groen tot goudgroen.

Fysisch-chemische kenmerken:

| — | zuurtegraad (uitgedrukt als gewichtspercentage oliezuur): ≤ 0,5 |
| --- | --- |

—

zuurtegraad (uitgedrukt als gewichtspercentage oliezuur): ≤ 0,5

| — | extinctiecoëfficiënt K270: ≤ 0,15 |
| --- | --- |

—

extinctiecoëfficiënt K270: ≤ 0,15

| — | extinctiecoëfficiënt K232: ≤ 1,90 |
| --- | --- |

—

extinctiecoëfficiënt K232: ≤ 1,90

| — | variatie van de extinctiecoëfficiënt (ΔΚ): ≤ 0 |
| --- | --- |

—

variatie van de extinctiecoëfficiënt (ΔΚ): ≤ 0

Sensorische evaluatie

| — | fruitigheid. ≥ 2,5 |
| --- | --- |

—

fruitigheid. ≥ 2,5

| — | gebrek: 0,0 |
| --- | --- |

—

gebrek: 0,0

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

“Kritsa”-olijfolie wordt alleen gewonnen uit olijven van de variëteit Koroneiki.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

De teelt van de olijven en alle stappen van de productie van “Kritsa”-olijfolie van eerste persing moet binnen het afgebakende geografische gebied plaatsvinden.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

“Kritsa”-olijfolie geniet zowel in Griekenland als daarbuiten faam op grond van de uitzonderlijke kwaliteit (laag zuurgehalte, lage extinctiecoëfficiënten) en de fruitige smaak van het product. Deze kenmerken veranderen onder invloed van temperatuur, licht en zuurstof. De kans dat dit gebeurt, is groter wanneer olijfolie wordt overgeheveld uit opslagtanks naar een tankwagen of omgekeerd, of wordt overgepompt tussen tankwagens, en tijdens het vervoer in tankwagens. Bovendien verliest de olie onder invloed van hoge temperaturen en bij blootstelling aan zuurstof snel zijn karakteristieke fruitigheid. Daarom dient “Kritsa”-olijfolie te worden opgeslagen in stalen vaten in het afgebakende gebied, om ervoor te zorgen dat geen afbreuk wordt gedaan aan de kenmerken waarop zijn faam berust. “Kritsa”-olijfolie wordt ook verpakt in het afgebakende gebied, meer specifiek op de plaats van productie. Hierdoor wordt gewaarborgd dat de kwaliteitskenmerken van de olie behouden en ongewijzigd blijven, terwijl controles op die manier worden vergemakkelijkt en de traceerbaarheid wordt verzekerd.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

“Kritsa”-olijfolie wordt uitsluitend geproduceerd binnen de grenzen van de gemeente Kritsá en de naburige gemeenschappen Mesa, Exo Lakkonia en Kroustas in de gemeente Agios Nikolaos. Naast het uitgestrekte dorp Kritsá omvat de gelijknamige gemeente de volgende plaatsen: Ammoudara, Vathy, Theologos, Katharó, Kalyvos, Mardati, Rousa Limni en Tapes.

5.   Verband met het geografische gebied

“Kritsa” is een van de meest bekende olijfoliën en geniet ook buiten Griekenland grote bekendheid. Die faam is puur te danken aan de kwaliteit en de organoleptische en chemische kenmerken van het product, die op hun beurt verband houden met het geografische gebied, maar ook aan de menselijke factor, die in belangrijke mate bijdraagt aan de kwaliteit van de geproduceerde olie.

Deze wijdverbreide reputatie vormt de basis voor de aanvraag tot registratie van “Kritsa”-olijfolie als beschermde geografische aanduiding (BGA).

“Kritsa”-olijfolie wordt in een verhoudingsgewijs klein gebied geproduceerd waar de bodem- en klimaatomstandigheden min of meer identiek zijn, zodat een eindproduct met uniforme kenmerken wordt verkregen. Bovendien is Koroneiki de enige olijvenvariëteit die in dit gebied wordt geteeld.

Het gebied kent een mild mediterraan klimaat zonder grote temperatuurschommelingen. Vanwege de ligging en het terrein is het gebied met 2 900 zonuren per jaar bijzonder zonrijk. De olijfgaarden zijn aangelegd op droge kalkgronden met een hoog watervasthoudend vermogen. Het kleigehalte maakt de bodem geschikt voor de olijventeelt zonder irrigatie. Bovendien zijn de omstandigheden niet bijzonder gunstig voor de olijfvlieg, zodat plagen doorgaans beperkt blijven.

Het merendeel van de in het gebied geoogste olijven wordt collectief geperst, en het persen vindt binnen 48 uur na de oogst plaats, waardoor kwaliteitsverlies na de oogst tot een minimum wordt beperkt. Dankzij de jarenlang opgebouwde ervaring van de producenten worden de vruchten geoogst als zij precies de juiste rijpingsgraad hebben bereikt en hun kleur van geelgroen verandert in donkerpaars, een factor die van invloed is op de organoleptische kenmerken van de geproduceerde olie.

Zowel natuurlijke als menselijke factoren dragen dus bij tot de specifieke kenmerken van “Kritsa”-olijfolie, namelijk een lage zuurtegraad van minder dan 0,5, lage extinctiecoëfficiëntwaarden (K270: ≤ 0,15, K232: ≤ 1,90, ΔΚ: ≤ 0) en een fruitigheid van meer dan 2,5).

