# Επίσημη Εφημερίδα C 75/28 Φ

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 66ό έτος28 Φεβρουαρίου 2023 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

66ό έτος28 Φεβρουαρίου 2023

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις |
| | ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022 |
| 2023/C 75/01 | Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Από κοινού αντιμετώπιση μιας υπαρξιακής απειλής: οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών για την υλοποίηση φιλόδοξων δράσεων για το κλίμα | 1 |
| | ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022 |
| 2023/C 75/02 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η ψηφιακή κυριαρχία ως σημαντικότατος πυλώνας ψηφιοποίησης και οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 8 |
| 2023/C 75/03 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης [γνωμοδότηση πρωτοβουλίας] | 13 |
| 2023/C 75/04 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακό ευρώ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 22 |
| 2023/C 75/05 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακεφαλαιοποίηση των εταιρειών της ΕΕ — Ένας καινοτόμος τρόπος για την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 28 |
| 2023/C 75/06 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής — Πρόσθετες παρατηρήσεις με θέμα Ανακοίνωση της της Επιτροπής προς Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022[COM(2021) 740 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 35 |
| 2023/C 75/07 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόσθετες εκτιμήσεις σχετικά με τη σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ[COM(2021) 742 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 43 |
| 2023/C 75/08 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 50 |
| 2023/C 75/09 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 56 |
| 2023/C 75/10 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Εξασφάλιση ισχυρής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 67 |
| 2023/C 75/11 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος των μελών της οικογένειας που φροντίζουν άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους: η έκρηξη του φαινομένου κατά τη διάρκεια της πανδημίας (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 75 |
| 2023/C 75/12 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας και μικρομεσαίες επιχειρήσεις (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 82 |
| 2023/C 75/13 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια βιώσιμη στρατηγική της ΕΕ για τις φυτικές πρωτεΐνες και τα φυτικά έλαια (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 88 |
| 2023/C 75/14 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς ένα πλαίσιο επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων για να αποκτήσουν οι καταναλωτές τη δυνατότητα να προβαίνουν σε βιώσιμες επιλογές τροφίμων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 97 |
| 2023/C 75/15 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ένα στρατηγικό όραμα για την ενεργειακή μετάβαση ώστε να καταστεί δυνατή η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 102 |
| 2023/C 75/16 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η σημασία των δημόσιων μεταφορών για την πράσινη ανάκαμψη της Ευρώπης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 115 |
| 2023/C 75/17 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η πολιτιστική διπλωματία ως φορέας των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ — Νέες εταιρικές σχέσεις και ο ρόλος των ΟΚΠ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 122 |
| 2023/C 75/18 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πολυμερές διαιτητικό δικαστήριο επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών: αξιολόγηση της διαδικασίας της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL) και των επιτευγμάτων της υπό το φως των συστάσεων της κοινωνίας των πολιτών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 130 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

2023/C 75/01

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Από κοινού αντιμετώπιση μιας υπαρξιακής απειλής: οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών για την υλοποίηση φιλόδοξων δράσεων για το κλίμα

1

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

2023/C 75/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η ψηφιακή κυριαρχία ως σημαντικότατος πυλώνας ψηφιοποίησης και οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

8

2023/C 75/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης [γνωμοδότηση πρωτοβουλίας]

13

2023/C 75/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακό ευρώ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

22

2023/C 75/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακεφαλαιοποίηση των εταιρειών της ΕΕ — Ένας καινοτόμος τρόπος για την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

28

2023/C 75/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής — Πρόσθετες παρατηρήσεις με θέμα Ανακοίνωση της της Επιτροπής προς Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022[COM(2021) 740 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

[COM(2021) 740 final]

35

2023/C 75/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόσθετες εκτιμήσεις σχετικά με τη σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ[COM(2021) 742 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

[COM(2021) 742 final]

43

2023/C 75/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

50

2023/C 75/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

56

2023/C 75/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Εξασφάλιση ισχυρής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

67

2023/C 75/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος των μελών της οικογένειας που φροντίζουν άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους: η έκρηξη του φαινομένου κατά τη διάρκεια της πανδημίας (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

75

2023/C 75/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας και μικρομεσαίες επιχειρήσεις (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

82

2023/C 75/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια βιώσιμη στρατηγική της ΕΕ για τις φυτικές πρωτεΐνες και τα φυτικά έλαια (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

88

2023/C 75/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς ένα πλαίσιο επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων για να αποκτήσουν οι καταναλωτές τη δυνατότητα να προβαίνουν σε βιώσιμες επιλογές τροφίμων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

97

2023/C 75/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ένα στρατηγικό όραμα για την ενεργειακή μετάβαση ώστε να καταστεί δυνατή η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

102

2023/C 75/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η σημασία των δημόσιων μεταφορών για την πράσινη ανάκαμψη της Ευρώπης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

115

2023/C 75/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η πολιτιστική διπλωματία ως φορέας των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ — Νέες εταιρικές σχέσεις και ο ρόλος των ΟΚΠ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

122

2023/C 75/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πολυμερές διαιτητικό δικαστήριο επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών: αξιολόγηση της διαδικασίας της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL) και των επιτευγμάτων της υπό το φως των συστάσεων της κοινωνίας των πολιτών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

130

---

| | III   Προπαρασκευαστικές πράξεις |
| --- | --- |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022 |
| 2023/C 75/19 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες[COM(2022) 650 final], Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος[COM(2022) 655 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην ΕΕ[COM(2022) 657 final] | 136 |
| 2023/C 75/20 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού)[COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD] | 143 |
| 2023/C 75/21 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 767/2008, (ΕΚ) αριθ. 810/2009 και (ΕΕ) 2017/2226 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1683/95, (ΕΚ) αριθ. 333/2002, (ΕΚ) αριθ. 693/2003 και (ΕΚ) αριθ. 694/2003 του Συμβουλίου και της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν, όσον αφορά την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων[COM(2022) 658 final] | 150 |
| 2023/C 75/22 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που προορίζονται για χρήση στον άνθρωπο και για την κατάργηση των οδηγιών 2002/98/ΕΚ και 2004/23/ΕΚ[COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD)] | 154 |
| 2023/C 75/23 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 305/2011[COM(2022) 144 final] | 159 |
| 2023/C 75/24 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μετατροπή σε δίκτυο δεδομένων για τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΔΔΒΓΕ)[COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD)] | 164 |
| 2023/C 75/25 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο δράσης για τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας με σκοπό τη διευκόλυνση των γεωργικών εξαγωγών και του διμερούς εμπορίου της Ουκρανίας με την ΕΕ[COM(2022) 217 final] | 171 |
| 2023/C 75/26 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια[COM(2022) 221 final] και Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για έργα ανανεώσιμης ενέργειας και τη διευκόλυνση των συμφωνιών αγοράς ενέργειας[C(2022) 3219 final] | 178 |
| 2023/C 75/27 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας και μακροπρόθεσμη βελτίωση στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας — σχέδιο δράσης[COM(2022) 236 final] | 185 |
| 2023/C 75/28 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1153 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013[COM(2022) 384 final — 2021/0420 (COD)] | 190 |
| 2023/C 75/29 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ειδικές διατάξεις για τα προγράμματα συνεργασίας της περιόδου 2014-2020 που στηρίζονται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας και στο πλαίσιο του στόχου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, ύστερα από διατάραξη στην υλοποίηση προγράμματος[COM(2022) 362 — 2022/227 (COD)] | 195 |
| 2023/C 75/30 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση της οδηγίας 89/629/ΕΟΚ του Συμβουλίου[COM(2022) 465 final — 2022/0282 (COD)] | 198 |
| 2023/C 75/31 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου και για τον περιορισμό της δυνατότητας έκπτωσης τόκων για σκοπούς φόρου εισοδήματος εταιρειών[COM(2022) 216 final — 2022/0154 (CNS)] | 199 |
| 2023/C 75/32 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου περί καθιερώσεως λογιστικής των δαπανών που αφορούν τα έργα υποδομής στον τομέα των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 851/2006 της Επιτροπής περί καθορισμού του περιεχομένου των διαφόρων κεφαλαίων των εντύπων λογιστικής οργανώσεως του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου[COM (2022) 381 final] | 204 |

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

2023/C 75/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες[COM(2022) 650 final], Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος[COM(2022) 655 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην ΕΕ[COM(2022) 657 final]

[COM(2022) 650 final]

[COM(2022) 655 final]

[COM(2022) 657 final]

136

2023/C 75/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού)[COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD]

[COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD]

143

2023/C 75/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 767/2008, (ΕΚ) αριθ. 810/2009 και (ΕΕ) 2017/2226 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1683/95, (ΕΚ) αριθ. 333/2002, (ΕΚ) αριθ. 693/2003 και (ΕΚ) αριθ. 694/2003 του Συμβουλίου και της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν, όσον αφορά την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων[COM(2022) 658 final]

[COM(2022) 658 final]

150

2023/C 75/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που προορίζονται για χρήση στον άνθρωπο και για την κατάργηση των οδηγιών 2002/98/ΕΚ και 2004/23/ΕΚ[COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD)]

[COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD)]

154

2023/C 75/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 305/2011[COM(2022) 144 final]

[COM(2022) 144 final]

159

2023/C 75/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μετατροπή σε δίκτυο δεδομένων για τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΔΔΒΓΕ)[COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD)]

[COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD)]

164

2023/C 75/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο δράσης για τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας με σκοπό τη διευκόλυνση των γεωργικών εξαγωγών και του διμερούς εμπορίου της Ουκρανίας με την ΕΕ[COM(2022) 217 final]

[COM(2022) 217 final]

171

2023/C 75/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια[COM(2022) 221 final] και Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για έργα ανανεώσιμης ενέργειας και τη διευκόλυνση των συμφωνιών αγοράς ενέργειας[C(2022) 3219 final]

[COM(2022) 221 final]

[C(2022) 3219 final]

178

2023/C 75/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας και μακροπρόθεσμη βελτίωση στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας — σχέδιο δράσης[COM(2022) 236 final]

[COM(2022) 236 final]

185

2023/C 75/28

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1153 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013[COM(2022) 384 final — 2021/0420 (COD)]

[COM(2022) 384 final — 2021/0420 (COD)]

190

2023/C 75/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ειδικές διατάξεις για τα προγράμματα συνεργασίας της περιόδου 2014-2020 που στηρίζονται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας και στο πλαίσιο του στόχου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, ύστερα από διατάραξη στην υλοποίηση προγράμματος[COM(2022) 362 — 2022/227 (COD)]

[COM(2022) 362 — 2022/227 (COD)]

195

2023/C 75/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση της οδηγίας 89/629/ΕΟΚ του Συμβουλίου[COM(2022) 465 final — 2022/0282 (COD)]

[COM(2022) 465 final — 2022/0282 (COD)]

198

2023/C 75/31

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου και για τον περιορισμό της δυνατότητας έκπτωσης τόκων για σκοπούς φόρου εισοδήματος εταιρειών[COM(2022) 216 final — 2022/0154 (CNS)]

[COM(2022) 216 final — 2022/0154 (CNS)]

199

2023/C 75/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου περί καθιερώσεως λογιστικής των δαπανών που αφορούν τα έργα υποδομής στον τομέα των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 851/2006 της Επιτροπής περί καθορισμού του περιεχομένου των διαφόρων κεφαλαίων των εντύπων λογιστικής οργανώσεως του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου[COM (2022) 381 final]

[COM (2022) 381 final]

204

---

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/1

---

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Από κοινού αντιμετώπιση μιας υπαρξιακής απειλής: οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών για την υλοποίηση φιλόδοξων δράσεων για το κλίμα»

(2023/C 75/01)

| Εισηγητές: | ο κ. Peter SCHMIDT

  η κ. Isabel CAÑO AGUILAR

  η κ. Sandra PARTHIE

  ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA

  η κ. Neža REPANŠEK

  ο κ. Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Εισηγητές:

ο κ. Peter SCHMIDT

η κ. Isabel CAÑO AGUILAR

η κ. Sandra PARTHIE

ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA

η κ. Neža REPANŠEK

ο κ. Lutz RIBBE

| Νομική βάση | Άρθρο 50 του Εσωτερικού Κανονισμού
  Ψήφισμα |
| --- | --- |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 104/1/0 |

Νομική βάση

Άρθρο 50 του Εσωτερικού Κανονισμού

Ψήφισμα

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

104/1/0

Η ετήσια σύνοδος της σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP27) θα πραγματοποιηθεί στο Σαρμ Ελ-Σέιχ της Αιγύπτου, από τις 6 έως τις 18 Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με το σημείωμα του Προεδρείου της ΕΟΚΕ της 22ας Φεβρουαρίου 2022, η ΕΟΚΕ συγκρότησε ειδική ομάδα για τη διάσκεψη των μερών της σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC), προκειμένου να καταρτίσει το ψήφισμα της ΕΟΚΕ για την COP, ευθυγραμμισμένο με τις προτεραιότητες της επόμενης COP και τις διαπραγματευτικές διαδικασίες της UNFCCC, να εξοικειώσει την ΕΟΚΕ στο σύνολό της με τη διαδικασία της UNFCCC και να προωθήσει την ενεργό συμμετοχή της στις διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή.

Η ειδική ομάδα απαρτίζεται από έξι μέλη του τμήματος NAT, καθώς και από μία εκπρόσωπο της νεολαίας η οποία συμμετέχει τακτικά, έπειτα από την κατάρτιση της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας «Προς μια διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ» (1). Τους τελευταίους μήνες, η ειδική ομάδα συναντήθηκε με ενδιαφερόμενες οργανώσεις και θεσμικά όργανα, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Επιτροπή των Περιφερειών, το γραφείο των υψηλού επιπέδου προασπιστών του κλίματος (High-Level Climate Champions) και η Climate Action Tracker, καθώς και με εκπροσώπους των διαφόρων συνιστωσών της κοινωνίας των πολιτών —νέοι, επιχειρήσεις, γεωργοί, συνδικαλιστικές οργανώσεις και περιβαλλοντικές ΜΚΟ— με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών και την αναζήτηση συνεργειών. Σε όλες αυτές τις συζητήσεις δόθηκε έμφαση στην κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Το 2022 εξελίσσεται σε ένα έτος κατά το οποίο η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει ακραία καιρικά φαινόμενα εντονότερα από ποτέ. Από τα κύματα καύσωνα και τις πυρκαγιές στην Ευρώπη και σε περιοχές της Νότιας Ασίας έως τις καταστροφικές πλημμύρες στο Πακιστάν και το Μπανγκλαντές και την παρατεταμένη ξηρασία στην Ανατολική Αφρική, με χιλιάδες νεκρούς και εκατομμύρια ακόμη εκτοπισμένους ή στα πρόθυρα λιμού.

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόσφατη έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (2) αναφέρει ότι, για να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στον 1,5 oC, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πρέπει να έχουν φτάσει στο ανώτερο επίπεδό τους «το αργότερο πριν από το 2025», ότι οι εκπομπές χρειάζεται να μειωθούν κατά το ήμισυ έως το 2030 και ότι, για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, υπάρχει επιτακτική η ανάγκη να μειωθούν άμεσα και δραστικά οι εκπομπές σε όλους τους τομείς. Ωστόσο, οι πολιτικές που εφαρμόζονται επί του παρόντος προβλέπεται να οδηγήσουν την υπερθέρμανση στους περίπου 2,7 oC, ενώ οι τρέχουσες δεσμεύσεις των χωρών —εθνικά καθορισμένες συνεισφορές— αναμένεται να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη στους 2,4 oC (3).

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει επιτείνει δραματικά την πολυπλοκότητα μιας ήδη δύσκολης από οικονομικής και κοινωνικής πλευράς κατάστασης. Ωστόσο, η κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν μπορεί να ανασταλεί. Κάθε ειδικό μέτρο που εγκρίνεται πρέπει να είναι έκτακτο και χρονικά περιορισμένο και η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να επιταχύνει τον ανασχηματισμό της ενεργειακής και της κλιματικής πολιτικής της προκειμένου να αντιμετωπίσει βραχυπρόθεσμους κλυδωνισμούς, προωθώντας, ταυτόχρονα, την αναπόδραστη απαλλαγή των κοινωνιών από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η Ευρώπη πρέπει να πρωτοστατήσει στη δράση για το κλίμα, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ φιλοδοξίας και μέτρων πολιτικής.

Το ψήφισμα που εκπόνησαν τα μέλη της ειδικής ομάδας καλεί τα θεσμικά όργανα και τις κυβερνήσεις της ΕΕ να ενισχύσουν τους φιλόδοξους στόχους υπέρ του κλίματος, σύμφωνα με τις επιστημονικές γνώσεις και τα συναφή δεδομένα, και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο που διαδραματίζει η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στην επιτάχυνση της δράσης για το κλίμα. Η κοινωνική ανθεκτικότητα μπορεί να ενισχυθεί μόνο μέσα από την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών φορέων και των κινημάτων βάσης.

