# Dziennik Urzędowy C 100/16 m

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 100 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6616 marca 2023 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 100

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6616 marca 2023

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 |
| 2023/C 100/01 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Trwałe efekty Europejskiego Roku Młodzieży: włączanie problematyki młodzieżowej do głównego nurtu polityki i wzmacnianie pozycji młodzieży | 1 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 |
| 2023/C 100/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Inwestycje związane z płcią w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności (opinia z inicjatywy własnej) | 8 |
| 2023/C 100/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci jako sposób na poprawę równości płci w Unii Europejskiej (opinia z inicjatywy własnej) | 16 |
| 2023/C 100/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Informowanie o prawach podstawowych i praworządności (opinia z inicjatywy własnej) | 24 |
| 2023/C 100/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategia przemysłowa dla sektora technologii morskich (opinia z inicjatywy własnej) | 31 |
| 2023/C 100/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie pozycji młodzieży w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez edukację (opinia z inicjatywy własnej) | 38 |
| 2023/C 100/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejska inicjatywa obywatelska Ratujmy pszczoły i rolników (opinia z inicjatywy własnej) | 45 |
| 2023/C 100/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Kryzys cen żywności: rola spekulacji i konkretne propozycje działań w konsekwencji wojny w Ukrainie (opinia z inicjatywy własnej) | 51 |
| 2023/C 100/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sytuacja społeczno-gospodarcza w Ameryce Łacińskiej po kryzysie związanym z COVID-19: rola społeczeństwa obywatelskiego w procesie odbudowy (opinia z inicjatywy własnej) | 61 |
| 2023/C 100/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Transformacja cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim (opinia z inicjatywy własnej) | 68 |
| 2023/C 100/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawdzian konkurencyjności w celu zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE (opinia rozpoznawcza) | 76 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

2023/C 100/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Trwałe efekty Europejskiego Roku Młodzieży: włączanie problematyki młodzieżowej do głównego nurtu polityki i wzmacnianie pozycji młodzieży

1

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

2023/C 100/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Inwestycje związane z płcią w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności (opinia z inicjatywy własnej)

8

2023/C 100/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci jako sposób na poprawę równości płci w Unii Europejskiej (opinia z inicjatywy własnej)

16

2023/C 100/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Informowanie o prawach podstawowych i praworządności (opinia z inicjatywy własnej)

24

2023/C 100/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategia przemysłowa dla sektora technologii morskich (opinia z inicjatywy własnej)

31

2023/C 100/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie pozycji młodzieży w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez edukację (opinia z inicjatywy własnej)

38

2023/C 100/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejska inicjatywa obywatelska Ratujmy pszczoły i rolników (opinia z inicjatywy własnej)

45

2023/C 100/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Kryzys cen żywności: rola spekulacji i konkretne propozycje działań w konsekwencji wojny w Ukrainie (opinia z inicjatywy własnej)

51

2023/C 100/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sytuacja społeczno-gospodarcza w Ameryce Łacińskiej po kryzysie związanym z COVID-19: rola społeczeństwa obywatelskiego w procesie odbudowy (opinia z inicjatywy własnej)

61

2023/C 100/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Transformacja cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim (opinia z inicjatywy własnej)

68

2023/C 100/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawdzian konkurencyjności w celu zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE (opinia rozpoznawcza)

76

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 |
| 2023/C 100/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2021 (COM(2022) 337 final) | 83 |
| 2023/C 100/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Nowy europejski plan na rzecz innowacji (COM(2022) 332 final) | 89 |
| 2023/C 100/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – a) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego nadzwyczajny instrument jednolitego rynku i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2679/98 (COM(2022) 459 final – 2022/0278 (COD)) – b) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2016/424, (UE) 2016/425, (UE) 2016/426, (UE) 2019/1009 i (UE) nr 305/2011 w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku (COM(2022) 461 final – 2022/0279 (COD)) – c) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2000/14/WE, 2006/42/WE, 2010/35/UE, 2013/29/UE, 2014/28/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/31/UE, 2014/32/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE i 2014/68/UE w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku (COM(2022) 462 final – 2022/0280 (COD)) | 95 |
| 2023/C 100/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie horyzontalnych wymogów cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów z elementami cyfrowymi i zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/1020 (COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD)) | 101 |
| 2023/C 100/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Radyw sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (COM(2022) 245 final) | 105 |
| 2023/C 100/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne ramy usług medialnych na rynku wewnętrznym (europejski akt o wolności mediów) i zmieniającego dyrektywę 2010/13/UE (COM(2022) 457 final – 2022/0277 (COD)) | 111 |
| 2023/C 100/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Działanie na rzecz przyszłości bez azbestu: europejskie podejście do kwestii zagrożeń dla zdrowia związanych z azbestem (COM(2022) 488 final) – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD)) | 118 |
| 2023/C 100/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Umiejętności 2023 (COM(2022) 526 final – (2022)0326 (COD)) | 123 |
| 2023/C 100/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania (JOIN(2022) 24 final) | 132 |
| 2023/C 100/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115 (COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD)) | 137 |
| 2023/C 100/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 389/2012 w odniesieniu do wymiany informacji przechowywanych w elektronicznych rejestrach podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby akcyzowe między państwami członkowskimi w celach handlowych (COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS)) | 145 |
| 2023/C 100/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki zarządzania, ochrony i kontroli obowiązujące na obszarze objętym Porozumieniem w sprawie połowów na południowym obszarze Oceanu Indyjskiego (SIOFA) (COM(2022) 563 final – 2022/348 (COD)) | 146 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

2023/C 100/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2021 (COM(2022) 337 final)

83

2023/C 100/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Nowy europejski plan na rzecz innowacji (COM(2022) 332 final)

89

2023/C 100/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – a) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego nadzwyczajny instrument jednolitego rynku i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2679/98 (COM(2022) 459 final – 2022/0278 (COD)) – b) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2016/424, (UE) 2016/425, (UE) 2016/426, (UE) 2019/1009 i (UE) nr 305/2011 w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku (COM(2022) 461 final – 2022/0279 (COD)) – c) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2000/14/WE, 2006/42/WE, 2010/35/UE, 2013/29/UE, 2014/28/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/31/UE, 2014/32/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE i 2014/68/UE w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku (COM(2022) 462 final – 2022/0280 (COD))

95

2023/C 100/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie horyzontalnych wymogów cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów z elementami cyfrowymi i zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/1020 (COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD))

101

2023/C 100/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Radyw sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (COM(2022) 245 final)

105

2023/C 100/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne ramy usług medialnych na rynku wewnętrznym (europejski akt o wolności mediów) i zmieniającego dyrektywę 2010/13/UE (COM(2022) 457 final – 2022/0277 (COD))

111

2023/C 100/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Działanie na rzecz przyszłości bez azbestu: europejskie podejście do kwestii zagrożeń dla zdrowia związanych z azbestem (COM(2022) 488 final) – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD))

118

2023/C 100/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Umiejętności 2023 (COM(2022) 526 final – (2022)0326 (COD))

123

2023/C 100/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania (JOIN(2022) 24 final)

132

2023/C 100/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115 (COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD))

137

2023/C 100/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 389/2012 w odniesieniu do wymiany informacji przechowywanych w elektronicznych rejestrach podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby akcyzowe między państwami członkowskimi w celach handlowych (COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS))

145

2023/C 100/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki zarządzania, ochrony i kontroli obowiązujące na obszarze objętym Porozumieniem w sprawie połowów na południowym obszarze Oceanu Indyjskiego (SIOFA) (COM(2022) 563 final – 2022/348 (COD))

146

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/1 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/1

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Trwałe efekty Europejskiego Roku Młodzieży: włączanie problematyki młodzieżowej do głównego nurtu polityki i wzmacnianie pozycji młodzieży”

(2023/C 100/01)

zaproponowana przez Laurenţiu PLOSCEANU, przewodniczącego Sekcji SOC, na wniosek grupy koordynacyjnej ds. Europejskiego Roku Młodzieży (Katrīna LEITĀNE (przewodnicząca), Neža REPANŠEK, Michael McLOUGHLIN, Nicoletta MERLO, Mateusz Maciej SZYMAŃSKI, Florian MARIN, Pierre BOLLON, Dolores SAMMUT BONNICI i Davor MAJETIĆ)

| Podstawa prawna | art. 50 regulaminu wewnętrznego |
| --- | --- |
| | Rezolucja |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 150/0/1 |

Podstawa prawna

art. 50 regulaminu wewnętrznego

Rezolucja

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

150/0/1

Pomimo niepewności związanej z wojną w Ukrainie, pandemią COVID-19 i kryzysem klimatycznym młodzi ludzie nadal są motorem projektu europejskiego, a ich kreatywność, energia i entuzjazm decydują o jego trwałości. Podejmowane dziś decyzje determinują przyszłość naszego świata, dlatego tak istotne jest zapewnienie młodym ludziom wpływu na decyzje dotyczące ich przyszłości, ponieważ nawet pośrednie strategie polityczne mogą mieć ogromny wpływ i duże znaczenie, jeśli chodzi o młodzież i przyszłe pokolenia.

W grudniu 2021 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła rok 2022 Europejskim Rokiem Młodzieży, ponieważ „Europa potrzebuje wszystkich młodych ludzi”, a „duch i wizja tworzonej przez nas Unii muszą do nich przemawiać” (1). Ponadto, jak stwierdziła komisarz Marija Gabriel, „Europejski Rok Młodzieży powinien doprowadzić do zmiany sposobu, w jaki włączamy młodych ludzi w proces kształtowania polityki i podejmowania decyzji” (2).

W opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (3) (EKES-u) w sprawie „Strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027” EKES wzywa do skupienia się na podejściu międzysektorowym i do spojrzenia na młodych ludzi oraz na ich potrzeby i prawa w sposób holistyczny, a także podkreśla, że „Komitet jest przekonany, że wspieranie zaangażowania młodzieży w procesy decyzyjne powinno wykraczać poza jednorazowe wydarzenia. Ponadto rozwijając dalej dialog z młodzieżą, należy zwiększyć rolę młodzieżowych organizacji wolontariackich i krajowych rad młodzieży oraz wykorzystać dodatkowe możliwości. Instytucje UE powinny przejąć inicjatywę w tym zakresie, a EKES powinien znaleźć się w czołówce instytucji zwiększających zaangażowanie młodzieży na szczeblu UE”.

Od kilku lat EKES pracuje nad tym, jak lepiej uwzględniać głos młodych ludzi w swoich pracach i w procesie decyzyjnym UE w zorganizowany i znaczący sposób w różnych wymiarach, takich jak klimat i zrównoważony rozwój (4), poprzez ustanowienie Młodzieżowych Okrągłych Stołów ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju oraz włączenie młodzieżowego delegata do oficjalnej delegacji UE na posiedzenia UNFCCC COP, a także do delegacji EKES-u; poprzez podkreślanie roli edukacji w zrównoważonym rozwoju (5); omawianie sytuacji i przepisów dotyczących zatrudnienia i rynku pracy (6); uwzględnianie młodzieży podczas opracowywania krajowych planów odbudowy (7), co wymagało większego zaangażowania organizacji młodzieżowych we wdrażanie i monitorowanie poszczególnych faz tych planów oraz w procesy decyzyjne; poprzez politykę młodzieżową na Bałkanach Zachodnich (8), w odniesieniu do której EKES zachęca UE do dalszego wspierania Bałkanów Zachodnich w zwiększaniu udziału młodzieży; uwzględnianie perspektywy młodzieży w każdym obszarze polityki na szczeblu UE poprzez wprowadzenie testu wpływu polityki UE na młodzież (9), co obejmuje również konkretne zalecenia i wnioski, a także poprzez zaproponowanie zwiększenia wewnętrznego zaangażowania młodych ludzi i organizacji młodzieżowych w prace EKES-u.

Ponadto EKES z zadowoleniem przyjął (10)
  wniosek dotyczący ogłoszenia roku 2022 Europejskim Rokiem Młodzieży, stwierdzając, że jest gotów odegrać w nim przewodnią rolę, opierając się na swoich udanych inicjatywach, takich jak „Twoja Europa – Twoje zdanie”, Młodzieżowe Okrągłe Stoły ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju oraz młodzieżowy delegat EKES-u na posiedzenia COP. EKES jest wyjątkowo dobrze przygotowany do tego, by ułatwiać współpracę z sieciami młodzieżowymi. W związku z tym ustanowił grupę koordynacyjną ds. Europejskiego Roku Młodzieży, aby zapewnić reprezentację i widoczność tej inicjatywy w EKES-ie oraz koordynować bieżące inicjatywy dotyczące młodzieży. Grupa ta otrzymała mandat do zacieśniania współpracy z organizacjami młodzieżowymi i młodzieżą w trakcie Europejskiego Roku Młodzieży i po jego zakończeniu oraz do współpracy z innymi instytucjami UE i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu zapewnienia lepszego przekrojowego włączania młodych ludzi w ich codzienne działania.

W projekcie rezolucji przygotowanym przez grupę koordynacyjną ds. Europejskiego Roku Młodzieży wzywa się instytucje UE i rządy krajowe do zabezpieczenia trwałych efektów Europejskiego Roku Młodzieży poprzez wspieranie zorganizowanego i znaczącego zaangażowania młodzieży w kształtowanie polityki i podejmowanie decyzji na wszystkich szczeblach oraz poprzez promowanie mechanizmów uczestnictwa dla młodych ludzi i organizacji młodzieżowych. Ponadto EKES potwierdza swoje zobowiązanie do tego, by zwiększać zaangażowanie młodzieży w swoje prace oraz wspierać włączanie problematyki młodzieżowej do głównego nurtu polityki na wszystkich szczeblach z myślą o bardziej zjednoczonej i silniejszej Europie.

Nie zawsze możemy kształtować przyszłość dla naszej młodzieży,


  ale możemy kształtować naszą młodzież z myślą o przyszłości.
   –
  Franklin D. Roosevelt

1.   Trwałe efekty Europejskiego Roku Młodzieży w EKES-ie

| 1.1. | EKES uważa, że wszystkie zainteresowane strony muszą kontynuować rozważania podjęte w ramach Europejskiego Roku Młodzieży i podchodzić do nich z otwartością. Niezwykle ważne jest, by zadbać o konkretne efekty tego roku, a prace nad działaniami następczymi kontynuować w Roku Umiejętności i w późniejszym czasie. Ponadto w ramach strategii UE na rzecz młodzieży i Konferencji w sprawie przyszłości Europy również przewidziano istotne kroki w kierunku bardziej zorganizowanego i znaczącego zaangażowania młodych ludzi w budowanie przyszłości Europy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest zdania, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego, a w szczególności organizacje młodzieżowe, mają kluczowe znaczenie w określaniu innowacyjnych instrumentów uczestnictwa służących uwzględnianiu perspektywy młodzieży w procesie kształtowania polityki na wszystkich szczeblach i w każdym obszarze polityki, a także podkreśla rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wzmacnianiu aktywności obywatelskiej oraz ochronie podstawowych praw człowieka i wartości demokratycznych dla młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ubolewa nad tym, że przestrzeń obywatelska dla organizacji młodzieżowych kurczy się (11), i podkreśla znaczenie tej przestrzeni dla demokracji. EKES wzywa do podjęcia działań mających na celu wzmocnienie pozycji organizacji młodzieżowych i zapewnienie im trwałych zasobów, które zwiększą ich zdolność do reprezentowania i obrony ich praw i interesów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla w swoich opiniach (12) podjęte w ostatnich latach udane inicjatywy na rzecz zorganizowanego i znaczącego uczestnictwa młodzieży i wyraża swoje zaangażowanie w rozwój nowych inicjatyw w celu wspierania zaangażowania młodzieży i jej perspektyw w procesie kształtowania polityki. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że aktywne uczestnictwo młodzieży w kształtowaniu polityki i podejmowaniu decyzji ma zasadnicze znaczenie dla budowania przyszłości Europy i tworzenia wizji, która będzie przemawiać do młodych ludzi. W związku z tym zachęca instytucje UE do wdrożenia testu wpływu polityki UE na młodzież w celu dopilnowania, by we wszystkich procesach kształtowania polityki na szczeblu UE uwzględniano perspektywę młodzieży. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W nawiązaniu do propozycji przedstawionych w opinii w sprawie testu wpływu polityki UE na młodzież EKES wzywa do uwzględniania problematyki młodzieżowej w kształtowaniu polityki na wszystkich szczeblach oraz do opracowania dla wszystkich instytucji UE wspólnego podejścia do zorganizowanego i znaczącego zaangażowania młodzieży. Instytucje UE powinny opierać się tu na następujących filarach:






  — | współtworzenie inicjatyw/projektów/wydarzeń związanych z młodzieżą wraz z organizacjami młodzieżowymi i przy ich udziale od samego początku oraz zapewnienie im możliwości współdecydowania na każdym etapie procesu, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

współtworzenie inicjatyw/projektów/wydarzeń związanych z młodzieżą wraz z organizacjami młodzieżowymi i przy ich udziale od samego początku oraz zapewnienie im możliwości współdecydowania na każdym etapie procesu,

| — | dzielenie się odpowiedzialnością za tego rodzaju inicjatywy/projekty/wydarzenia z organizacjami młodzieżowymi, przyznanie im przewodniej roli oraz kierowanie się ich priorytetami i potrzebami, |
| --- | --- |

—

dzielenie się odpowiedzialnością za tego rodzaju inicjatywy/projekty/wydarzenia z organizacjami młodzieżowymi, przyznanie im przewodniej roli oraz kierowanie się ich priorytetami i potrzebami,

| — | wzmacnianie zdolności organizacji młodzieżowych, wspieranie ich niezbędnymi zasobami finansowymi i odpowiednimi narzędziami uczestnictwa, |
| --- | --- |

—

wzmacnianie zdolności organizacji młodzieżowych, wspieranie ich niezbędnymi zasobami finansowymi i odpowiednimi narzędziami uczestnictwa,

| — | tworzenie zorganizowanych i znaczących procesów działań następczych, znacznie wykraczających poza spotkania ad hoc i zwykłe zaproszenia do konsultacji. |
| --- | --- |

—

tworzenie zorganizowanych i znaczących procesów działań następczych, znacznie wykraczających poza spotkania ad hoc i zwykłe zaproszenia do konsultacji.

| 1.7. | EKES zobowiązuje się do utworzenia w swoich ramach stałej grupy, aby w ten sposób dysponować przejrzystymi i przekrojowymi mechanizmami koordynacji w celu uwzględnienia perspektywy młodzieży w pracach EKES-u oraz by dalej badać i rozważać możliwe sposoby zastosowania w swoich pracach koncepcji testu wpływu polityki UE na młodzież z myślą o opracowaniu spójnego podejścia do zaangażowania młodzieży w EKES-ie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Ponadto EKES wzywa do utworzenia struktury reprezentującej organizacje młodzieżowe we wszystkich instytucjach UE – lub angażującej te organizacje w działania instytucji UE – lub ewentualnie platformy zainteresowanych stron, na wzór europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, która wchodziłaby w zakres kompetencji EKES-u. Ponadto, z uwagi na to, że unijny dialog młodzieżowy jest najbardziej znaczącym procesem partycypacyjnym w Europie, w którym decydenci i młodzi ludzie wspólnie omawiają różne kwestie i proponują rozwiązania, można by podjąć dalsze kroki w celu wzmocnienia tego mechanizmu uczestnictwa, na przykład poprzez wprowadzenie struktury współzarządzania (13), której również przewodniczyłby EKES. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.8. | EKES wzywa do większego zaangażowania młodzieży w procesy decyzyjne – od opracowywania wniosków ustawodawczych i inicjatyw po wdrażanie, monitorowanie i działania następcze. Podejście to stosuje się od 2021 r. w delegacji UE na posiedzenia UNFCCC COP, na których delegacja ma co najmniej jednego młodzieżowego delegata. EKES zdecydowanie zaleca, aby inne delegacje UE przyjęły podobne podejście i uwzględniły perspektywę międzypokoleniową. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Aby wzmocnić rolę EKES-u w niwelowaniu dystansu między decydentami a organizacjami młodzieżowymi i młodymi ludźmi zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim, zaleca się, po pierwsze, ustanowienie przejrzystego, zorganizowanego i znaczącego mechanizmu uczestnictwa młodzieży w celu skutecznej koordynacji prac legislacyjnych – na przykład panelu młodzieżowego, a po drugie, zaangażowanie i włączanie młodzieży i organizacji młodzieżowych w prace Komitetu. Ponadto należy wdrożyć koordynację i wymianę dobrych praktyk w zakresie zaangażowania młodzieży na wszystkich szczeblach i we wszystkich państwach członkowskich oraz bardziej ukierunkowane działania informacyjne. Mowa w szczególności o umocnieniu stosunków z krajowymi organizacjami młodzieżowymi oraz o zwiększeniu widoczności lokalnych projektów młodzieżowych w EKES-ie i wśród członków. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ponadto, biorąc pod uwagę obecny burzliwy kontekst geopolityczny, istotne jest zapewnienie zaangażowania młodzieży w zrównoważony rozwój, bezpieczeństwo i budowanie pokoju. EKES z aprobatą odnosi się do niedawno przyjętego planu działania na rzecz młodzieży w ramach działań zewnętrznych UE i w 2023 r. zamierza przyjąć opinię z inicjatywy własnej w sprawie tego planu. EKES zachęca również UE do dalszego wspierania Bałkanów Zachodnich w zwiększaniu uczestnictwa młodzieży, z uwzględnieniem pozytywnej korelacji między mobilnością edukacyjną lub szkoleniową a obywatelskim i politycznym zaangażowaniem młodych ludzi. Tę samą zasadę należy uwzględnić w stosunkach z Ukrainą i Gruzją. EKES nalega na zacieśnienie współpracy w zakresie polityki młodzieżowej z krajami kandydującymi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES będzie dążył do tego, by systematycznie uwzględniać głos młodych ludzi w swoich opiniach, w tym w opiniach z inicjatywy własnej i opiniach rozpoznawczych przyjmowanych na wniosek rotacyjnej prezydencji lub innych instytucji europejskich. EKES, dzięki doskonałym stosunkom z nimi, dołoży wszelkich starań, aby przekonać je, że wnioski te powinny obejmować aspekty dotyczące młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Główny kierunek na nadchodzące lata: wspólne budowanie lepszej przyszłości – bardziej ekologicznej, sprzyjającej włączeniu społecznemu i cyfrowej

| 2.1. | EKES podkreśla, jak ważne jest pogłębianie wiedzy młodych ludzi i dostarczanie im obszerniejszych informacji na temat instytucji europejskich, mechanizmów funkcjonowania, obszarów działania, konkretnych przykładów codziennej aktywności i możliwości rozwoju osobistego i zawodowego młodzieży. Należy zwiększyć liczbę europejskich programów szkoleń i wymiany doświadczeń (Erasmus+, Discover EU itp.) zarówno na szczeblu lokalnym, jak i zewnętrznym, a także programów nadzorowanych wspólnie z innymi instytucjami edukacyjnymi w kraju i za granicą. EKES będzie zachęcał członków Komitetu do organizowania lokalnych inicjatyw na rzecz młodzieży oraz będzie wspierał takie inicjatywy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES zwraca uwagę na potrzebę stworzenia i zagwarantowania ram, które umożliwią wszystkim młodym ludziom uczestnictwo w procesie decyzyjnym na szczeblu europejskim i krajowym, poprzez tworzenie instytucji bardziej otwartych i chętnych do pracy z młodymi ludźmi. Szczególnie ważne jest, aby w procesach decyzyjnych mogli uczestniczyć młodzi ludzie, którzy są zmarginalizowani lub znajdują się w trudnej sytuacji. Priorytetem powinno być wspieranie udziału młodych ludzi w wyborach politycznych. Ponadto uczestnictwo młodzieży przyczynia się do kreatywności i innowacji, głos młodych ludzi musi zostać usłyszany, a do udziału w życiu obywatelskim i społecznym należy zachęcać ich od najmłodszych lat. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES zaleca wdrożenie programów drugiej szansy i programów alfabetyzacji dla osób wcześnie kończących naukę oraz podjęcie działań mających na celu ograniczenie zjawiska wczesnego kończenia nauki poprzez zapewnienie programów poradnictwa, wsparcia i ochrony socjalnej skierowanych do młodych ludzi z obszarów wiejskich i z ubogich rodzin z myślą o ułatwieniu dostępu do usług edukacyjnych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Należy osiągnąć wysoką jakość włączającego kształcenia i szkolenia oraz uczenia się przez całe życie, aby zapewnić każdemu wiedzę, umiejętności i kompetencje oraz kształtować postawy potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, bardziej spójnego, bardziej zrównoważonego, bardziej cyfrowego i odporniejszego społeczeństwa. Młodzi ludzie muszą mieć umiejętności, które pozwolą im w pełni uczestniczyć w życiu społeczeństwa i skutecznie radzić sobie ze zmianami na rynku pracy (14), ze szczególnym uwzględnieniem osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Wykwalifikowani pracownicy mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia europejskiej konkurencyjności, co uznano również we wniosku Komisji Europejskiej w sprawie Europejskiego Roku Umiejętności 2023 (15). Jednocześnie ważne jest zapewnienie dobrych warunków pracy, przewidywalności kariery i dostępu do możliwości. Należy zachęcać do uczestnictwa w instytucjach edukacyjnych. Priorytetem powinno być wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w odniesieniu do młodzieży. Konieczne są również postępy w reformie edukacji, rozwiązanie problemu niedopasowania umiejętności oraz skupienie się na uczeniu się przez całe życie, zmianie kwalifikacji i podnoszeniu kwalifikacji (16). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES wzywa do ułatwienia młodym ludziom z obszarów wiejskich dostępu do systemu edukacji poprzez zapewnienie infrastruktury materialnej i cyfrowej niezbędnej do wysokiej jakości procesu edukacyjnego, zwłaszcza w dziedzinie zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zachęca państwa członkowskie, aby we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego stworzyły ukierunkowany dostęp do szkół dla osób cierpiących na rzadkie choroby lub dla osób, które nie mogą uczęszczać do szkoły ze względów medycznych, oraz aby zagwarantowały niezbędną infrastrukturę, która w pierwszej kolejności pozwoli zapewnić osobom z niepełnosprawnością równy dostęp do usług edukacyjnych, tak aby nikt nie został pominięty. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Edukacja jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie wszystkich pozostałych celów zrównoważonego rozwoju. W związku z tym EKES popiera prace Komisji Europejskiej dotyczące uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju oraz wzywa państwa członkowskie do odpowiedniego wdrożenia i przekształcenia krajowych systemów edukacji (17). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES proponuje opracowanie – wraz z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim – sesji informacyjnych i doradczych lub programów nauczania mających na celu wyjaśnienie podstawowych elementów, które stanowią integralną część rynku pracy, z odniesieniem do pojęć takich jak pracodawca, umowa o pracę itp. Należy na to przeznaczyć wystarczające środki, zwłaszcza dla młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji i osób pracujących w ramach niestandardowych form zatrudnienia. Te same informacje należy również kierować do młodych migrantów przy wjeździe do nieznanego kraju, aby umożliwić im szybszą integrację z nowym społeczeństwem, jego systemami edukacji i zatrudnienia oraz kulturą. Ogólniej rzecz ujmując, należy zaoferować młodym ludziom większe możliwości zdobywania wiedzy na tematy takie jak edukacja finansowa oraz, co bardzo ważne, na temat praw przysługujących im jako obywatelom i pracownikom. Wszystko to ma duże znaczenie i pomaga młodym ludziom przygotować się do przyszłego dorosłego życia. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES stwierdził już, że przedsiębiorczość może być kluczowa również z punktu widzenia zwiększenia konkurencyjności, innowacji i dobrobytu oraz rozwoju gospodarki społecznej i ekologicznej, tym bardziej w odbudowie po pandemii. Zachęcanie do nauczania przedsiębiorczości i rozwijania umiejętności w tej dziedzinie mogłoby być sposobem tworzenia ścieżek kariery, szczególnie wśród osób młodych (18). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES zachęca do znalezienia na szczeblu krajowym odpowiednich rozwiązań z myślą o zapewnieniu kontroli cen czynszu i ułatwieniu w ten sposób mobilności w celach edukacyjnych lub zawodowych, a także do wdrożenia programu budowy mieszkań socjalnych dla młodych ludzi, zwłaszcza w dużych miastach i ośrodkach rozwoju gospodarczego. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES apeluje, by młodzi ludzie mieli lepszy dostęp do wysokiej jakości opieki zdrowotnej, zwłaszcza młodzi ludzie z obszarów wiejskich, poprzez zwiększenie liczby oddziałów szpitalnych lub mobilnych placówek świadczących podstawowe usługi medyczne oraz prowadzenie w instytucjach edukacyjnych kampanii informacyjnych poświęconych tak ważnym tematom jak zapobieganie urazom, zaburzenia odżywiania, zdrowie psychiczne oraz ogólna edukacja zdrowotna i zdrowie reprodukcyjne. Należy opracować specjalne programy badawcze na rzecz zwalczania chorób (takich jak nowotwory) u młodych ludzi, ponieważ leki opracowane dla dorosłych często są dla nich nieodpowiednie. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES wzywa do podejmowania – we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego – wzmożonych i nieustannych wysiłków na rzecz organizowania w szkołach oraz przy udziale młodzieży i społeczeństwa obywatelskiego działań mających na celu edukację w zakresie ruchu drogowego, zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową, a także zapobieganie nękaniu i nawoływaniu do nienawiści oraz spożywaniu tytoniu, alkoholu i narkotyków. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES proponuje, by zapewnić młodym ludziom dostęp do formalnych systemów reprezentacji w stosunkach z zainteresowanymi podmiotami na rynku pracy oraz w odniesieniu do wolności zrzeszania się i prawa pracowników i pracodawców do tworzenia i przystępowania do wybranych przez siebie organizacji; mowa tu o wszystkich młodych ludziach, a zwłaszcza tych, którzy nie mają pracy lub mają niepewne zatrudnienie. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | EKES wzywa do wzmocnienia zdolności partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego do reprezentowania młodzieży i ułatwiania procesu przechodzenia ze szkoły do aktywnego życia zawodowego, a także do angażowania organizacji młodzieżowych w instytucje dialogu społecznego, rokowania zbiorowe i w organizacje trójstronne odgrywające rolę na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | EKES apeluje o modernizację i wzmocnienie instytucji działających na rynku pracy w celu dostosowania świadczonych przez nie usług do specyfiki młodych ludzi, tak aby stały się one łatwo dostępne, dynamiczne, przyjazne i mniej biurokratyczne. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | EKES wzywa do zagwarantowania sprawiedliwego traktowania z punktu widzenia równych szans kobiet i mężczyzn, a także w odniesieniu do młodych ludzi w porównaniu z innymi grupami wiekowymi, jeśli chodzi o wynagrodzenia, warunki pracy, szkolenia i możliwości awansu w pracy. Praca stażystów, zwłaszcza osób młodych, nie powinna oznaczać wyzysku ani być narzędziem umożliwiającym obchodzenie stosunku pracy. Bezpłatne lub niezapewniające innej rekompensaty staże mogą mieć bardzo negatywny wpływ na doświadczenia osób młodych związane z rynkiem pracy (19) i trzeba ich zakazać (20). Należy dalej wzmacniać reprezentację młodzieży. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | EKES uważa, że konieczne jest wspieranie gospodarki społecznej, ponieważ sektor ten aktywnie pomaga zmarginalizowanym społecznie młodym ludziom i innym osobom znajdującym się w trudnej sytuacji, zwłaszcza poprzez działania mające na celu zwiększenie poczucia własnej wartości, komunikację itp. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | EKES jest zdania, że obecna sytuacja – będąca następstwem pandemii i związanej z nią słabej dostępności usług zdrowotnych – wymaga podjęcia większych starań, aby pomóc młodym ludziom w wykrywaniu oznak problemów z dobrostanem i zdrowiem psychicznym oraz promować rzetelne informacje w jak największej liczbie kanałów w celu zidentyfikowania wartościowych informacji w odróżnieniu od fałszywych obietnic pomocy/wsparcia, w tym przez wykorzystanie narzędzi zdrowia w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | EKES wzywa do zreformowania systemów ochrony socjalnej i prawa pracy w celu dostosowania ich do nowych realiów i form pracy oraz zapewnienia w przyszłości ich szybszego regulowania i dostosowywania do zmian w dziedzinie pracy, przy pełnym poszanowaniu krajowych modeli stosunków pracy i autonomii partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | EKES proponuje, aby systemy emerytalne i systemy ochrony socjalnej były powiązane z realiami gospodarczymi i społecznymi młodzieży, a także były sprawiedliwe, sprzyjały włączeniu społecznemu i były dostosowane do realiów rynku pracy, zapewniając ochronę młodym ludziom wykonującym nowe formy pracy oraz osobom niezatrudnionym. Priorytetem muszą być wysokiej jakości miejsca pracy dla wszystkich młodych ludzi. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | EKES podkreśla, że okres pandemii koronawirusa pokazał, że oprócz stabilności i przewidywalności zatrudnienia ważne są także kwestie związane ze zdrowiem i bezpieczeństwem, w tym zagrożenia psychospołeczne. Trzeba zaangażować się w dialog z młodymi ludźmi na temat sposobów zapobiegania problemom w tej dziedzinie w przyszłości. Aby ułatwić młodym ludziom uczestnictwo w rynku pracy, ważna jest dostępność różnych form zatrudnienia opartych na standardach stabilności i jakości. Ponadto należy podjąć działania służące zwiększeniu nadzoru nad warunkami zatrudnienia młodych ludzi, w tym wzmocnieniu inspekcji pracy. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | EKES apeluje o ochronę praw młodzieży i zagwarantowanie ochrony socjalnej poprzez równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, ochronę prawa do życia prywatnego i zachowanie przestrzeni dla negocjacji zbiorowych. Należy zachęcać do poszukiwania sposobów, które ułatwią ustalenie odpowiednio elastycznego czasu pracy dającego możliwość ukończenia studiów. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | EKES wzywa do uwzględnienia większej synergii między różnymi instrumentami wspierającymi młodzież, takimi jak gwarancja dla młodzieży i gwarancja dla dzieci. Młodzi ludzie powinni uzyskać rzeczywistą gwarancję, która zapewni im przewidywalne perspektywy kariery. Finansowanie publiczne służące wsparciu młodych ludzi na rynku pracy nie powinno przyczyniać się do niepewności zatrudnienia, a zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w pomoc młodzieży na rynku pracy powinno pozostać priorytetem. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.23.1. | EKES dąży do tego, by wszystkim dzieciom i młodym osobom, które nie mają właściwej opieki rodzicielskiej, zapewnić odpowiednią i wysokiej jakości opiekę zastępczą oraz – jako że w tych okolicznościach relacje mają jeszcze większe znaczenie – by siostry i bracia mogli pozostać razem, chyba że nie leży to w ich najlepszym interesie. Ogólniej rzecz ujmując, ważne jest, aby wsparcie w ramach różnych mechanizmów nie kończyło się nagle wraz z ukończeniem przez młodych ludzi 18 lat. |
| --- | --- |

2.23.1.

| 2.24. | EKES podkreśla potrzebę odpowiedniego reagowania na wyzwania gospodarcze, społeczne i środowiskowe wynikające – zwłaszcza dla młodzieży – z obecnego modelu gospodarczego. Należy przy tym pamiętać, że proces przekształcania naszych społeczeństw w społeczeństwa bardziej ekologiczne, sprawiedliwsze, sprzyjające włączeniu społecznemu, zrównoważone i bardziej ukierunkowane na dobrostan powinien zacząć się od uwzględnienia interesu młodzieży jako podstawowego filaru przyszłości. Młodzież powinna być tematem/celem przekrojowym w inwestycjach w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | EKES uważa, że należy zadbać o to, by młodzi ludzie mieli możliwość założenia rodziny. Zwiększenie wysiłków na rzecz motywowania młodych ludzi do tego, by zakładali rodziny i mieli dzieci, ma kluczowe znaczenie dla stabilności i przyszłości Europy. Konieczne jest zatem zapewnienie dostępu do mieszkań, placówek opieki nad dziećmi i elastycznego wsparcia socjalnego poprzez utworzenie specjalnego programu UE w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | EKES zdecydowanie apeluje o to, by zapewnić młodemu pokoleniu prawdziwie demokratyczną i pluralistyczną przestrzeń publiczną, która pozwoli mu wyrażać swoje opinie bez obaw przed wykluczeniem lub doświadczaniem nienawiści. Jednocześnie niezwykle ważne jest poszerzanie wiedzy i zwiększanie świadomości na temat manipulacji informacją i dezinformacji. |
| --- | --- |

2.26.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/speech_21_4701

1

(2)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_21_5226

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Angażowanie, łączenie i wzmacnianie pozycji osób młodych: nowa strategia UE na rzecz młodzieży«” (COM(2018) 269 final) (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 142).

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 44).

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wzmocnienie pozycji młodzieży w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez edukację” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 38).

5

(6)  Raport informacyjny EKES-u „Równe traktowanie młodych ludzi na rynku pracy” (w przygotowaniu).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak zagwarantować młodym ludziom godną pracę i zapewnić włączenie młodzieży NEET poprzez odpowiednie opracowanie krajowych planów odbudowy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 27).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Polityka młodzieżowa na Bałkanach Zachodnich jako część programu innowacji dla Bałkanów Zachodnich” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 44).

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Test wpływu polityki UE na młodzież” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 46).

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022” (COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)) (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 122).

10

(11)  SAFEGUARDING20CIVIC20SPACE20FOR20YOUNG20PEOPLE20IN20EUROPE202020_v4.02028129.pdf (youthforum.org)

11

(12)  Przykładowo: opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Angażowanie, łączenie i wzmacnianie pozycji osób młodych: nowa strategia UE na rzecz młodzieży«” (COM(2018) 269 final) (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 142); opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 44); opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022” (COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)) (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 122); opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Test wpływu polityki UE na młodzież” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 46).

12

(13)  System współzarządzania Rady Europy.

13

(14)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej) (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 27), pkt 1.2 i 2.3.

14

(15)  Komisja rozpoczyna prace nad Europejskim Rokiem Umiejętności (europa.eu).

15

(16)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Równe traktowanie młodych ludzi na rynku pracy” (w przygotowaniu).

16

(17)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wzmocnienie pozycji młodzieży w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez edukację” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 38).

17

(18)  Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład w program prac Komisji Europejskiej na 2023 r.” (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 1), pkt 4.14.

18

(19)  Raport informacyjny EKES-u „Równe traktowanie młodych ludzi na rynku pracy” (w przygotowaniu).

19

(20)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak zagwarantować młodym ludziom godną pracę i zapewnić włączenie młodzieży NEET poprzez odpowiednie opracowanie krajowych planów odbudowy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 27), pkt 1.9.

20

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/8 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/8

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Inwestycje związane z płcią w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/02)

| Sprawozdawczyni: | Cinzia DEL RIO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Cinzia DEL RIO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 163/5/14 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

8.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

163/5/14

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES podkreśla, że jedynie większa i lepsza konwergencja gospodarcza i społeczna Unii Europejskiej może pomóc w zapewnieniu pełnej równości płci, a także w szerzeniu równych szans w oparciu o działania i strategie zgodne z Europejskim filarem praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę, że większość krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP) została opracowana przez państwa członkowskie bez przeprowadzenia oceny ex ante wpływu poszczególnych inwestycji na eliminowanie nierówności między płciami oraz ułatwianie kobietom dostępu do rynku pracy i utrzymania miejsca pracy. Jedynie niewielka liczba państw przyjęła podejście strategiczne oparte na specjalnych i przekrojowych środkach i reformach w sześciu osiach inwestycyjnych przewidzianych w RRP. Przyjęta przez Komisję Europejską (KE) metodologia bazuje de facto na ocenie skutków dotyczącej wyników zrealizowanych działań. W tym względzie EKES zaleca, by na etapie oceny KE przyjęła porównywalne wskaźniki szczegółowe w celu pomiaru postępów w zakresie równości wynagrodzeń, dostępu do rynku pracy, godzenia życia zawodowego z opieką, propagowania prowadzenia działalności na własny rachunek przez kobiety. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Do środków uwzględnionych w RRP należą bezpośrednie i pośrednie działania o różnych skutkach w perspektywie krótkoterminowej lub średnio- i długoterminowej, których celem jest wspieranie dostępu kobiet do zatrudnienia i utrzymania przez nie miejsca pracy, lecz ramy tych działań są fragmentaryczne i różnią się między krajami. EKES uważa, że podczas realizacji RRP kwestią priorytetową jest zintensyfikowanie zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich działań, co wymaga znalezienia pewnych i trwałych kanałów inwestowania oraz programowania środków również w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Co się tyczy działań bezpośrednich na rzecz promowania zatrudnienia kobiet, EKES sądzi, że należy przedkładać zachęty do tworzenia stabilnych i wysokiej jakości miejsc pracy dla kobiet nad inne doraźne zachęty i że te pierwsze zachęty powinny być wyłączone z mapy pomocy państwa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES życzy sobie, by wzmocniono klauzulę dotyczącą nagradzania przedsiębiorstw wspierających zatrudnienie kobiet, obejmując nią wszystkie projekty zamówień publicznych oraz sporządzając przepisy dotyczące przetargów dla podmiotów wdrażających, w których to przepisach zostałaby zawarta wyraźna wzmianka o celach w zakresie równości płci. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES ocenia pozytywnie przewidziane w niektórych RRP działania stymulujące i wspierające prowadzenie działalności na własny rachunek i życzy sobie, by wspierano również szkolenia dotyczące finansów i zarządzania oraz dostęp do instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Podobnie jak to stwierdziła KE w komunikacie w sprawie równouprawnienia płci, EKES uważa, że na etapie realizacji RRP istotne są działania na niwie podatkowej polegające na odliczeniach podatkowych od dochodów drugiego żywiciela rodziny w gospodarstwach domowych o niższych dochodach oraz od dochodów mniej zamożnych rodziców samotnie wychowujących dzieci. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Przewidziane w RRP działania pośrednie obejmują inwestycje w usługi opieki nad dziećmi i usługi opiekuńcze. EKES sądzi, że pierwszoplanową kwestią jest inwestowanie środków w usługi umożliwiające godzenie życia zawodowego z opieką długoterminową, wdrożenie usług uzupełniających oraz udostępnienie ich gospodarstwom domowym o niskich dochodach. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że nie można już odkładać na później specjalnych inwestycji mających na celu zachęcenie kobiet do edukacji w uczelniach techniczno-naukowych oraz do udziału w kursach uniwersyteckich w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), które w perspektywie średnio- i długoterminowej mogą sprzyjać zatrudnianiu kobiet również w sektorach obecnie zdominowanych przez mężczyzn. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca koordynację i komplementarność programowania RRP ze wszystkimi innymi środkami i programami wspólnotowymi, począwszy od środków i programów na rzecz spójności i obszarów wiejskich. Przeprowadzona w ramach europejskiego semestru ocena KE wraz z zaleceniami dla poszczególnych krajów powinna uwzględniać te cele z perspektywy płci oraz zawierać nowe, przejrzyste i dostępne wskaźniki oparte na danych segregowanych według kryterium płci, które to wskaźniki można by porównać między krajami. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca, by sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci na wszystkich szczeblach administracji publicznej było obowiązkiem przewidzianym na etapie europejskiego semestru. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Z dostępnych danych wynika, że w większości krajów udział partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego był znikomy i sporadyczny. EKES zaleca ich pełne zaangażowanie we wdrażanie, monitorowanie i ocenę RRP zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym i lokalnym. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Niniejsza opinia ma na celu przedstawienie przewidzianych przez państwa członkowskie w RRP reform i inwestycji, które mają wpływ na krzewienie równouprawnienia płci, na podstawie dostępnych informacji aktualizowanych również przez Komisję Europejską (KE), Parlament Europejski (PE) i prezydencję Unii Europejskiej. Należy zauważyć, że EIGE (Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn) prowadzi badanie na temat równości płci i uwzględniania aspektu płci w procesie odbudowy po pandemii COVID-19 dla szwedzkiej prezydencji w Radzie UE w 2023 r. (1) Dotyczy ono właśnie środków przewidzianych w RRP w oparciu o podejście uwzględniające aspekt płci na wszystkich etapach planów, od ich programowania po wdrażanie i ocenę, a także dotyczy stopnia, w jakim państwa członkowskie uznały równość za siłę napędową odbudowy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dnia 21 lipca 2020 r. Rada Europejska w swoich konkluzjach przyjęła plan Next Generation EU wraz z wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2021–2027 (WRF 2021–2027). Pośród celów wymienionych w WRF i NGEU znalazło się krzewienie równych szans poprzez uwzględnienie aspektu płci w działaniach podejmowanych w ramach odpowiednich programów i instrumentów, które to działania mogą się faktycznie przyczynić do urzeczywistnienia równości zgodnie ze strategią europejską. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2) ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), którego celem jest wspieranie odbudowy po pandemii, promowanie spójności i inwestowanie w transformację ekologiczną i cyfrową. Rozporządzenie wyraźnie stanowi, że RRP będą musiały promować równouprawnienie płci. EKES zgadza się z zaleceniami zawartymi w rozporządzeniu, które dotyczą wagi środków mających na celu zwalczanie nierówności płci, ponieważ są one zgodne z celami Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W komunikacie w sprawie rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r. z dnia 17 września 2020 r. KE przedstawiła wytyczne dotyczące RRF, wzywając państwa członkowskie do zwrócenia szczególnej uwagi na grupy w niekorzystnej sytuacji, kobiety i na osoby młode wchodzące na rynek pracy oraz do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W rozporządzeniu delegowanym UE z dnia 28 września 2021 r. określono wspólne wskaźniki i szczegółowe elementy tablicy wyników w zakresie odbudowy i zwiększania odporności i wyodrębniono czternaście wskaźników. Spośród tych wskaźników zaledwie cztery opierają się na danych segregowanych według kryterium płci (3). Na przykład wskaźniki 6 i 9 dotyczące prowadzonych przez kobiety przedsiębiorstw uzyskujących wsparcie nie opierają się na danych segregowanych według tego kryterium. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Spowodowana rosyjską agresją wojna w Ukrainie oznacza znaczne spowolnienie, gdyż perspektywy wzrostu charakteryzują się niepewnością przede wszystkim co do zaopatrzenia w zasoby energetyczne i gwałtownego wzrostu cen, które to czynniki warunkują podział wydatków i inwestycji w budżetach krajowych. Ta niepewność będzie miała również wpływ na realizację RRP. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Rynek pracy i całe społeczeństwo usiłują pokonać kryzys, stawiając na długofalową odbudowę gospodarczą i społeczną, na której opierają się RRP. Nie może ona pomijać przyjęcia ram odniesienia ukierunkowanych na płeć, by podjąć i rozwiązać kwestię nierówności i różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn, które w niektórych sektorach produkcyjnych, grupach ludności i na niektórych obszarach lokalnych niestety jeszcze bardziej pogłębiły się wskutek kryzysu związanego z COVID-19 (4). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Kontekst, przygotowanie finansowania i zasoby przydzielone w ramach RRP

| 3.1. | W lipcu ubiegłego roku KE przedstawiła PE i Radzie sprawozdanie z przeglądu wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (5) w którym podjęła kwestię nierówności między płciami, określiła stan prac nad wkładem otrzymanym od państw członkowskich na podstawie przedłożonych RRP oraz przedstawiła priorytety przewodnie 25 RRP przeanalizowanych na podstawie sześciu filarów działań RRF (6). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Spora część środków zaproponowanych przez państwa członkowskie ma cele przekrojowe i nie zawsze jest ukierunkowana na równouprawnienie płci. Z 129 proponowanych środków zaledwie 13 zostało przedsięwziętych wraz z inwestycjami. Nie wszystkie państwa członkowskie przewidziały reformy i środki mające wyraźnie na celu zmierzenie się z wyzwaniami związanymi z płcią czy też takie, w których kobiety zostały uznane za beneficjentów. Podobnie skromne są nowatorskie środki w sektorach, które cechują się niskim poziomem zatrudnienia kobiet (7). Wiele środków koncentruje się na usługach w zakresie opieki nad dziećmi, usługach opiekuńczych i edukacji. Ze sprawozdania KE wynika de facto, że w niewielu krajach realizowane są RRP przewidujące podejście strategiczne na podstawie środków i reform ukierunkowanych na równouprawnienie płci. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Inne państwa członkowskie dały pierwszeństwo niektórym osiom, takim jak: środki na rzecz spójności społecznej i terytorialnej kładące nacisk na równe szanse, co często obejmuje również cel równouprawnienia płci, bądź środki skierowane do słabszych grup społecznych, do których często należą kobiety i młodzież, lub też środki towarzyszące transformacji ekologicznej i cyfrowej ze szczególnym uwzględnieniem szkoleń, gdyż w niektórych krajach kobiety pozostają w tyle pod względem równego dostępu do programów szkoleń i przekwalifikowania. Należy zauważyć, że większość państw członkowskich nie zaliczyła przemocy motywowanej płcią do wyzwań, które należy uwzględnić w ramach środków wspierających równouprawnienie płci w RRP. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | RRP zostały opracowane w oparciu o przeprowadzoną na poziomie krajowym ocenę ex ante sytuacji gospodarczej i społecznej, zasadniczo wraz z nakreślonymi już priorytetami w zakresie wydatków, które to priorytety nie uwzględniały aspektu płci ani pod względem przydzielonych środków, ani treści przedłożonych projektów inwestycyjnych. Pierwotny wniosek dotyczący rozporządzenia KE w sprawie RRF nie zawierał żadnej wzmianki o równości płci jako celu ani też o kobietach jako konkretnej grupie docelowej beneficjentów. Dopiero później w odpowiedzi na naciski partnerów gospodarczych i społecznych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego wprowadzono do RRP aspekt płci za pomocą rozporządzenia opublikowanego w lutym 2021 r. Dlatego też aspekt płci i sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci nie figurują we wszystkich RRP, lecz jedynie w tych, w których początkowo przewidziano ukierunkowany na płeć rodzaj wydatków i inwestycji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | RRF przewiduje, że państwa członkowskie muszą wskazać, w jaki sposób RRP odnoszą się do kwestii nierówności między płciami, lecz w ocenie skutków zostaną uwzględnione wyłącznie wyniki podjętych działań. Dlatego istotne jest, aby na etapie oceny KE mierzyła skuteczność planowanych działań i inwestycji z udziałem partnerów gospodarczych i społecznych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wykorzystując porównywalne wskaźniki szczegółowe. Zgromadzone dotychczas dane nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji na szczeblu krajowym. Trudno jest zatem stwierdzić dzisiaj, jaki wpływ na sześć filarów mają niektóre środki służące do zwalczania dyskryminacji ze względu na płeć, zwłaszcza krzyżowej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Środki przydzielone na RRP nie dają obecnie jasnego wglądu w inwestycje, które są wspierane nie tylko z RRF, lecz również z uzupełniających krajowych środków publicznych i prywatnych i są ukierunkowane wyłącznie na równouprawnienie płci w różnych obszarach świata pracy i społeczeństwa. Wielkość przydzielonych środków będzie można określić dopiero na etapie realizacji. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zgodnie ze sprawozdaniem KE w sprawie przewidzianych w RRP konkretnych działań na rzecz równouprawnienia płci – odsetek działań różni się jednak znacznie: od 11 % przydzielonych przez Szwecję po mniej niż 1 % w Chorwacji, przy czym szereg krajów plasuje się poniżej 2 %. Konieczne byłoby również rozważenie wpływu działań pośrednich przewidzianych w RRP oraz działań bezpośrednich i pośrednich finansowanych ze środków wspólnotowych NGEU, które stanowią uzupełnienie RRP, takich jak na przykład REACT EU oraz EFRROW (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ze sprawozdania KE i wstępnych informacji zebranych przez EIGE wyłania się fragmentaryczny obraz, który różni się między krajami. Nie wszystkie kraje dysponują danymi segregowanymi według kryterium płci, chociaż Komisja się o to zwróciła, by móc okresowo i w odpowiednim czasie składać sprawozdania na temat wydatków związanych z płcią w RRP na podstawie pewnych wspólnych elementów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ze względu na to, że przed opracowaniem RRP nie wszystkie państwa członkowskie przedstawiły pogłębione analizy dotyczące płci, brakuje oceny skutków działań dotyczących dodatkowego zatrudnienia wysokiej jakości, a także miejsc pracy wymagających kwalifikacji. Czternaście krajów uznało równouprawnienie płci za ogólną zasadę przekrojową (8); jedynie Hiszpania wskazała kryterium uwzględniania aspektu płci (ang. gender mainstreaming) w całym RRP. Włochy wprowadziły specjalne środki na rzecz równouprawnienia płci i przeanalizowały ich wpływ również pod kątem zwiększenia zatrudnienia, lecz rzeczywista skuteczność i jakość tych działań wciąż budzą wątpliwości (9). By krzewić równość szans dla obu płci, w innych krajach zaplanowano działania pośrednie, takie jak inwestycje w godzenie życia zawodowego z rodzinnym i w usługi opiekuńcze, zachęty do szkoleń w dziedzinie STEM oraz poprawa warunków pracy i szkolenia, które to działania będą miały wpływ w perspektywie średnio- i długoterminowej, lecz nie można go obecnie określić ilościowo. Oprócz tych inwestycji niektóre państwa członkowskie przewidziały działania bezpośrednie, takie jak zachęty do zatrudniania kobiet i ułatwienia w ich przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Niektóre kraje zwróciły szczególną uwagę na udzielanie zamówień z uwzględnieniem aspektu płci (ang. gender procurement) (10), które zawierają warunki dotyczące zatrudniania kobiet i młodych ludzi w ramach zamówień publicznych udzielanych z wykorzystaniem środków RRP. Wskazane byłoby sporządzać przepisy dotyczące przetargów dla podmiotów wdrażających, w których to przepisach byłaby zawarta wyraźna wzmianka o celach w zakresie równości płci. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Do nowatorskich w tej dziedzinie można na przykład zaliczyć RRP Hiszpanii, Włoch i Francji. W hiszpańskim RRP podjęto się znaczącego zobowiązania, postanawiając, że wszystkie publiczne procedury administracyjne muszą uwzględniać perspektywę płci. We włoskim RRP przedstawiono wytyczne dotyczące równych szans w umowach finansowanych z RRP, które to wytyczne przewidują stosowanie środków nagradzających i wzorów klauzul w przetargach, w podziale na sektory, rodzaj i charakter projektu, i nałożono wymóg, by 30 % stanowisk potrzebnych do wykonania umowy zostało obsadzonych młodymi ludźmi w wieku poniżej 36 roku życia i kobietami, a także by przedsiębiorstwa uzyskiwały certyfikat równości płci. Natomiast we francuskim RRP postanowiono wprowadzić nowe wskaźniki dla przedsiębiorstw w celu obliczenia równości zawodowej i postępów za pomocą planu działania, a w irlandzkim i chorwackim RRP przyznaje się nagrody finansowe tym przedsiębiorstwom, które przyjmują kryteria promowania równouprawnienia płci (11). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Sprawozdanie KE z lipca 2022 r. podkreśla, że dialog z partnerami gospodarczymi i społecznymi oraz z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego podczas przygotowywania RRP był mało ożywiony i sporadyczny. Podmioty społeczne i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego wyrażają głębokie zaniepokojenie w kwestii udziału w etapie wdrażania i monitorowania działań. Eksperci zajmujący się problematyką płci zaznaczają szczególnie (12), że bez pewnych, porównywalnych i ukierunkowanych danych segregowanych według kryterium płci, a przede wszystkim bez danych wysokiej jakości obejmujących różne obszary i sektory trudno będzie oszacować wpływ działań. EKES stanowczo zaleca, by zarówno instytucje europejskie, jak i krajowe i regionalne w większym stopniu angażowały partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego zajmujące się krzewieniem równych szans we wdrażanie, ocenę i monitorowanie RRP. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Oceny kontekstu RRP

| 4.1. | EKES podkreśla znaczenie wdrożenia Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 – do której 17 celów zaliczono równość płci (ang. gender equality) – a także osiągnięcia celów określonych w komunikacie KE „Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025” (13) odnośnie do równego udziału w różnych sektorach gospodarki oraz do wyeliminowania luki płacowej między kobietami a mężczyznami. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Strategia na rzecz równouprawnienia płci obejmuje kierunki polityki i działania mające na celu zwalczanie wszelkich form dyskryminacji i nierówności, w tym wobec społeczności LGBTIQ (14), i musi być punktem odniesienia podczas realizacji RRP. EKES podkreśla znaczenie podjęcia kluczowych działań wspólnie ze wszystkimi stronami w celu zapewnienia równego udziału i równych szans na rynku pracy, zmniejszenia luki płacowej w przypadku wykonywania tych samych obowiązków, zaradzenia brakowi dostępu do stanowisk kierowniczych wyższego szczebla, a także osiągnięcia równowagi płci w procesie decyzyjnym i politycznym. Wzywa do szybkiego przyjęcia i wdrożenia dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń (15), w której określono instrumenty i działania na szczeblu krajowym mające na celu stawienie czoła luce płacowej i jej wyeliminowanie, a także apeluje o baczne śledzenie jej przyczyn i odpowiedzialności za nią. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Cel polegający na zapewnieniu większego udziału kobiet w rynku pracy trzeba realizować w sposób strukturalny i kompleksowy, z uwzględnieniem zmiennych ekonomicznych, edukacyjnych, geograficznych, społecznych i kulturowych, również na obszarach oddalonych i wiejskich. W związku z tym należy przyjąć zintegrowane podejście, systematyzując wkład wszystkich instytucji europejskich, krajowych i regionalnych za pomocą skutecznych mechanizmów dialogu społecznego ze wszystkimi podmiotami i na różnych szczeblach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Z myślą o zwiększeniu udziału kobiet w rynku pracy EKES zwraca uwagę na pilną potrzebę jak najszybszego wdrożenia przez wszystkie państwa członkowskie dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 (16)), w której wprowadza się przepisy dotyczące urlopów ze względów rodzinnych oraz elastycznej organizacji pracy dla pracowników i promuje się sprawiedliwy podział obowiązków opiekuńczych między rodzicami, pomagając w usunięciu przeszkód utrudniających swobodny wybór macierzyństwa i rodzicielstwa w rodzinach. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zalecenia dla poszczególnych krajów z 2019 r. i 2020 r. w ramach europejskiego semestru dotyczące działań, które należy podjąć w celu zmniejszenia nierówności między płciami, skłoniły niektóre państwa członkowskie do włączenia aspektu płci do RRP (17), lecz ramy działania niestety różnią się między krajami. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W związku z pandemią i jej wpływem na położenie kobiet zalecenia dla poszczególnych krajów miały sporadyczny i doraźny charakter. W 2022 r. tylko trzy państwa – Austria, Niemcy i Polska – dysponowały zaleceniami dla poszczególnych krajów dotyczącymi uczestnictwa kobiet w rynku pracy i funkcjonowania usług opieki nad dziećmi, natomiast kolejne 22 kraje otrzymały zalecenia dla grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji (18), co przełożyło się na trudne do określenia ilościowego działania pośrednie dotyczące zatrudnienia lub sytuacji kobiet. EKES zaznacza, że w świetle danych dotyczących wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na sytuację ekonomiczną i społeczną kobiet, wskazane byłoby przyjęcie specjalnych zaleceń dla poszczególnych krajów w dziedzinie równouprawnienia płci, by nakłonić kraje do spójnego programowania ex ante w RRP, również za pomocą ukierunkowanych inwestycji. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EIGE w szeregu sprawozdań podkreśla nierówny podział obowiązków rodzinnych, zwłaszcza w zakresie opieki nad dziećmi i opieki długoterminowej nad osobami starszymi i osobami z niepełnosprawnościami (19). Te obowiązki są jedną z głównych przyczyn niskiego poziomu uczestnictwa kobiet w rynku pracy (20). Wraz z obostrzeniami i zamknięciem szkół sytuacja się pogorszyła. W tym kontekście należy zaznaczyć, że w wielu RRP uznano związek między nieodpłatnymi usługami opiekuńczymi a środkami na rzecz godzenia życia zawodowego z rodzinnym i wprowadzono specjalne środki, kładąc nacisk na rozwinięcie usług opieki nad dziećmi (21). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Te usługi należy również udostępnić uboższym rodzinom i dokonać przeglądu kryteriów ustalania cen, by wszystkim ułatwić korzystanie z nich. Niezbędne jest zwrócenie szczególnej uwagi na wsparcie pełnego wymiaru czasu zajęć we wszystkich szkołach każdego rodzaju i szczebla za pomocą zajęć szkolnych i pozalekcyjnych, wprowadzenie usług uzupełniających w przedszkolach, takich jak opieka przed zajęciami i po nich, a także rozwinięcie oferty publicznej półkolonii letnich dla dziewcząt i chłopców. Są to działania pośrednie, dla których trzeba znaleźć pewne i trwałe kanały inwestycyjne. Te kanały zostały niestety pominięte w RRP, gdyż środki zostały zaprogramowane w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES opowiada się za szkoleniem pracowników służb zatrudnienia w celu ich ukierunkowania na kwestie związane z płcią oraz wykształcenia i rozpowszechnienia kultury wolnej od stereotypów płci. Jednocześnie ważne jest propagowanie partnerstw w zakresie pracy i szkolenia między przedsiębiorstwami a pracownikami, by wesprzeć integrację kobiet w sektorach zdominowanych przez mężczyzn. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES popiera pomysł skupienia się na zachętach dla przedsiębiorstw zatrudniających kobiety objęte aktywną polityką oraz oferujących stabilne umowy o pracę i dobre warunki pracy. Ponadto istotne są zachęty do działań mających pobudzać i wspierać działalność na własny rachunek, w tym poprzez ukierunkowane wsparcie szkoleń w zakresie finansów i zarządzania oraz dostępu do instrumentów finansowych (22). |
| --- | --- |

4.10.

5.   Oceny szczegółowe

| 5.1. | Kryzys mocno dotknął kobiety, które często są zmuszone podjąć pracę również poniżej kwalifikacji. Ponadto coraz bardziej powszechnym zjawiskiem wśród pracownic jest przymus podjęcia pracy w niepełnym wymiarze godzin. Aby odwrócić tę tendencję, zwiększyć udział kobiet w rynku pracy oraz wesprzeć wysokiej jakości zatrudnienie wymagające wysokich kwalifikacji, należy przede wszystkim rozwinąć w RRP działania bezpośrednie i pośrednie. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Z myślą o tym, aby zmniejszyć różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, EKES zaleca koordynację i komplementarność programowania RRP ze wszystkimi innymi środkami i programami wspólnotowymi, począwszy od środków i programów spójności. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Istniejące różnice i nierówności między płciami sprawiają, że polityka publiczna nie jest neutralna pod względem płci, w związku z czym jest istotne, by wszystkie instytucje, zarówno europejskie, jak i krajowe i lokalne, sporządzały budżet z uwzględnieniem aspektu płci, który to budżet powinien być uzupełnieniem polityki podatkowej. Dlatego też EKES zaleca, by sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci było obowiązkową procedurą przewidzianą na etapie europejskiego semestru (23). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES ostrzega przed ryzykiem, że RRF w obecnej formie może pogłębić dysproporcje w niektórych sektorach produkcji, takich jak sektor ekologiczny i cyfrowy. Chociaż równouprawnienie płci jest priorytetem przekrojowym, istnieje ryzyko, że bez konkretnych i wymiernych działań na rzecz zatrudnienia kobiet, również pod względem promowania wysokich kwalifikacji w sektorach o wysokim poziomie ich zatrudnienia, jeszcze bardziej pogłębi się luka w zatrudnieniu między kobietami a mężczyznami, co grozi dalszym spychaniem kobiet do mniej płatnej pracy. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | RRP powinny przewidywać porównywalne wskaźniki służące do pomiaru postępów w zakresie równości wynagrodzeń, dostępu do rynku pracy w podziale na sektory, godzenia życia zawodowego z opieką, pożyczek preferencyjnych, zachęt do promowania działalności na własny rachunek i samozatrudnienia wśród kobiet. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Zachęty do zatrudniania kobiet na czas nieokreślony, które powinny zostać wyłączone z mapy pomocy państwa, należy przedkładać nad inne zachęty. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Postępy w zakresie godzenia życia zawodowego z opieką są jednym z głównych celów, by umożliwić kobietom pełne wyrażenie własnego potencjału na rynku pracy i poprawić wydajność przedsiębiorstw. W związku z tym EKES sądzi, że pierwszoplanową kwestią jest inwestowanie środków w usługi umożliwiające godzenie życia zawodowego z opieką, nie tylko w usługi uzupełniające w przedszkolach i stopniowe zapewnienie bezpłatnych usług edukacyjnych dla dzieci w wieku do 3 lat w przypadku gospodarstw domowych o niskich dochodach, lecz również zwiększenie inwestycji we wprowadzanie usług wsparcia i opieki długoterminowej. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Do osiągnięcia celów w zakresie usług umożliwiających godzenie życia zawodowego z opieką należy dążyć, przyjmując do pracy konkretnych specjalistów i zapewniając ustawiczne szkolenie zawodowe wszystkim pracownikom tych usług, wśród których obecnie dominują kobiety. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES zwraca uwagę na znaczenie objęcia wszystkich zamówień publicznych klauzulą dotyczącą nagradzania za zatrudnianie kobiet, tak by wesprzeć przedsiębiorstwa, które zobowiązują się do tworzenia stabilnych miejsc pracy, zwiększenia włączenia społecznego i zmniejszania luki w zatrudnieniu między kobietami a mężczyznami. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | W dziedzinie nauk ścisłych występują duże różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, które utrwalają się już na etapie szkoły podstawowej. Niestety zaledwie w paru RRP przewidziano środki na rzecz zwiększenia uczestnictwa kobiet w edukacji w uczelniach techniczno-naukowych i w kursach uniwersyteckich w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). Konieczne są zatem specjalne inwestycje w plany kształcenia, by zachęcić dziewczęta do udziału w świecie nauki, na przykład w dziedzinie badań i rozwoju, a także inwestycje i nowe formy wsparcia ukierunkowanych projektów w celu zagwarantowania większego udziału kobiet w innowacyjnych działaniach. Te kroki będą miały pozytywny wpływ w perspektywie średnio- i długoterminowej, w związku z czym należy je planować z zastosowaniem podejścia strategicznego. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | EKES uważa, że – jak również postulowała KE (24) – istotne są też działania na niwie podatkowej na mocy ustawodawstwa krajowego, polegające na wprowadzeniu ulg podatkowych dla drugiego żywiciela rodziny, którym w gospodarstwie domowym o niższych dochodach jest często kobieta. Ważne jest również wprowadzenie odliczeń podatkowych od dochodów mniej zamożnych rodziców samotnie wychowujących dzieci. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Oprócz środków określonych w RRP EKES proponuje – jako strategiczne środki wsparcia – obowiązek certyfikacji równouprawnienia płci w celu zmniejszenia różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn i poprawy warunków pracy kobiet, zajęcie się kwestią zwalczania przemocy motywowanej płcią (25), rozpowszechnienie – w drodze rokowań zbiorowych z partnerami społecznymi – inteligentnej organizacji pracy oraz umożliwienie kobietom powracającym z urlopu macierzyńskiego dobrowolnego, płatnego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, zgodnie z krajową praktyką i krajowym ustawodawstwem. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | EKES docenia przyjętą przez KE w sprawozdaniu metodę pracy, która przewiduje monitorowanie określonych w RRP poszczególnych krajów działań pod kątem płci. Ważne będzie, aby przedstawicielstwa KE w różnych państwach członkowskich skupiały się szczególnie na działaniach realizowanych w zakresie równości płci, zapewniając zarządzanie przejrzystymi i dostępnymi danymi. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | EKES zaleca pełne zaangażowanie partnerów gospodarczych i społecznych oraz społeczeństwa obywatelskiego we wdrażanie, monitorowanie i ocenę RRP, w tym poprzez specjalne jednostki koordynacyjne na szczeblu europejskim i krajowym, których celem jest wspieranie skoordynowanego programowania inicjatyw na rzecz równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

5.14.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Badanie EIGE Gender equality and gender mainstreaming in the COVID-19 recovery [Równość płci i uwzględnianie aspektu płci w odbudowie po pandemii COVID-19] (publikacja planowana na 2023 r.).

1

Gender equality and gender mainstreaming in the COVID-19 recovery

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Do tych wskaźników szczegółowych należą: a) naukowcy pracujący w ośrodkach badawczych otrzymujących wsparcie; b) liczba uczestników na danej ścieżce kształcenia i szkolenia; c) liczba osób, które mają pracę lub jej poszukują; d) liczba młodych ludzi w wieku 15–29 lat otrzymujących wsparcie.

3

(4)  Nota analityczna EIGE z 2021 r., Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic [Równość płci a wpływ społeczno-gospodarczy pandemii COVID-19].

4

Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic

(5)  COM(2022) 383 final.

5

(6)  Niderlandy przedłożyły RRP z opóźnieniem w stosunku do innych krajów, a RRP Węgier został obecnie zawieszony z powodu kwestii związanych z poszanowaniem praworządności.

6

(7)  Zob. przypis 1 oraz artykuł: Marusca de Castris i Barbara Martini, Uniwersytet Rzymski Tor Vergata, PNRR Italia, Gender Gap e politiche per l’innovazione e la digitalizzazione nel PNRR: quali misure? [RRP Włochy, różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz polityka innowacji i cyfryzacji w RRP: jakie środki?], wrzesień 2022 r.

7

PNRR Italia, Gender Gap e politiche per l’innovazione e la digitalizzazione nel PNRR: quali misure?

(8)  Zob. przypis 1.

8

(9)  Zob. przypis 6.

9

(10)  Udzielanie zamówień z uwzględnieniem aspektu płci jest innowacyjną strategią wprowadzoną przez KE, by wesprzeć inwestycje na rzecz równości za pomocą specjalnych wymogów lub kryteriów nagradzania uwzględniających aspekt płci w wypadku udziału w zamówieniach publicznych lub kryteriów udzielenia zamówienia obejmujących wskaźniki społeczne. Ma ono na celu zwiększenie równouprawnienia płci na rynku pracy i obecności kobiet na stanowiskach kierowniczych, a także zmniejszenie luki płacowej.

10

W opublikowanym w 2022 r. sprawozdaniu EIGE Gender-responsive public procurement: the key to fair and efficient public spending in the EU [Zamówienia publiczne uwzględniające aspekt płci kluczem do sprawiedliwego i efektywnego wydatkowania środków publicznych w UE] wykazano za pomocą studiów przypadku i zaleceń, w jaki sposób zamówienia publiczne mogą ukierunkować i wesprzeć równouprawnienie płci, zwiększając skuteczność i jakość wydatków publicznych.

(11)  Dane pochodzą z analizy EIGE, zob. przypis 1.

11

(12)  Opublikowany w kwietniu 2022 r. briefing PE Gender equality in the Recovery and Resilience Facility [Równość płci w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności], w którym przedstawiono obawy wyrażone w rozmaitych badaniach przeprowadzonych na szczeblu krajowym przez ośrodki badawcze lub uczelnie.

12

(13)  Komunikat Komisji Europejskiej do PE, Rady, EKES-u i Komitetu Regionów z dnia 5 marca 2020 r. COM/2020/152 final.

13

(14)  Zob. opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025«” [COM(2020) 698 final] (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 128).

14

(15)  Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń jest przedmiotem trójstronnych negocjacji.

15

(16)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylająca dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz.U. L 188 z 12.7.2019, s. 79).

16

(17)  Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego, Country Specific Recommendations and Recovery and Resilience Plans – Thematic overview on gender-related issues [Zalecenia dla poszczególnych krajów oraz plany odbudowy i zwiększania odporności – przegląd tematyczny dotyczący kwestii związanych z płcią], opublikowane w październiku 2021 r.

17

(18)  Zob. przypis 14.

18

(19)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola członków rodziny opiekujących się osobami z niepełnosprawnościami i osobami starszymi: eksplozja zjawiska w czasie pandemii” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 75), w której zawarł istotne zalecenia dotyczące środków, jakie należy przedsięwziąć.

19

(20)  Sprawozdanie EIGE, Gender Mainstreaming – Gender stakeholder consultation [Uwzględnianie aspektu płci – konsultacje z zainteresowanymi stronami w kwestiach płci], opublikowane w 2019 r.

20

(21)  Zob. przypis 1.

21

(22)  W ramach hiszpańskiego RRP przeznaczono 36 mln EUR na pomoc dla założycielek przedsiębiorstw typu start-up; we włoskim RRP uruchomiono 400 mln EUR na wsparcie udziału kobiet w przedsiębiorczości.

22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci jako sposób na poprawę równości płci w Unii Europejskiej” (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 16), w której przedstawia propozycje wsparcia inwestycji na rzecz przedsiębiorczości kobiet.

(23)  Dokument konsultacyjny Komisji Europejskiej, Gender Budgeting Practices: Concepts and Evidence [Praktyki budżetowe z uwzględnieniem aspektu płci: koncepcje i dowody], opublikowany w czerwcu 2022 r.

23

(24)  Zob. przypis 10.

24

(25)  Państwa członkowskie zostały wezwane do ratyfikacji Konwencji MOP nr 190 w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy, którą do tej pory przyjęły jedynie dwa kraje europejskie.