Door de overvloed aan zonlicht, de droge kalkgrond en de oogst op het juiste tijdstip wordt olie met tal van aromatische bestanddelen verkregen waaraan het product zijn karakteristieke fruitige smaak te danken heeft. De lage extinctiecoëfficiëntwaarden (K270, K232 en ΔΚ) houden verband met de hoge ligging, maar ook met het feit dat de olijven direct na het plukken worden geperst.

“Kritsa”-olijfolie is uitgebreid besproken in Noorse, Sloveense en Japanse tijdschriften, waarbij bijzondere nadruk werd gelegd op de kwaliteitskenmerken ervan.

“Kritsa”-olijfolie wordt ook voorgesteld op reis- en agrotoeristische websites, waar reizigers wordt geadviseerd om na een bezoek in Kritsá niet zonder een fles lokaal geproduceerde olijfolie huiswaarts te keren.

Daarnaast wordt “Kritsa”-olijfolie genoemd op de website van een bekend restaurant in Athene, dat voor de aangeboden spijzen alleen van deze olie gebruikmaakt. “Kritsa”-olijfolie is tevens een van de basisingrediënten die worden gebruikt aan de beroemde Valrhona-patisserieschool in Frankrijk.

De faam van het product en het verband met de lokale bevolking en de omgeving blijken uit het feit dat het wordt uitgelicht bij lokale evenementen, op de lokale en nationale radio en televisie en in de pers.

De verbanden tussen “Kritsa”-olijfolie en de lokale bevolking en haar geschiedenis worden door schrijver en journalist Tom Mueller beschreven in het boek Extra Virginity. The Sublime and Scandalous World of Olive Oil (2014).

Over “Kritsa”-olijfolie wordt ook bericht in de internationale media, met name door CNN en The Times, zoals te lezen valt op de website van de Olive Oil Times.

Bovendien getuigen reisberichten uit de 19e eeuw van de faam van het product en van het feit dat Kritsá destijds al werd erkend als belangrijk gebied voor de olijfolieproductie.

Met name bericht M.A. Fabreguettes in het Bulletin de la Société de Géographie van 1835 over “Kritsá [...] een dorp dat rijk is aan allerlei producten: olijfolie, amandelen, johannesbrood, kaas enz. [...]”, terwijl Ν. Kalomenopoulos in Kritika iti Topografia kai Odoiporika tis Nisou Kritis (1894) schrijft: “De vruchtbare Kritsá-vallei, een kleine vlakte die wordt doorkruist door een kleine rivier en dicht is beplant met olijfbomen [...]” en “De Lakkonia-vallei [...] is bezaaid met olijf- en kersenbomen [...]”.

Sinds 2006 is “Kritsa”-olijfolie bekroond met in totaal 24 prijzen — waarvan 16 in nationale concoursen en acht in internationale, met name in de categorieën mild en intens fruitige olie. De hoogste onderscheiding was de gouden medaille in de categorie mild fruitige olie bij het internationale, door de International Olive Council georganiseerde Mario Solinas-concours in 2008. Andere belangrijke onderscheidingen waren de 3e plaats bij hetzelfde concours in 2006, gouden medailles bij de Los Angeles Extra Virgin Olive Oil Competition (2010) en Great Taste, Londen (2012), en zilveren medailles bij Prodexpo, Moskou (2012), Olive Japan (2013) en Cat Cora’s Kitchen (2013). In Griekenland heeft de olie gouden medailles gewonnen bij de volgende concoursen: het Concours van Panhelleense producenten olijfolie van eerste persing (2007), het 1e Griekse Concours voor olijfolie van eerste persing (2008) en Eleotechnia (2008 en 2011).

Naast de voornoemde onderscheidingen heeft “Kritsa”-olijfolie meer recentelijk een bronzen medaille voor olijfolie van eerste persing gewonnen bij de London International Quality Olive Oil Competition (2017). In hetzelfde jaar werd het product onderscheiden met de bronzen medaille voor de beste smaak in de categorie mild fruitige olie bij het 5e Griekse Concours voor olijfolie van eerste persing. Over beide onderscheidingen verschenen berichten in de Griekse online media. In 2016 en 2017 ontving de olijfmolen van de landbouwcoöperatie Kritsá twee onderscheidingen van de vereniging van olijven producerende gemeenten van Kreta: de zilveren Minoïsche Olijf in de categorie “goede marketingpraktijken voor olijfolie” en de gouden Minoïsche Olijf in de categorie “goede praktijken voor olijfoliepersing”.

Tot slot getuigen de oliepersen (minstens twee) in de buurt van de antieke stad Lato, waarvan de overblijfselen dateren uit de Dorische periode (5e en 4e eeuw v. Chr.), van het historische verband tussen de regio enerzijds en olijven en de productie van olijfolie anderzijds. In die stad, op een afstand van ongeveer drie kilometer van het dorp Kritsá, zijn relicten gevonden die op de opslag van olijfolie duiden. Ook de oude olijfmolens die in de bredere regio verspreid zijn, getuigen van de belangrijke rol die de olijventeelt altijd al in het dagelijkse leven van de lokale bevolking heeft gehad, hetgeen wordt bevestigd door verhalen van reizigers die vanaf de 19e eeuw in groten getale in boekvorm zijn verschenen.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

http://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/POP-PGE/prod_ladi_kritsa070119.pdf

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

---