Είμαστε η τελευταία γενιά που μπορεί να σταματήσει την κλιματική αλλαγή και η ΕΟΚΕ, ως η φωνή της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών, οφείλει να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην προώθηση αυτών των μετασχηματισμών προς κοινωνικά δίκαιες κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς και με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα.

Συστάσεις πολιτικής της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Ενίσχυση της φιλοδοξίας για το κλίμα με στόχο την αντιμετώπιση της κλιματικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης και την ενδυνάμωση της δράσης της ΕΕ για το κλίμα

Ως η φωνή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη, υπό την ιδιότητά της ως συμβουλευτικό όργανο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, και ως μέρος της παγκόσμιας κοινότητας της κοινωνίας των πολιτών,

| 1. | η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει ότι η σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) εγκρίθηκε πριν από 30 χρόνια με απώτερο σκοπό τη σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων των αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο που να αποτρέπει την επικίνδυνη ανθρωπογενή παρεμβολή στο κλιματικό σύστημα (άρθρο 2), καθώς και ότι ο σκοπός αυτός δεν έχει επιτευχθεί· |
| --- | --- |

1.

| 2. | επισημαίνει ότι η συμφωνία του Παρισιού που υπεγράφη το 2015 μας έστρεψε όλους από τον ποιοτικό στόχο της σύμβασης για το κλίμα —την αποτροπή της παρεμβολής στο κλίμα— σε έναν ποσοτικό στόχο: τη «συγκράτηση της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη αρκετά κάτω από τους 2 oC σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα και τη συνέχιση των προσπαθειών για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας σε 1,5 oC σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα» (4)· |
| --- | --- |

2.

| 3. | τονίζει ότι ο στόχος του 1,5 oC δεν θα είναι αρκετός για να αποφευχθούν οι δραματικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Όπως καταδεικνύουν τα στοιχεία, η κλιματική αλλαγή αλλοιώνει ήδη όλες τις περιοχές του πλανήτη. Οι πλημμύρες, οι ξηρασίες, οι καταιγίδες, οι πυρκαγιές και οι καύσωνες αυξάνονται κάθε χρόνο εκθετικά, με καταστροφικές κοινωνικές συνέπειες και οικονομικές επιπτώσεις δισεκατομμυρίων (5)· |
| --- | --- |

3.

| 4. | τονίζει ότι βιώνουμε μια κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ότι δεν θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το άρθρο 2 της σύμβασης παρά το γεγονός ότι, επί του παρόντος, η UNFCCC δεν αξιοποιεί πλήρως την ικανότητά της για την επίτευξη αποτελεσμάτων· |
| --- | --- |

4.

| 5. | είναι βαθιά πεπεισμένη ότι οι αποφάσεις πολιτικής πρέπει να ανταποκρίνονται στα επιστημονικά δεδομένα και τις επιστημονικές πληροφορίες και τονίζει ότι η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) έχει θέσει σαφείς δείκτες αναφοράς: οι εκπομπές πρέπει να έχουν φτάσει στο ανώτερο επίπεδό τους «το αργότερο έως το 2025» (6) και ο κόσμος πρέπει να μειώσει τις εκπομπές κατά 45 % κάτω από τα επίπεδα του 2010 έως το 2030, προκειμένου να διατηρηθεί ανέπαφος ο επιδιωκόμενος στόχος του 1,5 oC· |
| --- | --- |

5.

| 6. | αναγνωρίζει ότι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει επιτείνει μια ήδη δύσκολη κατάσταση που χαρακτηρίζεται από πληθωρισμό, υψηλές τιμές ενέργειας και τροφίμων και πιθανές ελλείψεις ενέργειας, στοιχεία τα οποία έχουν δριμύ αντίκτυπο στη ζωή των πολιτών και θέτουν σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις, τουλάχιστον σε βραχυπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η τρέχουσα κατάσταση εντείνει ακόμη περισσότερο την επείγουσα ανάγκη ευρωπαϊκής δράσης για το κλίμα και ότι η νέα γεωπολιτική κατάσταση ενισχύει την ανάγκη να επιταχύνει η ΕΕ την αναδιάρθρωση της ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής της· |
| --- | --- |

6.

| 7. | είναι πεπεισμένη ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία πρέπει να ενισχυθεί για την επίτευξη του στόχου της απαλλαγής της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, την περαιτέρω μείωση των εξωτερικών εξαρτήσεων, τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και την ενίσχυση της δίκαιης μετάβασης, καθώς και ότι οι κατ’ εξαίρεση παρεκκλίσεις από τους συμφωνημένους στόχους μπορούν να χορηγηθούν μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα (7)· πιστεύει επίσης ότι η ανάπτυξη της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας θα πρέπει να διασφαλίζει μειωμένες εξαρτήσεις στους τομείς της ενέργειας, των κρίσιμων πρώτων υλών και των τροφίμων· |
| --- | --- |

7.

| 8. | παροτρύνει την ΕΕ να αναλάβει ηγετικό ρόλο και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να επικαιροποιήσουν τις εθνικά καθορισμένες συνεισφορές (ΕΚΣ) σύμφωνα με το σύμφωνο της Γλασκόβης για το κλίμα· ζητεί μια παγκόσμια δίκαιη κατανομή με βάση την ισότητα, την ιστορική ευθύνη και την ικανότητα· |
| --- | --- |

8.

| 9. | επιδοκιμάζει τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το ΣΕΔΕ (8) και τις καταβόθρες διοξειδίου του άνθρακα (9), που έχουν ως αποτέλεσμα την ελαφρά αύξηση του στόχου για τη μείωση των εκπομπών της ΕΕ, η οποία, μολονότι ανεπαρκής, αποτελεί έκκληση για αύξηση των ΕΚΣ της ΕΕ· |
| --- | --- |

9.

| 10. | εκφράζει ανησυχία για το γεγονός ότι πολλές χώρες έχουν ανακοινώσει μακροπρόθεσμα σχέδια για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 ή το 2060, τα οποία δεν υποστηρίζονται από ανάλογα βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα σχέδια, και, ως εκ τούτου, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τις διπλωματικές προσπάθειες της ΕΕ για την προώθηση της έγκρισης πλαισίων πολιτικής κατά το πρότυπο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας από τη διεθνή κοινότητα· δηλώνει δε έτοιμη να στηρίξει αυτήν την προσπάθεια μέσω της συνεργασίας με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε παγκόσμιο επίπεδο, με την αξιοποίηση της Ατζέντας 2030 και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης ως πυξίδας για τα επόμενα κρίσιμα έτη· |
| --- | --- |

10.

| 11. | ζητεί από την ΕΕ να αναπτύξει περαιτέρω τομεακές προσεγγίσεις για ειδικά διαμορφωμένα μέτρα ή «κλιματικές λέσχες» που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μεταξύ των χωρών με τα πιο φιλόδοξα προγράμματα δράσης για το κλίμα ώστε να ενθαρρυνθεί η ταχύτερη ανάληψη δράσης εκ μέρους και άλλων εθνών — η υλοποίηση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως εργαλείο για τον σκοπό αυτόν· |
| --- | --- |

11.

| 12. | θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να αναληφθούν αποφασιστικές και σαφώς καθορισμένες δράσεις προκειμένου να καταστεί λειτουργικό το άρθρο 6 της συμφωνίας του Παρισιού και να ολοκληρωθεί το εγχειρίδιο κανόνων του Παρισιού, το οποίο θεσπίζει ένα πλαίσιο εθελοντικής διεθνούς συνεργασίας μεταξύ χωρών με σκοπό τη μείωση των εκπομπών, ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις τους και να αποφευχθούν ορισμένες από τις παγίδες που αφορούν τη διπλή προσμέτρηση των μειώσεων εκπομπών ή τον κίνδυνο ψευδών πιστωτικών μορίων μείωσης των εκπομπών· |
| --- | --- |

12.

Αναθεώρηση του υφιστάμενου οικονομικού μοντέλου της για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του μετριασμού και της προσαρμογής, καθώς και διασφάλιση επαρκούς πρόσβασης στη χρηματοδότηση για το κλίμα

| 13. | τονίζει ότι, για να επιταχυνθεί η μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη κοινωνία, πρέπει να αναθεωρήσουμε το υφιστάμενο οικονομικό μοντέλο μας ώστε να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε και παράγουμε και τον τρόπο με τον οποίο εκτιμούμε την επάρκεια· καλεί την ΕΕ να προτείνει ένα νέο όραμα ευημερίας για τους ανθρώπους και τον πλανήτη με βάση τις αρχές της οικολογικής βιωσιμότητας, το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή ζωή και την προστασία των κοινωνικών αξιών (10)· |
| --- | --- |

13.

| 14. | προτείνει ένα νέο πλαίσιο διακυβέρνησης για την ανάπτυξη αυτών των μετασχηματιστικών αλλαγών και ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις και τις περιφερειακές αρχές να δημιουργήσουν επιτροπές δίκαιης μετάβασης ώστε να επιτρέψουν στους κοινωνικούς εταίρους και στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων της νεολαίας, να έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν συστάσεις και να διαπραγματεύονται και να αναπτύσσουν εθνικά και περιφερειακά σχέδια δίκαιης μετάβασης (11)· θεωρεί ότι οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των κοινωνικών ζητημάτων του πράσινου μετασχηματισμού έχουν παραμείνει κατακερματισμένες (12)· |
| --- | --- |

14.

| 15. | πιστεύει ότι η ταχεία μετάβαση σε μια οικονομία απαλλαγμένη από ανθρακούχες εκπομπές θα δημιουργήσει τεράστιες προκλήσεις για τους πολίτες, τους εργαζομένους, τις επιχειρήσεις και τις περιφέρειες, ιδίως εκείνες που εξαρτώνται περισσότερο από τομείς και βιομηχανίες υψηλής έντασης ανθρακούχων εκπομπών (13) και ότι οι ΕΚΣ θα πρέπει να περιλαμβάνουν την υλοποίηση λεπτομερούς χαρτογράφησης και ανάλυσης των επιπτώσεων που θα έχει η μετάβαση στην απασχόληση και στις δεξιότητες σε επίπεδο χωρών, υποπεριφερειών και τομέων, συμπεριλαμβανομένων των υπεργολάβων και των μελλοντικών αξιακών αλυσίδων, συνοδευόμενης από εθνικά σχέδια για την απασχόληση και από στρατηγικές δίκαιης μετάβασης (14), βάσει της αρχής της ΔΟΕ για τη δίκαιη μετάβαση· ως εκ τούτου, εγκρίνει την πρόταση της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης (15) για τη διασφάλιση μιας δίκαιης μετάβασης, η οποία θα προστατεύει τους εργαζομένους και τις θέσεις εργασίας μέσω επαρκούς χρηματοδότησης για τη μετάβαση και περαιτέρω έρευνα· |
| --- | --- |

15.

| 16. | υπογραμμίζει ότι η ευθύνη του ιδιωτικού τομέα για την επίτευξη του στόχου της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές θα απαιτήσει τον ταχύ μετασχηματισμό των συστημάτων σε πρωτοφανή κλίμακα και επισημαίνει ότι ο ιδιωτικός τομέας έχει να διαδραματίσει καίριο ρόλο σε αυτή τη διαδικασία· |
| --- | --- |

16.

| 17. | αναγνωρίζει τις πολλές και ποικίλες προσπάθειες που καταβάλλουν οι εταιρείες και οι επιχειρηματίες σε όλη την ΕΕ για την ανάπτυξη επιχειρηματικών λύσεων που έχουν ως στόχο τον μετριασμό και την προσαρμογή στις προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και πιστεύει ότι τα καινοτόμα και υπεύθυνα επιχειρηματικά μοντέλα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την κλιματική αλλαγή μέσω της επικέντρωσης σε μετρήσιμους στόχους βιωσιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης χρήσης νερού, ενέργειας ή χημικών ουσιών· |
| --- | --- |

17.

| 18. | ανησυχεί για το γεγονός ότι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) στην ΕΕ συνοδεύεται από αύξηση των εκπομπών στο εξωτερικό για την ανταπόκριση στην κατανάλωση της ΕΕ, γεγονός που προκαλεί δευτερογενείς επιπτώσεις των αερίων του θερμοκηπίου (16), και θεωρεί ότι η προσέγγιση της απογραφής των αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ πρέπει να ενσωματώνει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με εισαγόμενα προϊόντα, ότι η αποσύνδεση της κοινωνικοοικονομικής προόδου από τις αρνητικές εγχώριες και εισαγόμενες επιπτώσεις για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, καθώς και ότι ο ΜΣΠΑ αποτελεί υποστηρικτικό μέτρο για την επίτευξη αυτού του στόχου· |
| --- | --- |

18.

| 19. | σημειώνει ότι η απώλεια βιοποικιλότητας και η κλιματική αλλαγή αλληλοενισχύονται, όπως τονίζει η επιστημονική κοινότητα, ζητεί μια ολιστική προσέγγιση της περιβαλλοντικής δράσης, η οποία θα αντικατοπτρίζει τη σύνδεση μεταξύ της απώλειας βιοποικιλότητας και της κλιματικής αλλαγής, και προτείνει την επανεξέταση και την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών, καθώς και την αύξηση των προσπαθειών για να προστατευθούν οι εναπομείναντες φυσικοί πόροι στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 (17)· |
| --- | --- |

19.

| 20. | ανησυχεί για το γεγονός ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επηρεάζουν δυσανάλογα τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, καθώς και για το γεγονός ότι οι κοινότητες που ευθύνονται λιγότερο για τις παγκόσμιες εκπομπές υφίστανται τις χειρότερες επιπτώσεις και δεν διαθέτουν πάντα τους πόρους που απαιτούνται για την αντιμετώπισή τους· |
| --- | --- |

20.

| 21. | τονίζει ότι η δράση προσαρμογής γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμη ενόσω τα μη φυσιολογικά κλιματικά φαινόμενα πολλαπλασιάζονται και ότι είναι απαραίτητη η καλύτερη πρόβλεψη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής· επισημαίνει ότι η συμφωνία του Παρισιού υπογραμμίζει τη σημασία των διαδικασιών σχεδιασμού της προσαρμογής σε εθνικό επίπεδο μέσω της δέσμευσης όλων των χωρών να υποβάλουν εκθέσεις σχετικά με την επιτευχθείσα πρόοδο και συνιστά τον εξορθολογισμό της ενσωμάτωσης ώστε να αποφευχθεί η επίταση των υφιστάμενων ανισοτήτων· |
| --- | --- |

21.

| 22. | ζητεί την αύξηση των συνολικών συνεισφορών των ανεπτυγμένων χωρών στη χρηματοδότηση για το κλίμα με «ίση έμφαση» στη χρηματοδότηση του μετριασμού και της προσαρμογής, καθότι, χωρίς επιπρόσθετη χρηματοδότηση της προσαρμογής, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της προσαρμογής θα περιοριστούν, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες· ζητεί να ληφθούν περαιτέρω μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η αρχή αυτή τηρείται, δεδομένου ότι ο μετριασμός παρέχει διασφαλίσεις έναντι της εμβάθυνσης της κλιματικής κρίσης για τις μελλοντικές γενιές, ενώ η προσαρμογή προστατεύει τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές από τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλούνται από την ήδη υφιστάμενη κλιματική αλλαγή (18), και υπενθυμίζει ότι η χρηματοδότηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή αντιστοιχεί αυτή τη στιγμή μόνο στο 25 % της παγκόσμιας χρηματοδότησης για το κλίμα, καθώς και ότι οι προηγούμενες δεσμεύσεις για αύξηση της χρηματοδότησης για την προσαρμογή στο 40 % έως το 2025 δεν υλοποιούνται (19)· |
| --- | --- |

22.

| 23. | επικροτεί τη συνεισφορά της Επιτροπής ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ στο Ταμείο Προσαρμογής, ενώ παράλληλα παροτρύνει τα κράτη μέλη της ΕΕ να διπλασιάσουν, έως το 2025, τη χρηματοδότηση της προσαρμογής σε σχέση με τα επίπεδα του 2019 και ζητεί να πραγματοποιηθούν επιπλέον προσπάθειες για την επίτευξη του σχεδίου υλοποίησης του στόχου των 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ· τονίζει το γεγονός ότι, αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει κάποιος παγκόσμιος χρηματοδοτικός μηχανισμός για τη στήριξη της ανάκαμψης από τις απώλειες και τις ζημίες που υφίστανται αυτοί οι πληθυσμοί και παροτρύνει τα κράτη μέλη της ΕΕ και την Επιτροπή να δεσμευτούν να δημιουργήσουν έναν «μηχανισμό για τις απώλειες και τις ζημίες», προκειμένου να αποκατασταθούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής· |
| --- | --- |

23.

| 24. | πιστεύει ότι, στο πλαίσιο της δράσης για την κλιματική δικαιοσύνη, οι κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να αναπτύξουν μια μελλοντοστρεφή και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου η οποία θα παρέχει προστασία σε άτομα που εκτοπίζονται λόγω κλίματος, ξεκινώντας με την επίσημη αναγνώριση των κλιματικών προσφύγων· |
| --- | --- |

24.