25

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/16 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/16

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci jako sposób na poprawę równości płci w Unii Europejskiej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/03)

| Sprawozdawczyni: | Ody NEISINGH |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Maria NIKOLOPOULOU |

Sprawozdawczyni:

Ody NEISINGH

Współsprawozdawczyni:

Maria NIKOLOPOULOU

| Wniosek o wydanie opinii | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 172/6/7 |

Wniosek o wydanie opinii

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

172/6/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest głęboko przekonany, że dzięki współpracy kobiet i mężczyzn, stworzeniu podatnego gruntu dla przedsiębiorczości kobiet oraz odpowiednim instrumentom finansowym i prawnym, takim jak sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, możemy stworzyć integracyjny ekosystem finansowy w UE i państwach członkowskich oraz szybciej zmierzać do równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zasadnicze znaczenie dla włączania problematyki płci do głównego nurtu polityki mają dane, oceny skutków i wspólne wskaźniki. Dane i wskaźniki pochodzące z państw członkowskich i instytucji UE powinny zostać zharmonizowane, aby mogły być pomocne w niwelowaniu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Komitet podkreśla, że UE powinna gromadzić dane segregowane według kryterium płci w europejskim kontekście inwestycji i uwzględniać je w corocznym wskaźniku równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Aby przyspieszyć przyszły wzrost przedsiębiorczości kobiet, warto zbadać rolę aniołów biznesu, inwestycji na etapie zalążkowym i tzw. kręgu oddawania. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że wzmocnienie pozycji kobiet w kontekście dostępu do środków finansowych spowoduje pozytywny efekt skapywania, który przełoży się na lepsze wyniki finansowe i społeczne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że aby zapewnić kobietom sprzyjające warunki do rozwoju przedsiębiorczości, należy im zapewnić więcej możliwości tworzenia sieci kontaktów i podejmowania szkoleń oraz dostęp do większej liczby programów mentorskich. Ponadto EKES podkreśla znaczenie edukacji w przełamywaniu stereotypów płci, w tym stereotypowych wyobrażeń o przedsiębiorcach płci męskiej, oraz w budowaniu kultury przedsiębiorczości, która rozwija w kobietach ambitne postawy. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca, by państwa członkowskie zapewniły kobietom przedsiębiorcom dostęp do świadczeń macierzyńskich i możliwości urlopu rodzicielskiego zgodnie z zasadami określonymi w zaleceniu Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej pracowników i osób samozatrudnionych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla, że państwa członkowskie powinny rozbudzać zainteresowanie dziewcząt naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką (tzw. STEM) od najmłodszych lat, wspierać przedsiębiorczynie i kobiety będące wzorem godnym naśladowania w tych sektorach oraz inwestować w programy mające na celu zainteresowanie uczennic szkół średnich naukami ścisłymi i przyrodniczymi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca włączenie problematyki płci do planu działania na rzecz gospodarki społecznej poprzez zapewnienie działań ukierunkowanych na kobiety oraz utrzymanie perspektywy płci jako kryterium podczas przyznawania funduszy unijnych i krajowych oraz w zamówieniach publicznych, tak aby wspierać i zatrzymywać utalentowane kobiety na rynku pracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES sugeruje, że zróżnicowanie zespołów ze szczególnym uwzględnieniem kobiet powinno być kryterium otrzymywania finansowania ze środków publicznych. Ważne jest ustalenie konkretnych norm, aby uniknąć sytuacji, w której firmy udają, że są bardziej różnorodne niż w rzeczywistości (ang. pinkwashing) (1). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, by w perspektywie średnioterminowej wszystkie władze europejskie i państwa członkowskie stosowały narzędzia sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci na wszystkich szczeblach procesu budżetowego. Kluczowe znaczenie dla wykrywania obszarów, którymi należy się zająć za pośrednictwem budżetu, mają również udział społeczeństwa obywatelskiego i dialog społeczny. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Nieświadome uprzedzenia nadal występują w sektorze finansowym, dlatego ważne są kampanie uświadamiające i szkolenia w zakresie nieświadomych uprzedzeń dla inwestorów i komisji oceniających. Ponadto EKES uważa, że wszystkie komisje konkursowe w europejskich instytucjach finansowych powinny być możliwie zrównoważone pod względem płci, aby uniknąć homofilii lub uprzedzeń typu „podobne przyciąga podobne”, a także powinny przejść szkolenie na temat nieświadomych uprzedzeń. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES proponuje, by Komisja Europejska opublikowała ocenę wpływu rocznego budżetu UE na płeć i przedstawiła ją w formie załączonego dokumentu, a także by utworzyła grupę zadaniową, która będzie uczestniczyć w negocjacjach oraz dostosowywać i uwzględniać cele UE w zakresie uwzględniania aspektu płci w kolejnych WRF (2028–2034) oraz w śródokresowym przeglądzie obecnych WRF (2021–2027) (2). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa do zwiększenia dostępności środków unijnych dla organizacji kobiecych poprzez uproszczenie procedur i przyznawanie dotacji na ich podstawową działalność. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES apeluje ponadto do Komisji i instytucji europejskich o opracowanie ambitnej wizji w zakresie sporządzania budżetu i inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci, obejmującej konkretne cele dotyczące kobiet otrzymujących finansowanie, konkretne kluczowe wskaźniki skuteczności działania, prawodawstwo, zaktualizowane kryteria oraz (zintensyfikowane) programy na rzecz zwiększenia przedsiębiorczości kobiet i ich dostępu do finansowania (np. specjalne dotacje dla kobiet, specjalne ograniczone finansowanie przez partnerów dla funduszy będących własnością lub współwłasnością kobiet, gwarancje kredytowe lub mikrofinansowanie, platformy współinwestycyjne, obligacje na rzecz równouprawnienia płci lub mikrokredyty). |
| --- | --- |

1.14.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Uwzględnianie aspektu płci jest podstawowym celem Unii Europejskiej (UE) zgodnie z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Pomimo tych prawnych zobowiązań do zapewnienia równouprawnienia płci postępy w skutecznym uwzględnianiu aspektu płci, zwłaszcza w zakresie finansów i sporządzania budżetu, następują powoli. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W niniejszej opinii Komitet pragnie podkreślić wyzwania i możliwości związane z przedsiębiorczością, inwestycjami publicznymi i prywatnymi oraz sporządzaniem budżetu w kontekście równouprawnienia płci oraz wezwać instytucje europejskie i państwa członkowskie do przedstawienia ambitnej wizji dotyczącej inwestowania i sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci. Takie podejście będzie miało pozytywny wpływ na realizację celu zrównoważonego rozwoju nr 5 dotyczącego osiągnięcia równouprawnienia płci oraz celu zrównoważonego rozwoju nr 10 dotyczącego zmniejszenia nierówności. Ważne jest również uznanie, że aby osiągnąć równouprawnienie płci, potrzebujemy współpracy zarówno ze strony kobiet, jak i mężczyzn w zakresie promowania równości. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Według Komisji Europejskiej kobiety stanowią około 52 % całej populacji w Europie, lecz wśród osób samozatrudnionych stanowią 34,4 %, a wśród osób prowadzących przedsiębiorstwa typu start-up – 30 % (3). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zespoły, których założycielami są wyłącznie mężczyźni, otrzymują blisko 92 % kapitału wysokiego ryzyka inwestowanego w Europie. Jeśli chodzi o finansowanie, na wczesnych etapach tylko 1 % środków trafia do przedsiębiorstw zarządzanych przez kobiety, a na późniejszych etapach odsetek ten nigdy nie wzrasta do poziomu przekraczającego 30 %, mimo że zespoły, których założycielkami są kobiety, oraz zespoły mieszane pod względem płci osiągają lepsze wyniki niż zespoły, których założycielami są mężczyźni, czy też zespoły składające się wyłącznie z mężczyzn (4) (5) (6) (7). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W marcu 2017 r. OECD poinformowała, że kobiety rzadziej niż mężczyźni deklarują, że mogą uzyskać dostęp do finansowania potrzebnego do rozpoczęcia działalności gospodarczej we wszystkich krajach z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Meksyku, Grecji i Indonezji. Ta różnica w traktowaniu kobiet i mężczyzn może być związana z tym, że kobiety mają mniejsze doświadczenie, prowadzą działalność w sektorach charakteryzujących się wysoką konkurencyjnością i niskim wzrostem, a także z faktem, że w ocenach inwestycyjnych stosuje się tendencyjną płciowo punktową ocenę kredytową i stereotypy płciowe. Utrudnieniem dla kobiet jest często również gorszy dostęp do podstawowych usług finansowych (np. rachunków bieżących i oszczędnościowych) (8). Ponadto odsetek zniechęconych kredytobiorców (ang. discouraged borrowers) jest wyższy wśród samozatrudnionych kobiet niż wśród samozatrudnionych mężczyzn. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jak wskazano w strategii Komisji Europejskiej na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025, tylko jeden na dziesięciu decydentów w przedsiębiorstwach venture capital i private equity to kobieta, mimo że w niektórych funduszach prywatnych identyfikujących się jako działające z uwzględnieniem aspektu płci 72 % partnerów to kobiety. Z ustaleń wynika, że średnio 85 % komplementariuszy w przedsiębiorstwach venture capital to mężczyźni, a zaledwie 15 % to kobiety. Kobiety najczęściej są partnerami w mniejszych funduszach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pandemia COVID-19 pogłębiła różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn i nierówności ekonomiczne. Na płaszczyźnie społecznej i ekonomicznej widać wyraźną różnicę w sposobie, w jaki pandemia wpłynęła na mężczyzn i na kobiety. Pandemia oddziałuje również na dostęp kobiet do finansowania. O ile w Europie nie ma danych na ten temat, w Stanach Zjednoczonych doszło nawet do pogłębienia już istniejącej różnicy w traktowaniu kobiet i mężczyzn, jeśli chodzi o dostęp przedsiębiorstw typu start-up zarządzanych przez kobiety do funduszy venture capital (9). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Na całym świecie rozwój wiedzy na temat inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci nabiera tempa. Europejski ekosystem inwestycyjny dla kobiet przedsiębiorców i kobiet założycieli jest jednak nadal rozproszony i brakuje w nim systemowego i strategicznego ukierunkowania na aspekty płci (10). Specjalne fundusze na rzecz równości płci są rzadkością, a ponadto takie inicjatywy nie przyciągają większej liczby przedsiębiorczyń. Około 50 % finansowania w Unii Europejskiej stanowią pieniądze podatników. Wspólny wysiłek na poziomie UE, mający na celu stworzenie ekosystemu finansowania w większym stopniu uwzględniającego problematykę płci i zapewniającego równouprawnienie, wraz ze wsparciem w całym procesie tworzenia przedsiębiorstwa, może doprowadzić do osiągnięcia konsensusu i pomóc w pokonaniu przeszkód na drodze do zmian. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Mówiąc o inwestowaniu z uwzględnieniem aspektu płci, musimy mieć świadomość, że istnieją inne nierówności, które mogą dodatkowo utrudnić dostęp do finansowania. Chodzi tu m.in. o kobiety z niepełnosprawnością, o niskim statusie społeczno-ekonomicznym lub ze środowisk migracyjnych, młode kobiety, a także o orientację seksualną, rasę itp. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że wzmocnienie pozycji kobiet w kontekście dostępu do środków finansowych spowoduje pozytywny efekt skapywania, który przełoży się na lepsze wyniki finansowe i społeczne. Kiedy kobiety inwestujące w kapitał podwyższonego ryzyka podejmują decyzje, są dwukrotnie bardziej skłonne do inwestowania w zespoły, których założycielami są kobiety, co przyczynia się do zwiększenia zatrudnienia kobiet. Przedsiębiorstwa typu start-up, których założycielami są kobiety, zatrudniają dwa i pół razy więcej kobiet. Przedsiębiorstwa, w których założycielami i członkami zarządu są kobiety, zatrudniają sześć razy więcej kobiet (11). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Gromadzenie danych ma kluczowe znaczenie w kontekście oceny obecnej sytuacji i opracowania strategii, które umożliwią osiągnięcie postępów w tym obszarze. Pomimo wysiłków w tym zakresie Komisja Europejska, Rada, OECD, EuroStat i EIGE gromadzą dane dotyczące różnych aspektów związanych z płcią, ale te dane wymagają harmonizacji, aby mogły być pomocne w zniwelowaniu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Państwa członkowskie muszą mieć obowiązek gromadzenia odpowiednich danych. Należy połączyć stosowane metodyki i parametry, aby stworzyć całościowy obraz sytuacji i móc wykorzystywać dodatkowe dane (dotyczące uprzedzeń społecznych, uprzedzeń ze względu na pochodzenie etniczne, uprzedzeń związanych z intersekcjonalnością itp.) w celu monitorowania oraz oceny postępów i polityki. Ponadto potrzebne są bardziej regularne i lepszej jakości badania analityczne. Komitet podkreśla, że UE powinna gromadzić dane segregowane według kryterium płci w europejskim kontekście inwestycji i uwzględniać je w corocznym wskaźniku równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Równie ważne jest przeanalizowanie wielkości inwestycji (kwoty zainwestowanych środków, ang. ticket size) oraz roli aniołów biznesu i inwestycji na etapie zalążkowym. Warto też zbadać koncepcję kręgu oddawania: kobiety, w które się inwestuje, rozwijają się jako przedsiębiorcy i zaczynają gromadzić własny kapitał inwestycyjny oraz same stają się aniołami biznesu. Mogłoby to być pozytywnym czynnikiem przyspieszającym przyszły rozwój przedsiębiorczości kobiet i można go wzmocnić poprzez ukierunkowane kampanie promocyjne, mające na celu zwiększenie ogólnego zrozumienia możliwości i wkładu, jaki mogą wnieść anioły biznesu, w połączeniu z informowaniem o tym, jak rozpocząć działalność. Państwa członkowskie mogłyby również rozważyć wprowadzenie ulg podatkowych w celu wsparcia tych działań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa, że uwzględnianie aspektu płci w UE zostanie osiągnięte poprzez aktywne propagowanie równouprawnienia płci w procesie kształtowania polityki i podejmowania decyzji we wszystkich obszarach – w tym w polityce społecznej, polityce spójności i polityce konkurencji UE – oraz w procesie wydatkowania budżetu UE. W dalszym ciągu brakuje niezbędnych warunków wstępnych i skutecznego monitorowania na etapie realizacji, co pozwoliłoby na ewentualne skorygowanie działań politycznych. Ponieważ wiemy, że skutki pandemii COVID-19 nie są neutralne pod względem płci, EKES ponawia swój apel do decydentów na wszystkich szczeblach o przestrzeganie zasady upowszechniania aspektu płci i uwzględnianie aspektu równości płci we wszystkich decyzjach, w tym dotyczących budżetu, inwestycji i finansowania, a także w zamówieniach publicznych. Obejmuje to również cykl budżetowy WRF na lata 2021–2027 oraz plany odbudowy i zwiększania odporności i powinno obejmować oceny wpływu w aspekcie płci, odpowiednie wiążące wskaźniki, a także systemy monitorowania i oceny (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W opublikowanym niedawno sprawozdaniu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego stwierdzono, że Komisja przywiązywała małą wagę do analizowania pod kątem płci polityk i programów objętych kontrolą Trybunału. W ograniczonym stopniu wykorzystywała ona dane i wskaźniki segregowane według kryterium płci oraz opublikowała niewiele informacji na temat ogólnego wpływu budżetu UE na równouprawnienie płci. Natomiast w obszarach, w których wymogi prawne były szczegółowo określone, łatwiej było uwzględniać problematykę równouprawnienia płci w programach. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Konkretne działania

4.1.   Stworzenie sprzyjających warunków dla kobiet przedsiębiorców

| 4.1.1. | EKES uważa, że aby zapewnić kobietom sprzyjające warunki do rozwoju przedsiębiorczości, należy im zapewnić więcej możliwości tworzenia sieci kontaktów i odbywania szkoleń oraz dostęp do większej liczby programów mentorskich. Jest bardzo istotne, aby kobiety rozwijały między sobą sieć kontaktów równolegle do istniejącej sieci kontaktów mężczyzn, ponieważ mają zazwyczaj mniejsze, mniej zróżnicowane sieci. Ważną rolę odgrywają także wzorce i mentorzy: w badaniu przeprowadzonym we Włoszech 70 % dziewcząt stwierdziło, że spotkanie z osobą postrzeganą jako wzór do naśladowania pozwoliło im zmienić myślenie o swojej przyszłości. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Stereotypowe wyobrażenia na temat przedsiębiorczości powstają już w szkole podstawowej. Komitet podkreśla znaczenie edukacji w przełamywaniu stereotypów płci, w tym stereotypowych wyobrażeń o przedsiębiorcach płci męskiej, oraz w budowaniu kultury przedsiębiorczości, która rozwija w kobietach ambitne postawy. W Europie nadal pokutują negatywne przekonania społeczne wokół kobiet przedsiębiorców i kobiet zajmujących wysokie stanowiska kierownicze. Szkoły odgrywają również kluczową rolę w budowaniu zdolności finansowych i zdolności w zakresie przedsiębiorczości, a umiejętności te powinny zostać uwzględnione w programach nauczania, począwszy od kształcenia podstawowego, a także być wzmacniane i rozwijane w całym systemie szkolnictwa. Dobrym sposobem na zachęcanie kobiet do przedsiębiorczości od najmłodszych lat mogą być targi przedsiębiorczości i inne programy, w ramach których kobiety mogą uzyskać dostęp do kapitału zalążkowego, lub na przykład ukierunkowane podejście mające na celu zainteresowanie dziewcząt naukami ścisłymi. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Syndrom oszusta opisuje zjawisko, w którym ludzie wątpią w swoje umiejętności i czują, że nie są wystarczająco dobrzy w tym, co robią. Występuje na szeroką skalę wśród kobiet przedsiębiorców. Budowanie zdolności kobiet i ich poczucia własnej wartości przez cały okres kształcenia pozwoli ograniczyć to zjawisko i stworzy więcej możliwości rozwoju kobiet (13). |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Barierą dla przedsiębiorczości jest w dużej mierze ubóstwo czasowe, którego obecnie doświadczają kobiety w związku z wypełnianiem nieodpłatnych obowiązków opiekuńczych. Zasadnicze znaczenie mają zmiany kulturowe, w tym współodpowiedzialność partnerów za prowadzenie gospodarstwa domowego i opiekę nad dziećmi i innymi osobami, w połączeniu ze środkami systemowymi, takimi jak zapewnienie przystępnej cenowo lub bezpłatnej opieki nad dziećmi i osobami starszymi. EKES zaleca, by państwa członkowskie zapewniły kobietom przedsiębiorcom dostęp do świadczeń macierzyńskich i środków z zakresu urlopu rodzicielskiego zgodnie z zasadami określonymi w zaleceniu Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej pracowników i osób samozatrudnionych (14) (15). |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Programy szkolenia w zakresie przedsiębiorczości skierowane do kobiet zazwyczaj skupiają się na rynkach i sektorach, w których kobiety są już dobrze reprezentowane. Istnieją sektory, w których zdecydowanie brakuje kobiet przedsiębiorców, takie jak sektor zaawansowanych technologii oraz sektor nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). EKES podkreśla, że państwa członkowskie powinny rozbudzać zainteresowanie dziewcząt tymi dziedzinami już na wczesnym etapie edukacji, wspierać przedsiębiorczynie i kobiety będące wzorem godnym naśladowania w tych sektorach oraz inwestować w programy mające na celu zainteresowanie uczennic szkół średnich naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Na przeszkodzie w realizacji przyszłych przedsięwzięć kobiet stoi również obecna nierównowaga płci na rynku pracy. Kobiety mają mniejsze możliwości uzyskania odpowiedniego szkolenia z dziedziny zarządzania i przedsiębiorczości oraz oszczędności na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Dla młodych kobiet istnieje zatem więcej barier w rozpoczęciu działalności gospodarczej. Ponadto zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć lub brak sprawiedliwego wynagrodzenia mogą ograniczać ich zasoby finansowe. Ponieważ wiele możliwości pozyskania środków finansowych wymaga od przedsiębiorcy zainwestowania na początkowym etapie kapitału prywatnego, EKES uważa, że zniwelowanie luki płacowej między kobietami a mężczyznami oraz zapewnienie równowagi płci na rynku pracy wpłynie pozytywnie na przedsiębiorczość kobiet. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Kobiety są bardziej skłonne do podejmowania działalności gospodarczej w obszarach związanych ze zrównoważonym rozwojem i kwestiami społecznymi, ponieważ dążą do zapewnienia wymiernego pozytywnego wpływu na społeczeństwo i prowadzenia przedsiębiorstw społecznych typu start-up (16) (17). Przedsiębiorstwa działające w ramach gospodarki społecznej na pierwszym miejscu stawiają potrzeby ekonomiczne i społeczne społeczności i swoich pracowników, a także zrównoważenie środowiskowe. Inwestują w dobrostan, a w swojej działalności przyznają centralne miejsce wartościom. W związku z tym zwiększenie finansowania na projekty z zakresu gospodarki społecznej oraz promowanie tworzenia ekosystemów przedsiębiorstw społecznych korzystnie wpłynie na ekonomiczną emancypację i rozwój kobiet. Podobnie promowanie przedsiębiorczości kobiet pobudzi wzrost przedsiębiorstw społecznych. W unijnym planie działania na rzecz gospodarki społecznej Komisja Europejska zwróciła uwagę, że „w przypadku przedsiębiorczości społecznej odsetek kobiet przedsiębiorców jest większy niż w przedsiębiorczości tradycyjnej”. Brakuje jednak ukierunkowanych działań mających na celu wspieranie przedsiębiorczości kobiet, w tym przedsiębiorczości społecznej. EKES zaleca, aby w unijnym planie działania na rzecz gospodarki społecznej (18) uwzględniono aspekt płci poprzez zapewnienie ukierunkowanych działań dla kobiet. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Wprowadzanie zmian w sektorze finansowym i inwestycyjnym

| 4.2.1. | UE powinna odegrać wiodącą rolę w tworzeniu sprzyjających warunków dla ekosystemu uwzględniającego aspekt płci. W latach 2006–2018 w Europie większość finansowania serii C dla przedsiębiorstw zarządzanych przez kobiety pochodziła z czterech krajów UE: Szwecji, Niemiec, Hiszpanii i Francji. W czołowych krajach sukces w biznesie był wspierany przez silny ekosystem i ukierunkowane działania promujące równouprawnienie płci (19). EKES zaleca utworzenie europejskiej sieci inwestorów uwzględniających problematykę płci, która mogłaby dzielić się najlepszymi praktykami i promować istniejące już możliwości w zakresie finansowania przedsiębiorczości kobiet. Współpracę z sektorem prywatnym może zainspirować kodeks British Business Bank „Investing in Women”, czyli zobowiązanie przedsiębiorstw świadczących usługi finansowe do poprawy dostępu kobiet przedsiębiorców do narzędzi, zasobów i finansowania (20). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Około jedna dziesiąta decydentów na rynku venture capital i private equity to kobiety. Przyciąganie utalentowanych kobiet i wspieranie rozwoju ich kariery w sektorze finansowym i inwestycyjnym to elementy konieczne, aby przekształcić panującą kulturę dominacji mężczyzn (która sprawia, że dla kobiet pozostanie w tym sektorze lub rozpoczęcie w nim działalności jest mało atrakcyjne) w kulturę włączającą. W ramach tej kultury powinno się ponadto mierzyć zwrot z inwestycji nie tylko za pomocą sprawozdań ekonomicznych, ale także pod względem zrównoważonego charakteru inwestycji i społecznego zwrotu z nich. Dlatego też EKES pragnie, aby różnorodność zespołów zarządzających i założycielskich stała się jednym z głównych kryteriów otrzymywania finansowania publicznego, w tym finansowania z publicznych funduszy emerytalnych, i aby w ten sposób zainspirować rekrutację i zatrzymanie utalentowanych kobiet w sektorze finansowym i inwestycyjnym. EKES proponuje również, by państwa członkowskie wymieniały się sprawdzonymi rozwiązaniami w zakresie metod promowania różnorodności zespołów i promowania zespołów kierowanych przez kobiety w sektorze finansowym. W sektorze inwestycyjnym należy opracować znak lub standard doskonałości dla inwestorów. Standard mógłby służyć jako jedno z kryteriów podczas rozpatrywania wniosków o finansowanie publiczne (21). W odróżnieniu od zobowiązania jednorazowego można by go poddawać audytowi i corocznym przeglądom, aby uniknąć sytuacji, gdy firmy będą udawać, że są bardziej różnorodne pod względem płci niż w rzeczywistości. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | EKES zaleca, aby instytucje prywatnego sektora finansowego miały dostęp do pomocy technicznej i szkoleń zapewnianych przez Unię Europejską lub państwa członkowskie w zakresie inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Istnieje ogólne przekonanie, że w porównaniu z mężczyznami kobiety zwykle są mniej skłonne do podejmowania ryzyka, są ostrożniejsze i wykazują mniej agresywne zachowania konkurencyjne. EKES sugeruje, aby uwzględniono takie podejście do ryzyka w instrumentach finansowych oraz stworzono specjalne produkty dla niektórych projektów o niskim ryzyku, które to produkty w przypadku udzielenia pożyczki wymagałyby mniejszej liczby gwarancji i niższego oprocentowania lub zapewniałyby pokrycie większej części kapitału początkowego w przypadku przyznania dotacji.
  W sektorze finansowym utrzymują się uprzedzenia, zazwyczaj nieświadome, na przykład gdy preferowane są prezentacje przedstawiane przez mężczyzn lub gdy treści opracowywane przez kobiety koncentrują się na wpływie społecznym, podczas gdy mężczyźni kładą większy nacisk na finanse i liczby. Kampanie uświadamiające i szkolenia z zakresu nieświadomych uprzedzeń dla inwestorów i komisji oceniających mogą mieć ogromne znaczenie dla zwiększenia świadomości tych uprzedzeń. Kluczowe jest również podnoszenie świadomości w sektorze na temat znaczenia solidnych i odpornych modeli biznesowych, które rozwijają się powoli, ale zdecydowanie, a nie skupianie się na szybkim wzroście przychodów i tworzeniu wartości. |
| --- | --- |

4.2.4.

W sektorze finansowym utrzymują się uprzedzenia, zazwyczaj nieświadome, na przykład gdy preferowane są prezentacje przedstawiane przez mężczyzn lub gdy treści opracowywane przez kobiety koncentrują się na wpływie społecznym, podczas gdy mężczyźni kładą większy nacisk na finanse i liczby. Kampanie uświadamiające i szkolenia z zakresu nieświadomych uprzedzeń dla inwestorów i komisji oceniających mogą mieć ogromne znaczenie dla zwiększenia świadomości tych uprzedzeń. Kluczowe jest również podnoszenie świadomości w sektorze na temat znaczenia solidnych i odpornych modeli biznesowych, które rozwijają się powoli, ale zdecydowanie, a nie skupianie się na szybkim wzroście przychodów i tworzeniu wartości.

4.3.   Sporządzanie budżetu i inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci przy wykorzystaniu środków publicznych

| 4.3.1. | Budżety odzwierciedlają priorytety polityczne i są najważniejszym instrumentem polityki gospodarczej umożliwiającym przekształcanie społeczeństw. Polityka publiczna odgrywa ważną rolę w wyznaczaniu kierunku i tworzeniu sprzyjającego środowiska dla inwestorów, a tym samym przyczynia się do tworzenia godnych miejsc pracy. Od dawna uznaje się, że sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, ukierunkowane finansowanie na rzecz wzmocnienia pozycji kobiet, przeznaczanie środków budżetowych oraz regulacja procedur i procesów zamówień publicznych uwzględniających aspekt płci jako środek wdrażania sporządzania budżetu z uwzględnieniem to narzędzia niezbędne do osiągnięcia równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci to proces, w którym budżety publiczne są analizowane pod kątem tego, czy przyczyniają się do umacniania równouprawnienia płci, a następnie są odpowiednio dostosowywane w celu zagwarantowania, że tak jest. Wymaga dwutorowego lub dwojakiego podejścia: uwzględnienia równouprawnienia płci we wszystkich budżetach i programach oraz specjalnego, ukierunkowanego finansowania w celu wyeliminowania podstawowych przyczyn różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Aspekt płci należy włączyć do wszystkich etapów cyklu budżetowego, począwszy od wniosków budżetowych (ex ante) i przez cały okres wydatkowania (ex nunc), aż po ocenę i kontrolę faktycznie wydanych środków (ex post). Dane, oceny skutków i wspólne wskaźniki mają zasadnicze znaczenie w kontekście uwzględniania aspektu płci w całym cyklu budżetowym: planowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie. Chociaż gromadzenie danych segregowanych według kryterium płci może być trudne dla państw członkowskich, jest to jedyny sposób na poczynienie postępów i ustanowienie odpowiedniej polityki uwzględniania aspektu płci. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | EKES zaleca, by w perspektywie średnioterminowej wszystkie władze europejskie i państwa członkowskie stosowały narzędzia sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci na wszystkich szczeblach procesu budżetowego. Kluczowe znaczenie dla wykrywania obszarów, którymi należy się zająć w ramach budżetu, mają również udział społeczeństwa obywatelskiego i dialog społeczny. Warunkiem wstępnym sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci oraz uwzględniania aspektu płci w polityce (finansowej), a zwłaszcza w wieloletnich ramach finansowych (WRF), pakiecie Next Generation EU oraz w europejskich funduszach strukturalnych i inwestycyjnych, jest analiza dotycząca płci. Szczególną uwagę należy zwrócić na politykę spójności, która jest jednym z podstawowych narzędzi korygowania braku równowagi między krajami i regionami. EKES zaleca gromadzenie danych dotyczących równouprawnienia płci w ramach polityki spójności w oparciu o wskaźniki opracowane specjalnie w tym celu. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | EKES wyraża zadowolenie, że Komisja rozpoczęła wewnętrzny program szkoleń w zakresie sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, jednak nadal ma on niewielki zakres. Pragnie, aby wszystkie osoby opracowujące budżety Komisji Europejskiej oraz pracujące w europejskich organizacjach finansowych odbywały odpowiednie szkolenia z zakresu inwestowania i sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci oraz włączania problematyki płci do głównego nurtu. Kluczowe znaczenie dla realizacji celów w zakresie równouprawnienia płci mają również takie szkolenia na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | EKES uważa, że ważne jest stworzenie specjalnych funduszy i instrumentów finansowych w celu wspierania przedsiębiorczości kobiet, w tym kierowanych (i współkierowanych) przez kobiety i będących ich własnością funduszy venture capital i funduszy private equity, a także zbadanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie finansowania, które eliminują niedoskonałości rynku (np. specjalne dotacje dla kobiet, specjalne ograniczone finansowanie przez partnerów dla funduszy będących własnością lub współwłasnością kobiet, gwarancje kredytowe lub mikrofinansowanie, platformy współinwestycyjne, obligacje na rzecz równouprawnienia płci lub mikrokredyty). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Ponadto Komitet uważa, że w celu zmniejszenia różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn konieczne jest zaktualizowanie kryteriów funduszy inwestycyjnych. Na przykład jeśli w ramach funduszy europejskich takich jak InvestEU i Europejski Fundusz Inwestycyjny jako ważne kryterium w finansowaniu przedsiębiorstw typu start-up przyjmuje się doświadczenie, lecz nie różnorodność, to kobiety nie będą miały zapewnionego równego dostępu do rynku kapitałowego. EKES proponuje, aby podczas oceny funduszy funduszy, funduszy venture capital i funduszy private equity ubiegających się o finansowanie publiczne jednym z kryteriów było istnienie planu na rzecz równouprawnienia płci, który obejmowałby strategię funduszu dotyczącą inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci oraz zaangażowanie funduszu na rzecz osiągnięcia równości płci. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | Zasady sporządzania budżetu i inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci powinny być stosowane również poza granicami Europy w ramach zewnętrznych mechanizmów finansowania, w tym w polityce współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

4.3.7.

| 4.3.8. | Komisja powinna przeprowadzić ocenę wpływu rocznego budżetu UE w aspekcie płci i przedstawić ją w formie załącznika. Ten załącznik do budżetu posłuży jako dokument do monitorowania uwzględniania aspektu płci, mający na celu przekształcenie budżetów w przyszłości, i w jego sprawie Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia Parlamentu Europejskiego (FEMM) mogłaby przyjąć opinię. EKES zaleca ponadto, aby – w porozumieniu z ekspertami w dziedzinie sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci i z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz równości płci – informacje i badania były publikowane na długo przed wydaniem przez Parlament decyzji w sprawie budżetu rocznego, w celu propagowania szerokiej debaty na temat polityki budżetowej i makroekonomicznej. |
| --- | --- |

4.3.8.

| 4.3.9. | EKES stwierdza, że wszystkie komisje oceniające w europejskich instytucjach finansowych powinny być możliwie zrównoważone pod względem płci, aby uniknąć homofilii lub uprzedzeń typu „podobne przyciąga podobne”, a także powinny przejść szkolenie na temat nieświadomych uprzedzeń. Na przykład Europejska Rada ds. Innowacji wyznaczyła cel polegający na zwiększeniu liczby przedsiębiorstw typu start-up zarządzanych przez kobiety w ramach swojego akceleratora dla start-upów poprzez zwiększenie udziału kobiet w komisjach oceniających do 50 % oraz poprzez zapraszanie większej liczby kobiet do zaprezentowania własnych przedsiębiorstw. Rada zwiększyła odsetek przedsiębiorstw typu start-up zarządzanych przez kobiety z 8 % do 29 %. |
| --- | --- |

4.3.9.

| 4.3.10. | Komitet sugeruje również mianowanie dyrektora lub wysokiego przedstawiciela ds. przedsiębiorczości kobiet w Komisji Europejskiej i ministerstwach ds. przedsiębiorczości państw członkowskich, którzy pełniliby międzysektorową rolę w zakresie podnoszenia świadomości i promowania korzyści gospodarczych płynących z zachęcania większej liczby kobiet do zakładania i rozwijania działalności gospodarczej, w tym przedsiębiorstw społecznych. |
| --- | --- |

4.3.10.

| 4.3.11. | UE i państwa członkowskie powinny wspierać rolę publicznych agencji rozwoju lokalnego i regionalnego na rynku inwestycji oraz ich rolę w kontekście wpływu na społeczeństwo. Na przykład w Niderlandach agencje rozwoju regionalnego inwestują w przedsiębiorstwa typu start-up i przywiązują dużą wagę do wpływu na społeczeństwo. |
| --- | --- |

4.3.11.

| 4.3.12. | Społeczeństwo obywatelskie i organizacje nienastawione na zysk, które pracują nad uwzględnianiem aspektu płci, są zazwyczaj niedofinansowane w Europie. EKES wzywa do zwiększenia dostępności środków unijnych dla organizacji kobiet poprzez uproszczenie procedur i przyznawanie dotacji na ich podstawową działalność. Procedury przyznawania funduszy strukturalnych powinny być bardziej dostosowane do funduszy bezpośrednich, tak aby uniknąć biurokracji. |
| --- | --- |

4.3.12.

| 4.3.13. | EKES apeluje ponadto do Komisji i instytucji europejskich o opracowanie ambitnej wizji w zakresie sporządzania budżetu i inwestowania z uwzględnieniem aspektu płci, obejmującej konkretne cele dotyczące kobiet otrzymujących finansowanie, konkretne kluczowe wskaźniki skuteczności działania, prawodawstwo, zaktualizowane kryteria oraz (zintensyfikowane) programy na rzecz zwiększenia przedsiębiorczości kobiet i ich dostępu do finansowania. EKES zaleca powołanie w Komisji Europejskiej grupy roboczej ds. sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, uwzględniającej aspekt płci w obecnych WRF i innych instrumentach finansowych. Aby przygotować się do bardziej zdecydowanego uwzględniania aspektu płci w przyszłości, EKES proponuje jak najszybsze utworzenie wśród instytucji UE grupy zadaniowej, która będzie uczestniczyć w negocjacjach oraz dostosowywać i uwzględniać cele UE w zakresie uwzględniania problematyki płci w kolejnych WRF. |
| --- | --- |

4.3.13.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Pinkwashing oznacza udawanie, że bardzo aktywnie podejmuje się działania na rzecz równości płci, jednak naprawdę osiąga się w tym obszarze niedostateczne wyniki.

1

Pinkwashing

(2)  D’Alfonso, A. (2021). Multiannual financial framework for the years 2021 to 2027” (europa.eu) [Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027], briefing EPRS, PE 637.979. Dyrekcja Generalna ds. Analiz Parlamentarnych (EPRS), 2021. „Komisja Europejska zaproponowała obowiązkowy śródokresowy przegląd funkcjonowania WRF, który ma zostać przeprowadzony do grudnia 2023 r.” (s. 8).

2

(3)  https://www.eib.org/attachments/thematic/why_are_women_entrepreneurs_missing_out_on_funding_en.pdf

3

(4)  Eurostat i Komisja Europejska, „The State of European Tech report 2020” [Sprawozdanie na temat stanu technologii europejskiej za 2020 r.], Atomico, 2020 r.

4

(5)  Why are women entrepreneurs missing out on funding? Reflections and considerations – Executive summary [Dlaczego kobiety przedsiębiorcy nie mają dostępu do finansowania? Spostrzeżenia i refleksje – streszczenie] (eib.org).

5

(6)  „Funding women entrepreneurs: How to empower growth” [Finansowanie kobiet przedsiębiorców: sposoby pobudzenia wzrostu], 2020 r.

6

(7)  https://europeanwomeninvc.idcinteractive.net/8/

7

(8)  Zaproszenie do składania wniosków w ramach programu COSME „Encouraging community building around the issue of women entrepreneurship – Management and running of the WEgate platform” [Wspieranie budowania społeczności wokół kwestii przedsiębiorczości kobiet – zarządzanie platformą WEgate i jej prowadzenie].

8

(9)  „Women-Led Startups Received Just 2.3 % of VC Funding in 2020” (hbr.org) [Przedsiębiorstwa typu start-up zarządzane przez kobiety otrzymały zaledwie 2,3 % finansowania z funduszy venture capital w 2020 r.].

9

venture capital

(10)  UN Women, „Investment with a gender lens in Europe” [Inwestowanie z uwzględnieniem aspektu płci w Europie], 2021 r.

10

(11)  https://www.kauffmanfellows.org/journal_posts/women-vcs-invest-in-up-to-2x-more-female-founders

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Inwestycje związane z płcią w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności (Dz.U. C 100, 16.3.2023, s. 8).

12

(13)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Równouprawnienie płci” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej) (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 63).

13

(14)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylająca dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz.U. L 188 z 12.7.2019, s. 79).

14

(15)  Zalecenie Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej (przyjęte 8 listopada 2019 r.).

15

(16)  „The Value of Investing in Female Founders” [Wartość inwestowania w kobiety założycieli], Forbes, 2019.

16

(17)  Według badania S&P Global, w którym wzięli udział inwestorzy z 11 krajów.

17

(18)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Budowanie gospodarki służącej ludziom: plan działania na rzecz gospodarki społecznej” (COM(2021) 778 final).

18

(19)  Finansowanie kobiet przedsiębiorców w ramach WRF na lata 2021–2027, wysłuchanie w Parlamencie Europejskim nt. „Kobiety i inwestycje”, 19 kwietnia 2021 r.

19

(20)  https://www.british-business-bank.co.uk/investing-in-women-code/

20

(21)  Dobrego przykładu dostarcza standard „Diversity VC” stosowany obecnie w UE i USA: www.diversity.vc.

21

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/24 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Informowanie o prawach podstawowych i praworządności”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/04)

| Sprawozdawca: | Cristian PÎRVULESCU |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | José Antonio MORENO DÍAZ |

Sprawozdawca:

Cristian PÎRVULESCU

Współsprawozdawca:

José Antonio MORENO DÍAZ

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 199/3/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

199/3/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Unia Europejska jest oparta na wspólnych wartościach wymienionych w art. 2 TUE: poszanowaniu godności ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, praw człowieka, pluralizmu, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz równości kobiet i mężczyzn. Praworządność i prawa człowieka są częścią europejskiej tożsamości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ponadto Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – zasadniczy i wiążący dokument – stanowi, że „Unia jest zbudowana na niepodzielnych, powszechnych wartościach godności osoby ludzkiej, wolności, równości i solidarności” oraz że „opiera się na zasadach demokracji i państwa prawnego” (1). Wzmocnienie stosowania Karty jest zarówno obowiązkiem, jak i ważnym sposobem ochrony ludzi i uświadomienia im znaczenia obrony praworządności i praw podstawowych. Komitet popiera wprawdzie wszelkie wysiłki czynione we wszystkich tych dziedzinach, jednak zaznacza, że każda instytucja UE musi aktywnie informować bezpośrednio ogół społeczeństwa. Praworządność i prawa podstawowe mają zasadnicze znaczenie i muszą stać się częścią wspólnej kultury obywatelskiej i demokratycznej na naszym kontynencie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komisja Wenecka Rady Europy wyraźnie określa kluczowe zasady, które obejmuje pojęcie praworządności: legalność, pewność prawa, zapobieganie nadużyciom władzy, równość wobec prawa i niedyskryminacja oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości (2). Są to jasne kryteria oceny zgodności wszelkich działań państwa z zasadami praworządności i zostały poparte przez Trybunał Sprawiedliwości (3). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa wszystkie instytucje unijne do stosowania zasady zero tolerancji dla łamania praworządności w państwach członkowskich. Na UE spoczywa prawny obowiązek zachowania praworządności i ochrony praw podstawowych, bez względu na intencje różnych podmiotów politycznych, które mogą być sprzeczne z tym celem. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę na wyrok Trybunału, w którym wskazano, że budżet jest jednym z instrumentów o praktycznych możliwościach wymuszenia na wszystkich państwach członkowskich przestrzegania podstawowych wartości UE, w tym praworządności i poszanowania praw człowieka (4). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Roczne sprawozdanie na temat praworządności Komisji Europejskiej to cenne narzędzie umożliwiające zapobieżenie regresowi demokracji, praworządności i ochrony praw podstawowych. Niemniej należy je zmienić, aby móc osiągnąć pożądane cele. Narzędzie to powinno uwzględniać wszystkie wartości wymienione w art. 2 TUE, działania prawne i/lub finansowe w wypadku niepełnego przestrzegania zaleceń dla poszczególnych krajów, a także piąty filar obejmujący monitorowanie krajowych zmian w przestrzeni obywatelskiej (5). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreślił już, że społeczeństwo obywatelskie odgrywa kluczową rolę w zachowaniu demokracji w Europie oraz że jedynie silne i zróżnicowane społeczeństwo obywatelskie może bronić demokracji i wolności oraz chronić Europę przed pokusą autorytaryzmu (6). Ponadto bez demokracji i praw podstawowych nie ma praworządności i vice versa – te trzy koncepcje są ze sobą nierozerwalnie złączone (7). Dlatego też EKES wzywa wszystkie zainteresowane strony do nieużywania terminu demokracja nieliberalna nawet w celu krytykowania tej koncepcji. Demokracja nie istnieje bez liberalnych zasad. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Należy zaangażować większą liczbę zainteresowanych stron w wysiłki zmierzające do bardziej konkretnego urzeczywistnienia zasady praworządności: partnerów społecznych, organizacje branżowe takie jak izby adwokackie i stowarzyszenia prawnicze, a także organizacje oddolne pracujące z osobami wymagającymi szczególnego traktowania oraz społecznościami w większym stopniu narażonymi na krzywdy, marginalizację i dyskryminację. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Czasami praworządność i prawa człowieka są postrzegane jako zbyt abstrakcyjne, odległe, legalistyczne pojęcia naszpikowane żargonem. Skuteczne informowanie o praworządności wymaga położenia nacisku na wspólne wartości oraz ogólnie zrozumiałe koncepcje uczciwości i sprawiedliwości. Pomocne może być przedstawianie obok czystych statystyk prawdziwych historii ludzi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie do uwzględnienia praworządności i praw podstawowych w nauczaniu w szkołach i na uczelniach wyższych. Wychowanie obywatelskie powinno być obowiązkowe przez wiele lat i już od jak najwcześniejszego wieku. Ponadto potrzebne są zasoby krajowe i unijne na odpowiednie kształcenie nauczycielek i nauczycieli tego przedmiotu. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ramy dotyczące praw człowieka są zbudowane na zasadzie odpowiedzialności, a więc wymagają środków pozwalających określić, kto jest odpowiedzialny za jakie rezultaty, jak również wskazać pożądane zmiany polityczne. Ważne jest również określenie kwestii o dużym znaczeniu dla ogółu społeczeństwa, takich jak dostęp do energii, transport, równość regionalna, praca, mieszkalnictwo, opieka zdrowotna i różne inne usługi publiczne na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ochronę praw człowieka i praworządności wzmacnia państwo dobrobytu – bez względu na to, jaką formę ma ono w różnych częściach Europy. Te wzajemne powiązania zostały uznane w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych, który jest zasadniczym narzędziem politycznym służącym kształtowaniu bardziej inkluzywnej Unii. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | W centrum wszelkich rozważań na temat praw człowieka w kontekście demokratycznym muszą znajdować się oddolne ruchy oraz ludzie, którzy rzeczywiście doznali ubóstwa. Najlepszym sposobem obrony praw człowieka, zwłaszcza praw socjalnych, jest oddanie głosu w przestrzeni publicznej i debatach politycznych osobom w największym stopniu dotkniętym nierównościami, ubóstwem i wykluczeniem społecznym. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES przypomina swoje stanowisko wyrażone w opinii SOC/598 z 2018 r.: „Praworządności nie da się jednak oddzielić od gwarancji ochrony demokracji pluralistycznej i poszanowania praw podstawowych, z którymi jest ona wzajemnie powiązana. Praworządność sprawia, że rządy przestrzegają standardów w zakresie praw podstawowych, natomiast demokracja pluralistyczna pozwala zapewnić realizację przez nie polityki przyczyniającej się do zwiększania dobrobytu członków ich społeczeństwa. Samo utrzymywanie praworządności nie stanowi gwarancji, że przepisy prawa nie naruszają praw podstawowych ani że prawo jest uchwalane w toku szeroko zakrojonego i prawidłowego procesu opartego na rzetelnej, pluralistycznej i zrównoważonej debacie publicznej oraz udziale społeczeństwa. Aby uniknąć sytuacji, w której jedynie rządzi się za pomocą prawa, należy oprócz praworządności respektować prawa podstawowe i standardy demokracji pluralistycznej” (8). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jak stwierdzono w sprawozdaniach Komisji na temat praworządności z 2021 i 2022 r., podtrzymanie zaufania obywateli do instytucji publicznych i państwa prawa wymaga m.in.: istnienia niezawisłego systemu sądowego ze skuteczną kontrolą sądową w celu zapewnienia zgodności z prawem UE; zdecydowanego zaangażowania sfery publicznej w zwalczanie korupcji i zapewnienie demokratycznej rozliczalności; pluralizmu mediów i wolności mediów, w tym przejrzystości kwestii własności; przejrzystych mechanizmów konstytucyjnych i instytucjonalnych jako gwaranta skutecznych mechanizmów kontroli i równowagi, przy aktywnym udziale społeczeństwa obywatelskiego; wzmocnienia międzynarodowej współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju, praw człowieka, demokracji i praworządności (9). W sprawozdaniu z 2022 r. Komisja podkreśliła również istotne zagrożenia dla wartości unijnych i porządku prawnego wywołane rosyjską agresją na Ukrainę, która łamie prawo międzynarodowe i zasady Karty ONZ, a także osłabia demokrację i praworządność oraz bezpieczeństwo i stabilność w Europie i na świecie (10). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Naruszanie zasad praworządności i łamanie praw podstawowych nie daje się uzasadnić żadną normą demokratyczną ani reprezentatywną. Instytucje unijne, a szczególnie Komisja Europejska, muszą wykorzystać wszelkie dostępne im instrumenty, by przywrócić integralność zasad UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dzięki monitorowaniu sytuacji w terenie organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz obrończynie i obrońcy praw człowieka odgrywają zasadniczą rolę zwłaszcza w momentach osłabienia praworządności i ataków na prawa człowieka (11). Autorytarne reżimy zagrażają organizacjom społeczeństwa obywatelskiego nie tylko dlatego, że ograniczają i zmieniają przestrzeń ich działalności, lecz także poprzez osobiste pogróżki, prześladowanie, restrykcje finansowe czy niedostateczną ochronę przed atakami fizycznymi lub słownymi (12). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jak stwierdził już wcześniej Komitet, należy znacznie zwiększyć ogólną zdolność organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz obrończyń i obrońców praw człowieka do funkcjonowania w ramach Karty praw podstawowych poprzez pakiet obejmujący szkolenia i transfer wiedzy, wsparcie organizacyjne i finansowe oraz ochronę przed atakami i negatywnymi kampaniami (13). W tym celu zachęca Komisję do przedłożenia kompleksowej strategii na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, która pomoże ukierunkować współpracę, budowanie zdolności i skuteczną komunikację w obszarze praworządności i praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES uważa, że działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz obrończyń i obrońców praw człowieka ma zasadnicze znaczenie dla pomocy słabszym grupom społecznym w sprostaniu poważnym wyzwaniom dla ich bezpieczeństwa, dobrostanu i godności. Każdy z nas może znaleźć się w trudnej sytuacji. W wielu przypadkach źródła podatności na zagrożenia nakładają się na siebie i ostatecznie prowadzą do strukturalnej marginalizacji i dyskryminacji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ochrona praworządności i praw podstawowych musi iść w parze z ochroną demokracji, zwłaszcza wspieraniem uczciwych i wolnych wyborów oraz szerokiego demokratycznego uczestnictwa (14). Podmioty kwestionujące praworządność występują również przeciwko opozycji politycznej i niezależnym środkom komunikacji masowej. W tym kontekście europejski plan działania na rzecz demokracji jest niezbędnym instrumentem. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Partnerzy społeczni mają do odegrania istotną rolę w informowaniu o praworządności i prawach podstawowych. Pogarszający się klimat polityczny i prawny w danym kraju ma wpływ na wszystkie miejsca pracy. Przedsiębiorstwa, MŚP i przedsiębiorstwa społeczne nie mogą sprawnie funkcjonować bez systemów ochrony praworządności i praw podstawowych. Partnerzy społeczni powinni się zobowiązać do działania na rzecz poprawy ich integralności i skuteczności. Pracownicy muszą mieć swobodę tworzenia i przystępowania do związków zawodowych, które z kolei muszą być w stanie funkcjonować bez przeszkód (15). Pracownicy i pracodawcy mają prawo do negocjowania i zawierania układów zbiorowych, a w przypadku konfliktu interesów – do podjęcia działań zbiorowych w obronie swoich interesów, włącznie ze strajkiem (16). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Agencja Praw Podstawowych posiada znaczne zdolności do gromadzenia odpowiednich informacji. Posiada już olbrzymią bazę wiedzy, z której mogą skorzystać wszelkie zainteresowane podmioty. Jej wiedza fachowa ma solidną podstawę i powinna posłużyć do wzmocnienia wymiaru związanego z komunikacją. Należy zapewnić Agencji większe zasoby, tak aby mogła prowadzić działania informacyjne we wszystkich państwach członkowskich. Potrzebna jest także szerzej zakrojona współpraca z wyspecjalizowanymi organizacjami takimi jak Rada Europy czy Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Unia jest także podmiotem globalnym, a zobowiązanie do przestrzegania praworządności i praw podstawowych leży u podstaw jej międzynarodowej reputacji i roli. Wszelkie zewnętrzne polityki, programy, instrumenty i działania powinny odzwierciedlać to kluczowe znaczenie dla UE oraz znaczenie dla demokratycznego i pokojowego świata. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Pozytywna narracja i pozytywne sformułowania

| 3.1.1. | Należy wzmocnić na wszystkich poziomach wychowanie obywatelskie dotyczące zasad demokracji, praw podstawowych i praworządności. Komisja powinna również dalej promować świadomość społeczną dzięki ambitnej strategii komunikacyjnej (17). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Sam mit założycielski UE nie wystarcza już, by oddziaływać na obywateli Europy. UE powinna zaproponować narracje na temat pożądanej przyszłości oraz ożywić najważniejsze zasady, które odegrały kluczową rolę w projekcie europejskim (18), w tym praworządność i prawa człowieka. Ma to szczególne znaczenie w świetle rosyjskiej agresji na Ukrainę. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Ramy dotyczące praw człowieka są zbudowane na zasadzie odpowiedzialności, a więc wymagają środków pozwalających określić, kto jest odpowiedzialny za jakie rezultaty i za jakie pożądane zmiany polityczne. Ważne jest również określenie kwestii o dużym znaczeniu dla ogółu społeczeństwa, takich jak dostęp do transportu, energii, miejsc pracy, mieszkalnictwa, opieki zdrowotnej i różnych innych usług publicznych na szczeblu na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. Musimy być w stanie wyjść poza krytykowanie sytuacji niezgodnej ze standardami ochrony praw człowieka i wyobrazić sobie przyszłość kształtowaną dzięki przestrzeganiu praworządności i praw człowieka poprzez tworzenie pozytywnych skojarzeń w umysłach ludzi (19). |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Bez demokracji i praw podstawowych nie ma praworządności i vice versa – te trzy koncepcje są ze sobą nierozerwalnie złączone (20). Dlatego też EKES wzywa wszystkie zainteresowane strony do nieużywania terminu demokracja nieliberalna nawet w celu krytykowania tej koncepcji. Demokracja nie istnieje bez liberalnych zasad. Nieliberalna demokracja nie jest ani alternatywą, ani nawet „rozcieńczoną” formą demokracji. Po prostu nie jest to system demokratyczny. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Niezbędne strategie i odnośne obszary polityki

| 3.2.1. | Jak EKES już odnotował, istnieje związek między postrzeganym przez ludzi lub realnym brakiem korzyści z dobrobytu gospodarczego z jednej strony a negatywnym nastawieniem do instytucji publicznych i podstawowych zasad z drugiej (21). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Działania na rzecz praw człowieka i praworządności wymagają zidentyfikowania polityk, które mogą poprawić codzienne życie ludzi. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Ochronę praw człowieka i praworządności wzmacnia państwo dobrobytu – bez względu na to, jaką formę ma ono w różnych częściach Europy. Te wzajemne powiązania zostały uznane w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych, który jest zasadniczym narzędziem politycznym służącym kształtowaniu bardziej inkluzywnej Unii (22). Pracownicy muszą mieć prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia, które zapewnia przyzwoity poziom życia (zasada nr 6 Filaru), a każda osoba nieposiadająca wystarczających środków musi mieć prawo do odpowiedniego dochodu minimalnego zapewniającego godne życie na wszystkich jego etapach oraz skuteczny dostęp do towarów i usług wspierających (zasada nr 14) (23). |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Pandemia COVID-19 jest dla nas przypomnieniem wagi powszechnej, dostępnej i sprawiedliwej publicznej opieki zdrowotnej. EKES przypomina swoje stanowisko wyrażone w opinii SOC/691 z 2022 r.: „UE i jej państwa członkowskie powinny zaangażować się w dogłębną refleksję społeczną nad źródłami kryzysu i powodami, dla których większość europejskich systemów opieki zdrowotnej znalazła się na skraju upadku z powodu pandemii. Lata polityki oszczędnościowej doprowadziły do ogólnej tendencji dezinwestycji w sektorze opieki zdrowotnej i innych kluczowych usługach społecznych (pomoc osobom niesamodzielnym i o szczególnych potrzebach, domy opieki itp.), tworząc bombę czasową, która wybuchła w obliczu poważnych wyzwań zdrowotnych” (24). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Pandemia to nie jedyny kryzys wpływający na prawa podstawowe. Wojna w Ukrainie zagraża milionom osób w tym kraju i na całym świecie. Zmiana klimatu i powiązane z nią wyzwania i klęski żywiołowe takie jak pożary środowiskowe bezpośrednio dotykają ludzi na całym kontynencie. Wielu Europejczyków zmaga się ze wzrostem cen energii. Narzędzia, jakie ma tu do dyspozycji Europa, powinny zostać zaktualizowane i odpowiednio dostosowane. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Polityka publiczna, w szczególności polityka w zakresie reform gospodarczych, powinna opierać się na systematycznych ocenach ex ante i ex post z punktu widzenia praw człowieka (25) w celu ułatwienia przeprowadzenia świadomych i inkluzywnych debat europejskich i krajowych na temat godzenia i dostosowywania decyzji politycznych (26). |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Należy zwrócić większą uwagę na tytuły III (Równość) i IV (Solidarność) Karty praw podstawowych, gdyż są to podstawowe elementy renomy UE jako demokratycznej i opartej na wartościach wspólnoty (27). Wszystkie prawa człowieka uznane w Karcie są niepodzielne, współzależne i równoważne. Jak zauważył Europejski Trybunał Praw Człowieka wprzełomowej sprawie, nie ma wyraźnego podziału między prawami społeczno-gospodarczymi a prawami obywatelskimi i politycznymi (28). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Pożądana byłaby dalsza współpraca między instytucjami UE a państwami członkowskimi z myślą o dopilnowaniu, by wszyscy obywatele i mieszkańcy mogli korzystać ze wszystkich praw uznanych w europejskiej konwencji praw człowieka, Europejskiej karcie społecznej (w jej różnorodnych formach) i odnośnych konwencjach ONZ dotyczących praw człowieka. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do odpowiedniego uwzględnienia Europejskiego filaru praw socjalnych i Europejskiej karty społecznej przy kształtowaniu, interpretowaniu i wdrażaniu prawa unijnego. |
| --- | --- |

3.2.8.

| 3.2.9. | EKES apeluje do wszystkich państw członkowskich o podpisanie i ratyfikację (zrewidowanej) Europejskiej karty społecznej z 1996 r. oraz zaakceptowanie procedury dochodzenia roszczeń zbiorowych Europejskiego Komitetu Praw Społecznych. |
| --- | --- |

3.2.9.

| 3.2.10. | EKES popiera inicjatywę Komisji mającą umożliwić stosowanie gospodarczych środków naprawczych wobec państw członkowskich dopuszczających się poważnych i nagminnych naruszeń wartości zapisanych w art. 2 TUE (29). Komisja musi „zmobilizować odpowiednie zasoby ludzkie i finansowe oraz konsekwentnie śledzić sygnały o ewentualnych przypadkach naruszeń. Komisja musi przy tym stosować ściśle obiektywne kryteria i w ten sam sposób badać naruszenia we wszystkich państwach członkowskich” (30). |
| --- | --- |

3.2.10.

3.3.   Słuszność praw człowieka z perspektywy systemu demokratycznego oraz znaczenie wspólnych doświadczeń

| 3.3.1. | Według szeroko zakrojonego badania przeprowadzonego przez Agencję Praw Podstawowych prawie dziewięcioro na dziesięcioro respondentów uważa, że prawa człowieka są ważne dla zbudowania bardziej sprawiedliwego społeczeństwa (31). Europejki i Europejczycy są zdania, że prawa człowieka mogą odgrywać istotną rolę w ich życiu. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Konkretne urzeczywistnienie praw człowieka w całej Europie wymaga uwypuklenia tego, w jaki sposób mogą one – np. prawa socjalne takie jak praca, zabezpieczenie społeczne, mieszkalnictwo, edukacja i opieka zdrowotna – przyczynić się do poprawy codziennego życia każdej osoby w miejscach, które mają dla niej największe znaczenie, oraz w lokalnej społeczności (32). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | W centrum wszelkich rozważań na temat praw człowieka w kontekście demokratycznym muszą znajdować się oddolne ruchy oraz ludzie, którzy rzeczywiście doznali ubóstwa. Najlepszym sposobem obrony praw człowieka, zwłaszcza praw socjalnych, jest oddanie głosu w przestrzeni publicznej i debatach politycznych osobom w największym stopniu dotkniętym nierównościami, ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Pomocne może być przedstawianie obok czystych statystyk prawdziwych historii ludzi. Poważne traktowanie praw socjalnych wymaga nie tylko różnych polityk, lecz także bardziej inkluzywnego procesu, którym powinien ich opracowywaniu towarzyszyć (33). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Społeczeństwo europejskie nie może sobie pozwolić na fałszywy wybór: prawa versus demokracja. Ochrona praw człowieka wymaga ich upowszechnienia poprzez działania promujące je na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Grupy społeczeństwa obywatelskiego muszą przewodzić temu procesowi, a władze publiczne w UE i państwach członkowskich muszą ułatwiać propagowanie praw człowieka dzięki przejrzystości działań i poszanowaniu roli społeczeństwa obywatelskiego w zakresie kontrolowania poczynań władz. Należy wzmocnić krajowe instytucje praw człowieka, które powinny zwiększać świadomość na temat możliwych środków odwoławczych dostępnych dla obywateli. |
| --- | --- |

3.3.5.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. C 326 z 26.10.2012, s. 391), preambuła.

1

(2)  Komisja Wenecka Rady Europy, Lista kontrolna dotycząca praworządności, przyjęta na 106. sesji plenarnej, 2016 r.

2

Komisja Wenecka Rady Europy, Lista kontrolna dotycząca praworządności, przyjęta na 106. sesji plenarnej, 2016 r.

(3)  Wyrok TSUE z dnia 16 lutego 2022 r., Polska przeciwko Parlamentowi i Radzie, C-157/21, EU:C:2022:98, punkt 325.

3

(4)  Polska przeciwko Parlamentowi i Radzie, C-157/21, punkty 130–131; wyrok TSUE z dnia 16 lutego 2022 r., Węgry przeciwko Parlamentowi i Radzie, C-156/21, EU:C:2022:97, punkty 116–117.

4

(5)  Laurent Pech i Petra Bard, Rule of Law Report and the EU Monitoring and Enforcement of Article 2 TEU Values, sprawozdanie dla Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Spraw Konstytucyjnych, luty 2022 r., s. 12–13.

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Odporna demokracja dzięki silnemu i zróżnicowanemu społeczeństwu obywatelskiemu” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 24).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejski mechanizm kontroli przestrzegania praworządności i praw podstawowych” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 8).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich” (COM(2018) 324 final – 2018/0136 (COD)) (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 173).

8

(9)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Sprawozdanie na temat praworządności z 2021 r. – Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej (COM/2021/700 final).

9

(10)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie na temat praworządności z 2022 r. – Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej (COM/2022/500 final).

10

(11)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – Dalsze umacnianie praworządności w Unii. Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania” (COM(2019) 163 final) (Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 39).

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Populizm a prawa podstawowe – obszary podmiejskie i wiejskie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 53), punkt 1.6.

12

(13)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE«” (COM(2020) 711 final) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 50).

13

(14)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji” (COM(2020) 790 final) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 56).

14

(15)  Art. 8 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych.

15

(16)  Art. 28 Karty praw podstawowych.

16

(17)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji” (COM(2020) 790 final) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 56).

17

(18)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Populizm a prawa podstawowe – obszary podmiejskie i wiejskie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 53).

18

(19)  FRA, 10 zasad skutecznego promowania praw człowieka, 2018; Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka, Tips for Effective Messaging about Economic & Social Rights, 2019.

19

(20)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejski mechanizm kontroli przestrzegania praworządności i praw podstawowych” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 34 z 2.2.2017 s. 8).

20

(21)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Populizm a prawa podstawowe – obszary podmiejskie i wiejskie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 53).

21

(22)  Komisja Europejska, 20 zasad Europejskiego filaru praw socjalnych.

22

(23)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku europejskiej dyrektywy ramowej w sprawie dochodu minimalnego” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1).

23

(24)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wpływ COVID-19 na prawa podstawowe i praworządność w UE oraz przyszłość demokracji” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 11).

24

(25)  Niezależny ekspert ONZ na temat wpływu zadłużenia zewnętrznego i innych powiązanych zobowiązań finansowych państw na możliwość pełnego korzystania ze wszystkich praw człowieka, zwłaszcza praw gospodarczych, społecznych i kulturowych, Guiding Principles for human rights impact assessments for economic reform policies, dokument A/HRC/40/57, 19 grudnia 2018 r.

25

(26)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Populizm a prawa podstawowe – obszary podmiejskie i wiejskie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 53).

26

(27)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE«” (COM(2020) 711 final) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 50).

27

(28)  Airey przeciwko Irlandii, nr 6289/73 (1979), wyrok ETPC z 9 października 1979 r., punkt 26.

28

(29)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wpływ COVID-19 na prawa podstawowe i praworządność w UE oraz przyszłość demokracji” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 11).

29

(30)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Praworządność a Fundusz Odbudowy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 27).

30

(31)  FRA, Wielu Europejczyków uważa, że prawa człowieka mogą zbudować bardziej sprawiedliwe społeczeństwa, jednak nadal istnieją w tym względzie wyzwania, komunikat prasowy, 24 czerwca 2020 r.

31

(32)  Casla, Koldo i Barker, Lyle, Human Rights Local, Human Rights Centre blog – Uniwersytet w Essex, 17 stycznia 2022 r.

32

Human Rights Centre blog – Uniwersytet w Essex

(33)  Casla, Koldo, „Nothing about us, without us, is really for us”, Global Policy, 14 października 2019 r.

33

Global Policy

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/31 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/31

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia przemysłowa dla sektora technologii morskich”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/05)

| Sprawozdawca: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Christophe TYTGAT |

Sprawozdawca:

Anastasis YIAPANIS

Współsprawozdawca:

Christophe TYTGAT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 11.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 207/2/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

11.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

207/2/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES sporządził niniejszą opinię z inicjatywy własnej, aby zwrócić uwagę na brak sektorowych środków z zakresu polityki ułatwiających stawianie czoła wyzwaniom stojącym przed sektorem technologii morskich i zaspokajanie jego potrzeb, a także by przedstawić konkretne propozycje natychmiastowych działań, które pozwolą zwiększyć odporność i autonomię strategiczną sektora morskiego i odzyskać globalną konkurencyjność. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet jest zaniepokojony przyszłością europejskiego sektora technologii morskich, który zmaga się z nieuczciwą konkurencją, szczególnie ze strony Azji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES domaga się jak najszybszego uznania technologii morskich za strategiczny sektor UE, a działalności w tym zakresie za infrastrukturę krytyczną, a także wzywa do opracowania strategii rozwoju przemysłu morskiego i przeznaczenia na ten cel wystarczających zasobów w służbach KE. W zrównoważonej europejskiej strategii morskiej należy uwzględnić i ponownie ocenić własność europejskich portów i innej powiązanej infrastruktury krytycznej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet apeluje o przyjęcie pilnych środków, które pobudzą popyt krajowy na ekologiczne i zaawansowane technologicznie statki, w tym o unijny program odnowy floty i modernizacji istniejących statków zgodnie z celami Europejskiego Zielonego Ładu oraz o natychmiastowe inwestycje w infrastrukturę i paliwa alternatywne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES postuluje, by w umowach dwustronnych i umowach o wolnym handlu znalazły się konkretne klauzule zapewniające swobodny dostęp do rynku dla przedsiębiorstw sektora morskiego z UE, zakazujące barier handlowych, wymagające wzajemności i gwarantujące należytą staranność. Jeżeli negocjacje międzynarodowe nie przyniosą rezultatu, UE musi rozważyć działania jednostronne, aby wywrzeć nacisk na międzynarodowych konkurentów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet uważa, że w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz obronności i strategicznej autonomii morskiej UE, a także zabezpieczenia miejsc pracy i krytycznych zdolności należy stworzyć zachęty zarówno do przenoszenia zakładów produkcyjnych do UE, z wykorzystaniem technologii wyprodukowanych w UE, jak i do utrzymania łańcuchów dostaw i produkcji podkomponentów w UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa KE i państwa członkowskie do wdrożenia na szeroką skalę programów zmiany i podnoszenia kwalifikacji oraz kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) oraz do przeprowadzania oceny tych programów i certyfikacji umiejętności, przy pełnym zaangażowaniu partnerów społecznych i środowiska akademickiego, a także zwraca się o wsparcie finansowe dla unijnego paktu na rzecz umiejętności (1) oraz dla wyznaczonych kampanii mających na celu zwiększenie atrakcyjności tego sektora, między innymi w oczach kobiet i młodzieży. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa do dołożenia starań na rzecz zapewnienia wszystkim pracownikom i MŚP sprawiedliwej transformacji, na rzecz tworzenia i konsolidacji europejskich rad zakładowych, a także spełnienia najwyższych międzynarodowych standardów społecznych zgodnie z prawodawstwem UE i zasadami MOP. Uważa, że kluczową rolę w tym zakresie i we wzmacnianiu sektora technologii morskich ma komitet sektorowego dialogu społecznego na szczeblu Unii w sprawie przemysłu stoczniowego (SSDC). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Przedsiębiorstwa sektora technologii morskich, zwłaszcza MŚP, mają bardzo utrudniony dostęp do kredytów bankowych i finansowania publicznego. EKES apeluje o wprowadzenie przepisów w zakresie unijnej systematyki dotyczącej zrównoważonego rozwoju, które będą sprzyjać zrównoważonym inwestycjom w sektorze morskim i jego inkluzywności i które zapewnią pewność prawa w odniesieniu do inwestycji technologicznych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet domaga się, aby środki pobierane za naruszenia przepisów rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime (2) oraz dochody z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (3) zostały wykorzystane również na pomoc w finansowaniu sektora transportu wodnego (4) i jego łańcucha dostaw. Ponadto wzywa do ustanowienia funduszu gwarancyjnego UE, który ułatwi dostęp do finansowania inwestycji morskich podwyższonego ryzyka. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa, że przedsiębiorstwa zagraniczne, które utrwalają dumping socjalny i zakłócają równe warunki działania na świecie, nie powinny korzystać z narzędzi finansowania unijnego czy też z dostępu do rynku wewnętrznego i że nie należy im ich przyznawać. To europejskie przedsiębiorstwa powinny korzystać ze zwrotu z inwestycji, który oferują te narzędzia. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | By przeprowadzić pełną dekarbonizację sektora technologii morskich, konieczne jest całkowite przejście na paliwa i technologie alternatywne. EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarcie partnerstwa współprogramowanego w zakresie bezemisyjnego transportu wodnego. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Zdaniem Komitetu grupa ekspertów ds. sektora morskiego i europejski sojusz przemysłowy na rzecz sektora technologii morskich mogą zwiększyć i przywrócić konkurencyjność sektora technologii morskich na świecie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Ponadto EKES jest gotów bardziej zaangażować się w pomoc dla sektora technologii morskich w stawianiu czoła wyzwaniom i wnosi do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o pilne wdrożenie strategii rozwoju przemysłu morskiego. Obawia się, że – bez ukierunkowanego zestawu narzędzi – UE straci potencjał morski, wiedzę fachową i miejsca pracy i całkowicie uzależni się od Azji pod względem statków, okrętów i platform cywilnych i wojskowych oraz sprzętu morskiego i typu offshore. Brak realizacji i szybkiego wdrożenia specjalnej strategii rozwoju przemysłu morskiego byłby istotnym błędem politycznym. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | EKES przygotował niniejszą opinię z inicjatywy własnej w następstwie przyjętej w 2018 r. opinii CCMI/152 – „Strategia »LeaderSHIP 2020«: wizja przemysłu technologii morskich” (5). Celem jest podniesienie świadomości na temat poważnych problemów, z którymi boryka się unijny sektor technologii morskich (6)
  , oraz braku działań w zakresie polityki sektorowej ze strony unijnych i krajowych organów publicznych, które mogłyby zapewnić wsparcie w stawianiu czoła wyzwaniom stojącym przed tym sektorem i zaspokajaniu jego potrzeb. EKES przedstawia konkretne propozycje działań w celu zapewnienia konkurencyjności, a także stworzenia wzrostu i możliwości rynkowych w sektorze technologii morskich. Wzywa instytucje UE, państwa członkowskie, partnerów społecznych i inne zainteresowane strony do wspólnego określenia i jak najszybszego przyjęcia środków z zakresu polityki w celu ratowania i ochrony tego strategicznego sektora, tak aby zapewnić UE możliwość obrony i ochrony wybrzeża, autonomię morską, dostęp do handlu, niebieską gospodarkę i światowe przywództwo w dziedzinie gospodarki morskiej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES celowo nawiązuje do struktury komunikatu KE w sprawie strategii „LeaderSHIP” (7), aby podkreślić, jak niewielki postęp poczyniono w czterech proponowanych kierunkach, i podnieść alarm, że konieczna jest natychmiastowa i ukierunkowana interwencja w sektorze technologii morskich, zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ pandemii i wojny w Ukrainie. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Poprawa dostępu do rynku i uczciwe warunki rynkowe

| 3.1. | Przewiduje się wzrost popytu na żywność, towary i energię, co będzie wymagało rozszerzenia infrastruktury transportu wodnego (morskiego i śródlądowego), zwiększenia przepustowości i liczby statków, a także rozwoju technologii i zarządzania logistycznego. Rośnie również popyt na turystykę i rekreację wodną i przybrzeżną. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pandemia COVID-19 i wojna w Ukrainie unaoczniły strategiczne zagrożenia dla UE wynikające ze zbytniej zależności od innych krajów, powodujące niedobory i blokady łańcuchów dostaw, jak również wzrost cen surowców i energii, które wywierają dodatkową presję na przedsiębiorstwa sektora technologii morskich. Wojna w Ukrainie przypomniała również UE, jak ważne jest posiadanie krytycznych morskich zdolności wojskowych, w tym statków komercyjnych i okrętów wojennych oraz technologii obronnych, bezpieczeństwa i ochrony granic i wybrzeży. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Producenci unijni zmagają się z bardzo dużą konkurencją na świecie, a firmy z Azji, zwłaszcza z Chin i Korei Południowej, zdobywają coraz więcej rynków dzięki silnemu wsparciu rządowemu, w tym dzięki złożonym programom pomocy państwa, stosując jednocześnie niższe standardy społeczne i środowiskowe. Pozwoliło im to zdobyć tradycyjne rynki UE i zyskać zamówienia od europejskich firm po wyrządzających szkodę cenach. Obecny wzrost inflacji i wysokie ceny energii wywierają dodatkową presję na europejskich producentów. EKES jest zaniepokojony przyszłością sektora technologii morskich i uważa, że konieczne jest natychmiastowe działanie na rzecz wzmocnienia odporności europejskiego sektora morskiego, przywrócenia konkurencyjności na świecie, ochrony silnej pozycji Europy w złożonym przemyśle stoczniowym i żeglarstwie rekreacyjnym oraz zabezpieczenia jej strategicznej autonomii morskiej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zrównoważona europejska strategia morska musi uwzględniać własność europejskich portów i infrastruktury krytycznej, z których wiele zostało zakupionych, w całości lub częściowo, przez chińskie przedsiębiorstwa znajdujące się pod bezpośrednią lub pośrednią kontrolą państwa chińskiego. Dla europejskiej strategicznej niezależności zasadnicze znaczenie będzie miała ponowna ocena struktur własności i, w miarę możliwości, przywrócenie własności europejskiej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet wzywa do opracowania strategii sektorowej dla sektora technologii morskich, która pozwoli zwiększyć jego konkurencyjność na świecie i wykorzystać możliwości rynkowe wynikające z dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej. Jeżeli UE zamierza nadal konkurować na tym silnie subsydiowanym i niezrównoważonym rynku światowym, na którym jej główni konkurenci nie przestrzegają zasad WTO, powinna niezwłocznie opracować konkretne unijne mechanizmy handlowe, zapewnić dostęp do finansowania oraz opracować programy szkolenia pracowników i programy badawczo-rozwojowe. Ponadto EKES domaga się, by sektor technologii morskich uznano za strategiczny sektor UE, tak jak ma to miejsce w USA, Chinach, Japonii czy Korei Południowej, oraz by na ten sektor przeznaczono wystarczające zasoby ludzkie i finansowe w służbach KE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Europejski sektor technologii morskich jest fundamentem obronności i nadzoru w UE oraz transportu towarów, energii i pasażerów, a także elementem niezbędnym do osiągnięcia celów politycznych UE w zakresie Europejskiego Zielonego Ładu i niebieskiej gospodarki. EKES apeluje o przyjęcie pilnych środków, które pobudzą popyt krajowy na ekologiczne i zaawansowane technologicznie statki, w tym o unijny program odnowy floty (np. krajowych flot rybackich, flot bliskiego zasięgu i flot do kabotażu oraz łodzi rekreacyjnych) i modernizacji istniejących statków zgodnie z celami Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Komitet zwraca uwagę, że Europejski Zielony Ład ma bezpośredni wpływ na konkurencyjność tego sektora, ponieważ stanowi zmianę paradygmatu dla całego sektora transportu wodnego. Jego wdrożenie spowoduje szybsze przyjęcie paliw i technologii alternatywnych. Zauważa niemniej, że ograniczona infrastruktura i dostępność paliw alternatywnych utrudniają szybsze przejście na te paliwa, dlatego wzywa do natychmiastowych inwestycji w tym zakresie, na przykład przez stworzenie specjalnego unijnego funduszu morskiego. Należy wziąć pod uwagę szczególne cechy każdego typu statku, wraz z konkretnymi planami działania dotyczącymi układów napędowych, paliw i technologii bezemisyjnych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES jest zaniepokojony barierami handlowymi w Azji dla przedsiębiorstw europejskich i wzywa do zaktualizowania obowiązujących i przyszłych umów dwustronnych, umów o wolnym handlu oraz partnerstw gospodarczych, tak aby zawierały one klauzule zapewniające swobodny dostęp do rynku dla przedsiębiorstw sektora morskiego z UE, zakazujące barier handlowych, wymagające wzajemności i gwarantujące należytą staranność. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES uważa, że rozmowy i porozumienia międzynarodowe stanowią najlepszy oręż w walce z protekcjonizmem handlowym, i zwraca się do KE o zintensyfikowanie działań międzynarodowych w celu wprowadzenia globalnych zasad. W przeciwnym razie KE musi podejmować działania jednostronne – dopóki będzie to konieczne – aby wywrzeć nacisk na międzynarodowych konkurentów. Zdaniem EKES-u priorytetowe znaczenie ma przeciwdziałanie zagranicznemu subsydiowaniu i wyrządzającym szkodę cenom. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przemysł technologii morskich jest podstawą europejskiej niebieskiej gospodarki, gdyż obejmuje budowę i modernizację statków, struktur i technologii, np. na potrzeby rozwoju ekologicznej floty rybackiej, energii z morskich źródeł odnawialnych, akwakultury i górnictwa głębokomorskiego. Aby osiągnąć cele Europejskiego Zielonego Ładu, Unia będzie musiała znacznie zwiększyć swój potencjał przemysłowy w zakresie energii morskiej oraz innych paliw alternatywnych. W przeciwnym wypadku, aby móc rozwinąć ten strategiczny rynek i zrealizować własne cele Europejskiego Zielonego Ładu, UE będzie zmuszona korzystać z potencjału zagranicznego. Chcąc uniknąć tego ryzyka, EKES wzywa KE do natychmiastowego zakwalifikowania strategicznego sektora technologii morskich i działalności w tym zakresie do infrastruktury krytycznej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Komitet jest głęboko przekonany, że UE może przejąć przywództwo gospodarcze jedynie dzięki silnym zakładom produkcyjnym działającym na terytorium UE, gdyż jest to jedyna możliwość zapewnienia zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego, zagwarantowania obronności i strategicznej autonomii unijnego sektora morskiego, zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom UE i zabezpieczenia ich miejsc pracy. Wzywa również do stworzenia specjalnego programu i zachęt dla producentów, którzy chcą przenieść swoje zakłady produkcyjne do UE (repatriacja produkcji). |
| --- | --- |

3.11.

4.   Zatrudnienie i umiejętności

| 4.1. | Sektor technologii morskich odpowiada za ok. 1 mln miejsc pracy w regionach morskich w całej Europie (8). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wprowadzenie ekologizacji, cyfryzacji i przełomowych technologii wymaga wyspecjalizowanej siły roboczej. W związku z tym EKES wzywa KE i państwa członkowskie do opracowania i natychmiastowego wdrożenia na szeroką skalę programów zmiany i podnoszenia kwalifikacji oraz kształcenia i szkolenia zawodowego oraz do przeprowadzania oceny tych programów i certyfikacji umiejętności, przy pełnym zaangażowaniu partnerów społecznych i środowiska akademickiego. Ponadto zwraca się o konkretne wsparcie finansowe dla unijnego paktu na rzecz umiejętności oraz dla wyznaczonych kampanii, które zwiększą atrakcyjność tego sektora, między innymi w oczach kobiet i młodzieży oraz osób z niepełnosprawnościami i osób o specjalnych kompetencjach. Zwraca również uwagę, że oprócz szczególnego zapotrzebowania na pracowników fizycznych (np. spawaczy, elektryków, monterów rurociągów) w sektorze technologii morskich występuje zapotrzebowanie na pracowników o podwyższonych kwalifikacjach w zakresie robotyki, sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, wykorzystania czujników, automatyzacji i drukowania przestrzennego, jak również na wysoko wykwalifikowanych inżynierów. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Przedsiębiorstwa europejskie spełniają najwyższe międzynarodowe standardy społeczne, w pełni zgodne z przepisami UE i zasadami MOP. EKES docenia starania europejskich przedsiębiorstw, by odegrać wiodącą rolę i podnieść międzynarodowe normy pracy, a także uznaje wagę dobrych warunków pracy, godziwych wynagrodzeń i zabezpieczenia społecznego dla siły roboczej w tym sektorze i apeluje o wzmożone wysiłki na rzecz tworzenia i konsolidacji europejskich rad zakładowych. Ponadto ponownie podkreśla, że pracownicy delegowani do innego państwa członkowskiego muszą mieć prawo do zbioru podstawowych praw przysługujących w przyjmującym państwie członkowskim zgodnie z dyrektywą o delegowaniu pracowników. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jak podkreślono w strategii „LeaderSHIP 2020” (2013 r.), sektor technologii morskich napotyka trudności w zapewnieniu międzypokoleniowego transferu know-how. EKES wyraża głębokie rozczarowanie, że do tej pory nie podjęto żadnych konkretnych działań, i wzywa do opracowania jasnego planu działania w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji, zwiększenia atrakcyjności sektora technologii morskich oraz zbudowania odpowiedniego zaplecza edukacyjnego i szkoleniowego obejmującego nowe programy nauczania i umiejętności dostosowane do nowych tendencji i modeli biznesowych oraz do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Ramy sprawiedliwej transformacji muszą opierać się na dialogu społecznym i zapewniać odpowiednie zasoby, aby przyciągnąć nową siłę roboczą i wspierać zmianę pracy oraz przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji pracowników, w tym szkolenia BHP z zakresu nowych technologii i procesów. Wszystkie programy powinny być oceniane i certyfikowane, aby treść i poszczególne normy szkoleń były jednolite. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES jest zdania, że SSDC ma do odegrania zasadniczą rolę we wzmacnianiu sektora technologii morskich. Wysokiej jakości dialog społeczny (np. oparty na ambitnych wspólnych działaniach), porozumienia i współpraca między partnerami społecznymi, w tym za pośrednictwem SSDC, mają duże znaczenie i należy je respektować. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Dostęp do finansowania

| 5.1. | EKES sądzi, że należy koniecznie zadbać o to, by zakłady produkcyjne pozostały w Europie, i zapewnić ich konkurencyjność, oraz wzywa UE i państwa członkowskie do nadania priorytetu finansowaniu przemysłu. Sektor technologii morskich napotyka trudności w dostępie do kredytów bankowych i finansowania publicznego i ma bardzo ograniczone możliwości, jeśli chodzi o inne źródła finansowania, przy czym w najtrudniejszej sytuacji są MŚP. EKES apeluje również o wprowadzenie przepisów w zakresie unijnej systematyki dotyczącej zrównoważonego rozwoju, które będą sprzyjać zrównoważonym inwestycjom w sektorze morskim, a jednocześnie nie pozostawią nikogo w tyle i pozwolą uniknąć jakiejkolwiek dyskryminacji między podmiotami w tym sektorze. Kryteria efektywności środowiskowej także muszą być dostosowane do przepisów UE i muszą zapewniać pewność prawa w odniesieniu do inwestycji technologicznych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Komitet uważa, że UE powinna oferować unijnym właścicielom statków zachęty finansowe do budowania statków w Europie, utrzymując w jak największym stopniu w UE łańcuchy dostaw i produkcji podkomponentów. Należy rozważyć ustanowienie specjalnych funduszy i opublikowanie specjalnych zaproszeń do składania wniosków, ponieważ umowy partnerstwa czy krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności rzadko kiedy dotyczą możliwości w sektorze morskim. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Komitet wzywa do wykorzystania środków pobieranych za naruszenia przepisów rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime, a także dochodów z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji również jako dodatkowego, specjalnego źródła finansowania sektora technologii morskich, szczególnie na potrzeby działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej (BRI). Jest gotów zaangażować się w tworzenie nowych strategii politycznych i systemów finansowania unijnego i zwraca się do instytucji UE o włączenie go do wszystkich przyszłych rozmów na ten temat. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ponieważ istniejące instrumenty finansowe nie są wystarczające ani dostosowane do sektorów kapitałochłonnych, EKES ponownie wzywa KE „do uruchomienia instrumentu finansowego, który przyczyni się do zwiększenia inwestycji w sektorze kapitału podwyższonego ryzyka, jakim jest europejski przemysł TM [technologii morskich]” (9), przy czym należy „także rozważyć utworzenie programu finansowego umożliwiającego europejskim zakładom recyklingu złomowanie większych rodzajów statków”. Apeluje o ustanowienie funduszu gwarancyjnego UE, który ułatwi dostęp do finansowania inwestycji morskich podwyższonego ryzyka. Należy również umożliwić demontaż i recykling statków wycofanych z eksploatacji, w tym łodzi rekreacyjnych i rybackich, z wykorzystaniem finansowania UE. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Wreszcie niedopuszczalne jest to, że przedsiębiorstwa spoza UE, które nie przestrzegają standardów UE, nadal mają dostęp do funduszy UE (np. do finansowania EBI) i rynku wewnętrznego. W związku z tym UE powinna ściśle stosować zasadę wzajemności i należytej staranności w odniesieniu do standardów UE oraz zadbać o to, aby przedsiębiorstwa, które utrwalają dumping socjalny i zakłócają równe warunki działania na świecie, nie korzystały z narzędzi finansowania unijnego i dostępu do rynku wewnętrznego ani by nie przyznawano ich takim przedsiębiorstwom. Komisja Europejska powinna stosować rozporządzenie w sprawie subsydiów zagranicznych do zagranicznych subsydiowanych stoczni i producentów sprzętu morskiego oraz rozważyć zmianę rozporządzenia (UE) Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/1035 (10) w sprawie ochrony przed szkodliwymi praktykami cenowymi dotyczącymi statków. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Badania, rozwój i innowacje (BRI)

| 6.1. | Aby osiągnąć cele Europejskiego Zielonego Ładu i wdrożyć strategię przemysłową UE, potrzebne jest podejście sektorowe, obejmujące konkretne sektorowe środki z zakresu polityki. EKES podkreśla, że od teorii do praktyki jest długa droga, i jest bardzo rozczarowany brakiem działań wspierających postęp przemysłowy UE. Komitet, partnerzy społeczni i producenci lokalni na próżno czekali na bodziec, który zachęci sektor do przejścia na ekologiczne statki, alternatywne paliwa i technologie w celu spełnienia wymogów pakietu „Gotowi na 55” (11). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Aby zachować przewagę nad konkurencją, należy wdrażać nowe przełomowe technologie (takie jak inteligentne czujniki zarówno dla statków, jak i portów, analiza danych, internet rzeczy, przetwarzanie w chmurze, sztuczna inteligencja). Technologie te pozwolą na większą integrację usług transportu morskiego i łańcuchów dostaw, zwiększone bezpieczeństwo i efektywność energetyczną oraz doskonałe projektowanie. EKES zwraca jednak uwagę, że producenci lokalni już teraz inwestują średnio aż 9 % swoich rocznych obrotów w BRI, i wzywa do realizacji odpowiedniej polityki publicznej i do zwiększenia wsparcia finansowego na rzecz tych czołowych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Komitet domaga się również wzmożenia starań na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym na rzecz zwiększenia zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa, ponieważ ryzyko w cyberprzestrzeni wzrośnie wraz z rozwojem technologii i wprowadzeniem zautomatyzowanych procesów i statków. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | By zapewnić pełną dekarbonizację sektora technologii morskich, konieczne jest całkowite przejście na paliwa i technologie alternatywne. Choć transport morski jest najbardziej energooszczędny, EKES zwraca uwagę, że nadal istnieje możliwość poprawy w zakresie recyklingu, ekologizacji inwestycji, bezemisyjnych i odpornych na zmianę klimatu portów, infrastruktury dróg wodnych oraz odchudzonych portowych łańcuchów logistycznych. Apeluje o wspieranie badań naukowych i innowacji w sektorze technologii morskich, gdyż mają one kluczowe znaczenie dla opracowywania przełomowych technologii i potencjalnych alternatywnych koncepcji transportu morskiego, a także dla konkurencyjności sektora. W tym względzie należy dążyć do szeroko zakrojonej współpracy z przemysłem obronnym. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Przyszłość sektora technologii morskich opiera się na gromadzeniu danych i zarządzaniu nimi, jako że analiza danych jest istotną szansą na usprawnienie logistyki, eksploatacji statków i monitorowania przestrzennego dużych obszarów morskich oraz na poprawę efektywności środowiskowej statków. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Zasadnicze znaczenie dla sektora technologii morskich ma ochrona know-how i własności intelektualnej. Wiedza pochodząca z finansowanej przez UE BRI musi przyczynić się do zwiększania konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych i przynieść korzyści społeczeństwu. Zielone i inteligentne technologie morskie opracowywane w ramach projektów unijnych należy zatem uznać za krytyczne dla konkurencyjności i strategicznej autonomii UE i należy umożliwić czasowe ograniczenie dostępu przedsiębiorstw spoza UE do wyników tych projektów, zgodnie z przepisami prawnymi dotyczącymi programu „Horyzont Europa”. Sektory transportu wodnego, które nie zostały jeszcze objęte zakresem istniejących partnerstw, takie jak łodzie rekreacyjne i jachty, powinny również korzystać z finansowania BRI w ramach programu „Horyzont Europa”. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Ponadto EKES zwraca uwagę, że inwestycje w BRI mogą zapewnić Unii przywództwo na tle światowej konkurencji, i w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje zawarcie partnerstwa współprogramowanego w zakresie bezemisyjnego transportu wodnego. |
| --- | --- |

6.7.