Ενίσχυση της αποτελεσματικής τομεακής δράσης για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας

| 25. | τονίζει ότι η κυκλική οικονομία και η βιοοικονομία είναι καταλυτικοί παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη ενός νέου οράματος ευημερίας για τους ανθρώπους και πρέπει να επιταχυνθούν περαιτέρω (20)·υπογραμμίζει, συγχρόνως, ότι οι στρατηγικές κυκλικής οικονομίας που υλοποιούνται σε διάφορους τομείς και σε διάφορα έθνη έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 39 % (21)· εκφράζει ανησυχία για το γεγονός ότι η οικονομία της ΕΕ είναι κυκλική μόνο σε ποσοστό περίπου 12 %, παρά τη σημαντική αναβάθμιση της νομοθετικής διαδικασίας που ξεκίνησε το 2015 μέσω του πρώτου σχεδίου δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία, και πιστεύει ότι περαιτέρω πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της συνεργασίας με όλες τις συνιστώσες της κοινωνίας των πολιτών, κυρίως για την αντιμετώπιση των υπόλοιπων πολιτικών, πολιτισμικών και οικονομικών εμποδίων, καθώς και των εμποδίων που σχετίζονται με τις υποδομές και τη διακυβέρνηση (22)· |
| --- | --- |

25.

| 26. | ζητεί να υλοποιηθούν στρατηγικές μετάβασης για την εφαρμογή βιώσιμων συστημάτων τροφίμων τα οποία πρέπει να ενσωματωθούν δεόντως στις ΕΚΣ και αναγνωρίζει ότι, ενώ πολλές χώρες αναφέρουν στις ΕΚΣ τους τις δυνατότητες της γεωργίας για μετριασμό και προσαρμογή, πολύ λίγες θέτουν στόχους σε σχέση με άλλα στάδια του συστήματος τροφίμων (23), αφήνοντας τις ευκαιρίες αναξιοποίητες σε μεγάλο βαθμό (24)· επαναλαμβάνει τις συστάσεις της για την υιοθέτηση ολοκληρωμένων στρατηγικών για τα τρόφιμα, όπως η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», συμπεριλαμβανομένων μέτρων για το κλίμα, καθώς και για τη διασφάλιση της διαρθρωμένης συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων (25) και σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, ιδιαίτερα με την τοποθέτηση των παραγωγών στο επίκεντρο των γεωργικών στρατηγικών και με τη συμπερίληψή τους στη διαδικασία χάραξης πολιτικών· |
| --- | --- |

26.

| 27. | εκφράζει την ανησυχία της για την κατάσταση στην Αφρική, η οποία έχει συνεισφέρει λιγότερο από το 4 % των παγκόσμιων εκπομπών, αλλά ξεχωρίζει δυσανάλογα ως μία από τις πλέον ευάλωτες περιοχές στον κόσμο και, δεδομένου ότι η COP27 διεξάγεται στην Αφρική, απευθύνει σαφή έκκληση στην ΕΕ να δώσει προτεραιότητα στους χρηματοδοτικούς και τεχνικούς πόρους και στους πόρους ανάπτυξης ικανοτήτων για την Αφρική, προκειμένου να στηρίξει τη δέσμευση που αναλήφθηκε για αυτή την ήπειρο στην COP21 του Παρισιού, και να λάβει υπόψη το γεγονός ότι οι περισσότερες εθνικά καθορισμένες συνεισφορές της Αφρικής περιλαμβάνουν στόχους μετριασμού και προσαρμογής που εξαρτώνται από τη λήψη κατάλληλης διεθνούς στήριξης, πράγμα που θέτει υπό αμφισβήτηση την προστασία διατηρητέων οικοσυστημάτων υψηλής αξίας, όπως τα δάση ή οι σαβάνες, και την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων· |
| --- | --- |

27.

| 28. | ζητεί την άμεση παύση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, επιδοκιμάζει την ανακοίνωση REPowerEU, δεδομένου ότι παρουσιάζει λύσεις σύμφωνες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης (26) (27), και πιστεύει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να παρέχουν ένα πλαίσιο για επενδύσεις σε πρωτοποριακές τεχνολογίες, σε τομείς όπως η ενεργειακή απόδοση και η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μέσω της στήριξης της έρευνας, της καινοτομίας και της ανάπτυξης· πιστεύει επίσης ότι οι κανονιστικές ρυθμίσεις θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να επιτρέπουν και να ενδυναμώνουν την ανάπτυξη και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών από την αγορά, συμπεριλαμβανομένων μέτρων από την πλευρά της ζήτησης για τη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών και την παροχή κινήτρων για την κατανάλωση προϊόντων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (28)· |
| --- | --- |

28.

| 29. | επιδοκιμάζει τις ψηφιακές λύσεις που επιτρέπουν την προστασία του περιβάλλοντος και τον μετασχηματισμό της βιωσιμότητας στις μεταφορές, τα συστήματα ενέργειας, τα κτίρια, τη γεωργία και σε άλλους τομείς, αλλά σημειώνει επίσης ότι η γενική ψηφιοποίηση δεν έχει συμβάλει μέχρι τώρα στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα· κατά συνέπεια, τονίζει την ανάγκη για πολιτικές στήριξης με στόχο την άμβλυνση των επιπτώσεων του φαινομένου της αναπήδησης και της επαγωγής (29)· |
| --- | --- |

29.

| 30. | υπογραμμίζει ότι η κλιματική αλλαγή έχει επίσης σοβαρές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, όπως διακοπή των αλυσίδων εφοδιασμού ή ζημίες σε εγκαταστάσεις παραγωγής λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, και τις αναγκάζει να πραγματοποιούν ενίοτε δαπανηρές μεταβολές στα επιχειρηματικά και λειτουργικά μοντέλα τους, καθώς και επενδύσεις για την αντιμετώπιση κανονιστικών ή άλλων απαιτήσεων· θεωρεί ότι οι οντότητες που υιοθετούν εγκαίρως νέα βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα θα πρέπει να υποστηρίζονται ώστε να διασφαλίζεται ότι η καινοτομία τους δεν επιφέρει ανταγωνιστικό μειονέκτημα· |
| --- | --- |

30.

| 31. | τονίζει ότι η στήριξη στον ιδιωτικό τομέα πρέπει να σέβεται τις αρχές της ισότιμης πρόσβασης στα χρηματοδοτικά μέσα των ΜΜΕ και θα πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε κλιματικούς στόχους (30), καθώς και ότι θα απαιτηθούν εκτεταμένες ενέργειες κατά μήκος των αξιακών αλυσίδων και διατομεακή συνεργασία· |
| --- | --- |

31.

| 32. | θεωρεί ότι η εναρμόνιση και η τυποποίηση είναι κεντρικής σημασίας για την επίτευξη της δυνατότητας επέκτασης των λύσεων σε ολόκληρη τη βιομηχανία, μέσω της τεχνολογίας, της ενίσχυσης των δεξιοτήτων και των κανονιστικών ρυθμίσεων οι οποίες θα πρέπει να υποστηριχθούν από τις κυβερνήσεις της ΕΕ σε διεθνές επίπεδο, καθώς και ότι θα είναι ζωτικής σημασίας, ιδίως για τις ΜΜΕ, να αποκτήσουν συνοδευτικά μέσα και να αναπτύξουν ικανότητες για να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις και να αυξήσουν την πρόσβαση στις αγορές εντός της ΕΕ· |
| --- | --- |

32.

Ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών για την επιτάχυνση της κλιματικής δράσης και έκκληση για ένα νέο πλαίσιο διακυβέρνησης

| 33. | επισημαίνει ότι η κλίμακα των αναγκαίων δράσεων απαιτεί ολοκληρωμένες πολιτικές σε πολλαπλά επίπεδα και διατομεακές λύσεις με ουσιαστική δέσμευση της κοινωνίας των πολιτών και, ως εκ τούτου, προτείνει ένα νέο πλαίσιο διακυβέρνησης για την ανάπτυξη αυτών των μετασχηματιστικών αλλαγών· |
| --- | --- |

33.

| 34. | θεωρεί ότι, σε επίπεδο χώρου εργασίας, αυτό το νέο πλαίσιο διακυβέρνησης θα πρέπει να εγγυάται τον κοινωνικό διάλογο μέσω της διασφάλισης των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της συμμετοχής και της ενίσχυσης των συλλογικών συμβάσεων· |
| --- | --- |

34.

| 35. | θεωρεί ότι θα πρέπει επίσης να ενισχυθεί ο ευρύτερος διάλογος, με τη συμβολή των περιφερειών, των φορέων των αγροτικών περιοχών και των πόλεων, των κοινωνικών εταίρων, των συνεταιρισμών και της κοινωνίας των πολιτών, για τη διασφάλιση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αξιοπιστίας, και να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη δέσμευση ότι κανείς δεν θα πρέπει να μείνει στο περιθώριο (31). Για παράδειγμα, η διευκόλυνση των προσεγγίσεων των παραγωγών-καταναλωτών μπορεί να επιταχύνει τη μετάβαση σε ένα πιο καθαρό σύστημα ενέργειας, να δημιουργήσει νέα οικονομικά μοντέλα και να συμβάλει στην προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων των κοινωνιών μας προκειμένου να μην αποκοπούν, για παράδειγμα, από τη θέρμανση, τον φωτισμό και την τεχνολογία πληροφοριών· |
| --- | --- |

35.

| 36. | είναι ακράδαντα πεπεισμένη ότι οι πρωτοβουλίες από τη βάση προς την κορυφή και οι πρωτοβουλίες βάσης πρέπει να υποστηρίζονται πραγματικά και να ενθαρρύνονται για την επιτάχυνση του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή και την ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας, προκειμένου να αξιοποιηθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο οι δυνατότητες μιας νοοτροπίας συνεργασίας και οι λύσεις από τη βάση προς την κορυφή· πιστεύει ότι υπάρχει αντίστοιχη και ουσιαστική ανάγκη για περισσότερες επενδύσεις στην κοινωνική καινοτομία με στόχο τον εξορθολογισμό των πολιτιστικών και κοινωνιακών αλλαγών που απαιτούνται για την ενσωμάτωση της κλιματικής προστασίας στην καθημερινή ζωή των επιχειρήσεων, των δημόσιων αρχών και των νοικοκυριών· |
| --- | --- |

36.

| 37. | πιστεύει ότι το φύλο δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό και μεμονωμένο θέμα, αλλά ότι θα πρέπει να θεωρείται θεμελιώδες ζήτημα για να αποφευχθούν μέτρα και πολιτικές που δεν λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου. Η κλιματική αλλαγή δεν έχει τις ίδιες επιπτώσεις σε όλα τα τμήματα του πληθυσμού και, εάν οι πολιτικές για την κλιματική αλλαγή δεν σχεδιαστούν σωστά, μπορούν να διαιωνίσουν αυτές τις αδικίες και τις ανισότητες. Για παράδειγμα, η άνιση συμμετοχή των γυναικών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στις αγορές εργασίας επαυξάνει τις ανισότητες και συχνά εμποδίζει τις γυναίκες να συμβάλουν αποτελεσματικά στον σχεδιασμό, τη χάραξη και την εφαρμογή πολιτικών που σχετίζονται με το κλίμα (32)· |
| --- | --- |

37.

| 38. | είναι πεπεισμένη ότι μια πιο ισχυρή συμμετοχή της νεολαίας στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, από την κατάρτιση νομοθετικών προτάσεων και πρωτοβουλιών έως την εφαρμογή, την παρακολούθηση και τη συνέχεια που δίδεται, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διαγενεακή διάσταση αυτών των μεταβολών (33). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, από το 2021, η ΕΟΚΕ άρχισε να συμπεριλαμβάνει έναν εκπρόσωπο της νεολαίας στην επίσημη αντιπροσωπεία της ΕΕ στις συνεδριάσεις της διάσκεψης των μερών (COP) της UNFCCC και δεσμεύτηκε να ενισχύσει τη φωνή των νέων ανθρώπων και των οργανώσεων της νεολαίας στις εργασίες της ΕΟΚΕ· η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά στα μέρη της COP και σε άλλους ενδιαφερόμενους φορείς να υιοθετήσουν παρόμοια προσέγγιση· |
| --- | --- |

38.

| 39. | αναγνωρίζει τον ρόλο των αυτόχθονων πληθυσμών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής — οι αυτόχθονες πληθυσμοί περιφρουρούν ποσοστό υψηλότερο του 80 % της εναπομείνασας βιοποικιλότητας του πλανήτη (34), επιδοκιμάζει την αυξανόμενη δέσμευση των αυτόχθονων πληθυσμών για την πολιτική για το κλίμα και παροτρύνει τα μέρη της COP να τους συμπεριλάβουν ενεργά στην υλοποίηση της κλιματικής δράσης· |
| --- | --- |

39.

| 40. | η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να αναλάβει δράσεις για την υλοποίηση των ως άνω συστάσεων πολιτικής. |
| --- | --- |

40.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 44.

1

(2)  https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/

2

(3)  https://climateactiontracker.org/global/temperatures/

3

(4)  Η συμφωνία του Παρισιού.

4

(5)  Πηγές: «Economic losses from weather and climate-related extremes in Europe reached around half a trillion euros over past 40 years», Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος» [Οι οικονομικές απώλειες από τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα στην Ευρώπη έφτασαν περίπου το μισό τρισεκατομμύριο ευρώ κατά τα τελευταία 40 χρόνια]· «New report: World counts the cost of a year of climate breakdown», Christian Aid, Media Centre [Νέα έκθεση: ο κόσμος υπολογίζει το ετήσιο κόστος της κλιματικής υποβάθμισης — Βρετανικός φιλανθρωπικός οργανισμός για την καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας]· «The Costs of Extreme Weather Events Caused by Climate Change», Ευρωμεσογειακό κέντρο για την κλιματική αλλαγή» [Το κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή]· «Billion-Dollar Weather and Climate Disasters», Εθνικά κέντρα περιβαλλοντικών πληροφοριών της κυβέρνησης των ΗΠΑ (NCEI) [Καιρικές και κλιματικές καταστροφές δισεκατομμυρίων δολαρίων].

5

Πηγές

(6)  «Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change», IPCC [Κλιματική αλλαγή 2022: μετριασμός της κλιματικής αλλαγής].

6

(7)  Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις του» (EE C 290 της 29.7.2022, σ. 1).

7

(8)  Κλιματική αλλαγή, ενεργειακή ανεξαρτησία, ενεργειακή φτώχεια: ταχύτερη δράση ζητά το ΕΚ.

8

(9)  Προσαρμογή στον στόχο του 55 %: Συμφωνία στο ΕΚ για φιλόδοξες προτάσεις για τις «καταβόθρες άνθρακα» έως το 2030.

9

(10)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε» (ΕΕ C 106 της 31.3.2020, σ. 1).

10

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

11

(12)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο κοινωνικός διάλογος στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης» (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 95).

12

(13)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: Υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

13

(14)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: Υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

14

(15)  Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης — Συστάσεις που εγκρίθηκαν από την ομάδα Ευρωπαίων πολιτών.

15

(16)  «2021 Europe Sustainable Development Report», SDSN Europe [Έκθεση 2021 για τη βιώσιμη ανάπτυξη στην Ευρώπη, Δίκτυο λύσεων βιώσιμης ανάπτυξης (SDSN) για την Ευρώπη]

16

(17)  Υπό κατάρτιση γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (NAT/841) με θέμα «Στόχοι για την αποκατάσταση της φύσης στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα».

17

(18)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «H νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» (ΕΕ C 374 της 16.9.2021, σ. 84).

18

(19)  António Guterres: «50 % of All Climate Finance Needed for Adaptation» [António Guterres: το 50 % της συνολικής χρηματοδότησης απαιτείται να διατεθεί για την προσαρμογή].

19

(20)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ διαφορετικών χαρτών πορείας για την κυκλική οικονομία» (ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 29).

20

(21)  Circularity Gap Report 2021, «Climate Change Mitigation through the Circular Economy» [Έκθεση του 2021 για το χάσμα στην κυκλική οικονομία: μετριασμός της κλιματικής αλλαγής μέσω της κυκλικής οικονομίας].

21

(22)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «H νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» (ΕΕ C 374 της 16.9.2021, σ. 84).

22

(23)  «Enhancing NDCs For Food Systems — recommendations for decision-makers», NDC Action Project [Ενίσχυση των ΕΚΣ για τα Συστήματα Τροφίμων — συστάσεις για τους φορείς χάραξης πολιτικής, Σχέδιο δράση για τις ΕΚΣ].