7.   Uwagi końcowe

| 7.1. | Podobnie jak w przypadku innych rodzajów transportu Komitet uważa, że grupa ekspertów ds. sektora morskiego i europejski sojusz przemysłowy na rzecz sektora technologii morskich mogą pomóc w podniesieniu i przywróceniu konkurencyjności sektora technologii morskich na świecie. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Jeżeli na szczeblu sektorowym nie zostaną podjęte działania, niniejsza opinia EKES-u może być jednym z ostatnich apeli o natychmiastowe wsparcie sektora technologii morskich w celu ochrony rynku, potencjału przemysłowego i miejsc pracy w Europie oraz podjęcia starań o odzyskanie utraconych rynków. EKES wniósł wkład w podnoszenie świadomości na temat potrzebnych środków z zakresu polityki i jest gotowy do podjęcia dalszych działań w celu zwiększenia konkurencyjności tego sektora. Jeżeli UE nie podejmie pilnych działań, nie opracuje i nie zrealizuje szybko specjalnej strategii rozwoju przemysłu morskiego, może się całkowicie uzależnić od Azji pod względem statków, okrętów i struktur cywilnych i wojskowych oraz sprzętu morskiego i typu offshore. Byłaby to nie tylko wielka strata, lecz i poważny błąd polityczny! |
| --- | --- |

7.2.

Bruksela, 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Pakt na rzecz umiejętności.

1

(2)  Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime.

2

(3)  Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. L 275 z 25.10.2003, str. 32).

3

(4)  Określenie „sektor transportu wodnego” należy interpretować szeroko jako obejmujący technologię morską, transport morski, żeglugę śródlądową, żeglarstwo rekreacyjne i jachtowe oraz ich łańcuchy dostaw.

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia „LeaderSHIP 2020”: wizja przemysłu technologii morskich dla innowacyjnego, zrównoważonego i konkurencyjnego przemysłu morskiego w 2020 r. (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 8).

5

(6)  Sektor technologii morskich obejmuje stocznie i cały łańcuch dostaw producentów i dostawców systemów, urządzeń i technologii morskich. Nie obejmuje dostawców usług morskich (np. przedsiębiorstw żeglugowych, władz portowych i dostawców usług portowych).

6

Sektor technologii morskich obejmuje stocznie i cały łańcuch dostaw producentów i dostawców systemów, urządzeń i technologii morskich. Nie obejmuje dostawców usług morskich (np. przedsiębiorstw żeglugowych, władz portowych i dostawców usług portowych).

(7)  LeaderSHIP 2020 – Morze: nowe możliwości na przyszłość.

7

(8)  Przyszła europejska polityka przemysłowa w dziedzinie technologii morskich.

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia „LeaderSHIP 2020”: wizja przemysłu technologii morskich dla innowacyjnego, zrównoważonego i konkurencyjnego przemysłu morskiego w 2020 r. (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 8).

9

(10)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1035 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie ochrony przed szkodliwymi praktykami cenowymi dotyczącymi statków (Dz.U. L 176 z 30.6.2016, s. 1).

10

(11)  „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej”.

11

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/38 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/38

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wzmocnienie pozycji młodzieży w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez edukację”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/06)

| Sprawozdawczyni: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 126/1/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

126/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zwraca się do państw członkowskich o potwierdzenie podjętego przez nie na konferencji COP 26 (1) zobowiązania do uczynienia działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju kluczowym elementem programu nauczania. Należy koniecznie uznać potrzebę ponownego nakreślenia z młodzieżą wizji przyszłości i opracowania nowej umowy społecznej, która zapewni pozytywną transformację edukacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla, że zmiana paradygmatu wymaga przyjęcia kompleksowego i przekrojowego podejścia zapewniającego współpracę między różnymi zainteresowanymi stronami, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Organizacje młodzieżowe i kształcenie pozaformalne mają do odegrania kluczową rolę w podnoszeniu świadomości na temat celów zrównoważonego rozwoju i wspieraniu ich realizacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zachęca Komisję Europejską, by podczas obchodów Europejskiego Roku Umiejętności 2023 dalej skupiała się na potrzebach młodzieży i by powiązała te obchody ze zrównoważonym rozwojem i wyzwaniami stojącymi przed młodymi osobami w zmieniającym się świecie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje koordynacyjną rolę Komisji w promowaniu projektów, szkoleń, wymiany dobrych praktyk i komunikacji między nauczycielami, by wspierać realizację celów zrównoważonego rozwoju w ramach systemu kształcenia. Jednak edukację kształtującą postawy i strategie na rzecz zrównoważonego rozwoju – zarówno w ujęciu teoretycznym, jak i praktycznym – należy opracowywać na szczeblu lokalnym, krajowym i regionalnym na podstawie spójnych badań i jasnych planów działania. Taka edukacja powinna także obejmować monitorowanie, by umożliwić ciągłe doskonalenie i wymianę doświadczeń. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla ważną rolę dialogu społecznego i obywatelskiego w uwzględnianiu celów zrównoważonego rozwoju na wszystkich poziomach kształcenia, w ramach edukacji formalnej i pozaformalnej oraz w kształceniu nauczycieli, tak by obejmowały one wyraźne ramy kompetencji umożliwiające wyznaczenie konkretnych celów uczenia się i metod oceny. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaznacza, że wszyscy potrzebują wiedzy niezbędnej do przeciwdziałania zmianie klimatu, zwłaszcza w odniesieniu do wszystkich aspektów zrównoważonej konsumpcji i produkcji, dokonywania odpowiedzialnych wyborów żywieniowych i ograniczania marnotrawienia żywności, a także wykorzystywania zrównoważonej energii. Uczenie się przez całe życie rodziców i kształcenie obywateli powinny wspierać edukację dzieci. Ponadto należy promować działania informacyjne skierowane do wszystkich, w tym poprzez wspieranie kierowanych przez młodzież organizacji w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa do lepszego powiązania inwestycji UE z edukacją na rzecz zrównoważonego rozwoju poprzez wykorzystanie funduszy UE, takich jak Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), Erasmus+, program „Horyzont”, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet zwraca się do wszystkich państw członkowskich o zapewnienie zrównoważonych i wysokiej jakości inwestycji publicznych, aby zapewnić włączenie celów zrównoważonego rozwoju do edukacji krajowej, nie tylko w teorii, ale również w praktyce poprzez opracowanie kompleksowych programów nauczania umożliwiających zdobycie umiejętności krytycznego myślenia i podejmowania świadomych decyzji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES apeluje do państw członkowskich o skuteczne wspieranie nauczycieli, by zwiększyć atrakcyjność tego zawodu. Podczas gdy w Europie istnieje ogromny niedobór nauczycieli, edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju wymaga zadbania o to, by byli oni cenieni i mieli godziwe wynagrodzenie oraz dobre warunki pracy. Przekształcenie systemu edukacji wymaga zapewnienia wysokiej jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, sprawiedliwości i włączenia w systemy kształcenia i szkolenia oraz innowacyjnej organizacji szkół. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa do umieszczenia młodzieży w centrum procesu kształcenia i uczenia się. Można to osiągnąć poprzez ograniczenie biurokracji związanej z zawodem nauczyciela, skupienie się na innowacyjnej pedagogice i ścisłej współpracy z uczniami. W związku z tym ważne jest, by przygotować wszystkich nauczycieli do efektywnego wykorzystywania nowych technologii i do nowych kontekstów uczenia się, zarówno w ramach programu nauczania, jak i w życiu prywatnym. Wskazane byłoby dokonanie oceny wykonalności opracowania specjalnej platformy internetowej lub tablicy wskaźników w celu wymiany najlepszych praktyk. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję Europejską, by w celu zwalczania nierówności podjęła prace nad wprowadzeniem europejskiego wskaźnika ograniczania ubóstwa i wczesnego kończenia nauki, zgodnie z edukacją na rzecz zrównoważonego rozwoju. Można by go opracować w połączeniu ze wskaźnikiem globalnym. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Tło i kontekst

2.1.   Konieczność zrównoważonego rozwoju

| 2.1.1. | Politycy, decydenci i zainteresowane strony na wszystkich szczeblach muszą uznać, że zakrojona na szeroką skalę transformacja z gospodarki opartej na paliwach kopalnych, zasobochłonnej i linearnej na przyjazną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym jest bardzo potrzebna, ale wprowadza dużo perturbacji do życia i przyszłych planów obywateli, zwłaszcza młodzieży i przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Wojna Rosji przeciwko Ukrainie uwypukliła także niemożliwą do utrzymania zależność energetyczną Europy od paliw kopalnych i umieściła zieloną transformację w nowym kontekście geopolitycznym. Przyspieszenie dekarbonizacji jest nieuniknione i bardziej niż kiedykolwiek potrzebne, jeśli mamy zmniejszyć tę zależność. Agenda 2030, jej 17 celów zrównoważonego rozwoju oraz zobowiązanie do niepozostawiania żadnej osoby ani żadnego miejsca w tyle stanowią – w świetle obecnych i przyszłych wyzwań – wyjątkową ścieżkę prowadzącą do gospodarki dobrobytu, lepszego odbudowywania i stworzenia bardziej równego, sprawiedliwego, inkluzywnego, zrównoważonego i odpornego świata. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | W najbliższej przyszłości UE powinna świecić przykładem w wytyczaniu stabilnej pod względem gospodarczym ścieżki w kierunku zielonej i społecznie sprawiedliwej transformacji. W tym celu EKES wzywa państwa członkowskie i instytucje UE do wzmocnienia pozycji młodych ludzi i zaangażowania ich w podejmowanie decyzji, a także do dostosowania edukacji i zatrudnienia oraz mobilizacji jeszcze większej liczby młodych ludzi. Zgodnie ze Światowym programem działań na rzecz młodzieży do roku 2000 i w następnych latach (2), przyjętym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1995 r., osoby młode we wszystkich państwach stanowią zarówno główne zasoby ludzkie w kontekście rozwoju, jak i główny motor przemiany społecznej, rozwoju gospodarczego i innowacji technologicznych. EKES zwraca uwagę na to, że młodzi ludzie są liderami przyszłości. Takie osoby należy wspierać w zakresie dostępu do stopniowych innowacji i w pełni angażować w proces kształtowania polityki, aby poczynić postępy w kierunku zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest przeanalizowanie tego, czy i w jaki sposób cele zrównoważonego rozwoju uwzględnia się w programach nauczania państw członkowskich, i zbadanie, czy podejście przyjmowane przez poszczególne państwa członkowskie można uznać za edukację transformatywną sprzyjającą zrównoważonemu rozwojowi (3). Ponadto niniejsza opinia zawiera zalecenia wspierające Komisję Europejską i państwa członkowskie w rozwijaniu możliwości i przezwyciężaniu wyzwań związanych z dalszym kształtowaniem polityki młodzieżowej, przy jednoczesnym zapewnieniu, by edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju była włączana do głównego nurtu polityki już na wczesnym etapie. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.2. | Krajobraz polityczny |
| --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | W 2015 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjęła cele zrównoważonego rozwoju (SDG), które mają posłużyć dla reszty świata jako modelowe rozwiązanie problemu degradacji środowiska i jednocześnie kwestii rozwoju społeczno-gospodarczego. Kluczem do osiągnięcia 17 celów zrównoważonego rozwoju i realizacji 169 powiązanych z nimi zadań do 2030 r. jest edukacja. Edukacja jest jednym z praw człowieka i każdy powinien mieć do niej dostęp (w tym do edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju). Ze sprawozdania Unesco z wdrażania celów zrównoważonego rozwoju wynika jednak, że edukacja publiczna nie jest bezpłatna dla każdego i często nie sprzyja włączeniu społecznemu. Okazuje się zatem, że realizacja zadania SDG numer 4.7 stwarza trudności. Ponadto „wiele krajów nadal nie wykazuje pełnego zaangażowania w uczynienie działań w dziedzinie klimatu głównym elementem programu nauczania” (4). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Zadanie SDG numer 4.7 stanowi, że do 2030 roku sygnatariusze będą mieli obowiązek zapewnić, że „wszyscy uczący się przyswoją wiedzę i nabędą umiejętności potrzebne do promowania zrównoważonego rozwoju, w tym między innymi przez edukację na rzecz zrównoważonego rozwoju i zrównoważonego stylu życia, praw człowieka, równości płci, krzewienia kultury pokoju i niestosowania przemocy, globalnego obywatelstwa oraz docenienia różnorodności kulturowej i wkładu kultury w zrównoważony rozwój”. Opinia EKES-u na ten temat „W kierunku strategii UE na rzecz zwiększania umiejętności i kompetencji ekologicznych dla wszystkich” (5) jest zgodna z tym zaleceniem. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | W ostatnich latach polityka UE w coraz większym stopniu koncentruje się na zagadnieniu zrównoważenia środowiskowego. W 2019 r. Komisja Europejska opublikowała Europejski Zielony Ład (6), w ramach którego planuje przestawienie UE na gospodarkę zrównoważoną, co jest wyrazem ambicji, aby do 2050 r. Europa stała się pierwszym neutralnym dla klimatu kontynentem. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | W ramach planu dotyczącego wkładu kształcenia i szkolenia w zieloną transformację Komisja Europejska zaproponowała szereg inicjatyw. Obejmują one: po pierwsze, utworzenie koalicji na rzecz edukacji dla klimatu (7), po drugie, niedawne przyjęcie konkluzji Rady pt. „Zachęcanie młodych ludzi jako podmiotów kształtujących zmianę do zaangażowania na rzecz ochrony środowiska” (8) oraz zalecenia Rady w sprawie uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju (9), po trzecie, rozwój europejskich ram kompetencji w zakresie zmiany klimatu i zrównoważonego rozwoju (10). |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Na posiedzeniu w dniach 4–5 kwietnia 2022 r. Rada ds. Edukacji, Młodzieży, Kultury i Sportu podkreśliła znaczenie sportu w edukacji na rzecz zrównoważonego środowiska i zaleciła, by „[ruch sportowy i inne zainteresowane strony] [z]nalazły sposoby propagowania edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz budowania poczucia odpowiedzialności ekologicznej i obywatelskiej wśród klubów sportowych, federacji i innych zainteresowanych stron w dziedzinie sportu” (11). |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Europejski Rok Młodzieży 2022 ma również promować nowe możliwości, które powstają dzięki transformacji ekologicznej i cyfrowej. Transformacje te powinny być inkluzywne i uwzględniać integrację osób młodych o mniejszych szansach oraz społecznie wrażliwych grup młodzieży. EKES wzywa Komisję Europejską, by podczas obchodów Europejskiego Roku Umiejętności 2023 dalej skupiała się na potrzebach młodzieży, łącząc obchody tego roku ze zrównoważonym rozwojem i z wyzwaniami, przed którymi stoją młodzi ludzie w zmieniającym się świecie. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Ważne jest, by lepiej powiązać inwestycje UE z edukacją na rzecz zrównoważonego rozwoju poprzez wykorzystanie funduszy UE, takich jak Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), Erasmus+, program „Horyzont”, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+). Walka z utratą różnorodności biologicznej, zanieczyszczeniem i zmianą klimatu jest jednym z czterech nadrzędnych priorytetów nowego programu Erasmus+ na lata 2021–2027. Pozostałe priorytety to: włączenie i różnorodność, transformacja cyfrowa i uczestnictwo w życiu demokratycznym. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że program Erasmus będzie również obejmował propagowanie mobilności online w celu ograniczenia śladu węglowego. |
| --- | --- |

2.2.7.

3.   Osoby młode, edukacja i zrównoważony rozwój

| 3.1. | Przy przekwalifikowywaniu i podnoszeniu kwalifikacji młodych ludzi należy uwzględnić znaczenie rozwoju umiejętności w dziedzinie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, a także w gospodarce o obiegu zamkniętym. Kluczową rolę w definiowaniu profili i norm zawodów i stanowisk pracy oraz w uwzględnianiu aspektów zrównoważonego rozwoju w programach przygotowania zawodowego i szkoleniach pracowników odgrywają partnerzy społeczni (organizacje pracodawców i związki zawodowe pracowników) oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie pomagają osobom młodym w przejściu od kształcenia do zatrudnienia w sposób uwzględniający zrównoważony rozwój. Dialog społeczny i obywatelski odgrywają zasadniczą rolę i należy je wzmocnić. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Do potrzeb osób młodych można zaliczyć: cyfrowe i społeczne włączenie, kształcenie i szkolenie o wysokiej jakości, stabilne zatrudnienie, dobre warunki pracy, przystępne cenowo mieszkania i wsparcie w codziennej walce ze zmianą klimatu. Należy prowadzić więcej badań i zgromadzić więcej danych na temat wpływu zmiany klimatu na poziomie państw, regionów i na poziomie lokalnym w połączeniu z prognozami dotyczącymi umiejętności i miejsc pracy. Mając świadomość, że w Europie i na pozostałych kontynentach panuje poważny kryzys żywnościowy, osoby młode muszą poznać wszystkie aspekty zrównoważonej konsumpcji i produkcji, ograniczając marnowanie żywności i dokonując odpowiedzialnych wyborów żywieniowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby wyeliminować nierówności, należy wprowadzić globalny i europejski wskaźnik ograniczenia ubóstwa i wczesnego kończenia nauki, zgodnie z założeniami edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Wyludnianie się obszarów wiejskich ze względu na brak perspektyw zatrudnienia i niewystarczające możliwości kształcenia ma niekorzystny wpływ na młode rodziny. Zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich obserwuje się problem wczesnego kończenia nauki, w związku z czym ograniczenie liczby młodzieży NEET (12) wymaga stosowania skutecznych strategii ukierunkowanych na rynek pracy i sprawiedliwy wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Skuteczne wdrożenie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (13) oraz poprawa europejskich ram jakości staży mają podstawowe znaczenie w kontekście edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES jest zdania, że ze względu na skalę, złożoność i pilny charakter tych kwestii, należy umocnić i lepiej koordynować działania UE i państw członkowskich, w tym w zakresie poprawy edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, która obecnie jest kwestią o krytycznym znaczeniu. Dotyczy to również edukacji dotyczącej wykorzystania zrównoważonej energii. Należy stale monitorować i mapować strategie UE i państw członkowskich w dziedzinie edukacji, czemu musi towarzyszyć wymiana dobrych praktyk między państwami i organizacjami. U podstaw edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju leżą wartości humanistyczne, które koncentrują się na zdobywaniu wiedzy i opracowywaniu wyważonych praktycznych rozwiązań z uwzględnieniem konsekwencji środowiskowych i społecznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Podstawową rolę w edukacji na rzecz zrównoważonego środowiska odgrywają nauczyciele i rodzice. Należy wspierać kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli i instruktorów w zakresie zrównoważonego rozwoju. W opinii EKES-u „W kierunku strategii UE na rzecz zwiększania umiejętności i kompetencji ekologicznych dla wszystkich” (14) wskazano na ważną kwestię: wszyscy muszą posiadać niezbędną wiedzę, aby przeciwdziałać zmianie klimatu. Podstawowe znaczenie mają uczenie się przez całe życie rodziców i edukacja obywateli i w tym celu należy prowadzić działania informacyjne skierowane do wszystkich obywateli, w tym poprzez wspieranie w tej kwestii organizacji młodzieżowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES apeluje do państw członkowskich o skuteczne wspieranie nauczycieli, by zwiększyć atrakcyjność tego zawodu. Podczas gdy w Europie istnieje ogromny niedobór nauczycieli, edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju wymaga zadbania o to, by byli oni cenieni i mieli godziwe wynagrodzenie oraz dobre warunki pracy. Przekształcenie systemu edukacji wymaga zapewnienia wysokiej jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, równości i włączenia w systemy kształcenia i szkolenia oraz innowacyjnej organizacji szkół, co będzie sprzyjać kulturze pokoju i bezpieczeństwa. Wzmocnienie pozycji młodzieży na rzecz zrównoważonego rozwoju poprzez edukację wymaga wykwalifikowanych specjalistów wyposażonych w różnorodne i skuteczne narzędzia. Wykwalifikowani nauczyciele będą wiedzieli, jak najlepiej wykorzystać w swej codziennej pracy deklarację paryską (15) i deklarację z Osnabrück w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) (16), promujące postawy obywatelskie oraz wspólne wartości, którymi są wolność, tolerancja i niedyskryminacja w edukacji. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Młodzi Europejczycy cechują się kreatywnością, entuzjazmem i energią, dzięki czemu stanowią nieoceniony kapitał ludzki i źródło innowacyjnych pomysłów oraz mają do odegrania najważniejszą rolę w dążeniach do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju w państwach członkowskich UE teraz i w niedalekiej przyszłości. W tym względzie państwa członkowskie UE dysponują dużym źródłem niewykorzystanego potencjału działania. Organizacje młodzieżowe i kształcenie pozaformalne mają do odegrania ważną rolę we wspieraniu zrównoważonej edukacji i uczenia się. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES wzywa do umieszczenia młodzieży w centrum procesu kształcenia i uczenia się. Można to osiągnąć poprzez ograniczenie biurokracji związanej z zawodem nauczycielskim, skupienie się na innowacyjnej pedagogice i bliskich stosunkach z uczniami oraz przygotowanie wszystkich nauczycieli do wykorzystania nowych technologii w nowych kontekstach uczenia się, zarówno w programie nauczania, jak i w życiu prywatnym. Edukacja transformacyjna wymaga transformacyjnych nauczycieli, umiejętności i obywateli. Nauczyciele i szkoleniowcy potrzebują wystarczającego czasu, przestrzeni i zasobów, aby móc wdrożyć praktyczne i przekrojowe podejście do edukacji na rzecz zrównoważenia środowiskowego, oparte na skutecznej pracy zespołowej zainteresowanych stron. Jest to zagadnienie przekrojowe, które dotyczy wszystkich dziedzin kształcenia i szkolenia zawodowego w ramach interdyscyplinarnego podejścia pedagogicznego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES z zadowoleniem zauważa, że osoby młode już teraz wnoszą wkład w zrównoważony rozwój w swoich państwach i osiągnięcie międzynarodowych celów klimatycznych w myśl zasady „przyjazności dla środowiska”, a ponadto aktywnie przystępują do międzynarodowych sieci ruchów młodzieżowych działających na rzecz ochrony przyrody i przeciwdziałania zmianie klimatu. Oprócz tego niezbędne jest dostosowanie wszystkich systemów kształcenia, aby zapewnić przestrzeń do rozwoju edukacji transformacyjnej, dzięki której więcej młodych ludzi będzie mogło ukierunkować swoje wysiłki na wprowadzenie koniecznych i głębokich zmian. Według ostatniego sprawozdania IPCC „uczenie się transformacyjne ma krytyczne znaczenie, ponieważ pomaga w osiągnięciu wspólnej świadomości i zbiorowych działań” (17). |
| --- | --- |

3.10.

4.   Zrównoważony rozwój należy postrzegać jako ciągły i kompleksowy proces uczenia się

| 4.1. | Oprócz tego trzeba sobie uświadomić, że zrównoważony rozwój państwa i społeczeństwa jest niemożliwy bez ustawicznego uczenia się oraz zdobywania i rozumienia nowych doświadczeń. W tym względzie zrównoważony rozwój należy postrzegać jako ciągły proces, w ramach którego społeczeństwo musi nauczyć się żyć w sposób bardziej zrównoważony ze środowiskowego, gospodarczego i społecznego punktu widzenia. Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju jest niezbędna do tego, byśmy mogli przeorientować nasz tryb życia i pracy, ponieważ umożliwia dostęp do informacji i podnosi świadomość, a co ważniejsze, buduje zdolność obywateli do innowacyjności i wdrażania rozwiązań. W celu nauczenia osób młodych, aby świadomie podchodziły do najbardziej złożonych kwestii zrównoważonego rozwoju, w obliczu których stoją społeczności i państw, należy opracować kompleksowe programy nauczania umożliwiające zdobycie umiejętności krytycznego myślenia i podejmowania świadomych decyzji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Analizy i badania przeprowadzone na zlecenie Komisji Europejskiej w celu przygotowania wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie uczenia się na rzecz zrównoważenia środowiskowego pokazują, że jedynie 13 państw członkowskich dysponuje jasną definicją terminu „edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju” lub „edukacja na rzecz zrównoważenia środowiskowego”. Komitet z ubolewaniem stwierdza, że niektóre państwa członkowskie nie stosują terminu „edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju” ani zadania SDG numer 4.7, mimo że stanowi ono integralną część celu zrównoważonego rozwoju nr 4 (SDG nr 4) dotyczącego wysokiej jakości edukacji oraz główny czynnik umożliwiający osiągnięcie wszystkich pozostałych celów zrównoważonego rozwoju (SDG). W przeanalizowanych sprawozdaniach krajowych nie wyszczególniono kwestii finansowania. Jednak Włochy, które zaczęły podejmować zobowiązania w zakresie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, wyraźnie stwierdziły, że brak finansowania jest jednym z głównych powodów braku postępów w urzeczywistnianiu edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Kiedy rządy zmuszone są dokonywać cięć ze względu na kryzys gospodarczy, energetyczny i związany z kosztami życia, zawsze dotyka to edukację, podobnie jak inne obszary społeczne. Brak inwestycji powoduje różne formy prywatyzacji i asymetrii w systemach, osłabiając sprawiedliwość oraz wolność pedagogiczną i akademicką. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Warto również zastanowić się, czy skuteczne wdrożenie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju wymaga przyjęcia scentralizowanej, odgórnej strategii, czy może inne czynniki są w tym zakresie decydujące. W Danii i Niderlandach nie ustanowiono krajowej strategii w zakresie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, ale szkoły w tych państwach prowadzą aktywne działania w tej dziedzinie. Finlandia ustanowiła krajową strategię, ale wyraziła obawy, że edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju w poszczególnych szkołach różni się między szkołami. Włochy włączyły już edukację na rzecz zrównoważonego rozwoju do krajowego programu nauczania, ale napotykają pewne wyzwania we wdrażaniu jej na szczeblu regionalnym. Francja opracowała strategię krajową, zarządzaną przez lokalne organy oświatowe, która jest wdrażana we wszystkich szkołach w ramach krajowych programów nauczania i projektów pedagogicznych. W ten sposób zaangażowane są wszystkie poziomy, co z kolei zapewnia powodzenie tej strategii. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jedną z najważniejszych kwestii jest priorytetowe traktowanie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. OECD we współpracy z Komisją Europejską opublikowała niedawno badanie (18) określające kompetencje młodych ludzi w zakresie zrównoważenia środowiskowego w państwach UE i OECD. To nowe podejście do badań i ocen mogłoby być dobrym impulsem do nadania priorytetu edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju w państwach członkowskich. Przydatne mogłoby być dalsze zbadanie związku między działaniami ONZ mającymi na celu promowanie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju a środkami OECD służącymi wspieraniu rozwoju polityki edukacyjnej za pośrednictwem PISA. Celem byłoby sprawdzenie, czy nie istnieją pewne asymetrie w sposobie, w jakim te dwa zestawy środków kształtują systemy edukacji. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jedną z potencjalnych barier stanowi wdrażanie edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju w państwach, w których panuje system federalny. Ze sprawozdań krajowych wynika, że poziom koordynacji między danym ministerstwem federalnym a władzami regionalnymi jest różny w poszczególnych państwach członkowskich – Niemcy doświadczają w tym zakresie trudności, podczas gdy w Austrii funkcjonuje sieć kontrolująca koordynację. Sposób, w jaki austriacki rząd federalny angażuje się w inicjatywy oddolne, stanowi przykład do naśladowania dla pozostałych państw. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Z punktu widzenia obecnego i przyszłego społeczeństwa niezwykle ważne jest, aby od nowa ocenić, rozważyć i określić edukację w kontekście edukacji i uczenia się na rzecz zrównoważonego rozwoju od poziomu nauczania przedszkolnego po kształcenie wyższe i na dalszych etapach oraz, w ostatecznym rozrachunku, aby taka edukacja obejmowała zasady, wiedzę, umiejętności, przekonania i wartości związane ze zrównoważonym rozwojem we wszystkich trzech obszarach, którymi są: ekologia, społeczeństwo i gospodarka. Musi to być proces globalny i interdyscyplinarny, który obejmuje inicjatywy oddolne, a także angażuje ogół społeczeństwa i jest wspierany przez odpowiednie rządy. Wdrażając taką edukację w poszczególnych państwach, należy jednak uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę kulturową. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju powinna polegać na rozpowszechnianiu wiedzy na temat środowiska i jego stanu oraz na wskazywaniu możliwości dostosowania gospodarki w sposób sprzyjający stawianiu na pierwszym miejscu dobrobytu obywateli i dobra planety, a jednocześnie propagujący równość międzypokoleniową i ochronę środowiska naturalnego. W ramach takiej dostosowanej gospodarki należy przykładać większą wagę do przyjaznych dla środowiska metod zarządzania, zapewniać możliwości uważnego kultywowania wartości środowiskowych i kulturowych oraz kierować się wartościami etyki ekologicznej zakładającej ponoszenie odpowiedzialności za ochronę środowiska na potrzeby obecnego i przyszłych pokoleń oraz na potrzeby zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Transformacyjna edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju powinna:






  — | opierać się na zasadach i wartościach leżących u podstaw zrównoważonego rozwoju, |
| --- | --- | --- |

4.8.

—

opierać się na zasadach i wartościach leżących u podstaw zrównoważonego rozwoju,

| — | mieć wpływ na wszystkie trzy obszary zrównoważonego rozwoju, którymi są: środowisko, społeczeństwo i gospodarka, |
| --- | --- |

—

mieć wpływ na wszystkie trzy obszary zrównoważonego rozwoju, którymi są: środowisko, społeczeństwo i gospodarka,

| — | sprzyjać uczeniu się przez całe życie oraz uczeniu się przez całokształt sytuacji życiowych, by wspierać tworzenie zrównoważonych społeczeństw wykazujących się szacunkiem, odpowiedzialnością, proaktywnością i krytycznym myśleniem, |
| --- | --- |

—

sprzyjać uczeniu się przez całe życie oraz uczeniu się przez całokształt sytuacji życiowych, by wspierać tworzenie zrównoważonych społeczeństw wykazujących się szacunkiem, odpowiedzialnością, proaktywnością i krytycznym myśleniem,

| — | uosabiać edukację o wysokiej jakości, objętą aktywnym wsparciem i przyjmującą całościowe podejście, |
| --- | --- |

—

uosabiać edukację o wysokiej jakości, objętą aktywnym wsparciem i przyjmującą całościowe podejście,

| — | sprzyjać dostępnemu, opartemu na prawach kształceniu zgodnemu z zasadami szacunku i inkluzywności, w ramach którego różnorodność stanowi wartość, |
| --- | --- |

—

sprzyjać dostępnemu, opartemu na prawach kształceniu zgodnemu z zasadami szacunku i inkluzywności, w ramach którego różnorodność stanowi wartość,

| — | opierać się na podejściu globalnym, a jednocześnie uwzględniać kwestie lokalne i specyfikę kulturową, |
| --- | --- |

—

opierać się na podejściu globalnym, a jednocześnie uwzględniać kwestie lokalne i specyfikę kulturową,

| — | obejmować kształcenie formalne, kształcenie pozaformalne i uczenie się nieformalne, |
| --- | --- |

—

obejmować kształcenie formalne, kształcenie pozaformalne i uczenie się nieformalne,

| — | uwzględniać ewolucyjny charakter pojęcia zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

—

uwzględniać ewolucyjny charakter pojęcia zrównoważonego rozwoju.

| 4.9. | Nie ma uniwersalnych modeli edukacji transformatywnej na rzecz zrównoważonego rozwoju, w związku z czym każde państwo będzie musiało określić – przy aktywnym zaangażowaniu odpowiednich partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz innych zainteresowanych stron, w tym organizacji młodzieżowych – własne priorytety i działania w dziedzinie zrównoważonego rozwoju i edukacji. W procesie kształtowania szkół, w których większą wagę przykłada się do edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, główną rolę odgrywają kierowanie szkołami w oparciu o współpracę i edukacja obywatelska. Należy określić cele, główne kierunki działania i mechanizmy, uwzględniając lokalne uwarunkowania środowiskowe, społeczne i gospodarcze oraz specyfikę kulturową. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Stworzenie systemu edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju wiąże się z przejściem od edukacji tradycyjnej do modelu zorientowanego na zrównoważony rozwój, który powinien opierać się na szerokiej interdyscyplinarnej wiedzy w myśl zintegrowanego podejścia do rozwoju społeczeństwa, gospodarki i środowiska. Tego typu edukacja powinna obejmować prace na poziomie kształcenia formalnego (szkoły, uczelnie, instytucje doskonalenia zawodowego) oraz kształcenia pozaformalnego (tworzenie ośrodków szkoleniowych, organizacja seminariów i okrągłych stołów, korzystanie z mediów itp.) oraz uczenia się nieformalnego (wzajemne uczenie się w ramach wydarzeń, wymiany młodzieży, projektów prowadzonych przez młodzież itp.). Programy kształcenia i szkolenia obejmujące edukację na rzecz zrównoważenia środowiskowego muszą być dostępne i inkluzywne. Rządy już na wczesnym etapie muszą uwzględniać realia osób młodych wywodzących się ze środowisk defaworyzowanych i zapewnić sposoby na włączenie tych grup. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Co-chairs conclusions of Education and Environment Ministers' summit at CoP26 Learn for our Planet. Act for the climate [Konkluzje współprzewodniczących ze szczytu ministrów edukacji i środowiska na konferencji COP 26 „Ucz się dla naszej planety. Działaj dla klimatu”].

1

Learn for our Planet. Act for the climate

(2)  ONZ,Światowy program działań na rzecz młodzieży.

2

(3)  Stosuje się różne terminy – w niniejszej opinii mowa jest „edukacji transformatywnej sprzyjającej zrównoważonemu rozwojowi”. Jednak w obecnym kontekście „edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju” i „edukacja na rzecz zrównoważenia środowiskowego” są stosowane zamiennie. Zob. również glosariusz w załączniku.

3

(4)  Unesco Global education monitoring report, 2021/2:
  non-state actors in education: who chooses? who loses? [Sprawozdanie w sprawie monitorowania edukacji na świecie, 2021/2: Podmioty niepaństwowe a edukacja: kto wybiera? kto traci?].

4

Global education monitoring report, 2021/2:

non-state actors in education: who chooses? who loses?

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku strategii UE na rzecz zwiększania umiejętności i kompetencji ekologicznych dla wszystkich” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 56 z 16.2.2021, s. 1).

5

(6)  Europejski Zielony Ład.

6

(7)  Komisja Europejska, Koalicja na rzecz edukacji dla klimatu.

7

(8)  Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie – Zachęcanie młodych ludzi jako podmiotów kształtujących zmianę do zaangażowania na rzecz ochrony środowiska (Dz.U. C 159 z 12.4.2022, s. 9).

8

(9)  Zalecenie Rady z dnia 16 czerwca 2022 r. w sprawie uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju, (Dz.U. C 243 z 27.6.2022, s. 1).

9

(10)  Bianchi, G., Pisiotis, U. i Cabrera Giraldez, M., GreenComp The European sustainability competence framework [Europejskie ramy kompetencji w zakresie zrównoważonego rozwoju], Punie, Y. i Bacigalupo, M. red., EUR 30955 EN, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2022, ISBN 978-92-76-46485-3, doi:10.2760/13286, JRC128040.

10

(11)  Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie sportu i aktywności fizycznej jako obiecujących czynników zmiany zachowań sprzyjającej zrównoważonemu rozwojowi (Dz.U. C 170 z 25.4.2022, s. 1).

11

(12)  Akronim NEET oznacza „młodzież niekształcącą się, niepracującą ani nieszkolącą się” i odnosi się do osoby bezrobotnej i nieuczestniczącej w kształceniu ani szkoleniu zawodowym.

12

(13)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (Dz.U. C 153 z 2.5.2018, s. 1).

13

(14)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku strategii UE na rzecz zwiększania umiejętności i kompetencji ekologicznych dla wszystkich” (Dz.U. C 56 z 16.2.2021, s. 1).

14

(15)  Deklaracja w sprawie promowania poprzez edukację postaw obywatelskich oraz wspólnych wartości, którymi są wolność, tolerancja i niedyskryminacja Eurydice.

15

(16)  Deklaracja z Osnabrück w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego jako czynnika odbudowy i sprawiedliwego przechodzenia na gospodarkę cyfrową i ekologiczną, deklaracja z Osnabrück eu2020.pdf.

16

(17)  6. sprawozdanie oceniające IPCC, sprawozdanie grupy roboczej III Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change [Zmiana klimatu 2022: łagodzenie zmiany klimatu], s. 2871.

17

Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change

(18)  Borgonovi, F., i in., „Young people’s environmental sustainability competence: Emotional, cognitive, behavioural, and attitudinal dimensions in EU and OECD countries” [Kompetencje młodych ludzi w zakresie zrównoważenia środowiskowego: wymiar emocjonalny, kognitywny, behawioralny i związany z nastawieniem w krajach UE i OECD], OECD Social, Employment and Migration Working Papers, nr 274, OECD Publishing, Paryż, 2022. „The environmental sustainability competence toolbox: From leaving a better planet for our children to leaving better children for our planet” [Zestaw narzędzi kompetencji w zakresie zrównoważenia środowiskowego: od pozostawienia naszym dzieciom lepszej planety do pozostawienia lepszych dzieci dla naszej planety], OECD Social, Employment and Migration Working Papers, nr 275, OECD Publishing, Paryż, 2022. Dokumenty te zostały przygotowane w kontekście przyszłej publikacji OECD „Skills Outlook 2023” [Perspektywy w zakresie umiejętności na 2023 r.].

18

OECD Social, Employment and Migration Working Papers

OECD Social, Employment and Migration Working Papers

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/45 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejska inicjatywa obywatelska »Ratujmy pszczoły i rolników«”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/07)

| Sprawozdawca: | Arnold PUECH d’ALISSAC |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Arnold PUECH d’ALISSAC

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 19.5.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 168/0/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

19.5.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

168/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Sukces tej europejskiej inicjatywy obywatelskiej (EIO) pokazuje, że obywatelki i obywatele europejscy mają bardzo duże oczekiwania wobec Komisji Europejskiej (KE). EKES pragnie najpierw pogratulować organizatorowi i wyrazić uznanie dla zaangażowania obywateli w osiągnięcie tego sukcesu, zważywszy, że zebranie wszystkich niezbędnych podpisów było trudnym zadaniem. Wzywa zatem KE do udzielenia precyzyjnych i konkretnych odpowiedzi na postulaty przedstawione w ramach EIO. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES ubolewa, że główna propozycja omawianej EIO, dotycząca stopniowego całkowitego wycofania syntetycznych pestycydów do 2035 r., nie znalazła odbicia w wybranym tytule: „Ratujmy pszczoły i rolników”. Zaznacza ponadto, że liczne akty prawne na rzecz pszczół, owadów zapylających, różnorodności biologicznej, zrównoważonego stosowania pestycydów i wsparcia rolników w transformacji agroekologicznej są obecnie przygotowywane lub zostały już przyjęte przez KE, lecz przyznaje, że nie osiągnięto w pełni celów tych środków. W związku z tym wzywa KE do przedsięwzięcia dodatkowych środków, aby w sposób konkretny i skuteczniejszy mogła ona osiągnąć swoje ambitne cele. Zaleca na przykład większe wsparcie dla rolnictwa precyzyjnego, rolnictwa cyfrowego, kontroli biologicznej, robotyki, a także agroekologii. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla konieczność uwzględnienia wszystkich trzech filarów zrównoważonego rozwoju (środowiskowego, społecznego i gospodarczego), bez pomijania często marginalizowanego filaru gospodarczego, w istotnym kontekście zrównoważonego charakteru systemów i suwerenności żywnościowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet apeluje również do KE o przeprowadzenie ocen skutków przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji, zwłaszcza w celu oszacowania kosztów tej inicjatywy dla produkcji rolnej i gospodarki w zestawieniu z ponoszonym przez rolników kosztem ekonomicznym utraty różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Kontekst

2.1.   EIO na rzecz rolnictwa bardziej przyjaznego dla pszczół, ludzi i środowiska

| 2.1.1. | Dzięki EIO obywatele europejscy mają możliwość aktywnie uczestniczyć w procesach demokratycznych Unii Europejskiej (UE), zwracając się do KE z wnioskiem o zaproponowanie nowych przepisów. Gdy inicjatywa uzyska poparcie co najmniej miliona obywateli UE oraz osiągnie niezbędne progi w co najmniej jednej czwartej państw członkowskich (1), KE musi na nią odpowiedzieć. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Organizatorzy EIO „Ratujmy pszczoły i rolników! W kierunku przyjaznego dla pszczół rolnictwa służącego zdrowemu środowisku” osiągnęli te progi i wzywają KE do zaproponowania aktów prawnych, których celem jest stopniowe wycofywanie syntetycznych pestycydów do 2035 r., przywrócenie różnorodności biologicznej i wsparcie rolników w tym okresie przejściowym. |
| --- | --- |

2.1.2.

2.2.   Kontekst spadku liczebności owadów zapylających i utraty różnorodności biologicznej w Europie

| 2.2.1. | Postulaty sformułowane przez organizatorów tej EIO wpisują się w kontekst spadku liczebności pszczół w Europie. Według europejskiej czerwonej księgi pszczół co trzeci gatunek pszczół i motyli jest gatunkiem ginącym, a co dziesiąty jest zagrożony wyginięciem (2). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Tymczasem w 84 % europejskich upraw wykorzystuje się przynajmniej częściowo zapylanie przez zwierzęta (3), a 78 % roślin dziko rosnących w UE jest zależnych od owadów zapylających (4). Ich ochrona jest zatem kluczową kwestią dla produkcji rolnej w istotnym obecnie kontekście bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej. Ponadto pszczoły są niezbędne do produkcji miodu, a Unia Europejska jest samowystarczalna pod względem produkcji miodu jedynie w 60 %. Aby zaspokoić popyt, musi polegać na imporcie (z czego 28 % pochodzi z Chin), który jest niższej jakości niż miód europejski. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Według sprawozdania oceniającego dotyczącego owadów zapylających, zapylania i produkcji żywności, sporządzonego przez Międzyrządową Platformę Naukowo-Polityczną w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES) (5) – głównymi czynnikami powodującymi spadek liczebności owadów zapylających są zmiany w użytkowaniu gruntów, intensywne praktyki rolnicze i stosowanie pestycydów, zanieczyszczenie środowiska, inwazyjne gatunki obce, patogeny oraz zmiana klimatu. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Zróżnicowane i dostępne przez cały rok w wystarczającej ilości zasoby żywnościowe (nektar i pyłek) mają również kluczowe znaczenie dla właściwego rozwoju pszczół i dla zapewnienia pszczelarzom bardziej regularnej produkcji miodu (6). |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Spadek liczebności pszczół wpisuje się w bardziej globalny kontekst utraty różnorodności biologicznej. W sprawozdaniu z globalnej oceny różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych sporządzonym w 2019 r. przez IPBES (7) odnotowano bowiem bezprecedensową utratę różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | W związku z tymi sprawozdaniami opublikowanymi przez IPBES francuski Krajowy Instytut Badań nad Rolnictwem, Żywnością i Środowiskiem (INRAE) oraz francuski Instytut Badań nad Eksploatacją Mórz (IFREMER) opublikowały w maju 2022 r. zbiorczą ekspertyzę naukową dotyczącą wpływu środków ochrony roślin na różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe (8). W ekspertyzie podkreślono wieloczynnikowy aspekt spadku różnorodności biologicznej, a także trudność w ustaleniu, w jakim stopniu środki ochrony roślin (PPP) w sposób względny przyczyniają się do tego spadku, z uwagi na współzależność poszczególnych czynników. Niemniej dzięki wiedzy naukowej w ekspertyzie ustalono wyraźny związek przyczynowy między stosowaniem PPP a spadkiem liczebności niektórych populacji, co dotyczy owadów zapylających. |
| --- | --- |

2.2.6.

2.3.   Liczne akty prawne na rzecz pszczół, zrównoważonego stosowania pestycydów, odbudowy różnorodności biologicznej i wsparcia rolników w transformacji agroekologicznej są obecnie przygotowywane lub zostały już przyjęte przez KE.

| 2.3.1. | Jeśli chodzi o ochronę pszczół i owadów zapylających, w 2018 r. UE zapoczątkowała europejską inicjatywę na rzecz owadów zapylających, która ma na celu przeciwdziałanie spadkowi liczebności dzikich owadów zapylających w UE. Obejmuje ona dziesięć działań podzielonych na trzy priorytetowe tematy:






  — | poszerzenie wiedzy na temat spadku liczebności owadów zapylających, jego przyczyn i skutków, |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

poszerzenie wiedzy na temat spadku liczebności owadów zapylających, jego przyczyn i skutków,

| — | zwalczanie przyczyn spadku liczebności owadów zapylających, |
| --- | --- |

—

zwalczanie przyczyn spadku liczebności owadów zapylających,

| — | podnoszenie świadomości, angażowanie całego społeczeństwa i wspieranie współpracy. |
| --- | --- |

—

podnoszenie świadomości, angażowanie całego społeczeństwa i wspieranie współpracy.

Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził jednak w sprawozdaniu specjalnym nr 15/2020 w sprawie ochrony dzikich owadów zapylających w UE (9), że „przyniosło to niewielkie efekty, a żeby osiągnąć cele inicjatywy dotyczące powstrzymania wymierania owadów zapylających, niezbędne jest lepsze zarządzanie”. Sama KE zresztą przyznała w sprawozdaniu z wdrażania inicjatywy (10), że chociaż poczyniono znaczne postępy w realizacji działań ujętych w inicjatywie, konieczne są dalsze starania, aby wyeliminować poszczególne przyczyny spadku liczebności.

| 2.3.2. | Jeśli chodzi o zmniejszenie skutków środków ochrony roślin i zagrożeń z nimi związanych, KE – przedstawiając w czerwcu 2022 r. nowy projekt rozporządzenia – rozpoczęła zmianę dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów, aby rozwiązać główny problem, którym jest ograniczona skuteczność tej dyrektywy w zmniejszaniu stosowania pestycydów oraz zagrożeń dla zdrowia ludzkiego i środowiska (11). Główne środki obejmują m.in.:






  — | prawnie wiążące cele na poziomie UE dotyczące ograniczenia o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka, a także stosowania najbardziej niebezpiecznych pestycydów – do 2030 r., |
| --- | --- | --- |

2.3.2.

—

prawnie wiążące cele na poziomie UE dotyczące ograniczenia o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka, a także stosowania najbardziej niebezpiecznych pestycydów – do 2030 r.,

| — | nowe środki zapewniające wdrożenie przez rolników zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami, |
| --- | --- |

—

nowe środki zapewniające wdrożenie przez rolników zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami,

| — | zakaz stosowania wszelkich pestycydów na obszarach wrażliwych, z wyjątkiem ściśle określonych przypadków. |
| --- | --- |

—

zakaz stosowania wszelkich pestycydów na obszarach wrażliwych, z wyjątkiem ściśle określonych przypadków.

| 2.3.3. | Wprowadzanie PPP na rynek UE jest ściśle regulowane. Ramy prawne dotyczące wprowadzania PPP na rynek UE ustanowiono rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 (12). Zgodnie z tym rozporządzeniem przed zatwierdzeniem substancji czynnej na szczeblu europejskim przeprowadza się oceny ryzyka, aby uniknąć potencjalnego negatywnego wpływu na zdrowie lub środowisko. Co więcej, aby uwzględnić najnowsze osiągnięcia naukowe w tej dziedzinie, wytyczne dotyczące oceny ryzyka związanego ze środkami ochrony roślin dla pszczół (wytyczne dotyczące pszczół lub „Bee Guidance Document” (13)) są poddawane przeglądowi. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Jeśli chodzi o odbudowę różnorodności biologicznej na obszarach rolniczych, UE może się opierać na sieci Natura 2000, choć nie dotyczy ona wyłącznie obszarów rolniczych, oraz na dyrektywie ptasiej (14) i dyrektywie siedliskowej (15), które stanowią podstawę europejskiego prawodawstwa dotyczącego ochrony przyrody. KE opracowała także unijną strategię na rzecz bioróżnorodności 2030 (16). Obejmuje ona w szczególności działania i zobowiązania mające na celu odbudowę różnorodności biologicznej na obszarach rolniczych, określone w projekcie rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (17), przedstawionym przez KE 22 czerwca 2022 r. W szczególności art. 8 projektu przewiduje wiążący cel dla państw członkowskich dotyczący odwrócenia spadku populacji owadów zapylających do 2030 r., zaś art. 9 przewiduje zobowiązania do odbudowy ekosystemów rolniczych, takie jak pokrycie co najmniej 10 % obszarów rolnych UE „elementami krajobrazu o wysokiej różnorodności” do 2030 r. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Co się tyczy wsparcia rolników w transformacji, nowa WPR na lata 2023–2027 jest podstawowym narzędziem pozwalającym na osiągnięcie ambitnych celów Europejskiego Zielonego Ładu oraz na wsparcie rolników. W 2020 r. Trybunał Obrachunkowy wykazał w sprawozdaniu specjalnym, że wkład obecnej WPR nie był w stanie zapobiec spadkowi różnorodności biologicznej na użytkach rolnych (18). Stwierdził, że „KE monitoruje wydatki z budżetu UE na różnorodność biologiczną w sposób niewiarygodny; oddziaływanie płatności bezpośrednich w ramach WPR jest ograniczone lub brakuje informacji na ten temat; KE i państwa członkowskie premiowały działania w zakresie rozwoju obszarów wiejskich o mniejszym oddziaływaniu”. Nowa WPR przewiduje nowe środki mające na celu poprawę jej wpływu na środowisko, takie jak udoskonalona zasada wzajemnej zgodności. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Pośredni wpływ na owady zapylające mogą mieć także europejskie prace i akty prawne w sektorach innych niż rolnictwo, takie jak pakiet legislacyjny „Gotowi na 55”, w odniesieniu do celu UE polegającego na zmniejszeniu emisji dwutlenku węgla o 55 % do 2030 r. (zmiana klimatu dotyka również pszczoły), plan działania „zero zanieczyszczeń” zmierzający do wyeliminowania zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby, dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii czy też nowa europejska strategia leśna, w ramach której KE postawiła sobie za ambitny cel zasadzić w całej Europie 3 mld drzew do 2030 r. |
| --- | --- |

2.3.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES podkreśla znaczenie EIO jako narzędzia bezpośredniego uczestnictwa obywateli europejskich. Jest to bowiem najsilniejszy mechanizm demokracji uczestniczącej na szczeblu europejskim. EKES, jako pomost między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a instytucjami europejskimi, z biegiem lat zwiększał znaczenie i dostrzegalność EIO w codziennej pracy instytucji europejskich. Z zadowoleniem przyjmuje fakt, że niniejsza opinia jako pierwsza dotyczy EIO jeszcze przed odpowiedzią ze strony KE, i zachęca KE do precyzyjnej odpowiedzi na sformułowane postulaty. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES ubolewa, że główna propozycja omawianej EIO, dotycząca stopniowego całkowitego wycofania syntetycznych pestycydów do 2035 r., nie znalazła odbicia w wybranym tytule: „Ratujmy pszczoły i rolników”. Podkreśla, że wiele aktów prawnych, którą są próbą odpowiedzi na te wnioski, jest już przygotowywanych lub zostało przyjętych przez KE, lecz dostrzega, że nie udało się w pełni osiągnąć ich celów. W związku z tym wzywa KE do przedsięwzięcia dodatkowych środków, aby w sposób konkretny i szybciej zrealizować wytyczone cele. EKES podkreśla jednak potrzebę uwzględnienia wszystkich trzech filarów zrównoważonego rozwoju (środowiskowego, społecznego i gospodarczego) w istotnym kontekście zrównoważonego charakteru systemów i suwerenności żywnościowej oraz konieczność przeprowadzenia ocen skutków przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji, by przede wszystkim oszacować koszty tej inicjatywy dla produkcji rolnej i gospodarki. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Jeśli chodzi o postulat EIO „stopniowe wycofywanie syntetycznych pestycydów w rolnictwie UE, poczynając od najbardziej niebezpiecznych, tak by do 2030 r. zmniejszyć ich stosowanie o 80 %, a do 2035 r. wyeliminować je całkowicie”: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | EKES przestrzega przed propozycją wyznaczenia celów idealistycznych lub nieosiągalnych w zbyt krótkim czasie. Podkreśla, że KE proponuje już ograniczenie o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka, a także stosowania najbardziej niebezpiecznych pestycydów – do 2030 r. Ogólniej rzecz ujmując, Komitet sprzeciwia się wyznaczeniu celów w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów bez powiązania z dostępnością skutecznych i osiągalnych dla rolników rozwiązań alternatywnych. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES przypomina, że ramy prawne dotyczące PPP w Europie należą do najbardziej wymagających na świecie pod względem celów, ponieważ przewidują zasadę braku niedopuszczalnych skutków dla środowiska. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | EKES uważa, że ponieważ spadek populacji pszczół i dzikich owadów zapylających ma wielorakie przyczyny, nie należy postrzegać wycofania pestycydów jako jedynego lub głównego sposobu ich ratowania. Konieczne jest przeciwdziałanie wszystkim czynnikom powodującym ten spadek. Na przykład w przypadku pszczoły miodnej zawodowi pszczelarze walczą głównie z dręczem pszczelim i szerszeniem azjatyckim. Liczą oni na pojawienie się nowych zabiegów, które pozwolą im lepiej chronić hodowane pszczoły. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | EKES zwraca uwagę na znaczenie pszczół, dzikich owadów zapylających oraz innych owadów dla rolnictwa (zapylanie roślin, naturalna regulacja liczebności szkodników itp.). Jako przykład pragnie przytoczyć inicjowane przez rolników i korzystne dla wszystkich partnerstwa między rolnikami a pszczelarzami „Adoptuj ul” (19). Rolnicy, którzy adoptują ule, zwracają bowiem szczególną uwagę na ochronę pszczół podczas wykonywania zabiegów fitosanitarnych w celu ochrony upraw. Konieczne jest również opracowanie narzędzi typu „ApiAlert” (20) pozwalających na obliczanie współczynnika śmiertelności pszczół w ulach i obiektywizację rzeczywistych przyczyn ich śmiertelności. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.2. | Jeśli chodzi o postulat EIO „przywrócenie naturalnych ekosystemów na obszarach rolniczych, tak aby rolnictwo stało się nośnikiem procesu odbudowy różnorodności biologicznej”: |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | EKES podkreśla, że działalność człowieka, taka jak niektóre praktyki rolnicze, jest jedną z przyczyn spadku liczby owadów zapylających i utraty różnorodności biologicznej, ale rolnictwo może pomóc w rozwiązaniu tego problemu. Życzy sobie na przykład większego wsparcia dla takich projektów, jak sadzenie żywopłotów czy też rozwój zasobów miododajnych przez rolników, aby umocnić ich w roli obrońców pszczół i różnorodności biologicznej. Niezbędne będzie ponadto lepsze wynagradzanie rolników za świadczone przez nich usługi ekosystemowe, aby wspierać ich w realizacji takich projektów. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES odnotowuje silne dążenie KE – którego wyrazem są cele strategii na rzecz bioróżnorodności i strategii „Od pola do stołu” i środki określone w tych strategiach oraz projekt rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych – do tego, by rolnictwo stało się narzędziem służącym do przywracania różnorodności biologicznej, i wyraża zaniepokojenie co do poszanowania suwerenności żywnościowej Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | EKES uważa, że należałoby docenić również dobrowolne inicjatywy rolnicze na rzecz owadów zapylających lub różnorodności biologicznej, które stają się coraz powszechniejsze w całej Europie. Na przykład we Francji Krajowa Federacja Związków Zawodowych Rolników (FNSEA) opublikowała kompendium inicjatyw rolniczych przyjaznych owadom zapylającym (21). Aby rozpowszechnić dobre praktyki rolnicze przyjazne pszczołom (Api-Agri), w kompendium tym wymieniono dobrowolne, podejmowane we Francji inicjatywy na rzecz owadów zapylających, przedstawiając inspirujące, pozytywne i pragmatyczne przykłady. Na tej samej zasadzie w 2018 r. w Danii zapoczątkowano kampanię informacyjną „10 działań przyjaznych dla pszczół w Twoim gospodarstwie” (22). Promuje ona różnorakie dobrowolne inicjatywy, które rolnicy mogą podejmować na poziomie gospodarstwa, takie jak sadzenie żywopłotów i klombów kwietnych czy też ograniczenie znoszenia środków ochrony roślin podczas ich stosowania dzięki rozpryskiwaniu w odpowiednich warunkach klimatycznych (np. przy słabym wietrze) lub dzięki zastosowaniu systemów ograniczających ich znoszenie. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | EKES sądzi, że aby przywrócić naturalne ekosystemy na obszarach rolniczych, KE będzie musiała wykorzystać cały zestaw środków: utrzymanie i odtworzenie infrastruktury agroekologicznej, zróżnicowanie upraw, aby zachęcić do tworzenia mozaiki upraw w krajobrazie, rozwój systemu rolno-leśnego, rolnictwa ekologicznego i produktów opatrzonych znakami identyfikacyjnymi jakości i pochodzenia (SIQO), utrzymanie trwałych użytków zielonych, ograniczenie stosowania i wpływu pestycydów itp. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.3. | Jeśli chodzi o postulat EIO „reforma rolnictwa poprzez nadanie priorytetowego znaczenia drobnym, zróżnicowanym i zrównoważonym gospodarstwom rolnym, wspieranie szybkiego rozpowszechniania się praktyk agroekologicznych i organicznych oraz umożliwianie niezależnego szkolenia rolników i prowadzenia badań nad uprawami wolnymi od pestycydów”: |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | EKES wskazuje na sprawozdanie 300 ekspertów z 23 państw członkowskich, w którym przeanalizowano potencjalny wpływ przyszłej WPR na ochronę i odbudowę różnorodności biologicznej (23). Naukowcy formułują konkretne propozycje, aby poprawić wpływ WPR na różnorodność biologiczną oraz wesprzeć rolników w tej transformacji. EKES zaleca, by KE i państwa członkowskie zainspirowały się tymi propozycjami w związku z reformą WPR, która jest potężnym narzędziem reformy rolnictwa. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | EKES uważa jednak, że transformacja agroekologiczna i poprawa różnorodności biologicznej nie powiodą się wyłącznie dzięki Brukseli i WPR, i podkreśla również znaczenie szczebla lokalnego. Aby dostosować się do specyfiki obszarów lokalnych, należy bowiem opracować lokalne rozwiązania dla rolników i właścicieli gruntów. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Ponadto EKES pragnie podkreślić swoje zaangażowanie w poszukiwanie skutecznych środków alternatywnych, tak aby nie pozostawić żadnego rolnika bez rozwiązania. Dlatego też chciałby dalej zachęcać do rolnictwa precyzyjnego, rolnictwa cyfrowego, kontroli biologicznej, robotyki i agroekologii, przy zapewnieniu znacznego komponentu finansowego na rozwój badań, wprowadzanie w życie innowacji i ich przyjęcie przez sektory i rolników. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | EKES uznaje znaczenie pszczelarstwa w wielu państwach członkowskich jako sektora gospodarki, który przyczynia się szczególnie do rozwoju obszarów wiejskich i zapobiega wyludnianiu się obszarów lokalnych. Ze względu na niedobory w produkcji miodu w Europie należy zwiększyć wsparcie dla pszczelarstwa i wykorzystania potencjału gospodarczego miodu oraz innych produktów pszczelarskich (pyłku, wosku, mleczka pszczelego itp.), by utrzymać profesjonalny i przyjazny dla środowiska charakter pszczelarstwa, które będzie w stanie zaspokoić zapotrzebowanie na miód w Europie. EKES podkreśla również, że istotne jest zrzeszanie się pszczelarzy w ramach organizacji gospodarczych, by mogli się lepiej zorganizować i skuteczniej bronić interesów europejskiego pszczelarstwa. W szczególności życzy sobie, by KE wykorzystała szansę związaną z przyszłym przeglądem dyrektywy w sprawie miodu, by wzmocnić etykietowanie i identyfikowalność miodu i tym samym skuteczniej zwalczać oszustwa i import z krajów trzecich niespełniających norm UE, które to zjawiska osłabiają europejską produkcję miodu. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Wreszcie, aby pozyskać akceptację rolników europejskich dla transformacji agroekologicznej, EKES zaleca KE szybkie wcielenie w życie wzajemności norm w celu ograniczenia zakłóceń konkurencji dla europejskich rolników. |
| --- | --- |

4.3.5.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/788 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej (Dz.U. L 130 z 17.5.2019, s. 55).

1

(2)  Nieto i in., European Red List of Bees [Europejska czerwona księga pszczół], 2014.

2

(3)  Williams, „The dependence of crop production within the European Union on pollination by honeybees” [Zależność produkcji roślinnej w Unii Europejskiej od zapylania przez pszczoły miodne], 1994.

3

(4)  Ollerton i in., „How many flowering plants are pollinated by animals?” [Ile kwitnących roślin jest zapylanych przez zwierzęta?], 2011.

4

(5)  IPBES, Assessment Report on Pollinators, Pollination and Food Production [Sprawozdanie oceniające dotyczące owadów zapylających, zapylania i produkcji żywności], 2016.

5

(6)  ITSAP, Ressources alimentaires pour les abeilles [Zasoby żywnościowe dla pszczół], 2015.

6

(7)  IPBES, Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services [Sprawozdanie z ogólnoświatowej oceny różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych], 2019.

7

(8)  INRAE i IFREMER, Impacts des produits phytopharmaceutiques sur la biodiversité et les services écosystémiques [Wpływ środków ochrony roślin na różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe], 2022.

8

(9)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 15/2020.

9

(10)  COM(2021) 261 final.

10

(11)  COM(2022) 305 final.

11

(12)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz.U. L. 309 z 24.11.2009, s. 1).

12

(13)  EFSA, „Revised guidance on the risk assessment of plant protection products on bees (Apis mellifera, Bombus spp. and solitary bees)” [Zmienione wytyczne dotyczące oceny ryzyka środków ochrony roślin dla pszczół (pszczoły miodne, trzmiele i pszczoły samotnice)], 2022.

13

(14)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 20 z 26.1.2010, s. 7).

14

(15)  Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7).

15

(16)  COM(2020) 380 final.

16

(17)  COM(2022) 304 final.

17

(18)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 13/2020.

18

(19)  Le Betteravier, „Quand 14 agriculteurs de l’Aisne deviennent apiculteurs” [Kiedy 14 rolników w Aisne staje się pszczelarzami].

19

(20)  Serwis 20 Minutes, „Toulouse: Pour suivre la mortalité des abeilles, BeeGuard met au point un compteur vidéo sur ses ruches connectées” [Tuluza: aby monitorować śmiertelność pszczół, BeeGuard opracowuje licznik wideo na podłączonych ulach].

20

(21)  EFSA, Recueil des initiatives agricoles favorables aux pollinisateurs [Kompendium inicjatyw rolniczych przyjaznych owadom zapylającym], 2022.

21

(22)  Duńska Rada ds. Rolnictwa i Żywności, 10 bivenlige anbefalinger til dit landbrug [10 przyjaznych pszczołom zaleceń dla Twojego gospodarstwa], 2018.

22

(23)  Pe’er i in., How can the European Common Agricultural Policy help halt biodiversity loss? Recommendations by over 300 experts [W jaki sposób europejska wspólna polityka rolna może przyczynić się do powstrzymania utraty różnorodności biologicznej? Zalecenia ponad 300 ekspertów], 2022.

23

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/51 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Kryzys cen żywności: rola spekulacji i konkretne propozycje działań w konsekwencji wojny w Ukrainie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/08)

| Sprawozdawca: | Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Peter SCHMIDT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 14.7.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 157/7/5 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

14.7.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

157/7/5

1.   Wnioski i zalecenia

EKES:

| 1.1. | Zwraca uwagę na światowy kryzys cen żywności, który nasilił się w następstwie wojny w Ukrainie, co prowadzi do zakłóceń dostaw ważnych produktów żywnościowych takich jak pszenica i olej słonecznikowy. Podkreśla, że kryzys ten nie wynika jedynie z konfliktu, ale też z problemów strukturalnych i systemowych, które powodują głód i zagrażają egzystencji ludzi na całym świecie. Żywność nie powinna być traktowana jako składnik aktywów finansowych, ponieważ nie jest towarem takim jak wiele innych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Chociaż uznaje, że kwestia cen żywności i spekulacji żywnością jest bardzo złożona, a związki przyczynowe powinny zostać dogłębnie przeanalizowane, obecna struktura rynku towarowego nie sprzyja osiągnięciu „zrównoważonej gospodarki, jakiej potrzebujemy” oraz celów związanych ze zrównoważonym rozwojem, ambitnych celów klimatycznych i celów dotyczących sprawiedliwej transformacji określonych w Agendzie 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych i Europejskim Zielonym Ładzie, a wręcz aktywnie osiągnięciu tych celów przeciwdziała. Podważa to wysiłki na rzecz rozwiązania problemu głodu, wspierania sprawiedliwych dochodów dla rolników i pracowników oraz uczciwych cen dla konsumentów, a także ochrony małych i średnich przetwórców żywności oraz sektora detalicznego przed ryzykiem związanym ze wzrostem inflacji. W związku z tym należy zmienić strukturę rynku towarowego w drodze regulacji, aby przyczyniała się do dobrobytu ludzi i rozwoju społecznego z myślą o realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Mając na uwadze, że UE jest już najbardziej regulowanym rynkiem, jest oczywiste, że potrzebne jest rozszerzenie regulacji na poziom globalny, jeżeli mają one przynieść jakiekolwiek rzeczywiste skutki. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Podkreśla konieczność rozwiązania kwestii koncentracji w łańcuchach żywnościowych i obszarze własności finansowej; wskazuje, że fizyczny obrót zbożem na świecie jest wysoce skoncentrowany. Według szacunków 70–90 % światowego handlu zbożem kontrolują cztery przedsiębiorstwa: Archer-Daniels-Midland, Bunge, Cargill i Louis Dreyfus. Przedsiębiorstwa te nie tylko tworzą oligopol w światowym obrocie zbożem i odnośnie do informacji o fundamentalnych cechach rynku, a także charakteryzuje je wysoki poziom finansjalizacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zwraca uwagę, że fundusze inwestycyjne typu ETF i fundusze wspólnego inwestowania oparte na indeksach, w tym fundusze powiązane konkretnie z żywnością i rolnictwem, stwarzają nowe i intensywnie wykorzystywane możliwości inwestycji finansowych i osiągania zysków, a zwykli obywatele coraz częściej uczestniczą w tych instrumentach inwestycyjnych, wykorzystując swoje fundusze emerytalne i indywidualne rachunki oszczędności emerytalnych. Rozwój tych związanych z akcjami funduszy inwestycyjnych prowadzi do przekształcenia systemów rolno-spożywczych w taki sposób, aby potrzeby akcjonariuszy były traktowane priorytetowo względem innych celów społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Zauważa, że wysokie i szybko rosnące ceny oraz poufność informacji dotyczących posiadanych zapasów wywołują niepewność, strach i panikę. Strach i panika, szczególnie w okresach dużej niepewności, jak na przykład wskutek wojny w Ukrainie, prowadzą do zawyżania cen i ich zmienności, ponieważ na rynku dominują uczestnicy spekulujący, którzy próbują wykorzystać gwałtowny wzrost cen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wzywa państwa członkowskie i instytucje Unii do zwiększenia przejrzystości rynku, w szczególności za pomocą:






  — | sprawozdawczości z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) i ujawniania informacji niefinansowych przez podmioty zaangażowane w spekulacje; należy zbadać rolę ratingu ESG, jeżeli chodzi o spekulację żywnością, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

sprawozdawczości z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) i ujawniania informacji niefinansowych przez podmioty zaangażowane w spekulacje; należy zbadać rolę ratingu ESG, jeżeli chodzi o spekulację żywnością,

| — | ustanowienia, że każdy podmiot na świecie powinien składać sprawozdania do systemu informacji o rynkach rolnych (AMIS), w tym państwa i podmioty prywatne, |
| --- | --- |

—

ustanowienia, że każdy podmiot na świecie powinien składać sprawozdania do systemu informacji o rynkach rolnych (AMIS), w tym państwa i podmioty prywatne,

| — | dalszej kontroli transakcji pozagiełdowych (OTC). |
| --- | --- |

—

dalszej kontroli transakcji pozagiełdowych (OTC).

| 1.7. | Podkreśla, że rynki towarowych instrumentów pochodnych świadczą podstawowe usługi na rzecz producentów i użytkowników towarów żywnościowych, takie jak zarządzanie ryzykiem i ustalanie poziomu cen równowagi na podstawie czynników podaży i popytu, oraz że funkcjonowaniu tych rynków zagraża działalność spekulacyjna. Wzywa państwa członkowskie i instytucje Unii do podjęcia niezbędnych działań mających na celu ograniczenie nadmiernej spekulacji towarami w szczególności poprzez: |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | regulowanie rynku terminowego:







  — | ponowne wprowadzenie regulowanego rynku instrumentów pochodnych opartych na żywności, jaki istniał przez kilkadziesiąt lat do końca ubiegłego stulecia, co zachowuje funkcję zabezpieczającą kontraktów terminowych typu future; te kontrakty terminowe są istotne z perspektywy rolników w kontekście zarządzania ryzykiem; umożliwia im to ustalanie ceny zarówno środków, jak i wyników produkcji w określonym czasie w przyszłości, |
| --- | --- | --- |

1.7.1.

—

ponowne wprowadzenie regulowanego rynku instrumentów pochodnych opartych na żywności, jaki istniał przez kilkadziesiąt lat do końca ubiegłego stulecia, co zachowuje funkcję zabezpieczającą kontraktów terminowych typu future; te kontrakty terminowe są istotne z perspektywy rolników w kontekście zarządzania ryzykiem; umożliwia im to ustalanie ceny zarówno środków, jak i wyników produkcji w określonym czasie w przyszłości,

| — | wprowadzenie ścisłych ograniczeń zmian cen i dziennych limitów pozycji, gdy tylko działalność handlowa na towarowych rynkach terminowych wykaże nieprawidłowości (dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych – MiFID II); limity pozycji powinny zostać ponownie skalibrowane w celu odzwierciedlenia rzeczywistego interesu strony transakcji w odniesieniu do potrzeby zabezpieczenia ekspozycji na ryzyko w czasie rzeczywistym, |
| --- | --- |

—

wprowadzenie ścisłych ograniczeń zmian cen i dziennych limitów pozycji, gdy tylko działalność handlowa na towarowych rynkach terminowych wykaże nieprawidłowości (dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych – MiFID II); limity pozycji powinny zostać ponownie skalibrowane w celu odzwierciedlenia rzeczywistego interesu strony transakcji w odniesieniu do potrzeby zabezpieczenia ekspozycji na ryzyko w czasie rzeczywistym,

| — | ograniczenie dostępu do instrumentów pochodnych/zabezpieczenia do wykwalifikowanych i posiadających wiedzę inwestorów i uczestników rynku, którzy są rzeczywiście zainteresowani bazowymi towarami rolnymi, |
| --- | --- |

—

ograniczenie dostępu do instrumentów pochodnych/zabezpieczenia do wykwalifikowanych i posiadających wiedzę inwestorów i uczestników rynku, którzy są rzeczywiście zainteresowani bazowymi towarami rolnymi,

| — | wprowadzenie zobowiązań wynikających z kontraktów krótko-/średnio- i długoterminowych w celu zwiększenia stabilności, |
| --- | --- |

—

wprowadzenie zobowiązań wynikających z kontraktów krótko-/średnio- i długoterminowych w celu zwiększenia stabilności,

| — | zachęcanie banków i towarzystw inwestycyjnych do wycofywania spekulacji finansowych w zakresie towarów spożywczych poprzez wprowadzenie zwiększonych wymogów kapitałowych w celu ograniczenia efektu dźwigni; |
| --- | --- |

—

zachęcanie banków i towarzystw inwestycyjnych do wycofywania spekulacji finansowych w zakresie towarów spożywczych poprzez wprowadzenie zwiększonych wymogów kapitałowych w celu ograniczenia efektu dźwigni;

| 1.7.2. | regulowanie indeksów (indeksów towarowych i indeksów opartych na żywności):







  — | uregulowanie i zakazanie funduszy indeksów towarowych oraz powielania takich indeksów za pośrednictwem swapów i produktów giełdowych, ponieważ w ten sposób maksymalizuje się powiązanie rynków energii i żywności; limity pozycji nie działają w przypadku uczestników rynku zaangażowanych w handel z wykorzystaniem indeksów towarowych/swapów, gdyż te ostatnie są zsynchronizowane, |
| --- | --- | --- |

1.7.2.

—

uregulowanie i zakazanie funduszy indeksów towarowych oraz powielania takich indeksów za pośrednictwem swapów i produktów giełdowych, ponieważ w ten sposób maksymalizuje się powiązanie rynków energii i żywności; limity pozycji nie działają w przypadku uczestników rynku zaangażowanych w handel z wykorzystaniem indeksów towarowych/swapów, gdyż te ostatnie są zsynchronizowane,

| — | wstrzymanie przekazywania funduszy publicznych/powierniczych (1) podmiotom zaangażowanym w spekulację żywnością – i żaden podmiot publiczny nie powinien obracać instrumentami pochodnymi opartymi na żywności w celach spekulacyjnych, które nie służą interesowi publicznemu, |
| --- | --- |

—

wstrzymanie przekazywania funduszy publicznych/powierniczych (1) podmiotom zaangażowanym w spekulację żywnością – i żaden podmiot publiczny nie powinien obracać instrumentami pochodnymi opartymi na żywności w celach spekulacyjnych, które nie służą interesowi publicznemu,

| — | wprowadzenie zakazu dotyczącego surowców miękkich (np. w odniesieniu do funduszy, funduszy inwestycyjnych typu ETF) alokowanych w portfelach podmiotów instytucjonalnych (np. funduszy emerytalnych, ubezpieczeń); |
| --- | --- |

—

wprowadzenie zakazu dotyczącego surowców miękkich (np. w odniesieniu do funduszy, funduszy inwestycyjnych typu ETF) alokowanych w portfelach podmiotów instytucjonalnych (np. funduszy emerytalnych, ubezpieczeń);

| — | ze względu na konieczność uregulowania tego rynku, w przyszłych opiniach Komitetu należy rozwinąć konkretne zalecenia; |
| --- | --- |

—

ze względu na konieczność uregulowania tego rynku, w przyszłych opiniach Komitetu należy rozwinąć konkretne zalecenia;

| 1.7.3. | przeciwdziałanie finansjalizacji sektora żywności, polegającej na masowym czerpaniu zysków kosztem ludzi:






  — | wprowadzenie globalnego opodatkowania nadmiarowych zysków przed wypłatą dywidend korporacji handlu i finansowania oraz podatku od spekulacji żywnością (2) w celu ograniczenia transakcji wysokich częstotliwości, |
| --- | --- | --- |

1.7.3.

—

wprowadzenie globalnego opodatkowania nadmiarowych zysków przed wypłatą dywidend korporacji handlu i finansowania oraz podatku od spekulacji żywnością (2) w celu ograniczenia transakcji wysokich częstotliwości,

| — | rozbicie oligopoli na wszystkich szczeblach łańcucha międzynarodowego handlu żywnością i interesów finansowych. |
| --- | --- |

—

rozbicie oligopoli na wszystkich szczeblach łańcucha międzynarodowego handlu żywnością i interesów finansowych.

2.   Kontekst – kryzys cen żywności w konsekwencji wojny w Ukrainie

| 2.1. | Mimo nadziei, że świat szybciej wyjdzie z kryzysu i że w 2021 r. rozpocznie się odbudowa bezpieczeństwa żywnościowego po pandemii COVID-19, głód na świecie jeszcze bardziej wzrósł w 2021 r. Różnice pod względem wpływu pandemii i tempa odbudowy, wraz z ograniczonym zakresem i czasem obowiązywania środków ochrony socjalnej, doprowadziły do pogłębienia nierówności, które przyczyniły się do dalszych niepowodzeń w 2021 r. w odniesieniu do osiągnięcia celu „Zero głodu” do 2030 r., w szczególności jeśli chodzi o kobiety i dzieci. Szacuje się, że w 2021 r. w obliczu głodu stanęło od 702 do 828 mln ludzi na świecie (co stanowi odpowiednio 8,9 % i 10,5 % światowej populacji) – łącznie 150 mln osób więcej niż w 2019 r., czyli przed pandemią COVID-19 (3). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tocząca się wojna w Ukrainie, w której uczestniczą dwaj najwięksi światowi producenci podstawowych zbóż, nasion oleistych i nawozów, oraz inne wstrząsy zewnętrzne zakłócają międzynarodowe łańcuchy dostaw i powodują wzrost cen zbóż, nawozów i energii. Dzieje się to w czasie, gdy łańcuchy dostaw są wciąż odbudowywane po pandemii COVID-19 i już coraz częściej negatywnie wpływają na nie ekstremalne zjawiska klimatyczne, zwłaszcza w krajach o niskich dochodach, co ma potencjalnie poważne skutki dla bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia na świecie. Nie ma braków, ale ze względu na konflikt występują tymczasowe niedobory poważne zakłócenia w łańcuchu dostaw żywności i problemy z dystrybucją (4)
  , w tym w miejscach, gdzie znajdują się zapasy żywności, jak również negatywny wpływ na produkcję (żniwa i wysiew/sadzenie) w Ukrainie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W 2022 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) odnotowała rekordowo wysoki wskaźnik cen żywności i ceny o 34 % wyższe niż w poprzednim roku. Należy zauważyć, że wskaźnik cen żywności FAO już w styczniu tego roku osiągnął poziomy szczytowe z 2008 r. W tym kontekście nieuniknione było, że szok podażowy dotyczący dwóch największych na świecie krajów eksportujących zboże w pewnym stopniu zdestabilizuje światowe rynki. Zakres i skalę obecnej zmienności cen można jednak tylko częściowo wyjaśnić fundamentalnymi cechami rynku. Jedną z podstawowych wad systemu żywnościowego, która przekształciła kryzys w Ukrainie w światowy kryzys bezpieczeństwa żywnościowego, jest nieprzejrzysty i dysfunkcyjny charakter rynków zbóż (5). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W rezolucji „Ukraina – od pomocy do odbudowy – propozycje europejskiego społeczeństwa obywatelskiego” EKES zwraca uwagę na światowy kryzys cen żywności nasilony przez wojnę w Ukrainie i wzywa państwa członkowskie i instytucje Unii do podjęcia niezbędnych kroków w celu ograniczenia nadmiernej spekulacji surowcami i zwiększenia przejrzystości rynku. Parlament Europejski w dwóch niedawnych rezolucjach również wezwał do wprowadzenia środków mających na celu zapobieganie nadmiernej spekulacji (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Obecna struktura rynku towarowego nie sprzyja osiągnięciu „zrównoważonej gospodarki, jakiej potrzebujemy” (7)
  oraz celów związanych ze zrównoważonym rozwojem, ambitnych celów klimatycznych i celów dotyczących sprawiedliwej transformacji określonych w Agendzie 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych i Europejskim Zielonym Ładzie. Nie przyczynia się ona ani do wspierania sprawiedliwych dochodów dla rolników (8) i pracowników oraz uczciwych cen dla konsumentów, ani do ochrony przetwórców żywności (zwłaszcza MŚP) i sektora detalicznego przed ryzykiem rosnącej inflacji. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Rola i skutki spekulacji towarami: rynki i mechanizmy

| 3.1. | Spekulacja jest inwestycją w nadziei na przyszły zysk, obarczoną ryzykiem straty. Spekulacja towarami może przyjmować trzy formy: (i) bezpośrednie kupno lub sprzedaż towarów fizycznych, (ii) kupno lub sprzedaż kontraktu, który przewiduje nabycie lub dostawę towaru w przyszłości, oraz (iii) kupno lub sprzedaż akcji lub długu spółki, która zajmuje się produkcją lub obrotem towarami. Standardowe kontrakty towarowe nazywane są „kontraktami terminowymi typu future” lub „towarowymi instrumentami pochodnymi” i są przedmiotem obrotu na „rynkach towarowych instrumentów pochodnych”, które są regulowanymi rynkami finansowymi. Spekulacja towarami może zatem odbywać się zarówno na fizycznych, jak i finansowych rynkach towarowych, a pośrednio na rynkach akcji i obligacji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Na rynkach towarowych instrumentów pochodnych od początku XXI w. odnotowuje się duży wpływ płynności od „nietradycyjnych” inwestorów wynikający ze zmian w ramach prawnych regulujących te rynki. Pojawienie się nowych uczestników rynku określono mianem „finansjalizacji” rynków towarowych (9). Chociaż wzrost płynności przyczynił się do pogłębienia rynków towarowych instrumentów pochodnych, utrudniając jawną manipulację na rynku, spowodował również pojawienie się popytu spekulacyjnego niepowiązanego z warunkami panującymi na fizycznym rynku towarowym, co ogranicza zdolność tych rynków do pełnienia kluczowych funkcji. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W swojej pierwotnej formie regulowane rynki towarowych instrumentów pochodnych spełniają dwa główne zadania: (i) zarządzanie ryzykiem dla producentów i użytkowników towarów oraz (ii) ustalanie poziomu cen równowagi na podstawie czynników podaży i popytu. Zarządzanie ryzykiem odbywa się poprzez zabezpieczenie, czyli zajmowanie pozycji dopasowanych na rynkach fizycznych i rynkach instrumentów pochodnych, a tym samym ustalanie ceny towaru w momencie wnoszenia zabezpieczenia. Zabezpieczanie wymaga ścisłego związku między towarowymi rynkami terminowymi a rynkiem fizycznym. Aby zapewnić ten ścisły związek, fizyczny obrót jest zazwyczaj porównywany z ceną instrumentu pochodnego. Praktyka ta zapewnia skuteczność zabezpieczenia, ale także bezpośrednie przeniesienie pozycji spekulacyjnych na rynkach instrumentów pochodnych na rynek fizyczny. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Kontrakty terminowe typu future są przedmiotem obrotu na różne miesiące zapadalności. Każdy kontrakt terminowy typu future ma uzgodnionego nabywcę i sprzedawcę. Oferty składane przez nabywców i sprzedawców są dopasowywane przez izbę rozliczeniową giełdy. Dopasowana cena nie jest uiszczana w całości. Zamiast tego obaj uczestnicy rynku przekazują depozyt zabezpieczający na rachunek depozytu zabezpieczającego zarejestrowany w izbie rozliczeniowej. Zyski i straty są pobierane bezpośrednio z depozytu zabezpieczającego. W obrocie towarowymi kontraktami terminowymi typu future stosuje się zatem dużą dźwignię finansową. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Gdy zbliża się termin zapadalności kontraktu terminowego typu future uczestnicy rynku mają dwie możliwości: (i) pozostanie przy kontrakcie i wymuszenie (w przypadku sprzedawcy) lub przyjęcie (w przypadku nabywcy) dostawy lub (ii) zajęcie pozycji dopasowanej w celu sfinalizowania kontraktu przed upływem terminu zapadalności. Zdecydowana większość wszystkich towarowych kontraktów terminowych typu future jest rozliczana za pomocą pozycji dopasowanych. W związku z tym obrót towarowymi kontraktami terminowymi typu future nie wymaga od uczestnika rynku posiadania fizycznego towaru, który sprzedaje, ani zdolności magazynowania niezbędnej do przyjęcia fizycznego towaru, który nabywa. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jedynie maklerzy mogą prowadzić obrót na rejestrowanych giełdach towarowych. Maklerzy zajmują się obrotem w imieniu swoich klientów i dla osobistego zysku. Istnieje duży rynek wtórny, na którym towarowe instrumenty pochodne są sprzedawane i przepakowywane poza giełdą. Kontrakty terminowe typu future są również przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, określanego mianem obrotu pozagiełdowego, gdzie transakcje są uzgadniane bez udziału izby rozliczeniowej. Dzięki temu towarowe instrumenty pochodne są łatwo dostępne dla inwestorów detalicznych, głównie w formie funduszy inwestycyjnych typu ETF na określone towary lub indeksy towarowe (10). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ze względu na deregulację rynków towarowych instrumentów pochodnych i łatwość obrotu nimi, rynki te są bardzo płynne, a obrót towarowymi instrumentami pochodnymi znacznie przewyższa handel towarami fizycznymi. Płynność jest zasadniczym warunkiem ustalania poziomu cen równowagi na podstawie czynników podaży i popytu. Proces ten ma miejsce wtedy i tylko wtedy, gdy wszyscy uczestnicy rynku zajmują pozycje niezależnie i wyłącznie w oparciu o swoją wiedzę o warunkach fizycznego popytu i fizycznej podaży; warunki te określa się mianem „fundamentalnych cech rynku”. Ustalanie poziomu cen równowagi na podstawie czynników podaży i popytu utrudniają uczestnicy rynku, którzy zajmują pozycje niepowiązane z fundamentalnymi cechami rynku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Nie wszyscy uczestnicy rynku zajmują pozycje na podstawie fundamentalnych cech rynku (11). W literaturze naukowej rozróżnia się aktywnych i pasywnych uczestników rynku. Aktywnych uczestników rynku dzieli się dodatkowo na poinformowanych i niepoinformowanych. Aktywni i poinformowani uczestnicy rynku to przedsiębiorstwa obrotu towarami, które w ramach swojej podstawowej działalności prowadzą obrót towarowymi kontraktami terminowymi typu future w celach zabezpieczających i spekulacyjnych, oraz wyspecjalizowani menedżerowie zarządzający aktywami (np. fundusze hedgingowe), którzy realizują strategie obrotu oparte na badaniach rynkowych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Aktywni i niepoinformowani uczestnicy rynku (uczestnicy rynku opierający się na pozytywnych informacjach zwrotnych) to menedżerowie zarządzający aktywami, którzy realizują strategie obrotu na podstawie statystycznej analizy wzorców i tylko w niewielkim stopniu lub w ogóle na podstawie badań rynkowych. Pasywni i niepoinformowanie uczestnicy rynku (uczestnicy rynku zaangażowani w handel z wykorzystaniem indeksów) to inwestorzy instytucjonalni, tacy jak fundusze emerytalne, a także inwestorzy detaliczni inwestujący w fundusze inwestycyjne typu ETF, którzy dążą do ekspozycji na szeroki zestaw cen towarów, w tym towarów rolnych, a także energii oraz minerałów i metali, w celu dywersyfikacji portfela. Ekspozycja osiągana jest poprzez powielanie indeksów towarowych, zbliżonych do indeksów giełdowych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Powielanie indeksu polega na przyjmowaniu wyłącznie pozycji długich, które są przenoszone na koniec terminu zapadalności kontraktu terminowego typu future. Uczestnicy rynku zaangażowani w handel z wykorzystaniem indeksów są zatem jednostronni w przyjmowaniu pozycji. Są oni również zsynchronizowani między grupami towarów, co wskazuje na silny popyt w szerokim zakresie towarów i prowadzi do równoległych ruchów między cenami różnych grup towarów, które są niepowiązane z fundamentalnymi cechami rynku (12). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Takie spekulacyjne sygnały cenowe mogą być potęgowane przez uczestników rynku opierających się na pozytywnych informacjach zwrotnych, którzy oceniają wsparcie rynku dla kierunków ceny. Typując określony kierunek cen, uczestnicy rynku opierający się na pozytywnych informacjach zwrotnych udzielają dalszego wsparcia w sposób samospełniający się, co prowadzi do powstawania baniek spekulacyjnych i dużej zmienności cen. Bańki spekulacyjne mogą się utrzymywać, w szczególności jeżeli informacje o fundamentalnych cechach rynku są ograniczone, czyli w czasach dużej niepewności, oraz jeżeli na rynku dominują niepoinformowani i pasywni uczestnicy rynku. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Badania rynkowe są kosztowne i stosunkowo bardziej kosztowne niż analiza statystyczna lub szybkie przeglądanie nagłówków, zwłaszcza gdy uczestnicy rynku inwestują na wielu rynkach w tym samym czasie. W związku z tym poinformowanych uczestników rynku jest stosunkowo niewielu i są to zazwyczaj duże przedsiębiorstwa handlowe, które prowadzą badania rynkowe w ramach swojej działalności związanej z towarami fizycznymi. Przez to rynki towarowych instrumentów pochodnych są podatne na utrzymujące się bańki spekulacyjne, szczególnie w czasach niepewności i paniki na rynku. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Fizyczny obrót zbożem na świecie jest wysoce skoncentrowany. Cztery przedsiębiorstwa: Archer-Daniels-Midland, Bunge, Cargill i Louis Dreyfus kontrolują według szacunków 70–90 % światowego handlu zbożem i generują nadmierne zyski. Są nazywane łącznie ABCD (13) (ADM odnotował najwyższy wynik finansowy w swej prawie 120-letniej historii oraz wzrost zysków z działalności operacyjnej o 38 % w ujęciu rok do roku (14)). Przedsiębiorstwa te tylko tworzą oligopol nie tylko w światowym obrocie zbożem, ale także odnośnie do informacji o fundamentalnych cechach rynku, w tym o magazynowaniu. Pozycje magazynowe są utrzymywane na potrzeby transakcji oraz w celach ostrożnościowych lub spekulacyjnych. Informacje o poziomach magazynowych są pilnie strzeżone przed konkurentami. Jako uczestnicy rynku są oni nastawieni na przyszłość, starają się kupować po niskich cenach i sprzedawać po wysokich. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Przedsiębiorstwa łącznie nazywane ABCD mają również wysoki poziom finansjalizacji. Archer-Daniels-Midland i Bunge są spółkami giełdowymi i podlegają naciskom akcjonariuszy, którzy wolą krótkoterminowe zyski od długoterminowych inwestycji. Wśród akcjonariuszy są fundusze hedgingowe (np. Black Rock), banki inwestycyjne i w dużej mierze także inwestorzy instytucjonalni, tacy jak fundusze emerytalne. Cargill i Louis Dreyfus to spółki prywatne, które oprócz podmiotów prowadzących obrót zbożem zaliczają do swoich spółek zależnych również fundusze hedgingowe, banki, przedsiębiorstwa zajmujące się przewozami, towarami, magazynowaniem, nieruchomościami i infrastrukturą. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Duzi uczestnicy rynku zajmujący się obrotem towarami fizycznymi prowadzą działalność zarówno na rynkach instrumentów pochodnych, jak i na rynkach fizycznych, a także korzystają z usług własnych maklerów w celu uzyskania bezpośredniego dostępu do rynków towarowych instrumentów pochodnych. Ponadto mają znaczną władzę nad swoimi dostawcami i klientami. Władza ta umożliwia im odwlekanie płatności w celu zwiększenia rezerw gotówkowych lub opóźnianie dostaw towarów, jeżeli przewidują, że ceny zmienią się na ich korzyść. W przeciwieństwie do producentów i konsumentów, podmioty prowadzące obrót fizyczny dobrze prosperują w warunkach zmienności rynkowej, ponieważ duże, nagłe zmiany cen stwarzają możliwości sprzedaży pozycji magazynowych i finansowych z dużym zyskiem w krótkim czasie. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Wysokie i rosnące ceny oraz poufność informacji dotyczących posiadanych zapasów wywołują strach i panikę. Te zaś, szczególnie w okresach dużej niepewności, jak na przykład wskutek wojny w Ukrainie, prowadzą do zawyżania cen i zmienności, ponieważ na rynku dominują uczestnicy spekulujący, którzy próbują wykorzystać gwałtowny wzrost cen. (15) Podmioty prowadzące obrót fizyczny nie są zainteresowane podejmowaniem działań w perspektywie krótko- i średnioterminowej, ponieważ wysokie ceny zwiększają w wymiarze spekulacyjnym i transakcyjnym wartość ich pozycji magazynowych, które podmioty te sprzedają z ogromnym zyskiem. Przedsiębiorstwa ABCD odnotowały w 2021 r. rekordowo wysokie zyski lub zyski zbliżone do rekordowych. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Wyjątkowo wysokie ceny wzbudzają obawy przed brakiem dostaw i ich nieosiągalnością cenową oraz zwiększają popyt na profilaktyczne magazynowanie. Gromadzenie towarów spożywczych, czy to w drodze przywozu, czy też poprzez wprowadzenie zakazu wywozu, wywołuje sztuczne niedobory na rynku fizycznym, co dodatkowo sprzyja wzrostowi cen. Spowodowane spekulacją zwyżki cen znajdują w ten sposób wsparcie ex post w fundamentalnych cechach rynku, na zasadzie samospełniającej się przepowiedni. W czasie kryzysu żywnościowego w 2008 r. Indie zareagowały na wysokie ceny zbóż, wprowadzając zakaz eksportu ryżu, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu cen tego surowca. Obecnie Chiny gromadzą znaczne zapasy kukurydzy, ryżu i pszenicy w obawie przed ich niedoborami (16). Choć rządy, które gromadzą towary żywnościowe, postępują w sposób spekulacyjny, takie ich działanie wynika ze strachu i chęci zagwarantowania prawa swoich obywateli do żywności, a nie z chęci zysku. Jednoznacznie odróżnia to te działania od spekulacji prowadzonej przez uczestników rynku finansowego i podmioty prowadzące obrót fizyczny. Gromadzenie żywności przez rządy i konsumentów jest reakcją na wysokie ceny żywności, a nie ich przyczyną, i nie zwiększa bezpieczeństwa żywnościowego i strategicznej autonomii ani w UE, ani w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Rola agencji ratingowych i spółek giełdowych w sektorze ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG)

| 4.1. | Obecnie w procesach oceny prowadzących do nadania krajowych oznakowań ekologicznych, takich jak austriacki znak UZ49 lub niemiecki znak FNG, nie uwzględnia się w sposób wyraźny spekulacji żywnością. Instrumenty pochodne, których nie stosuje się wyłącznie w celach zabezpieczających, są generalnie zakazane. W kontekście oznakowań ekologicznych przyjmuje się, że łańcuchy dostaw w przemyśle spożywczym są zbyt złożone, aby można było stworzyć łatwy do stosowania zestaw zasad. Wśród przykładów można wymienić wykorzystanie nawozów, które mogą być różnie oceniane w zależności od ich śladu węglowego, brak danych umożliwiających określenie problemów związanych z masowym wykupem i dzierżawa ziemi, brak przejrzystości w sprawozdaniach rocznych, jeżeli chodzi o spekulacyjne działania handlowe itp. Złożoność łańcuchów dostaw sprawia, że nie ustanawia się rygorystycznych kryteriów wykluczenia, lecz mniej znaczące „kontrowersyjne kryteria”, które z większym prawdopodobieństwem mogą być interpretowane przez agencje ratingowe w bardzo różny sposób. W procesie oceny prowadzącym do nadania krajowych oznakowań ekologicznych nie uwzględnia się w sposób wyraźny wdrożonych kryteriów związanych z surowcami miękkimi. Kontrowersyjne kryteria, skupiające się na zarządzaniu, odgrywają niewielką rolę w ogólnym procesie oceny ze względu na możliwość różnych interpretacji. Dotyczą one głównie etyki biznesu, gdy w grę wchodzi np. spekulacja, brak przejrzystości, masowy wykup i dzierżawa ziemi. Przykładowo w związku z jednym z oznakowań ekologicznych bada się – jeżeli wykorzystywane są instrumenty pochodne oparte na towarach – jakość funduszu pod względem ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG), ale proces ten i jego możliwe wyniki pozostają niejasne i nie są udokumentowane publicznie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zasadniczym elementem ratingu ESG jest ocena ładu korporacyjnego (własność, kontrola, zarząd, księgowość itp.) oraz filozofii zarządzania przedsiębiorstwem (etyka biznesu i przejrzystość podatkowa) w przemyśle spożywczym. Brakuje jednak takich wskaźników, jak odsetek spekulacyjnego obrotu surowcami miękkimi prowadzonego przez organy finansowe czy też przejrzystych informacji na temat poziomów zapasów w magazynach i kwestie te rzadko są objęte kryteriami dotyczącymi ładu korporacyjnego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W ocenie agencji ratingowych rynek żywności jest bardziej wrażliwy niż inne sektory. Przemysł spożywczy charakteryzuje się wyższym niż przeciętne ryzykiem klimatycznym w porównaniu z innymi sektorami objętymi oceną pod kątem ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG), ponieważ sektor rolno-spożywczy przyczynia się do problemów związanych z klimatem i jest na nie podatny (wzrost temperatury, susze, powodzie itp.). Chociaż średnia ocena ESG przedsiębiorstw z branży spożywczej wzrosła w ciągu ostatnich pięciu lat, w grupie przedsiębiorstw szerzej pojętego sektora produktów spożywczych dominuje wysoki odsetek podmiotów posiadających udziałowca kontrolującego, z dużą przewagą własności rodzinnej. Taka struktura korporacyjna pociąga za sobą ryzyko w zakresie ładu korporacyjnego, związane ze złożoną strukturą własnościową i dysproporcją praw do głosowania: umowami/transakcjami dotyczącymi zarządzania pomiędzy spółką a właścicielem kontrolującym lub podmiotami należącymi do tej samej osoby kontrolującej. Stawianie osobistej zamożności właściciela dominującego na pierwszym miejscu przed zapewnieniem trwałych zysków może narazić inwestorów mniejszościowych na ryzyko decyzji zdecydowanie faworyzujących kręgi rodzinne. Model własności kontrolowanej dominuje w branży produktów spożywczych: 58,4 % przedsiębiorstw wchodzących w skład indeksu MSCI ACWI ma akcjonariusza lub grupę akcjonariuszy, którzy kontrolują co najmniej 30 % praw do głosowania. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Większość spółek z branży spożywczej (60 %) posiada ocenę z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego powyżej ratingu na poziomie inwestycyjnym (BBB). Prawie 2 na 10 uczestników ma wysoki lub bardzo wysoki rating w tym zakresie. Okoliczność ta prowadzi do intensywnego napływu podmiotów zarządzających aktywami do notowanych spółek przemysłu spożywczego. Ceny żywności osiągnęły najwyższy poziom od dekady i ta tendencja może się utrzymywać. Inwestorzy wykazują jednak coraz większą awersję do sektorów, które naruszają zasady ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego, jak np. sektor oleju palmowego. Należy spodziewać się rosnącego zapotrzebowania na budowanie portfeli towarów zgodnych z tymi zasadami. W okresie od września 2008 r. do września 2011 r. indeks cen żywności FAO wzrósł o 12 %, czyli więcej niż wyniosła inflacja. Wpływ gwałtownego wzrostu cen żywności na notowania akcji charakteryzował się następującymi cechami: po pierwsze, był to wpływ o szerokim zasięgu. Zwyżka cen żywności miała pozytywny wpływ na producentów żywności, przetwórców żywności i przedsiębiorstwa produkujące dobra szybko zbywalne (FMCG). Tym razem czynnikiem decydującym o alokacji aktywów będzie ESG. Niekorzystne wyniki akcji związanych z olejem palmowym w 2021 r. w kontekście wzrostu jego cen są przykładem wpływu tych nowych elementów na ceny giełdowe. Jak jednak stwierdzono w punktach 4.1–4.4, te ratingi ESG nie obejmują kwestii spekulacji żywnością. Jeżeli w zasadach etyki biznesowej i ładu korporacyjnego przedsiębiorstwa uwzględnia się np. obrót o charakterze wysoce spekulacyjnym lub nadmierne gromadzenie zapasów towarów fizycznych, które wymuszają wzrost cen, należy odpowiednio dostosować ogólny rating ESG takiego przedsiębiorstwa. W związku z tym średni rating ESG dla przemysłu spożywczego oraz towarzystw funduszy może być zawyżony. Kwestia ta wymaga dokładniejszego zbadania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wysokie i szybko rosnące poziomy koncentracji w sektorze rolno-spożywczym umacniają przemysłowy model żywności i rolnictwa, pogłębiając jego społeczne i ekologiczne skutki oraz nasilając istniejącą nierównowagę sił (17). Giganci sektora zarządzania aktywami, czyli BlackRock, Vanguard, State Street, Fidelity i Capital Group, posiadają łącznie znaczne udziały w przedsiębiorstwach, które mają pozycję dominującą w różnych punktach łańcucha dostaw produktów rolno-spożywczych. Wspólnie te pięć przedsiębiorstw zarządzających aktywami posiada około 10–30 % udziałów w czołowych przedsiębiorstwach sektora rolno-spożywczego. Przedsiębiorstwa o najwyższym udziale własnościowym dużych podmiotów zarządzających aktywami to przedsiębiorstwa, które dominują w silnie skoncentrowanych segmentach rynku, takich jak środki produkcji rolnej, obrót towarami oraz żywność przetworzona i pakowana (18). Te strategie korporacyjne mogą razem prowadzić do ogólniejszych skutków, takich jak zwiększenie nierówności w systemie żywnościowym, osłabienie innowacyjności sektora oraz zwiększenie siły rynkowej i politycznej wiodących przedsiębiorstw w branży. Aby stworzyć solidną podstawę do określenia kierunków polityki w zakresie inwestycji kapitałowych w sektorze żywności i rolnictwa, konieczne są dalsze badania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W przypadku inwestycji związanych z kapitałem w sektorze rolno-spożywczym na pierwszy plan wysuwa się wiele aspektów finansjalizacji. Fundusze inwestycyjne typu ETF i fundusze wspólnego inwestowania oparte na indeksach, w tym fundusze powiązane konkretnie z żywnością i rolnictwem, stwarzają nowe możliwości inwestycji finansowych i osiągania zysków, a zwykli obywatele coraz częściej uczestniczą w tych instrumentach inwestycyjnych, wykorzystując swoje fundusze emerytalne i indywidualne rachunki oszczędności emerytalnych (19). Rozwój tych związanych z akcjami funduszy inwestycyjnych prowadzi do przekształcenia systemów rolno-spożywczych w taki sposób, aby potrzeby akcjonariuszy były traktowane priorytetowo względem innych celów społecznych i środowiskowych. Przykładowo fundusz Vaneck Vectors Agribusiness (fundusz inwestycyjny typu ETF) jest największym rolniczym funduszem indeksowym. W okresie ostatnich 10 lat osiągnął on średni roczny zwrot w wysokości 8,32 %. W latach 2020–2021 wartość jego aktywów netto wzrosła natomiast do 32 %. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Obecne ramy prawne: wyzwania i przeszkody

| 5.1. | Na mocy dyrektywy MiFID II (2014/65/UE) nałożono kompleksowe wymogi dotyczące ujawniania informacji i wymogi sprawozdawczości w celu ograniczenia nadmiernego handlu spekulacyjnego i propagowania przejrzystości. Przewidziano w niej limity pozycji w poszczególnych systemach obrotu nie tylko w odniesieniu do obrotu papierami wartościowymi, ale także rozszerzając je na równoważne transakcje pozagiełdowe. Firmy są ponadto zobowiązane do przekazywania codziennych sprawozdań dotyczących pozycji do systemów obrotu i organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Środki te, w szczególności ograniczenia dotyczące pozycji, są przydatne, ale ich skuteczność w ograniczaniu nadmiernej spekulacji na rynkach finansowych jest ograniczona. Są one jednak ściśle powiązane z pytaniem o rolę takiej spekulacji w kształtowaniu cen. Krytyka, z jaką spotkały się limity pozycji ze strony społeczeństwa obywatelskiego i środowisk akademickich, nie jest związana wyłącznie z (ewentualnym) niedostatecznym egzekwowaniem limitów pozycji, ale również z kwestiami regulacyjnymi, takimi jak (i) częstotliwość przeglądów, (ii) uwzględnianie funduszy indeksowych przy określaniu limitów pozycji oraz (iii) zasady wyłączeń stosowane przez organy regulacyjne. Organy regulacyjne muszą odpowiedzieć sobie na pytania, kiedy zaczynają obowiązywać limity pozycji i dlaczego znaczne napływy kapitału do branży towarów rolnych w ciągu ostatnich dwóch lat nie wzbudziły niepokoju. Zasadnicze znaczenie ma również zwiększenie przejrzystości działania organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Wszystkie transakcje powinny być zgłaszane organom krajowym niezwłocznie po ich zawarciu: należy wprowadzić obowiązek zgłaszania transakcji w czasie rzeczywistym (lub możliwie najkrótszym) w odniesieniu do wszystkich towarowych instrumentów pochodnych, w tym kontraktów będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, na wszystkich głównych giełdach. Możliwie najwięcej transakcji powinno być realizowanych na przejrzystych platformach, a wszystkie kontrakty będące przedmiotem obrotu na rynku pozagiełdowym muszą być rejestrowane. Kontrahenci poszczególnych rodzajów powinni podlegać odpowiednim wymogom w zakresie ujawniania informacji: uczestników rynku i pozycje należy podzielić na kategorie według rodzaju podmiotu (np. bank lub podmiot prowadzący obrót fizyczny) oraz działalności (np. spekulacyjna lub zabezpieczająca) i objąć odpowiednimi wymogami dotyczącymi ujawniania informacji oraz ograniczeniami regulacyjnymi. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Na przykład CFTC publikuje tylko tygodniowe dane dotyczące pozycji handlowych, chociaż istnieją dane dzienne. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Należy wprowadzić limity dotyczące tego, o ile ceny mogą wzrosnąć lub spaść w ciągu jednego dnia, a giełda powinna mieć prawo do zamknięcia rynku w przypadku przekroczenia tych limitów. Należy wprowadzić określone w czasie śróddzienne limity cen, początkowo ustalone na ostrożnych, lecz odpowiednich poziomach, które można by stopniowo zaostrzyć po monitorowaniu wszelkich negatywnych skutków, takich jak słaba płynność. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ponadto limity pozycji powinny zostać ponownie skalibrowane, aby ograniczyć wpływ jednego podmiotu na ceny. Limity pozycji ex ante powinny być agregowane na rynkach finansowych. Należy wprowadzić ograniczenia dotyczące tego, ile razy dana umowa może zostać odnowiona w ciągu jednego dnia. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Obrót poza rynkiem regulowanym należy unormować, a transakcje powinny być rejestrowane w izbie rozrachunkowej, która będzie sprawować nad nimi nadzór. Zarejestrowane giełdy powinny mieć również prawo do wstrzymania obrotu, jeżeli nie można zapewnić uporządkowanego rynku. Żaden uczestnik rynku nie powinien mieć możliwości pociągnięcia giełdy do odpowiedzialności za straty poniesione w związku z wstrzymaniem obrotu, które mieści się w kompetencjach regulacyjnych giełdy. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Należy wprowadzić zagregowane limity pozycji w odniesieniu do wszystkich rodzajów instrumentów pochodnych i stosować je w stosunku do wszystkich kontrahentów: wszelkie wyłączenia z limitów pozycji powinny być ograniczone do przedsiębiorstw zajmujących się bezpośrednio obrotem towarami fizycznymi i wykorzystujących rynki towarowe do zabezpieczania się przed ryzykiem będącym niezbywalnym elementem ich działalności handlowej. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Należy wprowadzić system podatkowy ograniczający wykorzystanie pasywnej spekulacji, funduszy inwestycyjnych typu ETF i transakcji wysokich częstotliwości na rynkach instrumentów pochodnych opartych na towarach rolnych. Do ograniczenia nadmiernej spekulacji, a zarazem do pozyskania środków na finansowanie rozwoju i działań w związku ze zmianą klimatu, można by wykorzystać podatek od transakcji finansowych. Opodatkowanie transakcji przeprowadzanych w ciągu milisekund może być jednak zbyt trudne. Za sprawą handlu algorytmicznego średni czas trwania transakcji wynosi osiem sekund. Bardziej właściwe byłoby opodatkowanie giełdy jako podmiotu na podstawie określonych kryteriów, a nie skupianie się na każdym wejściu i wyjściu z transakcji. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Z powodu kryzysu w Ukrainie na niektórych rynkach lokalnych występują duże różnice w cenach pszenicy, a widełki między cenami gotówkowymi a kontraktami terminowymi typu future stanowiącymi poziom odniesienia na giełdzie w Chicago gwałtownie się kurczą, ponieważ nabywcy pszenicy nie chcą się godzić na najwyższe od 2008 r. ceny. Okoliczności te mogą oznaczać dla rolników, którzy już teraz zmagają się z najgorszą od lat inflacją kosztów prowadzenia gospodarstw, konieczność zaprzestania działalności. Ten scenariusz na rynku pieniężnym, obecny z powodu wojny, szkodzi obecnej zdolności rolników do sprzedaży zapasów, a nawet nowych plonów pszenicy. Niektórzy producenci mówią, że ich oferty zostały wycofane z elewatorów zbożowych. Sytuacja kontraktów terminowych typu future opartych na pszenicy jest absurdalna. Pomiędzy tymi kontraktami a transakcjami gotówkowymi występują duże rozbieżności. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Aby spojrzeć na dyskusję nad dalszymi regulacjami z szerszej perspektywy, należy zauważyć, że UE posiada już najbardziej regulowane rynki finansowe. Jest oczywiste, że aby regulacje te były skuteczne, należy je rozszerzyć na poziomie globalnym. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Podsumowując, chociaż spekulacja na rynkach finansowych nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na dynamikę cen na towarowych rynkach terminowych, a tym samym na wzrost cen żywności, jest to czynnik znaczący! Niezbędna jest pogłębiona analiza instrumentów regulacyjnych, ich funkcjonowania i ewentualnego dostosowania w czasie kryzysu. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Dalsze działania: propozycje społeczeństwa obywatelskiego

| 6.1. | EKES wzywa państwa członkowskie i instytucje Unii do zwiększenia przejrzystości rynku, w szczególności za pomocą sprawozdawczości z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) i ujawniania informacji niefinansowych przez podmioty zaangażowane w spekulacje. Należy zbadać rolę ratingu ESG z perspektywy spekulacji żywnością. W szczególności należy zweryfikować metody stosowane przez agencje ratingowe przy ocenie przemysłu spożywczego i ogólnie uczestników sektora spożywczego. Obecnie ratingi ESG są skorelowane w mniej niż 50 %. Prowadzi to do błędnych ocen, które znacząco oddziałują na napływ funduszy rolniczych. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Każdy podmiot na świecie powinien składać sprawozdania do systemu informacji o rynkach rolnych (AMIS), w tym państwa i podmioty prywatne, ewentualnie za pośrednictwem FAO. Im więcej wiadomo o rezerwach żywności, tym lepiej. Zasadnicze znaczenie mają informacje na temat przechowywania/przepływów rezerw na całym świecie. Ponadto należy dokładniej badać transakcje poza rynkiem regulowanym. Wszystkie produkty będące przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym muszą być rozliczane i rejestrowane za pośrednictwem izby rozliczeniowej. Należy udostępniać organom regulacyjnym dane o pozycjach w podziale na klientów. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES podkreśla, że rynki towarowych instrumentów pochodnych świadczą podstawowe usługi na rzecz producentów i użytkowników towarów żywnościowych, takie jak zarządzanie ryzykiem i ustalanie poziomu cen równowagi na podstawie czynników podaży i popytu, oraz że funkcjonowaniu tych rynków zagraża działalność spekulacyjna. Wzywa zatem państwa członkowskie i instytucje Unii do podjęcia niezbędnych działań mających na celu ograniczenie nadmiernej spekulacji towarami w szczególności poprzez: |
| --- | --- |

6.3.

| 6.3.1. | Uregulowanie rynku terminowego instrumentów pochodnych opartych na żywności, jak miało to miejsce przez kilkadziesiąt lat do końca ubiegłego stulecia, co zachowuje funkcję zabezpieczającą kontraktów terminowych typu future. Inne zalecane środki obejmują:






  — | wprowadzenie ścisłych ograniczeń zmian cen i dziennych limitów pozycji, gdy tylko działalność handlowa na towarowych rynkach terminowych wykaże nieprawidłowości (MiFID II); limity pozycji powinny zostać ponownie skalibrowane w celu odzwierciedlenia rzeczywistego interesu strony transakcji w odniesieniu do potrzeby zabezpieczenia ekspozycji na ryzyko w czasie rzeczywistym; pomocna byłaby większa przejrzystość i efektywne wdrożenie limitów pozycji; |
| --- | --- | --- |

6.3.1.

—

wprowadzenie ścisłych ograniczeń zmian cen i dziennych limitów pozycji, gdy tylko działalność handlowa na towarowych rynkach terminowych wykaże nieprawidłowości (MiFID II); limity pozycji powinny zostać ponownie skalibrowane w celu odzwierciedlenia rzeczywistego interesu strony transakcji w odniesieniu do potrzeby zabezpieczenia ekspozycji na ryzyko w czasie rzeczywistym; pomocna byłaby większa przejrzystość i efektywne wdrożenie limitów pozycji;

| — | ograniczenie dostępu do instrumentów pochodnych/zabezpieczenia do wykwalifikowanych i posiadających wiedzę inwestorów i uczestników rynku, którzy są rzeczywiście zainteresowani bazowymi towarami rolnymi; |
| --- | --- |

—

ograniczenie dostępu do instrumentów pochodnych/zabezpieczenia do wykwalifikowanych i posiadających wiedzę inwestorów i uczestników rynku, którzy są rzeczywiście zainteresowani bazowymi towarami rolnymi;

| — | wprowadzenie zobowiązań wynikających z kontraktów krótko-/średnio- i długoterminowych w celu zwiększenia stabilności; |
| --- | --- |

—

wprowadzenie zobowiązań wynikających z kontraktów krótko-/średnio- i długoterminowych w celu zwiększenia stabilności;

| — | zachęcanie banków i towarzystw inwestycyjnych do wycofywania spekulacji finansowych w zakresie towarów spożywczych poprzez wprowadzenie zwiększonych wymogów kapitałowych w celu ograniczenia efektu dźwigni; przykłady dużych instytucji finansowych (takich jak Deutsche Bank, ERSTE Bank, Raiffeisen Austria itd.), które zakazują spekulacji żywnością przy pomocy instrumentów pochodnych, pokazują, że jest możliwe, aby takie podmioty odpowiednio dostosowały swoje zarządzanie; |
| --- | --- |

—

zachęcanie banków i towarzystw inwestycyjnych do wycofywania spekulacji finansowych w zakresie towarów spożywczych poprzez wprowadzenie zwiększonych wymogów kapitałowych w celu ograniczenia efektu dźwigni; przykłady dużych instytucji finansowych (takich jak Deutsche Bank, ERSTE Bank, Raiffeisen Austria itd.), które zakazują spekulacji żywnością przy pomocy instrumentów pochodnych, pokazują, że jest możliwe, aby takie podmioty odpowiednio dostosowały swoje zarządzanie;

| — | silniejsza regulacja w przypadku anomalii; giełdy powinny wprowadzić zasady, które ograniczą destabilizujący wpływ transakcji wysokich częstotliwości (20); |
| --- | --- |

—

silniejsza regulacja w przypadku anomalii; giełdy powinny wprowadzić zasady, które ograniczą destabilizujący wpływ transakcji wysokich częstotliwości (20);

| — | należy wzmocnić mechanizmy monitorowania i nakładania sankcji za nadużywanie pozycji na rynku oraz uelastycznić je w celu zapewnienia odpowiednio szybkiej reakcji. |
| --- | --- |

—

należy wzmocnić mechanizmy monitorowania i nakładania sankcji za nadużywanie pozycji na rynku oraz uelastycznić je w celu zapewnienia odpowiednio szybkiej reakcji.

| 6.3.2. | Uregulowanie indeksów (indeksów towarowych i indeksów opartych na żywności), w szczególności poprzez uregulowanie i zakazanie funduszy indeksów towarowych oraz powielania takich indeksów za pośrednictwem swapów i produktów giełdowych, ponieważ w ten sposób maksymalizuje się powiązanie rynków energii i żywności. Limity pozycji nie działają w przypadku uczestników rynku zaangażowanych w handel z wykorzystaniem indeksów towarowych/swapów, ponieważ ich działania nie są zsynchronizowane. Należy również wstrzymać przekazywanie funduszy publicznych podmiotom zaangażowanym w spekulację żywnością – i żaden podmiot publiczny nie powinien obracać instrumentami pochodnymi opartymi na żywności w celach spekulacyjnych, które nie służą interesowi publicznemu. Ponadto należy wprowadzić zakaz dotyczący surowców miękkich (np. w odniesieniu do funduszy, funduszy inwestycyjnych typu ETF) alokowanych w portfelach podmiotów instytucjonalnych (np. funduszy emerytalnych, ubezpieczeń). Ze względu na konieczność uregulowania tego rynku, w przyszłych opiniach Komitetu należy rozwinąć konkretne zalecenia. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | Przeciwdziałanie finansjalizacji sektora żywności, polegającej na masowym czerpaniu zysków kosztem ludzi, np. w drodze wprowadzenia opodatkowania nieoczekiwanych nadwyżek zysków przed wypłatą dywidend przez korporacje oraz podatku od spekulacji żywnością (21) w celu ograniczenia transakcji wysokich częstotliwości, a także rozbicia oligopoli na wszystkich szczeblach łańcucha i interesów finansowych. |
| --- | --- |

6.3.3.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCTIS).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od transakcji finansowych i zmieniającej dyrektywę 2008/7/WE (COM(2011) 594 final) (Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 55).

2

(3)  FAO, IFAD, UNICEF, WFP i WHO (2022), In Brief to The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Repurposing food and agricultural policies to make healthy diets more affordable, Rzym, FAO.

3

In Brief to The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Repurposing food and agricultural policies to make healthy diets more affordable

(4)  Statystyki FAO.

4

(5)  Sprawozdanie IPES Food.

5

(6)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 lipca 2022 r. w sprawie rozwiązania kwestii bezpieczeństwa żywnościowego w krajach rozwijających się (2021/2208(INI)) (Dz.U. C 47 z 7.2.2023, s. 149) i rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 24 marca 2022 r. w sprawie pilnej potrzeby przyjęcia unijnego planu działania dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w UE i poza jej terytorium w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę (2022/2593(RSP)) (Dz.U. C 361 z 20.9.2022, s. 2) .

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami w łańcuchu dostaw żywności” (COM(2018) 173 final) (Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 165).

8

(9)  UNCTAD (2009), Trade and Development Report, 2009, rozdział II „The Financialization of Commodity Markets”, Genewa; UNCTAD (2011), Price Formation in Financialized Commodity Markets: The Role of Information.

9

Trade and Development Report, 2009

Price Formation in Financialized Commodity Markets: The Role of Information

(10)  Heidorn, van Huellen, Loayza-Desfontaines, Riedler, Schmaltz, i Schröder (2014), Flankierende Ansätze zur Verbesserung der Markttransparenz und Bekämpfung von Marktmissbrauch im Rohstoffterminhandel, Bundesministerium der Finanzen (BMF), Berlin, Mannheim.

10

Flankierende Ansätze zur Verbesserung der Markttransparenz und Bekämpfung von Marktmissbrauch im Rohstoffterminhandel

(11)  Van Huellen (2020), „Approaches to Price Formation in Financialized Commodity Markets”, Journal of Economic Surveys, 34(1): 219–237. DOI: 10.1111/joes.12342.

11

Journal of Economic Surveys

(12)  Van Huellen (2018), „How financial investment distorts food prices: evidence from U.S. grain markets”, Agricultural Economics, 49(2): 171–181. DOI: 10.1111/agec.12406.

12

Agricultural Economics

(13)  Murphy, Burch i Clapp (2012), Cereal Secrets: The World’s Largest Gain Traders and Global Agriculture, sprawozdanie z badania Oxfam.

13

Cereal Secrets: The World’s Largest Gain Traders and Global Agriculture

(14)  Za sprawozdaniem dla akcjonariuszy za rok podatkowy od grudnia 2020 r. do grudnia 2021 r.

14

(15)  IFPRI.

15

(16)  Artykuł opublikowany przez agencję Bloomberg.

16

(17)  Sprawozdanie IPES Food.

17

(18)  Clapp, J. (2019), „The rise of financial investment and common ownership in global agrifood firms”, Review of International Political Economy.

18

Review of International Political Economy.

(19)  https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09692290.2019.1597755

19

(20)  https://www.welthungerhilfe.de/welternaehrung/rubriken/wirtschaft-menschenrechte/befeuert-finanzspekulation-die-globale-ernaehrungskrise

20

(21)  Podatek wyłącznie od transakcji finansowych powiązanych ze spekulacją żywnością – opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od transakcji finansowych i zmieniającej dyrektywę 2008/7/WE (COM(2011) 594 final) (Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 55).

21

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/61 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/61

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sytuacja społeczno-gospodarcza w Ameryce Łacińskiej po kryzysie związanym z COVID-19: rola społeczeństwa obywatelskiego w procesie odbudowy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/09)

| Sprawozdawca: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Josep PUXEU ROCAMORA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 159/2/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

16.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

159/2/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Należy skupić wysiłki na poprawie dialogu i zacieśnieniu współpracy między obydwoma regionami z perspektywy horyzontalnej i w ramach wielopoziomowego dialogu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wspólne wartości i cele wzmacniają stosunki międzyregionalne. Te stosunki muszą być jednak atrakcyjne również pod względem zasobów, transferu technologii i rezultatów, a także wymiaru społecznego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W kontekście konkurencji geopolitycznej między UE a Ameryką Łacińską ustanowienie strategicznej autonomii pozwala zacieśnić współpracę międzyregionalną, wzmocnić zaangażowanie na rzecz multilateralizmu oraz zwiększyć obecność i znaczenie w kwestiach strategicznych na arenie międzynarodowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jedną z najważniejszych cech podatności na zagrożenia w Ameryce Łacińskiej jest niska jakość miejsc pracy. Odbudowa gospodarcza musiałoby koncentrować się na promowaniu tworzenia bardziej formalnych i godnych miejsc pracy, poprawie kształcenia zawodowego i polityk sektorowych, a także promowaniu płacy minimalnej i rokowań zbiorowych w ramach dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Europa i Ameryka Łacińska angażują się na rzecz demokracji, praworządności oraz zrównoważenia środowiskowego, co oznacza zapewnienie społeczeństwu obywatelskiemu ochrony i gwarancji, aby mogło ono odgrywać wiodącą rolę w rozwoju, w przezwyciężaniu kryzysów oraz w krzewieniu dialogu niezbędnego do zawarcia nowej umowy społecznej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Należy koniecznie utrzymać zasadę „niepozostawiania nikogo w tyle”, ponownie rozważając podatność na zagrożenia – nie tylko w aspekcie dochodów, ale również pod względem przejawiania się tej podatności wśród różnych grup ludności: kobiet, osób z niepełnosprawnościami, osób starszych, dzieci itd. Wolne i demokratycznie zorganizowane społeczeństwa obywatelskie są najlepszym instrumentem pozwalającym na to, by stwierdzenie to przestało być tylko deklaracją i stało się rzeczywistością. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Napięcia społeczne w Ameryce Łacińskiej i pojawiające się na całym świecie zagrożenia dla demokracji uwypuklają potrzebę ponownego przemyślenia koncepcji rozwoju, opracowania większej liczby lepszych strategii politycznych oraz zapewnienia wyższego stopnia włączenia i pluralizmu. Należy także zrozumieć, skąd bierze się to niezadowolenie i sprawić, by przełożyło się na dobrobyt społeczny. Europa i Ameryka Łacińska mogą być partnerami w sojuszu na rzecz demokracji, zrównoważonego rozwoju, sprawiedliwości społecznej i multilateralizmu (1). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Europa i Ameryka Łacińska powinny być partnerami w sojuszu na rzecz obrony demokracji, sprawiedliwszych i bardziej egalitarnych gospodarek i społeczeństw, który wzmacnia multilateralizm i w pełni zakłada ochronę środowiska. Sojusz ten wymaga pełnego uznania i uczestnictwa m.in. zorganizowanych społeczeństw obywatelskich, organizacji praw człowieka, związków zawodowych i organizacji przedsiębiorców oraz stowarzyszeń na rzecz ochrony środowiska. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W Ameryce Łacińskiej obserwuje się postępujące spowolnienie gospodarcze po zakończeniu cyklu ekspansji surowców. Przed kryzysem związanym z COVID-19 średni wzrost wynosił zaledwie 0,3 %. W istocie okres 2014–2020 charakteryzował się najniższym wzrostem gospodarczym od siedmiu dziesięcioleci, podczas gdy dług publiczny plasuje się na rekordowo wysokim poziomie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Kryzys zdrowotny wywołany koronawirusem miał poważne skutki w regionie: liczba zachorowań i zgonów przekroczyła tam średnią światową. Stanowiło to wielkie obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej, które już i tak zmagały się z leczeniem chorób endemicznych, a nawet z zapewnieniem podstawowej opieki zdrowotnej (2). Kryzys związany z COVID-19 uwypuklił jedynie negatywne skutki polityki realizowanej przez dziesięciolecia (m.in. cięcia budżetowe w ochronie zdrowia, redukcja personelu, dezinwestycje w infrastrukturze), która okazała się nieskuteczna w obliczu wyzwania, jakim jest wirus. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W obliczu kryzysu pandemicznego większość krajów działała z wyprzedzeniem, nakładając ograniczenia w mobilności i przygotowując pomoc i transfery dla sektorów znajdujących się w trudnej sytuacji. Ponadto wdrożono bezprecedensową antycykliczną politykę fiskalną i monetarną (3). Mimo to poniesiono wysokie straty w ludziach, a także pod względem gospodarczym i pod względem włączenia społecznego wskutek słabości strukturalnych i ograniczeń fiskalnych środków reagowania. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rośnie średnia inflacja w regionie, która w 2021 r. wyniosła 9,8 %, a w 2022 r. – wskutek wojny – przewiduje się jej wzrost do poziomu 11,2 % (4). Pogłębia to dysproporcje, które ograniczają rozwój. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ameryka Łacińska stoi w obliczu tzw. pułapek rozwojowych (5) |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | Wyjście z pułapki związanej z niskim poziomem wydajności wymaga zróżnicowanych struktur gospodarczych oraz bardziej zaawansowanych produktów i usług. Powrót do sektora pierwotnego nie zapewnia właściwej integracji z globalnymi łańcuchami wartości i stwarza niewiele zachęt do inwestowania. Ponadto pandemia dotknęła zwłaszcza MMŚP, które mają większe trudności z przyjmowaniem nowych technologii, a wojna osłabia sektor rolnictwa. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Przezwyciężenie pułapki trudnej sytuacji społecznej wymaga usprawnienia instytucji rynku pracy oraz ochrony socjalnej tam, gdzie konieczne jest bardziej sprzyjające włączeniu społecznemu formalne zatrudnienie i tworzenie lepszej jakości miejsc pracy, aby przerwać zaklęty krąg podatności na zagrożenia, niestabilnych dochodów i słabej ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Wyjście z pułapki instytucjonalnej wymaga lepszych instytucji i polityk na rzecz włączenia, by odbudować zaufanie, poprawić jakość usług publicznych i wyjść naprzeciw aspiracjom szerokiej klasy średniej. Do tego potrzebna jest też siła, by oprzeć się impulsom populistycznym i autorytarnym. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | U podstaw pułapki związanej z podatnością środowiska na zagrożenia leży nastawienie produkcji na sektory intensywnie korzystające z zasobów naturalnych, a wydostanie się z tej pułapki zakłada poniesienie wysokich kosztów dostosowania modelu charakteryzującego się wysoką emisją dwutlenku węgla i eksploatacją zasobów nieodnawialnych. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.6. | Problemy strukturalne i pułapki rozwoju (6) mają wpływ na ożywienie gospodarki i zatrudnienia. W 2020 r. regionalny PKB zmniejszył się o 6,8 % (7). W 2021 r. średni wzrost wyniósł 6,1 %, a w 2022 r. oczekuje się, że wzrost w regionie wyniesie jedynie 2,1 %, co uznaje się za niewystarczające, aby zrównoważyć pogłębiające się problemy strukturalne. Ta sytuacja ulega jeszcze pogorszeniu wskutek kryzysu spowodowanego rosyjską agresją na Ukrainę i z powodu wzrostu cen paliw kopalnych, środków produkcji rolnej i żywności, mimo że niektóre kraje zwiększyły swoją ofertę produktów podstawowych na eksport. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Społeczne i ekonomiczne skutki pandemii i wojny

| 3.1. | Z 22 milionów miejsc pracy utraconych w 2020 r. do odzyskania pozostaje jeszcze 4,5 miliona stanowisk – głównie dotyczy to najmniej wykwalifikowanych ludzi, kobiet, osób młodych i pracowników zatrudnionych nieformalnie. W latach 2019–2020 wskaźnik uczestnictwa kobiet w zatrudnieniu spadł z 51,4 % w 2019 r. do 46,9 % w 2020 r. W 2019 r. utrata miejsc pracy w sektorze gospodarstw domowych (20,9 %) dotknęła od 11 mln do 13 mln kobiet (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Region stracił ponad dziesięć lat, jeśli chodzi o ograniczanie ubóstwa, i może mu grozić utrata kolejnego dziesięciolecia (9). W 2021 r. wskaźnik ubóstwa wyniósł 32,1 %, a ubóstwa skrajnego 13,8 %. Liczba osób ubogich wynosi 201 mln, a liczba osób żyjących w skrajnym ubóstwie wzrosła z 81 mln do 86 mln. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Kryzysy zdrowotny i inflacyjny uwydatniają podatność na zagrożenia ludności o średnich dochodach, charakteryzującą się niskim poziomem składek na ochronę socjalną i niewielkim zakresem nieskładkowej ochrony socjalnej (10). Gospodarka nieformalna skurczyła się, ale nadal generuje 140 mln miejsc pracy, skierowanych zwłaszcza do pracowników rolnych, kobiet i ludzi młodych. Opisana sytuacja wiąże się z większą podatnością na zagrożenia, mniejszą mobilnością społeczną oraz ograniczonymi możliwościami poboru podatków i zapewnienia ochrony przez państwo. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Pandemia wywarła duży wpływ na dzieci i młodzież ze względu na ograniczenie ochrony, którą zapewnia edukacja stacjonarna: 114 milionów dzieci nie uczęszczało do szkoły przez okres trwający w niektórych krajach nawet do dwóch lat. Przepaść pod względem łączności, umiejętności cyfrowych i zdolności rodzin do stawienia czoła wymuszonej cyfryzacji doprowadziła do powstania różnicy między uczniami o wysokich i niskich dochodach, odpowiadającej dwóm latom nauki (11). Ponadto wzrasta obciążenie kobiet pracą opiekuńczą. Osoby z niepełnosprawnościami, których jest około 85 milionów, również doświadczyły skutków tego kryzysu. Brak dostępnych informacji, jak również dyskryminacja w opiece zdrowotnej oznaczają pogorszenie i tak już niełatwej sytuacji pod względem włączenia społecznego, dla której zagrożeniem jest również inflacja. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ze względu na ograniczoną podaż, skoncentrowaną na globalnej północy, kraje Ameryki Łacińskiej uzyskały dostęp do szczepionek w drodze dwustronnych negocjacji i otrzymały 93 mln dawek za pośrednictwem mechanizmu COVAX, UE wyeksportowała ponad 130 mln dawek, a państwa członkowskie przekazały kolejne 10 mln dawek (12). Pomimo trudności średnio 63,3 % ludności w regionie jest zaszczepiona dwiema dawkami. Chociaż w niektórych krajach odsetek ten sięga 89 %, w innych wynosi mniej niż 1 % (13). |
| --- | --- |

3.5.

4.   Zaostrzenie niepokojów społecznych

| 4.1. | Nie rozwiązano w pełni problemu protestów społecznych, które wstrząsnęły kilkoma krajami w 2019 r. Niektóre napięcia zaostrzyły się i będą się jeszcze bardziej potęgować ze względu na wzrost cen żywności. Gniew obywateli ma związek z niską jakością polityki publicznej, korupcją, bardzo trudną sytuacją klasy średniej, wykluczeniem społecznym i brakiem bezpieczeństwa. Oczekiwania społeczne wzbudzone w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku nie zostały spełnione, a przepaść między obywatelami i instytucjami pogłębiła się. Wyniki regionalnego cyklu wyborczego 2020–2022 wskazują na tendencję do zmian, która stawia przed wybranymi prezydentami wielkie wyzwania. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W tym regionie występują jedne z największych nierówności na świecie. Podczas gdy w latach 2019–2020 warstwy społeczne o wysokim i średnim wyższym dochodzie zmniejszyły się o 1 %, a warstwy o średnich i średnich niższych dochodach skurczyły się o 3,5 %, grupy o niskich dochodach (o dochodach poniżej 1,8-krotności granicy ubóstwa) powiększyły się o 4,7 %, a uboga lub skrajnie uboga ludność – o 3,3 % (14). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Innym czynnikiem niezadowolenia jest brak bezpieczeństwa, z którym borykają się mieszkańcy Ameryki Łacińskiej, zwłaszcza w miastach. Przemoc z pewnością może mieć związek z przestępczością zorganizowaną, nielegalnym handlem i niezdolnością państw do ich powstrzymania (15). Nie jest to wyłącznie kwestia przestępczości; istnieje również przemoc społeczna związana ze wskaźnikami skrajnego ubóstwa, która wymaga polityki publicznej w zakresie tworzenia godnej pracy i zmian w wysokiej jakości edukacji dla wszystkich. Mamy również do czynienia z przemocą polityczną, która sprzyja dyskredytowaniu przeciwnika i dąży do zachowania w ten sposób władzy. Bardzo niepokojąca przemoc wobec związkowców, dziennikarzy, obrońców środowiska i praw człowieka, a także przedsiębiorców nasiliła się w czasie pandemii i fali protestów. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Po ostatnim posiedzeniu EuroLat, na którym podkreślono potrzebę większej ochrony podmiotów wymiaru sprawiedliwości, przydatna byłaby ocena projektu COPLA (Corte Penal Latino Americana y del Carribe). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wyzwaniem strukturalnym jest podatność na zmianę klimatu: omawiany region jest jednym z najbardziej dotkniętych zmianą klimatu, której wpływ gospodarczy może sięgać 85,852 mld EUR rocznie. Ten wpływ należy także postrzegać w wymiarze społecznym, w tym w kontekście braku bezpieczeństwa żywnościowego i coraz częstszych klęsk żywiołowych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Brak bezpieczeństwa, ubóstwo i rządy autorytarnych reżimów spowodowały znaczny przepływ ludzi na całym kontynencie. Podatność na zagrożenia związana z tymi procesami migracyjnymi i azylowymi wywołała kryzys humanitarny, na który zareagowano w niewystarczający sposób i który wymaga podejścia regionalnego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Demokracje są obecnie podatne na zagrożenia. Elity, partie i parlamenty doświadczają kryzysu legitymacji i zaufania, który w połączeniu z postrzeganą korupcją oraz wysoką fragmentacją i polaryzacją sprawił, że zbiorowe mechanizmy podejmowania decyzji oraz negocjacji stały się niewystarczające (16). Obecny brak stabilności na świecie jeszcze bardziej uwypukla zagrożenie autorytaryzmem i potrzebę wzmocnienia demokracji. |
| --- | --- |

4.7.

5.   W kierunku nowej umowy społecznej

| 5.1. | Mimo niezadowolenia i niewielkiego zaufania do systemu obywatele gotowi są proponować zmiany polityczne – wychodząc na ulice, ale także przy urnach wyborczych. Istotna jest rola kobiet i ludzi młodych w tych procesach mobilizacyjnych: ich zaangażowanie polityczne jest cennym atutem. Pierwszorzędne znaczenie ma promowanie modelu zinstytucjonalizowanego dialogu społecznego na wzór dialogu istniejącego już w Europie oraz pogłębienie już istniejącej współpracy z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym i Międzynarodowym Stowarzyszeniem Rad Społeczno-Gospodarczych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Obywatelki i obywatele muszą być głównymi aktorami przemian, wzmacniając przy tym mechanizmy debaty i udziału i gwarantując ich dostępność i ochronę. Niezbędne jest przywrócenie zaufania poprzez opracowanie otwartych i inkluzywnych strategii politycznych, tworzenie jasnych strategii komunikacyjnych i dysponowanie systemami rekompensaty społecznej. Należy również zwiększyć rozliczalność oraz wzmocnić ocenę polityki i jej skutków. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Nowa umowa społeczna może zostać zawarta w drodze przekrojowych porozumień między grupami społeczno-ekonomicznymi, jak również między poszczególnymi obszarami i między pokoleniami; poprzez promowanie odpornych i zrównoważonych strategii produkcji tworzących wysokiej jakości zatrudnienie i sprzyjających zielonej i cyfrowej transformacji oraz dzięki skutecznym systemom ochrony socjalnej o szerokim zakresie, a także bardziej zrównoważonemu modelowi finansowania rozwoju. Powinna ona zapewniać poszanowanie praw, godne miejsca pracy z minimalnymi płacami i rokowaniami zbiorowymi, powszechność ochrony socjalnej oraz to, że dialog społeczny zapewnia środki sprawiedliwej transformacji w zakresie klimatu i technologii. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ta umowa społeczna wymaga stabilnej i zrównoważonej pod względem fiskalnym polityki wydatków publicznych. W perspektywie krótkoterminowej ważne są działania w zakresie współpracy międzynarodowej, zwiększenie i ukierunkowanie płynności do krajów o średnich dochodach oraz ulga w spłacie zadłużenia dla krajów o niskich i średnich dochodach. Do tego dochodzi zwiększenie dochodów rządowych dzięki poprawie skuteczności poboru podatków. W perspektywie średnioterminowej należy wzmocnić progresywne i skuteczne opodatkowanie, aby sprostać stałym wydatkom na aktywną politykę społeczną. Niezbędne będzie także osiągnięcie międzynarodowego konsensusu w sprawie restrukturyzacji długu publicznego. W dłuższej perspektywie należy zwiększyć udział podatków, a także ich pobór drogą cyfrową oraz zielone opodatkowanie. Potrzebna jest również współpraca międzynarodowa, aby ograniczyć uchylanie się od opodatkowania i unikanie opodatkowania (17). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W tym kontekście kluczowe znaczenie ma rozwój społecznej gospodarki rynkowej w regionie, biorąc pod uwagę jej istotną rolę w rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu i odpornego systemu produkcji i pracy. W tym celu konieczne jest tworzenie sprawiedliwych rynków i kanałów dystrybucji (18). Ważne jest uznanie i wzmocnienie roli wewnętrznych grup doradczych w monitorowaniu umów o wolnym handlu (19). |
| --- | --- |

5.5.

6.   Sojusz z Unią Europejską

| 6.1. | W unijnej polityce współpracy na rzecz rozwoju dostrzega się potrzebę zastosowania nowych warunków wykraczających poza paradygmaty Północ–Południe oraz zapewnienie oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) za pomocą przyjmowania nowych form wielopodmiotowego i wielopoziomowego partnerstwa (20). Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR) stanowi odpowiedź na potrzebę zwiększenia elastyczności geograficznego i tematycznego przydziału środków, sprostania globalnym wyzwaniom i realizacji planu działania na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Tak więc celem strategii Global Gateway jest powiązanie świata w inteligentny, czysty i bezpieczny sposób w sektorach cyfrowym, energetycznym i transportowym oraz wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej, edukacji i badań naukowych. Te zmiany mają na celu zapewnienie UE niezbędnych zasobów i narzędzi, tak by mogła pogodzić swoje wartości i interesy w bardziej złożonej, kwestionowanej i wzajemnie powiązanej sytuacji międzynarodowej. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | W celu koordynowania strategii uruchomiono inicjatywę „Drużyna Europy”, która ma na celu połączenie wysiłków instytucji europejskich, państw członkowskich i ich agencji wykonawczych oraz instytucji finansowania rozwoju. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W ramach prowadzonej przez Europę współpracy podjęto wysiłki, by odstąpić od systemu klasyfikacji opartego na wysokości dochodu na mieszkańca i przyjęto koncepcję „rozwoju w okresie przejściowym”, bardziej odpowiadającą potrzebom regionu. Nadal jednak wyzwaniem jest poprawa dialogu oraz umiejętności komunikowania o bliskości kontaktów i ich zaletach. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | W obecnej sytuacji, w której pojawia się wiele niezwykle poważnych wyzwań na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym, należy podkreślić, że Europa i Ameryka Łacińska mogłyby być idealnymi partnerami w sojuszu na rzecz obrony demokracji, sprawiedliwszych i bardziej egalitarnych gospodarek i społeczeństw, który wzmacnia multilateralizm i bierze pełną odpowiedzialność za ochronę środowiska. Należy również podkreślić, że sojusz ten nie mógłby funkcjonować bez pełnego uznania i udziału m.in. zorganizowanych społeczeństw obywatelskich, organizacji praw człowieka, związków zawodowych i organizacji pracodawców oraz stowarzyszeń zajmujących się ochroną środowiska. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Wspieranie odbudowy wraz ze społeczeństwem obywatelskim

| 7.1. | W 2020 r. nastąpiły zmiany w strukturze pochodzenia bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Do 2019 r. głównymi inwestorami w regionie były europejskie przedsiębiorstwa i w ich rękach skupiało się 55 % BIZ. W 2020 r. inwestycje europejskie spadły o 49 %, a wewnątrzregionalne – o 35 %, w porównaniu z 4-procentowym spadkiem inwestycji Stanów Zjednoczonych (21) i wzrostem inwestycji chińskich. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Europejska strategia pokonania kryzysu opiera się na ulepszaniu jej modelu gospodarczego za pomocą Europejskiego Zielonego Ładu i środków Next Generation EU. Te aspekty są kluczowe dla strategii międzyregionalnej i dla tworzenia instrumentów sprzyjających energetycznej, cyfrowej, zielonej i społecznej transformacji, które przyniosą szerokie korzyści obu regionom. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Należy koniecznie rozwinąć stosunki handlowe regionu z Europą poprzez już podpisane porozumienia lub umowy z Mercosurem, Chile i Meksykiem. Te umowy nie tylko wzmacniają handel, ale wpływają również na jakość zatrudnienia i jego funkcję społeczną, transfer technologii oraz transformację w stronę modelu zrównoważonego. Oznacza to promowanie partnerstwa handlowego, które wyróżnia się spośród innych partnerstw jakością i długoterminową stabilnością, a także opłacalnością, w przeciwieństwie do innych, drapieżnych i nieodpowiedzialnych modeli stosunków międzynarodowych. Umowy handlowe muszą jednak koncentrować się na ludziach i ich prawach podstawowych, godnej pracy i solidarności z osobami znajdującymi się w najtrudniejszej sytuacji, poszanowaniu środowiska naturalnego i obronie demokracji oraz być w stanie skutecznie egzekwować prawa. Główne aspekty tego partnerstwa to: |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Przyciąganie inwestycji wspierających realizację celów zrównoważonego rozwoju, przy jednoczesnym poleganiu na wielostronnych ramach regulacyjnych, by osiągnąć te cele, z naciskiem na jakość życia ludzi i ich prawa, godną pracę, włączenie społeczne, zrównoważony rozwój i obronę demokracji. Aby zrealizować wspólne cele, wskazana jest również zacieśniona współpraca za pośrednictwem projektów i pozytywna realizacja europejskiego Strategicznego kompasu. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.4.1. | Cyfryzacja jako szansa na rozwój. Ameryka Łacińska znajduje się na pośrednim poziomie rozwoju cyfryzacji, lecz tempo wzrostu jej digitalizacji jest najwolniejsze z krajów wschodzących. W dziedzinie cyfrowej sojusz cyfrowy UE–Ameryka Łacińska i Karaiby związany z uruchomieniem transatlantyckiego światłowodu (EllaLink) zbiega się ze strategią łączności Unii Europejskiej „Global Gateway”. Zdecydowane wspieranie procesów cyfryzacji musi iść w parze z podtrzymywaniem ich wymiaru społecznego oraz wzmacnianiem przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

7.4.1.

| 7.4.2. | Promowanie gospodarki formalnej i unikanie nieformalnego zatrudnienia (22). W umowach wielostronnych zawarte są konkretne klauzule, które wymagają przestrzegania porozumień MOP, jak również zagwarantowania praw, unikania pracy dzieci i wzmocnienia inspekcji pracy. Te klauzule mają pozytywny wpływ na budowanie zdolności w krajach andyjskich, z którymi podpisano umowy (23). |
| --- | --- |

7.4.2.

| 7.4.3. | Bezpośrednie wspieranie poprawy, jakości i zasięgu edukacji na wszystkich poziomach oraz silniejsze sieci edukacyjne i naukowe z Europą. Program Erasmus Mundus jest atutem, który można jeszcze bardziej wykorzystać w celu tworzenia kontaktów między szkołami wyższymi. |
| --- | --- |

7.4.3.

| 7.4.4. | Od 2021 r. UE rozpoczęła proces przeglądu swojej polityki handlowej i wzmocnienia swojego podejścia do handlu i zrównoważonego rozwoju. Potwierdziła, że jej celem jest otwarta, zrównoważona i asertywna polityka handlowa, w związku z czym uwzględnianie kwestii zrównoważonego rozwoju musi postępować równolegle. Promowanie konkurencyjności między sektorami produkcyjnymi a podmiotami gospodarczymi (dużymi, średnimi i małymi) musi iść w parze z promowaniem wartości i zasad, takich jak demokracja, wszystkie prawa człowieka – kulturalne, dotyczące płci, środowiska naturalnego, pracy i związków zawodowych. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie obu regionów powinno aktywnie uczestniczyć w zacieśnianiu stosunków poprzez wirtualne i/lub bezpośrednie spotkania tematyczne, wraz z bardziej ambitnym harmonogramem i planem realizacji. |
| --- | --- |

7.4.4.

| 7.4.5. | Unia Europejska postawiła sobie za cel osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. i przewodzenie globalnym wysiłkom na rzecz ochrony i odbudowy ekologicznej planety (24). Propagowanie tych celów w ramach europejskiej polityki handlowej, by nawiązać ambitniejszą współpracę w dziedzinie ochrony środowiska (25), jest ważne dla stosunków handlowych z Ameryką Łacińską i dla wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego, które stoi w obliczu licznych zagrożeń, zarówno związanych z podatnością na zmianę klimatu, jak i z konfrontacją z podmiotami stosującymi przemoc. Należy zapewnić ochronę osobom, w tym obrońcom praw człowieka, związkowcom, dziennikarzom i nalegać, by rządy Ameryki Łacińskiej zobowiązały się do zagwarantowania ich integralności. |
| --- | --- |

7.4.5.

| 7.4.6. | Inicjatywa „Drużyna Europy” wspiera działania przeciwko wylesianiu w Amazonii, a w ramach nowego etapu programu EUROCLIMA+ przeznaczy się 140 mln EUR na realizację zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim. Jednak Ameryka Łacińska skierowała tylko 15 % inwestycji fiskalnych na ożywienie gospodarcze po pandemii, z czego mniej niż 6,9 % – na ekologiczną odbudowę gospodarki. Niezbędne jest wsparcie regionu w tworzeniu zielonego opodatkowania, zielonych wydatków publicznych oraz zielonych inwestycji prywatnych. Wskazane jest również wzmocnienie sojuszu na rzecz odpowiedzialnego gospodarowania strategicznymi surowcami oraz zapewnienia zrównoważonego transferu technologii na podstawie europejskiego doświadczenia i europejskiej wiedzy. |
| --- | --- |

7.4.6.

| 7.4.7. | Partnerstwo Unii Europejskiej z Ameryką Łacińską wymaga zawarcia umowy z Mercosurem, będącym wspólnym rynkiem 780 milionów konsumentów i mogącym zwiększyć PKB Brazylii o 1,5 %, a Paragwaju nawet o 10 %. Aspekty ochrony środowiska powinny być krokiem naprzód, który wyznacza drogę dla partnerstw międzyregionalnych nowej generacji. Należy poczynić postępy w poszukiwaniu możliwych do wdrożenia systemów obejmujących certyfikaty ochrony środowiska dla niektórych rodzajów produkcji i klauzule lustrzane. Sukces UE w realizacji tego wymiaru będzie strategicznym wzmocnieniem unijnej wizji globalnego rozwoju i jej strategicznego potencjału. |
| --- | --- |

7.4.7.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym” (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 197); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Nowe ramy umów o wolnym handlu, umów o partnerstwie gospodarczym i umów inwestycyjnych gwarantujące rzeczywiste zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych oraz zapewniające uświadomienie społeczeństwa w tym zakresie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 11).

1

(2)  UNESCO, COVID-19 and vaccination in Latin America and the Caribbean: challenges, needs and opportunities [COVID-19 i szczepienia w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach: wyzwania, potrzeby i możliwości], 2021.

2

COVID-19 and vaccination in Latin America and the Caribbean: challenges, needs and opportunities

(3)  OECD, The Latin American Economic Outlook 2020 [Prognoza gospodarcza dla Ameryki Łacińskiej 2020], 2021.

3

The Latin American Economic Outlook 2020

(4)  Dane MFW.

4

(5)  OECD, The Latin American Economic Outlook 2021 [Prognoza gospodarcza dla Ameryki Łacińskiej 2020], 2022.

5

The Latin American Economic Outlook 2021

(6)  Tamże.

6

(7)  ECLAC, Economic Survey of Latin America and the Caribbean [Badanie gospodarcze na temat Ameryki Łacińskiej i Karaibów], 2021.

7

Economic Survey of Latin America and the Caribbean

(8)  MOP, Labour Overview [Panorama zatrudnienia], 2022; ECLAC, Social Panorama of Latin America [Panorama społeczna Ameryki Łacińskiej], 2021.

8

Labour Overview

Social Panorama of Latin America

(9)  ECLAC, op. cit., 2021.

9

(10)  Nieto Parra, Desarrollo en transición en América Latina en tiempos de la COVID-19 [Rozwój w okresie przejściowym w Ameryce Łacińskiej w czasach COVID-19], Fundación Carolina, 2020.

10

Desarrollo en transición en América Latina en tiempos de la COVID-19

(11)  Unesco, Responding to COVID-19: Education in Latin America and the Caribbean [Edukacja w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach w odpowiedzi na COVID-19], 2021.

11

Responding to COVID-19: Education in Latin America and the Caribbean

(12)  EU-Latin America & Caribbean Leaders’ Meeting: Joining forces for a sustainable post-COVID recovery – Press release by Presidents Michel and von der Leyen [Spotkanie przywódców UE, Ameryki Łacińskiej i Karaibów: Wspólne wysiłki na rzecz trwałej odbudowy po pandemii COVID-19 – komunikat prasowy przewodniczących Charlesa Michela i Ursuli von der Leyen], 2 grudnia 2021 r.

12

EU-Latin America & Caribbean Leaders’ Meeting: Joining forces for a sustainable post-COVID recovery – Press release by Presidents Michel and von der Leyen

(13)  Our World in Data.

13

(14)  ECLAC, op. cit., 2021.

14

(15)  UNODC, Global Study on Homicide [Światowe badanie dotyczące zabójstw], 2019.

15

Global Study on Homicide

(16)  IDEA Int., El estado de la democracia en las Américas 2021 [Stan demokracji w Amerykach 2021], 2021.

16

El estado de la democracia en las Américas 2021

(17)  ECLAC, Fiscal Panorama of Latin America 2021 [Panorama fiskalna Ameryki Łacińskiej 2021], 2021.

17

Fiscal Panorama of Latin America 2021

(18)  Komisja Europejska, „Europejski plan działania na rzecz gospodarki społecznej”, 2021.

18

(19)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym” (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 197); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Nowe ramy umów o wolnym handlu, umów o partnerstwie gospodarczym i umów inwestycyjnych gwarantujące rzeczywiste zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych oraz zapewniające uświadomienie społeczeństwa w tym zakresie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 11).

19

(20)  Sanahuja, J.A., i Ruiz Sandoval, E., La Unión Europea. la Agenda 2030 en América Latina: políticas de cooperación en una región de „desarrollo en transición” [Unia Europejska i Agenda 2030 w Ameryce Łacińskiej: polityka współpracy w regionie „rozwoju w okresie przejściowym], Fundación Carolina, 2019; „Nowy konsensus europejski w sprawie rozwoju”, 2017, „Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027”, 2018.

20

La Unión Europea. la Agenda 2030 en América Latina: políticas de cooperación en una región de „desarrollo en transición”

(21)  ECLAC, Report, Foreign Direct Investment in Latin America and the Caribbean 2021 [Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach 2021], 2021.

21

Report, Foreign Direct Investment in Latin America and the Caribbean 2021

(22)  Zob.: „Europejski konsensus w sprawie rozwoju”, 2006; komunikat Komisji Europejskiej w sprawie promocji godnej pracy dla wszystkich, 2006; Program działań na rzecz zmian, Komisja Europejska, 2011; „Nowy europejski konsensus w sprawie rozwoju”, 2017; dokument roboczy „Promowanie godnej pracy na całym świecie: Odpowiedzialne globalne łańcuchy wartości na rzecz sprawiedliwej, zrównoważonej i odpornej odbudowy po kryzysie związanym z COVID-19”, Komisja Europejska, 2020; Nowy Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej Unii Europejskiej, 2020.

22

(23)  Fairlie Reinoso, A., Nuevos retos para el Acuerdo Comercial Multipartes de la Unión Europe a con Perú, Colombia y Ecuador [Nowe wyzwania dla wielostronnej umowy handlowej Unii Europejskiej z Peru, Kolumbią i Ekwadorem], Fundación Carolina-EULAC, 2022.

23

Nuevos retos para el Acuerdo Comercial Multipartes de la Unión Europe a con Perú, Colombia y Ecuador

(24)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejski Zielony Ład” [COM(2019) 640].

24

(25)  Giles Carnero, R., La oportunidad de una cláusula ambiental de elementos esenciales en acuerdos comerciales de la Unión Europea con Estados terceros: a propósito del Acuerdo Unión Europea-Mercosur [Możliwość klauzuli środowiskowej dotyczącej zasadniczych elementów w umowach handlowych Unii Europejskiej z państwami trzecimi: w odniesieniu do umowy Unia Europejska–Mercosur], Fundación Carolina DT, 2021. 44.

25

La oportunidad de una cláusula ambiental de elementos esenciales en acuerdos comerciales de la Unión Europea con Estados terceros: a propósito del Acuerdo Unión Europea-Mercosur

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/68 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/68

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Transformacja cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 100/10)

| Sprawozdawczyni: | Dolores SAMMUT BONNICI |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Dolores SAMMUT BONNICI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.01/2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 181/0/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.01/2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

16.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

181/0/3

1.   Wnioski

| 1.1. | Transformacja cyfrowa rewolucjonizuje każdy aspekt życia, a przy tym przynosi znaczne korzyści w zakresie wydajności i umożliwia użytkownikom prowadzenie bardziej satysfakcjonującego życia. W okresie po pandemii COVID-19 jest postrzegana jako filar odporności, a od jej wybuchu gwałtownie przyspieszyła, zwłaszcza dzięki działaniom UE w dziedzinie cyfrowej, których skuteczności dowiodła strategia łagodząca pandemię. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Korzyści wynikające z transformacji cyfrowej są dobrze znane w konkretnych sektorach, takich jak e-edukacja, e-zdrowie, administracja elektroniczna, agrobiznes, e-sprawiedliwość i elektroniczne usługi bankowe. Wiele rządów w regionie Morza Śródziemnego promuje te sektory, lecz ich starania nie są jednolite w całym regionie i mogą prowadzić do jeszcze głębszej przepaści cyfrowej między krajami. Kluczowe znaczenie ma zatem zapewnienie infrastruktury wspierającej te technologie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Przepaść cyfrowa pod względem dostępu i wykorzystania istnieje nie tylko pomiędzy poszczególnymi krajami śródziemnomorskimi, lecz także w obrębie nich, przy czym w gorszej sytuacji są obszary wiejskie i oddalone, pracownicy nieformalni, kobiety i osoby starsze. Dlatego też, aby nie pogłębiać istniejących nierówności, należy podjąć działania na rzecz zniwelowania przepaści cyfrowej zarówno na poziomie regionalnym, jak i krajowym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Łączność cyfrowa staje się prawem każdego człowieka. W Planie działania sekretarza generalnego ONZ na rzecz współpracy cyfrowej opracowano już zestaw celów na 2030 r. Natomiast w szeregu krajów europejskich prawo do bycia offline jest przedmiotem dyskusji, a także codziennością. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Umiejętności cyfrowe są niezbędne, a zatem – zważywszy na bardzo wysoką stopę bezrobocia młodzieży – należy je włączyć do programów szkoleniowych skierowanych do osób młodych w regionie. Skuteczna polityka rynku pracy w regionie będzie miała na celu uczynienie z młodych ludzi nie tylko użytkowników technologii, lecz również jej producentów. Zarówno zatrudnienie, jak i przedsiębiorczość w tej dziedzinie oferują bardzo obiecujące ścieżki kariery. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Konieczne są solidne ramy prawne, by ochronić użytkowników przed zagrożeniami cyfrowymi takimi jak cyberataki oraz zapewnić mechanizmy ochrony danych oparte na poszanowaniu praw człowieka w zakresie prywatności cyfrowej. Opracowany przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU) wskaźnik cyberbezpieczeństwa umożliwia pomiar zaangażowania krajów na rzecz cyberbezpieczeństwa w skali globalnej. Ogólnie rzecz ujmując, ukazuje wyższy poziom bezpieczeństwa w północnym regionie Morza Śródziemnego, a pośród krajów położonych w jego południowej części najlepsze wyniki osiąga Egipt. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Te ramy są również potrzebne do tego, by wobec działalności cyfrowych gigantów zapewnić uczciwy i konkurencyjny rynek cyfrowy. Istnieje znaczna luka w cyfrowych ramach prawnych krajów położonych w północnym i południowym regionie Morza Śródziemnego. Warto podkreślić brak niezależnego organu odpowiedzialnego za promowanie transformacji cyfrowej w południowej części basenu Morza Śródziemnego. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wyraźnie zaznacza, że we wszystkich państwach regionu Morza Śródziemnego należy ambitnie wdrożyć konwencje ONZ dotyczące praw człowieka i podstawowe konwencje MOP, tak aby transformacja cyfrowa mogła rzeczywiście przyczynić się do pomyślnego rozwoju ekologicznego, gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Transformacja cyfrowa ma wpływ na każdy aspekt życia, od konsumpcji po pracę i produkcję. W ciągu ostatnich kilku lat z powodu pandemii COVID-19 nastąpiło bezprecedensowe przyspieszenie tego procesu. Cyfryzacja jest uważana za jeden z głównych filarów odbudowy na obu wybrzeżach Morza Śródziemnego – ludzie szybciej niż kiedykolwiek wcześniej przyjmują narzędzia cyfrowe. Telepraca i praca zdalna stają się codziennością, a handel elektroniczny i gospodarka platform rozwijają się w niebywałym tempie, co pozwala odrobić straty związane z zamykaniem działalności z powodu pandemii. Tymczasem szybka transformacja może stanowić nowe źródło pogłębiania się nierówności, ponieważ najsłabsze i narażone na wykluczenie cyfrowe są te grupy społeczne, które najmocniej odczuły skutki pandemii. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Główne cele niniejszego dokumentu to:






  — | ocena obecnego stanu transformacji cyfrowej w regionie eurośródziemnomorskim, a także programów i poczynionych postępów, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

ocena obecnego stanu transformacji cyfrowej w regionie eurośródziemnomorskim, a także programów i poczynionych postępów,

| — | podkreślenie potencjalnych korzyści płynących z cyfryzacji, a w szczególności nowych możliwości dla MŚP, związanych z e-handlem, e-edukacją, e-rządzeniem, e-zdrowiem i bankowością cyfrową, |
| --- | --- |

—

podkreślenie potencjalnych korzyści płynących z cyfryzacji, a w szczególności nowych możliwości dla MŚP, związanych z e-handlem, e-edukacją, e-rządzeniem, e-zdrowiem i bankowością cyfrową,

| — | rozpoznanie barier w transformacji cyfrowej, przy czym główne bariery dotyczą infrastruktury cyfrowej i dostępu do niej, przepaści cyfrowej zarówno w obrębie danego kraju (wieś/miasto, kobiety/mężczyźni, młodzież/osoby starsze), jak i pomiędzy krajami (północ/południe), a także braku podstawowych umiejętności i kompetencji cyfrowych – oznacza to, że transformacja cyfrowa może prowadzić do zwiększenia nierówności w danym kraju, jak również do rozbieżności we wzorcach rozwoju pomiędzy państwami w regionie, |
| --- | --- |

—

rozpoznanie barier w transformacji cyfrowej, przy czym główne bariery dotyczą infrastruktury cyfrowej i dostępu do niej, przepaści cyfrowej zarówno w obrębie danego kraju (wieś/miasto, kobiety/mężczyźni, młodzież/osoby starsze), jak i pomiędzy krajami (północ/południe), a także braku podstawowych umiejętności i kompetencji cyfrowych – oznacza to, że transformacja cyfrowa może prowadzić do zwiększenia nierówności w danym kraju, jak również do rozbieżności we wzorcach rozwoju pomiędzy państwami w regionie,

| — | podkreślenie zagrożeń związanych z transformacją cyfrową, począwszy od ryzyka związanego z cyberbezpieczeństwem, suwerennością cyfrową, ochroną danych, piractwem cyfrowym, a skończywszy na swobodzie obywatelskiej. |
| --- | --- |

—

podkreślenie zagrożeń związanych z transformacją cyfrową, począwszy od ryzyka związanego z cyberbezpieczeństwem, suwerennością cyfrową, ochroną danych, piractwem cyfrowym, a skończywszy na swobodzie obywatelskiej.