23

(24)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Επισιτιστική ασφάλεια και βιώσιμα συστήματα τροφίμων» (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 72).

24

(25)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων» (EE C 429 της 11.12.2020, σ. 268).

25

(26)  Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Κλιματική δικαιοσύνη» (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 22) και με θέμα «Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» (ΕΕ C 374 της 16.9.2021, σ. 84).

26

(27)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «REPowerEU: Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια» (ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ. 123).

27

(28)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

28

(29)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ψηφιοποίηση και βιωσιμότητα: υφιστάμενη κατάσταση και ανάγκη δράσης από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών» (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 187).

29

(30)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

30

(31)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «“Προσαρμογή στον στόχο του 55 %”: υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

31

(32)  2020 Pocket Guide to Gender Equality under the UNFCCC — WEDO [Συνοπτικός οδηγός 2020 για την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο της UNFCCC — WEDO].

32

(33)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς μια διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ» (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 44).

33

(34)  «Indigenous peoples defend Earth’s biodiversity — but they’re in danger» [Οι αυτόχθονες πληθυσμοί υπερασπίζονται τη βιοποικιλότητα της γης — αλλά κινδυνεύουν].

34

---

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/8 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/8

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Η ψηφιακή κυριαρχία ως σημαντικότατος πυλώνας ψηφιοποίησης και οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/02)

| Εισηγητής: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Εισηγητής:

Philip VON BROCKDORFF

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο όργανο | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 7.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 185/0/3 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο όργανο

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

7.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

185/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη εξάρτηση από εταιρείες τεχνολογίας που εδρεύουν εκτός της ΕΕ. Αυτό περιορίζει την ηγετική θέση και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στον ψηφιακό κόσμο και, με τη σειρά του, περιορίζει το δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Σε ένα επιγραμμικό περιβάλλον στο οποίο εξακολουθούν να κυριαρχούν εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ, τίθεται το ερώτημα του βαθμού ελέγχου που μπορεί να έχουν οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις της ΕΕ επί των ψηφιακών δεδομένων τους. Το γεγονός αυτό μπορεί να μην φαίνεται ότι αποτελεί προτεραιότητα υπό την παρούσα κρίση, αλλά η ανάγκη αντιμετώπισης της ανισορροπίας της ψηφιακής κυριαρχίας δεν μπορεί να υποβαθμιστεί. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η ΕΕ πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ διπλασιάζοντας τις προσπάθειές της για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς, χωρίς αποκλεισμούς και βασισμένης σε αξίες ψηφιακής οικονομίας, ικανής να ανταγωνιστεί τους τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ και δίνοντας έμφαση στην αξιόπιστη συνδεσιμότητα, την ασφάλεια των δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί οι επενδύσεις στον ψηφιακό τομέα να προσανατολίζονται σε μεγάλο βαθμό προς την ανοιχτή στρατηγική αυτονομία της ψηφιακής οικονομίας. Αυτό πρέπει να περιλαμβάνει επενδύσεις σε ψηφιακές ικανότητες, εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, υποδομές και τεχνολογίες. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης ίσους όρους ανταγωνισμού στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στο πλαίσιο των οποίων θα προστατεύονται τα δικαιώματα των εργαζομένων, οι δε επιχειρήσεις κάθε μεγέθους θα μπορούν να συνυπάρχουν και να ευημερούν χωρίς ένα υπερβολικό πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι καινοτομίες όπως το υπολογιστικό νέφος και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν καταστεί σημαντικά στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία εντός της ΕΕ, συμβάλλοντας θετικά στη δυνητική ανάπτυξη της οικονομίας της ΕΕ. Ωστόσο, η ΕΕ χάνει έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στον ψηφιακό κόσμο και για ορισμένες τεχνολογίες οι ιδιωτικές επενδύσεις της ΕΕ υστερούν έναντι ανάλογων επενδύσεων στις ΗΠΑ και την Κίνα. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να καταβληθούν εκ νέου προσπάθειες για τη δημιουργία συμπράξεων μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών και να υποστηριχθεί η μεγάλης κλίμακας έρευνα της ΕΕ στον τομέα των νέων τεχνολογιών, με συγκεκριμένο στόχο να συμβαδίσει η ΕΕ με τις ερευνητικές ικανότητες των ΗΠΑ και της Κίνας. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι υφιστάμενες ανισορροπίες στην ψηφιακή κυριαρχία οφείλονται εν μέρει σε εθνικούς φραγμούς που εξακολουθούν να παρακωλύουν την επίτευξη μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς. Επί του παρόντος, η ενιαία αγορά είναι ουσιαστικά μια ένωση πολλαπλών μικρότερων εθνικών αγορών, χωρίς την κλίμακα που απαιτείται για κάθε μεμονωμένη εταιρεία με έδρα στην ΕΕ προκειμένου να ανταγωνιστεί τους παγκόσμιους ψηφιακούς κολοσσούς. Επιπλέον, υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα ψηφιακής ανάπτυξης, υποδομών και ικανοτήτων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει το ψηφιακό κανονιστικό της πλαίσιο που αποσκοπεί στην προστασία των πολιτών της ΕΕ από τις υπερβολές του ψηφιακού κόσμου, παρέχοντας παράλληλα ένα πλαίσιο για ένα πιο ανθρωποκεντρικό και δεοντολογικό περιβάλλον. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Εξίσου σημαντικό είναι να καταστούν οι επιγραμμικές πλατφόρμες, τα οικοσυστήματα και οι διαδικτυακές δραστηριότητες πιο ανοικτές, δίκαιες και προβλέψιμες με κανόνες που να καλύπτουν τη διαφάνεια και την ουδετερότητα των αλγορίθμων, καθώς και την ανταλλαγή δεδομένων και τη διαλειτουργικότητα. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται με όσους ζητούν από την ΕΕ να αναπτύξει ένα υπολογιστικό νέφος και υποδομές δεδομένων για την οικοδόμηση της ψηφιακής κυριαρχίας της και την αντιμετώπιση της τεράστιας ανισορροπίας της αγοράς υπολογιστικού νέφους και αποθήκευσης δεδομένων όπου κυριαρχούν σχεδόν εξολοκλήρου εταιρείες εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης τις δυνατότητες της ΕΕ να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στη συλλογή και την επεξεργασία δεδομένων, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ψηφιακής οικονομίας. Ένα ενωσιακό πλαίσιο δεδομένων για τη συλλογή και την ανταλλαγή δεδομένων έχει τεράστιες δυνατότητες σε στρατηγικούς τομείς όπως η υγεία, η αγορά εργασίας και οι μεταφορές. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την επικαιροποίηση των πολιτικών ανταγωνισμού και προστασίας των καταναλωτών στην ενιαία αγορά. Αυτή πρέπει επίσης να επικεντρωθεί σε στρεβλωτικές πρακτικές εταιρειών τεχνολογίας εκτός ΕΕ, καθώς και στην αυξανόμενη επιρροή των κινεζικών ψηφιακών εταιρειών στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις κανονιστικές εξελίξεις, όπως η Πράξη για τις ψηφιακές αγορές και η προτεινόμενη Ευρωπαϊκή πράξη για τα μικροκυκλώματα. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) στη διαμόρφωση της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ, ιδίως μέσω των αλληλεπιδράσεών τους με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα (επαγγελματικής ή ακαδημαϊκής) για την ανάπτυξη της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Γενικές πληροφορίες