3.   Kontekst

| 3.1. | Społeczeństwo przechodzi właśnie okres gwałtownej cyfryzacji: narzędzia cyfrowe są obecne w każdej sferze życia, w tym między innymi w opiece zdrowotnej, pracy, administracji, edukacji i prowadzeniu działalności. Kluczowe znaczenie w tym nowym świecie pracy mają umiejętności cyfrowe, które dają możliwości zatrudnienia i zapewniają wyższe wynagrodzenie. Na gospodarkę cyfrową składają się podstawowe sektory IT/ITC, takie jak produkcja sprzętu komputerowego, oprogramowanie i doradztwo informatyczne, usługi informacyjne i telekomunikacja, gospodarka cyfrowa o wąskim zakresie obejmująca usługi cyfrowe i gospodarkę platform oraz gospodarka cyfrowa o szerokim zakresie uwzględniająca e-biznes, handel elektroniczny, Przemysł 4.0, rolnictwo precyzyjne i gospodarkę algorytmiczną, przy czym na pierwszy plan w gospodarce cyfrowej wysuwają się gospodarka dzielenia się i gospodarka fuch (1). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Transformacja cyfrowa postępowała jeszcze przed pandemią COVID-19, przy czym główne najnowsze trendy w technologiach cyfrowych dotyczą łańcucha bloków, analizy danych, sztucznej inteligencji (AI), drukowania przestrzennego, internetu rzeczy, automatyzacji i robotyki, przetwarzania w chmurze (2), a także systemów śledzenia i zdalnego monitorowania. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ta tendencja do szybkiego przyjmowania narzędzi i technologii cyfrowych została nazwana czwartą rewolucją przemysłową. Dostrzeżono w niej wyjątkowy potencjał w zakresie zwiększenia światowego dochodu i podniesienia jakości życia. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto, biorąc pod uwagę, że ponad 30 % ludności na całym świecie korzysta z platform mediów społecznościowych, transformacja cyfrowa może być postrzegana jako miecz obosieczny: może zwiększyć spójność społeczną i zbliżyć do siebie różne środowiska kulturowe lub być sposobem rozpowszechniania skrajnych idei, ideologii i nieprawdziwych informacji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W ostatnich dziesięcioleciach rosła liczba osób korzystających z internetu w regionie – w 2020 r. objęła aż 93,2 % ludności w Hiszpanii, 90,8 % na Cyprze, 90,1 % w Izraelu, 86,9 % na Malcie, 86,6 % w Słowenii, 84,1 % w Maroku, 77,7 % w Turcji, 77,6 % w Czarnogórze i 71,9 % w Egipcie. Najniższy wskaźnik w regionie odnotowano w Algierii, w której w 2018 r. 49 % ludności korzystało z internetu (najnowsze dostępne dane, baza danych ITU World Telecommunication/ICT Indicators). Te dane jedynie unaoczniają dysproporcje regionalne w zakresie e-dostępności. Należy zauważyć, że na szczeblu krajowym obszary wiejskie i oddalone mają znacznie niższy poziom łączności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Śródziemnomorskie państwa członkowskie UE poparły transformację cyfrową i zwiększyły skalę swojej polityki cyfrowej, w tym w odniesieniu do jednolitego rynku cyfrowego (3) i programu „Cyfrowa Europa” (4). W marcu 2021 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie cyfrowej dekady Europy, w którym nakreśliła cele cyfrowe do 2030 r. i wizję transformacji cyfrowej Europy (5). Jednym z instrumentów cyfrowej dekady jest uruchomione w grudniu 2020 r. centrum cyfryzacji na rzecz rozwoju (D4D) (6), którego celem jest harmonizacja i koordynacja inicjatyw cyfrowych wśród państw członkowskich (7). Ponadto cyfryzacja jest głównym filarem Nowego programu na rzecz regionu śródziemnomorskiego zaproponowanego przez Komisję Europejską w lutym 2021 r. W szczególności „[c]elem nowego programu jest zapewnienie ekologicznej, cyfrowej, odpornej i sprawiedliwej odbudowy gospodarki, której kierunek będą wyznaczać Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, porozumienie paryskie oraz Europejski Zielony Ład” (8). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Pandemia COVID-19 wpłynęła na sposób wykonywania pracy i zmusiła ludzi do pracy zdalnej. Pomimo że telepraca ma szereg wad, jej zalety obejmują oszczędność czasu dzięki temu, że nie trzeba dojeżdżać do pracy, niższe emisje i pozytywny wpływ na środowisko, a także większą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym rodziców (9). Możliwości telepracy są różne na obu wybrzeżach Morza Śródziemnego. Wielu pracowników z południa ma mniejsze możliwości telepracy, ponieważ nie mają dostępu do niezbędnych narzędzi lub po prostu wykonują prace, których nie można wykonywać zdalnie. Shireen Al Azzawi (w 2021 r.) opracowała indeks „zdolności do telepracy” dla krajów arabskich i stwierdziła znaczną lukę w zakresie możliwości telepracy w całym regionie. Badaczka potwierdza, że pracownicy znajdujący się w najtrudniejszej sytuacji nie mają możliwości podjęcia pracy zdalnej i dlatego to właśnie oni najbardziej odczuli skutki pandemii (10). Doświadczenia Europy związane z upowszechnieniem telepracy pokazują, że dla korzystania z prawa do bycia offline i dla poszanowania granic między życiem osobistym a zawodowym istotne są ramy prawne (11). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Transformacja cyfrowa doprowadziła do rozwoju gospodarki platform i gospodarki fuch. Mimo że gospodarka platform oferuje wiele możliwości, wraz z jej rozwojem nasiliły się także obawy o warunki pracy, w szczególności w odniesieniu do ograniczonego zakresu zabezpieczenia społecznego, nieregularnych godzin pracy i niskiego poziomu dochodów oraz walki o zapewnienie praw grupowych (12). W związku z tym w Deklaracji na rzecz przyszłości pracy z okazji stulecia MOP (2019 r.) wezwano do opracowania strategii politycznych i środków, by sprostać wyzwaniom związanym z transformacją cyfrową pracy, w tym pracy za pośrednictwem platform internetowych, a także wykorzystać możliwości w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Szybko postępująca transformacja cyfrowa, zwłaszcza w życiu gospodarczym i zawodowym, ma naturalnie silny wpływ na wszystkie struktury społeczno-kulturowe. W związku z tym podczas arabskiej wiosny można było zaobserwować, że narzędzia komunikacji cyfrowej służyły przede wszystkim do skutecznej organizacji oporu obywatelskiego i współpracy między działaczami. Dalszy rozwój sytuacji pokazał jednak, że w tych krajach, w których nie ustanowiono trwałych struktur demokratycznych, ponownie przybrało na sile łamanie podstawowych wolności – w tym prawa do wolności wypowiedzi w mediach cyfrowych – a także praw pracowniczych, w tym prawa do wolności zrzeszania się, które nabiera jeszcze większego znaczenia w gospodarce platform i fuch. Na przykład niezależne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak związki zawodowe, organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka lub organizacje pracodawców i ich działacze, podlegają represjom tylko dlatego, że korzystają z podstawowych wolności lub wyrażają odmienne opinie. Ponadto strony internetowe, na których zamieszczane są wiadomości z kraju i świata, oraz strony internetowe niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego są nieustannie blokowane. W niektórych państwach regionu Morza Śródziemnego konwencje ONZ dotyczące praw człowieka oraz konwencje MOP są często wdrażane jedynie formalnie, a nie w rzeczywistości. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Transformacja cyfrowa ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju MŚP (13). Oferuje rozmaite korzyści: od niższych kosztów, oszczędności czasu i zasobów oraz większej wydajności po lepszą integrację łańcucha dostaw i zróżnicowanie produktów (14). Korzyści te bardziej szczegółowo przedstawiono w prognozie OECD z 2019 r. dotyczącej MŚP i przedsiębiorczości (15). Jednym z przykładów jest analiza dużych zbiorów danych, która w połączeniu z czujnikami, aplikacjami, przetwarzaniem w chmurze i drukowaniem przestrzennym pozwala na większą personalizację. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Mimo licznych korzyści płynących z cyfryzacji dla MŚP – przedsiębiorstwa te napotykają szereg przeszkód, a jedną z najważniejszych jest brak dostępu do finansowania (16). Kolejnym poważnym utrudnieniem jest to, że MŚP nie mają dostępu do umiejętności cyfrowych oraz kształcenia i szkolenia w tym zakresie, podczas gdy przyjęcie cyfrowych modeli biznesowych i technologii wymaga zarówno inwestycji finansowych, jak i umiejętności cyfrowych w obrębie samej firmy. Na podstawie badania skierowanego do MŚP z południowej części basenu Morza Śródziemnego Eurośródziemnomorskie Stowarzyszenie Ekonomistów (EMEA) opracowało indeks gotowości cyfrowej wśród MŚP. Badacze wykazali, że poziom gotowości do transformacji cyfrowej zależy od możliwości infrastrukturalnych, rozwoju telekomunikacji i postępu technologicznego osiągniętego na poziomie kraju, ale także od możliwości firm na poziomie mikro; większe firmy są lepiej przygotowane do cyfryzacji, a młodsze firmy chętniej do niej dążą (17). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Wadą cyfryzacji jest utrata miejsc pracy spowodowana automatyzacją w niektórych sektorach gospodarki. Społeczeństwo obywatelskie może odegrać ważną rolę we wspieraniu pracowników w podnoszeniu kwalifikacji, aby transformacja cyfrowa była sprawiedliwa i zgodna z unijnym planem działania opartym na założeniu „nie pozostawiać nikogo w tyle”. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Konieczne jest mierzenie i monitorowanie postępów w transformacji cyfrowej przy użyciu solidnych i wymiernych wskaźników w celu propagowania transformacji cyfrowej i opracowania najskuteczniejszych polityk. Od 2014 r. Komisja Europejska prowadzi indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) (18), ukazujący postępy zachodzące w państwach członkowskich w obszarach cyfryzacji, a także utrzymującą się przepaść cyfrową (19). Może on stanowić podstawę ram monitorowania, które będą punktem odniesienia dla krajów śródziemnomorskich spoza UE. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | Głęboki wpływ transformacji cyfrowej jest odczuwalny we wszystkich społeczeństwach i gospodarkach. Chociaż południowy region Morza Śródziemnego stoi w obliczu wyzwań związanych z zapewnieniem powszechnej dostępności i podnoszeniem umiejętności cyfrowych obywateli, podobnie jak wszystkie inne regiony coraz szybciej zmierza w kierunku transformacji cyfrowej, odnosząc z niej korzyści w wielu obszarach. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W wyniku narzuconego ograniczenia kontaktów osobistych nabrał rozpędu handel elektroniczny. Szeroko rozpowszechniły się zakupy przez internet, przy czym odnotowano wzrost zarówno w e-handlu między przedsiębiorcami i konsumentami (B2C), jak i między przedsiębiorstwami (B2B). Dyrektor generalny największego afrykańskiego operatora w sektorze handlu elektronicznego, przedsiębiorstwa Jumia, poinformował o czterokrotnym wzroście sprzedaży artykułów spożywczych, szczególnie w Tunezji i Maroku, gdzie obostrzenia spowodowały wzrost sprzedaży o 100 % (20). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W związku z tym, że pandemia COVID-19 doprowadziła do zamknięcia szkół, w szybkim tempie rozwinęła się e-edukacja.W związku z tym, że pandemia COVID-19 doprowadziła do zamknięcia szkół, w szybkim tempie rozwinęła się e-edukacja.W związku z tym, że pandemia COVID-19 doprowadziła do zamknięcia szkół, w szybkim tempie rozwinęła się e-edukacja. Rządy wprowadziły nawet platformy do e-uczenia się takie jak platforma „Darsak” w Jordanii. W niektórych państwach, na przykład w Egipcie (21), wprowadzono system hybrydowy. Platformy internetowe stają się bardzo modne, również w ramach konkretnych projektów, w których służą jako łącznik z lokalnymi samorządami zawodowymi, gminami i kluczowymi podmiotami (22). Część finansowania unijnego trzeba przeznaczyć konkretnie na edukację/szkolenia w zakresie podnoszenia kwalifikacji cyfrowych oraz na kształcenie młodzieży w dziedzinie e-kompetencji, informatyki i sztucznej inteligencji pod kątem przyszłej bezpiecznej pracy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Uważa się, że e-rządzenie zmniejsza biurokrację i obciążenia związane z procedurami administracyjnymi, co prowadzi do efektywnego i łatwego świadczenia usług użyteczności publicznej.Uważa się, że e-rządzenie zmniejsza biurokrację i obciążenia związane z procedurami administracyjnymi, co prowadzi do efektywnego i łatwego świadczenia usług użyteczności publicznej.Uważa się, że e-rządzenie zmniejsza biurokrację i obciążenia związane z procedurami administracyjnymi, co prowadzi do efektywnego i łatwego świadczenia usług użyteczności publicznej. Ponadto może być narzędziem demokratyzacji i zwiększenia aktywnego udziału obywateli. Usprawnienie e-rządzenia jest priorytetem państw członkowskich UE i stanowi jeden z filarów indeksu DESI. Południowy region Morza Śródziemnego również zmierza w tym kierunku. Maroko poczyniło znaczne postępy w realizacji krajowej inicjatywy na rzecz administracji elektronicznej (23). W 2019 r. uruchomiono w Egipcie system e-płatności służący m.in. do pobierania podatków i opłacania rachunków. W styczniu 2020 r. jordańskie Ministerstwo Gospodarki Cyfrowej przeniosło swoją infrastrukturę technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) do chmury, aby rozszerzyć usługi dla obywateli (24). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | E-zdrowie to opłacalny sposób na uzyskanie i zapewnienie niezbędnego wsparcia.E-zdrowie to opłacalny sposób na uzyskanie i zapewnienie niezbędnego wsparcia.E-zdrowie to opłacalny sposób na uzyskanie i zapewnienie niezbędnego wsparcia. Rozwiązania w zakresie e-zdrowia odegrały kluczową rolę w opanowaniu pandemii COVID-19. Wykorzystuje się w nich telemedycynę i mobilne aplikacje zdrowotne. W ciągu ostatnich dwóch lat analiza dużych zbiorów danych na potrzeby nadzoru epidemiologicznego okazała się przydatna w walce z pandemią. Na przykład w Tunezji grupa lekarzy uruchomiła stronę Tobba.tn – platformę cyfrową do konsultacji online (25). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Bankowość cyfrowa to skuteczne narzędzie, dzięki któremu można urzeczywistnić włączenie finansowe, a bankowość mobilna już dawno udowodniła, jak bardzo jest istotna. Rozwiązania FinTech mogą pobudzić transformację cyfrową i zwiększyć włączenie społeczne pod względem finansowym. Te usługi zdobywają coraz większą popularność, a docelowo mają całkowicie zastąpić stosowanie czeków i transakcji gotówkowych. Może to spowodować wykluczenie osób starszych, które mogą nie posiadać niezbędnych umiejętności cyfrowych. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | E-sprawiedliwość ułatwia dostęp do usług prawnych i obniża koszty rozpraw sądowych, pozwów itp., a także skraca czas potrzebny na uzyskanie dostępu do wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Biorąc pod uwagę obecny wpływ globalnego ocieplenia, zmniejszający się łańcuch dostaw żywności i wyższe ceny żywności, przemysł rolniczy może stać się bardziej konkurencyjny i wydajny dzięki zastosowaniu rolnictwa precyzyjnego oraz wykorzystaniu technologii dużych zbiorów danych i blockchain. Te rozwiązania mogą prowadzić do wysokiej wydajności w gospodarowaniu wodą i składnikami odżywczymi w glebie oraz zwalczaniu chorób dzięki zaawansowanemu monitorowaniu temperatury i mniejszemu zapotrzebowaniu na siłę roboczą (26) i dzięki temu stać się narzędziem łagodzenia problemów klimatycznych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wzorce korzystania z internetu różnią się w poszczególnych krajach śródziemnomorskich. W południowych krajach śródziemnomorskich z internetu korzysta się przede wszystkim za pośrednictwem telefonów komórkowych i mediów społecznościowych. W przeciwieństwie do północnych krajów śródziemnomorskich – zakupy przez internet nie są jednak zbyt powszechne. Można to w pewnym stopniu wytłumaczyć wykluczeniem finansowym i niskim odsetkiem osób posiadających rachunki bankowe na południu regionu (27). |
| --- | --- |

4.9.

5.   Przeszkody w cyfryzacji

| 5.1. | Jedną z głównych przeszkód w cyfryzacji jest przepaść cyfrowa, która występuje nie tylko między państwami, szczególnie z regionu Morza Śródziemnego (w indeksie gotowości sieciowej NRI – ang. Network Readiness Index – w 2021 r. (28) wskazano znaczną przepaść). Na szczeblu krajowym różne grupy społeczne mają różny poziom dostępu do narzędzi technologicznych. Przepaść tę obserwuje się między mężczyznami a kobietami, między obszarami wiejskimi a miejskimi czy między młodzieżą a osobami starszymi. Z punktu widzenia przedsiębiorstw istnieje przepaść cyfrowa pod względem wielkości i sektora działalności, przy czym mniejsze firmy – w przeciwieństwie do większych – muszą ponosić ogromne koszty nie tylko w zakresie materiałów, ale również – i przede wszystkim – ze względu na konieczność podnoszenia kwalifikacji pracowników. Źródłem wykluczenia cyfrowego mogą być inne czynniki społeczno-ekonomiczne, takie jak dochody i poziom wykształcenia. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W większości krajów południowego sąsiedztwa występują znaczne braki w zasięgu internetu mobilnego. Ten problem występuje szczególnie w dużych geograficznie krajach, takich jak Algieria i Libia oraz, w mniejszym stopniu, Egipt. Inwestycje w infrastrukturę cyfrową i budowanie stałych bardzo szybkich łączy internetowych mają zasadnicze znaczenie na obszarach wiejskich, gdzie cyfryzacja może być potencjalną dźwignią wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu (29). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jak niejednokrotnie się podkreśla, kolejną przeszkodą w cyfryzacji jest analfabetyzm cyfrowy, który częściej występuje wśród osób o niższym poziomie wykształcenia. Wymaga to reform programów kształcenia i szkolenia zawodowego, tak aby obejmowały umiejętności cyfrowe niezbędne z punktu widzenia przyszłego rynku pracy. Cyfryzację uważa się także za część zapotrzebowania pracowników na podnoszenie kwalifikacji. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Kolejnym czynnikiem wpływającym na umiejętności cyfrowe jest płeć – mężczyźni mają zazwyczaj lepszy dostęp do narzędzi cyfrowych i odpowiednio większe umiejętności cyfrowe. W Tunezji z internetu korzysta 72,5 % mężczyzn i 61,1 % kobiet. W niektórych krajach ta różnica została już zniwelowana. Na przykład w Słowenii luka wynosi mniej niż dwa punkty procentowe: z internetu korzysta tam 87,2 % mężczyzn i 86 % kobiet. Z kolei w Turcji różnica w dostępie do internetu między kobietami a mężczyznami jest większa i wynosi 11,2 punktu procentowego (ITU World Telecommunication/ICT Indicators). Państwa członkowskie UE zobowiązały się do zniwelowania do 2030 r. różnic między kobietami a mężczyznami w zakresie umiejętności cyfrowych przez opracowanie polityki zachęcającej dziewczęta do wyboru przedmiotów związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi oraz monitorowanie postępów za pomocą tablicy wyników dotyczącej kobiet w środowisku cyfrowym (WiD). |
| --- | --- |

5.4.

6.   Ryzyko związane z transformacją cyfrową

| 6.1. | Rosnące obawy o to, że rządy, przedsiębiorstwa i obywatele stopniowo tracą kontrolę nad swoimi danymi, stawiają w centrum uwagi kwestię „suwerenności cyfrowej”. Wpływa to również na zdolność krajów do innowacji oraz umiejętność kształtowania prawodawstwa w środowisku cyfrowym (30). Te obawy są uzasadnione, ponieważ Europa i region Morza Śródziemnego pozostają w tyle pod względem inwestycji w AI, a obecność zagranicznych gigantów z branży mediów społecznościowych jest coraz bardziej wpływowa. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Niektóre kraje śródziemnomorskie niechętnie angażują się w szybką transformację cyfrową. Niechęć polityczna wynika z obawy przed utratą kontroli nad ludnością, co prowadzi do filtrowania i cenzury. Tymczasem narzędzia cyfrowe mogą umożliwić organizacjom społeczeństwa obywatelskiego zabranie głosu i krzewienie demokracji. Tunezyjski Kwartet na rzecz Dialogu Narodowego, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 2015 r., jest przykładem ważnej roli, którą organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą odegrać w pokojowej transformacji społeczeństwa. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Ponieważ cyfryzacja toruje drogę do rozwoju społecznego i gospodarczego, niezależny organ powinien wprowadzić odpowiednie cyfrowe ramy regulacyjne wspierające zasady praw cyfrowych takie jak neutralność sieci. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Szybka transformacja cyfrowa zwiększa ryzyko wystąpienia zagrożeń cyberbezpieczeństwa. Władze odgrywają główną rolę w tworzeniu dobrze skonstruowanych ram legislacyjnych w celu ochrony użytkowników. Obecnie Maroko, Tunezja, Algieria i Egipt przyjęły przepisy dotyczące cyberbezpieczeństwa. W tych przepisach brakuje jednak elementów ochrony danych (31). Ma to kluczowe znaczenie dla ochrony danych wrażliwych, takich jak te dotyczące zdrowia itp. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Ochrona danych staje się jednym z najbardziej newralgicznych obszarów transformacji cyfrowej. Kwestia własności i zabezpieczenia ogromnej ilości danych jest ważnym punktem w programach politycznych decydentów. Przyczyniły się do tego gwałtowny rozwój analizy dużych zbiorów danych oraz zdobywanie bezprecedensowej siły i wpływu przez platformy mediów społecznościowych. Uważa się, że ramy regulacyjne w południowym sąsiedztwie są nadal słabo rozwinięte, a przepisy dotyczące powstających technologii nie są przyjmowane wystarczająco szybko (32). Niektóre kraje wręcz wyrażają brak woli politycznej, by poczynić postępy w tej kwestii. Ten problem jest jeszcze bardziej dotkliwy w przypadku danych wrażliwych, na przykład dotyczących aplikacji i platform zdrowotnych. Panuje sceptycyzm, w szczególności w krajach południowych, gdzie przepisy RODO i podobne przepisy dotyczące ochrony prywatności mogą jeszcze nie obowiązywać. W Europie akt o usługach cyfrowych oraz akt o rynkach cyfrowych mają na celu zapewnić bezpieczniejszą przestrzeń cyfrową dla użytkowników, a jednocześnie pobudzać innowację i konkurencyjność. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Kolejną pułapką cyfryzacji jest piractwo cyfrowe. Cyfrowe wytwory podlegające prawom własności intelektualnej (IPR) można niezwykle łatwo i tanio kopiować i rozpowszechniać na dużą skalę. Przedsiębiorstwa z sektora kreatywnego jeszcze bardziej ucierpią z powodu tego zjawiska, a wobec braku skutecznego prawodawstwa modele biznesowe artystów i osób związanych zawodowo z pracą twórczą staną się niemożliwe do utrzymania. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Transformacja cyfrowa może prowadzić do tłumienia aktywności obywateli. W niektórych krajach władze atakują prawa cyfrowe, ponieważ cyfryzacja jest postrzegana jako środek nadzoru. Na przykład z powodu pandemii do monitorowania rozprzestrzeniania się wirusa wykorzystano aplikacje do śledzenia lokalizacji, co budzi obawy dotyczące praw człowieka (33). Możliwość śledzenia każdej aktywności w internecie stanowi poważne zagrożenie dla demokracji i może służyć za środek ucisku. W raporcie Freedom on the Net z 2021 r. najwyżej oceniono Francję z wynikiem 78 na 100 punktów, następnie Włochy (76), Tunezję (63), Maroko (53), Liban (51), Jordanię (47), Turcję (34) i Egipt (26) (34). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Utrzymująca się przepaść cyfrowa może prowadzić do jeszcze większych nierówności i rozbieżności w regionie śródziemnomorskim. W niektórych krajach brakuje infrastruktury cyfrowej (zasięgu lub dostępu do stałych łączy szerokopasmowych), a niektóre obszary oddalone i wiejskie mogą być zwyczajnie pozbawione zasięgu lub sieci 4G/5G. Inną przyczyną przepaści jest brak umiejętności cyfrowych wśród ludności i analfabetyzm cyfrowy. W szczególności niski poziom umiejętności cyfrowych jest bardziej powszechny w krajach położonych na południu, zwłaszcza wśród kobiet i osób starszych (35). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Powstawanie gigantów technologicznych tworzy przeszkodę w uczciwej konkurencji na rynkach cyfrowych. Uchylanie się od opodatkowania powoduje niesprawiedliwe warunki rynkowe dla lokalnych powstających MŚP, które mają bardzo małe szanse na przetrwanie. W efekcie mamy również do czynienia ze zjawiskiem cyfrowego drenażu mózgów. Innym zagrożeniem związanym z gigantami technologicznymi jest ich zdolność wchłaniania wschodzących podmiotów, co prowadzi do powstawania monopoli i uniemożliwia tworzenie ośrodków cyfrowych w Europie i w regionie Morza Śródziemnego. Może to wynikać z braku ram regulacyjnych, a nawet z luk w prawie podatkowym dla przedsiębiorstw międzynarodowych, co negatywnie wpływa na uczciwą konkurencję. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Brak rzeczywistego wdrożenia konwencji ONZ dotyczących praw człowieka i konwencji MOP w niektórych państwach regionu Morza Śródziemnego stanowi przeszkodę w tworzeniu niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacji pozarządowych, niezależnych związków zawodowych i stowarzyszeń pracodawców, a tym samym zagraża zrównoważonej transformacji cyfrowej. EKES wyraźnie podkreśla zatem, że we wszystkich państwach regionu Morza Śródziemnego należy ambitnie wdrożyć konwencje ONZ dotyczące praw człowieka i konwencje MOP, tak aby transformacja cyfrowa mogła rzeczywiście przyczynić się do pomyślnego rozwoju ekologicznego, gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Ponadto wojna w Ukrainie stanowi duże zagrożenie dla krajów w całym regionie i może wiązać się z wyższym ryzykiem cyberataków. |
| --- | --- |

6.11.

Bruksela, 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Bukht, R. i Heeks, R., „Defining, conceptualising and measuring the digital economy” [Definicja gospodarki cyfrowej, jej konceptualizacja i pomiar], Development Informatics Working Papers, nr 68, 2017.

1

Development Informatics Working Papers

(2)  Sprawozdanie z 2019 r. dotyczące gospodarki cyfrowej, UNCTAD.

2

(3)  Jednolity rynek cyfrowy ma na celu zwiększenie dostępności, jakości i bezpieczeństwa łączności w państwach członkowskich; https://ec.europa.eu/eurostat/cache/infographs/ict/bloc-4.html.

3

(4)  Cyfrowa dekada Europy składa się z czterech głównych filarów, którymi są: umiejętności, infrastruktura, usługi publiczne oraz przedsiębiorstwa; https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/digital-europe-programme_pl.

4

(5)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/europes-digital-decade-digital-targets-2030_pl

5

(6)  Centrum cyfryzacji na rzecz rozwoju (D4D).

6

(7)  Langendorf, M., „Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls” [Zastosowanie Europejskiej agendy cyfrowej w śródziemnomorskich krajach partnerskich: szanse i pułapki], IEMed, Mediterranean Yearbook, 2021.

7

Mediterranean Yearbook

(8)  Komisja Europejska,„Odnowione partnerstwo z południowym sąsiedztwem”, 2021.

8

(9)  MOP,Working from home: From invisibility to decent work [Praca z domu: od niewidoczności do godnej pracy], 2021.

9

(10)  Al Azzawi, S., „Lives Versus Livelihoods: Who Can Work from Home in MENA?” [Życie kontra źródła utrzymania: kto może pracować z domu w regionie MENA?], ERF Working Paper, nr 1471, 2021.

10

ERF Working Paper,

(11)  DG EPRS, briefing na temat prawa do bycia offline, PE 642.847, lipiec 2020 r.

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Lepsze warunki pracy na rzecz silniejszej Europy socjalnej: pełne wykorzystanie korzyści płynących z cyfryzacji dla przyszłości pracy«” (COM(2021) 761 final), „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform internetowych” (COM(2021) 762 final) (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 95).

12

(13)  Raport informacyjny EKES-u pt. „Cyfryzacja i MŚP w regionie śródziemnomorskim”.

13

„Cyfryzacja i MŚP w regionie śródziemnomorskim”

(14)  Kergroach, S., „Giving momentum to SME digitalization” [Nadanie impetu cyfryzacji MŚP], Journal of the International Council for Small Business, t. 1, nr 1, 2020, s. 28–31.

14

Journal of the International Council for Small Business

(15)  Prognoza OECD z 2019 r. dotycząca MŚP i przedsiębiorczości.

15

(16)  Raport informacyjny EKES-u pt. „Dostęp MŚP i spółek o średniej kapitalizacji giełdowej do finansowania w okresie 2014–2020: możliwości i wyzwania”.

16

„Dostęp MŚP i spółek o średniej kapitalizacji giełdowej do finansowania w okresie 2014–2020: możliwości i wyzwania”

(17)  Ayadi, R. i Forouheshfar, Y., „MSMEs digitalization in the Mediterranean: A new digital preparedness index” [Cyfryzacja MMŚP w regionie śródziemnomorskim: nowy indeks gotowości cyfrowej], EMANES working paper, 2022, publikacja wkrótce.

17

EMANES working paper

(18)  https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/desi

18

(19)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_21_5481

19

(20)  Sidło, K., „Digital Transformation in the Southern Neighbourhood” [Transformacja cyfrowa w południowym sąsiedztwie UE], EuroMeSCo Euromed Survey, 2021.

20

EuroMeSCo Euromed Survey

(21)  El Kadi, T.H., „Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region” [Nierównomierne zakłócenia: COVID-19 a przepaść cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim], IEMed Mediterranean Yearbook, 2020.

21

IEMed Mediterranean Yearbook,

(22)  Na przykład w omawianym projekcie zaproponowano, aby właścicielami platformy były UE, gminy, uniwersytety, firmy lub ministerstwa edukacji w Turcji, Maroku, Egipcie i Algierii: Akpınar P., van Heukelingen, N., Babüroğlu O.N. i Durukan, F.R., „A new formula for collaboration: Turkey, the EU & North Africa” [Nowa formuła współpracy: Turcja, UE i Afryka Północna], 2022.

22

(23)  OECD, „Digital Government Review of Morocco” [Przegląd administracji cyfrowej Maroka], 2018.

23

(24)  El Kadi, T.H., „Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region” [Nierównomierne zakłócenia: COVID-19 a przepaść cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim], IEMed Mediterranean Yearbook, 2020.

24

(25)  El Kadi, T.H., „Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region” [Nierównomierne zakłócenia: COVID-19 a przepaść cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim], IEMed Mediterranean Yearbook, 2020.

25

(26)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Transformacja energetyczna i cyfrowa na obszarach wiejskich” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 59).

26

(27)  El Kadi, T.H., „Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region” [Nierównomierne zakłócenia: COVID-19 a przepaść cyfrowa w regionie eurośródziemnomorskim], IEMed Mediterranean Yearbook, 2020.

27

(28)  https://networkreadinessindex.org/nri-2021-edition-press-release/

28

(29)  OECD, „Smart Cities and Inclusive Growth” [Inteligentne miasta i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu], 2020.

29

(30)  DG EPRS, briefing Suwerenność cyfrowa Europy, PE 651.992, lipiec 2020 r.

30

Suwerenność cyfrowa Europy

(31)  Langendorf, M., „Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls” [Zastosowanie Europejskiej agendy cyfrowej w śródziemnomorskich krajach partnerskich: szanse i pułapki], IEMed, Mediterranean Yearbook, 2021.

31

(32)  Sidło, K., „Digital Transformation in the Southern Neighbourhood” [Transformacja cyfrowa w południowym sąsiedztwie UE], EuroMeSCo Euromed Survey, 2021.

32

(33)  Langendorf, M., „Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls” [Zastosowanie Europejskiej agendy cyfrowej w śródziemnomorskich krajach partnerskich: szanse i pułapki], IEMed, Mediterranean Yearbook, 2021.

33

(34)  https://freedomhouse.org/policy-recommendations/internet-freedom

34

(35)  Sidło, K., „Digital Transformation in the Southern Neighbourhood” [Transformacja cyfrowa w południowym sąsiedztwie UE], EuroMeSCo Euromed Survey, 2021.

35

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/76 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/76

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sprawdzian konkurencyjności w celu zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE”

(opinia rozpoznawcza)

(2023/C 100/11)

| Sprawozdawca: | Christian ARDHE |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |

Sprawozdawca:

Christian ARDHE

Współsprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

| Wniosek o konsultację | Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, 30.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2022 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 54/1/2 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 150/4/11 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, 30.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2022

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

54/1/2

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

150/4/11

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uznaje wniosek prezydencji czeskiej o przygotowanie opinii rozpoznawczej w sprawie sprawdzianu konkurencyjności za bardzo aktualny. Biorąc pod uwagę obecne i przewidywane przyszłe wyzwania, EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zwiększenie konkurencyjności gospodarki UE. Uznając, że jednolity rynek i społeczna gospodarka rynkowa UE są największymi atutami UE w osiąganiu wzrostu gospodarczego i dobrobytu społecznego, EKES apeluje, by sprawdzian konkurencyjności służył wspieraniu przedsiębiorstw, tworzeniu miejsc pracy i poprawie warunków pracy, a także zrównoważonemu wzrostowi gospodarczemu i spójności społecznej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa sprawdzian konkurencyjności za podejście pozwalające zapewnić, aby w procesie podejmowania decyzji odpowiednio uwzględniano aspekty konkurencyjności. Wymaga to odpowiedniej wiedzy na temat wpływu inicjatyw na konkurencyjność, a także podejścia uwzględniającego konkurencyjność przy podejmowaniu decyzji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że sprawdzian konkurencyjności powinien być kluczowym elementem wyważonego procesu decyzyjnego UE i należy go stosować w kontekście każdego procesu kształtowania polityki i tworzenia prawa UE. Sprawdzian ten powinien obejmować inicjatywy ustawodawcze, prawo wtórne, środki polityki fiskalnej, strategie i programy, jak również umowy międzynarodowe. Powinien być także włączony do procesu europejskiego semestru, ponieważ polityka państw członkowskich ma w tym względzie kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ponieważ podstawą faktyczną sprawdzianu konkurencyjności jest rzetelna ocena skutków, należy zapewnić, by ocena wpływu na konkurencyjność była obowiązkowa, skuteczna i w pełni egzekwowana na każdym etapie procesu decyzyjnego. EKES docenia obecne wytyczne dotyczące lepszego stanowienia prawa oraz narzędzia lepszego stanowienia prawa, ale zwraca uwagę, że – jak podkreśliła Rada ds. Kontroli Regulacyjnej – istnieje wyraźna potrzeba udoskonaleń, zwłaszcza w odniesieniu do wdrażania tych narzędzi. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że sprawdzian konkurencyjności powinien uwzględniać wpływ na przedsiębiorstwa, zatrudnienie, warunki pracy na różnych poziomach, w tym w zakresie kosztów przestrzegania przepisów i innych skutków bezpośrednich, efektów mnożnikowych w odniesieniu do łańcuchów wartości oraz ich następstw makroekonomicznych. W związku z tym należy zwrócić uwagę na pozycję konkurencyjną szerokiej gamy przedsiębiorstw różniących się pod względem sektora, wielkości i modelu biznesowego, w tym przedsiębiorstw gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest zdania, że ważne jest ujęcie zarówno pozytywnego, jak i negatywnego wpływu na konkurencyjność, aby nie tylko uniknąć utraty konkurencyjności, ale także ją poprawić, ze szczególnym uwzględnieniem konkurencyjności w kontekście rozwoju globalnie konkurencyjnych produktów i usług UE. W ramach sprawdzianu konkurencyjności należy uwzględnić dużą różnorodność przedsiębiorstw, które mogą odczuwać skutki w różny sposób. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Podczas gdy w ramach sprawdzianu konkurencyjności zasadniczo kładzie się nacisk na inicjatywy, których główne cele są inne niż poprawa konkurencyjności, EKES wzywa Komisję do przygotowania również specjalnego programu na rzecz konkurencyjności, którego głównym celem długoterminowym byłoby zwiększenie konkurencyjności UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W ramach takiego programu na rzecz konkurencyjności należy oprzeć się na społecznej gospodarce rynkowej UE i skoncentrować się na podstawowych zagadnieniach, takich jak jednolity rynek i handel zagraniczny, inwestycje i dostęp do finansowania, systemy podatkowe, badania naukowe i innowacje, umiejętności i rynki pracy, a także MMŚP oraz dwojaka transformacja, mając też na uwadze ramy zrównoważonego finansowania, w których konkurencyjność jest spójna z celami społecznymi i środowiskowymi. Ponieważ konkurencyjność jest również powiązana z aspektami społecznymi i środowiskowymi oraz jest kwestią dotyczącą wszystkich, przedstawicielki i przedstawiciele partnerów społecznych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego muszą być ściśle zaangażowani w przygotowanie przedmiotowego programu, przy czym kluczową rolę powinien odgrywać dialog społeczny, jak wskazano w Europejskim filarze praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Niniejsza opinia jest odpowiedzią na wniosek prezydencji czeskiej o sporządzenie przez EKES opinii rozpoznawczej w dziedzinie konkurencyjności UE i aspektów regulacyjnych przepisów UE dla przedsiębiorstw unijnych. Jej tematem jest sprawdzian konkurencyjności w celu zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE. Prezydencja podkreśla potrzebę zmniejszenia strategicznej zależności UE i zagwarantowania większej odporności, a także zapewnienia otwartości na świat zewnętrzny i konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Rząd Szwecji określił również konkurencyjność jako jeden z elementów politycznych zbliżającej się prezydencji szwedzkiej w Radzie UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES wezwał już do przeprowadzenia sprawdzianu konkurencyjności w swojej opinii w sprawie pakietu „Gotowi na 55” (1), w której stwierdził, że „w drodze do społeczeństwa neutralnego dla klimatu musimy przyjąć model, który doprowadzi do rozwoju gospodarki. Jeśli chcemy, aby UE wiodła prym i aby reszta świata szła w jej ślady, musimy dążyć do ukształtowania jak najlepszego modelu, który będzie sprawiedliwy i zrównoważony gospodarczo, społecznie i pod względem środowiska naturalnego”. Ponadto EKES stwierdził, że „wszystkie wnioski ustawodawcze przedstawione w ramach programu »Gotowi na 55« należy przeanalizować pod kątem konkurencyjności zgodnie z zasadami dotyczącymi celów zrównoważonego rozwoju, tak aby w pełni zrozumieć konsekwencje dla przedsiębiorstw”. Wcześniej EKES wezwał do przeprowadzenia testu konkurencyjności w swojej opinii w sprawie unii rynków kapitałowych (2). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W sprawozdaniu z Konferencji w sprawie przyszłości Europy zwrócono się również o to, by nowe inicjatywy polityczne UE zostały poddane „sprawdzianowi konkurencyjności” w celu przeanalizowania ich wpływu na przedsiębiorstwa i ich otoczenie biznesowe (koszt prowadzenia działalności gospodarczej, zdolność do innowacji, konkurencyjność międzynarodowa, równe warunki działania itp.) oraz aby taki sprawdzian był zgodny z porozumieniem paryskim, celami zrównoważonego rozwoju, w tym równouprawnieniem płci, i nie podważał ochrony praw człowieka, praw socjalnych i pracowniczych ani norm ochrony środowiska i konsumentów. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Niedawno przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oświadczyła w swoim przemówieniu (3), że wprowadzimy do naszego prawa standardową kontrolę konkurencyjności. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Motywy i potrzeba sprawdzianu konkurencyjności

| 3.1. | Konkurencyjność jako wyraźny cel pojawia się w różnych formach w planie działania UE od czasu strategii lizbońskiej z 2000 r., po której nastąpiła strategia „Europa 2020”, strategia przemysłowa UE oraz szereg sprawozdań dotyczących europejskiej konkurencyjności i jednolitego rynku. Z biegiem lat konkurencja międzynarodowa stała się jednak coraz bardziej zacięta i, biorąc pod uwagę obecne i przewidywane przyszłe wyzwania, niezwykle ważne jest nadanie nowego tempa z myślą o zwiększeniu konkurencyjności UE. W reakcji na pandemię COVID-19 UE wprowadziła Next Generation EU – ogromny program inwestycyjny mający wzmocnić konkurencyjną pozycję gospodarki UE na świecie, opierając się przy tym na bardziej ekologicznych i cyfrowych przedsiębiorstwach wspieranych przez sprawniejsze usługi publiczne, wzmocnioną infrastrukturę i dynamiczny rynek pracy. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Od dłuższego czasu zmniejsza się udział Europy w gospodarce światowej. Szacuje się, że w 2050 r. UE będzie reprezentować mniej niż 10 % światowego produktu krajowego brutto (PKB), a w ciągu najbliższych kilku lat 85 % prognozowanego wzrostu światowego PKB będzie pochodzić spoza UE. Słaba perspektywa wzrostu gospodarczego Europy pogłębia względny spadek gospodarczy. Oznacza to, że głos Europy na świecie liczy się mniej, i osłabia globalną rolę UE oraz jej wpływ na współpracę międzynarodową (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Perspektywy krótkoterminowe są w dużym stopniu związane z inwazją Rosji na Ukrainę, która nadal negatywnie wpływa na gospodarkę UE, a także z faktem, że w UE nadal trwa odbudowa po poszczególnych skutkach pandemii COVID-19. Wspomniana wojna wywarła dodatkową presję wzrostową na ceny energii i towarów żywnościowych, które skutkują nasileniem globalnych presji inflacyjnych i osłabieniem siły nabywczej gospodarstw domowych (5). W odpowiedzi na wysoką stopę inflacji Europejski Bank Centralny podwyższył stopy procentowe w euro, analogicznie do działań podejmowanych przez Federalny Bank Rezerw w USA. Ponadto słabnący światowy wzrost gospodarczy prowadzi do osłabienia popytu zewnętrznego. W reakcji na to UE i jej państwa członkowskie zwielokrotniły wsparcie dla przedsiębiorstw za pomocą kilku programów, aby utrzymać konkurencyjność przedsiębiorstw przy niewesołych i wysoce niestabilnych perspektywach gospodarczych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Oprócz bezprecedensowej sytuacji spowodowanej pandemią i wojną Europa stoi w obliczu historycznej transformacji strukturalnej, której siłą napędową są zmiany geopolityczne, przemiany demograficzne, transformacja cyfrowa oraz przejście na neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym. Powoduje to przekształcenie rynków i przyspieszenie konkurencji w zakresie czynników produkcji. Powodzenie transformacji zależy ostatecznie od tego, jak dobrze działa cała gospodarka. Europa będzie w stanie skutecznie konkurować w skali globalnej, zapewniając niezbędny dobrobyt, tylko jako światowy lider w dziedzinie innowacji i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Należy zauważyć rozróżnienie między konkurencyjnością na rynku wewnętrznym i światowym. Pierwsza z nich dotyczy równych warunków, harmonizacji przepisów i usuwania barier (6). Druga obejmuje korzystne warunki oraz lepsze i bardziej dostępne produkty i usługi w porównaniu z konkurentami spoza UE. Dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny przyczynia się również do poprawy warunków globalnej konkurencyjności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ważne jest znalezienie równowagi między różnymi celami polityki. Należy jednak bardziej skupić się na tworzeniu sytuacji korzystnych dla obu stron, biorąc pod uwagę, że konkurencyjne przedsiębiorstwa przynoszą korzyści gospodarce i całemu społeczeństwu, a zdrowa gospodarka i stabilne społeczeństwo prowadzą do zwiększenia odporności i przyczyniają się do powstania konkurencyjnego otoczenia biznesowego. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Oczywiste jest również, że UE musi wzmocnić swoją międzynarodową pozycję i wpływ w zakresie transformacji cyfrowej i ekologicznej. Silniejsza pozycja w zakresie rozwoju i wykorzystania technologii cyfrowych to kwestia nie tylko konkurencyjności gospodarczej, lecz także bezpieczeństwa i roli geopolitycznej UE. Jest to także warunek wstępny, by UE mogła być podmiotem ustanawiającym światowe standardy, na przykład w zakresie godnej zaufania sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Potrzeba silniejszego wpływu na świecie dotyczy także przeciwdziałania zmianie klimatu. Wymaga to zarówno znacznych wpływów dyplomatycznych, jak i silnej konkurencyjności pod względem opłacalności, innowacji, umiejętności i dostarczania na rynki światowe produktów, technologii i rozwiązań niskoemisyjnych. Pozytywnym zjawiskiem jest to, że szereg unijnych przedsiębiorstw dostosowuje już inwestycje do celów środowiskowych i społecznych, o czym świadczy szybko rosnące wykorzystanie produktów z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) na globalnych i europejskich rynkach finansowych. UE opracowuje właśnie kompleksowe ramy zrównoważonego finansowania, które muszą zapewnić większą przejrzystość i przestrzeń dla produktów ESG oraz być zgodne z ogólną zrównoważonością. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Zważywszy na znaczenie dobrze prosperującej gospodarki z konkurencyjnymi przedsiębiorstwami dla tworzenia dobrobytu i dobrostanu w Europie, a także zrównoważonych rozwiązań problemów związanych z klimatem i środowiskiem, niezbędne jest zapewnienie przedsiębiorstwom unijnym otoczenia sprzyjającego innowacjom, inwestycjom i handlowi. Ponieważ o wielu elementach otoczenia biznesowego decydują ramy polityki, ramy regulacyjne i fiskalne, decydenci muszą zapewnić, aby ramy te sprzyjały konkurencyjności przedsiębiorstw, a w konsekwencji całej gospodarce i całemu społeczeństwu. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Elementy sprawdzianu konkurencyjności

| 4.1. | Ponieważ nie istnieje pojedyncza ani uniwersalna definicja konkurencyjności, treść sprawdzianu konkurencyjności zależy od zakresu i perspektywy, jaką należy przyjąć. We wniosku prezydencji czeskiej wyraźnie odniesiono się do konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych w celu zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Konkurencyjność przedsiębiorstw można określić jako ich zdolność do odnoszenia sukcesów na rynku w sposób opłacalny, tworząc wartość dla siebie i dla całego społeczeństwa. Ta z kolei zależy od dostępności czynników produkcji (wykwalifikowanej siły roboczej, energii i surowców, kapitału, danych), ogólnych kosztów produkcji, popytu i rynków na produkty oraz zdolności przedsiębiorstw do wprowadzania innowacji i wykorzystywania możliwości, przy jednoczesnym wzmocnieniu modelu społecznej gospodarki rynkowej UE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wyjątkowa społeczna gospodarka rynkowa UE, wraz z towarzyszącymi jej dobrym zarządzaniem makroekonomicznym, badaniami, innowacjami, dialogiem społecznym, zaangażowaniem społeczeństwa obywatelskiego, a także z kompleksową edukacją, zmotywowaną siłą roboczą i stabilnymi miejscami pracy, systemami zdrowotnymi i społecznymi, prosperującym sektorem gospodarki społecznej i inwestorami kierującymi się zasadami zrównoważonego rozwoju, stanowi istotny atut, który można wykorzystać w dążeniu do poprawy konkurencyjności. Biorąc pod uwagę obecne i przewidywane przyszłe wyzwania, EKES apeluje, by sprawdzian konkurencyjności służył wspieraniu przedsiębiorstw, tworzeniu miejsc pracy i poprawie warunków pracy, zrównoważonemu wzrostowi gospodarczemu i spójności społecznej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa sprawdzian konkurencyjności za podejście pozwalające zapewnić, aby w procesie podejmowania decyzji odpowiednio uwzględniano aspekty konkurencyjności. Wymaga to zrozumienia, w jaki sposób inicjatywy wpłyną na konkurencyjność, a także myślenia uwzględniającego konkurencyjność przy podejmowaniu decyzji. Sprawdzian konkurencyjności składa się zatem z dwóch szczebli:






  — | szczebla oceny skutków (szczebla „technicznego”), który polega na ocenie różnych sposobów, w jaki inicjatywy polityczne i regulacyjne wpływają na konkurencyjność, |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

szczebla oceny skutków (szczebla „technicznego”), który polega na ocenie różnych sposobów, w jaki inicjatywy polityczne i regulacyjne wpływają na konkurencyjność,

| — | szczebla decyzyjnego (szczebla politycznego), który polega na zwróceniu należytej uwagi na konkurencyjność i nadaniu jej odpowiedniego znaczenia przy kształtowaniu nowych inicjatyw w oparciu o modelu społecznej gospodarki rynkowej UE. |
| --- | --- |

—

szczebla decyzyjnego (szczebla politycznego), który polega na zwróceniu należytej uwagi na konkurencyjność i nadaniu jej odpowiedniego znaczenia przy kształtowaniu nowych inicjatyw w oparciu o modelu społecznej gospodarki rynkowej UE.

| 4.5. | EKES uważa, że ważne jest, aby sprawdzian konkurencyjności był jak najbardziej kompleksowy i aby uwzględniono w nim skutki dla przedsiębiorstw i łańcuchów dostaw, dla zatrudnienia i warunków pracy, jak również wynikające z nich skutki makroekonomiczne. Solidny sprawdzian konkurencyjności wszystkich nowych inicjatyw powinien służyć jako środek kontroli w celu upewnienia się, aby wnioski służyły wsparciu zwiększonej konkurencyjności, większej liczby miejsc pracy i zrównoważonego wzrostu. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Ocena skutków jako podstawa sprawdzianu konkurencyjności

| 5.1. | Podstawę sprawdzianu konkurencyjności powinny stanowić wiarygodne informacje dotyczące skutków inicjatyw politycznych i regulacyjnych na różnych poziomach, w tym kosztów przestrzegania przepisów, łatwości dostępu do rynków i innych bezpośrednich skutków dla przedsiębiorstw. Szczególne znaczenie mają efekty mnożnikowe w łańcuchach wartości, takie jak wpływ na dostępność energii i surowców. Sprawdzian konkurencyjności powinien obejmować także wpływ na zatrudnienie, inwestycje, innowacje, produktywność, aspekty związane ze sporami sądowymi, funkcjonowanie jednolitego rynku, handel zagraniczny oraz ogólny europejski model społeczny i zrównoważony wzrost. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W ramach obecnych wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa oraz narzędzi lepszego stanowienia prawa ustanowionych w kontekście Programu lepszego stanowienia prawa Komisji Europejskiej wymaga się już, by inicjatywom, które mają mieć znaczące skutki gospodarcze, społeczne lub znaczący wpływ na środowisko, towarzyszyła ocena skutków. Sprawozdanie z oceny skutków musi zawierać opis wpływu na środowisko oraz skutków społecznych i gospodarczych, w tym skutków dla MŚP oraz konkurencyjności. EKES apeluje o kompleksową sprawozdawczość na temat wpływu na konkurencyjność szerokiej gamy przedsiębiorstw różniących się pod względem sektora, wielkości i modelu biznesowego, w tym przedsiębiorstw gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES docenia zakres obecnych narzędzi i zauważa, że w dokumencie roboczym OECD narzędzie Komisji Europejskiej dotyczące konkurencyjności określono jako najbardziej wszechstronny istniejący dokument służący do oceny skutków regulacji w odniesieniu do konkurencyjności (7). Istnieje jednak również wyraźna potrzeba ulepszeń, zwłaszcza w odniesieniu do wdrażania tych narzędzi i związanego z tym egzekwowania. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Według Rady ds. Kontroli Regulacyjnej analiza skutków była często niedostatecznie rozwinięta, a niektórych istotnych skutków nie oceniono w wystarczający sposób. Jak opisano w sprawozdaniu rocznym za 2021 r. (8), Rada ds. Kontroli Regulacyjnej często zwracała się o dalszą analizę skutków dla konsumentów, konkurencyjności, innowacji, państw członkowskich i MŚP. Często zwracała się również o dalszą kwantyfikację, w szczególności kosztów administracyjnych i oszczędności. W sprawozdaniu rocznym za 2020 r. (9) Rada ds. Kontroli Regulacyjnej najczęściej wskazywała na brak analizy konkurencyjności (często związany z niewystarczającą analizą kosztów), skutków dla MŚP oraz skutków społecznych. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES podkreśla zatem, że w ocenach skutków należy w większym stopniu skupiać się na konkurencyjności, aby zapewnić ich odpowiednie wyważenie. Ponadto Komitet uważa, że ważne jest, aby poszczególne elementy narzędzi związane z konkurencyjnością, w tym dotyczące konkurencyjności sektorowej, MŚP, innowacji, konkurencji, rynku wewnętrznego, handlu i inwestycji, rozpatrywano w sposób zintegrowany. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | W ramach sprawdzianu konkurencyjności należy uwzględnić dużą różnorodność przedsiębiorstw, które mogą odczuwać skutki w zupełnie różny sposób. EKES apeluje zatem o odpowiednią ocenę skutków dla różnych sektorów i ekosystemów biznesowych, dla przedsiębiorstw różnej wielkości (w tym MMŚP), dla przedsiębiorstw działających w różnych częściach łańcuchów wartości oraz na różnych rynkach i w różnych położeniach geograficznych, a także dla przedsiębiorstw o różnych modelach biznesowych, w tym korporacji, spółdzielni i przedsiębiorstw społecznych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na międzynarodową konkurencyjność przedsiębiorstw unijnych, co jest szczególnie ważne z punktu widzenia otwartej strategicznej autonomii UE i możliwości związanych z wywozem. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES podkreśla, że ocena wpływu na konkurencyjność nie powinna ograniczać się do skutków pojedynczej inicjatywy w oderwaniu od innych, ale należy również uwzględnić w niej skumulowane obciążenie, a zwłaszcza koszty związane z wdrażaniem prawodawstwa lub innych środków mających wpływ na te same podmioty. Ponadto ocena powinna obejmować zarówno skutki krótkoterminowe, jak i długoterminowe, w tym w ramach różnych scenariuszy prognostycznych. Aby znaleźć najlepszy wariant strategiczny, należy również ocenić wpływ alternatywnych wariantów na konkurencyjność i wyczerpująco je opisać. Ważne jest także, aby w ocenie wpływu na konkurencyjność skupić się bardziej na danych ilościowych i je opracować. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES wzywa do przeprowadzenia solidnej oceny i przedstawienia dowodów zarówno pozytywnego, jak i negatywnego wpływu na konkurencyjność. Celem nie powinno być jedynie uniknięcie utraty konkurencyjności, ale także dążenie do bardziej ambitnego celu, jakim jest poprawa ogólnej konkurencyjności europejskiej społecznej gospodarki rynkowej, aby sprzyjać solidnemu, zrównoważonemu wzrostowi gospodarczemu sprzyjającemu włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES uważa również, że ważne jest całościowe spojrzenie na konkurencyjność w kontekście zrównoważonego rozwoju. Zrównoważenie środowiskowe ma związek z konkurencyjnością przedsiębiorstw, nie tylko jako czynnik związany z kosztami, ale dlatego, że wiele podmiotów rynkowych, w tym klientów, inwestorów i finansistów, oczekuje dobrej efektywności środowiskowej. To samo dotyczy zrównoważonego rozwoju społecznego, w tym poszanowania praw człowieka, równości płci i praw pracowniczych. W tym celu należy pogodzić kilka aspektów, uwzględniając między innymi postęp technologiczny, koszty i akceptację społeczną. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Ponieważ ocena wpływu na konkurencyjność jest podstawą faktyczną sprawdzianu konkurencyjności, EKES uważa za niezbędne zapewnienie, by ocena ta była obowiązkowa, skuteczna i w pełni wdrażana oraz egzekwowana. Należy ją również aktualizować w trakcie procesu stanowienia prawa, jeżeli zostaną wprowadzone istotne zmiany. Jednocześnie EKES podkreśla, że do przeprowadzenia tych ocen potrzebne są odpowiednie zasoby i właściwe umiejętności. EKES zaleca również regularne porównywanie praktyk konkurencyjnych państw. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | W ramach sprawdzianu konkurencyjności należy również w pełni wykorzystać inne istniejące narzędzia, takie jak oceny adekwatności, program REFIT i platforma ds. dostosowania się do wymogów przyszłości. Są one szczególnie ważne dla oceny łącznego wpływu różnych inicjatyw. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Sprawdzian konkurencyjności jako element procesu decyzyjnego

| 6.1. | EKES uważa, że sprawdzian konkurencyjności powinien stanowić kluczowy element wyważonego procesu decyzyjnego i być stosowany w kontekście wszelkiego rodzaju procesów kształtowania polityki i stanowienia prawa UE, obejmujących również strategie i programy UE, przepisy budżetowe i podatkowe, prawo wtórne i umowy międzynarodowe. Ponadto powinien być stosowany w procesie europejskiego semestru, ponieważ polityka państw członkowskich ma w tym względzie kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Podczas gdy w ramach sprawdzianu konkurencyjności zasadniczo kładzie się nacisk na inicjatywy, których główne cele są inne niż poprawa konkurencyjności, EKES wzywa Komisję do przygotowania również specjalnego programu na rzecz konkurencyjności, którego celem długoterminowym byłoby zwiększenie konkurencyjności UE. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W tym programie na rzecz konkurencyjności należy skoncentrować się na perspektywie długoterminowej i zwracać uwagę na takie podstawowe kwestie, jak rozwój jednolitego rynku i zmniejszanie barier rynkowych, zwiększanie inwestycji i dostępu do finansowania, w tym inwestycji uwzględniających aspekt płci, ułatwianie handlu zagranicznego i współpracy zewnętrznej, promowanie innowacji, wysokiej klasy talentów i doskonałości badawczej, podnoszenie umiejętności przez kształcenie, szkolenie zawodowe i uczenie się przez całe życie, zwiększenie inkluzywności rynków pracy i poprawa warunków pracy, przyspieszanie procedur wydawania zezwoleń, zmniejszenie kosztów przestrzegania przepisów i tworzenie bardziej zachęcających systemów podatkowych. Wspomniany program powinien również wzmocnić modele biznesowe dostosowujące konkurencyjność do celów społecznych i środowiskowych, tak jak ma to miejsce w przypadku przedsiębiorstw i organizacji, które przy inwestowaniu stosują kryteria z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG). |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Istotnym elementem powyższego programu powinno być także wzmocnienie MMŚP oraz wspieranie transformacji cyfrowej i ekologicznej. Ponadto należy zwrócić należytą uwagę na możliwości państw członkowskich, różnice i konieczną współpracę między państwami członkowskimi, a także na możliwość realizacji wspomnianych inicjatyw oraz regularne monitorowanie realizacji i wyników planu działania. EKES podkreśla również kluczową rolę dialogu społecznego określoną w Europejskim filarze praw socjalnych. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Jeśli chodzi o środki krótkoterminowe, EKES docenia szybkie dostosowanie polityki konkurencji UE do pandemii COVID-19 oraz do wojny w Ukrainie i ich skutków gospodarczych (10). Elastyczność w stosowaniu zasad pomocy państwa, nawet jeśli ma ona charakter wyjątkowy i tymczasowy, miała zasadnicze znaczenie dla przetrwania przedsiębiorstw unijnych w bardzo trudnych czasach, co pozwoliło zachować konkurencyjność osiągniętą przez przedsiębiorstwa europejskie dzięki innowacjom i wydajności. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Ogromne znaczenie ma również zdrowa i uczciwa konkurencja – zarówno wewnętrzna, jak i w stosunku do konkurentów zagranicznych. Komitet docenia trwające prace mające na celu zwiększenie skuteczności zasad pomocy państwa na rzecz usług zdrowotnych i społecznych świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG), tak aby zapewnić lepszą jakość i dostępność takich usług dla obywateli na szczeblu lokalnym (11). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje również inicjatywę Komisji dotyczącą rozporządzenia w sprawie subsydiów zagranicznych zakłócających rynek wewnętrzny, ponieważ ma ona na celu uniknięcie wpływu zakłóceń na funkcjonowanie jednolitego rynku, zapewniając tym samym równe szanse dla konkurentów zagranicznych (12). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Wspomniany program na rzecz konkurencyjności byłby kolejnym krokiem w kierunku realizacji podstawowego celu wniosku prezydencji czeskiej, to jest zbudowania silniejszej i odporniejszej gospodarki UE. W związku z tym przyczyniłby się on do dobrostanu obywateli UE, a także do osiągnięcia neutralnej dla klimatu gospodarki o obiegu zamkniętym. Ponieważ konkurencyjność jest kwestią dotyczącą wszystkich, przedstawiciele partnerów społecznych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego muszą być ściśle zaangażowani w przygotowanie przedmiotowego programu. |
| --- | --- |

6.8.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” [COM(2021) 550 final] (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Unia rynków kapitałowych dla obywateli i przedsiębiorstw – nowy plan działania«” (COM(2020) 590 final) (Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 20).

2

(3)  Przemówienie przewodniczącej Ursuli von der Leyen na sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego na temat przygotowań do posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 20–21 października 2022 r.

3

(4)  „Achtung Europa!”, ECIPE 2021.

4

(5)  Prognoza gospodarcza z lata 2022 r.

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Koszt braku działań na poziomie europejskim – korzyści płynące z jednolitego rynku” (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 51).

6

(7)  How do laws and regulations affect competitiveness [W jaki sposób przepisy prawne i regulacje wpływają na konkurencyjność], OECD 2021.

7

How do laws and regulations affect competitiveness

(8)  Rada ds. Kontroli Regulacyjnej, sprawozdanie roczne za 2021 r.

8

(9)  Rada ds. Kontroli Regulacyjnej, sprawozdanie roczne za 2020 r.

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania«” (COM(2021) 713 final) (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 34).

10

(11)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zasady pomocy państwa mające zastosowanie do zdrowotnych i społecznych usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w scenariuszu popandemicznym. Przemyślenia i propozycje dotyczące oceny Komisji mającej na celu zmianę pakietu legislacyjnego z 2012 r.” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 8).

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie subsydiów zagranicznych zakłócających rynek wewnętrzny” (COM(2021) 223 final – 2021/0114 (COD)) (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 87).

12

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

574. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/83 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/83

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2021«”

(COM(2022) 337 final)

(2023/C 100/12)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2022 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 51/0/3 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 206/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27.10.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2022

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

51/0/3

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

206/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wzywa do stałego dialogu z Komisją na temat dalszych działań niezbędnych do wzmocnienia funkcjonowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES apeluje do Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji o ciągłe monitorowanie programów zatwierdzonych przez samą Komisję i uruchomionych przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 i wojnę w Ukrainie, aby uniknąć przekierowywania funduszy do nierentownych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W związku z powyższym EKES wzywa Komisję, by zastosowała maksymalną elastyczność dozwoloną przez zasady pomocy państwa, aby umożliwić państwom członkowskim wdrażanie programów zapewniających efektywną pomoc przedsiębiorstwom, na które ma wpływ wojna w Ukrainie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES pozytywnie ocenia nowe wytyczne Komisji w sprawie zasad pomocy państwa w dziedzinie ochrony klimatu i środowiska oraz celów związanych z energią i uważa je za krok we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera postępowania wyjaśniające w sprawie praktyk niekonkurencyjnych stosowanych przez gigantów technologicznych; jest to zgodne z jego stanowiskiem w sprawie aktu o rynkach cyfrowych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do ściślejszej współpracy między organami krajowymi w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji w celu dalszego egzekwowania unijnego prawa konkurencji wobec przedsiębiorstw, które stosują transgraniczne praktyki biznesowe ograniczające konkurencję i szkodliwe dla klientów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa do zapewnienia równych warunków konkurencyjnych w całym sektorze lotnictwa. Ostrzegałby jednak przed takim rozwojem rynku lotniczego, który z czasem prowadziłby do zdominowania rynku przez niewielką liczbę przewoźników lotniczych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES popiera wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie zakłócających rynek subsydiów zagranicznych przyznawanych przedsiębiorstwom spoza UE prowadzącym działalność w UE, ale wzywa Komisję do zwrócenia uwagi również na subsydia zakłócające rynek i inne praktyki antykonkurencyjne zarówno w przedsiębiorstwach państwowych, jak i prywatnych poza UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES ostrzega przed ewentualnymi porozumieniami antykonkurencyjnymi lub nadużywaniem pozycji dominującej w branży hipermarketów i sklepów spożywczych, które mają wpływ na konsumentów poprzez wyższe ceny, a na producentów – poprzez niższe ceny dostaw. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie nowego nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku, który uzupełnia inne środki ustawodawcze UE w zakresie zarządzania kryzysowego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa do podjęcia dalszych kroków w celu wzmocnienia konkurencji i jednolitego rynku w czasach, gdy gospodarki wciąż zmagają się z wyzwaniami wynikającymi z wysokich cen energii, ograniczeń po stronie podaży i z niepewności gospodarczej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że realizacja programu UE na rzecz gospodarki ekologicznej i cyfrowej opartego na fundamencie społecznej gospodarki rynkowej nie powinna ulec zmianie z powodu wojny w Ukrainie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ponadto EKES zaleca stosowanie pomocy państwa dozwolonej na mocy prawodawstwa UE w celu przeciwdziałania społeczno-gospodarczym skutkom wojny w Ukrainie, ze szczególnym uwzględnieniem równości płci i szerszej perspektywy płci, zwłaszcza w przypadku uchodźców w państwach członkowskich sąsiadujących z Ukrainą. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst

| 2.1. | W sprawozdaniu Komisji Europejskiej dotyczącym polityki konkurencji za 2021 r. przedstawiono najważniejsze zmiany polityki oraz inicjatywy ustawodawcze przeprowadzone w ubiegłym roku, a także wybór działań w zakresie egzekwowania. W 2021 r. Komisja dokonała przeglądu zasadniczych przepisów, wytycznych i obwieszczeń dotyczących konkurencji, jak wskazano w jej komunikacie „Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania” (1), w którym określono rolę polityki konkurencji w dążeniu Europy do odbudowy, w transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz w tworzeniu odpornego jednolitego rynku. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja przyjęła też wniosek dotyczący nowego rozporządzenia w celu wyeliminowania zakłóceń spowodowanych zniekształcającymi rynek subsydiami zagranicznymi przyznawanymi przez państwa trzecie przedsiębiorstwom działającym na jednolitym rynku (2), czyniąc to w następstwie wniosków z 2020 r. dotyczących aktu o rynkach cyfrowych i aktu o usługach cyfrowych, które zmierzały do stawienia czoła szerokiej gamie wyzwań cyfrowych (3). W akcie o rynkach cyfrowych w szczególności wprowadzono obowiązki, które pełnią rolę strażników dostępu dla przedsiębiorstw i konsumentów na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W celu sprostania wyzwaniom zaktualizowano zasady i wytyczne dotyczące ochrony konkurencji i łączenia przedsiębiorstw. Objęło to przegląd przepisów dotyczących porozumień wertykalnych w sprawie dostaw i horyzontalnych porozumień kooperacyjnych, przy czym w przypadku tych ostatnich chodziło zwłaszcza o ułatwienie przedsiębiorstwom współpracy w sposób zwiększający efektywność ekonomiczną. Ponadto Komisja opublikowała wyniki swojej oceny obwieszczenia w sprawie definicji rynku, która zawiera wytyczne co do sposobu egzekwowania reguł konkurencji na rynkach produktowych i geograficznych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja zaktualizowała także zasady pomocy państwa i wytyczne, aby pomóc w radzeniu sobie ze zmieniającymi się okolicznościami i wesprzeć transformację ekologiczną i cyfrową. Szczególnie istotna jest potrzeba zwiększenia odporności jednolitego rynku w obliczu niepewności gospodarczej. Komisja czyni to poprzez monitorowanie rozwoju sytuacji na rynku. W porę i zasadnie zaproponowała też tymczasowe ramy środków pomocy państwa, które pozwalają zapewnić wsparcie przedsiębiorstwom w całej UE. Wydarzenia powodowane napaścią Rosji na Ukrainę wymagają dalszego dostosowywania polityki przez Komisję. Komisja tymczasem wprowadziła wsparcie inwestycyjne do końca 2022 r. i wsparcie na potrzeby wypłacalności do dnia 31 grudnia 2023 r., co umożliwia państwom członkowskim pozyskiwanie funduszy prywatnych i udostępnianie ich MŚP. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Równie istotne znaczenie miał przegląd wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowisko oraz na obniżenie emisyjności działalności gospodarczej. Konieczne było rozszerzenie zakresu tych wytycznych o nowe rodzaje działalności gospodarczej, takie jak czysta mobilność i obniżenie emisyjności przemysłu. Zmienione wytyczne wspierają zatem Europejski Zielony Ład. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ponadto Komisja poddała przeglądowi rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych i wytyczne wertykalne. Celem jest aktualizacja wcześniejszych zasad, które uznano za nieodpowiednie do zakładanych celów, biorąc pod uwagę zmiany na rynku, takie jak wzrost sprzedaży przez internet. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Rozszerzono także zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, aby ułatwić realizację programów finansowanych przez UE. Zasadniczo przyczynia się to do uproszczenia zasad pomocy państwa mających zastosowanie do finansowania krajowego wchodzącego w zakres niektórych programów UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ponadto przyjęto zmienione wytyczne w sprawie pomocy regionalnej, aby umożliwić państwom członkowskim wspieranie regionów mniej uprzywilejowanych i regionów stojących przed wyzwaniami natury strukturalnej. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ważnym krokiem było dostosowanie się Komisji do obecnych i przyszłych potrzeb w zakresie egzekwowania prawa odnośnie do wyzwań związanych z transformacją cyfrową. Za niezwykle istotną uznano efektywność i skuteczność, z jaką Komisja może reagować na praktyki antykonkurencyjne stosowane przez firmy Apple, Amazon czy Facebook. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Komisja przeprowadziła też reorganizację, aby odpowiednio potraktować ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Istotne było również utworzenie grupy zadaniowej, aby wspierać wdrażanie aktu o rynkach cyfrowych. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Aby poprawić funkcjonowanie jednolitego rynku, przewidziano budżet w wysokości 4,2 mld EUR na Program na rzecz jednolitego rynku, mający służyć egzekwowaniu unijnej polityki konkurencji. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Skuteczne egzekwowanie unijnych reguł konkurencji i reformy regulacyjne mają kapitalne znaczenie dla transformacji cyfrowej gospodarki UE i dla zwiększenia odporności jednolitego rynku w bardzo trudnych czasach. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Dlatego też ogromnie ważne są postępowania wyjaśniające w obszarze ochrony konkurencji i dotyczące nadużyć popełnianych przez duże przedsiębiorstwa międzynarodowe. Ponadto kontrola połączeń przez Komisję zapewnia dokonywanie konsolidacji w sposób umożliwiający konkurencję na rynkach i pozwalający zaradzić dominacji rynkowej. Przyjęto 396 decyzji dotyczących połączeń w różnorakich sektorach, co jest imponującą liczbą. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Kolejnym ważnym posunięciem było ukierunkowanie wytycznych w sprawie infrastruktury szerokopasmowej, która zaspokajałaby zapotrzebowanie na bardzo szybką transmisję danych, jak określono w unijnej wizji społeczeństwa gigabitowego do 2025 r. i w strategii cyfrowej UE, a także w celach szczegółowych, o których mowa w cyfrowym kompasie na 2030 r. Pomoc państwa wspiera infrastrukturę szerokopasmową w całej UE w sytuacjach, gdy brakuje bodźca dla prywatnych operatorów do zapewnienia odpowiedniego zasięgu łączności szerokopasmowej. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Działania Komisji wniosły też wkład w osiąganie celów środowiskowych, zwłaszcza jeśli chodzi o obniżenie emisyjności gospodarek oraz stopniowe, lecz nieprzerwane przestawianie sektora transportu z paliw kopalnych na alternatywne. Unikanie zakłóceń konkurencji jest niezwykle ważne dla wspierania Europejskiego Zielonego Ładu i również w tej sferze Komisja zatwierdziła szereg środków pomocy państwa zmierzających do ułatwienia transformacji ekologicznej UE. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Istotne były też egzekwowanie ochrony konkurencji i kontrola połączeń w przemyśle motoryzacyjnym, co przyczynia się do zielonej transformacji. To działanie Komisji wiązało się z nałożeniem grzywien sięgających setek milionów euro. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Ogromnie ważne jest to, że rola Komisji we wspieraniu polityki konkurencji wiąże się ze sposobem, w jaki konkurencja sprzyja konsumentom w całej UE. Jak słusznie wskazano w sprawozdaniu, społeczna gospodarka rynkowa jest jednym z filarów UE, a stałe egzekwowanie reguł konkurencji i ochrona konkurencji wspierają dalszy rozwój tej gospodarki. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | To samo uzasadnienie odnosi się do usług finansowych – Komisja zajęła się sprawą potencjalnych karteli w sektorze usług finansowych, nakładając ogromne grzywny na szereg instytucji finansowych. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Równie istotna była reakcja Komisji na gospodarcze i społeczne skutki pandemii COVID-19, polegająca na zastosowaniu elastyczności przewidzianej w zasadach pomocy państwa za pośrednictwem tymczasowych ram środków pomocy państwa. Dzięki temu państwa członkowskie mogły zapewnić przedsiębiorstwom takie programy jak gwarancje kredytowe. Komisja na podstawie tymczasowych ram zatwierdziła szereg programów opiewających na miliardy euro w wielu sektorach dotkniętych ograniczeniami związanymi z COVID-19, m.in. w sektorze lotnictwa, aby zaspokoić potrzeby w zakresie płynności i kapitału. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Istotnym wkładem Komisji były także wytyczne i wsparcie zapewnione w celu ułatwienia realizacji planów odbudowy i zwiększania odporności przedłożonych przez państwa członkowskie. Było to konieczne do tego, by plany były zgodne z zasadami pomocy państwa. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.20.1. | W 2021 r. Komisja wciąż zapewniała spójne stosowanie art. 101 i 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Ponadto monitorowała i wspierała wysiłki państw członkowskich na rzecz włączenia dyrektywy w sprawie Europejskiej Sieci Konkurencji Plus (4) do prawa krajowego. Ta dyrektywa upoważnia organy ochrony konkurencji w całej UE do skuteczniejszego egzekwowania reguł konkurencji i zapewniania właściwego funkcjonowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

2.20.1.

| 2.21. | Ponadto Komisja była nadal aktywna w Komitecie OECD ds. Konkurencji, w Międzynarodowej Sieci Konkurencji oraz w Konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju. |
| --- | --- |

2.21.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES dostrzega konstruktywną pracę wykonaną przez Komisję w celu dalszego wzmacniania jednolitego rynku poprzez egzekwowanie reguł konkurencji i ochronę konkurencji w całej UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES odnotowuje również sprawność, z jaką Komisja zareagowała w celu złagodzenia skutków ograniczeń związanych z COVID-19, przyjmując tymczasowe ramy środków pomocy państwa, aby umożliwić państwom członkowskim niezbędne wspieranie przedsiębiorstw, a jednocześnie zachować integralność jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tak samo skutecznie Komisja zareagowała na kryzys, który wywołała napaść Rosji na Ukrainę. EKES jest zdania, że szybkie przyjęcie tymczasowych kryzysowych ram pomocy państwa miało równie doniosłe znaczenie jak działania podjęte w związku z ograniczeniami wynikającymi z pandemii COVID-19. W związku z tym EKES wzywa Komisję do zastosowania wszelkiej elastyczności dozwolonej w ramach zasad pomocy państwa w przypadku wstrząsów gospodarczych w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca też uwagę na pracę, jaką Komisja wykonała w związku z przeglądem podstawowych rozporządzeń, wytycznych i obwieszczeń, aby uczynić je adekwatnymi do zakładanych celów, zwłaszcza w przypadku zmiany rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych i wytycznych wertykalnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że przyjęcie rozporządzenia rozszerzającego zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych i publikacja wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz na cele związane z energią są ważnymi krokami wspierającymi realizację głównych celów polityki UE. Za istotne uznaje również przyjęcie zmienionego komunikatu w sprawie ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES dostrzega wysiłki podjęte w celu przyjęcia aktu o rynkach cyfrowych. Sądzi, że ten akt prawny stanowi ogromny krok w kierunku egzekwowania reguł konkurencji i ochrony klientów w korzystaniu z usług cyfrowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zauważa również, że w toku jest przyjmowanie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie subsydiów zagranicznych zakłócających rynek wewnętrzny. EKES w licznych opiniach wyrażał sprzeciw wobec udzielania zakłócających rynek subsydiów zagranicznych przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w UE. Proponowane rozporządzenie dałoby Komisji nowe uprawnienia do badania takich subsydiów i podejmowania w razie potrzeby środków kompensacyjnych. Według EKES-u jest to zgodne z zasadą uczciwej konkurencji na równych warunkach. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES przyjmuje do wiadomości środki mające przeciwdziałać praktykom monopolistycznym oraz działania podjęte w zakresie kontroli połączeń. Takie kroki są niezbędne do zachowania integralności jednolitego rynku i ochrony obywateli UE, w szczególności w obliczu decyzji podejmowanych przez gigantów technologicznych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Zatwierdzenie przez Komisję szeregu środków pomocy państwa wspierających transformację ekologiczną UE, w tym środków wsparcia na rzecz energii ze źródeł odnawialnych i czystej mobilności, toruje drogę do dalszych pozytywnych działań w przyszłości. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Zalecenia szczegółowe

| 4.1. | EKES domaga się stałego dialogu z Komisją na temat dalszych działań niezbędnych do wzmocnienia funkcjonowania jednolitego rynku. W związku z tym zwraca uwagę na swoją niedawną opinię, w której wskazano niedociągnięcia jednolitego rynku UE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES wprawdzie pochwalił tempo reakcji Komisji na ograniczenia związane z COVID-19, a ostatnio na skutki gospodarcze wojny w Ukrainie, jednak apeluje o stałe monitorowanie programów zatwierdzonych przez samą Komisję i uruchomionych przez państwa członkowskie w odpowiedzi na pandemię COVID-19 i wojnę w Ukrainie, aby uniknąć przekierowywania funduszy do nierentownych przedsiębiorstw. Poziom potrzebnego wsparcia oraz presja na rządy w całej UE, by udzielały pomocy państwa, są nadzwyczaj wysokie i mogą prowadzić do takich sytuacji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W związku z powyższym EKES wzywa Komisję, by zastosowała maksymalną elastyczność dozwoloną przez zasady pomocy państwa, aby umożliwić państwom członkowskim wdrażanie programów zapewniających efektywną pomoc przedsiębiorstwom i społecznościom, na które wpływa wojna w Ukrainie. Zarazem podkreśla, że taka pomoc powinna być dozwolona przy minimalnych zakłóceniach konkurencji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zwraca uwagę na starania podejmowane w celu wsparcia zielonego programu działań UE za pomocą polityki konkurencji. Są one niezwykle ważne i nowe wytyczne Komisji w sprawie zasad pomocy państwa w dziedzinie ochrony klimatu i środowiska oraz celów związanych z energią to krok we właściwym kierunku. Ponieważ te trzy sektory są wzajemnie powiązane, EKES uważa, że nowe wytyczne stanowią solidną podstawę dla skutecznego wspierania Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zwraca uwagę na przeprowadzone przez Komisję postępowania wyjaśniające w sprawie praktyk niekonkurencyjnych stosowanych przez kilku gigantów technologicznych i w pełni popiera te postępowania, ponieważ wpisują się one w jego stanowisko w sprawie aktu o rynkach cyfrowych, w szczególności co do wagi tego aktu jako środka umożliwiającego konkurencję w dziedzinie usług cyfrowych oraz ochronę obywateli UE przed nadużyciami ze strony gigantów technologicznych. Świadczy to o tym, że Komisja ma obecnie większy wpływ na realizację swojego celu, jakim jest przejście na bardziej regulowany rynek cyfrowy. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES wzywa do ściślejszej współpracy między organami krajowymi w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji w celu dalszego egzekwowania unijnego prawa konkurencji wobec przedsiębiorstw, które stosują transgraniczne praktyki biznesowe ograniczające konkurencję i szkodliwe dla klientów. EKES uważa za bardzo istotną koordynację dochodzeń. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zwracał uwagę na znaczenie decyzji Komisji dotyczących sektora lotnictwa, zwłaszcza w czasie pandemii, i apeluje o zapewnienie równych warunków konkurencyjnych w całym sektorze. Ostrzegałby jednak przed takim rozwojem sektora i rynku lotniczego, który z czasem mógłby prowadzić do zdominowania rynku przez niewielką liczbę przewoźników lotniczych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES całkowicie popiera proponowany wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie zniekształcających rynek subsydiów zagranicznych dla przedsiębiorstw spoza UE prowadzących działalność w UE. Takie subsydia w oczywisty sposób zakłócają konkurencję, a przedsiębiorstwa zagraniczne mogą również uzyskiwać korzyści podatkowe, co prowadzi do dalszych zakłóceń konkurencji. EKES wzywa również Komisję do podjęcia odpowiednich działań w sprawie zakłócających rynek subsydiów i innych praktyk antykonkurencyjnych stosowanych w przedsiębiorstwach (państwowych lub prywatnych) poza UE. Pomogłoby to również w osiągnięciu celów europejskiej strategii przemysłowej. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES odnotowuje, że Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji monitorują sytuację łańcuchów dostaw żywności w Europie. Ostrzega przed możliwymi porozumieniami antykonkurencyjnymi lub nadużyciami pozycji dominującej, które wpływają na konsumentów poprzez wyższe ceny. EKES ostrzega również przed tym, że branża hipermarketów i sklepów spożywczych odgrywa dominującą rolę na rynku żywności ze szkodą dla konsumentów ze względu na wyższe ceny i ze szkodą dla producentów ze względu na niższe ceny dostaw. EKES zdaje sobie sprawę, że na państwach członkowskich spoczywa ciężar odpowiedzialności za wdrożenie dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w celu zaradzenia przypadkom, gdy występują zakłócenia równowagi w indywidualnych relacjach biznesowych (5). Wzywa zatem Komisję do stałego monitorowania efektywności analizy rynku i działań przeprowadzanych przez organy krajowe. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie nowego nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku, który uzupełnia inne unijne środki ustawodawcze dotyczące zarządzania kryzysowego, takie jak Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, a także przepisy UE dotyczące konkretnych sektorów, łańcuchów dostaw oraz produktów, takich jak zdrowie, półprzewodniki i zapewnienie dostępu do żywności, które to przepisy już przewidują ukierunkowane środki reagowania kryzysowego. Zdaniem EKES-u zapewnia to wyważone ramy zarządzania kryzysowego pozwalające określić różnorakie zagrożenia dla jednolitego rynku i zapewnić jego sprawne funkcjonowanie poprzez: stworzenie struktury zarządzania kryzysowego, zaproponowanie nowych środków w celu skompensowania negatywnych skutków dla jednolitego rynku oraz dopuszczenie środków ostatecznych w sytuacjach nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES wzywa do podjęcia dalszych kroków w celu wzmocnienia konkurencji i jednolitego rynku w czasach, gdy gospodarki wciąż zmagają się z wyzwaniami wynikającymi z wysokich cen energii, ograniczeń po stronie podaży i niepewności gospodarczej. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że realizacja programu UE na rzecz gospodarki ekologicznej i cyfrowej opartego na fundamencie społecznej gospodarki rynkowej nie powinna ulec zmianie z powodu trwającego kryzysu w Ukrainie. Utrzymanie rynków zapewniających unijnym obywatelom konkurencyjne i sprawiedliwe ceny powinno pozostać celem UE, realizowanym za pomocą działań Komisji i organów krajowych z całej UE. W związku z tym należy odnieść się do niedawnego wniosku Komisji dotyczącego wspólnego udzielania zamówień na gaz ziemny jako do tymczasowego, lecz skutecznego rozwiązania służącego stabilizacji cen energii. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ostatni punkt odnosi się do stosowania pomocy państwa dozwolonej na mocy przepisów UE w celu wsparcia środków przeciwdziałających społeczno-gospodarczym skutkom wojny w Ukrainie, w tym kryzysowi uchodźczemu dotykającemu państwa członkowskie graniczące z Ukrainą. Należy również zwrócić szczególną uwagę na równouprawnienie płci i szerszą perspektywę płci. |
| --- | --- |

4.13.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  „Polityka konkurencji gotowa na nowe wyzwania”, COM(2021) 713 final.