| 2.1. | Η ψηφιακή κυριαρχία θα μπορούσε να οριστεί ως η αυτονομία των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων κατά τη δημιουργία και διαχείριση των δικών τους δεδομένων, υλισμικού και λογισμικού. Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, εκφράζονταν ανησυχίες σχετικά με τη μεγάλη εξάρτηση της ΕΕ από μικρό αριθμό μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Απόδειξη αυτής της μεγάλης εξάρτησης της ΕΕ από εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ είναι ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 92 % του συνόλου των δεδομένων στον δυτικό κόσμο αποθηκεύεται σε διακομιστές που βρίσκονται στις ΗΠΑ. Αυτό περιλαμβάνει διαδικτυακά δεδομένα, δεδομένα που ανακτώνται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δεδομένα που διαχειρίζονται οι εθνικές κυβερνήσεις. (1) |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει αυξανόμενη ανησυχία για το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις της ΕΕ και οι εθνικές κυβερνήσεις της ΕΕ ενδέχεται να μην έχουν πλήρη έλεγχο επί των δεδομένων και εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ, με αποτέλεσμα οι εδρεύουσες στην ΕΕ εταιρείες τεχνολογίας να μην είναι σε θέση να συναγωνιστούν τις ανταγωνίστριες εταιρείες στις ΗΠΑ. Μια άλλη ανησυχία είναι ότι η ΕΕ χάνει αργά αλλά σταθερά την ικανότητά της να επιβάλλει αποτελεσματικά τη νομοθεσία στο ψηφιακό περιβάλλον. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι αυτή η μεγάλη εξάρτηση από εταιρείες τεχνολογίας με έδρα τις ΗΠΑ περιορίζει την ηγετική θέση και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στον ψηφιακό κόσμο, γεγονός που με τη σειρά του θα μπορούσε να περιορίσει το δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ. Η οικονομική επιρροή των εταιρειών τεχνολογίας που δεν εδρεύουν στην ΕΕ δεν μπορεί να υποβαθμιστεί. Το ίδιο ισχύει και για την επιρροή τους στους πολίτες της ΕΕ και στα καταναλωτικά τους πρότυπα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με τους συμπολίτες τους εντός και εκτός της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Σήμερα, οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ γνωρίζουν περισσότερα για εμάς από ό,τι ίσως τα πλησιέστερα μέλη της οικογένειάς μας και οι φίλοι μας και η έλλειψη ιδιωτικότητας προκαλεί ανησυχία. Στην πραγματικότητα, δεν ελέγχουμε εμείς τα δικά μας δεδομένα στο διαδίκτυο: τα ελέγχουν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, η δε λειτουργία του διαδικτύου εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να μην έχει ρυθμιστεί. Με προσπάθειες όπως ο γενικός κανονισμός της ΕΕ για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) (2) επιχειρήθηκε να καθορισθούν νέοι κανόνες. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι οι εταιρείες τεχνολογίας κινούνται ταχύτερα από την ΕΕ για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας συχνά δραστηριοποιούνται σε χώρους όπου έχουν σημαντικό πλεονέκτημα πληροφόρησης έναντι των ρυθμιστικών αρχών και, σε γενικές γραμμές, παραμένουν ελεύθερες να παρακολουθούν τις διαδικτυακές κινήσεις των πολιτών, να συλλέγουν πληροφορίες στο πλαίσιο της διαδικασίας και να αξιοποιούν τις εν λόγω γνώσεις με σκοπό το κέρδος. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Στο πλαίσιο αυτό, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προσδιόρισε την ψηφιακή πολιτική ως μία από τις κύριες προτεραιότητες της θητείας της για την περίοδο 2019-2024 και δεσμεύτηκε για την τεχνολογική κυριαρχία. Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμη επιτύχει κάτι τέτοιο, και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας τρίτων χωρών παραβιάζουν τους κανόνες και τις βασικές αξίες της ΕΕ. Τα τελευταία χρόνια, η οικονομία του διαδικτύου έχει παγιωθεί γύρω από αυτούς τους τεχνολογικούς κολοσσούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν cookies για τον έλεγχο των δεδομένων και τη διατήρηση της ισχύος στο πλαίσιο μιας ολιγοπωλιακής αγοράς. Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκφράσει την ανησυχία του σχετικά με τις απειλές κατά της ασφάλειας που συνδέονται με την αυξανόμενη τεχνολογική παρουσία της Κίνας στην ΕΕ και, ειδικότερα, έχει ζητήσει την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ για τη μείωση της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας στις υποδομές 5G. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ολόκληροι τομείς της οικονομίας της ΕΕ εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες εκτός ΕΕ. Αυτό στερεί από τα κράτη μέλη την ψηφιακή κυριαρχία τους σε βασικούς τομείς, όπως τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η προστασία των δεδομένων και η φορολογία. Η ανησυχία αυτή έχει επίσης επεκταθεί και σε άλλους τομείς, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο και η παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Σε ένα επιγραμμικό περιβάλλον στο οποίο κυριαρχούν εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον οι πολίτες της ΕΕ μπορούν να ανακτήσουν τον έλεγχο των ψηφιακών δεδομένων τους και κατά πόσον η ΕΕ μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και εντός εύλογου χρονικού διαστήματος την ανισορροπία της ψηφιακής κυριαρχίας. Πληροφορίες σχετικά με τα ερωτήματα αυτά περιλαμβάνονται στις ενότητες 3 και 4. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Σε πρώτη φάση, η ΕΕ πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ διπλασιάζοντας τις προσπάθειές της για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς, χωρίς αποκλεισμούς και βασισμένης σε αξίες ψηφιακής οικονομίας, ικανής να συναγωνιστεί τους τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ και δίνοντας έμφαση στην αξιόπιστη συνδεσιμότητα, την ασφάλεια των δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πτυχή των αξιών έχει ιδιαίτερη σημασία και δίνει έμφαση στην κοινωνική και δεοντολογική διάσταση, καθώς και στα δικαιώματα των εργαζομένων σε μια ψηφιακή οικονομία. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στις εξελίξεις στην ψηφιακή οικονομία συντάσσοντας μια ψηφιακή πυξίδα για την ψηφιακή δεκαετία της ΕΕ το 2021, με επίκεντρο τις υποδομές, τη διακυβέρνηση, τις επιχειρήσεις και τις δεξιότητες. Η πυξίδα αυτή έθεσε στόχους σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, πρότεινε ένα ισχυρό κοινό πλαίσιο διακυβέρνησης για την παρακολούθηση της προόδου και την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών και πρότεινε περαιτέρω διακρατικά έργα που συνδυάζουν επενδύσεις από την ΕΕ, τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα. Σε αυτό προσετέθη η Πράξη για τις ψηφιακές αγορές, ένα νομοθετικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην παροχή υψηλότερου βαθμού ανταγωνισμού στις ευρωπαϊκές ψηφιακές αγορές, εμποδίζοντας τις μεγάλες εταιρείες να κάνουν κατάχρηση της ισχύος τους στην αγορά και παρέχοντας σε νέους παράγοντες τη δυνατότητα να εισέλθουν στην αγορά. Πιο πρόσφατα, με την προτεινόμενη ευρωπαϊκή πράξη για τα μικροκυκλώματα επιδιώκεται η αύξηση της παραγωγής μικροτσίπ σε ολόκληρη την ΕΕ ως απάντηση στην αυξανόμενη ζήτηση και στη μείωση της εξάρτησης από προμηθευτές από χώρες εκτός Ευρώπης. Αυτό θα αντιστάθμιζε την κυριαρχία της Κίνας, ιδίως στην παραγωγή μικροκυκλωμάτων ημιαγωγών. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Καθώς η οικονομία της ΕΕ ανακάμπτει μετά την πανδημία και στο πλαίσιο των αυξανόμενων τιμών, η ΕΟΚΕ ζητεί την επιτυχή εφαρμογή της ψηφιακής πυξίδας και ζητεί από τις κυβερνήσεις της ΕΕ να παράσχουν κίνητρα στις επιχειρήσεις για περαιτέρω επενδύσεις σε ψηφιακές ικανότητες και ανθρώπινους πόρους. Η επένδυση αυτή θα συμβάλει στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας στον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας της ΕΕ. Οι επενδύσεις των κυβερνήσεων της ΕΕ στη βελτίωση ψηφιακών ικανοτήτων, υποδομών και τεχνολογιών θεωρούνται επίσης ζωτικής σημασίας. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι καινοτομίες όπως το υπολογιστικό νέφος και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν καταστεί σημαντικά στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία εντός της ΕΕ, συμβάλλοντας θετικά στη δυνητική ανάπτυξη της οικονομίας της ΕΕ. Ωστόσο, η ΕΕ εξακολουθεί να χάνει έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στον ψηφιακό κόσμο. Στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, για παράδειγμα, οι ιδιωτικές επενδύσεις της ΕΕ υστερούν έναντι παρόμοιων επενδύσεων στις ΗΠΑ και την Κίνα. Το ίδιο ισχύει στην περίπτωση των τεχνολογιών συλλογής δεδομένων και πρόσβασης σε δεδομένα και της κβαντικής υπολογιστικής, ενώ οι επενδύσεις της ΕΕ σε τεχνολογίες αλυσίδας συστοιχιών και στο διαδίκτυο των πραγμάτων υστερούν επίσης σε σχέση με παρόμοιες επενδύσεις στις ΗΠΑ και την Κίνα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης τα διάφορα χρηματοδοτικά μέσα που εφαρμόζονται για τη μείωση του χάσματος σε σχέση με τις αμερικανικές και κινεζικές επενδύσεις στις ψηφιακές τεχνολογίες. Τα μέσα αυτά θα μπορούσαν ασφαλώς να στηρίξουν την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών, αλλά, όπως επισημαίνεται στο σημείο 3.3, απαιτούνται περαιτέρω επενδύσεις και η ΕΟΚΕ ζητεί να καταβληθούν νέες προσπάθειες για τη δημιουργία συμπράξεων μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών και να υποστηριχθεί η μεγάλης κλίμακας έρευνα της ΕΕ στον τομέα των νέων τεχνολογιών, με συγκεκριμένο στόχο να συμβαδίσει η ΕΕ με τις ερευνητικές ικανότητες των ΗΠΑ και της Κίνας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ανάκτησης από την ΕΕ του χαμένου εδάφους ή της υπεροχής της ψηφιακής καμπύλης. Ούτε τίθεται το ερώτημα κατά πόσον η ψηφιακή κυριαρχία αφορά τον προστατευτικό χαρακτήρα της ΕΕ. Αφορά τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες τεχνολογίας που εδρεύουν στην ΕΕ με σκοπό, όπως αναφέρεται στον τίτλο της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας, την ενίσχυση του δυναμικού της οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ και, ως εκ τούτου, την ενίσχυση της κοινωνίας της ΕΕ γενικότερα. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για τους οποίους οι εταιρείες τεχνολογίας που εδρεύουν στην ΕΕ πρέπει ενδεχομένως να αντιμετωπίζονται ευνοϊκότερα από τις εταιρείες που δεν εδρεύουν στην ΕΕ, προκειμένου να συγκαταλεγούν μεταξύ των κορυφαίων παγκόσμιων ηγετών στον ψηφιακό τομέα. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι υφιστάμενες ανισορροπίες στην ψηφιακή κυριαρχία οφείλονται εν μέρει σε εθνικούς φραγμούς που εξακολουθούν να παρακωλύουν την επίτευξη μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς. Επί του παρόντος, η ενιαία αγορά είναι ουσιαστικά μια ένωση πολλαπλών μικρότερων εθνικών αγορών, χωρίς την κλίμακα που απαιτείται για κάθε μεμονωμένη εταιρεία με έδρα στην ΕΕ να ανταγωνιστεί τους παγκόσμιους κολοσσούς, όπως η Microsoft. Υπάρχουν επίσης διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης και υποδομών σε ολόκληρη την ΕΕ. Ως εκ τούτου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι στην ψηφιακή αγορά εξακολουθούν να κυριαρχούν εταιρείες εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η αντιμετώπιση της ψηφιακής κυριαρχίας θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με την ιδιωτικότητα και τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, τη φορολογία, τα δεδομένα και τις δημόσιες συμβάσεις. Αυτό δεν θα συμβεί εν μία νυκτί παρά το σταθερότερο κανονιστικό πλαίσιο. Η φορολογία, ειδικότερα, έχει αναδειχθεί σε αμφιλεγόμενο τομέα, γιατί οι εταιρείες τεχνολογίας με έδρα τις ΗΠΑ μπορούν να αποκομίσουν έσοδα μέσω αλληλεπιδράσεων με πελάτες στην ΕΕ, εγείροντας το ζήτημα της φυσικής παρουσίας, η οποία συνήθως ενεργοποιεί τη δυνατότητα φορολόγησης. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Τέλος, η ΕΟΚΕ έχει ήδη υπογραμμίσει, σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (3), τη σημασία της ψηφιακής κυριαρχίας ως βασικού πυλώνα της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης της Ευρώπης και έχει τονίσει ότι η ψηφιακή κυριαρχία πρέπει να βασίζεται στην παγκόσμια ανταγωνιστικότητα και στη στενή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Αυτό αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να καταστεί η ΕΕ παγκόσμιος ηγέτης στη διεθνή σκηνή, ιδίως όσον αφορά την αξιοπιστία των ψηφιακών τεχνολογιών. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν αποτελεσματικά το ψηφιακό κανονιστικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην προστασία των πολιτών της ΕΕ από τις υπερβολές του ψηφιακού κόσμου, παρέχοντας παράλληλα ένα πλαίσιο για ένα πιο ανθρωποκεντρικό και δεοντολογικό περιβάλλον. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι το κανονιστικό πλαίσιο θα συμβάλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του ψηφιακού τομέα της ΕΕ. Επίσης, η προστασία των εργαζομένων και το δικαίωμα σε συλλογικές διαπραγματεύσεις θα πρέπει να διευκολύνουν τη μετάβαση προς την ψηφιοποίηση. Ταυτόχρονα, οι εταιρείες τεχνολογίας της ΕΕ θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή χώρο για καινοτομία και ενίσχυση της θέσης τους σε σύγκριση με τις εταιρείες τεχνολογίας εκτός ΕΕ, ενώ θα ενθαρρύνονται οι διεθνείς εταιρικές σχέσεις, όπου είναι δυνατόν. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η θέσπιση κανόνων για τα δεδομένα της ΕΕ θα συμβάλει στο να καταστεί η ΕΕ πιο κυρίαρχη κυριολεκτικά, αλλά δεν θα είναι επαρκής ώστε οι εταιρείες τεχνολογίας της ΕΕ να αποκτήσουν την παγκόσμια εμβέλεια των εταιρειών που δεν είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πολιτική κατεύθυνση, επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία και αντιμετώπιση των υφιστάμενων ελλείψεων της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Αυτό συνεπάγεται μια πιο μακρόπνοη προσέγγιση για το κανονιστικό πλαίσιο που θα διαμορφώσει την ψηφιακή οικονομία τα επόμενα χρόνια. Εξίσου σημαντικό είναι να καταστούν οι επιγραμμικές πλατφόρμες, τα οικοσυστήματα και οι διαδικτυακές δραστηριότητες πιο ανοικτές, δίκαιες και προβλέψιμες με κανόνες που καλύπτουν τη διαφάνεια και την ουδετερότητα των αλγορίθμων, καθώς και την ανταλλαγή δεδομένων και τη διαλειτουργικότητα. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Για την οικοδόμηση της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητεί αυξημένο συντονισμό μεταξύ των εθνικών δικαιοδοσιών και, ειδικότερα, των ρυθμιστικών αρχών στον τομέα αυτό. Απαιτείται επανεξέταση των υφιστάμενων δομών διακυβέρνησης προκειμένου να ενισχυθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ των κρατών μελών και να διευκολυνθεί η κοινή λήψη αποφάσεων σχετικά με τον ψηφιακό τομέα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, αυτό θα είναι ζωτικής σημασίας για τη στήριξη των προσπαθειών για την επίτευξη κάποιας μορφής ψηφιακής κυριαρχίας. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στον κίνδυνο που ενέχει η υπερβολική επιβολή κανονιστικών ρυθμίσεων, η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει τη δυνητική οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται με όσους ζητούν από την ΕΕ να αναπτύξει ένα υπολογιστικό νέφος και υποδομές δεδομένων για την οικοδόμηση της ψηφιακής κυριαρχίας της και την αντιμετώπιση της τεράστιας ανισορροπίας της αγοράς υπολογιστικού νέφους και αποθήκευσης δεδομένων που κυριαρχείται σχεδόν εξολοκλήρου από εταιρείες εκτός ΕΕ. Αυτό θα συμβάλει επίσης στη μείωση των κινδύνων για την ασφάλεια των πολιτών της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποστήριξή της στην πρωτοβουλία «EU Gaia-X», η οποία αποσκοπεί στη δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος για τη διαχείριση των δεδομένων για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης τις δυνατότητες της ΕΕ να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στη συλλογή και την επεξεργασία δεδομένων, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ψηφιακής οικονομίας. Ένα ενωσιακό πλαίσιο δεδομένων για τη συλλογή και την ανταλλαγή δεδομένων έχει τεράστιες δυνατότητες σε στρατηγικούς τομείς όπως η υγεία, η αγορά εργασίας και οι μεταφορές. Αυτό θα επιτρέψει την πρόσβαση των πολιτών και των επιχειρήσεων σε δεδομένα σε επίπεδο ΕΕ (σύμφωνα με τους κανόνες για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων) και θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα στην ενιαία αγορά. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί την επικαιροποίηση της πολιτικής ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και την αντιμετώπιση των υφιστάμενων ανισορροπιών. Αυτή πρέπει επίσης να επικεντρωθεί σε στρεβλωτικές πρακτικές εταιρειών τεχνολογίας εκτός ΕΕ, καθώς και στην αυξανόμενη επιρροή των κινεζικών ψηφιακών εταιρειών στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η επίτευξη ψηφιακής κυριαρχίας θα εξαρτηθεί (i) από τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες τεχνολογίας που εδρεύουν στην ΕΕ θα προσαρμοστούν στο νομοθετικό πλαίσιο, (ii) από τα μέτρα για την αντιμετώπιση των ελλείψεων της ενιαίας αγοράς, και (iii) από την εντός της ΕΕ έρευνα και την καινοτομία στον ψηφιακό τομέα και από τις επενδυτικές ευκαιρίες. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να αγνοήσει τον ρόλο που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι ΜΜΕ στη διαμόρφωση της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ. Οι ΜΜΕ μπορεί να μην διαθέτουν τους χρηματοδοτικούς πόρους προκειμένου να διαμορφώσουν άμεσα την ψηφιακή οικονομία, αλλά μπορούν σίγουρα να συμβάλουν μέσω αλληλεπιδράσεων με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα (επαγγελματικής ή ακαδημαϊκής) για την ανάπτυξη της ψηφιακής κυριαρχίας της ΕΕ: τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να επενδύσουν στη σχετική έρευνα και καινοτομία και πρέπει να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο ειδικευμένου προσωπικού ικανό να στηρίξει την ψηφιακή στρατηγική της ΕΕ. Συνιστάται επίσης συντονισμένη προσέγγιση μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.9.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.weforum.org/agenda/2021/03/europe-digital-sovereignty/

1

(2)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1).

2

(3)  ΕΕ C 365 της 23.9.2022, σ. 13.

3

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/13 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/13

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης»

[γνωμοδότηση πρωτοβουλίας]

(2023/C 75/03)

| Εισηγητής: | ο κ. Paul RÜBIG |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Paul RÜBIG

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο όργανο | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 7.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 184/8/9 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

24.2.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο όργανο

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

7.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

184/8/9

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν επειγόντως ένα σχέδιο για την ουσιαστική αύξηση της αυτονομίας/κυριαρχίας της ενιαίας αγοράς της ΕΕ όσον αφορά τις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας, την παραγωγή τροφίμων και νερού και την εξόρυξη των απαραίτητων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένης της κυριαρχίας/αυτονομίας όσον αφορά τις αναγκαίες τεχνολογίες. Αυτή η αυτονομία/κυριαρχία της ΕΕ πρέπει να περιλαμβάνει την αντίστοιχη Ε & Α, την επεξεργασία υλικών, τον σχεδιασμό, την κατασκευή, την εγκατάσταση, τη δημιουργία και τη συντήρηση των εγκαταστάσεων εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, ούτως ώστε αποφευχθούν η ενεργειακή φτώχεια και η ανεργία μεταξύ των πολιτών και των καταναλωτών της ΕΕ. Η αποτελεσματικότερη ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης βασίζεται στην ανθεκτικότητα, είτε αυτή αφορά τεχνικές είτε κοινωνικές πτυχές. Οι συνεχείς βελτιώσεις στην ανθεκτικότητα των ενεργειακών συστημάτων έναντι φυσικών, πολιτικών ή άλλων απειλών θα πρέπει να ενσωματωθούν σε όλες τις ενεργειακές πολιτικές. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να καθορίσει επειγόντως βραχυπρόθεσμα μέτρα για την κατασκευή εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος όσον αφορά την αυτονομία/κυριαρχία της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εκτεταμένες και μακροχρόνιες ενεργειακές ελλείψεις στην Ευρώπη μπορούν να αποτραπούν με την ανάληψη των ακόλουθων δράσεων:






  — | διασφάλιση του ανοικτού χαρακτήρα των τεχνολογιών (όσον αφορά τις εφαρμογές παραγωγής και χρήσης της ενέργειας), |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

διασφάλιση του ανοικτού χαρακτήρα των τεχνολογιών (όσον αφορά τις εφαρμογές παραγωγής και χρήσης της ενέργειας),

| — | ενίσχυση και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς ενέργειας, |
| --- | --- |

—

ενίσχυση και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς ενέργειας,

| — | ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις, καθώς και στενότερη συνεργασία με γειτονικά κράτη και κράτη εκτός ΕΕ, |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις, καθώς και στενότερη συνεργασία με γειτονικά κράτη και κράτη εκτός ΕΕ,

| — | επιδίωξη φιλόδοξης εμπορικής πολιτικής και διαφοροποίηση του εφοδιασμού, |
| --- | --- |

—

επιδίωξη φιλόδοξης εμπορικής πολιτικής και διαφοροποίηση του εφοδιασμού,

| — | αντιμετώπιση των αναντιστοιχιών στην αγορά εργασίας, |
| --- | --- |

—

αντιμετώπιση των αναντιστοιχιών στην αγορά εργασίας,

| — | βελτίωση της ενημέρωσης και ενίσχυση της ευαισθητοποίησης, |
| --- | --- |

—

βελτίωση της ενημέρωσης και ενίσχυση της ευαισθητοποίησης,

| — | επιτάχυνση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, |
| --- | --- |

—

επιτάχυνση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης,

| — | διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς πόρους, |
| --- | --- |

—

διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς πόρους,

| — | εξασφάλιση επαρκών επενδύσεων (για τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης κ.λπ.), |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση επαρκών επενδύσεων (για τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης κ.λπ.),

| — | διασφάλιση ότι οι πολιτικές είναι ρεαλιστικές. Για παράδειγμα, στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, πρέπει να επαναξιολογήσουμε τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της επίτευξης των στόχων για το 2030 και το 2050 και της εξεύρεσης μιας πορείας εκπλήρωσης αυτής της μετάβασης η οποία θα είναι οικονομικά και κοινωνικά ανεκτή. Τα κέρδη από την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση ανώτατου ορίου τιμών για το φυσικό αέριο με βάση τον δείκτη Henry Hub των ΗΠΑ και για επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

διασφάλιση ότι οι πολιτικές είναι ρεαλιστικές. Για παράδειγμα, στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, πρέπει να επαναξιολογήσουμε τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της επίτευξης των στόχων για το 2030 και το 2050 και της εξεύρεσης μιας πορείας εκπλήρωσης αυτής της μετάβασης η οποία θα είναι οικονομικά και κοινωνικά ανεκτή. Τα κέρδη από την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση ανώτατου ορίου τιμών για το φυσικό αέριο με βάση τον δείκτη Henry Hub των ΗΠΑ και για επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας εντός της ΕΕ.

| 1.4. | Προκειμένου να αποφευχθεί η ανάγκη επανεξέτασης των χρονοδιαγραμμάτων της Πράσινης Συμφωνίας και να εφαρμοστούν ρεαλιστικές ενεργειακές πολιτικές, οι διαδικασίες αξιολόγησης των επιλογών, του αντίκτυπου και των κινδύνων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να περιλαμβάνουν όχι μόνον τον αντίκτυπο των μέτρων στο κλίμα, αλλά και τον αντίκτυπο στην αγοραστική δύναμη των καταναλωτών της ΕΕ και τον αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ, ούτως ώστε να διασφαλιστούν οι θέσεις εργασίας στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα της κρίσης, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι δεν θα πρέπει να αποκλειστεί κανένα μέτρο για την αντιμετώπιση αυτής της κρίσης. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Στο πλαίσιο του συνόλου των μέτρων που πρέπει να ληφθούν, μέρος της απάντησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να είναι η εφαρμογή του ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδίου ενεργειακών τεχνολογιών της ΕΕ (SET:
  S

  trategic

  E

  nergy

  T

  echnology) και του σχεδίου REPowerEU, και συγκεκριμένα:






  — | βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και προώθηση της κυκλικότητας, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και προώθηση της κυκλικότητας,

| — | εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU για τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, |
| --- | --- |

—

εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU για τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα,

| — | αύξηση της αποθήκευσης φυσικού αερίου και των συντονισμένων εργασιών επαναπλήρωσης· παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας· διοχέτευση επενδύσεων σε ενεργειακά συστήματα και ενίσχυση της συνδεσιμότητας στην άμεση γειτονία μέσω του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) (1), του Φορέα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (BEREC), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ΕΔΔΣΜ Αερίου) (2), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ) (3) και των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) InnoEnergy (καινοτόμες ενέργειες), Raw materials (πρώτες ύλες) και Manufacturing (μεταποιητική βιομηχανία) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EΙΚΤ), λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων στον τομέα του ευρωπαϊκού κορμού όσον αφορά το υδρογόνο καθώς και στο πεδίο της αποθήκευσης υδρογόνου και διοξειδίου του άνθρακα, |
| --- | --- |

—

αύξηση της αποθήκευσης φυσικού αερίου και των συντονισμένων εργασιών επαναπλήρωσης· παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας· διοχέτευση επενδύσεων σε ενεργειακά συστήματα και ενίσχυση της συνδεσιμότητας στην άμεση γειτονία μέσω του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) (1), του Φορέα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (BEREC), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ΕΔΔΣΜ Αερίου) (2), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ) (3) και των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) InnoEnergy (καινοτόμες ενέργειες), Raw materials (πρώτες ύλες) και Manufacturing (μεταποιητική βιομηχανία) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EΙΚΤ), λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων στον τομέα του ευρωπαϊκού κορμού όσον αφορά το υδρογόνο καθώς και στο πεδίο της αποθήκευσης υδρογόνου και διοξειδίου του άνθρακα,

| — | κατασκευή 1 000 μονάδων παραγωγής ενέργειας στην ΕΕ με την εφαρμογή της διαδικασίας αδειοδότησης 14 ημερών και άμεση δρομολόγηση επενδύσεων με χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ σε ποσοστό ύψους 50 % από τα έσοδα από την εμπορία εκπομπών. |
| --- | --- |

—

κατασκευή 1 000 μονάδων παραγωγής ενέργειας στην ΕΕ με την εφαρμογή της διαδικασίας αδειοδότησης 14 ημερών και άμεση δρομολόγηση επενδύσεων με χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ σε ποσοστό ύψους 50 % από τα έσοδα από την εμπορία εκπομπών.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν οι καταναλωτές ώστε να επενδύουν στην ιδία παραγωγή ενέργειας και ενεργειακή απόδοση. Αυτό θα απαιτήσει ενημερωτικές εκστρατείες και φορολογικά κίνητρα. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ΕΕ θα πρέπει να κατασκευάσει νέες υποδομές μεταφορών για τη μεταφορά ενέργειας και ενεργειακών πόρων (αγωγός από τη Βόρεια Αφρική στην Ισπανία) και για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως το υδρογόνο, το βιομεθάνιο και η αμμωνία (Campfire). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ως απάντηση στην κρίση, η ΕΟΚΕ συνιστά μια σειρά βραχυπρόθεσμων μέτρων:






  — | διασφάλιση άλλων πηγών, ιδίως πετρελαίου, άνθρακα, φυσικού αερίου, ουρανίου, νερού, τροφίμων και ζωοτροφών, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

διασφάλιση άλλων πηγών, ιδίως πετρελαίου, άνθρακα, φυσικού αερίου, ουρανίου, νερού, τροφίμων και ζωοτροφών,

| — | ανάπτυξη σχεδίων και εννοιών για την εξοικονόμηση και την ελεγχόμενη διανομή της ενέργειας και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ:






  — | η ελεγχόμενη διανομή ενέργειας θα πρέπει να έχει σαφείς προτεραιότητες, π.χ. σχέδια διαπραγμάτευσης για τη στάθμιση του ενεργειακού εφοδιασμού των ενεργοβόρων βιομηχανιών και διαπραγμάτευση νέων εμπορικών συμφωνιών στο πλαίσιο του ΠΟΕ με νέες προτεραιότητες για τα τρόφιμα, τις ζωοτροφές, την ύδρευση και την αποχέτευση, |
| --- | --- | --- |

—

ανάπτυξη σχεδίων και εννοιών για την εξοικονόμηση και την ελεγχόμενη διανομή της ενέργειας και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ:

—

η ελεγχόμενη διανομή ενέργειας θα πρέπει να έχει σαφείς προτεραιότητες, π.χ. σχέδια διαπραγμάτευσης για τη στάθμιση του ενεργειακού εφοδιασμού των ενεργοβόρων βιομηχανιών και διαπραγμάτευση νέων εμπορικών συμφωνιών στο πλαίσιο του ΠΟΕ με νέες προτεραιότητες για τα τρόφιμα, τις ζωοτροφές, την ύδρευση και την αποχέτευση,

| — | θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και στον εφοδιασμό των νοσοκομείων, του τομέα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, των υπηρεσιών διάσωσης και παροχής πρώτων βοηθειών και του τομέα παροχής φροντίδας σε ηλικιωμένους και σε ευάλωτους πολίτες· |
| --- | --- |

—

θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και στον εφοδιασμό των νοσοκομείων, του τομέα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, των υπηρεσιών διάσωσης και παροχής πρώτων βοηθειών και του τομέα παροχής φροντίδας σε ηλικιωμένους και σε ευάλωτους πολίτες·

| — | θέσπιση κανόνων για τη διασφάλιση επαρκών επιπέδων πλήρωσης των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, |
| --- | --- |

—

θέσπιση κανόνων για τη διασφάλιση επαρκών επιπέδων πλήρωσης των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου,

| — | προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας και των νέων πηγών ενέργειας· |
| --- | --- |

—

προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας και των νέων πηγών ενέργειας·

| — | εντατικοποίηση της Ε & Α της ΕΕ στον τομέα της ενεργειακής έρευνας, ιδίως όσον αφορά τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, την ενέργεια σύντηξης, την αποθήκευση ενέργειας, τις τεχνολογίες υδρογόνου και αμμωνίας, την ενεργειακή απόδοση ενεργοβόρων βιομηχανικών διεργασιών και τις καταναλωτικές συσκευές, |
| --- | --- |

—

εντατικοποίηση της Ε & Α της ΕΕ στον τομέα της ενεργειακής έρευνας, ιδίως όσον αφορά τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, την ενέργεια σύντηξης, την αποθήκευση ενέργειας, τις τεχνολογίες υδρογόνου και αμμωνίας, την ενεργειακή απόδοση ενεργοβόρων βιομηχανικών διεργασιών και τις καταναλωτικές συσκευές,

| — | επιτάχυνση των δημόσιων διαδικασιών αδειοδότησης για νέα έργα που παρέχουν πρόσθετη ενέργεια βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, όπως λόγου χάρη σταθμοί εκφόρτωσης υδρογόνου σε λιμένες της ΕΕ, αγωγοί και λιμενικές εγκαταστάσεις για την επαναεριοποίηση υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ), |
| --- | --- |

—

επιτάχυνση των δημόσιων διαδικασιών αδειοδότησης για νέα έργα που παρέχουν πρόσθετη ενέργεια βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, όπως λόγου χάρη σταθμοί εκφόρτωσης υδρογόνου σε λιμένες της ΕΕ, αγωγοί και λιμενικές εγκαταστάσεις για την επαναεριοποίηση υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ),

| — | αίτημα προς όλες τις επιχειρήσεις στην ΕΕ που παράγουν ή παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες που απαιτούνται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης να διασφαλίσουν την ηλεκτροδότησή τους σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, να επικαιροποιήσουν τα σχέδιά τους έκτακτης ανάγκης, να διοργανώνουν σε τακτική βάση κατάρτιση σχετικά με την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης κ.λπ. (π.χ. οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και στον ραδιοτηλεοπτικό τομέα, οι υπηρεσίες διάσωσης και παροχής πρώτων βοηθειών, οι δημόσιοι διακομιστές και οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας). |
| --- | --- |

—

αίτημα προς όλες τις επιχειρήσεις στην ΕΕ που παράγουν ή παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες που απαιτούνται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης να διασφαλίσουν την ηλεκτροδότησή τους σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, να επικαιροποιήσουν τα σχέδιά τους έκτακτης ανάγκης, να διοργανώνουν σε τακτική βάση κατάρτιση σχετικά με την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης κ.λπ. (π.χ. οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και στον ραδιοτηλεοπτικό τομέα, οι υπηρεσίες διάσωσης και παροχής πρώτων βοηθειών, οι δημόσιοι διακομιστές και οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας).

| 1.10. | Πέραν των βραχυπρόθεσμων μέτρων, η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης μια σειρά μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων: |
| --- | --- |

1.10.

| 1.10.1. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει σχέδια και να αναλάβει τα ακόλουθα συντονισμένα μέτρα και δράσεις σε επίπεδο ΕΕ:






  — | χρήση του διαχωρισμού του μεθανίου με ηλεκτρόλυση/πυρόλυση και της αναμόρφωσης μεθανίου με ατμό για την παραγωγή υδρογόνου και στερεού άνθρακα, |
| --- | --- | --- |

1.10.1.

—

χρήση του διαχωρισμού του μεθανίου με ηλεκτρόλυση/πυρόλυση και της αναμόρφωσης μεθανίου με ατμό για την παραγωγή υδρογόνου και στερεού άνθρακα,

| — | χρήση των διαφοροποιημένων και μακροχρόνιων αποθεμάτων μεθανίου ως πρώτης ύλης για την παραγωγή υδρογόνου (φορέας ενέργειας) και άνθρακα, και πλήρης διερεύνηση των οφελών τους ως βελτιωτικών εδάφους στη γεωργία, με σκοπό την αύξηση των αποδόσεων και τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας, |
| --- | --- |

—

χρήση των διαφοροποιημένων και μακροχρόνιων αποθεμάτων μεθανίου ως πρώτης ύλης για την παραγωγή υδρογόνου (φορέας ενέργειας) και άνθρακα, και πλήρης διερεύνηση των οφελών τους ως βελτιωτικών εδάφους στη γεωργία, με σκοπό την αύξηση των αποδόσεων και τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας,

| — | μαζική επιτάχυνση της προμήθειας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, δηλαδή απλούστευση και εξορθολογισμός των ρυθμιστικών διατάξεων της ΕΕ που επιβραδύνουν την προμήθεια κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, |
| --- | --- |

—

μαζική επιτάχυνση της προμήθειας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, δηλαδή απλούστευση και εξορθολογισμός των ρυθμιστικών διατάξεων της ΕΕ που επιβραδύνουν την προμήθεια κρίσιμων ενεργειακών υποδομών,

| — | η νέα οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εξασφάλιση γρήγορου ενεργειακού εφοδιασμού, |
| --- | --- |

—

η νέα οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εξασφάλιση γρήγορου ενεργειακού εφοδιασμού,

| — | ο νέος κανονισμός της ΕΕ σχετικά με τις αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να απλουστευθεί. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη διασφάλιση του βιώσιμου εφοδιασμού της ΕΕ με πρώτες ύλες και αγαθά κρίσιμης σημασίας, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών, |
| --- | --- |

—

ο νέος κανονισμός της ΕΕ σχετικά με τις αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να απλουστευθεί. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη διασφάλιση του βιώσιμου εφοδιασμού της ΕΕ με πρώτες ύλες και αγαθά κρίσιμης σημασίας, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών,

| — | ενίσχυση των αλυσίδων παραγωγής και των συστημάτων μεταφορών για την αντιστάθμιση πιθανών μελλοντικών διαταραχών στη διαθεσιμότητα κρίσιμων πρώτων υλών για τις επιχειρήσεις της ΕΕ (βιομηχανία και εμπόριο), |
| --- | --- |

—

ενίσχυση των αλυσίδων παραγωγής και των συστημάτων μεταφορών για την αντιστάθμιση πιθανών μελλοντικών διαταραχών στη διαθεσιμότητα κρίσιμων πρώτων υλών για τις επιχειρήσεις της ΕΕ (βιομηχανία και εμπόριο),

| — | μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές υλικών ζωτικής σημασίας και προκατασκευασμένων προϊόντων, |
| --- | --- |

—

μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές υλικών ζωτικής σημασίας και προκατασκευασμένων προϊόντων,

| — | έμφαση στην τεχνολογική κυριαρχία και αυτονομία της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

έμφαση στην τεχνολογική κυριαρχία και αυτονομία της ΕΕ,

| — | ανάπτυξη της διασυνοριακής υποδομής δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας (τάση 380 kV ή υψηλότερη), |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη της διασυνοριακής υποδομής δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας (τάση 380 kV ή υψηλότερη),

| — | εξασφάλιση της παραγωγής μετασχηματιστών για τη μεταβολή της τάσης της ηλεκτρικής ενέργειας (υψηλή/χαμηλή, εναλλασσόμενο/συνεχές ρεύμα), |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση της παραγωγής μετασχηματιστών για τη μεταβολή της τάσης της ηλεκτρικής ενέργειας (υψηλή/χαμηλή, εναλλασσόμενο/συνεχές ρεύμα),

| — | επανεκκίνηση των χιλιάδων έργων παραγωγής ενέργειας (υδροηλεκτρική ενέργεια, γεωθερμική ενέργεια, αποθήκευση υδροηλεκτρικής ενέργειας κ.λπ.) που έχουν παραγκωνιστεί εδώ και χρόνια, είτε λόγω δυσμενών αποδόσεων των αντίστοιχων επενδύσεων (ως συνέπεια του φθηνού φυσικού αερίου από τη Ρωσία) είτε λόγω γραφειοκρατικών φραγμών, |
| --- | --- |

—

επανεκκίνηση των χιλιάδων έργων παραγωγής ενέργειας (υδροηλεκτρική ενέργεια, γεωθερμική ενέργεια, αποθήκευση υδροηλεκτρικής ενέργειας κ.λπ.) που έχουν παραγκωνιστεί εδώ και χρόνια, είτε λόγω δυσμενών αποδόσεων των αντίστοιχων επενδύσεων (ως συνέπεια του φθηνού φυσικού αερίου από τη Ρωσία) είτε λόγω γραφειοκρατικών φραγμών,

| — | διερεύνηση νέων τεχνολογιών εκμετάλλευσης. Υπάρχουν αρκετές περιφέρειες εντός της ΕΕ με σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία μπορούν να εξορυχθούν με τη χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν πρόσφατα από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Υπό το πρίσμα του στόχου της ΕΕ για ενεργειακή κυριαρχία και ενεργειακή αυτονομία, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αυτές τις νέες τεχνολογίες και να ενθαρρύνει τις περιφέρειες να τις δοκιμάσουν, |
| --- | --- |

—

διερεύνηση νέων τεχνολογιών εκμετάλλευσης. Υπάρχουν αρκετές περιφέρειες εντός της ΕΕ με σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία μπορούν να εξορυχθούν με τη χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν πρόσφατα από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Υπό το πρίσμα του στόχου της ΕΕ για ενεργειακή κυριαρχία και ενεργειακή αυτονομία, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αυτές τις νέες τεχνολογίες και να ενθαρρύνει τις περιφέρειες να τις δοκιμάσουν,

| — | επανεξέταση της τοπικής παραγωγής φυσικού αερίου/πετρελαίου και συνθετικών καυσίμων, όπου αυτό είναι δυνατό και αναγκαίο, ή αύξηση της υφιστάμενης παραγωγής ως βραχυπρόθεσμο μέτρο. |
| --- | --- |

—

επανεξέταση της τοπικής παραγωγής φυσικού αερίου/πετρελαίου και συνθετικών καυσίμων, όπου αυτό είναι δυνατό και αναγκαίο, ή αύξηση της υφιστάμενης παραγωγής ως βραχυπρόθεσμο μέτρο.

| 1.10.2. | Είναι ζωτικής σημασίας να ενισχυθούν η επαγγελματική κατάρτιση και οι δεξιότητες για τους ηλεκτρολόγους και τους γεωργούς και να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στον τομέα της εποπτείας των υδάτινων πόρων. |
| --- | --- |

1.10.2.

| 1.10.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να αυξηθεί ο αριθμός των Ευρωπαίων φοιτητών στους τομείς των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών, καθότι αυτός παραμένει στάσιμος, ενώ οι χώρες της Ασίας έχουν αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των φοιτητών τους στους τομείς της φυσικής, των ΤΠΕ και της μηχανικής. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δρομολόγηση πρωτοβουλιών και την παροχή κινήτρων για να αυξηθεί ο αριθμός των μηχανικών, των τεχνικών και των θέσεων εργασίας υψηλής τεχνολογίας στην Ευρώπη, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της τεχνολογικής κυριαρχίας/αυτονομίας της. |
| --- | --- |

1.10.3.

| 1.10.4. | Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι είναι σημαντικό να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα η αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων πολιτών και καταναλωτών με την εστίαση των δράσεων στην τεχνολογική κυριαρχία/αυτονομία της ΕΕ και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, στη μείωση της εξάρτησής της από τις εισαγωγές (εισαγωγές τεχνολογίας και ενέργειας) και την αύξηση του αριθμού των θέσεων εργασίας υψηλής τεχνολογίας στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.10.4.

| 1.11. | Ανακεφαλαιώνοντας τα συμπεράσματα και τις συστάσεις, το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον η σειρά των προτεραιοτήτων των καταναλωτών έχει μετατοπιστεί από: 1) περιβάλλον, 2) τιμή και 3) ασφάλεια του εφοδιασμού σε: 1) ασφάλεια του εφοδιασμού, 2) τιμή και 3) περιβάλλον. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Ορισμός της «διαχείρισης έκτακτης ανάγκης»: ως «διαχείριση έκτακτης ανάγκης» νοείται η οργάνωση και διαχείριση των πόρων και των αρμοδιοτήτων για την αντιμετώπιση όλων των ανθρωπιστικών πτυχών των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, δηλαδή:






  — | πρόληψη, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

πρόληψη,

| — | ετοιμότητα, |
| --- | --- |

—

ετοιμότητα,

| — | ανταπόκριση, |
| --- | --- |

—

ανταπόκριση,

| — | μετριασμός |
| --- | --- |

—

μετριασμός

| — | αποκατάσταση. |
| --- | --- |

—

αποκατάσταση.

| 2.2. | Κανένας δεν γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει αυτός ο βάναυσος πόλεμος στην Ουκρανία, πόσες υποδομές θα καταστραφούν ή πόσα εκατομμύρια Ουκρανοί πρόσφυγες θα καταφύγουν στα κράτη μέλη της ΕΕ, προσθέτοντας εκατομμύρια νέους καταναλωτές στην ενιαία αγορά. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα έχει σίγουρα δραματικές συνέπειες για την ΕΕ, δεδομένου ότι η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ορυκτά καύσιμα και πρώτες ύλες που εισάγονται από τη Ρωσία και την Ουκρανία. Συνιστάται επειγόντως η πραγματοποίηση επενδύσεων σε ιδίες εγκαταστάσεις εξόρυξης και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να επιτευχθεί αυτονομία/κυριαρχία — ένας από τους κύριους στόχους της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Το 2021, σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες το 100 % των εισαγωγών τους σε φυσικό αέριο προήλθε από τη Ρωσία, ενώ σε άλλες, περίπου το 70 % των εισαγωγών τους σε πετρέλαιο ήταν από τη Ρωσία. Από τον Σεπτέμβριο του 2022, ορισμένες χώρες της ΕΕ (π.χ. η Πολωνία, η Βουλγαρία και τα τρία κράτη της Βαλτικής) σταμάτησαν τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία και πολλές χώρες της ΕΕ κατόρθωσαν να μειώσουν σημαντικά τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου αυξάνοντας τις εισαγωγές φυσικού αερίου από άλλες χώρες, κυρίως ΥΦΑ μέσω τερματικών σταθμών υποδοχής υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κατά συνέπεια, οι τιμές φυσικού αερίου εκτινάχτηκαν στα ύψη και εξακολουθούν να αυξάνονται στην ΕΕ. Από τον Ιούλιο του 2022, οι μέσες τιμές του φυσικού αερίου στην ΕΕ ήταν περίπου οκτώ φορές υψηλότερες απ’ ό,τι στις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί αρνητικά η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Κατά συνέπεια, αυξάνεται ο κίνδυνος μαζικών απωλειών θέσεων εργασίας στην ΕΕ. Σύμφωνα με την EUROFER (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία των Βιομηχανιών Σιδήρου και Χάλυβα), η χαλυβουργία της ΕΕ απασχολεί άμεσα 330 000 άτομα υψηλής ειδίκευσης και υποστηρίζει έμμεσα έως και 2,2 εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας. Οι βιομηχανίες αλουμινίου, τσιμέντου, χαρτιού και γυαλιού καθώς και η χημική βιομηχανία απασχολούν επίσης άμεσα και έμμεσα εκατοντάδες χιλιάδες άτομα. Στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, οι εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας θα μπορούσαν να προσφέρουν εκατοντάδες χιλιάδες νέες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και, ως εκ τούτου, να αυξήσουν την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Σε ό,τι αφορά την επισιτιστική ασφάλεια, οι ευρωπαϊκές χώρες θα επιδιώξουν συστηματικά να εξαρτώνται λιγότερο από την προμήθεια σιταριού από την Ουκρανία και τη Ρωσία. Πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα επιδοτήσεων λιπασμάτων, να τεθούν σε αγρανάπαυση εκτάσεις για την παραγωγή τροφίμων και ζωοτροφών και να χρησιμοποιηθούν τα απόβλητα γεωργικών ειδών διατροφής για την παραγωγή βιοαερίου. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Ετοιμότητα για την αντιμετώπιση καταστροφών (4)

| 3.1. | Η ΕΕ έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες στο πεδίο της προετοιμασίας για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε ότι η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει και μάλιστα να εντείνει τις προσπάθειές της στους ακόλουθους τομείς:






  — | γενικές διακοπές ρεύματος (μπλακάουτ) που προκαλούνται από τεχνικές αστοχίες, κυβερνοεπιθέσεις κ.λπ., οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν:






  — | τα συστήματα επικοινωνίας, |
| --- | --- | --- | --- |

3.1.

—

γενικές διακοπές ρεύματος (μπλακάουτ) που προκαλούνται από τεχνικές αστοχίες, κυβερνοεπιθέσεις κ.λπ., οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν:

—

τα συστήματα επικοινωνίας,

| — | τα συστήματα εξυγίανσης των υδάτων, ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων, |
| --- | --- |

—

τα συστήματα εξυγίανσης των υδάτων, ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων,

| — | την επιχειρησιακή συνέχεια της βιομηχανίας, |
| --- | --- |

—

την επιχειρησιακή συνέχεια της βιομηχανίας,

| — | τα σχέδια για ελεγχόμενη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για τους καταναλωτές και τη βιομηχανία της ΕΕ. Ο κίνδυνος αυτός έχει αυξηθεί δραματικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, |
| --- | --- |

—

τα σχέδια για ελεγχόμενη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για τους καταναλωτές και τη βιομηχανία της ΕΕ. Ο κίνδυνος αυτός έχει αυξηθεί δραματικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία,

| — | διαταραχές στη διαθεσιμότητα πρώτων υλών λόγω διακοπών στην αλυσίδα παραγωγής ή στο σύστημα μεταφορών (π.χ. το μπλοκάρισμα 400 μεγάλων φορτηγών πλοίων στον λιμένα της Σαγκάης τον Απρίλιο του 2022 εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων που επέβαλε η Σαγκάη λόγω της COVID-19), |
| --- | --- |

—

διαταραχές στη διαθεσιμότητα πρώτων υλών λόγω διακοπών στην αλυσίδα παραγωγής ή στο σύστημα μεταφορών (π.χ. το μπλοκάρισμα 400 μεγάλων φορτηγών πλοίων στον λιμένα της Σαγκάης τον Απρίλιο του 2022 εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων που επέβαλε η Σαγκάη λόγω της COVID-19),

| — | κυβερνοαπειλές ή περιστατικά κυβερνοασφάλειας: πώς θα μπορούσε η ΕΕ να οικοδομήσει την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων και να διασφαλίσει την επιχειρησιακή συνέχεια προκειμένου να εξασφαλιστεί ο εφοδιασμός που απαιτείται για τους καταναλωτές της ΕΕ; |
| --- | --- |

—

κυβερνοαπειλές ή περιστατικά κυβερνοασφάλειας: πώς θα μπορούσε η ΕΕ να οικοδομήσει την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων και να διασφαλίσει την επιχειρησιακή συνέχεια προκειμένου να εξασφαλιστεί ο εφοδιασμός που απαιτείται για τους καταναλωτές της ΕΕ;

| — | άλλες επιθέσεις: οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι εξοπλισμένες για να αντιστέκονται στις επιθέσεις και να ανακάμπτουν γρήγορα από αυτές. |
| --- | --- |

—

άλλες επιθέσεις: οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι εξοπλισμένες για να αντιστέκονται στις επιθέσεις και να ανακάμπτουν γρήγορα από αυτές.

| 3.2. | Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και οι καταστροφές αναδεικνύουν τη σημασία των 17 ΣΒΑ του ΟΗΕ (5) Οι καταστροφές μπορεί να είναι φυσικές καταστροφές (6), καταστροφές που προκαλούνται από βιομηχανικά ή τεχνολογικά ατυχήματα (από μηχανήματα που έχουν κατασκευαστεί από τον άνθρωπο, καταστροφές που συνδέονται με ατομικά, βιολογικά και χημικά συμβάντα [ΑΒΧ]), πόλεμοι και πολιτικές και εμφύλιες καταστροφές (7), επιδημίες και λιμοί, καθώς και επιπτώσεις της παραγωγής τροφίμων και ζωοτροφών. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Σημαντικοί οργανισμοί εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

| 4.1. | Η ΕΕ δεν στερείται αρμόδιων και εξειδικευμένων οργανισμών που μπορούν να συμβάλλουν στην καθοδήγηση των συζητήσεων και των προετοιμασιών για την «ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης». Συγκεκριμένα, σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εξής:






  — | ΓΔ ECHO (Ευρωπαϊκή Πολιτική Προστασία και Επιχειρήσεις Ανθρωπιστικής Βοήθειας) (8) |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

ΓΔ ECHO (Ευρωπαϊκή Πολιτική Προστασία και Επιχειρήσεις Ανθρωπιστικής Βοήθειας) (8)

| — | ΚΣΑΕΑ (Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Έκτακτων Αναγκών) (9) |
| --- | --- |

—

ΚΣΑΕΑ (Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Έκτακτων Αναγκών) (9)

| — | UCP (Δίκτυο Γνώσεων για την Πολιτική Προστασία της Ένωσης) (10) |
| --- | --- |

—

UCP (Δίκτυο Γνώσεων για την Πολιτική Προστασία της Ένωσης) (10)

| — | Μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ) (11) |
| --- | --- |

—

Μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ) (11)

5.   Επίκαιρα παραδείγματα δυνητικών κρίσιμων καταστάσεων έκτακτης ανάγκης για τα κράτη μέλη της ΕΕ, ιδίως στον τομέα των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας

| 5.1. | Κατάρρευση της αλυσίδας εφοδιασμού ενέργειας από ορυκτές πηγές (άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ουράνιο). Το 2021, τα ορυκτά καύσιμα αποτελούσαν περίπου το 80 % της συνολικής πρωτογενούς ενέργειας που χρησιμοποιήθηκε στην ΕΕ, η πλειονότητα των οποίων είχε εισαχθεί. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Διακοπές της ηλεκτροδότησης και επακόλουθες διακοπές στις επικοινωνίες λόγω τεχνικών βλαβών, κυβερνοπολέμου ή τρομοκρατικών επιθέσεων. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι ασταθής: δεν πνέουν πάντοτε άνεμοι ούτε υπάρχει ηλιοφάνεια κάθε φορά που η ΕΕ χρειάζεται μεγάλες ποσότητες ενέργειας, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε αύξηση της δυναμικότητας παραγωγής αιολικής και φωτοβολταϊκής ενέργειας εντός της ΕΕ να συνοδεύεται από τη δημιουργία τεράστιων εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ικανότητα εξασφάλισης του εφοδιασμού σε κρίσιμες πρώτες ύλες (χαλκό, λίθιο, κοβάλτιο, σπάνιες γαίες κ.λπ.) μέσω νέων στρατηγικών της ΕΕ για την ενιαία αγορά εξόρυξης, ανακύκλωσης κ.λπ. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ικανότητα εξασφάλισης ανταγωνιστικής ενιαίας αγοράς για τις προμήθειες ημικατεργασμένων προϊόντων (π.χ. η αυτοκινητοβιομηχανία της ΕΕ έχει διαπιστώσει σοβαρή έλλειψη δεσμών καλωδίων που παράγονται στην Ουκρανία από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Οι ανάγκες σε υλικά για τον τεράστιο αριθμό ανεμογεννητριών που απαιτούνται προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι απαλλαγής της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τις ανθρακούχες εκπομπές υπερβαίνουν την ετήσια παγκόσμια παραγωγή χαλκού κατά συντελεστή 14 (25 εκατομμύρια τόνοι έναντι 350 εκατομμυρίων τόνων που απαιτούνται), την ετήσια παγκόσμια παραγωγή αλουμινίου κατά συντελεστή 7,2 και την παγκόσμια παραγωγή χάλυβα που απαιτείται για να κατασκευαστούν οι ανεμογεννήτριες κατά συντελεστή 3,9. Οι ηλιακοί συλλέκτες παράγονται κυρίως στην Κίνα. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Απαιτείται επειγόντως τεράστιος εφοδιασμός με ορυκτά καύσιμα έως ότου κατασκευαστεί στην ΕΕ επαρκής αριθμός εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Ανταπόκριση

| 6.1. | Δεδομένου του μεγέθους της ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ, η πράσινη μετάβαση της ΕΕ θα διαρκέσει περίπου δύο δεκαετίες. Η σύνοδος του Συμβουλίου στις Βερσαλλίες συνέστησε να επιταχυνθεί η μετάβαση, κάτι το οποίο αναμένεται να αποδειχθεί πολύ δύσκολο εγχείρημα. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η μείζονα δυσκολία που εμποδίζει την ταχύτερη μεταφορά δεν είναι απλώς οικονομικού χαρακτήρα, αλλά σχετίζεται με τα υλικά που απαιτούνται για τις περίπου 700 000 μεγάλες ανεμογεννήτριες ισχύος 5 MW, καθώς και τα εκατομμύρια φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, σταθμών ενέργειας σύντηξης, υδροηλεκτρικής ενέργειας και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας που πρέπει να κατασκευαστούν σε ολόκληρη την ΕΕ. Επιπλέον, θα πρέπει να κατασκευαστούν γεωθερμικές εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις αποθήκευσης υδρογόνου, αμμωνίας και CO2. Προκειμένου να διανεμηθεί η μαζική αύξηση της ποσότητας αποκεντρωμένης ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται, οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής και μέσης τάσης θα πρέπει να επεκταθούν σε κολοσσιαία κλίμακα. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Καθεμία από αυτές τις 700 000 μεγάλες ανεμογεννήτριες ισχύος 5 MW (οι οποίες παράγουν συνήθως 12,5 GWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως) έχει ύψος περίπου 200 μέτρα, στηρίζεται σε βάση περίπου 2 000 τόνων οπλισμένου σκυροδέματος και απαιτεί περίπου 600 τόνους ειδικού χάλυβα, 20 τόνους χαλκού και προμήθεια πολύ περιορισμένων υλικών σπανίων γαιών που πρέπει να εισαχθούν κυρίως από την Κίνα ή τη Ρωσία. Εάν αυτοί οι τόνοι απαιτούμενων υλικών πολλαπλασιαστούν με τις περίπου 700 000 ανεμογεννήτριες που χρειάζονται εντός της ΕΕ, καθίσταται σαφές ότι θα χρειαστούν τεράστιες ποσότητες σκυροδέματος, χάλυβα, χαλκού και άλλων υλικών, η παραγωγή των οποίων θα εκπέμπει τεράστιες πρόσθετες ποσότητες CO2. Στην περίπτωση των σπάνιων γαιών (για τις ηλεκτρικές γεννήτριες και τους ηλεκτρικούς συσσωρευτές), το νεοδύμιο, το δυσπρόσιο κ.λπ., το πρόβλημα της έλλειψης είναι ακόμη πιο δυσβάστακτο και θα ήταν πολύ δύσκολο να επιλυθεί έως το 2050. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Μετριασμός

| 7.1. | Εάν η Γερμανία συνεχίσει να κατασκευάζει ανεμογεννήτριες με τους ρυθμούς του 2021, η κατασκευή των 70 000 ανεμογεννητριών που απαιτούνται βάσει της Πράσινης Συμφωνίας θα διαρκέσει 160 έτη. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Συνοψίζοντας, πολλοί μηχανικοί ισχυρίζονται ότι η επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας έως το 2050 είναι πολύ δύσκολη λόγω ελλείψεων υλικών (σπάνιες γαίες, χαλκός, χάλυβας κ.λπ.), αλλά και μηχανικών και ειδικευμένων εργαζομένων (π.χ. ηλεκτρολόγων), δύο κατηγορίες επαγγελματιών απολύτως απαραίτητων για την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

7.2.