1

(2)  COM(2021) 223 final.

2

(3)  COM(2020) 842 final.

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. mająca na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego (Dz.U. L 11 z 14.1.2019, s. 3).

4

(5)  Ta dyrektywa została zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniającą dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta (Dz.U. L 328 z 18.12.2019, s. 7).

5

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/89 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/89

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Nowy europejski plan na rzecz innowacji”

(COM(2022) 332 final)

(2023/C 100/13)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Współsprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 177/0/0 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27.10.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

177/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje zaproponowany przez Komisję europejski plan na rzecz innowacji i popiera zwłaszcza jego dwojaki cel polegający na wspieraniu konkurencyjności Europy, a także zdrowia i dobrostanu jej obywatelek i obywateli. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również nacisk, który Komisja kładzie na konieczność nadrobienia obecnego dystansu UE pod względem przedsiębiorstw scale-up (zwiększających skalę działalności) oraz najbardziej zaawansowanych technologii (ang. „deep tech”) w stosunku do państw trzecich, w których bardziej rozpowszechnione są przedsiębiorstwa technologiczne w fazie wzrostu. EKES proponuje, by Komisja położyła większy nacisk na rolę, którą w transformacji ekologicznej i cyfrowej odgrywają szczególnie przedsiębiorstwa, MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up, a także kierowane przez nie sieci innowacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES docenia strukturę wniosku, która opiera się na pięciu obszarach przewodnich. Konieczne jest również zapewnienie narzędzi do weryfikacji i monitorowania osiągniętych wyników. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES odnosi się przychylnie do propozycji utworzenia grupy doradczej ds. przepisów przyjaznych innowacjom w usługach publicznych oraz proponuje, by jego przedstawiciel był pełnoprawnym członkiem tej grupy. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla znaczenie finansowania infrastruktury testowo-doświadczalnej, by pomóc przedsiębiorstwom typu start-up, wypełniając lukę między laboratoriami a zastosowaniami komercyjnymi. Dlatego też z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie nowej koncepcji „obiektów przeprowadzających testy i doświadczenia” do projektu zmiany ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczącego pomocy państwa (GBER). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES pochwala również inicjatywę dotyczącą zamówień publicznych. W tym kontekście proponuje, by przewidziano udział co najmniej jednego przedsiębiorstwa typu start-up w ofertach składanych w ramach innowacyjnych zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla znaczenie solidnego systemu własności intelektualnej mającego zastosowanie do wynalazków przedsiębiorstw typu start-up, by wesprzeć stały rozwój badań naukowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję do wspierania międzyregionalnego wymiaru inwestycji z udziałem regionów mniej i bardziej innowacyjnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaznacza, że wsparcie publiczne powinno również przynosić korzyści szkolnictwu wyższemu i laboratoriom innowacji. W związku z tym sugeruje, aby z myślą o realizacji innowacyjnych celów Komisja skorzystała z szeregu pilotażowych ośrodków badawczych i uczelni. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również wsparcie przez Komisję państw członkowskich w kontynuacji postępów w zakresie projektów transgranicznych będących przedmiotem wspólnego zainteresowania europejskiego. Dlatego proponuje, by finansowano zarówno działalność badawczą, jak i rozwój zawodowy naukowców i by innowatorzy, ewentualnie za pośrednictwem platformy Innospace, mieli możliwość dalszego rozwijania wyników badań wspieranych ze środków publicznych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES odnosi się pozytywnie do publikacji wytycznych, by pomóc zainteresowanym władzom w wyborze najbardziej odpowiedniego europejskiego programu strategicznego, i podkreśla znaczenie horyzontalnego zastosowania programów strategicznych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pomysł przeanalizowania bardziej korzystnego opodatkowania opcji na akcje, a także systemu podatkowego dla utalentowanych osób przemieszczających się za granicę. Zwraca się do Komisji o koordynację krajowych inicjatyw mających na celu rozwijanie talentów. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES pochwala wyrażony przez Komisję zamiar opracowania solidniejszych i bardziej porównywalnych baz danych oraz wspólnej taksonomii danych, które mogą stanowić podstawę polityki na wszystkich poziomach, a także jej dążenie do rozpowszechnienia najlepszych praktyk w zorganizowany sposób za pośrednictwem Europejskiej Rady ds. Innowacji. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również zamiar Komisji, by dzielić się najlepszymi praktykami i publikować wytyczne dla rządów w sprawie sposobu ich stosowania, aby przezwyciężyć rozdrobnienie regulacji między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Kontekst

| 2.1. | Celem nowego europejskiego planu na rzecz innowacji jest doprowadzenie do tego, by Europa zajęła czołową pozycję w nowej fali innowacji i najbardziej zaawansowanych technologicznie („deep tech”) przedsiębiorstw typu start-up za pomocą następujących inicjatyw:






  — | ułatwienia europejskim przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up dostępu do finansowania, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

ułatwienia europejskim przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up dostępu do finansowania,

| — | poprawy warunków, by umożliwić innowatorom testowanie nowych pomysłów za pomocą piaskownic regulacyjnych, |
| --- | --- |

—

poprawy warunków, by umożliwić innowatorom testowanie nowych pomysłów za pomocą piaskownic regulacyjnych,

| — | przyczynienia się do tworzenia „regionalnych dolin innowacji”, również w regionach opóźnionych w rozwoju, |
| --- | --- |

—

przyczynienia się do tworzenia „regionalnych dolin innowacji”, również w regionach opóźnionych w rozwoju,

| — | przyciągania i zatrzymywania talentów w Europie, |
| --- | --- |

—

przyciągania i zatrzymywania talentów w Europie,

| — | poprawy ram politycznych poprzez zastosowanie jaśniejszej terminologii oraz jaśniejszych wskaźników i zbiorów danych, a także wsparcia strategicznego dla państw członkowskich. |
| --- | --- |

—

poprawy ram politycznych poprzez zastosowanie jaśniejszej terminologii oraz jaśniejszych wskaźników i zbiorów danych, a także wsparcia strategicznego dla państw członkowskich.

| 2.2. | Nowy europejski plan na rzecz innowacji przewiduje 25 konkretnych działań podzielonych na pięć obszarów przewodnich:






  — | Finansowanie przedsiębiorstw scale-up będzie zachęcać do inwestycji ze strony inwestorów instytucjonalnych i innych inwestorów prywatnych. |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

Finansowanie przedsiębiorstw scale-up będzie zachęcać do inwestycji ze strony inwestorów instytucjonalnych i innych inwestorów prywatnych.

| — | Wspieranie innowacji za pomocą przestrzeni doświadczalnych i zamówień publicznych ułatwi innowacje. |
| --- | --- |

—

Wspieranie innowacji za pomocą przestrzeni doświadczalnych i zamówień publicznych ułatwi innowacje.

| — | Przyspieszenie i wzmocnienie innowacji w europejskich ekosystemach w całej UE poprzez rozwiązanie problemu dysproporcji między krajami i regionami przyczyni się do tworzenia i wzajemnego powiązania regionalnych dolin innowacji i pomoże państwom członkowskim przeznaczyć co najmniej 10 mld EUR na związane z priorytetami UE innowacje na szczeblu regionalnym. |
| --- | --- |

—

Przyspieszenie i wzmocnienie innowacji w europejskich ekosystemach w całej UE poprzez rozwiązanie problemu dysproporcji między krajami i regionami przyczyni się do tworzenia i wzajemnego powiązania regionalnych dolin innowacji i pomoże państwom członkowskim przeznaczyć co najmniej 10 mld EUR na związane z priorytetami UE innowacje na szczeblu regionalnym.

| — | Promowanie, przyciąganie i zatrzymywanie talentów w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii (ang. „deep tech”) umożliwi zagwarantowanie rozwoju i wewnętrznego przepływu tego rodzaju talentów o kluczowym znaczeniu. |
| --- | --- |

—

Promowanie, przyciąganie i zatrzymywanie talentów w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii (ang. „deep tech”) umożliwi zagwarantowanie rozwoju i wewnętrznego przepływu tego rodzaju talentów o kluczowym znaczeniu.

| — | Usprawnienie narzędzi kształtowania polityki będzie miało kluczowe znaczenie dla opracowania i wykorzystania solidnych i porównywalnych zbiorów danych oraz wspólnych definicji (start-up, scale-up), które mogą wyznaczać kierunek polityki na wszystkich szczeblach w całej UE. |
| --- | --- |

—

Usprawnienie narzędzi kształtowania polityki będzie miało kluczowe znaczenie dla opracowania i wykorzystania solidnych i porównywalnych zbiorów danych oraz wspólnych definicji (start-up, scale-up), które mogą wyznaczać kierunek polityki na wszystkich szczeblach w całej UE.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje opracowany przez Komisję europejski plan na rzecz innowacji, a w szczególności jego dwojaki cel polegający na wspieraniu – z jednej strony – konkurencyjności Europy, a – z drugiej strony – dobrostanu obywateli europejskich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W związku z tym EKES docenia to, że plan Komisji opiera się na ogólnym celu, którym jest wyeliminowanie utrzymującej się przepaści innowacyjnej między państwami członkowskimi i w obrębie regionów europejskich, która może być przeszkodą w osiągnięciu spójności społecznej i gospodarczej. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uważa, że dywidenda cyfrowa powinna być dostępna dla wszystkich obywatelek i obywateli europejskich niezależnie od ich miejsca zamieszkania. Rewolucja cyfrowa powinna wypełnić wciąż utrzymujące się luki powstałe podczas rewolucji przemysłowej. Pogłębiły się one w niektórych państwach członkowskich, które przystąpiły do UE po upadku żelaznej kurtyny. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jest to obecnie tym istotniejsze, że wszystkie państwa członkowskie i regiony UE muszą być niezależne od państw trzecich, które – jak pokazują wojna w Ukrainie, trwający kryzys energetyczny i niedobór czipów – nie zawsze są wiarygodne, a w każdym razie nie podzielają podstawowych wartości europejskich. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ponadto nacisk, który Komisja kładzie na konieczność nadrobienia dystansu UE pod względem przedsiębiorstw scale-up (zwiększających skalę działalności) oraz najbardziej zaawansowanych technologii (ang. „deep tech”) w stosunku do państw trzecich, w których bardziej rozpowszechnione są przedsiębiorstwa technologiczne w fazie wzrostu. Proponuje ponadto, by Komisja położyła większy nacisk na rolę, którą w transformacji ekologicznej i cyfrowej odgrywają przedsiębiorstwa, MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up, a także kierowane przez nie sieci innowacji, wspierając ich konkurencyjność (1). Istotne jest ponadto propagowanie inicjatyw mających na celu przekształcenie również tradycyjnych przedsiębiorstw w innowacyjne. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zdaniem EKES-u głębsza i bardziej jednolita cyfryzacja może wywołać pozytywne sprzężenie zwrotne, poprawiając dobrostan obywatelek i obywateli, prowadząc do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, zwiększając spójność gospodarczą i społeczną Unii, a także zmniejszając zależność przemysłową i gospodarczą od państw trzecich, które nie podzielają tych samych wartości. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ze wszystkich powyższych przyczyn EKES ocenia w pełni pozytywnie aspekt merytoryczny inicjatywy Komisji oraz go popiera. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również strukturę inicjatywy, która opiera się na pięciu obszarach przewodnich. Zwraca uwagę, że należy zapewnić narzędzia do stałej weryfikacji i monitorowania osiąganych wyników w celu przygotowania – w razie potrzeby – niezbędnych środków korygujących i poprawiających. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES odnosi się przychylnie do propozycji utworzenia grupy doradczej ds. przepisów przyjaznych innowacjom w usługach publicznych oraz proponuje, by jego przedstawiciel był pełnoprawnym członkiem tej grupy. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Obszar przewodni dotyczący finansowania przedsiębiorstw scale-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii

| 4.1. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje wszystkie środki zaproponowane w celu obniżenia kosztów nowych inwestycji finansowanych z kapitału własnego w całej UE. Należy do nich możliwość wykorzystania praw własności intelektualnej jako zabezpieczenia oraz propozycja nowego aktu o notowaniach, który uprości i ułatwi zarówno wymogi dotyczące wejścia na giełdę, jak i wymogi dotyczące dalszego notowania na giełdzie w odniesieniu do niektórych rodzajów przedsiębiorstw w celu zmniejszenia kosztów i zwiększenia pewności prawa dla emitentów, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony inwestorów i integralności rynku. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zaznacza, że Europa musi posiadać system własności intelektualnej, który zapewni właściwą równowagę między otwartą nauką a własnością intelektualną. W związku z tym wiele przedsiębiorstw typu start-up ma (lub stosuje) podstawowe normy (tzw. patent niezbędny do spełnienia normy). Należy wystrzegać się nakładania zobowiązań prawnych, przynajmniej na MŚP, do prowadzenia niezbędnych kontroli zbiorów norm podstawowych (tzw. patentów niezbędnych do spełnienia normy), na które zamierzają udzielić licencji. Taki obowiązek mógłby zaszkodzić innowacji, ponieważ może wydłużać negocjacje, wywołując spory na etapie, na którym perspektywy uzyskania przychodów z licencji nie są jeszcze pewne. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje akcent położony na kobiety i gromadzenie danych na temat kobiet i słabiej reprezentowanych grup, by opracować ukierunkowaną politykę mającą na celu zlikwidowanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn i innych różnic, które występują również w przedsiębiorstwach typu start-up. Promowanie zatrudnienia kobiet w sektorze innowacji ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia konkurencyjności Europy, a ustanowienie wskaźnika dotyczącego płci i słabiej reprezentowanych grup jest przydatnym narzędziem poznawczym służącym rozwiązaniu tego problemu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zwraca uwagę, że istotne jest wprowadzanie również przez MŚP i skonsolidowane spółki o średniej kapitalizacji innowacji z myślą o transformacji ekologicznej i cyfrowej. Dlatego też trzeba uwzględnić w planie środki wspomagające je w tym przedsięwzięciu i podnoszące ich konkurencyjność. Ogólniej rzecz biorąc, ważne jest stworzenie ekosystemu, który umożliwi również przedsiębiorstwom tradycyjnym przekształcenie się w innowacyjne. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zważywszy, że – jak podkreśla Komisja – produkty bankowe są głównym źródłem finansowania przedsiębiorstw, EKES podkreśla znaczenie gwarancji finansowanych ze środków publicznych i wzywa Komisję do rozważenia możliwości powielenia w tym obszarze środków już przewidzianych w tymczasowych ramach dotyczących pandemii COVID-19 i wojny w Ukrainie. W tym względzie możliwe jest, że gwarancje publiczne przyciągną inwestorów długoterminowych i bardziej niechętnych do podejmowania ryzyka (takich jak fundusze emerytalne i państwowe fundusze majątkowe), których środki nie są w pełni wykorzystywane w Europie. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W tym obszarze przewodnim EKES zwraca się do Komisji o danie pierwszeństwa transgranicznym laboratoriom badawczym i firmom odpryskowym typu start-up różnych uczelni. W istocie szeroko zakrojona współpraca między szkołami wyższymi może sprzyjać innowacjom wraz z praktycznymi zastosowaniami w ramach podejścia oddolnego, które wydaje się bardziej nadawać do pobudzania kreatywności. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES wzywa ponadto Komisję do skoncentrowania wsparcia UE na poszczególnych sektorach (np. czipach, energii odnawialnej itp.), by promować badania stosowane tam, gdzie są one rzeczywiście potrzebne do realizacji celów strategicznych Unii. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES apeluje do Komisji, by oprócz zmniejszenia kosztów nowych inwestycji finansowanych z kapitału własnego i harmonizacji systemów podatkowych rozważyła wprowadzenie specjalnego unijnego finansowania scale-up, aby wesprzeć wzrost określonych strategicznych przedsiębiorstw typu start-up. Może to również zmniejszyć atrakcyjność tzw. zabójczych przejęć lub przeniesienia za granicę, gdyż założyciele mogliby wspierać rozwój swoich przedsiębiorstw bez ich sprzedaży lub przeniesienia. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES apeluje, by Komisja rozważyła stworzenie europejskiego rynku cyfrowego dla przedsiębiorstw typu start-up, by mogły nawiązywać kontakty z potencjalnymi inwestorami w całej UE. Taki rynek mógłby pomóc w pokonaniu trudności, które przedsiębiorstwa tego typu, zwłaszcza w mniejszych państwach członkowskich, mogą napotykać, poszukując inwestorów na poziomie lokalnym i starając się uzyskać w odpowiednim czasie znaczącą płynność. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES podkreśla znaczenie infrastruktury technologicznej dla rozwoju technologii przedsiębiorstw typu start-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii. W związku z tym trzeba w większym stopniu wspierać i ułatwiać ten dostęp. W przypadku infrastruktury i danych finansowanych ze środków publicznych można by przewidzieć obowiązki w zakresie otwartego i niedyskryminującego dostępu. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Obszar przewodni: stymulowanie innowacji typu „deep tech” poprzez przestrzenie doświadczalne i zamówienia publiczne

| 5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje publikację wytycznych w sprawie piaskownic regulacyjnych, stanowisk badawczych i żywych laboratoriów, aby przyciągnąć eksperymenty do UE, a także rozpowszechnić najlepsze praktyki w państwach członkowskich z myślą o harmonizacji. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również wprowadzenie w ramach pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną (BRI) nowej zasady umożliwiającej państwom członkowskim finansowanie większej liczby infrastruktur testowo-doświadczalnych. W tym kontekście proponuje ustalenie pułapu kwalifikujących się krajowych środków publicznych, aby nie postawić w gorszym położeniu mniejszych lub biedniejszych państw członkowskich, lub zapewnienie ukierunkowanego i uzupełniającego finansowania europejskiego dla tych państw członkowskich, które nie są w stanie konkurować w wyścigu o pomoc państwa. Sugeruje również opublikowanie europejskich wytycznych w celu ujednolicenia interpretacji krajowych w przypadkach, w których mogą się one różnić. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES podkreśla znaczenie finansowania infrastruktur testowo-doświadczalnych, by pomóc przedsiębiorstwom typu start-up w rozwinięciu technologii i wypełnieniu luki między laboratoriami a zastosowaniami komercyjnymi. Dlatego też z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie nowej koncepcji „obiektów przeprowadzających testy i doświadczenia” do projektu zmiany GBER w sprawie pomocy państwa. W szczególności należy odróżnić koncepcję „obiektów przeprowadzających testy i doświadczenia” od tego, co powszechnie nazywamy „infrastrukturą technologiczną”. W tym względzie do ich odróżnienia może posłużyć przeważające zastosowanie gospodarcze. Ponadto trzeba zrównać progi powodujące obowiązek zgłoszenia do poziomu 20 mln EUR zarówno w przypadku obiektów przeprowadzających testy i doświadczenia, jak i infrastruktury technologicznej, a także zapewnić system korzystny dla przedsiębiorstw, które pokrywają co najmniej 5 % kosztów inwestycji w infrastrukturę technologiczną. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES pochwala również inicjatywę dotyczącą zamówień publicznych. W tym kontekście proponuje rozważenie możliwości wprowadzenia mechanizmu gwarantującego udział co najmniej jednego przedsiębiorstwa typu start-up w najbardziej innowacyjnych zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES podkreśla znaczenie solidnego systemu własności intelektualnej mającego zastosowanie do wynalazków przedsiębiorstw typu start-up, by wesprzeć stały rozwój badań naukowych. Gdy partnerzy biznesowi domagają się wyłączności wyników naukowych na wczesnym etapie (co wymaga wyłączności w celu wsparcia laboratoriów naukowych i współpracy z nimi), istnieje ryzyko, że te wyniki nie zostaną dalej rozwinięte przez laboratoria naukowe, gdyż nie będą już atrakcyjne z ekonomicznego punktu widzenia. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Obszar przewodni: przyspieszenie i wzmocnienie innowacji w europejskich ekosystemach innowacji w całej UE oraz przeciwdziałanie przepaści innowacyjnej

| 6.1. | EKES wzywa Komisję do wspierania międzyregionalnego wymiaru inwestycji, w szczególności zaś z zadowoleniem przyjmuje priorytetowe znaczenie nadane niektórym projektom z zakresu innowacji na szczeblu międzyregionalnym, związanym z głównymi priorytetami UE (takimi jak zrównoważony rozwój) z udziałem mniej i bardziej innowacyjnych regionów. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES zaznacza, że innowacje opierają się na całym łańcuchu badawczo-rozwojowym, począwszy od badań podyktowanych ciekawością, a skończywszy na badaniach i rozwoju zorientowanych na zastosowanie, a także na sektorze edukacji i szkoleń i że są zależne od zdolności i zasobów niezbędnych do wdrożenia innowacji, o których decydują systemy polityczne, kulturowe i społeczno-gospodarcze. W związku z tym podkreśla, że aby wprowadzić innowacje strukturalne i opracować nowe zorientowane na zastosowanie pomysły, wsparcie publiczne powinno również przynosić korzyści szkolnictwu wyższemu, w tym kształceniu zawodowemu (które ma kluczowe znaczenie dla przyspieszenia innowacji) i laboratoriom innowacji, a nie tylko projektom, które osiągnęły już etap rynku. Do realizacji tego celu Komisja może wykorzystać szereg uczelni pilotażowych. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również wsparcie Komisji dla państw członkowskich w kontynuacji postępów w zakresie ważnych projektów transgranicznych stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania i podkreśla wagę wspierania również etapu badań, ponieważ innowacje są procesem lokalnym, który wymaga wspierania od samego początku w ramach podejścia oddolnego, zgodnie ze sprawozdaniem końcowym w sprawie przyszłości Europy (propozycje 12 i 35). W związku z tym należy finansować zarówno działalność badawczą, jak i rozwój zawodowy naukowców. Innowatorzy, ewentualnie za pośrednictwem platformy Innospace, powinni mieć możliwość dalszego rozwijania wyników badań, które są wspierane publicznie. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje opublikowanie wytycznych mających pomóc zainteresowanym władzom w wyborze najbardziej odpowiedniego europejskiego programu strategicznego. Zaznacza również, że ważne jest, by nie opracowywać programów strategicznych w sposób hermetyczny, lecz uwzględniać ich komplementarność i, w miarę możliwości, stosować je horyzontalnie. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Obszar przewodni: wspieranie, przyciąganie i zatrzymywanie talentów w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii (ang. „deep tech”)

| 7.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę mającą na celu zwiększenie możliwości i kojarzenie pracodawców z talentami w całej Europie. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje pomysł rozważenia możliwości bardziej korzystnego opodatkowania opcji na akcje w UE. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Wzywa Komisję do uwzględnienia sytuacji podatkowej utalentowanych osób przemieszczających się przez granice, by uniknąć przeszkód w swobodnym przepływie talentów. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Zwraca się do Komisji o koordynację krajowych inicjatyw mających na celu rozwijanie talentów. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Obszar przewodni: udoskonalenie narzędzi kształtowania polityki

| 8.1. | EKES pochwala wyrażony przez Komisję zamiar opracowania solidniejszych i bardziej porównywalnych baz danych oraz wspólnej taksonomii danych, a także jej dążenie do rozpowszechnienia najlepszych praktyk w zorganizowany sposób za pośrednictwem Europejskiej Rady ds. Innowacji. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również wyrażony przez Komisję zamiar wymiany najlepszych praktyk w celu zebrania pozytywnych przykładów piaskownic regulacyjnych i elastycznych ram prawnych z całej UE oraz opublikowania wytycznych dla rządów dotyczących sposobu ich stosowania. Zachęca Komisję do wykorzystania tych narzędzi do przezwyciężenia fragmentacji regulacyjnej i różnic między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

8.2.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ośrodki innowacji cyfrowych i MŚP” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 2023.2.28, s. 82).

1

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/95 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/95

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

a) „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego nadzwyczajny instrument jednolitego rynku i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2679/98”

(COM(2022) 459 final – 2022/0278 (COD))

b) „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2016/424, (UE) 2016/425, (UE) 2016/426, (UE) 2019/1009 i (UE) nr 305/2011 w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku”

(COM(2022) 461 final – 2022/0279 (COD))

c) „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2000/14/WE, 2006/42/WE, 2010/35/UE, 2013/29/UE, 2014/28/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/31/UE, 2014/32/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE i 2014/68/UE w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na jednolitym rynku”

(COM(2022) 462 final – 2022/0280 (COD))

(2023/C 100/14)

| Sprawozdawca: | Andrej ZORKO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Janica YLIKARJULA |

Sprawozdawca:

Andrej ZORKO

Współsprawozdawczyni:

Janica YLIKARJULA

| Wniosek o konsultację | a) | Parlament Europejski, 9.11.2022 |
| --- | --- | --- |

Wniosek o konsultację

a)

Parlament Europejski, 9.11.2022

| a) | Rada Unii Europejskiej, 11.11.2022 |
| --- | --- |

a)

Rada Unii Europejskiej, 11.11.2022

| b) | Parlament Europejski, 21.11.2022 |
| --- | --- |

b)

Parlament Europejski, 21.11.2022

| b) | Rada Unii Europejskiej, 24.11.2022 |
| --- | --- |

b)

Rada Unii Europejskiej, 24.11.2022

| c) | Parlament Europejski, 21.11.2022 |
| --- | --- |

c)

Parlament Europejski, 21.11.2022

| c) | Rada Unii Europejskiej, 30.11.2022 |
| --- | --- |

c)

Rada Unii Europejskiej, 30.11.2022

Podstawa prawna

| a) | Art. 114, 21, 45 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |

a)

Art. 114, 21, 45 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

| b) | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |

b)

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

| c) | Art. 91, 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |

c)

Art. 91, 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera dążenie Komisji do ustanowienia nadzwyczajnego instrumentu jednolitego rynku (zwanego dalej „SMEI”) w celu przezwyciężenia przyszłych kryzysów, które mogą wpływać na funkcjonowanie jednolitego rynku i jego przedsiębiorstw, a także na dobrobyt obywatelek obywateli Unii. Popiera środki mające na celu zapewnienie swobodnego przepływu towarów, usług i osób oraz zapobieganie wewnątrzunijnym ograniczeniom także w czasie kryzysu. SMEI powinien kłaść nacisk na wymianę informacji, współpracę, komunikację i solidarność między państwami członkowskimi. Lepsza współpraca administracyjna i środki przejrzystości dla państw członkowskich są niezbędne, ale EKES ubolewa, że nie przewidziano żadnych konsekwencji w przypadku, gdy państwa członkowskie nie spełniają wymogów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aby zapewnić wspólne podejście, reagowanie kryzysowe musi być szybkie, tymczasowe, odpowiednio ukierunkowane i skoordynowane na szczeblu UE. Powinno ono uwzględniać skutki kryzysu dla przedsiębiorstw i dobrobytu obywateli Unii oraz stworzyć warunki do rozwoju odporniejszego społeczeństwa i odporniejszej gospodarki w przyszłości. Należy wyraźnie skupić się na swobodnym przepływie towarów, usług i osób w czasach kryzysu oraz na łagodzeniu skutków kryzysu dla dobrobytu ludzi, a nie na interwencji w produkcję i dostarczaniu towarów i usług oraz w ich łańcuchy dostaw. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Łagodzenie skutków kryzysu wymaga jasnych ram prawnych, które pomogą uniknąć rozbieżnych interpretacji, fragmentarycznych środków i niepotrzebnych sporów. EKES uważa, że definicje pojęć takich jak „kryzys”, „obszary o znaczeniu strategicznym”, „towary i usługi o znaczeniu strategicznym” oraz „towary i usługi mające znaczenie dla sytuacji kryzysowej” są zbyt ogólnikowe, by przyczynić się do rozwiązania tych problemów, i zaleca, by Komisja dokładniej je zdefiniowała. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Środki nadzwyczajne nie powinny naruszać praw podstawowych obywateli Unii, a korzystanie z tych praw w jakimkolwiek sektorze, w tym z prawa do strajku, nie powinno uzasadniać reagowania kryzysowego. Komisja powinna wyjaśnić, że jeżeli strajk lub inna akcja protestacyjna są podejmowane na podstawie przepisów krajowych, nie mogą stanowić kryzysu w rozumieniu SMEI. Podobnie wszystkie środki łagodzenia skutków kryzysu muszą spełniać zasady konieczności i proporcjonalności w odniesieniu do przedsiębiorstw, co nie ma miejsca w przedmiotowym wniosku. Należy ponadto przestrzegać autonomii partnerów społecznych. Środki te niosą ze sobą ryzyko stworzenia kolejnych niepotrzebnych barier, ograniczeń i obciążeń, których należy unikać, zwłaszcza w czasach kryzysu. Jednolity rynek powinien być nadal dostępny i wyposażony w zabezpieczenia przed dumpingiem socjalnym i podatkowym. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że sytuacja kryzysowa wymaga szybkiej i skutecznej reakcji. Dlatego też zaleca, aby Komisja ponownie rozważyła wniosek, mając na uwadze odpowiednio szybkie i skuteczne podejście do pokonania kryzysu. Wyraża zaniepokojenie, że zbyt duże obciążenia administracyjne mogą niweczyć skuteczność zaproponowanego podejścia etapowego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca nawiązanie ścisłej współpracy między grupą doradczą ds. SMEI a istniejącymi unijnymi instrumentami ds. prognozy strategicznej w celu przewidywania zdarzeń kryzysowych na podstawie stałego monitorowania i oceny ryzyka wydarzeń globalnych i regionalnych. Przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego powinni aktywnie uczestniczyć w tym procesie, aby ich spostrzeżenia i wyniki prac zostały uwzględnione w działaniach prognostycznych UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES proponuje, by w skład grupy doradczej ds. SMEI – jako obserwatorzy – weszli przedstawiciele partnerów społecznych i odpowiedniej organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Wnosi również o wyjaśnienie roli proponowanej grupy doradczej, zwłaszcza w odniesieniu do innych organów o podobnym charakterze. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Trzeba ponownie rozważyć przekazanie Komisji uprawnień zgodnie z wnioskiem, aby zachować równowagę między skutecznym reagowaniem kryzysowym a włączeniem państw członkowskich w proces decyzyjny. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Istnieje niebezpieczeństwo, że przyznane Komisji we wniosku uprawnienia interwencyjne, takie jak priorytetowe traktowanie zamówień i klauzula o unieważnieniu umowy, które mogą być skierowane do konkretnych przedsiębiorstw, mogą okazać się szkodliwe dla funkcjonowania jednolitego rynku. Już samo istnienie tych uprawnień wprowadza element nieprzewidywalności. EKES zaleca zatem, aby Komisja starannie przemyślała wniosek, także pod kątem tego, które przedsiębiorstwa byłyby nim objęte i kto ponosiłby koszty ewentualnej reorganizacji linii produkcyjnych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Niezbędne jest, aby Komisja lub państwa członkowskie ograniczyły gromadzenie danych od przedsiębiorstw zgodnie z zasadami najwyższej konieczności i proporcjonalności. Niektóre z propozycji stanowią zagrożenie dla równych warunków działania, jak np. tworzenie wykazów „najistotniejszych podmiotów gospodarczych” przed ogłoszeniem sytuacji kryzysowej. EKES jest zaniepokojony sygnałami, które może to wysyłać rynkowi, oraz ogólnym wpływem na konkurencję. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Szybka, zrozumiała i otwarta komunikacja z obywatelami, przedsiębiorstwami i innymi podmiotami ma kluczowe znaczenie dla zarządzania kryzysowego na jednolitym rynku. W razie kryzysu powinien być natychmiast uruchomiony specjalny internetowy interfejs informacyjny. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Podstawa opinii

| 2.1. | Dobrze funkcjonujący jednolity rynek jest jednym z największych atutów UE i ma zasadnicze znaczenie dla jej gospodarki oraz dla „poprawy dobrobytu poprzez konwergencję społeczno-gospodarczą, która pozwoli [...] nie dopuścić do tego, aby pogłębiające się nierówności społeczne stały się poważną przeszkodą dla europejskiej integracji” (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ostatnie kryzysy, takie jak pandemia COVID-19 i rosyjska inwazja na Ukrainę, wykazały pewną podatność jednolitego rynku i jego łańcuchów dostaw na nieprzewidziane zakłócenia. Obostrzenia w czasie pandemii spowodowały wstrzymanie działalności wielu przedsiębiorstw, zamknięcie granic, przerwanie łańcuchów dostaw, zakłócenie popytu oraz niemożność przemieszczania się pracowników i usługodawców w całej Europie, co przypomniało, że swobodny przepływ osób jest silnie powiązany ze swobodnym przepływem towarów i usług. Kryzys często dotyka w szczególności MMŚP i gospodarstwa domowe o niskich dochodach. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Brak przejrzystości środków przedsięwziętych przez różne państwa członkowskie w celu pokonania kryzysów wywołał niepewność co do ich zasadności i proporcjonalności. Osłabiło to wzajemne zaufanie i solidarność oraz stworzyło przeszkody w funkcjonowaniu jednolitego rynku. Wyraźnie widoczne były natomiast znaczenie współpracy, otwartości i dialogu między państwami członkowskimi oraz wartość zróżnicowanych łańcuchów wartości. Okazało się, że skoordynowana reakcja mająca na celu zagwarantowanie, że granice wewnętrzne UE pozostaną otwarte przez przejścia graniczne na trasie uprzywilejowanego korytarza, miała kluczowe znaczenie dla uniknięcia zakłóceń w podróżach niezbędnych i w podstawowych łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | SMEI uzupełnia inne unijne środki legislacyjne lub wnioski dotyczące zarządzania kryzysowego, które dotyczą np. zdrowia, półprzewodników, bezpieczeństwa żywnościowego i Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działania Komisji zmierzające do wprowadzenia SMEI w celu zwalczania negatywnych skutków obecnego i potencjalnego kryzysu dla jednolitego rynku, jego mieszkańców i przedsiębiorstw oraz docenia potwierdzenie, że będzie on stosowany bez uszczerbku dla istniejących instrumentów zarządzania kryzysowego, które będą traktowane jako lex specialis. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES podkreśla, że SMEI powinien zapewnić lepszą koordynację środków między państwami członkowskimi, wzmocnić solidarność, podtrzymać skuteczność czterech swobód i wykorzystać jednolity rynek do przeciwdziałania pilnym i nieoczekiwanym kryzysom. Zwraca uwagę, że dobrze funkcjonujący jednolity rynek jest skutecznym narzędziem i atutem w zakresie gotowości i reagowania kryzysowego. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Kryzys, który może wpłynąć na funkcjonowanie jednolitego rynku, może zahamować działalność przedsiębiorstw, ale także znacznie wpłynąć na życie ludzi w całej UE. Proponowane środki mające na celu pokonanie wszelkich kryzysów powinny zatem uwzględniać obie perspektywy i brać pod uwagę drogę ku cyfrowej, ekologicznej i sprawiedliwej transformacji, aby lepiej przygotować jednolity rynek na przyszłe wstrząsy i kryzysy. Przyszły jednolity rynek musi opierać się na solidnej podstawie gospodarczej powiązanej z silnym wymiarem społecznym (2). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę, że reagowanie kryzysowe musi być szybkie, tymczasowe, proporcjonalne i odpowiednio ukierunkowane, co stworzy warunki do rozwoju odporniejszego społeczeństwa i odporniejszej gospodarki w przyszłości. Musi być także skoordynowane na szczeblu UE, aby uniknąć rozbieżnych środków krajowych, które mogłyby zakłócić funkcjonowanie jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | UE będzie musiała stawić czoła nowym wyzwaniom związanym z przyszłymi kryzysami. Środki łagodzenia skutków kryzysu powinny być przejrzyste i łatwo dostępne – w ograniczonym zakresie i według ścisłych kryteriów – oraz szybko wdrożone, co wymaga jasnych ram prawnych na szczeblu UE. Instrument powinien chronić przedsiębiorstwa i mieszkańców UE oraz swobody jednolitego rynku w przypadku rozległego i poważnego kryzysu, powinien kontrolować krajowe i unijne środki antykryzysowe, aby spełniały podstawowe zasady konieczności, proporcjonalności i niedyskryminacji, oraz powinien zapewniać współpracę administracyjną w czasie rzeczywistym i dostęp przedsiębiorstw i osób fizycznych do informacji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES jest zaniepokojony, że procedura reagowania kryzysowego „krok po kroku”, jak przewiduje SMEI, zajmie zbyt wiele czasu i spowolni proces decyzyjny, zamiast zapewnić szybką reakcję na kryzys. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Nie sposób przewidzieć skali i rodzaju przyszłego kryzysu. Jednocześnie reagowanie kryzysowe jest najbardziej skuteczne i najmniej inwazyjne, jeśli rozpoczyna się we wczesnej fazie kryzysu. EKES podkreśla znaczenie prognoz strategicznych w UE i wciąż odnosi się bardzo pozytywnie do włączenia metodologii prognozowania do procesu kształtowania polityki UE. Uzupełnieniem zaproponowanych w SMEI instrumentów powinna być ścisła współpraca między grupą doradczą a istniejącymi unijnymi mechanizmami ds. prognozy strategicznej w celu przewidywania przyszłych kryzysów w oparciu o bieżące wydarzenia globalne i regionalne mogące w znacznym stopniu zakłócić funkcjonowanie jednolitego rynku w sposób, którego nie można uznać za normalne funkcjonowanie rynku. Zadaniem grupy doradczej powinna być nie tylko ocena zdarzeń, przed którymi ostrzegają Komisję państwa członkowskie, lecz również stała współpraca z jednostkami ds. realizacji prognoz strategicznych UE w zakresie monitorowania i oceny ryzyka zdarzeń globalnych i regionalnych. Prognoza strategiczna jest procesem partycypacyjnym, dlatego EKES oczekuje, że na jego podstawie rozwijać się będą zarówno synergia, jak i strukturalne zaangażowanie wszystkich instytucji UE, łącznie z nim samym (3). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wniosek ma na celu objęcie wszystkich istotnych sytuacji kryzysowych mających wpływ na jednolity rynek i jego łańcuchy dostaw, z kilkoma wyjątkami, w odniesieniu do których UE posiada lub przygotowuje własne środki. Szeroki zakres powoduje poważne wyzwania. EKES podkreśla, że SMEI wymaga jaśniejszej definicji kryzysu, która nie może podlegać rozbieżnym interpretacjom. Także definicje pojęć „obszary o znaczeniu strategicznym”, „towary i usługi o znaczeniu strategicznym” oraz „towary i usługi mające znaczenie dla sytuacji kryzysowej” są bardzo szerokie. EKES jest zdania, że definicje te powinny być jednoznaczne, aby zapewnić proporcjonalność i właściwe ukierunkowanie środków nadzwyczajnych. Brak jasnych i precyzyjnych definicji grozi powstaniem niepewności prawa i sporów na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Wszelkie definicje i sposoby reagowania w sytuacjach kryzysowych w ramach SMEI muszą być proporcjonalne i nie mogą prowadzić do zbędnych obciążeń administracyjnych. W szczególności instrument powinien być uruchamiany wyłącznie w przypadku pilnego i tymczasowego kryzysu na jednolitym rynku, w tym kryzysów regionalnych mających wpływ na cztery swobody. W związku z tym korzystanie z instrumentu powinno być ograniczone w czasie i nie powinno mieć charakteru stałego. We wniosku przekazano Komisji uprawnienia w zakresie protokołów kryzysowych, które należy starannie rozważyć i poszukać równowagi między skutecznym reagowaniem kryzysowym a pełnym zaangażowaniem państw członkowskich we wspólne działania. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Zasadnicze znaczenie ma zdolność do rozpoznania, że dana sytuacja wymaga reagowania kryzysowego, oraz zdolność do właściwego zajęcia się kwestiami wynikającymi z sytuacji kryzysowych. Wszelkie środki nadzwyczajne nie powinny ograniczać praw podstawowych obywateli Unii, zwłaszcza tych uznanych w umowach i konwencjach międzynarodowych. Nawet w czasach kryzysu UE musi pozostać zaangażowana w ochronę podstawowych praw człowieka. Podobnie wszystkie środki łagodzenia skutków kryzysu muszą spełniać podstawowe zasady konieczności i proporcjonalności w odniesieniu do przedsiębiorstw, co nie ma miejsca w przedmiotowym wniosku. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Uznanie i uregulowanie kwestii towarów istotnych w kontekście kryzysu może samo w sobie powodować niepewność na jednolitym rynku, która ogranicza jego funkcjonowanie, ponieważ nie można przewidzieć, które towary będą miały znaczenie dla sytuacji kryzysowej w przyszłości. EKES rozumie intencję przekazania pewnych uprawnień Komisji w ramach wniosku, ale jednocześnie musi wyrazić zaniepokojenie interwencyjnymi uprawnieniami Komisji określonymi we wniosku, takimi jak ujawnianie szczególnie chronionych informacji handlowych oraz priorytetowe traktowanie zamówień, w tym klauzula o unieważnieniu umowy. Produkcja i dostarczanie towarów i usług oraz ich łańcuchy dostaw są głównie sprawą uczestników rynku i częścią regularnego planowania ewentualnościowego i gotowości przedsiębiorstw i rządów. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES jest przekonany, że należy unikać wprowadzania wewnątrzunijnych barier i ograniczeń w czasie kryzysu. Aby to osiągnąć, instrument ten powinien gwarantować większą wymianę informacji, koordynację i solidarność między państwami członkowskimi podczas przyjmowania środków związanych z kryzysem, przy jednoczesnym poszanowaniu kompetencji krajowych. EKES w pełni popiera sporządzenie wykazu niedozwolonych ograniczeń swobód jednolitego rynku. Ubolewa jednak, że nie przewidziano jasnych konsekwencji w przypadku, gdy państwa członkowskie nie spełniają wymogów. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Produkcja i dostawy konkretnych towarów, które mogą mieć zasadnicze znaczenie dla pokonania kryzysu, są nierównomiernie rozłożone na jednolitym rynku. W zależności od kryzysu przedsiębiorstwa i osoby fizyczne w całej UE mogą również odczuwać jego skutki z różnym nasileniem, nawet w przypadku kryzysu obejmującego całą UE. W takich sytuacjach kluczowa jest solidarność między państwami członkowskimi. Zestaw narzędzi do reagowania kryzysowego powinien zatem mieć na celu zniechęcenie do protekcjonizmu, który doprowadziłby do fragmentacji jednolitego rynku i utrudniłby przepływ najważniejszych towarów i usług do przedsiębiorstw i mieszkańców UE. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES zaleca, by Komisja oceniła wnioski wyciągnięte z ostatnich kryzysów w celu wykorzystania ich jako planu na przyszłość. Wprowadzenie uprzywilejowanych korytarzy w czasie pandemii złagodziło wiele kosztownych wąskich gardeł związanych z wewnątrzunijnym przepływem przede wszystkim towarów, ale także usług. Ponadto stosunkowo szybkie przyjęcie wspólnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID pomogło przywrócić mobilność na jednolitym rynku dla usługodawców transgranicznych, pracowników migrujących i osób podróżujących w interesach. Pomoc techniczna udzielona przez UE przyczyniła się również do bardziej jednolitego wdrażania środków. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES zgadza się z Komisją, że środki na szczeblu UE powinny być koordynowane wspólnie z państwami członkowskimi. W miarę możliwości należy zastosować wspólne podejście we wszystkich państwach członkowskich. Fragmentaryczne podejście tworzyłoby dodatkowe bariery dla jednolitego rynku, utrudniając innowacje, inwestycje i tworzenie miejsc pracy, a także źle wpływając na spójność społeczną i jakość życia. Nawet w czasach kryzysu ważne jest utrzymanie jednolitego rynku dostępnego dla wszystkich, ze skutecznymi zabezpieczeniami przed dumpingiem społecznym i podatkowym (4). |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Należy także zachęcać przedsiębiorstwa i osoby fizyczne do jak najlepszego dostosowania sposobu działania do pokryzysowej rzeczywistości związanej z wyższymi kosztami energii i skutków zmiany klimatu. Wszelkie środki nadzwyczajne powinny być zgodne z celami klimatycznymi UE i ścieżką prowadzącą do neutralności klimatycznej, a po ich zastosowaniu powinny wytyczyć drogę do osiągnięcia tych celów, a także sprawić, że jednolity rynek stanie się odporniejszy. W ramach reagowania kryzysowego należy również pamiętać, że zawsze istnieje ryzyko, iż kryzys spowoduje różnice między państwami UE pod względem rozwoju gospodarczego, gwarancji społecznych i poziomu dobrobytu (5), w związku z czym należy je zaplanować w taki sposób, aby uniknąć takich skutków. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Szybka, zrozumiała i otwarta komunikacja z obywatelami, przedsiębiorstwami i innymi podmiotami jest kluczowym elementem zarządzania kryzysowego na jednolitym rynku. Aby pomóc podmiotom działającym w terenie, EKES zaleca, aby wspólny specjalny internetowy interfejs informacyjny działał natychmiast po wystąpieniu kryzysu, był regularnie aktualizowany i zawierał wiarygodne informacje na temat kryzysu i przedsięwziętych środków. Instrument powinien zapewnić obywatelom i przedsiębiorstwom jasny obraz środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie, by wesprzeć ich dalszy swobodny przepływ. Wszelkie środki nadzwyczajne powinny być jasno zakomunikowane, aby nie powodować nieporozumień ani dodatkowych przeszkód w funkcjonowaniu jednolitego rynku. EKES jest zdania, że partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie mogą odegrać w tym zakresie istotną rolę. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Do wdrożenia instrumentu niezbędna jest również ścisła współpraca z zainteresowanymi stronami, zważywszy, że w praktyce to podmioty społeczeństwa obywatelskiego realizują działania. Mają one również najlepszą wiedzę na temat skutecznych środków i procedur. Należy wzmocnić infrastrukturę zarządzania jednolitym rynkiem, proaktywnie włączając w nią zorganizowane organy reprezentujące obywateli, konsumentów i przedsiębiorstwa (6). EKES wzywa Komisję do włączenia partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ekspertów w procesy oceny i monitorowania ryzyka, a także w opracowywanie i koordynację środków kryzysowych. |
| --- | --- |

3.18.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Środki powinny w jak największym stopniu opierać się na istniejących instrumentach dotyczących powiadomień, norm itp. Powinny one koncentrować się na wyjaśnieniu i ułatwieniu szybkiego i skutecznego wykorzystania instrumentów, by umożliwić dalsze funkcjonowanie jednolitego rynku w przypadku wybuchu kryzysu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Instrument powinien uwzględniać przyspieszoną ocenę zgodności, koordynację zamówień publicznych i nadzór rynku w odniesieniu do towarów i usług, które mają kluczowe znaczenie podczas danego kryzysu. Powinien jednak również uwzględniać fakt, że istniejące dyrektywy UE oferują już kilka wariantów, które pozwalają na bardzo szybkie zaopatrzenie w sytuacjach kryzysowych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Środki nadzwyczajne nie powinny ograniczać praw podstawowych obywateli Unii, a korzystanie z tych praw w jakimkolwiek sektorze, w tym z prawa do strajku, nie powinno stanowić okoliczności uzasadniającej reagowanie kryzysowe w ramach SMEI. EKES jest przekonany, że prawne uregulowanie strajków należy do kompetencji państw członkowskich i że jeżeli strajk lub inna akcja protestacyjna są podejmowane na podstawie przepisów krajowych, nie mogą stanowić kryzysu w rozumieniu SMEI. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Niezbędne jest ograniczenie gromadzenia danych od przedsiębiorstw przez Komisję lub państwa członkowskie zgodnie z zasadami najwyższej konieczności i proporcjonalności. Nie wolno nakładać obowiązkowych zobowiązań na przedsiębiorstwa dotyczących ujawniania szczególnie chronionych informacji handlowych, priorytetowego traktowania zamówień oraz klauzuli o unieważnieniu umowy, ponieważ przynoszą one skutki odwrotne do proaktywnych działań na rzecz znalezienia rozwiązań zaradzających kryzysom. Niektóre z propozycji stanowią zagrożenie dla równych warunków działania, jak np. tworzenie wykazów „najistotniejszych podmiotów gospodarczych” przed ogłoszeniem sytuacji kryzysowej. EKES jest zaniepokojony sygnałami, które może to wysyłać rynkowi, oraz ogólnym wpływem na konkurencję. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES sądzi, że grupa doradcza, o której mowa w art. 3 wniosku, powinna w pełni spożytkować wiedzę i doświadczenie partnerów społecznych oraz właściwej organizacji społeczeństwa obywatelskiego, którzy najlepiej znają codzienne warunki panujące „w terenie” na jednolitym rynku. Choć istotne jest, by w skład grupy doradczej weszli wszyscy odpowiedni decydenci, właściwe organy i agencje na szczeblu UE i państw członkowskich, EKES uważa, że partnerzy społeczni są nierozerwalnie związani z jednolitym rynkiem i powinni zostać domyślnie włączeni do grupy doradczej w charakterze obserwatorów, wraz z odpowiednią organizacją społeczeństwa obywatelskiego taką jak organizacja konsumencka, aby doradzać w sprawie praktycznych środków przedsięwziętych w ramach SMEI, a także je wdrażać i monitorować. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zgodnie z art. 13 EKES jest zdania, że konieczne jest zapewnienie solidarności między państwami członkowskimi, np. przy zabezpieczaniu rezerw strategicznych. Dlatego popiera zalecenie Komisji, by państwa członkowskie w miarę możliwości rozdzielały rezerwy strategiczne w sposób ukierunkowany. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES apeluje do Komisji o ponowne rozważenie możliwości ograniczenia swobodnego przepływu pracowników proponowanego w art. 17, jeśli chodzi o pracowników przygranicznych, gdyż ograniczenie ich swobodnego przepływu może mieć negatywne skutki dla jednolitego rynku, na co zwrócono już uwagę. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że we wniosku nie przedstawiono jasno wzajemnych relacji między grupą doradczą, o której mowa we wniosku, a już ustanowionymi grupami ds. zarządzania kryzysowego, takimi jak Grupa Zadaniowa ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitym Rynku, narzędzie informacyjne dotyczące jednolitego rynku oraz platformy ds. kryzysu żywnościowego. Komisja powinna unikać wszelkiego powielania jurysdykcji różnych organów zarządzania kryzysowego, co spowodowałoby powstanie niepotrzebnych obciążeń administracyjnych i spowolniłoby reagowanie kryzysowe. |
| --- | --- |

4.8.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowa strategia przemysłowa dla Europy«” (COM(2020) 102 final) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 108).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jednolity rynek dla wszystkich” (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 19).

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady »Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2021 r.: Zdolność i swoboda UE w zakresie podejmowania działań«” (COM(2021) 750 final) (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 35).

3

(4)  Zob. przypis 2.

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku«” (COM(2020) 94 final) – b) „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku” (COM(2020) 93 final) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 116).

5

(6)  Zob. przypis 2.

6

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/101 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/101

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie horyzontalnych wymogów cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów z elementami cyfrowymi i zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/1020”

(COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD))

(2023/C 100/15)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Marinel Dănuț MUREȘAN |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Współsprawozdawca:

Marinel Dănuț MUREȘAN

| Wniosek o wydanie opinii | Parlament Europejski, 9.11.2022
  Rada Unii Europejskiej, 28.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Jednolity Rynek, Produkcja i Konsumpcja |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 177/0/0 |

Wniosek o wydanie opinii

Parlament Europejski, 9.11.2022

Rada Unii Europejskiej, 28.10.2022

Podstawa prawna

art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Jednolity Rynek, Produkcja i Konsumpcja

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

177/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie aktu dotyczącego cyberodporności (ang. „Cyber Resilience Act” – CRA), którego celem jest ustanowienie wyższych norm cyberbezpieczeństwa i tym samym stworzenie niezawodnego systemu dla podmiotów gospodarczych oraz zapewnienie obywatelkom i obywatelom UE bezpiecznego korzystania z produktów znajdujących się na rynku. Inicjatywa ta jest w rzeczywistości częścią europejskiej strategii w zakresie danych, która zwiększa bezpieczeństwo danych, również osobowych, oraz prawa podstawowe, co jest niezbędnym wymogiem w społeczeństwie cyfrowym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma poprawienie zbiorowego reagowania na cyberataki oraz wzmocnienie procesu harmonizacji przepisów i narzędzi operacyjnych dotyczących cyberbezpieczeństwa na szczeblu krajowym, aby nie dopuścić do sytuacji, w której różne podejścia krajowe mogłyby powodować niepewność i przeszkody prawne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji, która może nie tylko przyczynić się do obniżenia ponoszonych przez przedsiębiorstwa sporych kosztów cyberataków, lecz umożliwi również obywatelom/konsumentom korzystanie z lepszej ochrony takich praw podstawowych jak prywatność. Komisja pokazuje w szczególności, że przy świadczeniu usług przez podmioty certyfikujące uwzględnia się szczególne potrzeby MŚP; niemniej EKES zwraca uwagę na potrzebę doprecyzowania kryteriów zastosowania aktu dotyczącego cyberodporności. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES pragnie podkreślić, że choć godne uznania jest to, że akt dotyczący cyberodporności odnosi się właściwie do wszystkich produktów cyfrowych, to jego praktyczne wdrażanie może przysporzyć problemów, zważywszy na ścisłą i skomplikowaną weryfikację i kontrolę, których on wymaga. W związku z tym konieczne jest wzmocnienie narzędzi monitorowania i weryfikacji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę na potrzebę dokładnego określenia zakresu przedmiotowego aktu dotyczącego cyberodporności ze szczególnym uwzględnieniem oprogramowania oraz produktów zawierających elementy cyfrowe. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaznacza, że producenci będą zobowiązani do zgłaszania Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) – z jednej strony – podatności produktów, a z drugiej – ewentualnych incydentów). W związku z tym ważne jest, aby zapewnić jej zasoby niezbędne do terminowego i skutecznego wykonywania powierzonych jej istotnych i trudnych zadań. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Aby można było uniknąć jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, EKES proponuje, by Komisja opracowała odpowiednie wytyczne dla producentów i konsumentów dotyczące obowiązujących w praktyce zasad i procedur, gdyż różnorakie produkty wchodzące w zakres stosowania wniosku podlegają również innym przepisom w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Dlatego też istotne byłoby również, aby zwłaszcza MŚP i MMŚP miały dostęp do wykwalifikowanego wsparcia ekspertów, którzy byliby w stanie świadczyć konkretne profesjonalne usługi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaznacza, że związek między podmiotami certyfikującymi w rozumieniu aktu dotyczącego cyberodporności a innymi organami uprawnionymi do certyfikacji cyberbezpieczeństwa na mocy innych przepisów nie jest całkowicie jasny. Ten sam problem z koordynacją operacyjną może wystąpić również między organami nadzorczymi przewidzianymi w omawianym wniosku a organami już działającymi na mocy innych przepisów mających zastosowanie do tych samych produktów. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że wniosek przewiduje powierzenie ogromu zadań i odpowiedzialności podmiotom certyfikującym, których praktyczną operacyjność należy zagwarantować. Nie można również dopuścić do tego, by akt dotyczący cyberodporności prowadził do zwiększenia obciążeń biurokratycznych, co postawi w gorszej sytuacji producentów zobowiązanych spełnić szereg dodatkowych wymogów certyfikacyjnych w celu dalszego prowadzenia działalności na rynku. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Analiza wniosku

| 2.1. | Za pomocą wniosku w sprawie aktu dotyczącego cyberodporności Komisja zamierza zracjonalizować i ponownie określić w harmonijny i horyzontalny sposób obecne przepisy w zakresie cyberbezpieczeństwa, zapewniając jednocześnie ich aktualizację w świetle innowacji technologicznych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Akt dotyczący cyberodporności ma zasadniczo cztery cele: zagwarantowanie, że na etapie projektowania i rozwoju oraz w całym cyklu życia producenci zwiększą bezpieczeństwo produktów zawierających elementy cyfrowe; zadbanie o spójne ramy prawne dotyczące cyberbezpieczeństwa, ułatwiające producentom sprzętu i oprogramowania przestrzeganie przepisów; zwiększenie przejrzystości zabezpieczeń produktów zawierających elementy cyfrowe; umożliwienie przedsiębiorstwom i konsumentom bezpiecznego korzystania z tych produktów. We wniosku wprowadza się zasadniczo oznakowanie CE w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, nakładając wymóg zamieszczania go na wszystkich produktach, które reguluje akt dotyczący cyberodporności. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jest to działanie horyzontalne, za pomocą którego Komisja zamierza uregulować całą dziedzinę w sposób kompleksowy, zważywszy że dotyczy ono praktycznie wszystkich produktów zawierających elementy cyfrowe. Są z niego wykluczone wyłącznie produkty o charakterze medycznym, związane z lotnictwem cywilnym i wojskowością oraz pojazdy. Wniosek nie obejmuje również oprogramowania SaaS (usług w chmurze) z wyjątkiem przypadku, gdy służy ono do opracowania produktów zawierających elementy cyfrowe. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Definicja „produktów zawierających elementy cyfrowe” jest bardzo szeroka i obejmuje wszelkie produkty w postaci oprogramowania lub sprzętu komputerowego, w tym także oprogramowanie lub sprzęt niewbudowane do produktu, lecz wprowadzane do obrotu oddzielnie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W przepisach wprowadza się obowiązkowe wymogi odnośnie do cyberbezpieczeństwa w całym cyklu życia produktów zawierających elementy cyfrowe, lecz te przepisy nie zastępują tych już obowiązujących. Wręcz przeciwnie – produkty, które uzyskały już certyfikat zgodności z wcześniej istniejącymi normami UE, będą uznawane za prawidłowe również na mocy nowego rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zgodnie z ogólną i podstawową zasadą – w Europie wprowadza się do obrotu wyłącznie bezpieczne produkty, których producenci dbają o to, by pozostawały one bezpieczne przez cały cykl życia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Produkt jest uważany za bezpieczny, jeżeli został zaprojektowany i wykonany w sposób zapewniający poziom bezpieczeństwa adekwatny do cyberryzyka, które wiąże się z jego użyciem, w chwili sprzedaży nie ma znanych podatności, jest bezpiecznie skonfigurowany według domyślnego standardu (ang. „default”) i objęty ochroną przed nielegalnymi połączeniami, chroni gromadzone przez siebie dane i gromadzi wyłącznie dane potrzebne mu do działania. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Uznaje się, że producent może wprowadzać do obrotu swe produkty, jeżeli podaje do wiadomości wykaz różnych elementów oprogramowania produktów, stosuje szybko bezpłatne środki zaradcze w przypadku wystąpienia nowych podatności, upublicznia i szczegółowo opisuje stwierdzone podatności i im zaradza, a także regularnie sprawdza solidność produktów wprowadzanych przez siebie na rynek. Te i inne działania przewidziane w akcie dotyczącym cyberodporności powinny być podejmowane przez cały cykl życia produktu, a przynajmniej przez 5 lat od czasu jego wprowadzenia do obrotu. Producent jest zobowiązany do usunięcia podatności za pomocą okresowej aktualizacji oprogramowania. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Zgodnie z ogólną zasadą stosowaną w różnych sektorach obowiązki spoczywają również na importerach i dystrybutorach. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W akcie dotyczącym cyberodporności przewidziano makrokategorię tzw. normalnych produktów i oprogramowania, w przypadku których można zdać się na samoocenę producenta, tak jak ma to już miejsce w przypadku innych rodzajów certyfikacji oznakowania CE. Według Komisji 90 % produktów na rynku należy do tej kategorii. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Przedmiotowe produkty mogą być wprowadzane do obrotu po dokonaniu samooceny ich cyberbezpieczeństwa przez producenta, który przedstawia odpowiednią dokumentację zgodnie z wytycznymi zawartymi w przepisach. Producent jest zobowiązany do powtórzenia oceny w przypadku modyfikacji produktu. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Pozostałych 10 % produktów dzieli się na dwie inne kategorie (klasa I – mniej niebezpieczne – i klasa II – bardziej niebezpieczne), których wprowadzenie do obrotu wymaga większej uwagi. Są to tzw. produkty o krytycznym znaczeniu zawierające elementy cyfrowe, których wadliwość może prowadzić do innych niebezpiecznych i bardziej rozległych naruszeń bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W przypadku produktów należących do tych dwóch klas podstawowe oświadczenia własne są dopuszczalne jedynie wówczas, gdy producent wykaże zgodność z konkretnymi normami rynkowymi oraz z przewidzianymi już przez UE wymogami bezpieczeństwa lub certyfikacji cyberbezpieczeństwa. W przeciwnym razie może uzyskać certyfikację produktu od akredytowanego podmiotu certyfikującego, którego poświadczenie jest obowiązkowe w przypadku produktów klasy II. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | System klasyfikacji produktów według kategorii ryzyka został również zawarty we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie IA (sztucznej inteligencji). Aby uniknąć wątpliwości co do tego, które przepisy mają zastosowanie, w akcie dotyczącym cyberodporności uwzględniono produkty zawierające elementy cyfrowe, które równocześnie klasyfikuje się jako „systemy IA wysokiego ryzyka” w rozumieniu wniosku dotyczącego IA. Takie produkty będą zasadniczo musiały być zgodne z procedurą oceny zgodności określoną w rozporządzeniu w sprawie IA, z wyjątkiem produktów cyfrowych o krytycznym znaczeniu, do których – oprócz zasadniczych wymogów określonych w akcie dotyczącym cyberodporności – będą miały zastosowanie normy oceny zgodności przewidziane w tym akcie. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Aby zapewnić zgodność z aktem dotyczącym cyberodporności, przewiduje się nadzór, który każde państwo członkowskie będzie musiało powierzyć organowi krajowemu. Zgodnie z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa innych produktów – jeżeli organ krajowy stwierdzi, że dany produkt nie posiada zabezpieczeń cyberbezpieczeństwa, jego wprowadzenie do obrotu może w danym państwie zostać zawieszone. Agencja ENISA uprawniona do szczegółowej oceny zgłoszonego produktu, która to ocena – w wypadku stwierdzenia braku bezpieczeństwa danego produktu – może prowadzić do zawieszenia jego wprowadzenia na rynek w UE. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Akt dotyczący cyberodporności obejmuje system kar – odpowiadający powadze naruszenia – które w razie naruszenia podstawowych wymogów cyberbezpieczeństwa produktów mogą sięgnąć 15 mln EUR lub 2,5 % obrotów uzyskanych w poprzednim roku podatkowym. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Uwagi

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pomysł Komisji, by do szerszej mozaiki przepisów dotyczących cyberbezpieczeństwa dodać kluczowy element, który jest skoordynowany z dyrektywą NIS (1) i ją uzupełnia, a także dopełnia akt o cyberbezpieczeństwie (2). Wysokie standardy cyberbezpieczeństwa odgrywają bowiem zasadniczą rolę w tworzeniu solidnego unijnego systemu cyberbezpieczeństwa dla wszystkich podmiotów gospodarczych, który jest przydatny w zapewnianiu obywatelom UE bezpiecznego korzystania ze wszystkich produktów znajdujących się na rynku, a także w zwiększeniu ich zaufania do świata cyfrowego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W rozporządzeniu poruszono zatem dwie kwestie: niski poziom cyberbezpieczeństwa wielu produktów oraz – przede wszystkim – fakt, że wielu producentów nie zapewnia aktualizacji w celu zaradzenia podatnościom. Chociaż reputacja wytwórców produktów zawierających elementy cyfrowe zostaje czasami nadszarpnięta z powodu braku bezpieczeństwa ich produktów, koszty podatności pokrywają głównie użytkownicy profesjonalni i konsumenci. Ogranicza to motywację producentów do inwestowania w projektowanie i rozwój bezpiecznych produktów oraz do zapewniania aktualizacji bezpieczeństwa. Ponadto przedsiębiorstwa i konsumenci często nie mają wystarczających i dokładnych informacji na temat wyboru bezpiecznych produktów i niejednokrotnie nie wiedzą, w jaki sposób upewnić się, że nabywane produkty są skonfigurowane w bezpieczny sposób. Nowe przepisy odnoszą się do tych dwóch aspektów, gdyż poruszono w nich kwestię aktualizacji i zagadnienie dostarczania aktualnych informacji klientom. EKES uważa, że jeżeli proponowane rozporządzenie zostanie prawidłowo wdrożone, może stać się międzynarodowym punktem odniesienia i wzorcem w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję wprowadzenia wymogów w zakresie cyberbezpieczeństwa odnoszących się do produktów zawierających elementy cyfrowe. Istotne będzie jednak, by nie dopuścić do nakładania się wymogów na inne obowiązujące przepisy w tym zakresie, takie jak nowa dyrektywa NIS 2 (3) i rozporządzenie w sprawie IA. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES pragnie podkreślić, że choć godne uznania jest to, że akt dotyczący cyberodporności odnosi się właściwie do wszystkich produktów cyfrowych, to jego praktyczne wdrażanie może przysporzyć problemów, zważywszy na ścisłą weryfikację i kontrolę, których on wymaga. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Zakres przedmiotowy aktu dotyczącego cyberodporności jest szeroki i obejmuje wszystkie produkty zawierające elementy cyfrowe. Zgodnie z proponowaną definicją uwzględniono wszystkie produkty w postaci oprogramowania i sprzętu, a także związane z nimi operacje przetwarzania danych. EKES proponuje, by Komisja wyjaśniła, czy w zakres stosowania wniosku dotyczącego rozporządzenia wchodzą wszystkie produkty będące oprogramowaniem. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Producenci będą zobowiązani do zgłaszania – z jednej strony – podatności, które są aktywnie wykorzystywane, a z drugiej strony – incydentów. Będą zobowiązani do informowania agencji ENISA o wszelkich aktywnie wykorzystywanych podatnościach produktu oraz (oddzielnie) o wszelkich incydentach mających wpływ na bezpieczeństwo produktu, w każdym razie w ciągu 24 godzin od uzyskania wiedzy o nich. W związku z tym EKES podkreśla, że ENISA musi dysponować odpowiednimi zasobami pod względem liczbowym i z punktu widzenia przygotowania zawodowego, by móc skutecznie wykonywać istotne i trudne zadania powierzone jej na mocy rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Niepewność co do tego, które przepisy mają zastosowanie, może wiązać się z tym, że szereg produktów objętych zakresem stosowania wniosku podlega również innym przepisom dotyczącym cyberbezpieczeństwa. Chociaż akt dotyczący cyberodporności przewiduje spójność z obowiązującymi unijnymi ramami regulacyjnymi dotyczącymi produktów oraz z innymi wnioskami sporządzanymi obecnie w kontekście strategii cyfrowej UE, to jednak takie przepisy jak na przykład te dotyczące produktów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka pokrywają się z przepisami rozporządzenia o ochronie danych. W związku z tym EKES proponuje, by Komisja opracowała odpowiednie wytyczne w celu ukierunkowania producentów i konsumentów na prawidłowe wdrażanie wspomnianego aktu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES zaznacza, że związek między podmiotami certyfikującymi w rozumieniu aktu dotyczącego cyberodporności a ewentualnymi innymi organami uprawnionymi do certyfikacji cyberbezpieczeństwa na mocy innych, w tym samym stopniu obowiązujących przepisów nie wydaje się całkowicie jasny. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Podmioty certyfikujące są poza tym w dużym stopniu obciążone pracą i odpowiedzialnością, w związku z czym trzeba zweryfikować i zagwarantować ich praktyczną operacyjność, tak by akt dotyczący cyberodporności nie prowadził do wzrostu nałożonych już na producentów obciążeń biurokratycznych, z których muszą się wywiązać, by działać na rynku. Dlatego też istotne byłoby również, aby zwłaszcza MŚP i MMŚP miały dostęp do wykwalifikowanego wsparcia ekspertów, którzy byliby w stanie świadczyć konkretne profesjonalne usługi. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Akt dotyczący cyberodporności przewiduje, że przy świadczeniu usług podmioty certyfikujące muszą uwzględniać szczególne potrzeby MŚP; niemniej EKES zwraca uwagę na potrzebę doprecyzowania kryteriów zastosowania tego aktu. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Problem z koordynacją może wystąpić ponadto między organami nadzorczymi przewidzianymi w omawianym rozporządzeniu a organami już działającymi na mocy innych przepisów mających zastosowanie do tych samych produktów. W związku z tym EKES proponuje Komisji, by wezwała państwa członkowskie do czuwania nad sytuacją i – w razie potrzeby – do podjęcia działań w celu zapobieżenia takiej ewentualności. |
| --- | --- |

3.11.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1148 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii (Dz.U. L 194 z 19.7.2016, s. 1).

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/881 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie ENISA (Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa) oraz certyfikacji cyberbezpieczeństwa w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 526/2013 (akt o cyberbezpieczeństwie) (Dz.U. L 151 z 7.6.2019, s. 15).

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, zmieniająca rozporządzenie (UE) nr 910/2014 i dyrektywę (UE) 2018/1972 oraz uchylająca dyrektywę (UE) 2016/1148 (dyrektywa NIS 2) (Dz.U. L 333 z 27.12.2022, s. 80).

3

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/105 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/105

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Radyw sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia”

(COM(2022) 245 final)

(2023/C 100/16)

| Sprawozdawca: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Ionuț SIBIAN

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 208/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27.10.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Proponowana dyrektywa prawidłowo odpowiada na potrzebę rozszerzenia zakresu mechanizmów konfiskaty, wzmacnia kompetencje organów krajowych i ustanawia mechanizmy współpracy transgranicznej w celu zwiększenia skali odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zachęca Komisję Europejską, aby w ramach rozszerzania zakresu mechanizmów konfiskaty o nowe rodzaje przestępstw sprecyzowała i upewniła się, że w zakres proponowanej dyrektywy wejdzie przemyt migrantów i nielegalny handel tytoniem. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję Europejską do rozważenia sposobu, w jaki należy stosować proponowaną dyrektywę do naruszeń unijnych środków ograniczających, i uważa, że obszar ten wymaga odrębnych przepisów. Dzięki proponowanej dyrektywie biura ds. odzyskiwania mienia powinny uzyskać możliwość rozbudowania swoich zdolności działania bez zwiększania zakresu kompetencji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy zagwarantować publiczny dostęp do informacji bez uszczerbku dla trwających postępowań w sprawie odzyskiwania mienia. EKES proponuje, by w dyrektywie znalazło się wyraźne stwierdzenie, że organy krajowe i Komisja Europejska są zobowiązane do regularnego publikowania wyczerpujących danych statystycznych na temat działań podjętych w ramach dyrektywy oraz do zapewnienia publicznego dostępu do informacji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa Komisję Europejską do zapewnienia, aby państwa członkowskie przyjęły krajowe strategie odzyskiwania mienia z pełnym uwzględnieniem przejrzystości i dostępności. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdecydowanie zachęca Komisję Europejską do zastosowania w trakcie procesu transpozycji wszelkich niezbędnych środków ostrożności, aby zapobiec nadużyciom w przypadku środków dotyczących konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego stosowanych w postępowaniu w sprawie odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Nowo wprowadzony mechanizm zapewniający konfiskatę mienia, które nie jest bezpośrednio związane z przestępstwem wymienionym w dyrektywie, ale opiera się na podejrzeniu, że jest ono nielegalne lub pochodzi z działalności przestępczej, wymaga bardziej rygorystycznych norm w zakresie praw i gwarancji proceduralnych przysługujących oskarżonym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję do ponownego rozważenia zawartego w proponowanej dyrektywie przepisu dotyczącego ponownego wykorzystania mienia na cele społeczne oraz do zachęcenia państw członkowskich do opracowania mechanizmów, w ramach których priorytetowo zaangażowano by organizacje społeczeństwa obywatelskiego w zarządzanie skonfiskowanym mieniem i jego zbywanie. Komisja powinna określić cele poprzez wyznaczenie minimalnego odsetka skonfiskowanego mienia, który powinien być ponownie wykorzystany na cele społeczne. Interesu publicznego nie należy rozumieć tylko jako działania w ramach kompetencji podmiotów publicznych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdaniem EKES-u bardzo ważne jest, by Komisja bardziej precyzyjnie określiła prawo ofiar do zaspokojenia ich roszczeń i przyznała im pierwszeństwo względem innych wierzycieli. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera propozycję Komisji, aby we wniosku dotyczącym dyrektywy wprowadzić wymóg utworzenia w każdym państwie członkowskim przynajmniej jednego biura ds. odzyskiwania mienia, które powinno otrzymać zasoby niezbędne do sprawnego i skutecznego wypełniania swojej roli. Aby zagwarantować, by w całej UE biura ds. odzyskiwania mienia działały zgodnie z pewnym minimalnym standardem, Komisja Europejska powinna wymagać regularnych sprawozdań na temat zasobów przydzielonych w każdym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uznaje cel polegający na większym wykorzystaniu mechanizmu środka tymczasowego w postaci sprzedaży poprzez wprowadzenie definicji referencyjnej i określenie warunków, w których należy go stosować. Jednocześnie „trudno dostępna wiedza specjalistyczna” jest normą, którą można by ulepszyć poprzez przeformułowanie jej w „wiedzę specjalistyczną, której pozyskanie jest nadmiernie trudne”. Sprzedaż powinna pozostać rozwiązaniem wybieranym jako ostateczność w odniesieniu do ponownego wykorzystania na cele społeczne, biorąc pod uwagę, że skonfiskowane środki można przeznaczyć na odszkodowania dla ofiar. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zachęca Komisję Europejską, by uzupełniła mandat biur ds. odzyskiwania mienia i zarządzania nim, wprowadzając do proponowanej dyrektywy odpowiednie przepisy dotyczące umów o podziale mienia. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że konieczne jest włączenie do dyrektywy bardziej konkretnych narzędzi wspierania urzędników z państw trzecich oraz usilne zachęcanie państw członkowskich do rozwijania współpracy z tymi krajami w celu maksymalnego wykorzystania mechanizmów odzyskiwania mienia przewidzianych w proponowanej dyrektywie. To samo dotyczy wdrożenia narzędzi i instrumentów prawnych niezbędnych do zapewnienia ofiarom przestępstw pełnego prawa do zaspokojenia ich roszczeń w państwach trzecich. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zaleca, by Komisja wydała wytyczne zawierające porównanie nowej dyrektywy z zastępowanymi przepisami, aby zachęcić do przyjęcia środków ułatwiających przyszłą transpozycję proponowanej dyrektywy w jurysdykcjach krajowych oraz umożliwić organom krajowym szybkie uzgodnienie jej z własnym ustawodawstwem. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES zaleca, by Komisja Europejska wykorzystała wprowadzone w proponowanej dyrektywie instrumenty służące do gromadzenia danych porównawczych w celu ustanowienia przejrzystych mechanizmów monitorowania z udziałem społeczeństwa obywatelskiego oraz przeprowadzenia procesu oceny skutków proponowanej dyrektywy nie później niż trzy lata po jej przyjęciu. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Kontekst

| 2.1. | Odzyskiwanie mienia ma kluczowe znaczenie dla zwalczania prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, czyli działań związanych z przestępczością zorganizowaną. Przestępczość zorganizowana opiera się na osiąganiu zysków, które następnie poddaje się praniu pieniędzy i wprowadza do legalnej gospodarki, co prowadzi do krzywdzenia kolejnych osób, zakłócenia zasad rynkowych i utrwalenia zdolności do osłabiania rynków finansowych oraz powodowania strat dla osób fizycznych i przedsiębiorstw. Ramy prawne dotyczące odzyskiwania mienia oraz instrumenty współpracy transgranicznej wymagają dalszego przeglądu i egzekwowania, ponieważ w UE tylko około 2 % mienia pochodzącego z przestępstwa jest zabezpieczane, a 1 % konfiskowane (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pierwsza unijna strategia ukierunkowana specjalnie na zwalczanie przestępczości zorganizowanej została przyjęta w kwietniu 2021 r. (2) i dotyczy zagrożenia, które przestępczość zorganizowana stwarza dla obywateli Unii, instytucji państwowych i całej gospodarki. Jednym z filarów strategii jest eliminacja zysków generowanych przez przestępczość zorganizowaną i zapobieganie infiltracji legalnej gospodarki i społeczeństwa (zasada podążania śladem pieniędzy), a Komisję wezwano do podjęcia działań w następstwie zmiany dyrektywy w sprawie konfiskaty (3) i decyzji Rady w sprawie biur ds. odzyskiwania mienia (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Od pewnego czasu EKES jest w pełni świadomy wzrostu przestępczości zorganizowanej oraz znacznych kosztów ponoszonych w jej wyniku na poziomach gospodarczym, politycznym i społecznym i jest tym faktem zaniepokojony. Jego prace są zgodne z jego misją, a jego opinie (5) na tematy związane ze zwalczaniem przestępczości zorganizowanej pomagają europejskim prawodawcom zwiększyć podmiotowość i znaczenie obywateli za pośrednictwem organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Odzyskiwanie mienia jest częścią szerszego unijnego ekosystemu legislacyjnego, który ma pomóc w zapewnieniu sprawiedliwości naprawczej potrzebnej społecznościom, by zmniejszyć szkody powstałe w wyniku przestępstw. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W ocenie (6) obecnych ram prawnych dotyczących odzyskiwania mienia wspomniano, że pomimo ogólnej poprawy sytuacji w państwach członkowskich ogólne wyniki w zakresie skonfiskowanego mienia nie są zadowalające, a wskaźniki dotyczące konfiskaty pozostają w UE na bardzo niskim poziomie. Możliwość śledzenia i identyfikacji mienia jest kluczowym warunkiem zwiększenia skuteczności działań oraz zabezpieczania i konfiskowania większej ilości nielegalnego mienia. W ramach przeglądu przepisów należy rozszerzyć zakres odzyskiwania nielegalnego mienia oraz zwiększyć liczbę odpowiednich instrumentów, a także wzmocnić zdolności krajowych biur ds. odzyskiwania mienia (7). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W 2021 r. warianty strategiczne dotyczące zmiany ram odzyskiwania mienia objęto konsultacjami publicznymi. W marcu 2021 r. opublikowano wstępną ocenę skutków (8) w celu uzyskania informacji zwrotnych, a następnie przeprowadzono konsultacje publiczne w okresie od 21 czerwca do 27 września 2021 r. w celu zebrania opinii przedstawicieli ogółu społeczeństwa i zainteresowanych stron. Przeanalizowano cztery warianty strategiczne i przedstawiono je w sprawozdaniu z oceny skutków (9):






  — | Wariant 1: wariant opierający się na środkach o charakterze nielegislacyjnym wspierających wymianę doświadczeń, wiedzy i dobrych praktyk między właściwymi organami. |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

Wariant 1: wariant opierający się na środkach o charakterze nielegislacyjnym wspierających wymianę doświadczeń, wiedzy i dobrych praktyk między właściwymi organami.

| — | Wariant 2: środki polegałyby przede wszystkim na ukierunkowanych zmianach decyzji Rady w sprawie biur ds. odzyskiwania mienia oraz dyrektywy w sprawie konfiskaty w celu sprecyzowania zakresu istniejących wymogów ogólnych i zwiększenia ich skuteczności. Środki te obejmowałyby wymogi przyjęcia przez państwa członkowskie krajowej strategii odzyskiwania mienia oraz zapewnienia właściwym organom niezbędnych umiejętności i zasobów. Ponadto ten wariant wiązałby się z wprowadzeniem środków mających na celu poprawę współpracy transgranicznej między biurami ds. odzyskiwania mienia, w tym dostępu do baz danych i rozszerzonych uprawnień w zakresie zabezpieczania mienia. |
| --- | --- |

—

Wariant 2: środki polegałyby przede wszystkim na ukierunkowanych zmianach decyzji Rady w sprawie biur ds. odzyskiwania mienia oraz dyrektywy w sprawie konfiskaty w celu sprecyzowania zakresu istniejących wymogów ogólnych i zwiększenia ich skuteczności. Środki te obejmowałyby wymogi przyjęcia przez państwa członkowskie krajowej strategii odzyskiwania mienia oraz zapewnienia właściwym organom niezbędnych umiejętności i zasobów. Ponadto ten wariant wiązałby się z wprowadzeniem środków mających na celu poprawę współpracy transgranicznej między biurami ds. odzyskiwania mienia, w tym dostępu do baz danych i rozszerzonych uprawnień w zakresie zabezpieczania mienia.

| — | Wariant 3: wariant obejmowałby, oprócz środków przewidzianych w wariancie 2, bardziej szczegółowe wymogi wobec państw członkowskich w odniesieniu do wszystkich etapów procesu odzyskiwania mienia, a zakres stosowania dyrektywy w sprawie konfiskaty zostałby rozszerzony, aby objąć szerszy zakres przestępstw. |
| --- | --- |

—

Wariant 3: wariant obejmowałby, oprócz środków przewidzianych w wariancie 2, bardziej szczegółowe wymogi wobec państw członkowskich w odniesieniu do wszystkich etapów procesu odzyskiwania mienia, a zakres stosowania dyrektywy w sprawie konfiskaty zostałby rozszerzony, aby objąć szerszy zakres przestępstw.

| — | Wariant 4: działania oparto by na środkach przewidzianych w wariancie 3, lecz zakres przepisów rozszerzono by na wszystkie przestępstwa i obejmowałby on szerzej zakrojone wymogi dotyczące wszczynania dochodzeń. Ponadto określono by bardziej konkretne warunki dotyczące pilnych nakazów zabezpieczenia oraz wymiany informacji między biurami ds. odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

—

Wariant 4: działania oparto by na środkach przewidzianych w wariancie 3, lecz zakres przepisów rozszerzono by na wszystkie przestępstwa i obejmowałby on szerzej zakrojone wymogi dotyczące wszczynania dochodzeń. Ponadto określono by bardziej konkretne warunki dotyczące pilnych nakazów zabezpieczenia oraz wymiany informacji między biurami ds. odzyskiwania mienia.

| 2.5.1. | W ocenie skutków stwierdzono, że najodpowiedniejszy jest wariant 3, ponieważ zapewnia największą równowagę między skutecznością, efektywnością i proporcjonalnością a różnymi przewidywanymi skutkami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Dnia 25 maja 2022 r. Komisja zaproponowała nową dyrektywę w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia, która zastąpiłaby obecną dyrektywę w sprawie konfiskaty, decyzję Rady w sprawie biur ds. odzyskiwania mienia oraz decyzję ramową Rady 2005/212/WSiSW (10). Za cel postawiono sobie ustanowienie wspólnych norm w zakresie śledzenia i identyfikacji mienia, zabezpieczania go, zarządzania nim i jego konfiskaty w ramach jednego instrumentu, który dodatkowo zapewniłby bardziej spójne i strategiczne podejście dla wszystkich podmiotów w systemie odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Ogólne podejście przyjęte w proponowanej dyrektywie jest spójne z jej celami polegającymi na wzmocnieniu zdolności właściwych organów do, po pierwsze, identyfikacji nielegalnego mienia, zabezpieczenia go i zarządzania nim; po drugie, zwiększenia i rozszerzenia możliwości konfiskaty nielegalnego mienia; a ponadto poprawienia współpracy między wszystkimi organami zaangażowanymi w odzyskiwanie mienia. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Proponowana dyrektywa prawdopodobnie zwiększy skuteczność i efektywność mechanizmów odzyskiwania mienia dzięki wprowadzeniu podstawowego zbioru minimalnych zasad dotyczących śledzenia i identyfikacji, zabezpieczenia i konfiskaty mienia oraz zarządzania nim w sprawach karnych, a także ułatwi w stosownych przypadkach wdrażanie unijnych środków ograniczających. Proponowanej dyrektywie powinny jednak towarzyszyć dodatkowe przepisy i środki dotyczące naruszeń unijnych środków ograniczających, a Komisja powinna starannie ocenić, w jakim stopniu można zapobiegać osłabieniu zdolności biur ds. odzyskiwania mienia do wypełniania podstawowych zadań. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uważa, że proponowany przepis, w myśl którego każde państwo członkowskie przyjmuje krajową strategię odzyskiwania mienia, doprowadzi do stosowania w tej dziedzinie bardziej strategicznego podejścia, będzie sprzyjać lepszej współpracy między właściwymi organami i zapewni jasny ogląd wyników dotyczących odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dzięki rozszerzeniu zakresu mechanizmów konfiskaty – krajowe organy sądowe będą mogły stosować konfiskatę rozszerzoną w odniesieniu do większej liczby przestępstw niż w przypadku obecnie obowiązującej dyrektywy w sprawie konfiskaty. EKES z zadowoleniem przyjmuje szerszy zakres proponowanej dyrektywy, gdyż uzupełnia ona luki w dyrektywie w sprawie konfiskaty w odniesieniu do znacznej liczby przestępstw, w tym przestępstw przeciwko środowisku, handlu narządami, nielegalnego handlu dobrami kultury, porwań, bezprawnego przetrzymywania lub brania zakładników oraz handlu kradzionymi pojazdami w zakresie, w jakim dane przestępstwo zostało popełnione przez organizację przestępczą. Jednocześnie proponowana dyrektywa nie obejmuje wyraźnie przemytu migrantów i nielegalnego handlu tytoniem, pomimo znacznych rocznych dochodów uzyskiwanych przez przestępców na tych rynkach (szacowanych odpowiednio na 289,4 mln EUR i 8 309,3 mln EUR (11)). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Zapewnienie odpowiednim organom natychmiastowego i bezpośredniego dostępu do informacji innych organów krajowych, takich jak urzędy podatkowe i skarbowe lub krajowe rejestry nieruchomości, zwiększy zdolność biur ds. odzyskiwania mienia do skutecznego i szybkiego działania i reagowania. Jednocześnie należy również zapewnić publiczny dostęp do informacji zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym bez uszczerbku dla toczących się postępowań. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Proponowana dyrektywa rozszerza listę sytuacji, w których można zastosować środki dotyczące konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego oparte na postępowaniu karnym, o inne przypadki, w których wydanie wyroku skazującego nie jest możliwe ze względu na obiektywne okoliczności, takie jak immunitet, amnestia czy przedawnienie. EKES uznaje wysiłki Komisji zmierzające do ograniczenia tych przypadków, ponieważ mogą one być nadużywane lub wykorzystywane do nękania lub prześladowania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W proponowanej dyrektywie zawarto nowy mechanizm zapewniający konfiskatę mienia, które nie jest bezpośrednio związane z przestępstwem wymienionym w dyrektywie, ale opiera się na podejrzeniu, że jest ono nielegalne lub pochodzi z działalności przestępczej. Chociaż przed wydaniem nakazu konfiskaty należy przeprowadzić obowiązkowe postępowanie sądowe, a na prokuraturze spoczywa ciężaru dowodu w kwestii powiązania danego mienia z działalnością przestępczą, wykluczenie wszelkich możliwych nadużyć w trakcie procedury wymaga większych gwarancji. W krajowych systemach prawnych stosuje się różne ścieżki, począwszy od konfiskaty na podstawie prawa cywilnego, a skończywszy na prawie karnym. Proponowana dyrektywa powinna zawierać normy dotyczące praw i gwarancji proceduralnych przysługujących oskarżonym oraz zapewnić odpowiednie szkolenia dla sędziów i prokuratorów. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponieważ wpływ przepisu o ponownym wykorzystaniu skonfiskowanego mienia na cele społeczne zawartego w dyrektywie w sprawie konfiskaty jest ograniczony, należy dodatkowo zachęcić państwa członkowskie do uwzględnienia odpowiednich środków w celu zapewnienia skuteczności tego przepisu. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o podjęcie bardziej ambitnych działań w celu zapewnienia skuteczności ponownego wykorzystywania skonfiskowanego mienia na cele społeczne oraz o ustalenie minimalnego odsetka obowiązującego państwa członkowskie w odniesieniu do takiego wykorzystania. Z punktu widzenia spójności społecznej niezwykle ważne jest, aby społeczności cierpiące w wyniku przestępczości otrzymywały bezpośrednio odszkodowania naprawcze i korzystały z zysków z tych odszkodowań. Ponadto społeczności potrzebują lepszego wsparcia, aby zwiększyć swoją odporność na przestępczość zorganizowaną, a w zarządzanie skonfiskowanym mieniem i zbywanie go musi być zaangażowane społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Jak stwierdzono również w dyrektywie w sprawie konfiskaty, środki dotyczące konfiskaty nie będą miały wpływu na prawo ofiar do zaspokojenia ich roszczeń. Jednakże proponowana dyrektywa nadal nie gwarantuje zaspokojenia roszczeń ofiar przed innymi wierzycielami. Jednocześnie proponowana dyrektywa i inne przepisy UE nie zapewniają wystarczającej ochrony obywatelom państw trzecich, ponieważ koncentrują się one na obywatelach Unii. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W sprawozdaniu z oceny skutków wskazano na następujące niedociągnięcia: brak informacji szczegółowych na temat roli biur ds. odzyskiwania mienia oraz przeznaczenie na śledzenie mienia niewystarczających zasobów ludzkich, finansowych i technicznych. W proponowanej dyrektywie uwzględniono te ustalenia i zawarto wymóg utworzenia co najmniej jednego biura ds. odzyskiwania mienia w każdym państwie członkowskim. Dobrym rozwiązaniem jest nałożenie jednoznacznego obowiązku zapewnienia odpowiednich zasobów, aby biura ds. odzyskiwania mienia mogły działać skutecznie i efektywnie. Obowiązkowi temu powinny jednak towarzyszyć regularne sprawozdania składane Komisji na szczeblu krajowym dotyczące przydzielonych zasobów, tak aby Komisja mogła ocenić, czy nie występuje rozdrobnienie lub brak równowagi pomiędzy poszczególnymi biurami ds. odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Koszty związane z zarządzaniem zabezpieczonym lub skonfiskowanym mieniem mogą być znaczne, a nawet przekraczać jego wartość. Proponowana dyrektywa nakłada na właściwe organy obowiązek przeprowadzenia oceny kosztów przed wydaniem nakazu zabezpieczenia. EKES z zadowoleniem przyjmuje ten środek jako skuteczny i użyteczny instrument, który pozwoli ograniczyć niezbędne koszty i zmaksymalizować późniejszą wartość mienia. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Mechanizm środka tymczasowego w postaci sprzedaży można stosować w ograniczonych przypadkach, które wymieniono w proponowanej dyrektywie, i prawdopodobnie przyczyni się do lepszego zarządzania zabezpieczonym mieniem. Chociaż mechanizm ten istnieje w większości państw członkowskich, stosuje się go na niewielką skalę i z dużymi różnicami. Proponowana dyrektywa prawdopodobnie zwiększy wykorzystanie tego mechanizmu dzięki wprowadzeniu jednolitej definicji oraz określeniu warunków, w których należy go stosować. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Stwierdzono, że brak wyczerpujących i porównywalnych danych statystycznych bardzo utrudnia zwiększanie skuteczności systemu odzyskiwania mienia. W tym względzie proponowana dyrektywa wymaga, aby każde państwo członkowskie utworzyło rejestr odzyskiwania mienia służący do gromadzenia zaszyfrowanych informacji zbieranych od właściwych organów przez cały proces odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES uważa, że zebranie wszystkich istotnych przepisów prawnych dotyczących odzyskiwania mienia w jednej dyrektywie jest zgodne z programem Komisji dotyczącym sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) i pomoże odpowiednim organom oraz zainteresowanym stronom lepiej zrozumieć przepisy i przyczyni się do lepszego wdrażania i poprawy skuteczności środków mających na celu zwiększenie skali odzyskiwania nielegalnego mienia w jurysdykcjach krajowych. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Biura ds. zarządzania mieniem będą wyspecjalizowanymi organami utworzonymi lub wyznaczonymi w każdym państwie członkowskim do zapewnienia skutecznego zarządzania zabezpieczonym i skonfiskowanym mieniem oraz współpracy z innymi właściwymi organami odpowiedzialnymi za śledzenie, identyfikację, zabezpieczanie, konfiskatę i zarządzanie na szczeblu krajowym lub w sprawach transgranicznych. Proponowana dyrektywa w sposób bardziej precyzyjny określa role i zadania biur oraz zapewnia państwom członkowskim większą jasność w kwestii kształtowania ich systemu odzyskiwania mienia. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Zbycie lub zwrot mienia w postępowaniach transgranicznych powinny być przedmiotem umów o podziale mienia zawieranych przez odpowiednie państwa członkowskie. Systemy krajowe mogą się znacznie różnić pod względem rodzaju organów i procedur niezbędnych do zawierania takich umów. Proponowana dyrektywa nie zawiera szczegółowych przepisów w tej kwestii. Dlatego też należy w niej wyraźnie nadać biurom ds. odzyskiwania mienia i zarządzania nim odpowiednie kompetencje w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Współpraca z państwami trzecimi jest szczególnie ważna, ponieważ przestępczość zorganizowana istnieje również poza UE i stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego Unii. Ze względu na to, że przestępczość zorganizowana działa coraz bardziej w oparciu o wzajemne powiązania, na poziomie międzynarodowym i na płaszczyźnie cyfrowej, istotne jest zadbanie o to, aby organy w państwach trzecich mogły współpracować ze swoimi odpowiednikami w państwach członkowskich. W celu dalszego egzekwowania proponowanej dyrektywy należy rozważyć wprowadzenie różnych instrumentów pomocy i wsparcia. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Instrumenty konsultacyjne wykorzystane przez Komisję przed opracowaniem wniosku dotyczącego dyrektywy miały charakter włączający i były dostosowane pod względem czasu trwania i metod do różnych zainteresowanych stron – w szczególności właściwych organów, specjalistów, organizacji przedsiębiorców, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ogółu społeczeństwa. EKES docenia wysiłki Komisji zmierzające do udostępnienia wiarygodnych danych i informacji na temat obecnej sytuacji i postępów państw członkowskich oraz całej UE w kwestii odzyskiwania nielegalnego mienia. Oczekuje, że podobne wysiłki zostaną podjęte w trakcie transpozycji dyrektywy do ustawodawstwa krajowego oraz podczas oceny jej wdrażania. |
| --- | --- |

3.18.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europol, Does crime still pay?
  Criminal Asset Recovery in the EU. Survey of Statistical information 2010–2014 [Czy przestępstwo popłaca? Odzyskiwanie mienia pochodzącego z działalności przestępczej w UE. Analiza danych statystycznych 2010–2014], 2016.

1

Does crime still pay?

Criminal Asset Recovery in the EU. Survey of Statistical information 2010–2014

(2)  Komunikat Komisji w sprawie unijnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025, (COM(2021) 170 final, 14 kwietnia 2021 r.).

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. L 127 z 29.4.2014, s. 39).

3

(4)  Decyzja Rady 2007/845/WSiSW z dnia 6 grudnia 2007 r. dotycząca współpracy pomiędzy biurami ds. odzyskiwania mienia w państwach członkowskich w dziedzinie wykrywania i identyfikacji korzyści pochodzących z przestępstwa lub innego mienia związanego z przestępstwem (Dz.U. L 332 z 18.12.2007, s. 103).

4

(5)  Niektóre istotne opinie EKES-u: opinia w sprawie pakietu dotyczącego unii bezpieczeństwa (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 69), szereg opinii na temat prawodawstwa dotyczącego zwalczania prania pieniędzy, spośród których najnowsze to opinia w sprawie pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy z 2021 r. (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 89), opinia w sprawie strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025 (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 91), opinia w sprawie wzmocnienia mandatu Europolu (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 66), opinia w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii (Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 22), opinia w sprawie Europejskiej agendy bezpieczeństwa (Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 51) oraz opinia w sprawie otwartej i bezpiecznej Europy (Dz.U. C 451 z 16.12.2014, s. 96).

5

(6)  Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady, „Odzyskiwanie i konfiskata mienia: przestępstwa nigdy nie mogą się opłacać”, COM(2020) 217 final).

6

(7)  Zgodnie z konkluzjami Rady w sprawie usprawniania dochodzeń finansowych w celu zwalczania poważnej i zorganizowanej przestępczości, dokument Rady nr 8927/20 z 17 czerwca 2020 r.

7

(8)  Wyraź swoją opinię: „Zwalczanie przestępczości zorganizowanej – zwiększenie uprawnień unijnych biur ds. odzyskiwania mienia”.

8

(9)  Komisja Europejska, sprawozdanie z oceny skutków towarzyszące dokumentowi: wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia, 2022.

9

(10)  Decyzja ramowa Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa (Dz.U. L 68 z 15.3.2005, s. 49).

10

(11)  Disley, E. (red.), Blondes, E. (red.), Hulme, S. (red.), Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, Mapping the risk of serious and organised crime infiltrating legitimate businesses: final report [Mapowanie ryzyka infiltracji legalnych rodzajów działalności gospodarczych przez poważną i zorganizowaną przestępczość: sprawozdanie końcowe], Urząd Publikacji, 2021.

11

Mapping the risk of serious and organised crime infiltrating legitimate businesses: final report

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/111 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/111

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne ramy usług medialnych na rynku wewnętrznym (europejski akt o wolności mediów) i zmieniającego dyrektywę 2010/13/UE”

(COM(2022) 457 final – 2022/0277 (COD))

(2023/C 100/17)

| Sprawozdawca: | Christian MOOS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |

Sprawozdawca:

Christian MOOS

Współsprawozdawca:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 17.10.2022
  Rada Unii Europejskiej, 28.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/0/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 17.10.2022

Rada Unii Europejskiej, 28.10.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Wolność i różnorodność mediów mają fundamentalne znaczenie dla praworządności i liberalnej demokracji. Dlatego EKES ubolewa nad niepokojącymi tendencjami obserwowanymi w UE i z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji Europejskiej na rzecz wolności mediów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża obawy, czy urzeczywistnienie wewnętrznego rynku mediów jest wystarczającym podejściem, aby chronić wolność i pluralizm mediów. Najważniejszym celem powinno być utrzymanie lub przywrócenie wolności i różnorodności mediów. Należy przy tym stale mieć na uwadze, że dobrobyt gospodarczy jest związany z wolnością mediów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z uznaniem przyjmuje stwierdzenie przez Komisję Europejską, że koncentracja rynku mediów prowadząca do powstania monopoli może stanowić ogromne zagrożenie dla wolności i pluralizmu mediów. Niemniej bywa, że koncentracja na rynku może być znacząca, a mimo to nie wywołuje takich negatywnych skutków. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Same zalecenia i podejście „miękkiego prawa” nie wystarczą. Funkcjonowanie wolnych i niezależnych mediów musi być wiążącym kryterium w sprawozdaniach na temat praworządności i stosowania mechanizmu praworządności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje wzmocnienia i obrony niezależności redakcyjnej. Podkreśla potrzebę utrzymania niezależności dziennikarzy i wydawców. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Media publiczne mają sens tylko wtedy, gdy są bezstronne i całkowicie niezależne od wpływów politycznych. Odpowiednie i stabilne zasoby finansowe stanowią tu kluczowe zabezpieczenie, o ile skuteczny system kontroli gwarantuje efektywność wydatkowania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że istotne są wiążące wymogi dotyczące przejrzystości własności mediów. W przypadku małych podmiotów medialnych ustalone wymogi nie mogą prowadzić do nadmiernego obciążenia administracyjnego. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES jest zaniepokojony brakiem niezależności niektórych krajowych organów regulacyjnych i wzywa do stworzenia ram, które zapewniłyby tym organom niezależną pozycję. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych, ale nalega na jej pełną niezależność, ponieważ UE powinna działać jako przykład najlepszych praktyk w dążeniu do osiągnięcia pełnej niezależności krajowych organów regulacyjnych. Dlatego nie zaleca się udziału w niej tych krajowych organów regulacyjnych, które nie są niezależne. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla znaczenie przejrzystości we wszystkich procesach związanych z moderowaniem treści na bardzo dużych platformach internetowych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca sformułowanie ogólnounijnych minimalnych norm zgodnie z obowiązującymi przepisami UE dotyczącymi przeciwdziałania koncentracji. Wzywa prawodawców, by przyjęli wiążące przepisy z odpowiednim poszanowaniem swobody przedsiębiorczości oraz by unikali niepotrzebnej biurokracji i kosztów. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | W sytuacji, gdy krajowe organy regulacyjne nie są w stanie dostatecznie ocenić koncentracji na rynku mediów, Komisja Europejska powinna zareagować zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnego prawa w zakresie przeciwdziałania koncentracji. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wiążące wymogi w zakresie przejrzystości zawarte w art. 24 w odniesieniu do przydziału reklam państwowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES pozytywnie ocenia również coroczne monitorowanie i wzywa do konsultacji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami i społeczeństwem obywatelskim. Co więcej, proponuje rozszerzenie zakresu monitorowania i uwzględnienie wszelkich innych aspektów związanych z ochroną wolności i pluralizmu mediów. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES powtarza swoje niedawne stanowisko na temat znaczenia wolności i pluralizmu mediów dla demokracji liberalnej i praworządności, do ochrony których zobowiązały się wszystkie państwa członkowskie poprzez ratyfikację traktatów UE. Stanowisko to EKES przedstawił wyczerpująco w opinii z inicjatywy własnej w sprawie zapewnienia wolności i pluralizmu mediów w Europie (1), w opinii w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji (2) oraz w opinii w sprawie strategicznego powództwa zmierzającego do stłumienia debaty publicznej (3). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen słusznie stwierdziła w swoim orędziu o stanie Unii z 2021 r. (4), że informacja jest dobrem publicznym. Bez swobodnego dostępu do niezależnych i wiarygodnych źródeł informacji obywatele UE nie mogą skutecznie korzystać ze swojego prawa do uczestnictwa w życiu demokratycznym Unii, zagwarantowanego w art. 10 TUE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ogólnie rzecz biorąc, Europa wciąż jest kontynentem, gdzie media są wolne i pluralistyczne. Jednakże ostatnie zjawiska obserwowane także w UE wzbudzają niepokój. Jeżeli chodzi o skuteczne zabezpieczenia regulacyjne chroniące wolność mediów, poważnym problemem pozostaje ochrona dziennikarzy, przede wszystkim ze względu na brak instrumentów przeciwdziałających strategicznym powództwom zmierzającym do stłumienia debaty publicznej. W badaniu Media Pluralism Monitor 2022 (5) stwierdzono również, że wśród wszystkich obszarów objętych badaniem najbardziej zagrożony jest pluralizm na rynku. Jako że w ostatnich latach nie odnotowano postępów w zwiększaniu niezależności od nacisków politycznych, jako główną przeszkodę dla poprawy w tym obszarze w badaniu wskazano brak skutecznych mechanizmów ochrony niezależności redakcyjnej w większości krajów. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Oprócz wewnętrznych zagrożeń dla wolności mediów UE jest również narażona na ingerencje z zewnątrz, za pomocą których próbuje się manipulować debatą publiczną w Europie. W kontekście rosnących napięć geopolitycznych ochrona wolności i pluralizmu mediów stanowi istotny czynnik zwiększający odporność UE na zagrożenia zewnętrzne. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Niemniej z szeregu pozytywnych zmian wynika, że za pomocą przepisów UE jak najbardziej można poprawić sytuację. W badaniu Media Pluralism Monitor 2022 w czterech krajach odnotowano pozytywną zmianę w odniesieniu do wskaźnika dotyczącego ochrony prawa do informacji i przypisano tę poprawę transpozycji dyrektywy UE 2019/1937 (6) w sprawie osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W związku z tym EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą europejskiego aktu o wolności mediów (7) oraz zalecenie Komisji w sprawie wewnętrznych gwarancji niezależności redakcyjnej i przejrzystości własności w sektorze mediów (8) jako kolejne elementy zwiększające ochrony wolności i pluralizmu mediów, a tym samym demokracji liberalnej w UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES podkreśla znaczenie tego, że europejski akt o wolności mediów jest rozporządzeniem ze skutkiem bezpośrednim. Zarazem jednak zastanawia się, czy podejście oparte na prawie miękkim, jakie przyjęto w zaleceniu, jest skutecznym sposobem osiągnięcia jego celów. Same zalecenia nie wystarczą do zagwarantowania wolności i pluralizmu mediów w państwach członkowskich. To, czy media są wolne i niezależne, musi stanowić wiążące kryterium w sprawozdaniu na temat praworządności oraz przy decyzji o uruchomieniu odpowiedniego mechanizmu w państwach członkowskich, w których rządy naruszają wolność i niezależność mediów. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Podstawą prawną rozporządzenia jest art. 114 TFUE, który umożliwia zbliżenie ustawodawstw krajowych w celu ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego. Ponieważ podstawowe problemy i niedociągnięcia mają charakter wysoce polityczny i wiążą się z funkcjonowaniem systemów demokratycznych w oparciu o praworządność, EKES wyraża obawę, czy podejście oparte na urzeczywistnieniu wewnętrznego rynku mediów jest wystarczające do ochrony wolności i pluralizmu mediów. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Wniosek dotyczący rozporządzenia ma pięć odrębnych celów: a) harmonizację przepisów i procedur krajowych w celu usunięcia przeszkód utrudniających przedsiębiorstwom medialnym prowadzenie działalności i inwestowanie na rynku wewnętrznym; b) usunięcie szklanych sufitów, które ograniczają możliwości wydawców zagranicznych w zakresie inwestowania na lokalnych rynkach krajowych; c) wzmocnienie wolności redakcyjnej wszystkich mediów, bez jednoczesnego ograniczania praw wydawców prywatnych; d) zagwarantowanie niezależności mediów publicznych poprzez utworzenie stałych mechanizmów wolnych od wpływów politycznych; e) uregulowanie rozdzielania zasobów gospodarczych, tj. reklam państwowych. EKES kwestionuje hierarchię tych celów. Komitet jest zdania, że głównym celem powinno być zachowanie lub przywrócenie wolności i pluralizmu mediów, a nie skupianie się na kwestiach gospodarczych, chyba że są one wyraźnie związane z wolnością mediów. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Z rozporządzenia jasno wynika, że Komisja chce się skupić na „zakłóceniach” rynku wewnętrznego i otworzyć rynek mediów na większą konkurencję transgraniczną, w szczególności w obszarze audiowizualnych usług medialnych i wymiany wideo. Z tego wynika zatem, że rzeczywisty zakres rozporządzenia jest znacznie węższy niż sugeruje jego tytuł. EKES uważa, że takie podejście jest niewystarczające, by skutecznie bronić, a w razie potrzeby przywrócić wolność i pluralizm mediów, które są obecne obiektem ataków w prawie wszystkich państwach członkowskich, a w niektórych krytycznych przypadkach właściwie zlikwidowane, ze wszystkimi tego katastrofalnymi konsekwencjami dla pracy i bezpieczeństwa dziennikarzy oraz uczciwości debaty publicznej i wiarygodności informacji. Wraz z otwarciem rynku konieczne jest zapewnienie takich samych standardów ochrony wolności słowa, by zagwarantować, że szerszy dostęp do rynku nie pociągnie za sobą monopolizacji rynku przez podmioty zagraniczne, w szczególności w przypadku mniej zamożnych krajów. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje wzmocnienia i obrony niezależności redakcyjnej. Podkreśla również konieczność utrzymania niezależności dziennikarzy i wydawców, tj. prawa wydawców do kształtowania linii redakcyjnej danej publikacji. EKES obserwuje w szeregu państw UE coraz większe naciski polityczne i gospodarcze, zarówno w mediach publicznych, jak i w mediach prywatnych blisko związanych z władzą. Jest to niezgodne z rolą mediów rozumianej jako czwarta władza. W rozporządzeniu nie określono, w jaki sposób można pogodzić niezależność redakcyjną z uzasadnionymi prawami i interesami wydawców/właścicieli prywatnych mediów. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES popiera środki zwiększające odporność na zagraniczne manipulowanie informacjami lub ingerowanie w nie, o ile nie wpływa to na wolność wypowiedzi w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W europejskim akcie o wolności mediów wskazano potrzebę finansowania sektora mediów, zgodnie z sugestią EKES-u zawartą w opinii w sprawie zapewnienia wolności i pluralizmu mediów w Europie (9). Przewidziane narzędzia są jednak nadal niewystarczające do zapewnienia wysokiej jakości dziennikarstwa i pluralizmu mediów w państwach członkowskich. Jednocześnie EKES uważa, że najlepsze warunki dla wolności mediów stwarzają ramy prawne, w których podmioty medialne mogą uzyskać finansowanie na zasadach rynkowych. Media publiczne mają sens tylko wtedy, gdy są bezstronne i całkowicie niezależne od wpływów politycznych – w przeciwnym razie finansowanie publiczne może prowadzić do wszelkiego rodzaju nadużyć i manipulacji ze strony władz. Każda metoda finansowania mediów powinna być oparta na bardzo przejrzystych zasadach i gwarancjach niezależności politycznej dla dziennikarzy. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | EKES popiera sprawozdanie końcowe Konferencji w sprawie przyszłości Europy (10) i zawarte w nim zdecydowane wezwanie do wspierania niezależności i pluralizmu mediów (zalecenia nr 27 pkt 1 i 37 pkt 4), które Komisja przywołuje, ale bez uwzględnienia priorytetów wynikających z tych zaleceń. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje prawo odbiorców usług medialnych i dostawców usług medialnych do „dostępu do różnorodnych treści informacyjnych i treści dotyczących spraw bieżących opracowanych z poszanowaniem redakcyjnej wolności dostawców usług medialnych z korzyścią dla dyskursu publicznego”, zgodnie z art. 3. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES kwestionuje wąski zakres art. 4 ust. 2 lit. c), który dotyczy wyłącznie rozpowszechniania oprogramowania szpiegującego (tylko „produktów posiadających elementy cyfrowe”), i proponuje wprowadzenie zakazu rozpowszechniania wszelkich urządzeń lub technologii, które mogą być wykorzystywane do prowadzenia nadzoru. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreśla, że należy zagwarantować niezależność dostawców mediów publicznych oraz zapewnić im odpowiednie i stabilne zasoby finansowe (art. 5), ale powinien istnieć efektywny system kontroli, który zagwarantuje, że środki będą wydawane w sposób skuteczny. EKES uważa, że najlepszym rozwiązaniem jest powołanie niezależnego organu, który określałby odpowiednią kwotę finansowania niezbędną do tego, by dostawcy mediów publicznych mogli wypełniać swoją misję, pod warunkiem że organ ten nie byłby powoływany według klucza politycznego. Obecne tendencje polegające na upolitycznianiu finansowania dostawców mediów publicznych stanowią poważne zagrożenie dla wolności mediów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa, że obowiązki dostawców usług medialnych określone w art. 6 ust. 1 nie zapewniają przejrzystości w zakresie własności mediów. Brak tej przejrzystości jest istotną przyczyną braku wolności redakcyjnej i wysokiej jakości dziennikarstwa (zgodnego ze standardami dziennikarskimi). Dostawcy usług medialnych oraz platformy internetowe muszą zapewnić użytkownikom mediów przejrzystość w zakresie własności tych mediów. Ochrona danych i prywatności nie może stanowić przeszkody dla zapewnienia tej przejrzystości. W przypadku małych podmiotów medialnych ustalone wymogi nie mogą prowadzić do nadmiernego obciążenia administracyjnego. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zaleca uzupełnienie wiążących wymogów w zakresie przejrzystości, o których mowa w punkcie 20 zalecenia Komisji, o dodatkowe wymogi wymienione w punktach 4.1–4.6 załącznika do zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich w sprawie pluralizmu mediów i przejrzystości ich własności (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES dostrzega pewne ryzyko, że podejście oparte na prawie miękkim, jakie przyjęto w zaleceniu Komisji, doprowadzi do rozdrobnienia regulacyjnego, które zagrozi integralności wspólnego rynku i realizacji celów dyrektywy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że odniesienie w art. 7 do wymogów określonych w art. 30 dyrektywy 2010/13/UE (12) jest zbyt ogólnikowe, aby zapewnić niezależność krajowych organów lub jednostek regulacyjnych. W związku z tym zaleca określenie ram, które zapewnią niezależność krajowych organów regulacyjnych, oraz instrumentów, dzięki którym będzie można rozwiązać jakiekolwiek problemy powodujące brak niezależności krajowego organu regulacyjnego. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa za niedopuszczalne, by przedstawiciel władz lub organów krajowych, które nie są w pełni niezależne, uczestniczył w procesie decyzyjnym proponowanej Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych. W rozporządzeniu należy określić jasne kryteria oceny niezależności tych władz lub organów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES nie uważa, aby proponowana Europejska Rada ds. Usług Medialnych była niezależna od Komisji Europejskiej, i wzywa europejskich prawodawców do zapewnienia pełnej niezależności rady. Jeżeli rada nie będzie w pełni niezależna od Komisji Europejskiej, nie będzie mogła wykonywać żadnych zadań nadzorczych ani regulacyjnych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zaleca zmianę art. 10 ust. 5 w następujący sposób: „Komisja wyznacza swojego przedstawiciela w Radzie. Przedstawiciel Komisji może uczestniczyć we wszystkich posiedzeniach Rady, nie ma jednak prawa do głosowania”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zaleca zmianę art. 10 ust. 6 w następujący sposób: „Rada może zaprosić ekspertów i obserwatorów do udziału w jej posiedzeniach”. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Jeżeli chodzi o art. 11, EKES sprzeciwia się decyzji Komisji o wybraniu podwariantu A, polegającego na ustanowieniu Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych wspieranej przez sekretariat Komisji. Jedynie podwariant B, polegający na ustanowieniu Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych wspieranej przez niezależne biuro UE, może zagwarantować jej niezależność. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES pozytywnie odnosi się do zorganizowanego dialogu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, a w szczególności z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, o którym to dialogu mowa w art. 12 lit. l). EKES, który reprezentuje najważniejsze sektory społeczeństwa obywatelskiego (w tym partnerów społecznych), może wnieść do tego zorganizowanego dialogu swoją wiedzę specjalistyczną. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES pozytywnie odnosi się do zorganizowanej współpracy, w tym wzajemnej pomocy, między krajowymi organami i władzami regulacyjnymi. EKES zaleca jednak rozszerzenie zakresu art. 13 ust. 2 poza zagrożenia dla funkcjonowania wewnętrznego rynku usług medialnych oraz bezpieczeństwa publicznego i obronności, a także uwzględnienie innych zagrożeń dla wolności i pluralizmu mediów, jak również zagrożeń dla niezależności politycznej władz i organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zwiększenie ochrony treści dostawców usług medialnych na bardzo dużych platformach internetowych, o którym mowa art. 17, i podkreśla znaczenie przejrzystości wszystkich procesów związanych z moderowaniem treści na bardzo dużych platformach internetowych, pod warunkiem że obowiązki, o których mowa w tym ustępie, nie zakłócają funkcjonowania tych platform. EKES pozytywnie odnosi się do zorganizowanego dialogu przewidzianego w art. 18 i podkreśla znaczenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w przegląd stosowania art. 17. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES pozytywnie odnosi się do zapewnienia użytkownikom prawa do zmiany ustawień domyślnych dotyczących audiowizualnych usług medialnych, o którym mowa w art. 19. Aby można było z tego prawa faktycznie korzystać, bardzo ważne jest, by urządzenia lub interfejsy były przyjazne dla użytkownika. Nie należy jednak zmniejszać możliwości działania producentów i programistów ani ograniczać ich przyszłego rozwoju. Interfejsy i urządzenia muszą być zaprojektowane w sposób przyjazny dla użytkownika, z wykorzystaniem prostego języka. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES proponuje również przyznanie Europejskiej Radzie ds. Usług Medialnych (zgodnie z art. 20 ust. 4) prawa do sporządzania opinii z inicjatywy własnej w przypadku, gdy krajowy środek ustawodawczy, regulacyjny lub administracyjny może wpływać na funkcjonowanie wewnętrznego rynku usług medialnych. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | EKES ponownie wyraża swoje wcześniejsze obawy, że czysto rynkowe podejście nie jest wystarczające do zapewnienia pluralizmu i wolności mediów w Europie. Chociaż wielkość przedsiębiorstw na rynku usług medialnych może zwiększać stabilność gospodarczą dostawców usług medialnych, EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie przez Komisję, że koncentracja na rynku mediów może też stanowić poważne zagrożenie dla wolności i pluralizmu mediów. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | EKES pozytywnie odnosi się do środków zaproponowanych w art. 21 w celu zwiększenia przejrzystości koncentracji na rynku, ponieważ jest to pierwszy krok w kierunku ograniczenia zagrożeń dla wolności i pluralizmu mediów wynikających z koncentracji na rynku mediów. Koncentracja na rynku nie musi mieć negatywnego wpływu na wolność i pluralizm mediów, jeśli np. pomaga przetrwać mniejszym podmiotom medialnym, ale należy przeciwdziałać koncentracji, która prowadzi do powstania monopoli informacyjnych. UE musi podjąć działania w szczególności przeciwko przejmowaniu mediów przez potentatów i oligarchów medialnych, którzy często mają bliskie relacje z najważniejszymi politykami w danym kraju, a nawet z rządami państw trzecich. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | EKES przypomina, że rynki medialne są nadal bardzo rozdrobnione i wzywa do oceniania koncentracji na rynku nie tylko w odniesieniu do krajowego rynku usług medialnych, lecz także w odniesieniu do rozdrobnienia rynków na szczeblu niższym niż krajowy lub regionalny. Koncentracja na rynku mediów w regionach, w których znajduje się tylko jeden regionalny podmiot medialny, stanowi poważne zagrożenie dla wolności i pluralizmu mediów. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | EKES uważa, że wytyczne Komisji dotyczące „czynników, które należy brać pod uwagę przy stosowaniu kryteriów oceny wpływu koncentracji na rynku mediów” są niewystarczające do zapewnienia porównywalności ocen w całej UE. EKES zaleca określenie ogólnounijnych minimalnych norm oceny, które musiałyby być przestrzegane we wszystkich państwach członkowskich. Zachęca się państwa członkowskie, by oprócz spełnienia minimalnych wymogów unijnych przeprowadzały bardziej szczegółowe i dogłębne oceny. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Jednak w obliczu obecnego zagrożenia, jakie stwarza dla wolności i pluralizmu mediów koncentracja na rynku, niewiążące wymogi w zakresie przejrzystości są niewystarczające. Dlatego też EKES wzywa europejskich prawodawców do przyjęcia wiążących przepisów dotyczących koncentracji mediów, z poszanowaniem swobody przedsiębiorczości. Nie może to jednak oznaczać obciążenia mediów lub instytucji medialnych dodatkowymi wymogami biurokratycznymi i kosztownymi procedurami. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | EKES zaleca również przyznanie Europejskiej Radzie ds. Usług Medialnych (zgodnie z art. 22) prawa do sporządzania opinii z inicjatywy własnej „[w] przypadku braku oceny lub konsultacji zgodnie z art. 21”. Niewystarczające jest przekazanie zadania oceny koncentracji na rynku państwom członkowskim, ponieważ niektóre rządy aktywnie wspierają koncentrację rynku w celu uciszenia krytycznych opinii i mediów opozycyjnych. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | EKES przypomina, że zakłócenia na wewnętrznym rynku usług medialnych wpływają na wolność i pluralizm mediów również wtedy, gdy zakłócenia te ograniczają się do określonych części wspólnego rynku na szczeblu krajowym, regionalnym lub nawet niższym. We wszystkich tych przypadkach rada musi mieć prawo do zainicjowania oceny koncentracji mediów, jeżeli nie zrobią tego krajowe organy lub jednostki regulacyjne. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | EKES zaleca powierzenie Europejskiej Radzie ds. Usług Medialnych zadania przeprowadzania ocen dotyczących innych zagrożeń dla wolności i pluralizmu mediów, jeżeli krajowe organy lub jednostki regulacyjne nie podejmą takich działań. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wiążące wymogi przejrzystości zawarte w art. 24 w odniesieniu do przydziału reklam państwowych. Uważa jednak, że zwolnienie z tych wymogów jednostek terytorialnych o liczbie mieszkańców przekraczającej 1 mln stanowi lukę umożliwiającą uniknięcie konieczności zapewnienia przejrzystości. Uznając, że obciążenia administracyjne związane z wymogami sprawozdawczymi muszą być proporcjonalne, EKES proponuje określenie progu minimalnej kwoty wydatków w odniesieniu do jednych władz krajowych, regionalnych lub lokalnych. Jeśli całkowite roczne wydatki danego podmiotu na reklamę państwową byłyby niższe od tego progu, wymogi dotyczące przejrzystości nie miałyby zastosowania. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | EKES pozytywnie odnosi się do corocznego monitorowania przewidzianego w art. 25 i wzywa do konsultowania się w trakcie tego procesu z odpowiednimi zainteresowanymi stronami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Zakres monitorowania ograniczony do funkcjonowania wewnętrznego rynku usług medialnych jest jednak niewystarczający. Dlatego też EKES proponuje rozszerzenie tego zakresu w taki sposób, aby obejmował on również wszelkie inne aspekty istotne dla ochrony wolności i pluralizmu mediów. EKES zaleca zlecenie Europejskiej Radzie ds. Usług Medialnych opracowania wskaźników na potrzeby monitorowania. |
| --- | --- |

3.27.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zapewnienie wolności i pluralizmu mediów w Europie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 9).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji” [COM(2020) 790 final] (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 56).

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (»strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej«)” (COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 143).

3

(4)  Komisja Europejska, 2021 r., orędzie o stanie Unii wygłoszone przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen, Strasburg, 15 września 2021 r.

4

(5)  Europejski Instytut Uniwersytecki, Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów, Application of the Media Pluralism Monitor in the European Union, Albania, Montenegro, the Republic of North Macedonia, Serbia and Turkey in the year 2021, San Domenico di Fiesole, 2022 r.

5

Application of the Media Pluralism Monitor in the European Union, Albania, Montenegro, the Republic of North Macedonia, Serbia and Turkey in the year 2021,

(6)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 17).

6

(7)  COM(2022) 457.

7

(8)  Zalecenie Komisji (UE) 2022/1634 z dnia 16 września 2022 r. w sprawie wewnętrznych gwarancji niezależności redakcyjnej i przejrzystości własności w sektorze mediów (Dz.U. L 245 z 22.9.2022, s. 56).

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zapewnienie wolności i pluralizmu mediów w Europie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 9).

9

(10)  Konferencja w sprawie przyszłości Europy, sprawozdanie z wyników końcowych, maj 2022 r.

10

sprawozdanie z wyników końcowych

(11)  Council of Europe, Recommendation CM/Rec(2018)1[1] of the Committee of Ministers to member States on media pluralism and transparency of media ownership, 7 March 2018, https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=0900001680790e13

11

(12)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.U. L 95 z 15.4.2010, s. 1).

12

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/118 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/118

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Działanie na rzecz przyszłości bez azbestu: europejskie podejście do kwestii zagrożeń dla zdrowia związanych z azbestem«”

(COM(2022) 488 final)

„Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy”

(COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD))

(2023/C 100/18)

| Sprawozdawczyni: | Ellen NYGREN |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Ellen NYGREN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 6.10.2022
  Rada Unii Europejskiej, 7.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 153 ust. 2 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/9/49 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 6.10.2022

Rada Unii Europejskiej, 7.10.2022

Podstawa prawna

Art. 153 ust. 2 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/9/49

1.   Streszczenie i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje dążenie Komisji do ograniczenia zachorowalności na raka oraz konkretne wysiłki na rzecz ograniczenia do minimum narażenia na działanie azbestu w miejscu pracy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Naukowcy ustalili, że żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia ryzyka zachorowania na nowotwór. W związku z tym EKES, podobnie jak Parlament Europejski, zaleca, by wartość dopuszczalna narażenia na działanie azbestu określona w dyrektywie w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy została ostatecznie ustalona na poziomie niższym niż obecnie zaproponowany przez Komisję, oraz aby w tym celu opracować plan działania obejmujący środki uzupełniające obecne propozycje i zapewniający wsparcie finansowe przedsiębiorstwom i regionom, które tego potrzebują, aby osiągnąć wyznaczone cele. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca rozpoczęcie kompleksowej kampanii informacyjnej skierowanej do ogółu społeczeństwa na temat azbestu i związanych z nim śmiertelnych zagrożeń. Ponadto wszyscy pracownicy, którzy mogą być narażeni na działanie azbestu, powinni zostać przeszkoleni albo w ich języku ojczystym, albo w innym języku, którym biegle się posługują. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaleca, by wszyscy pracownicy, w przypadku których podejrzewa się, że zostali narażeni na działanie azbestu, podlegali kontroli oraz by przy zmianie pracy towarzyszył im rejestr lub paszport zawierający informacje o tym narażeniu, pozwalający monitorować ich stan zdrowia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby skutecznie przeciwdziałać zagrożeniom związanym z azbestem, konieczna jest międzynarodowa współpraca regulacyjna. EKES kładzie szczególny nacisk na konwencję nr 162 Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz konwencję rotterdamską. Negocjując je i wdrażając, Unia Europejska i jej państwa członkowskie powinny odgrywać aktywną i kluczową rolę w zachęcaniu do bardziej korzystnych zmian we wszystkich krajach świata i w międzynarodowych łańcuchach handlowych. Umowy o wolnym handlu zawarte przez Unię Europejską z państwami trzecimi lub innymi regionami świata powinny zawierać przepis wymagający wzmożonych wysiłków na rzecz zakazania stosowania azbestu i ograniczenia jego szkodliwych skutków we wszystkich krajach na całym świecie. EKES wzywa Unię Europejską i jej państwa członkowskie do intensywnych starań, by stosowanie azbestu zostało objęte zakazem na szczeblu międzynarodowym i by pracownikom zmuszonym do kontaktu z już zastosowanym azbestem zapewnić ochronę, na przykład w budynkach poddawanych renowacji i rozbiórce lub w ramach gospodarowania odpadami. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Kontekst i uwagi ogólne

2.1.   Zakaz stosowania azbestu w Unii Europejskiej

| 2.1.1. | Azbest jest substancją niebezpieczną, która powoduje choroby nowotworowe. Ten fakt jest znany od dziesięcioleci. Ponad 40 lat temu Unia Europejska podjęła kroki mające na celu ograniczenie, a następnie zakazanie wszelkiego stosowania tego materiału. W 1999 r. wprowadziła zakaz stosowania wszystkich rodzajów włókien azbestu. Zakaz wszedł w pełni w życie w 2005 r. i ma zastosowanie zarówno do towarów produkowanych w Unii Europejskiej, jak i do niej przywożonych. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE (1) skodyfikowała dotychczasowe zasady ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Ze względu na to, że w sektorze budowlanym azbestu używano przez stosunkowo długi czas, występuje on wciąż w wielu budynkach. W zależności od rodzaju prac, którym budynki podlegają, substancje niebezpieczne aktywują się podczas renowacji lub rozbiórki. Azbest występuje również w innych sektorach, takich jak górnictwo i przemysł wydobywczy, gospodarowanie odpadami czy konserwacja pojazdów. Pomimo obowiązującego obecnie zakazu stosowania nowego azbestu wiele prac wiąże się nadal z narażeniem na jego działanie. Oficjalne statystyki obejmują pracowników, których ten problem dotyczy, ale statystyki Unii Europejskiej i państw członkowskich mają lukę, gdyż obywatele państw trzecich nadal nie zawsze są w nich uwzględniani. Komisja uznaje, że dyrektywa z 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu pozostaje w dużej mierze adekwatna, ale proponuje jej aktualizację zgodnie z najnowszym stanem wiedzy naukowej. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | EKES przyjął dwie opinie dotyczące kwestii azbestu: „UE bez azbestu” (CCMI/130) (2) oraz „Praca z azbestem w ramach termomodernizacji” (CCMI/166) (3). Uważa, że „priorytetem Unii Europejskiej powinno być całkowite usunięcie produktów zawierających azbest oraz usunięcie azbestu ze wszystkich miejsc, w których został zastosowany”, oraz „zachęca UE do współpracy z partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi stronami na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym w celu opracowania planów działania w zakresie usuwania azbestu i gospodarowania nim oraz wymiany doświadczeń w tym względzie”. Jednak w obecnych okolicznościach nadal trudno jest szybko osiągnąć cel, jakim jest całkowita eliminacja azbestu. Dlatego też w niektórych państwach członkowskich lub regionach Unii decydenci wybrali strategię ograniczania ryzyka związanego z azbestem. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | W swoim obecnym wniosku Komisja zaleca obniżenie technicznej wartości dopuszczalnej dla azbestu w otaczającym powietrzu z 0,1 włókna na centymetr sześcienny (f/cm3) do maksymalnie 0,01 włókna f/cm3 mierzonej jako średnia ważona w przeliczeniu na ośmiogodzinny okres odniesienia (TWA). |
| --- | --- |

2.1.4.

2.2.   Ambitne dążenia Unii Europejskiej w zakresie walki z rakiem

| 2.2.1. | Przedstawiony w 2021 r. europejski plan walki z rakiem jest inicjatywą mającą na celu zwalczanie choroby nowotworowej w oparciu o wielorakie podejścia. EKES z zadowoleniem przyjął w opinii SOC/677 (4) fakt, że istotną częścią tego planu jest profilaktyka pierwotna nowotworów. Zgodnie z tym podejściem należy uznać, że skuteczne byłoby przyjęcie środków mających na celu zwalczanie narażenia na działanie azbestu, co jest już dobrze znanym zagadnieniem, zważywszy, że takie wysiłki zmniejszają ryzyko wystąpienia dodatkowych przypadków raka, a obecne badania naukowe dowiodły już, że to narażenie należy do głównych przyczyn choroby nowotworowej związanej ze środowiskiem pracy. Ponieważ czynniki ryzyka międzybłoniaka są wieloprzyczynowe (np. nanowłókna oprócz azbestu), EKES proponuje, by osoby narażone na kontakt z azbestem w czasie pracy otrzymywały dokument poświadczający to narażenie. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | W tym kontekście należy podkreślić, że każdy – nawet nie będąc pracownikiem – może być narażony na działanie azbestu, na przykład, gdy znajdzie się w pobliżu miejsca renowacji lub rozbiórki budynku. Narażenie to może również dotyczyć osób, które przystępując do remontu mieszkania, nie mają wiedzy ani świadomości na temat związanego z tym ryzyka. Ponadto azbest może uwalniać się w systemie wentylacji, narażając tym samym osoby, które nie są tego świadome. W związku z tym EKES zaleca informowanie opinii publicznej wszelkimi możliwymi kanałami, w tym za pośrednictwem mediów, na których spoczywa w tym kontekście duża odpowiedzialność. |
| --- | --- |

2.2.2.

2.3.   Uwagi ogólne

| 2.3.1. | EKES popiera ambitne dążenie Komisji do walki z rakiem z zastosowaniem zróżnicowanych metod. Ograniczenie ryzyka narażenia na działanie azbestu jest konkretnym krokiem naprzód, by zmniejszyć liczbę przypadków zachorowań na nowotwory. Mamy rozległą wiedzę naukową na temat zagrożeń związanych z azbestem i bezpośredniego związku między narażeniem na jego działanie a chorobą nowotworową. Na podstawie najnowszej wiedzy naukowej w tej dziedzinie zgromadzonej przez Komisję proponuje się obecnie odpowiednią aktualizację ram prawnych. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Każdy przypadek choroby nowotworowej obciąża daną społeczność kosztami, a także wywołuje cierpienie jednostek i pociąga za sobą straty. Znacznej liczby przypadków tej choroby można uniknąć, ograniczając narażenie na działanie azbestu w miejscu pracy. Dlatego też EKES zwraca się do wszystkich zainteresowanych stron, by dołożyły wszelkich starań w celu przeciwdziałania temu narażeniu. Ten wymóg dotyczy w szczególności działań mających na celu ochronę pracowników narażonych w ten sposób w miejscu pracy, a także inicjatyw na rzecz ogólnego upowszechniania wiedzy w tej dziedzinie i zwiększenia świadomości ogółu społeczeństwa na temat zagrożeń związanych z azbestem. |
| --- | --- |

2.3.2.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Najbardziej ambitnym środkiem, który Unia Europejska może przedsięwziąć podczas przeglądu dyrektywy, jest obniżenie technicznej wartości tolerowanej dotyczącej ilości włókien azbestu w otaczającym powietrzu. EKES docenia inicjatywę Komisji i uważa ją za dobrą podstawę do stopniowego dążenia do zerowej tolerancji dla narażenia na działanie azbestu w czasie pracy. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Komisja proponuje zmianę art. 8 w celu obniżenia dopuszczalnej wartości z 0,1 włókna na cm3 jako średniej ważonej w przeliczeniu na ośmiogodzinny okres odniesienia (TWA). Dyrektywa stanowi ponadto, że narażenie pracowników w miejscu pracy na działanie pyłu z azbestu lub materiałów go zawierających zostanie ograniczone do minimum, a w każdym razie – do najniższego poziomu, który jest możliwy z technicznego punktu widzenia, poniżej wartości dopuszczalnej określonej w art. 8. W związku z tym EKES przypomina, że partnerzy społeczni mogą zrobić więcej niż tylko przestrzegać nowej wartości dopuszczalnej, która będzie miała zastosowanie na mocy dyrektywy, i podjąć odpowiednie działania, by jeszcze ograniczyć obecność włókien azbestu w miejscu pracy. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Zdrowia Pracowników (ICOH) żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia zachorowania na nowotwór. Podczas wysłuchania, które odbyło się w EKES-ie 31 października 2022 r., prof. Jukka Takala zaznaczył, że każdego roku około 90 370 osób umiera w UE z powodu zachowania na nowotwory azbestozależne, co wskazuje na potrzebę obniżenia dopuszczalnej wartości narażenia. W związku z tym EKES jest zdania, że Unia Europejska powinna pójść o krok dalej niż pułap zaproponowany przez Komisję i że ostatecznie, po rozsądnym okresie przejściowym, przyjęta techniczna wartość dopuszczalna powinna wynosić 0,001 włókien na cm3. Aby osiągnąć ten cel, należy opracować plan działania wraz z propozycjami środków, w tym środków finansowych, mających na celu wsparcie przedsiębiorstw i regionów, które potrzebują takich rozwiązań, aby osiągnąć wyznaczone cele. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.2. | Przed rozpoczęciem prac renowacyjnych lub rozbiórkowych przedsiębiorca budowlany musi sporządzić wykaz materiałów, które mogą zawierać azbest. W tym celu konieczne jest, by miał dostęp do źródeł informacji związanych z właścicielem danej nieruchomości, pochodzących z innych kanałów lub z kontroli danego budynku. EKES zaleca utworzenie rejestrów w celu gromadzenia danych dotyczących budynków, począwszy od budynków poddawanych renowacji, który stopniowo obejmowałby wszystkie budynki. Państwa członkowskie powinny nadawać tym informacjom wspólnie uzgodnioną w Unii Europejskiej strukturę, tak aby można było uzyskać porównywalne dane w celu określenia, które miejsca zawierają azbest (kraj/miejscowość/funkcjonalność budynku/części budynku), w jakich ilościach (przybliżone formy azbestu i ilość na metr kwadratowy) itp. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) mogłaby zostać poproszona o wniesienie wkładu w opracowanie zharmonizowanych ram regulacyjnych dla tego rejestru budynków. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ważną kwestią jest szkolenie pracowników, którzy mogą być narażeni na działanie azbestu. EKES podkreśla, że niezwykle ważne jest, aby szkolenie to odbywało się w ich języku ojczystym lub w innym języku, którym posługują się biegle, również wtedy, gdy pochodzą z kraju innego niż kraj, w którym pracują, a zatem mają jedynie słabą znajomość języka kraju przyjmującego. Dotyczy to zarówno obywateli UE, jak i pracowników z państw trzecich |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zaleca również szersze rozpowszechnianie wśród ogółu społeczeństwa informacji na temat azbestu i związanych z nim zagrożeń w celu zwiększenia świadomości na ten temat zarówno wśród pracowników, jak i wykonawców robót, które mogą wiązać się z narażeniem na kontakt z azbestem, a także wśród osób i organów publicznych, które nie posiadają szczegółowej wiedzy w tej dziedzinie. EKES wzywa Komisję, by we współpracy z państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zainteresowanymi tą tematyką opracowała kampanię informacyjną na temat azbestu i związanych z nim śmiertelnych zagrożeń. Komitet mógłby odgrywać rolę platformy na potrzeby międzynarodowej konferencji mającej na celu podniesienie świadomości na temat tego materiału, jego szkodliwych skutków i sposobów ochrony przed nim. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Służby medycyny pracy mają obowiązek przeprowadzania badań zdolności do pracy (wstępnych, okresowych i końcowych) pracowników narażonych na działanie azbestu, a zaświadczenia te przedstawia się pracodawcy. Po zakończeniu narażenia na działanie azbestu wynik końcowego badania przedstawiany jest zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi, wraz ze specjalną dokumentacją, rejestrem lub paszportem zawierającym informacje na temat narażenia na działanie azbestu i towarzyszącym pracownikowi przez cały okres jego życia, tak aby można było monitorować jego stan zdrowia i stwierdzić, w stosownych przypadkach, że cierpi on na chorobę zawodową i ewentualne późne skutki narażenia na działanie azbestu. Informacje te należy przekazać zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi. Przepisy te powinny również obejmować pracowników nieposiadających dokumentów i pracowników migrujących. Informacje te są także przekazywane pracownikowi, aby mógł je przedstawić podczas wszystkich dalszych badań medycznych w celu zapewnienia dożywotniego monitorowania ewentualnych późnych skutków narażenia na działanie azbestu. EKES apeluje do UE i państw członkowskich o ułatwienie dostępu do usług opieki zdrowotnej wyspecjalizowanych w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ubezpieczenie z tytułu chorób zawodowych musi obejmować choroby wynikające z narażenia na działanie azbestu. EKES zaleca, by w przypadku nowotworów, które wystąpiły po podejrzeniu narażenia na działanie azbestu, Unia Europejska i państwa członkowskie w chwili podejmowania decyzji o przyznaniu prawa do odszkodowania z tytułu ubezpieczenia od chorób zawodowych przewidziały domniemanie, że rzeczywiście istnieje korelacja między tym narażeniem a chorobą, zważywszy, że istnieją liczne i solidne dowody naukowe na ten związek. Powinno się ustanowić międzynarodowy fundusz solidarności w celu zagwarantowania prawa do odszkodowania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zaleca się, aby państwa członkowskie współpracowały za pośrednictwem swoich inspektorów pracy w celu sprawdzenia, czy zapewniono odpowiednie szkolenia pracownikom zagrożonym narażeniem na działanie azbestu w budownictwie, górnictwie i przemyśle wydobywczym, transporcie, budowie dróg i tuneli oraz gospodarowaniu odpadami. Współpraca ta może zapewnić właściwe prowadzenie i udostępnianie wymaganych rejestrów budynków zawierających azbest, zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym. EKES przypomina, że do wykonywania tych zadań potrzeba wystarczającej liczby inspektorów pracy (tj. inspektorów ds. bezpieczeństwa i higieny pracy). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby skutecznie przeciwdziałać zagrożeniom związanym z azbestem, konieczna jest międzynarodowa współpraca regulacyjna. W tym względzie EKES zauważa, że konwencja nr 162 Międzynarodowej Organizacji Pracy i konwencja rotterdamska w sprawie procedury zgody po uprzednim poinformowaniu w międzynarodowym handlu niektórymi niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i pestycydami są przykładami ram regulacyjnych, zgodnie z którymi Unia Europejska i jej państwa członkowskie mogą i powinny odgrywać aktywną i pierwszoplanową rolę, zachęcając do poczynienia większych postępów odnośnie do kwestii dotyczących azbestu we wszystkich krajach świata oraz w międzynarodowych łańcuchach handlowych. Umowy o wolnym handlu zawarte przez Unię Europejską z państwami trzecimi lub innymi regionami świata powinny zawierać przepis wymagający wzmożonych wysiłków na rzecz zakazania stosowania azbestu i ograniczenia jego szkodliwych skutków we wszystkich krajach na całym świecie. EKES wzywa Unię Europejską i jej państwa członkowskie do intensywnych starań, by stosowanie azbestu zostało objęte zakazem na szczeblu międzynarodowym i by pracownikom zmuszonym do kontaktu z już zastosowanym azbestem zapewnić ochronę, na przykład w budynkach poddawanych renowacji i rozbiórce lub w ramach gospodarowania odpadami. |
| --- | --- |

3.8.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz.U. L 330 z 16.12.2009, s. 28).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „UE bez azbestu” (Dz.U. C 251 z 31.7.2015, s. 13).

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Praca z azbestem w ramach termomodernizacji” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 15).

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Europejski plan walki z rakiem (Dz.U. C 97 z 28.2.2022, s. 17).

4

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 43 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

Poprawka 1

Punkt 3.1.2

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Zdrowia Pracowników (ICOH) żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia zachorowania na nowotwór. Podczas wysłuchania, które odbyło się w EKES-ie 31 października 2022 r., prof. Jukka Takala zaznaczył, że każdego roku około 90 370 osób umiera w UE z powodu zachowania na nowotwory azbestozależne, co wskazuje na potrzebę obniżenia dopuszczalnej wartości narażenia. W związku z tym EKES
  jest zdania, że Unia Europejska powinna pójść o krok dalej niż pułap zaproponowany przez Komisję i że ostatecznie,
  po rozsądnym okresie przejściowym, przyjęta techniczna wartość dopuszczalna powinna
  wynosić 0,001 włókien na cm3.
  Aby osiągnąć ten cel, należy opracować plan działania wraz z propozycjami środków, w tym środków finansowych, mających na celu wsparcie przedsiębiorstw i regionów, które potrzebują takich rozwiązań, aby osiągnąć wyznaczone cele. | Według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Zdrowia Pracowników (ICOH) żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia zachorowania na nowotwór. Podczas wysłuchania, które odbyło się w EKES-ie 31 października 2022 r., prof. Jukka Takala zaznaczył, że każdego roku około 90 370 osób umiera w UE z powodu zachowania na nowotwory azbestozależne, co wskazuje na potrzebę obniżenia dopuszczalnej wartości narażenia. W związku z tym EKES
  z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji i uważa, że
  po rozsądnym okresie przejściowym przyjęta techniczna wartość dopuszczalna powinna zostać jeszcze bardziej zmniejszona. Aby osiągnąć ten cel, należy opracować plan działania wraz z propozycjami środków, w tym środków finansowych, mających na celu wsparcie przedsiębiorstw i regionów, które potrzebują takich rozwiązań, aby osiągnąć wyznaczone cele. |

Opinia sekcji

Poprawka

Według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Zdrowia Pracowników (ICOH) żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia zachorowania na nowotwór. Podczas wysłuchania, które odbyło się w EKES-ie 31 października 2022 r., prof. Jukka Takala zaznaczył, że każdego roku około 90 370 osób umiera w UE z powodu zachowania na nowotwory azbestozależne, co wskazuje na potrzebę obniżenia dopuszczalnej wartości narażenia. W związku z tym EKES
  jest zdania, że Unia Europejska powinna pójść o krok dalej niż pułap zaproponowany przez Komisję i że ostatecznie,
  po rozsądnym okresie przejściowym, przyjęta techniczna wartość dopuszczalna powinna
  wynosić 0,001 włókien na cm3.
  Aby osiągnąć ten cel, należy opracować plan działania wraz z propozycjami środków, w tym środków finansowych, mających na celu wsparcie przedsiębiorstw i regionów, które potrzebują takich rozwiązań, aby osiągnąć wyznaczone cele.

Według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Zdrowia Pracowników (ICOH) żaden poziom narażenia nie może zostać uznany za całkowicie bezpieczny z punktu widzenia zachorowania na nowotwór. Podczas wysłuchania, które odbyło się w EKES-ie 31 października 2022 r., prof. Jukka Takala zaznaczył, że każdego roku około 90 370 osób umiera w UE z powodu zachowania na nowotwory azbestozależne, co wskazuje na potrzebę obniżenia dopuszczalnej wartości narażenia. W związku z tym EKES
  z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji i uważa, że
  po rozsądnym okresie przejściowym przyjęta techniczna wartość dopuszczalna powinna zostać jeszcze bardziej zmniejszona. Aby osiągnąć ten cel, należy opracować plan działania wraz z propozycjami środków, w tym środków finansowych, mających na celu wsparcie przedsiębiorstw i regionów, które potrzebują takich rozwiązań, aby osiągnąć wyznaczone cele.

Wynik głosowania

| Za: | 68 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 106 |
| Wstrzymało się: | 16 |

Za:

68

Przeciw:

106

Wstrzymało się:

16

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/123 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/123

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Umiejętności 2023”

(COM(2022) 526 final – (2022)0326 (COD))

(2023/C 100/19)

| Sprawozdawczyni: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 21.10.2022
  Parlament Europejski, 20.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 149 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 15.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 547 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/0/1 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 21.10.2022

Parlament Europejski, 20.10.2022

Podstawa prawna

Art. 149 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

15.12.2022

Sesja plenarna nr

547

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ogłoszenie roku 2023 „Europejskim Rokiem Umiejętności”. Europejski Rok Umiejętności musi zapewnić ścieżki prowadzące do skutecznych rozwiązań i korzyści edukacyjnych dla młodzieży i dorosłych, bezrobotnych i zatrudnionych niezależnie od sytuacji umownej, poziomu kwalifikacji czy płci zgodnie z ogłoszonym przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen celem zapewnienia pracownikom „odpowiednich umiejętności”, by podnieść konkurencyjność gospodarki europejskiej, zwłaszcza MŚP. EKES z niecierpliwością oczekuje pozytywnego zaangażowania w Europejski Rok Umiejętności 2023 w celu osiągnięcia konkretnych rezultatów i w związku z tym jest gotów wnieść swój wkład jako moderator sieci kontaktów i debat. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W związku z tym, że w niektórych częściach UE istnieje nierówny dostęp do możliwości edukacyjnych, a poziom wykształcenia jest zbyt często przekazywany z pokolenia na pokolenie, Europejski Rok Szkolenia 2023 powinien zainicjować dalsze debaty i działania mające na celu zapobieganie dyskryminacji we wszystkich dziedzinach edukacji i pomaganie ludziom w zdobywaniu umiejętności, które zagwarantują im awans zawodowy i jakość życia. Szczególną uwagę należy zatem poświęcić grupom osób w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej w zakresie dostępu do wysokiej jakości i integracyjnego szkolenia w zakresie przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji. Należy egzekwować zalecenie Rady w sprawie ścieżek poprawy umiejętności, mające na celu wspieranie osób dorosłych o niskich kwalifikacjach i niskich umiejętnościach w podnoszeniu kwalifikacji i integracji na rynku pracy, i wdrażać je jako ważny cel Europejskiego Roku Umiejętności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES jest zdania, że istnieje potrzeba zapewnienia skutecznych mechanizmów finansowania, które umożliwiłyby wykorzystanie zasobów europejskich i krajowych i obejmowałyby odpowiedni podział kosztów między organy publiczne i podmioty prywatne, osoby fizyczne oraz inne odpowiednie zainteresowane strony (partnerów społecznych, organizatorów szkoleń, organizacje pozarządowe). Kluczowe znaczenie dla stworzenia kultury uczenia się przez całe życie ma również wzmocnienie pozycji pracowników w zakresie podejmowania szkoleń. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES oczekuje, że Europejski Rok Umiejętności zajmie się kwestią odpowiedzialności za zabezpieczenie niezbędnych środków na podnoszenie i zmianę kwalifikacji – co jest istotne z punktu widzenia zmniejszenia ryzyka wykluczenia społecznego – w tym za przydział finansowania ze szczególną uwagą. Obejmuje to kwestię wspólnej odpowiedzialności partnerów społecznych na poziomie sektora i przedsiębiorstwa w zakresie inwestowania w kształcenie nastawione na przyszłość i szkolenie zatrudnionej siły roboczej. Dotyczy to również zaangażowania pracodawców w poczynienie niezbędnych przygotowań do wsparcia zwolnionych przez nich pracowników, tak by mogli skorzystać z systemów wsparcia. EKES wzywa i zachęca partnerów społecznych do podjęcia skutecznych działań w celu zaangażowania się w dialog społeczny, aby zapewnić wszystkim pracownikom równy dostęp do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych. Ponadto należy wzmocnić mechanizmy konsultacji między instytucjami edukacyjnymi, władzami i przedsiębiorstwami a związkami zawodowymi, gdyż może to przyczynić się do opracowania realistycznych i skutecznych strategii w zakresie przechodzenia od etapu kształcenia do etapu zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W tym kontekście EKES proponuje ostateczne wdrożenie idei gwarancji umiejętności, aby zaoferować prawo dostępu do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu dla wszystkich, a także wsparcie zaangażowania w rokowania zbiorowe i budowanie zdolności w celu określenia postanowień i warunków dotyczących płatnego urlopu edukacyjnego, co pozwoli ludziom na pełne uczestnictwo w społeczeństwie i skuteczne radzenie sobie z przemianami w społeczeństwie i na rynkach pracy. Szkolenia w tym ujęciu powinny obejmować kompetencje kluczowe, umiejętności podstawowe i rozwój umiejętności zawodowych dla osób na wszystkich poziomach umiejętności. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komisja wzywa państwa członkowskie do wyznaczenia krajowego koordynatora Europejskiego Roku Umiejętności w celu zapewnienia koordynacji odpowiednich działań na szczeblu krajowym. EKES sugeruje, że krajowy punkt koordynacji powinien działać w przejrzysty i inkluzywny sposób oraz posiadać odpowiednie kompetencje, a także odpowiednie środki finansowe zapewnione przez UE i państwa członkowskie. Wszystkie zainteresowane strony w dziedzinie kształcenia i szkolenia (zwłaszcza organizatorzy kształcenia i szkolenia, publiczne i prywatne służby zatrudnienia, partnerzy społeczni i inne odpowiednie organizacje społeczeństwa obywatelskiego) powinny mieć głos w wyborze krajowego punktu koordynacji, by zapewnić ich udział, a także wiodącą rolę zarówno w planowaniu i realizacji działań przez cały rok, jak i w jego ocenie. Ta sama zasada koordynacji powinna mieć zastosowanie również na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES powtarza swoje zalecenia z wcześniejszych opinii dotyczących poprzednich ogłoszeń Europejskich Lat, że powinny one wykraczać poza zwykłe działania promocyjne, przyczyniając się do realizacji jasnych planów i rzeczywistego zaangażowania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Przypomina o swoich wcześniejszych opiniach w sprawie takich lat tematycznych, w których wzywał do odpowiedniego finansowania UE i istotnego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat opracowywania tego rodzaju inicjatyw oraz do podjęcia konkretnych działań w celu zapewnienia związku między poszczególnymi latami tematycznymi a trwałymi wynikami. EKES przypomina, że by zapewnić pomyślne obchody „europejskich lat”, należy ogłosić je w odpowiednim czasie pozwalającym na stosowne przygotowania i wzięcie na siebie współodpowiedzialności (1). |
| --- | --- |

1.8.

2.   Wniosek ustawodawczy

| 2.1. | Po ogłoszeniu przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen w orędziu o stanie Unii w 2022 r., Komisja przyjęła wniosek o ustanowienie roku 2023 Europejskim Rokiem Umiejętności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ramach Europejskiego Roku Umiejętności, we współpracy z Parlamentem Europejskim, państwami członkowskimi, partnerami społecznymi, publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia, izbami handlowymi i przemysłowymi, organizatorami kształcenia i szkolenia oraz pracownikami i przedsiębiorstwami, Komisja proponuje nadać nowy impuls uczeniu się przez całe życie poprzez:






  — | wspieranie zwiększonych, bardziej skutecznych i sprzyjających włączeniu społecznemu inwestycji w szkolenia i podnoszenie kwalifikacji w celu wykorzystania pełnego potencjału europejskiej siły roboczej oraz wspierania ludzi w zmianie pracy, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

wspieranie zwiększonych, bardziej skutecznych i sprzyjających włączeniu społecznemu inwestycji w szkolenia i podnoszenie kwalifikacji w celu wykorzystania pełnego potencjału europejskiej siły roboczej oraz wspierania ludzi w zmianie pracy,

| — | zapewnienie, że umiejętności odpowiadają potrzebom rynku pracy, również poprzez współpracę z partnerami społecznymi i przedsiębiorstwami, |
| --- | --- |

—

zapewnienie, że umiejętności odpowiadają potrzebom rynku pracy, również poprzez współpracę z partnerami społecznymi i przedsiębiorstwami,

| — | dopasowanie aspiracji i zestawów umiejętności ludzi do możliwości na rynku pracy, zwłaszcza w przypadku zielonej i cyfrowej transformacji oraz ożywienia gospodarczego, |
| --- | --- |

—

dopasowanie aspiracji i zestawów umiejętności ludzi do możliwości na rynku pracy, zwłaszcza w przypadku zielonej i cyfrowej transformacji oraz ożywienia gospodarczego,

| — | szczególny nacisk zostanie położony na aktywizację większej liczby osób na rynku pracy, w szczególności kobiet i osób młodych, zwłaszcza tych niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się, |
| --- | --- |

—

szczególny nacisk zostanie położony na aktywizację większej liczby osób na rynku pracy, w szczególności kobiet i osób młodych, zwłaszcza tych niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się,

| — | przyciągnięcie osób z państw trzecich posiadających umiejętności potrzebne w UE, w tym przez zwiększenie możliwości uczenia się i mobilności oraz ułatwienie uznawania kwalifikacji. |
| --- | --- |

—

przyciągnięcie osób z państw trzecich posiadających umiejętności potrzebne w UE, w tym przez zwiększenie możliwości uczenia się i mobilności oraz ułatwienie uznawania kwalifikacji.

| 2.3. | Aby osiągnąć te cele, Komisja będzie






  — | wspierać możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji, na przykład poprzez podkreślanie odpowiednich inicjatyw UE, w tym możliwości finansowania przez UE, w celu wspierania ich podejmowania, wdrażania i realizacji w terenie, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

wspierać możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji, na przykład poprzez podkreślanie odpowiednich inicjatyw UE, w tym możliwości finansowania przez UE, w celu wspierania ich podejmowania, wdrażania i realizacji w terenie,

| — | w całej UE organizowane będą również wydarzenia i kampanie podnoszące świadomość, aby wspierać wzajemne uczenie się partnerów w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, |
| --- | --- |

—

w całej UE organizowane będą również wydarzenia i kampanie podnoszące świadomość, aby wspierać wzajemne uczenie się partnerów w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji,

| — | proponowany Rok ma również na celu pomoc w dalszym rozwoju narzędzi służących gromadzeniu informacji na temat umiejętności oraz propagowanie narzędzi i instrumentów służących zwiększeniu przejrzystości i łatwiejszemu uznawaniu kwalifikacji, w tym kwalifikacji uzyskanych poza UE. |
| --- | --- |

—

proponowany Rok ma również na celu pomoc w dalszym rozwoju narzędzi służących gromadzeniu informacji na temat umiejętności oraz propagowanie narzędzi i instrumentów służących zwiększeniu przejrzystości i łatwiejszemu uznawaniu kwalifikacji, w tym kwalifikacji uzyskanych poza UE.

| 2.4. | Aby zapewnić koordynację odpowiednich działań na szczeblu krajowym, Komisja wzywa państwa członkowskie do wyznaczenia krajowego koordynatora Europejskiego Roku Umiejętności. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zgadza się, że zaangażowani obywatele, wśród których znajduje się posiadająca odpowiednie umiejętności i wykwalifikowana siła robocza, stanowią jeden z głównych atutów europejskiego modelu społeczno-gospodarczego oraz że należy wykorzystać wsparcie na szkolenia dla osób w każdym wieku jako dźwignię do zwiększenia udziału społeczeństwa oraz pobudzenia długoterminowego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, ponieważ takie działania pomagają w zwiększaniu innowacyjności, produktywności i konkurencyjności. Kluczowe znaczenie ma również wspieranie ludzi w kontekście osiągnięcia sprawiedliwej transformacji, ponieważ przejście na bardziej zrównoważony sposób życia, produkcji i konsumpcji stało się koniecznością, aby stawić czoła zmianie klimatu i jej negatywnym skutkom w skali globalnej, przy jednoczesnym zapewnieniu, że nie pomija się nikogo. Jednocześnie zgadza się, że całościowy rozwój osobisty każdego uczącego się ma kluczowe znaczenie dla dostosowania się do przyszłych przemian i wyzwań, biorąc pod uwagę szybkie tempo życia dzisiejszych społeczeństw. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Brak wykwalifikowanych pracowników, wynikający z wyzwań demograficznych i zmian strukturalnych, a także z cyfryzacji i dekarbonizacji, jest jednym z decydujących czynników wpływających na gospodarkę europejską. Oprócz zdobywania nowych umiejętności, celem musi być również zapewnienie, że wykwalifikowani pracownicy mogą wykonywać szereg wykwalifikowanych zadań i zawodów w zmieniających się okolicznościach (2), a ich szkolenie prowadzi do godnych możliwości zatrudnienia i zabezpieczeń zapobiegających niepewnym formom zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponadto stawienie czoła potrzebom w zakresie umiejętności i przewidywanie ich mają ogromne znaczenie dla osiągnięcia głównych celów UE określonych w planie działania Europejskiego filaru praw socjalnych, czyli co najmniej 60 % dorosłych uczestniczących w szkoleniu każdego roku oraz stopy zatrudnienia wynoszącej co najmniej 78 % do 2030 r. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja Europejska położyła nacisk na umiejętności, ogłaszając Europejski Rok Umiejętności w 2023 r., po Roku Młodzieży w 2022 r. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Potwierdza to wyrażone w wielu opiniach stanowisko Komitetu, że wysokiej jakości szkolnictwo podstawowe, skuteczne szkolenie o wysokich standardach, uczenie się przez całe życie, podnoszenie kwalifikacji zawodowych i nabywanie nowych staną się narzędziami koniecznymi do tego, by móc skutecznie dostosowywać się do zmian społecznych, pobudzać aktywność obywatelską, a także wykorzystać w przyszłości szanse w dziedzinie zatrudnienia i sprzyjać uczeniu się w zakresie przedsiębiorczości (3). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Uczenie się przez całe życie i rozwój umiejętności to klucz do postępu społecznego i gospodarczego naszych społeczeństw. Zdaniem EKES-u nie chodzi jednak tylko o przekazywanie wiedzy, którą można „sprzedać”, ale także o kompetencje i umiejętności, które pozwalają ludziom aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym. Badania pokazują, że krytyczne myślenie, komunikacja, praca zespołowa, kreatywność, inicjatywa i wiele innych umiejętności przekrojowych są coraz bardziej potrzebne na rynku pracy i w społeczeństwie. Ponadto wolność, tolerancja, duch krytyczny, wartości europejskie i demokratyczne obywatelstwo są niezbędnymi atutami dla przyszłości Europy, aby móc walczyć z rosnącą nietolerancją i pojawiającymi się ruchami radykalnymi. Dlatego też EKES wzywa do włączenia do „odpowiednich umiejętności” w ramach działań Europejskiego Roku Umiejętności 2023 również umiejętności społecznych i przekrojowych, które muszą zdobyć obywatele, w tym obecni i przyszli pracownicy (4). Jest to bezpośrednio zgodne z wdrożeniem zalecenia Rady w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, a jednocześnie jest spójne z europejskimi ramami kluczowych kompetencji osobistych, społecznych i edukacyjnych (LifeComp) oraz z europejskimi ramami kompetencji w zakresie zrównoważonego rozwoju (GreenComp). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zdaniem EKES-u edukacja zaczyna się w wieku niemowlęcym i towarzyszy nam przez całe życie. Zgodnie z rezolucją Rady w sprawie nowej europejskiej agendy w zakresie uczenia się dorosłych na lata 2021–2030 EKES podkreśla, że kształcenie dorosłych musi być czymś więcej niż tylko rozwijaniem umiejętności mających znaczenie dla zatrudnienia. Równie ważne jest propagowanie większej świadomości społecznej na temat znaczenia i korzyści płynących z uczenia się przez całe życie w sposób holistyczny (5). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Dla EKES-u jest zatem jasne, że wszystkie działania w ramach Europejskiego Roku Umiejętności 2023 muszą być ukierunkowane na jak najlepsze postępy we wszystkich dziedzinach kształcenia i szkolenia (kształcenie podstawowe, wstępne i zaawansowane zawodowe, uczenie się przez całe życie: formalne, pozaformalne i nieformalne). Na wszystkich poziomach edukacji chodzi więc przede wszystkim o zapewnienie wszystkim równych szans, bez dyskryminacji. Dochody czy poziom wykształcenia rodziców nie mogą już znacząco wpływać na edukację danej osoby. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W związku z tym, że w niektórych częściach UE występuje nierówny dostęp do szans edukacyjnych, a osiągnięcia edukacyjne nadal zbyt często są dziedziczone z pokolenia na pokolenie, należy bezwzględnie oferować szanse i możliwości, a także w jak największym stopniu wspierać kompetencje i zdolności. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Uczenie się przez całe życie dla wszystkich musi stać się w Europie rzeczywistością, a wszyscy Europejczycy powinni mieć dostęp do wysokiej jakości uczenia się i szkolenia sprzyjającego włączeniu społecznemu. Równy dostęp do podnoszenia i zmiany kwalifikacji oznacza, że dodatkowe możliwości podnoszenia kwalifikacji muszą być zapewnione wszystkim ludziom, niezależnie od płci, pochodzenia i wieku (6). Ten nacisk na integracyjny charakter programu na rzecz umiejętności musi ponadto obejmować w szczególności wszystkich pracowników, niezależnie od ich sytuacji zawodowej, wielkości przedsiębiorstw i rodzaju umowy o pracę, w tym osoby dorosłe o niskich kwalifikacjach lub umiejętnościach i osoby ze środowisk migracyjnych. Grupom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji należy poświęcić szczególną uwagę i uwzględnić je przy opracowywaniu stosownych polityk, ponieważ doświadczają one większych trudności. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Mimo poparcia dla Europejskiego Roku Umiejętności 2023 i skupienia się na pobudzeniu kształcenia zawodowego i uczenia się przez całe życie, EKES jest zaniepokojony, że program i priorytety na ten rok wydają się przepełnione. Zawierają bardzo dużą liczbę zobowiązań, odniesień do wszystkich inicjatyw, linii budżetowych i obszarów polityki określonych w europejskim programie na rzecz umiejętności. Wiąże się to z ryzykiem, że rok ten będzie bardziej poświęcony głośnym zapowiedziom politycznym niż długoterminowemu systematycznemu rozwojowi. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Aby uniknąć pułapki, jaką jest długa lista istniejących obszarów polityki i wspólnych obowiązków, która może utrudnić wyraźne skupienie się na wynikach, kluczowe znaczenie miałoby zapewnienie jasności i skoncentrowanie się we wniosku na kilku priorytetach strategicznych. EKES ponawia swój postulat zawarty w dotychczasowych opiniach dotyczących poprzednich ogłoszeń Europejskich Lat, że powinny one wykraczać poza zwykłe działania promocyjne i przyczyniać się do tworzenia jasnych planów i zaangażowania (7). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają również do odegrania ważną rolę w zarządzaniu systemem kształcenia i szkolenia, w tym w przewidywaniu i przekazywaniu umiejętności. Skuteczne zaangażowanie partnerów społecznych i odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu europejskim i krajowym oraz skuteczne działania na rzecz konsolidacji skutecznego zarządzania we wszystkich dziedzinach kształcenia i szkolenia zawodowego oraz polityki uczenia się dorosłych, w tym w zakresie aktywnej polityki rynku pracy oraz zarządzania unijnymi i krajowymi funduszami na rzecz umiejętności, byłyby kluczem do sukcesu w zapewnieniu skutecznych rozwiązań dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Należy wziąć pod uwagę intensyfikację dialogu w istniejących grupach i sieciach zainteresowanych stron, również za pośrednictwem ustanowionych platform internetowych, w szczególności poprzez pobudzanie procesu dialogu strategicznego w 2023 r., rozwijanie forów zainteresowanych stron powiązanych ze sztandarowymi wydarzeniami w 2023 r., ale także za pośrednictwem nowych procesów podobnych do dialogu obywatelskiego, aby zapewnić zainteresowanym stronom zajmującym się kształceniem i szkoleniem możliwość znaczącego udziału w polityce i podejmowaniu decyzji, biorąc pod uwagę ich wiedzę fachową w terenie, zdolność do wyrażania potrzeb osób uczących się oraz ich ścisły związek z różnymi organami krajowymi i regionalnymi odpowiedzialnymi za wdrażanie zaleceń w zakresie kształcenia i szkolenia. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES oczekuje, że w ramach Europejskiego Roku Umiejętności zostanie poruszona kwestia wspólnej odpowiedzialności partnerów społecznych na poziomie sektora i przedsiębiorstwa w zakresie inwestowania w kształcenie nastawione na przyszłość i szkolenie zatrudnionej siły roboczej. Dotyczy to również zaangażowania pracodawców w poczynienie niezbędnych przygotowań do wsparcia zwolnionych przez nich pracowników, tak by mogli skorzystać z systemów wsparcia. W świetle powyższego EKES wzywa partnerów społecznych do podjęcia skutecznych działań w celu zaangażowania się w dialog społeczny, aby zapewnić wszystkim pracownikom równy dostęp do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Nauczyciele i szkoleniowcy odgrywają ważną rolę w rozwijaniu umiejętności osób uczących się zgodnie z potrzebami rynku pracy, ucząc i szkoląc nie tylko w zakresie umiejętności zawodowych, ale także umiejętności przekrojowych, takich jak umiejętności podstawowe i społeczno-emocjonalne. Wspomagają oni przejście od kształcenia do zatrudnienia uczniów z różnych środowisk, w tym dorosłych, którzy potrzebują nowych, zaktualizowanych lub ulepszonych umiejętności. W obliczu bezprecedensowych wyzwań spowodowanych pandemią i wojną w Ukrainie ich zaangażowanie i kreatywność były kluczowe dla podtrzymania nauczania i uczenia się w szkołach i miejscach pracy. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | W wielu krajach UE występują znaczne niedobory nauczycieli w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego, spowodowane również czynnikami związanymi z ograniczoną atrakcyjnością zawodu nauczyciela o tej specjalności, w tym warunkami zatrudnienia, wynagrodzeniem oraz brakiem zachęt finansowych i wsparcia kariery. Przyciąganie specjalistów z branży do zawodu nauczyciela powinno być jedną z kluczowych strategii mających na celu zapewnienie odpowiedniej liczby nauczycieli kształcenia i szkolenia zawodowego posiadających odpowiednie umiejętności i wiedzę, a to wymaga zapewnienia dobrych i atrakcyjnych warunków pracy, godnego wynagrodzenia, a także elastycznych ścieżek dojścia do zawodu oraz mechanizmów gwarantujących, że ci specjaliści dysponują odpowiednim zestawem umiejętności – w tym pedagogicznych. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście polegające na omawianiu potrzeb szkoleniowych z perspektywy społecznie sprawiedliwej i uczciwej transformacji ekologicznej i cyfrowej rynku pracy. Apeluje jednak o wyraźne przesłanie, że odpowiedzialność za podnoszenie kwalifikacji oraz ich zmianę powinna być zawsze traktowana w sposób sprawiedliwy jako odpowiedzialność wspólna. |
| --- | --- |

4.1.

4.2.   Wspólna odpowiedzialność

| 4.2.1. | Aby odnieść sukces w trwających transformacjach, jednostki otrzymają wsparcie w celu przygotowania się do pomyślnego przebiegu zmian. Istnieje potrzeba zapewnienia mechanizmów finansowania, które umożliwiłyby wykorzystanie zasobów europejskich i krajowych i obejmowałyby odpowiedni podział kosztów i wkładów niefinansowych (np. czas poświęcony na szkolenie) pomiędzy organy publiczne, pracodawców, osoby fizyczne oraz inne odpowiednie zainteresowane strony (np. partnerów społecznych, organizatorów szkoleń, organizacje pozarządowe). W wielu wcześniejszych opiniach (8) EKES podkreślał zasadniczą potrzebę zdecydowanego zaangażowania ze strony przedsiębiorstw, a także władz publicznych, przede wszystkim w celu zabezpieczenia wystarczających środków, w tym wystarczającego finansowania kształcenia i szkolenia. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES proponuje, by w ramach Europejskiego Roku Umiejętności wyraźnie wspierać odpowiedzialność społeczną w dziedzinie kompleksowego podnoszenia i zmiany kwalifikacji, a w tym kontekście ideę gwarancji umiejętności, która ma oferować prawo dostępu do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu dla wszystkich, w tym zaangażowanie w rokowania zbiorowe i budowanie zdolności w celu określenia postanowień i warunków dotyczących płatnego urlopu edukacyjnego, aby móc w pełni uczestniczyć w życiu społecznym i z powodzeniem radzić sobie z przemianami zachodzącymi w społeczeństwie i na rynku pracy. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Obejmuje to kwestię wspólnej odpowiedzialności partnerów społecznych na poziomie sektora i przedsiębiorstwa w zakresie inwestowania w kształcenie nastawione na przyszłość i szkolenie zatrudnionej siły roboczej. Negocjacje zbiorowe na każdym szczeblu – prowadzone zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi – oraz mechanizmy uczestnictwa pracowników na szczeblu przedsiębiorstw stanowią odpowiednie narzędzia, by reagować na zmieniające się potrzeby w zakresie umiejętności i szkoleń oraz by pomóc w przewidywaniu tych zmian i zwiększyć innowacyjność. Użyteczne byłoby rozpoczęcie opracowywania w trakcie Europejskiego Roku Umiejętności ram kwalifikacyjnych UE dla szkolenia pracowników jako działania partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Zwiększenie inwestycji w kształcenie i szkolenie

| 4.3.1. | EKES podkreślił już potrzebę mobilizacji na rzecz kwalifikacji, aby stworzyć fundament dla postępującej cyfryzacji naszych rynków pracy, zapewnić zachęty do inwestowania zarówno na szczeblu przedsiębiorstwa, jak i w sektorze publicznym, promować publiczne i prywatne inwestycje w kształcenie i szkolenie zawodowe. W każdym państwie członkowskim należy zwiększyć inwestycje publiczne w uczenie się przez całe życie, a szczególnie w kształcenie dorosłych (9). |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia skutecznych działań zmierzających do wdrożenia pierwszej i czwartej zasady Europejskiego filaru praw socjalnych, aby zapewnić dobrej jakości uczenie się przez całe życie sprzyjające włączeniu społecznemu jako prawo przysługujące wszystkim obywatelom w Europie w miejscach pracy i poza nimi, oraz by wsparły wdrażanie tych zasad trwałym finansowaniem publicznym uzgodnionym z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Ponieważ to państwa członkowskie ponoszą główną odpowiedzialność za trwałe inwestycje w celu zagwarantowania szkoleń, nie tylko dla osób bezrobotnych i o niskich kwalifikacjach, ale także w celu uzyskania poświadczonych umiejętności podstawowych, umiejętności zawodowych i kluczowych kompetencji prowadzących do nabycia kwalifikacji, Europejski Rok Umiejętności powinien podkreślić potrzebę odpowiednich i wystarczających inwestycji publicznych we wszystkich dziedzinach kształcenia i szkolenia. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | W związku z tym EKES domaga się, by zrównoważone inwestycje w udział dorosłych w uczeniu się przez całe życie i w szkoleniach pracowników zostały uznane za priorytetowe w ramach procesu europejskiego semestru i uzyskały większe wsparcie z funduszy UE, zwłaszcza z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, na rzecz przepisów dotyczących podnoszenia i zmiany kwalifikacji. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Prawo dostępu do możliwości uczenia się przez całe życie bez względu na poziom i rodzaj (formalny, nieformalny i pozaformalny)

| 4.4.1. | EKES wzywa do pełnego wdrożenia pierwszej zasady Europejskiego filaru praw socjalnych, aby zapewnić wszystkim osobom uczącym się, pracującym i zatrudnionym w sektorze kształcenia i szkolenia zawodowego prawo dostępu do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu oraz do uczenia się przez całe życie, co umożliwi im pełne uczestnictwo w życiu społecznym i skuteczne radzenie sobie ze zmianami na rynku pracy. Prawo to musi wspierać również osoby bezrobotne i nisko wykwalifikowane osoby dorosłe w celu uzyskania umiejętności niezbędnych na rynku pracy. W związku z tym EKES apeluje do Komisji Europejskiej, aby zbadała, jak zrealizować to prawo, oraz aby wprowadziła silniejszy mechanizm monitorowania, w ramach którego kraje UE będą zobowiązane do opracowania krajowych programów działania i przedstawiania regularnych sprawozdań krajowych na temat sposobu zapewnienia tego prawa. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | EKES wzywa zatem Komisję, państwa członkowskie i partnerów społecznych, by wykorzystali Europejski Rok Umiejętności do podjęcia skutecznych kroków w celu zaangażowania się we wspólne działania na rzecz wspierania uczenia się w miejscu pracy, zwiększenia inwestycji w wysokiej jakości programy praktyk zawodowych, udział dorosłych w uczeniu się przez całe życie i szkolenia pracowników, zapewniając wszystkim pracownikom prawo równego dostępu do wysokiej jakości szkoleń sprzyjających włączeniu społecznemu. Europejskie ramy jakości i skuteczności programów przygotowania zawodowego będą obchodzić swoją 5. rocznicę w 2023 r. i wymagają oceny oraz ponownego wzmocnienia. Najwyższy czas, aby zapytać praktykantów, młodych i dorosłych, w jakim stopniu warunki jakościowe zawarte w ramach zostały spełnione w praktyce w miejscu pracy. |
| --- | --- |

4.4.2.

4.5.   Zaangażowanie zainteresowanych podmiotów

| 4.5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wyraźne zobowiązanie Komisji do zwiększenia znaczenia umiejętności poprzez ścisłą współpracę z partnerami społecznymi, publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia, przedsiębiorstwami i organizatorami kształcenia i szkolenia. W tym kontekście EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma również:






  — | stymulowanie aktywnego zaangażowania pracowników w programy uczenia się przez całe życie oraz w szkolenie w miejscu pracy, co jest warunkiem koniecznym rozwoju i konkurencyjności przedsiębiorstw, możliwości zatrudnienia pracowników i zapewnienia wysokiej jakości miejsc pracy (10), |
| --- | --- | --- |

4.5.1.

—

stymulowanie aktywnego zaangażowania pracowników w programy uczenia się przez całe życie oraz w szkolenie w miejscu pracy, co jest warunkiem koniecznym rozwoju i konkurencyjności przedsiębiorstw, możliwości zatrudnienia pracowników i zapewnienia wysokiej jakości miejsc pracy (10),

| — | zwiększenie udziału wszystkich w procesie uczenia się przez całe życie oraz określenie – wspólnie z organizatorami kształcenia i szkolenia oraz decydentami – treści uczenia się w sposób, który przyniesie korzyści każdemu uczącemu się oraz społeczności i całemu społeczeństwu, |
| --- | --- |

—

zwiększenie udziału wszystkich w procesie uczenia się przez całe życie oraz określenie – wspólnie z organizatorami kształcenia i szkolenia oraz decydentami – treści uczenia się w sposób, który przyniesie korzyści każdemu uczącemu się oraz społeczności i całemu społeczeństwu,

| — | wspieranie negocjacji zbiorowych i dialogu społecznego, w zgodności z krajowymi systemami stosunków pracy, aby móc przewidywać zapotrzebowanie i dostosować umiejętności do ewolucji technologicznej i cyfrowej oraz rozwijać szkolenie w miejscu pracy, ale także wspierać dialog obywatelski w celu uzyskania całościowego spojrzenia na potrzeby każdego uczącego się. |
| --- | --- |

—

wspieranie negocjacji zbiorowych i dialogu społecznego, w zgodności z krajowymi systemami stosunków pracy, aby móc przewidywać zapotrzebowanie i dostosować umiejętności do ewolucji technologicznej i cyfrowej oraz rozwijać szkolenie w miejscu pracy, ale także wspierać dialog obywatelski w celu uzyskania całościowego spojrzenia na potrzeby każdego uczącego się.

4.6.   Wzmocnienie wydajności służb zatrudnienia

| 4.6.1. | Aby transformacja była sprawiedliwa, a aktywna polityka dotycząca rynku pracy skuteczna, niezbędne są równie wydajne służby zatrudnienia, które nie tylko będą zdolne do zarządzania popytem i podażą miejsc pracy, ale zapewnią także wskazówki i doradztwo osobom poszukującym pracy. EKES wzywa państwa członkowskie, by przeznaczyły większe zasoby na podniesienie skuteczności, wydajności oraz zdolności służb zatrudnienia i ich pracowników, a także na projektowanie narzędzi przeznaczonych do wspierania osób, które nie są jeszcze obecne na rynku pracy. |
| --- | --- |

4.6.1.

4.7.   Indywidualne rachunki szkoleniowe i mikropoświadczenia

| 4.7.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą indywidualnych rachunków szkoleniowych, ponieważ organizatorzy kształcenia potrzebują wsparcia finansowego na zapewnienie go uczącym się. Presja na podnoszenie kwalifikacji stale rośnie, ale celem indywidualnych rachunków szkoleniowych nie powinno być zastąpienie istniejących struktur finansowania, lecz ich uzupełnienie, zwłaszcza tam, gdzie indywidualne rachunki szkoleniowe jeszcze nie istnieją. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Indywidualne rachunki szkoleniowe są ważnym elementem finansowania kształcenia ustawicznego. Indywidualne rachunki szkoleniowe powinny być zróżnicowane w zależności od grupy docelowej, a w każdym razie muszą one być stale oceniane i w razie potrzeby dostosowywane. Przede wszystkim: osoby w wieku produkcyjnym powinny mieć bezpośredni dostęp do swoich indywidualnych rachunków szkoleniowych i móc samodzielnie decydować, na jakie dokształcanie osobiście je wykorzystają. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | W ramach wniosku dotyczącego europejskiego podejścia do uczenia się przez całe życie i zatrudnienia mikropoświadczenia powinny lepiej radzić sobie z problemami szkolenia i przekwalifikowania osób. Dzięki temu ludzie mogliby łatwiej i lepiej nabywać wszystkie umiejętności potrzebne do radzenia sobie z obecnymi wstrząsami społecznymi i przemianami na rynku pracy. Podejście to jest jednocześnie skierowane do usługodawców, aby ich oferty były bardziej przejrzyste i elastyczne dzięki mikropoświadczeniom. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Zdaniem EKES-u mikropoświadczeń służących uznawaniu osób uczących się w sposób nieformalny można używać w sposób praktyczny i rozsądny, ale jednocześnie ważne jest, aby mikropoświadczenia nie powodowały osłabiania ani nie zastępowały formalnego kształcenia wstępnego, szkolnictwa wyższego, kształcenia i szkolenia zawodowego lub tradycyjnych umiejętności. |
| --- | --- |

4.7.4.

4.8.   Przyciąganie obywateli spoza UE

| 4.8.1. | Przeciwwagą dla skupiania się na przyciąganiu obywateli państw trzecich posiadających umiejętności potrzebne w UE powinno być łagodzenie drenażu mózgów. EKES opowiada się za bardziej regularnymi kanałami migracji zarobkowej, ale priorytetem polityki w zakresie umiejętności powinno być zapewnienie rozwoju umiejętności pracowników europejskich, a także bezrobotnych i nieudokumentowanych migrantów już obecnych i pracujących w UE. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Należy także ostrożnie podchodzić do tworzenia unijnej puli talentów (dostępnej tylko dla uchodźców z Ukrainy). EKES zachęca Komisję do opracowania działań, które zapewniłyby, by każdy uchodźca i każda osoba ubiegająca się o azyl uzyskali taką samą możliwość walidacji swoich umiejętności i kompetencji, jak obywatele, oraz by zapewniono im możliwości praktyk zawodowych, zmiany i podnoszenia kwalifikacji, aby osoby te weszły na rynek pracy, zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Ponadto prostsze, szybsze i łatwiejsze uznawanie kwalifikacji obywateli państw trzecich musi być w każdym przypadku omawiane lub wspierane niezależnie od ich rekrutacji. Wydaje się jednak oczywiste, że w przypadku zawodów regulowanych jedynie zastosowanie przepisów unijnej dyrektywy w sprawie kwalifikacji do obywateli państw trzecich może przyspieszyć lub ułatwić uznawanie ich kwalifikacji. |
| --- | --- |

4.8.3.

4.9.   Koordynacja Europejskiego Roku

| 4.9.1. | Komisja wzywa państwa członkowskie do wyznaczenia krajowego koordynatora Europejskiego Roku Umiejętności w celu zapewnienia koordynacji odpowiednich działań na szczeblu krajowym. Ponieważ wyznaczanie koordynatorów krajowych i organizowanie odpowiednich spotkań jest kluczowym elementem artykułów dotyczących koordynacji na szczeblu krajowym i unijnym, podejście takie wydaje się bardzo ograniczone. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | EKES apeluje, by krajowe punkty koordynacji dysponowały odpowiednimi kompetencjami, a także odpowiednimi zapewnionymi przez UE i państwa członkowskie środkami finansowymi i zapleczem, by skutecznie angażować przedstawicieli szerokiej sieci zainteresowanych stron w dziedzinie kształcenia, szkolenia i umiejętności na szczeblu krajowym i unijnym. Zainteresowane strony (zwłaszcza partnerzy społeczni, publiczne i prywatne służby zatrudnienia, organizatorzy kształcenia i szkolenia oraz inne odpowiednie organizacje społeczeństwa obywatelskiego) powinny uczestniczyć w koordynacji i odgrywać wiodącą rolę zarówno w planowaniu i realizacji działań przez cały rok, jak i w jego ocenie. Główny nacisk należy położyć na trwałe wyniki, które można osiągnąć w ciągu tego roku. Jeśli chodzi o kwoty finansowania, za dobrą praktykę można uznać Europejski Rok na rzecz Rozwoju. |
| --- | --- |

4.9.2.

4.10.   Niedopasowanie umiejętności

| 4.10.1. | Podczas gdy niektóre sektory mogą cierpieć z powodu braku wykwalifikowanych pracowników, tak zwane niedopasowanie jest często bardziej związane ze złymi warunkami pracy (niskie płace, umowy niegwarantujące pewności zatrudnienia, brak szacunku, czas pracy niezgodny z równowagą między życiem zawodowym a prywatnym, brak szkoleń dla pracowników i rozwoju kariery) oraz brakiem narzędzi antycypacyjnych jako systemu wczesnego ostrzegania w celu prognozowania zmian na rynku pracy. Jeśli w ramach Europejskiego Roku Umiejętności nie uwzględni się tej strony medalu, okaże się, że ciężar spoczywa w nierównym stopniu na pracownikach i społeczeństwie jako takim, bez nacisku na współodpowiedzialność firm. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.10.2. | Strategie dotyczące umiejętności w tym ujęciu nie mogą być oddzielone od strategii i tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości. W istocie programy szkolenia, przekwalifikowania lub podnoszenia kwalifikacji nie będą przydatne, jeśli ludzie mieszkają na obszarze o trudnej sytuacji gospodarczej, który nie oferuje alternatywnych możliwości zatrudnienia. Wysokiej jakości miejsca pracy, uczciwe płace i godne warunki pracy są warunkiem wstępnym dla długoterminowego i zrównoważonego wzrostu, produktywności i innowacji, a rozwój umiejętności i uczenia się przez całe życie są jednym z narzędzi do osiągnięcia tych celów. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma skuteczny dialog społeczny ze związkami zawodowymi, przestrzeganie i egzekwowanie praw pracowniczych oraz informowanie i konsultowanie się z pracownikami w sprawie szkoleń i praktyk zawodowych na poziomie przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

4.10.2.

Bruksela, dnia 15 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022” [COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 122).

1

(2)  Badanie CMRP: The work of the future: ensuring lifelong learning and training of employees [Praca przyszłości: zapewnienie uczenia się przez całe życie i szkolenia pracowników] | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (europa.eu).

2

The work of the future: ensuring lifelong learning and training of employees

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Edukacja dorosłych” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji słoweńskiej) (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 16); opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa”(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej) (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 27); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności«”[COM(2020) 274 final] – „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności”[COM(2020) 275 final] (Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia”[COM(2021) 770 final], „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie indywidualnych rachunków szkoleniowych”[COM(2021) 773 final] (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 62); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych”[COM(2022) 16 final], „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie budowania mostów na rzecz skutecznej europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym”[COM(2022) 17 final] (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 109).

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności«”[COM(2020) 274 final] – „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności”[COM(2020) 275 final] (Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40).

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Edukacja dorosłych” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji słoweńskiej) (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 16).

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Edukacja dorosłych” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji słoweńskiej) (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 16).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022” [COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 122).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia”[COM(2021) 770 final], „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie indywidualnych rachunków szkoleniowych”[COM(2021) 773 final] (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 62); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Edukacja dorosłych” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji słoweńskiej) (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 16); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa”(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej) (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 27).

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Trwałe finansowanie uczenia się przez całe życie i rozwoju umiejętności w kontekście niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji chorwackiej) (Dz.U. C 232 z 14.7.2020, s. 8).

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przyszłość pracy – zdobywanie odpowiedniej wiedzy i umiejętności w celu zaspokojenia potrzeb przyszłego rynku pracy” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji bułgarskiej) (Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8).

10

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/132 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/132

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania”

(JOIN(2022) 24 final)

(2023/C 100/20)

| Sprawozdawca: | Panagiotis GKOFAS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jan PIE |

Sprawozdawca:

Panagiotis GKOFAS

Współsprawozdawca:

Jan PIE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 11.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 202/6/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

11.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

202/6/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera inicjatywy zaproponowane we wspólnym komunikacie pt. „Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania”. Wspólny komunikat jest ważnym krokiem w kierunku wspierania współpracy państw członkowskich w dziedzinie obronności, która jest niezbędna do ograniczenia kosztownego powielania zdolności wojskowych i uniknięcia rozdrobnienia rynku obronnego UE. EKES podkreśla następujące główne punkty opinii: |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Strategia przemysłu obronnego UE powinna opierać się na silnej europejskiej polityce obronnej i silnej polityce bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Niski wolumen inwestycji i brak koordynacji między państwami członkowskimi w zakresie badań i rozwoju, produkcji i zamówień publicznych powodują luki w zdolnościach, a także prowadzą do fragmentacji europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB). |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | EKES popiera konkretne środki zaproponowane przez KE – akt na rzecz wzmocnienia zdolności przemysłu obronnego poprzez wspólne zamówienia (EDIRPA) i Europejski program inwestycji w dziedzinie obronności (EDIP) – i wzywa do większej koordynacji między państwami członkowskimi w zakresie polityki obronnej i zamówień publicznych na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | Krajowe budżety obronne powinny zostać poddane przeglądowi, aby co roku przewidzieć kwotę przeznaczoną na konsolidację wspólnych europejskich inwestycji w obronność. W ten sposób przyczynią się one do oceny podstawy finansowej konkretnych skoordynowanych działań UE, które mają na celu zwiększenie europejskich zdolności obronnych. |
| --- | --- |

1.1.4.

| 1.1.5. | Szczególną uwagę należy zwrócić na nowoczesne formy wojny (takie jak cyberataki, wojny cyfrowe i propaganda oparta na fałszywych informacjach). |
| --- | --- |

1.1.5.

| 1.1.6. | Parlament Europejski musi opracować mechanizm monitorowania realizacji europejskiej polityki obronnej (kontrakty, zamówienia, inwestycje) oraz uzyskać w tym celu odpowiednie narzędzia techniczne i instytucjonalne. |
| --- | --- |

1.1.6.

| 1.1.7. | Zachęca się Komisję Europejską do przedstawienia ambitnego wniosku wykraczającego poza ewentualne zwolnienie z VAT i obejmującego zdecydowane środki mające pomóc przemysłowi w dostosowaniu się do nowych wyzwań strategicznych. |
| --- | --- |

1.1.7.

| 1.2. | EKES podziela zawartą we wspólnym komunikacie ocenę luk inwestycyjnych w zakresie obronności w Unii Europejskiej. To niedoinwestowanie osłabiło bezpieczeństwo Europy, NATO i pozycję Unii wobec innych światowych mocarstw. Jednocześnie utrzymują się luki w inwestycjach w obronność w Unii Europejskiej. Jest to sprzeczne z zasadą solidarności między państwami członkowskimi i wzmacnia odśrodkowe potęgi polityczne, które zakłócają wysiłki na rzecz rozwoju wspólnej kultury bezpieczeństwa i polityki obronnej w Europie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź kilku państw członkowskich dotyczącą zwiększenia budżetu na obronę i wzywa je do dotrzymania zobowiązania, by inwestować nie tylko więcej, ale również lepiej, z uwzględnieniem potrzeby pogłębienia solidarności obywateli europejskich i kultury gotowości do reagowania w trybie pilnym. Niezwykle ważne jest skoordynowanie krajowych starań w zakresie obronności na szczeblu europejskim, które nie spowodują ubocznych szkód względem najnowszych unijnych inicjatyw ani nie zaszkodzą realizacji trwających lub planowanych europejskich projektów rozwojowych. Tę zwiększoną koordynację europejską należy postrzegać jako sposób na wzmocnienie ogólnych zdolności NATO. EKES popiera ideę wzmocnienia europejskich ram współpracy w dziedzinie obronności, w szczególności przez wspólne zamówienia. W związku z tym Komitet w pełni popiera niezwłoczne ustanowienie Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności jako środka służącego do koordynowania na szczeblu UE odpowiedzi państw członkowskich na bardzo krótkoterminowe pilne potrzeby, w szczególności uzupełnianie zapasów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa do dalszej analizy technicznej sposobów osiągnięcia europejskiego interfejsu optymalizującego wyniki krajowych wydatków na obronność na poziomie UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet pozytywnie ocenia zaproponowany krótkoterminowy instrument, w który w ciągu dwóch lat (2022–2024) zainwestowane zostaną środki o wartości 500 mln EUR, aby zachęcić do wspólnych zamówień. W oparciu o prace Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień instrument ten może pomóc w usystematyzowaniu i koordynacji obecnego popytu na pilnie potrzebne produkty związane z obronnością oraz zapobiec wystąpieniu efektu wypierania. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również zapowiedź Europejskiego programu inwestycji w dziedzinie obronności (EDIP) na rzecz wspólnie opracowywanych projektów obronnych i zachęca Komisję do szybkiego przedstawienia ambitnego wniosku który wykraczałby poza ewentualne zwolnienie z VAT i zawierałby zdecydowane środki mające pomóc przemysłowi w dostosowaniu się do nowych wyzwań strategicznych. Unia Europejska musi opracować inicjatywy inwestycyjne, które umożliwią współpracę przemysłu za pośrednictwem przedsiębiorstw typu start-up i MŚP (zgodnie z unijnym programem Small Business Act), oraz w pełni wykorzystać wysoko wykwalifikowaną siłę roboczą sektora obronnego, jednocześnie również podnosząc i tworząc nowe umiejętności za pomocą specjalnych programów badawczo-rozwojowych i projektów europejskich, które umożliwiają współpracę przemysłów krajowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wyraża zadowolenie w związku z zapowiedzią Komisji dotyczącą przedstawienia inicjatywy na rzecz surowców krytycznych, obejmującej środki legislacyjne, w celu zwiększenia odporności i bezpieczeństwa dostaw w UE w odniesieniu do surowców krytycznych. Zdaniem Komitetu inicjatywa ta musi uwzględniać strategiczne znaczenie sektora obronnego. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Integracja wspólnej polityki obronnej umożliwiłaby bardziej autonomiczne innowacje przemysłowe, większe technologiczne efekty mnożnikowe między sektorem wojskowym i cywilnym, a także skuteczniejszą i bardziej niezależną politykę obronną i energetyczną UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uznaje znaczenie budowania silnego ośrodka cyberbezpieczeństwa, który pozwoli stawić czoła nowej wojnie hybrydowej. Biorąc pod uwagę rolę, jaką odgrywa w walce z nową wojną hybrydową, powinien on być głównym przedmiotem przyszłych inwestycji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że wspólny komunikat nie zawiera wystarczających wytycznych strategicznych dla dalszego rozwoju EDTIB. W odpowiedzi na nowe wyzwania w zakresie bezpieczeństwa, które stanowią zagrożenie dla europejskich ram solidarności, potrzebna jest kompleksowa europejska strategia przemysłowa w zakresie obronności, która pozwoli ujednolicić wszystkie środki polityki przemysłowej w celu poprawy wyników EDTIB w zakresie jego podstawowych funkcji. Pod tym względem wspólny komunikat to tylko jeden krok we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca utworzenie komitetu naukowego lub agencji naukowej pod nadzorem politycznym Parlamentu Europejskiego. Organ ten odpowiadałby za stałe monitorowanie i ocenę kluczowych aspektów inwestycji w zakresie obronności oraz dostarczanie wskazówek dotyczących efektywnej alokacji zasobów finansowych i wojskowych. Wyniki i zalecenia należy udostępnić każdemu państwu członkowskiemu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że europejski sektor obrony może sprzyjać synergii i współpracy między wieloma sektorami gospodarki, podmiotami i zainteresowanymi stronami. Szczególną uwagę należy zwrócić na MŚP zgodnie z programem Small Business Act. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kontekst

| 2.1. | Na posiedzeniu w Wersalu w marcu 2022 r. szefowie państw lub rządów UE wyrazili zobowiązanie do zwiększenia europejskich zdolności obronnych w świetle rosyjskiej agresji wojskowej na Ukrainę. Zobowiązali się oni do: 1) zwiększenia wydatków na obronność; 2) zacieśnienia współpracy poprzez wspólne projekty; 3) zmniejszenia braków i osiągnięcia celów w zakresie zdolności; 4) pobudzenia innowacji, m.in. poprzez synergię cywilno-wojskową; oraz 5) wzmocnienia i rozwoju naszego przemysłu obronnego, w tym MŚP. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ponadto szefowie państw lub rządów UE zwrócili się do Komisji Europejskiej, by w koordynacji z Europejską Agencją Obrony „przedstawiła do połowy maja analizę luk inwestycyjnych w zakresie obronności oraz zaproponowała ewentualne dalsze inicjatywy niezbędne do wzmocnienia europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W odpowiedzi na to zadanie Komisja Europejska oraz Wysoki Przedstawiciel/szef Europejskiej Agencji Obrony (EDA) przedłożyli Radzie Europejskiej zestaw działań i zaleceń mających na celu zapewnienie, aby zapowiadane przez państwa członkowskie zwiększenie budżetów na obronę nie doprowadziło do dalszego rozdrobnienia europejskiego sektora obronnego oraz aby te zwiększone wydatki przyczyniły się do wzmocnienia bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego UE. Zalecenia te obejmują w szczególności środki mające na celu wspieranie wspólnych zamówień, unowocześnienie programowania w dziedzinie obronności i zwiększenie zdolności produkcyjnych. Szczególną uwagę zwraca się również na zwiększenie możliwości finansowania sektora obronnego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zalecenia zawarte we wspólnym komunikacie opracowano na podstawie oceny obecnych luk inwestycyjnych i luk w zakresie zdolności. Pomimo zwiększenia europejskich wydatków na obronność w 2020 r. jedynie 11 % środków wydawano w ramach wspólnych inwestycji – wartość ta jest znacznie poniżej poziomu 35 % uzgodnionego przez państwa członkowskie w ramach EDA i określonego w ramach stałej współpracy strukturalnej (PESCO) – dla porównania 89 % środków wydawano na szczeblu krajowym. Warto zauważyć, że państwa członkowskie UE stoją w obliczu różnych zagrożeń i mają różne zdolności do reagowania na kryzysy wojskowe lub innego rodzaju, które wymagają zróżnicowanych zasobów obronnych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ponadto łączne wydatki państw członkowskich na badania i technologie obronne (2,5 mld EUR) stanowiły zaledwie 1,2 % ich całkowitych wydatków na obronność – znacznie poniżej poziomu odniesienia wynoszącego 2 %, uzgodnionego w ramach EDA i określonego jako bardziej wiążące zobowiązanie w ramach PESCO. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Co więcej, europejski sektor obronny nadal jest w znacznym stopniu nieefektywny: występują w nim m.in. niskie korzyści skali, rozdrobnienie rynku i produkcji oraz powielanie i mnożenie systemów obronnych tego samego rodzaju. Brak współpracy między państwami członkowskimi osłabia zdolności przemysłowe i technologiczne niezbędne do zachowania zdolności UE w zakresie obronności i zaspokojenia jej obecnych i przyszłych potrzeb w zakresie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Inwestycje w sektorze obronnym powinny działać prewencyjnie oraz stanowić czynnik odstraszający i stabilizujący, mając na celu zwiększenie bezpieczeństwa i zmniejszenie ryzyka konfliktów, a nie wywoływanie kolejnych wyścigów zbrojeń i zwiększanie prawdopodobieństwa wystąpienia nowych konfliktów regionalnych czy globalnych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Najlepiej byłoby, gdyby dyplomacja zawsze przeważała w zapobieganiu konfliktom i ich rozwiązywaniu. Użycie sił wojskowych powinno pozostać końcowym narzędziem odstraszającym i ostatecznością. Perspektywy rozwoju i dobrobyt gospodarczy powinny być wykorzystywane do obrony europejskich wartości, takich jak pokój, demokracja, solidarność i stabilność, zanim zostaną podjęte jakiekolwiek działania wojskowe. EKES popiera wszelkie międzynarodowe próby osiągnięcia pokojowych, sprawiedliwych i konkretnych rozwiązań w przypadku konfliktów, sporów lub nielegalnych działań (inwazja, okupacja, zagrożenie suwerenności państwowej, zastraszanie) w ramach parametrów Karty Narodów Zjednoczonych i rezolucji Rady Europy (mowa tu np. o sytuacjach takich jak w Ukrainie, na Cyprze, na Bałkanach Zachodnich i w innych miejscach). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES jest przekonany o potrzebie ścisłej koordynacji między UE a NATO. Obie organizacje posiadają własne konkretne narzędzia i mocne strony, które muszą być wykorzystywane w sposób komplementarny w stosunku do wspólnego celu, jakim jest zagwarantowanie bezpieczeństwa Europy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES ubolewa, że lata poważnego niedoinwestowania wydatków na obronę doprowadziły do powstania luk w przemyśle i w zakresie zdolności w UE. Uznaje również, że EDTIB jest obecnie przystosowany do działań w czasie pokoju (tj. niska intensywność procesu produkcji), i wzywa do podjęcia środków, które pomogą EDTIB sprostać nagłemu wzrostowi popytu wywołanemu wojną w Ukrainie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES popiera zawarte we wspólnym komunikacie wezwanie państw członkowskich do zakupu niezbędnego wyposażenia obronnego i materiałów obronnych w ramach współpracy. Dzięki wspólnym zamówieniom pilnie potrzebnych produktów można uzyskać lepszy stosunek wartości do ceny, zwiększyć interoperacyjność i uniknąć sytuacji, w której najbardziej narażone państwa członkowskie staną w obliczu niemożności uzyskania tego, czego potrzebują, ze względu na sprzeczne żądania wobec przemysłu obronnego, który nie jest w stanie odpowiedzieć na taki wzrost popytu w krótkim okresie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet popiera również propozycję zachęcania do wspólnych zamówień za pośrednictwem budżetu UE poprzez specjalny instrument krótkoterminowy. Wsparcie finansowe UE dostarczone za pośrednictwem instrumentu powinno pobudzić udzielanie przez państwa członkowskie opartych na współpracy zamówień w dziedzinie obronności i przynieść korzyści EDTIB, zapewniając jednocześnie zdolność europejskich sił zbrojnych do działania, bezpieczeństwo dostaw oraz zwiększoną interoperacyjność. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES z niecierpliwością oczekuje również wniosku dotyczącego EDIP. Jednocześnie Komitet podaje w wątpliwość, czy będzie stanowił on wystarczającą zachętę dla wspólnych zamówień w zakresie wspólnie opracowanych projektów poprzez zwolnienie z VAT. Potrzebne jest umożliwienie EDTIB wspierania europejskich sił zbrojnych, także do celów długotrwałych konfliktów na dużą skalę i podczas nich. Wymagałoby to systematycznego stosowania różnych narzędzi polityki przemysłowej w celu m.in. wzmocnienia łańcuchów dostaw, rozwijania umiejętności i tworzenia zapasów strategicznych. W ramach EDIP należy zatem przyjąć kompleksowe podejście, które pozwoli wspierać niezbędną transformację EDTIB. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jednocześnie we wspólnym komunikacie inne inicjatywy takie jak EFO nie są wystarczająco ambitne. EKES zaleca wykorzystanie elastyczności obecnych wieloletnich ram finansowych (WRF) w celu znacznego zwiększenia budżetu EFO do poziomu odpowiadającego zapowiedzianemu wzrostowi wydatków państw członkowskich na obronność. Jest to konieczne, aby zapewnić efekt dźwigni i zdolność EFO do zachęcania do współpracy. Europejski Fundusz Obronny ma odgrywać kluczową rolę w przezwyciężaniu rozdrobnienia europejskich systemów obronnych i w zmniejszaniu luki inwestycyjnej w dziedzinie obronności. EKES uważa, że EFO mógłby potencjalnie pełnić tę rolę, jeżeli państwa członkowskie znacznie usprawnią współpracę. EFO należy regularnie oceniać i wzmacniać, jeżeli skutecznie przyczynia się to do większej spójności i efektywności europejskich wydatków na obronność. Europejska wartość dodana ma ogromne znaczenie dla uzasadnienia tego narzędzia. Ponadto sugeruje, by priorytetowo potraktować kwestię uczynienia EFO bardziej strategicznym (wskazanie ograniczonej liczby odpowiednio finansowanych projektów przewodnich), bardziej reaktywnym (zwiększenie środków w linii budżetowej dla MŚP i technologii przełomowych, organizowanie otwartych zaproszeń do składania wniosków w celu przyspieszenia reakcji na innowacyjne pomysły, określenie procedur przyspieszonych na potrzeby pilnych projektów itp.) i bardziej skutecznym (optymalizacja transferów produktów w dziedzinie obronności na potrzeby projektów realizowanych w ramach EFO, harmonizacja ram własności intelektualnej, określenie trwałych rozwiązań w zakresie postępowania z danymi niejawnymi itp.). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES jest również zdania, że holistyczna i strategiczna polityka w zakresie surowców (krytycznych) ma obecnie zasadnicze znaczenie dla zmniejszenia strategicznej zależności Europy od reżimów autorytarnych. Zdaniem Komitetu podstawę tej strategii powinny stanowić trzy filary: 1) wolny i otwarty światowy dostęp do surowców (krytycznych); 2) zwiększenie eksploatacji i przetwarzania surowców (krytycznych) na szczeblu europejskim/krajowym, bodźce podatkowe, inicjatywy w zakresie gromadzenia zapasów; oraz 3) recykling surowców (krytycznych), poprawa warunków ramowych dla gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES uważa, że główną misją EDTIB jest wspieranie europejskich sił zbrojnych w wypełnianiu ich zadań. W tym celu EKES jest przekonany, że EDTIB musi być w stanie pełnić cztery podstawowe funkcje: 1) dostarczać zawsze i w każdych okolicznościach niezbędne wyposażenie obronne i związane z nim usługi; 2) udoskonalać kluczowe technologie obronne i ich zastosowania oraz opracowywać ich nowe, ulepszone wersje i kolejne generacje; 3) reagować na nowo pojawiające się trendy i przełomy technologiczne dokonywane przez konkurentów i potencjalnych przeciwników; oraz 4) rzucać wyzwanie konkurentom i potencjalnym przeciwnikom poprzez opracowywanie innowacyjnych koncepcji, technologii przełomowych i zupełnie nowych zastosowań. Opierając się na wspólnym komunikacie, Komisja i państwa członkowskie powinny pilnie opracować kompleksową strategię przemysłu obronnego mającą na celu poprawę wyników EDTIB w zakresie tych podstawowych funkcji. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES uznaje również duże znaczenie stworzenia silnego ośrodka cyberbezpieczeństwa w celu przeciwdziałania nowym wojnom hybrydowym, takim jak cyberataki i nadużycia cyfrowe w ostatnich międzynarodowych konfliktach –zarówno wojskowych, jak i niemających charakteru wojskowego. W związku z tym należy zwrócić szczególną uwagę na inwestycje w zakresie cyberbezpieczeństwa – sektora, który w ostatniej dekadzie gwałtownie się rozwinął i który wydaje się szybko zmieniać sytuację w zakresie spraw międzynarodowych i wewnętrznych oraz względy polityczne. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES podkreśla, że Unia Europejska musi opracować inicjatywy inwestycyjne, które umożliwią współpracę przemysłu za pośrednictwem przedsiębiorstw typu start-up i MŚP, oraz w pełni wykorzystać wysoko wykwalifikowaną siłę roboczą sektora obronnego, jednocześnie również podnosząc i tworząc nowe umiejętności za pomocą europejskich programów współpracy. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Komitet ponawia swoją propozycję utworzenia internetowego punktu kompleksowej obsługi dla MŚP i przedsiębiorstw typu start-up – internetowego „unijnego kącika MŚP” – umożliwiającego wprowadzanie uprzednio zdefiniowanych danych i otrzymywanie w zamian dostosowanych do potrzeb informacji o najodpowiedniejszych programach UE, które mogą zapewnić wsparcie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jeśli chodzi o środki wspierające krytyczne technologie i zdolności przemysłowe, kluczowe znaczenie ma ograniczenie głównych zależności w łańcuchach wartości w dziedzinie obronności. Dotyczy to zarówno dostępu do surowców krytycznych, jak i dostaw krytycznych komponentów, podsystemów itp. Obejmuje również stabilność finansową i gospodarczą przemysłowego łańcucha dostaw oraz dostępność wystarczających umiejętności w celu spełnienia obecnych i przyszłych wymogów w zakresie zdolności i technologii. EKES pragnie również podkreślić swoje poglądy i zalecenia przedstawione już w opinii w sprawie planu działania w zakresie technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obronności (CCMI/189). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Przy opracowywaniu nowego paradygmatu inwestycji w dziedzinie obronności w Europie należy również uwzględnić kryteria społeczne i środowiskowe, zaspokajając potrzebę skutecznego włączenia wiarygodnych i możliwych do przeniesienia narzędzi do Zielonego Ładu i celów zrównoważonego rozwoju, a tym samym reagując na główne europejskie priorytety i zagrożenia, takie jak gospodarka o obiegu zamkniętym, ochrona ludności, klęski żywiołowe, zarządzanie sytuacjami wyjątkowymi i działania terrorystyczne na morzu. Zarządzanie kryzysowe i zjawiska związane z kryzysem klimatycznym wymagają natychmiastowych działań uzupełniających i nowoczesnych narzędzi. Należy również omówić z DG ECHO oddzielny program współpracy. |
| --- | --- |

4.5.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/137 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/137

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115”

(COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD))

(2023/C 100/21)

| Sprawozdawca: | José Manuel ROCHE RAMO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Arnold PUECH D’ALISSAC |

Sprawozdawca:

José Manuel ROCHE RAMO

Współsprawozdawca:

Arnold PUECH D’ALISSAC

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 14.7.2022
  Rada, 6.7.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 22.2.2022 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 157/01/04 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 14.7.2022

Rada, 6.7.2022

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

22.2.2022

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

157/01/04

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | We wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin zawarto szereg nowości i środków mających zaradzić niektórym niedociągnięciom w stosowaniu i egzekwowaniu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES nie tylko dostrzega konieczność przeprowadzenia przeglądu, lecz również przyjmuje z zadowoleniem fakt, że wiele niedoskonałości wykrytych w obecnej dyrektywie, a także inicjatyw planowanych w nowym wniosku zostało już ujętych w uwagach i zaleceniach poczynionych w jego sprawozdaniu z oceny (2). Do kwestii, które mają zostać rozwiązane w omawianym rozporządzeniu, należą między innymi: konieczność większego ujednolicenia realizacji krajowych planów działania, różnice w realiach poszczególnych państw członkowskich, odpowiednie szkolenie użytkowników oraz znaczenie propagowania nowych technologii takich jak rolnictwo precyzyjne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów ma na celu poprawę zrównoważenia środowiskowego, gospodarczego i społecznego systemów żywnościowych zgodnie z celami wytyczonymi w strategii „Od pola do stołu” i w strategii na rzecz bioróżnorodności 2030. W związku z tym EKES pozytywnie ocenia uwzględnienie tych celów, jednocześnie uznając płynące z rozporządzenia korzyści z punktu widzenia poprawy stanu zdrowia obywateli i konsumentów oraz stanu środowiska naturalnego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W nowej strategii europejskiej wprowadza się cele ilościowe dotyczące ograniczenia do 2030 r. stosowania pestycydów i związanego z tym ryzyka. Te cele są z pewnością ambitne, co wymaga wyznaczenia rozsądnych okresów przejściowych uwzględniających (3) spadek użycia w przeszłości, a także warunki geograficzne, agronomiczne i społeczno-gospodarcze panujące w poszczególnych państwach członkowskich. Podczas tych okresów umożliwiono by rolnikom rozpoczęcie korzystania z nowych alternatywnych produktów. Biorąc pod uwagę, że wprowadzanie na rynek obecnych narzędzi o niskim poziomie ryzyka zajmuje średnio 10 lat, prawodawcy muszą zachować szczególną troskę o ustalony harmonogram realizacji tych celów, zapewniając niezbędną elastyczność z myślą o spełnieniu zasady „nie pozostawiać nikogo w tyle”. Ponadto wniosek KE przewiduje daleko posunięte ograniczenia w stosowaniu środków ochrony roślin na tzw. obszarach wrażliwych. EKES zwraca uwagę, że w zakres przewidzianej definicji i w zakres zastosowania przepisów dotyczących obszarów wrażliwych wchodzą rozległe obszary produkcji rolnej w UE. Taki wymóg ma daleko idące konsekwencje, w związku z czym powinien się opierać wyłącznie na rzetelnej naukowej i agronomicznej ocenie skutków. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Co się tyczy zharmonizowanych wskaźników ryzyka, niezbędne jest zapewnienie jasnych wytycznych i odpowiednich wskaźników. Ze względu na ograniczoną ilość aktualnych danych, zwłaszcza na temat użycia pestycydów chemicznych, zastosowana metoda musi być bardzo ostrożna. Staje się to szczególnie konieczne w przypadku posługiwania się sprzedażą komercyjną jako poziomem odniesienia (zharmonizowany wskaźnik ryzyka 1 – IRA 1). Należy również zwrócić szczególną uwagę na okres stosowany do jego wyliczenia. Można w tym względzie poprawić dane szacunkowe dotyczące wprowadzenia do obrotu pestycydów, na przykład stosując rozróżnienie między zezwoleniami dla profesjonalnych użytkowników a zezwoleniami dla domu i ogrodu (tj. odpowiednio do celów rolniczych i pozarolniczych). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Negatywne konsekwencje ostatnich kryzysów – od pandemii przez znaczne nasilenie się skutków zmiany klimatu (m.in. susze, pożary, powodzie, nowe agrofagi, fale upałów) po inwazję na Ukrainę i wojnę – wymagają, by UE uczyniła z produkcji żywności i bezpieczeństwa żywnościowego jeden z głównych priorytetów swego programu politycznego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | UE powinna jednak nadal opracowywać odnośny plan działania, aby wywiązać się ze swoich zobowiązań w zakresie działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju. Mając świadomość, że Europa musi kontynuować działania wytyczone w ramach Agendy 2030 i celów zrównoważonego rozwoju, należy również uwzględnić wpływ obecnej sytuacji na systemy rolno-spożywcze i jej skutki w tym zakresie. W związku z tym obecny scenariusz kryzysowy powinien przewidywać możliwość stosowania pewnych odstępstw, we wszystkich przypadkach w sposób ograniczony i przez określony czas (4). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Kryzys powinien być również szansą na zajęcie się przyczynami strukturalnymi niestabilności na świecie i na przekształcenie dynamiki łańcuchów dostaw poprzez wprowadzenie trwałych ulepszeń dla obywateli i planety. Szczególnie pilnie potrzebne jest zainicjowanie dogłębnej debaty i refleksji nad systemem rolno-spożywczym, który UE musi zaproponować na nadchodzące dziesięciolecia. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jednocześnie UE ma obowiązek zaliczenia produkcji żywności i bezpieczeństwa żywnościowego do głównych celów strategicznych i ponosi za to odpowiedzialność. W związku z tym cele Zielonego Ładu i strategii „Od pola do stołu”, w które wpisuje się omawiany wniosek, muszą się zawsze opierać na dowodach naukowych uzupełnionych o stosowne oceny skutków, tak by zapewnić odpowiednie dostosowanie celów z poszanowaniem zasady proporcjonalności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W tym względzie w różnych badaniach (5) ostrzegano przed możliwymi negatywnymi skutkami, które w skali światowej wywoła drastyczny wzrost cen żywności wynikający ze zmniejszenia plonów oraz dochodów. Ograniczenie produkcji rolnej mogłoby jeszcze bardziej uzależnić Unię Europejską od importu żywności z państw trzecich, co wyrządziłoby szkody pod względem środowiskowym, społecznym i gospodarczym. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ostatecznym celem wniosku powinno być zatem oparcie się na alternatywnych rozwiązaniach (zestaw narzędzi), przy czym priorytetem powinno być lepsze stosowanie i przestrzeganie zasad zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami, które musi pozostać filarem wniosku. Należy zwiększyć i wesprzeć stosowanie alternatywnych rozwiązań w zakresie zwalczania agrofagów, takich jak środki ochrony roślin niskiego ryzyka lub pochodzenia biologicznego. Obecnie rozwiązania te nie mogą jednak zastąpić stosowania pestycydów chemicznych. Państwa członkowskie powinny wspierać jak najszybsze zastosowanie tego zestawu narzędzi, dbając jednocześnie o odpowiednie systemy zachęt. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ten zestaw narzędzi musi skupiać się na zastosowaniu różnych rozwiązań i środków opartych na nauce i innowacji: wykorzystanie odporniejszych odmian, kwalifikowany materiał siewny, rolnictwo konserwujące, integrowana produkcja, nowatorskie techniki edycji genomu (NBT), rolnictwo ekologiczne, zmianowanie upraw, techniki cyfrowe czy też oparcie się na uprawach małoobszarowych powinny wytyczać kierunek pomyślnego przestawienia się na model oparty na mniejszym stosowaniu środków ochrony roślin. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | By to osiągnąć, kwestią pierwszoplanową jest zapewnienie zrównoważonych, opartych na dowodach naukowych, skutecznych, bezpiecznych i dostępnych systemów ochrony roślin, które mogą zapewnić rolnikom narzędzia niezbędne do zachowania konkurencyjności. Dlatego też Komisja musi wymagać wzajemności, tak by normy dotyczące produktów spożywczych przywożonych z państw trzecich i poddanych działaniu środków zakazanych na rynku Unii były co najmniej równoważne normom obowiązującym w UE. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Jednocześnie trzeba wystrzegać się nieproporcjonalnego wzrostu obciążeń biurokratycznych dla rolników, co jeszcze bardziej wpłynęłoby na małe i średnie gospodarstwa, które są mniej odporne na tego rodzaju sytuacje ze względu na korzyści skali. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Natomiast podmioty zarządzające odpowiedzialne za ujawnianie danych statystycznych muszą ostrożnie podchodzić do tych danych, respektując w pełni zwłaszcza prawo do prywatności osób fizycznych oraz do własności danych, które w wielu przypadkach mają charakter poufny. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wybór bezstronnego, profesjonalnego i niezależnego modelu doradztwa, który umożliwia rolnikom dalsze stosowanie zrównoważonych praktyk rolnych. Rola, którą organizacje rolnicze i spółdzielnie mogą odegrać w tym względzie, będzie miała kluczowe znaczenie dla osiągnięcia przez rolników jak największych korzyści zarówno w produkcji, jak we wspólnym wprowadzaniu produktu na rynek (na przykład w ramach spółdzielczych gospodarstw rolnych). |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES popiera również wprowadzenie szczególnego środka mającego na celu udzielenie rolnikom pomocy finansowej na pokrycie poniesionych kosztów. Niemniej jest zdania, że nadal niezbędne jest bardziej staranne określenie niektórych aspektów powiązania tego środka z WPR, zwłaszcza wyjaśnienie aspektów związanych z jego harmonogramem i praktycznym zastosowaniem, zważywszy, że 1 stycznia 2023 r. powinny zostać zatwierdzone i wejść w życie nowa WPR oraz odnośne plany strategiczne wszystkich państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Kontekst ogólny

| 2.1. | W ramach przeglądu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów Komisja Europejska opublikowała w dniu 22 czerwca 2022 r. wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin, co było początkowo zaplanowane na 23 marca 2022 r., lecz zostało przełożone na późniejszy termin z powodu inwazji rosyjskiej na Ukrainę. Rozporządzenie zostało opublikowane w ramach pakietu dotyczącego ochrony przyrody wraz z rozporządzeniem w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych. Pakiet jest decydującym krokiem we wdrażaniu Europejskiego Zielonego Ładu, strategii „Od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zgodnie ze strategią „Od pola do stołu” we wniosku Komisji Europejskiej postawiono sobie przede wszystkim następujące cele:






  — | ograniczenie o 50 % ogólnego stosowania pestycydów chemicznych i zagrożeń związanych z ich stosowaniem do 2030 r. (pierwszy cel redukcji) oraz ograniczenie o 50 % stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów do 2030 r. (drugi cel redukcji) w porównaniu ze średnią w latach 2015, 2016 i 2017, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

ograniczenie o 50 % ogólnego stosowania pestycydów chemicznych i zagrożeń związanych z ich stosowaniem do 2030 r. (pierwszy cel redukcji) oraz ograniczenie o 50 % stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów do 2030 r. (drugi cel redukcji) w porównaniu ze średnią w latach 2015, 2016 i 2017,

| — | wzmocnienie stosowania i egzekwowania zasad zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie stosowania i egzekwowania zasad zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami,

| — | rozpowszechnienie mniej niebezpiecznych i niechemicznych metod alternatywnych wobec pestycydów chemicznych w zwalczaniu agrofagów, |
| --- | --- |

—

rozpowszechnienie mniej niebezpiecznych i niechemicznych metod alternatywnych wobec pestycydów chemicznych w zwalczaniu agrofagów,

| — | zwiększenie dostępności danych pochodzących z monitorowania dotyczących aplikacji i stosowania pestycydów oraz związanego z nimi ryzyka dla zdrowia i środowiska, |
| --- | --- |

—

zwiększenie dostępności danych pochodzących z monitorowania dotyczących aplikacji i stosowania pestycydów oraz związanego z nimi ryzyka dla zdrowia i środowiska,

| — | poprawa wdrażania, stosowania i egzekwowania przepisów prawnych we wszystkich państwach członkowskich w celu zwiększenia skuteczności i efektywności polityki oraz |
| --- | --- |

—

poprawa wdrażania, stosowania i egzekwowania przepisów prawnych we wszystkich państwach członkowskich w celu zwiększenia skuteczności i efektywności polityki oraz

| — | wsparcie wdrażania nowych technologii takich jak rolnictwo precyzyjne w celu ograniczenia ogólnego stosowania pestycydów i ryzyka z nimi związanego. |
| --- | --- |

—

wsparcie wdrażania nowych technologii takich jak rolnictwo precyzyjne w celu ograniczenia ogólnego stosowania pestycydów i ryzyka z nimi związanego.

| 2.3. | Państwa członkowskie będą mogły zmniejszyć krajowy cel w zakresie stosowania chemicznych środków ochrony roślin i ryzyka z nimi związanego za pomocą systemu ważenia uwzględniającego wartość odnoszącą się do intensywności stosowania oraz wartość odnoszącą się do stosowania i ryzyka. Do 2030 r. ten odsetek nie może być w żadnym wypadku niższy niż 35 % lub wyższy niż 70 %. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Aby osiągnąć te wyniki, we wniosku przedstawionym przez Komisję określono prawnie wiążące w UE cele w zakresie redukcji. Nowe przepisy stanowią również, że państwa członkowskie muszą przyjąć wiążące cele, aby pomóc w osiągnięciu ogólnego celu UE. Rozporządzenie przewiduje, że państwa będą miały wystarczającą elastyczność, by uwzględnić sytuację krajową. W szczególności będzie trzeba zwrócić uwagę na dotychczasowe postępy i intensywność stosowania pestycydów w każdym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komisja będzie co roku mierzyć stosowanie pestycydów chemicznych i związane z nimi ryzyko, opierając się na przekazywanych Komisji przez państwa członkowskie danych dotyczących sprzedaży środków ochrony roślin. Podstawą do obliczenia ograniczenia stosowania o 50 % będzie sprzedaż w latach 2015, 2016 i 2017. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wszystkie substancje czynne wprowadzane do obrotu w postaci środków ochrony roślin zostaną przypisane do jednej z czterech grup, a każdej z nich przypisana zostanie waga – wyższe wagi przypisuje się grupom bardziej niebezpiecznym. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Podsumowując, główne nowości wprowadzone w ramach przeglądu to:






  — | przyjęcie rozporządzenia, które jest bezpośrednio wiążące i jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich, |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

przyjęcie rozporządzenia, które jest bezpośrednio wiążące i jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich,

| — | prawnie wiążące cele: ograniczenie stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka o 50 % oraz stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów do 2030 r., |
| --- | --- |

—

prawnie wiążące cele: ograniczenie stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka o 50 % oraz stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów do 2030 r.,

| — | usprawnione krajowe plany działania i sprawozdawczość roczna, które wspierają realizację prawnie wiążących celów, |
| --- | --- |

—

usprawnione krajowe plany działania i sprawozdawczość roczna, które wspierają realizację prawnie wiążących celów,

| — | przyjazne dla środowiska zwalczanie agrofagów gwarantujące, że wszyscy rolnicy będą praktykować zintegrowane zarządzanie ochroną przed szkodnikami, w którym pestycydy chemiczne są stosowane wyłącznie w ostateczności, |
| --- | --- |

—

przyjazne dla środowiska zwalczanie agrofagów gwarantujące, że wszyscy rolnicy będą praktykować zintegrowane zarządzanie ochroną przed szkodnikami, w którym pestycydy chemiczne są stosowane wyłącznie w ostateczności,

| — | nowe rejestry wspomagające kontrolę sprzętu do wykonywania zabiegów z użyciem pestycydów, |
| --- | --- |

—

nowe rejestry wspomagające kontrolę sprzętu do wykonywania zabiegów z użyciem pestycydów,

| — | zobowiązanie do przeglądu zharmonizowanych wskaźników ryzyka w świetle danych statystycznych dotyczących nakładów i produkcji w rolnictwie, |
| --- | --- |

—

zobowiązanie do przeglądu zharmonizowanych wskaźników ryzyka w świetle danych statystycznych dotyczących nakładów i produkcji w rolnictwie,

| — | zachęty dla rolników do ograniczenia stosowania pestycydów w ramach nowej wspólnej polityki rolnej (WPR): nadzwyczajne finansowanie wsparcia w spełnieniu wymogów przez 5 lat, |
| --- | --- |

—

zachęty dla rolników do ograniczenia stosowania pestycydów w ramach nowej wspólnej polityki rolnej (WPR): nadzwyczajne finansowanie wsparcia w spełnieniu wymogów przez 5 lat,

| — | szkolenie: nowe okresy ważności świadectw odbycia szkolenia i poświadczenia ukończenia szkolenia niezbędne do wykonywania określonych czynności, |
| --- | --- |

—

szkolenie: nowe okresy ważności świadectw odbycia szkolenia i poświadczenia ukończenia szkolenia niezbędne do wykonywania określonych czynności,

| — | zakaz wszelkiego stosowania pestycydów na obszarach wrażliwych i w odległości do 3 metrów od takich obszarów, |
| --- | --- |

—

zakaz wszelkiego stosowania pestycydów na obszarach wrażliwych i w odległości do 3 metrów od takich obszarów,

| — | surowsze kryteria dotyczące odstępstw w przypadku zabiegu z powietrza. |
| --- | --- |

—

surowsze kryteria dotyczące odstępstw w przypadku zabiegu z powietrza.

| 2.8. | Kluczowy pakiet polityki będzie wspomagać rolników i innych użytkowników w przechodzeniu na bardziej zrównoważone systemy produkcji żywności, w szczególności: (i) poszerzenie gamy biologicznych alternatyw niskiego ryzyka dostępnych na rynku; (ii) zachęty, by rolnicy zmniejszyli stosowanie pestycydów w ramach nowej WPR; (iii) badania i rozwój w ramach programu „Horyzont 2030”; (iv) plan działania na rzecz rozwoju produkcji ekologicznej. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Obecny scenariusz kryzysowy – od pandemii przez znaczne nasilenie się skutków zmiany klimatu (m.in. susze, pożary, powodzie, nowe agrofagi, fale upałów) po inwazję na Ukrainę i wojnę – wywiera dużą presję na europejskie i globalne systemy rolno-spożywcze. Pomimo tego te przeszkody nie powinny utrudniać UE silnego zaangażowania na rzecz dalszego rozwijania działań mających na celu sprawiedliwą transformację zgodnie z Agendą 2030 (6). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W wielu opiniach EKES wzywał do opracowania kompleksowej polityki żywnościowej UE zapewniającej: (i) zrównoważenie gospodarcze, środowiskowe i społeczno-kulturowe; (ii) integrację między sektorami, obszarami polityki i poziomami władzy; (iii) inkluzywne procesy decyzyjne oraz (iv) połączenie obowiązkowych środków (regulacji i podatków) i zachęt (premie cenowe, dostęp do kredytów, zasobów i ubezpieczeń) w celu szybszego przejścia na zrównoważone systemy żywnościowe (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | By osiągnąć te cele, potrzebna jest większa harmonizacja i spójność między różnymi obszarami polityki i przepisami UE: Europejskim Zielonym Ładem, strategią „Od pola do stołu”, strategią na rzecz bioróżnorodności, planem działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń, zrównoważonym stosowaniem środków ochrony roślin itp. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto nie należy zmniejszać czy też utrzymywać na tym samym poziomie budżetu WPR, lecz go zwiększyć i wspierać transformację. Warunkiem zatwierdzenia planów strategicznych WPR powinno być również przyjęcie przez państwa członkowskie kompleksowych planów ponownego przekształcenia środowiska żywnościowego i połączenia zachęt do produkcji zdrowej i zrównoważonej żywności z tworzeniem nowych rynków zbytu tych produktów (8). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W tym względzie Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję o priorytetowym traktowaniu w ramach nowej WPR finansowania dobrowolnych praktyk mających na celu spełnienie zasad zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin, przy czym takie ukierunkowanie pomocy nie powinno w żadnym razie narażać na szwank czy zmniejszać dochodów ze stosowania alternatywnych, równie legalnych praktyk dopuszczonych przez prawodawstwo UE. Ogólnie rzecz biorąc, takie finansowanie jak w ramach ekologicznych planów i inicjatyw rozwoju obszarów wiejskich było dostępne jedynie w przypadku inicjatyw wykraczających poza wymogi prawne. Nowe ramy umożliwią wszystkim państwom członkowskim finansowanie wypełniania przez okres pięciu lat wszystkich obowiązków spoczywających na rolnikach w ramach zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W tym samym duchu Komitet docenia wysiłki podjęte w celu zwiększenia skuteczności krajowych planów działania w zakresie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin. Chociaż te plany działania mogą być dość zróżnicowane, a cele były dobrowolne i mogły obejmować różne dziedziny zainteresowania, to treść planów została obecnie zracjonalizowana i zawierają one szczegółowy wykaz inicjatyw oraz ich powiązań z celami strategii „Od pola do stołu”. Wszystkie państwa członkowskie zostaną poproszone o sporządzenie wykazu środków finansowych i innych środków mających na celu krzewienie zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami i alternatywnych metod niechemicznych. Będą musiały przedstawiać tendencje w rocznych sprawozdaniach z postępu prac i wdrażania wszystkich celów, usprawniając dane ilościowe na temat przestrzegania zasad zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin. Komisja co dwa lata sporządzać będzie analizę rocznych sprawozdań z postępu prac i wdrażania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Niemniej niezbędne jest, by ten nowy model zarządzania nie pozostawiał nikogo w tyle: wymaga to zapewnienia wszystkim państwom członkowskim możliwości optymalnego wdrożenia zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin pomimo różnej sytuacji wyjściowej. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby osiągnąć ten cel, zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, a w szczególności organizacje posiadające doświadczenie w dziedzinie pestycydów, powinny być ściśle zaangażowane w opracowywanie, monitorowanie i przyszłą ocenę nowego rozporządzenia. Konieczne jest podniesienie jakości informacji na temat roli pestycydów, przekazywanych ogółowi społeczeństwa, a szczególnie konsumentom, a także szkoleń i informacji skierowanych do użytkowników pestycydów (9). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Uczciwe ceny żywności (odzwierciedlające rzeczywiste koszty produkcji dla środowiska i społeczeństwa) mają zasadnicze znaczenie dla zbudowania zrównoważonych systemów żywnościowych w perspektywie długoterminowej. Niezbędne jest, aby nawet w czasie obecnego kryzysu UE zapewniła rzeczywistą wzajemność norm zawartych w preferencyjnych umowach handlowych (10). |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Poprawa dostępu, dostępności i opłacalności alternatywnych rozwiązań i nowych technologii ma podstawowe znaczenie dla zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin. Integrowana ochrona roślin – podobnie jak inne praktyki zarządzania ochroną roślin za pomocą niewielkiej ilości pestycydów, charakterystyczne dla integrowanej produkcji, oraz rolnictwo ekologiczne – była jednym z kluczowych elementów dyrektywy i stanowi trzon nowego rozporządzenia (11). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wniosek dotyczący rozporządzenia przewiduje co do zasady, że użytkownicy profesjonalni, w tym rolnicy, powinni stosować przede wszystkim niechemiczne środki ochrony roślin, a środki chemiczne – jedynie w ostateczności. Obejmuje to takie działania, jak zmianowanie upraw, kontrola występowania agrofagów, integrowana ochrona roślin oraz użycie niechemicznych metod zwalczania agrofagów i innych pestycydów stwarzających niższe ryzyko (12). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Nie oznacza to jednak, że stosowanie pestycydów jest zawsze niemożliwe czy zbędne. Wręcz przeciwnie, w niektórych przypadkach, w komercyjnej produkcji żywności, można w zadowalający sposób kontrolować agrofagi wyłącznie za pomocą pestycydów, których zastosowanie – zgodnie z główną zasadą zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami – powinno być ostatecznością. Tytułem przykładu należy podkreślić ich znaczenie w zastosowaniu małoobszarowym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zmiana klimatu przyspiesza rozprzestrzenianie się agrofagów, co wymaga dostępności pestycydów po wyczerpaniu wszystkich innych narzędzi kontroli. Ta potrzeba staje się jeszcze bardziej oczywista, wziąwszy pod uwagę wszelkie szacunki, które wskazują na wzrost liczby ludności na świecie o ponad 2 mld w ciągu najbliższych trzydziestu lat. Ten scenariusz należy odpowiednio uwzględnić, aby zapewnić stabilny system produkcji, który będzie w stanie zaopatrzyć w żywność coraz większą liczbę ludności na świecie. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jednocześnie coraz częstsze występowanie w ostatnich latach susz, powodzi, fal upałów oraz drastycznych zmian temperatury ogranicza zdolność rolników do produkcji żywności i wielkość ich plonów. W związku z tym w obecnej kryzysowej sytuacji spowodowanej przede wszystkim pandemią, a następnie napaścią na Ukrainę oraz wspomnianymi już skutkami zmiany klimatu konieczne jest zatroszczenie się o stabilną wielkość plonów w produkcji rolnej, by móc zaopatrzyć świat w wysokiej jakości żywność wystarczającą do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W rozporządzeniu podkreślono również pierwszoplanową rolę, którą powinni odgrywać niezależni doradcy zapewniający profesjonalne doradztwo zgodne z obowiązującymi przepisami dotyczącymi upraw oraz z zasadami zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami. Dlatego też niezbędne jest wzmocnienie i stymulowanie roli doradczej rolniczych organizacji zawodowych i spółdzielni, które udzielają bezpośredniego wsparcia jako podmioty działające w terenie. Na przykład w Hiszpanii w przypadku większości upraw obowiązkowe jest zasięgnięcie opinii doradczyni/doradcy, co przyczyniło się do tego, że obecnie funkcję tę sprawuje ponad 20 tys. urzędowo akredytowanych osób. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | We wcześniejszej ocenie dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów EKES podkreślił znaczenie poprawy systemu kontroli i zapewnienia zgodności między tą dyrektywą a krajowymi planami działania. W ramach zrównoważonego stosowania pestycydów użytkownicy profesjonalni będą musieli rejestrować powody wszelkich interwencji (chemicznych, biologicznych, fizycznych lub kulturowych). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W tym względzie we wniosku dotyczącym rozporządzenia szczególną wagę trzeba przyłożyć do koncepcji obszarów chronionych lub wrażliwych. Na niektórych obszarach chronionych lub wrażliwych (na miejskich terenach zielonych, w tym w parkach i ogrodach publicznych, na terenach zabaw, rekreacji i sportu, ścieżkach publicznych, obszarach chronionych zgodnie z Natura 2000, na wszelkich obszarach wrażliwych pod względem środowiskowym, które można utrzymać z myślą o zagrożonych owadach zapylających) nie będzie już możliwe stosowanie środków ochrony roślin, chyba że spełnione zostaną określone warunki i, chyba że profesjonalny użytkownik stosujący dane środki dokładnie uzasadni ich wybór, a także sposób, termin i długość ich stosowania. Dlatego też zasadnicze znaczenie ma to, aby właściwe organy zatwierdzające środki dysponowały wystarczającą liczbą wykwalifikowanych pracowników w celu uniknięcia zwłoki powodującej opóźnienie zabiegu, co utrudnia podejmowanie na czas działań przeciwko pojawianiu się agrofagów. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Z drugiej strony należy uwzględnić szczególne warunki geograficzne i klimatyczne państw członkowskich, tak aby nie nakładano nadmiernych ograniczeń w stosowaniu środków ochrony roślin na grunty rolne na obszarach wrażliwych pod względem ekologicznym, które w przeciwnym razie nie poradziłyby sobie z pojawieniem się nowych agrofagów. Na przykład w Hiszpanii sieć Natura obejmuje 27 % terytorium, na którym znajdują się tysiące hektarów upraw rolnych i hodowli zwierząt. Właściwa strategia może polegać na podziale na strefy poprzez wyznaczenie i odróżnienie od reszty tych obszarów, które stanowią integralny rezerwat przyrody. W ostatecznym rozrachunku decyzja o ograniczeniu stosowania tych środków na obszarach wrażliwych powinna zostać podjęta na podstawie mocnych dowodów naukowych i agronomicznych popierających klasyfikację danego obszaru jako chronionego. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Próg, który należy osiągnąć przed interwencją chemiczną, zostanie szczegółowo określony w przepisach dotyczących upraw, a założenie elektronicznego rejestru dotyczącego stosowania zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami i środków ochrony roślin będzie zadaniem właściwych organów państw członkowskich, które będą musiały zadbać również o wprowadzanie danych przez użytkowników profesjonalnych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ponadto ponieważ brak wiedzy na temat optymalnego stosowania pestycydów był jedną z głównych przeszkód we wdrażaniu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (13), EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja uwzględniła wiele jego zaleceń dotyczących szkoleń i podnoszenia kwalifikacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Utworzony zostanie nowy centralny elektroniczny rejestr certyfikacji szkoleń. Będzie zawierać szczegółowe informacje na temat okresu ważności świadectw odbycia szkolenia (pięć lat w przypadku doradcy i 10 lat w przypadku dystrybutora lub użytkownika profesjonalnego). Przed zakupem lub zastosowaniem przez użytkownika środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w profesjonalnie używanym sprzęcie do wykonywania zabiegów, a także przed wydaniem porady przez doradcę konieczne będzie poświadczenie przebytego szkolenia. Dystrybutorzy będą musieli dysponować wystarczającą liczbą przeszkolonych pracowników. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Należy zagwarantować prywatność podczas wykorzystywania przez administrację danych dotyczących rolnictwa, a przede wszystkim znacznie zwiększyć dostęp rolników do podnoszenia umiejętności w dziedzinie cyfrowej i do sieci szerokopasmowych, by uniknąć nakładania na nich większych obciążeń i obowiązków. W wielu przypadkach nie dysponują oni bowiem środkami technicznymi i zasobami ludzkimi umożliwiającymi prowadzenie rejestru elektronicznego. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Większe uświadomienie obywatelom, a w szczególności konsumentom, roli i stosowania pestycydów zgodnie z przepisami krajowymi i europejskimi przyniosłoby korzyści z punktu widzenia wdrażania rozporządzenia. Zasadnicze znaczenie mają kampanie uświadamiające i informacyjne mające na celu lepsze informowanie ogółu społeczeństwa oraz decydentek i decydentów. Niezbędne jest rozpowszechnianie informacji, na przykład na temat czynników wpływających na ustalanie cen żywności, a także na temat kwestii ściślej związanych z etykietowaniem lub certyfikacją produktów (14). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Należy również utrzymać równe warunki dla handlu międzynarodowego. Z uwagi na potrzebę spójności między różnymi kierunkami polityki UE konieczne jest zachowanie bardzo dużej ostrożności w kwestii zakazu przywozu produktów spożywczych poddanych działaniu środków zakazanych w UE. |
| --- | --- |

4.15.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 71).

1

(2)  Raport informacyjny EKES-u „Ocena dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów”.

2

(3)  Eurostat, Sprzedaż pestycydów w UE.

3

(4)  Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wojna w Ukrainie i jej skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1).

4

(5)  FAO, „Hunger Hotspots: FAO-WFP early warnings on acute food insecurity” [Ogniska klęski głodu – wczesne ostrzeżenia FAO-WFP dotyczące dotkliwego braku bezpieczeństwa żywnościowego].

5

(6)  Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wojna w Ukrainie i jej skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia ‘od pola do stołu’ na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego«” (COM(2020) 381) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia ‘od pola do stołu’ na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego«” (COM(2020) 381) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

8

(9)  Raport informacyjny EKES-u „Ocena dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów”.

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia ‘od pola do stołu’ na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego«” (COM(2020) 381) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

10

(11)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie integrowanej produkcji w Unii Europejskiej (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 214 z 8.7.2014, s. 8).

11

(12)  Raport informacyjny EKES-u „Ocena dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów”.

12

(13)  Raport informacyjny EKES-u „Ocena dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów”.

13

(14)  Raport informacyjny EKES-u „Ocena dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów”.

14

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/145 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 389/2012 w odniesieniu do wymiany informacji przechowywanych w elektronicznych rejestrach podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby akcyzowe między państwami członkowskimi w celach handlowych”

(COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS))

(2023/C 100/22)

| Wniosek o wydanie opinii | Rada Unii Europejskiej, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 113 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/0/3 |

Wniosek o wydanie opinii

Rada Unii Europejskiej, 27.10.2022

Podstawa prawna

Art. 113 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/0/3

Uznawszy, że treść wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 389/2012 w odniesieniu do wymiany informacji przechowywanych w elektronicznych rejestrach podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby akcyzowe między państwami członkowskimi w celach handlowych (1) jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 574. sesji plenarnej w dniach 14–15 grudnia 2022 r. (posiedzenie z 14 grudnia 2022 r.) Komitet 209 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2022) 539 final.

1

---

| 16.3.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 100/146 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 100/146

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki zarządzania, ochrony i kontroli obowiązujące na obszarze objętym Porozumieniem w sprawie połowów na południowym obszarze Oceanu Indyjskiego (SIOFA)”

(COM(2022) 563 final – 2022/348 (COD))

(2023/C 100/23)

| Wniosek o wydanie opinii | Parlament Europejski, 9.11.2022 |
| --- | --- |
| | Rada, 10.11.2022 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 14.12.2022 |
| Sesja plenarna nr | 574 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 202/0/3 |

Wniosek o wydanie opinii

Parlament Europejski, 9.11.2022

Rada, 10.11.2022

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

14.12.2022

Sesja plenarna nr

574

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

202/0/3

Uznawszy, że treść wniosku Komisji jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, Komitet postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 14 grudnia 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---