8.   Πρόληψη

| 8.1. | Πολλές ενεργοβόρες βιομηχανίες πρόκειται να δρομολογήσουν τη μετάβασή τους στο ανανεώσιμο πράσινο υδρογόνο ή την ανανεώσιμη πράσινη αμμωνία που παράγεται με ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έως το 2050, μεταξύ άλλων η χαλυβουργία, η χημική βιομηχανία και η τσιμεντοβιομηχανία. Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι η μετάβαση όλων αυτών των ενεργοβόρων βιομηχανιών απαιτεί περίπου 10 φορές περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές απ’ ό,τι η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση και την απαλλαγή της χαλυβουργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Η παραγωγή σιδήρου και χάλυβα ευθύνεται για το ένα τέταρτο του συνόλου των παγκόσμιων βιομηχανικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Περίπου 1 870 εκατομμύρια τόνοι χάλυβα παρήχθησαν παγκοσμίως το 2020· εκ των οποίων ποσοστό περίπου 57 % στην Κίνα και 7 % στην ΕΕ. Από τους 1 870 εκατομμύρια τόνους χάλυβα που παράγονται παγκοσμίως, περίπου 1 300 εκατομμύρια τόνοι (65 %) παράγονται μέσω της καθετοποιημένης μεθόδου της υψικαμίνου, όπου το σιδηρομετάλλευμα μειώνεται με οπτάνθρακα, προκαλώντας πολύ υψηλές εκπομπές CO2 (περίπου 1,4 τόνοι CO2 ανά τόνο χάλυβα). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Εντός των 27 κρατών μελών της ΕΕ παράγονται περίπου 150 εκατομμύρια τόνοι χάλυβα ετησίως, εκ των οποίων περίπου 90 εκατομμύρια τόνοι με τη μέθοδο της υψικαμίνου. Για τη μετάβαση της παραγωγής αυτών των 90 εκατομμυρίων τόνων χυτοσιδήρου (που ανάγεται στην υψικάμινο με οπτάνθρακα) σε ανανεώσιμο όξινο πράσινο σίδηρο, θα χρειαστούν περίπου 360 TWh ετησίως ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας (έως το 2050). 360 ΤWh ετησίως αποτελεί μια τεράστια ποσότητα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές! Πρόκειται για περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές από εκείνη που απαιτείται για τον εξηλεκτρισμό όλων των επιβατικών αυτοκινήτων σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα χρειαστούν τουλάχιστον 30 000 μεγάλες ανεμογεννήτριες για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές για τη χαλυβουργία της ΕΕ. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 2019 ανήλθε περίπου σε 2 904 TWh, εκ των οποίων μόνο το 35 % περίπου προερχόταν από ανανεώσιμες πηγές. Ωστόσο, περίπου το 38 % (1 112 TWh) παρήχθη από ορυκτά καύσιμα και περίπου το 26 % από πυρηνική ενέργεια (765 TWh). Ποσοστό μόνο 13 % της παραγωγής προερχόταν από αιολική ενέργεια, 12 % από υδροηλεκτρικούς σταθμούς, 4 % από σταθμούς ηλιακής ενέργειας, 4 % από βιοενέργεια και 2 % από γεωθερμικούς σταθμούς. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2019 (1 005 TWh) προερχόταν από αιολική ενέργεια (367 Twh, δηλαδή ποσοστό 42 % του συνόλου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). Ένα ακόμη 39 % προήλθε από υδροηλεκτρικούς σταθμούς (345 TWh), 12 % από ηλιακούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής (125 TWh) και το υπόλοιπο 6 % από βιοενέργεια (55 TWh). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Η επέκταση των υδροηλεκτρικών σταθμών αποθήκευσης μέσω άντλησης είναι απαραίτητη για τη σταθεροποίηση του δικτύου σε περίπτωση επαπειλούμενης γενικής διακοπής ρεύματος. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Η υδροηλεκτρική ενέργεια πρέπει να αναβαθμιστεί στο θεματολόγιο της πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα. Οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί που έχουν κατασκευαστεί με βιώσιμο τρόπο πρέπει να αναγνωριστούν ως πηγές ανανεώσιμης ενέργειας. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να συμπεριλάβουν τους μεγάλους και τους μικρούς σταθμούς υδροηλεκτρικής ενέργειας στους μακροπρόθεσμους στόχους ανάπτυξής τους, στα ενεργειακά τους σχέδια και στα καθεστώτα παροχής κινήτρων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως και τις μεταβλητές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. |
| --- | --- |

8.6.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER)

1

(2)  https://www.entsog.eu/

2

(3)  https://www.entsog.eu/

3

(4)  https://ec.europa.eu/echo/what/humanitarian-aid/disaster-preparedness_en

4

(5)  https://unric.org/el/17-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%87%CE%BF%CE%B9-%CE%B2%CE%B9%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B7%CF%83-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7%CF%83/

5

(6)  https://www.conserve-energy-future.com/10-worst-natural-disasters.php

6

(7)  https://www.samhsa.gov/find-help/disaster-distress-helpline/disaster-types/incidents-mass-violence

7

(8)  https://ec.europa.eu/echo/index_en

8

(9)  https://erccportal.jrc.ec.europa.eu/

9

(10)  https://civil-protection-knowledge-network.europa.eu/

10

(11)  https://ec.europa.eu/echo/what/civil-protection/eu-civil-protection-mechanism_de

11

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του τμήματος απορρίφθηκαν υπέρ των τροπολογιών που εγκρίθηκαν στην Ολομέλεια, αλλά συγκέντρωσαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των έγκυρων ψήφων:

| «1.3. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εκτεταμένες και μακροχρόνιες ενεργειακές ελλείψεις στην Ευρώπη μπορούν να αποτραπούν με την ανάληψη των ακόλουθων δράσεων:






  — | ενίσχυση και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς ενέργειας, |
| --- | --- | --- |

«1.3.

—

ενίσχυση και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς ενέργειας,

| — | ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις, |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις,

| — | επιδίωξη φιλόδοξης εμπορικής πολιτικής και διαφοροποίηση του εφοδιασμού, |
| --- | --- |

—

επιδίωξη φιλόδοξης εμπορικής πολιτικής και διαφοροποίηση του εφοδιασμού,

| — | αντιμετώπιση των αναντιστοιχιών στην αγορά εργασίας, |
| --- | --- |

—

αντιμετώπιση των αναντιστοιχιών στην αγορά εργασίας,

| — | βελτίωση της ενημέρωσης και ενίσχυση της ευαισθητοποίησης, |
| --- | --- |

—

βελτίωση της ενημέρωσης και ενίσχυση της ευαισθητοποίησης,

| — | επιτάχυνση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, |
| --- | --- |

—

επιτάχυνση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης,

| — | διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς πόρους, |
| --- | --- |

—

διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς πόρους,

| — | εξασφάλιση επαρκών επενδύσεων (για τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης κ.λπ.), |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση επαρκών επενδύσεων (για τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης κ.λπ.),

| — | διασφάλιση ότι οι πολιτικές είναι ρεαλιστικές. Για παράδειγμα, στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, πρέπει να επαναξιολογήσουμε τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της επίτευξης των στόχων για το 2030 και το 2050 και της εξεύρεσης μιας πορείας για την επίτευξη αυτής της μετάβασης που θα είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη.». |
| --- | --- |

—

διασφάλιση ότι οι πολιτικές είναι ρεαλιστικές. Για παράδειγμα, στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, πρέπει να επαναξιολογήσουμε τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της επίτευξης των στόχων για το 2030 και το 2050 και της εξεύρεσης μιας πορείας για την επίτευξη αυτής της μετάβασης που θα είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη.».

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Ψήφοι υπέρ: | 95 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 67 |
| Αποχές: | 25 |

Ψήφοι υπέρ:

95

Ψήφοι κατά:

67

Αποχές:

25

| «1.6. | Στο πλαίσιο του συνόλου των μέτρων που πρέπει να ληφθούν, μέρος της απάντησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να είναι η εφαρμογή του ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδίου ενεργειακών τεχνολογιών της ΕΕ (SET: Strategic Energy Technology) και του σχεδίου REPowerEU, και συγκεκριμένα:






  — | βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και προώθηση της κυκλικότητας· |
| --- | --- | --- |

«1.6.

—

βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και προώθηση της κυκλικότητας·

| — | εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU για τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα· |
| --- | --- |

—

εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU για τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα·

| — | αύξηση της αποθήκευσης φυσικού αερίου και των συντονισμένων εργασιών επαναπλήρωσης· παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας· διοχέτευση επενδύσεων σε ενεργειακά συστήματα και ενίσχυση της συνδεσιμότητας στην άμεση γειτονία μέσω του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) (*1), του Φορέα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (BEREC), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ΕΔΔΣΜ Αερίου), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ) και των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) InnoEnergy (καινοτόμες ενέργειες), Raw materials (πρώτες ύλες) και Manufacturing (μεταποιητική βιομηχανία) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EΙΚΤ). |
| --- | --- |

—

αύξηση της αποθήκευσης φυσικού αερίου και των συντονισμένων εργασιών επαναπλήρωσης· παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας· διοχέτευση επενδύσεων σε ενεργειακά συστήματα και ενίσχυση της συνδεσιμότητας στην άμεση γειτονία μέσω του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) (*1), του Φορέα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (BEREC), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ΕΔΔΣΜ Αερίου), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ) και των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) InnoEnergy (καινοτόμες ενέργειες), Raw materials (πρώτες ύλες) και Manufacturing (μεταποιητική βιομηχανία) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EΙΚΤ).

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Ψήφοι υπέρ: | 104 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 61 |
| Αποχές: | 18 |

Ψήφοι υπέρ:

104

Ψήφοι κατά:

61

Αποχές:

18

| «1.10.1. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει σχέδια και να αναλάβει τα ακόλουθα συντονισμένα μέτρα και δράσεις σε επίπεδο ΕΕ:






  — | μαζική επιτάχυνση της προμήθειας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, δηλαδή απλούστευση και εξορθολογισμός των ρυθμιστικών διατάξεων της ΕΕ που επιβραδύνουν την προμήθεια κρίσιμων ενεργειακών υποδομών:






  — | η νέα οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εξασφάλιση γρήγορου ενεργειακού εφοδιασμού, |
| --- | --- | --- | --- |

«1.10.1.

—

μαζική επιτάχυνση της προμήθειας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, δηλαδή απλούστευση και εξορθολογισμός των ρυθμιστικών διατάξεων της ΕΕ που επιβραδύνουν την προμήθεια κρίσιμων ενεργειακών υποδομών:

—

η νέα οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εξασφάλιση γρήγορου ενεργειακού εφοδιασμού,

| — | ο νέος κανονισμός της ΕΕ σχετικά με τις αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να απλουστευθεί. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη διασφάλιση του βιώσιμου εφοδιασμού της ΕΕ με πρώτες ύλες και αγαθά κρίσιμης σημασίας, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών, |
| --- | --- |

—

ο νέος κανονισμός της ΕΕ σχετικά με τις αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να απλουστευθεί. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη διασφάλιση του βιώσιμου εφοδιασμού της ΕΕ με πρώτες ύλες και αγαθά κρίσιμης σημασίας, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών,

| — | ενίσχυση των αλυσίδων παραγωγής και των συστημάτων μεταφορών για την αντιστάθμιση πιθανών μελλοντικών διαταραχών στη διαθεσιμότητα κρίσιμων πρώτων υλών για τις επιχειρήσεις της ΕΕ (βιομηχανία και εμπόριο), |
| --- | --- |

—

ενίσχυση των αλυσίδων παραγωγής και των συστημάτων μεταφορών για την αντιστάθμιση πιθανών μελλοντικών διαταραχών στη διαθεσιμότητα κρίσιμων πρώτων υλών για τις επιχειρήσεις της ΕΕ (βιομηχανία και εμπόριο),

| — | μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές υλικών ζωτικής σημασίας και προκατασκευασμένων προϊόντων, |
| --- | --- |

—

μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές υλικών ζωτικής σημασίας και προκατασκευασμένων προϊόντων,

| — | έμφαση στην τεχνολογική κυριαρχία και αυτονομία της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

έμφαση στην τεχνολογική κυριαρχία και αυτονομία της ΕΕ,

| — | ανάπτυξη της διασυνοριακής υποδομής δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας (τάση 380 kV ή υψηλότερη), |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη της διασυνοριακής υποδομής δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας (τάση 380 kV ή υψηλότερη),

| — | εξασφάλιση της παραγωγής μετασχηματιστών για τη μεταβολή της τάσης της ηλεκτρικής ενέργειας (υψηλή/χαμηλή, εναλλασσόμενο/συνεχές ρεύμα), |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση της παραγωγής μετασχηματιστών για τη μεταβολή της τάσης της ηλεκτρικής ενέργειας (υψηλή/χαμηλή, εναλλασσόμενο/συνεχές ρεύμα),

| — | επανεκκίνηση των χιλιάδων έργων παραγωγής ενέργειας (υδροηλεκτρική ενέργεια, γεωθερμική ενέργεια, αποθήκευση υδροηλεκτρικής ενέργειας κ.λπ.) που έχουν παραγκωνιστεί εδώ και χρόνια, είτε λόγω δυσμενών αποδόσεων των αντίστοιχων επενδύσεων (ως συνέπεια του φθηνού φυσικού αερίου από τη Ρωσία) είτε λόγω γραφειοκρατικών φραγμών, |
| --- | --- |

—

επανεκκίνηση των χιλιάδων έργων παραγωγής ενέργειας (υδροηλεκτρική ενέργεια, γεωθερμική ενέργεια, αποθήκευση υδροηλεκτρικής ενέργειας κ.λπ.) που έχουν παραγκωνιστεί εδώ και χρόνια, είτε λόγω δυσμενών αποδόσεων των αντίστοιχων επενδύσεων (ως συνέπεια του φθηνού φυσικού αερίου από τη Ρωσία) είτε λόγω γραφειοκρατικών φραγμών,

| — | διερεύνηση νέων τεχνολογιών εκμετάλλευσης. Υπάρχουν αρκετές περιφέρειες εντός της ΕΕ με σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία μπορούν να εξορυχθούν με τη χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν πρόσφατα από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Υπό το πρίσμα του στόχου της ΕΕ για ενεργειακή κυριαρχία και ενεργειακή αυτονομία, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αυτές τις νέες τεχνολογίες και να ενθαρρύνει τις περιφέρειες να τις δοκιμάσουν.». |
| --- | --- |

—

διερεύνηση νέων τεχνολογιών εκμετάλλευσης. Υπάρχουν αρκετές περιφέρειες εντός της ΕΕ με σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία μπορούν να εξορυχθούν με τη χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν πρόσφατα από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Υπό το πρίσμα του στόχου της ΕΕ για ενεργειακή κυριαρχία και ενεργειακή αυτονομία, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αυτές τις νέες τεχνολογίες και να ενθαρρύνει τις περιφέρειες να τις δοκιμάσουν.».

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Ψήφοι υπέρ: | 96 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 66 |
| Αποχές: | 30 |

Ψήφοι υπέρ:

96

Ψήφοι κατά:

66

Αποχές:

30

---

(*1)  Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER)».»

*1

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/22 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/22

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ψηφιακό ευρώ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/04)

| Εισηγητής: | ο κ. Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Juraj SIPKO

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: | 20/01/2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 6.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 183/1/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας:

20/01/2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

6.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

183/1/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ταχεία διαδικασία της τεχνολογικής καινοτομίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα έχει οδηγήσει στη σταδιακή ανάπτυξη ψηφιακών νομισμάτων από τις κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο. Όπως άλλες κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ-Ευρωσύστημα) ενέκρινε τον Ιούλιο του 2021 απόφαση για τη δρομολόγηση «διερευνητικού σταδίου» πριν από την πιθανή εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η ΕΚΤ εξακολουθεί να εργάζεται με στόχο την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ. Επί του παρόντος, η ΕΚΤ και το Ευρωσύστημα υιοθετούν βήμα προς βήμα προσέγγιση για την έγκριση ενός ψηφιακού ευρώ, η οποία ακολουθεί καθορισμένο χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση σχετικά με την υιοθέτηση ενός ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί τη χρηματοπιστωτική και ψηφιακή ένταξη πολύ σημαντική στην εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ. Συνεπώς, αναμένει ότι το ψηφιακό ευρώ θα αποφέρει οφέλη για όλους στη ζώνη του ευρώ. Το ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να καθιστά δυνατή την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη εκτέλεση των πράξεων πληρωμής. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το ψηφιακό ευρώ θα αποτελέσει νέα μορφή χρήματος. Στο πλαίσιο αυτό τονίζει ότι, μολονότι πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι θετικές πτυχές και ευκαιρίες που προσφέρονται κατά την εξέταση της έγκρισής του, πρέπει επίσης να επισημανθούν όλοι οι δυνητικοί κίνδυνοι, ιδίως σε σχέση με τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ως εκ τούτου, η παρακολούθηση, η εποπτεία και η διαχείριση των σχετικών δυνητικών κινδύνων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι ένα από τα βασικά ζητήματα κατά την πορεία προς την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ. Ως εκ τούτου, καθώς προχωρά αυτή η διαδικασία, θα είναι σημαντικό η ΕΚΤ να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα στο πεδίο της εποπτείας ώστε να αντιμετωπιστούν οι παράνομες συναλλαγές, ιδίως για σκοπούς νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΚΞΧ/ΧΤ), καθώς και για την καταπολέμηση επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Στο πλαίσιο των προετοιμασιών για την ενδεχόμενη εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο για να καταστεί το σύστημα πληρωμών πιο αποτελεσματικό και ανταγωνιστικό. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να μειώσει τους κινδύνους με παράλληλη προαγωγή της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει τα μέτρα που έλαβε η ΕΚΤ/το Ευρωσύστημα με στόχο την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ. Δεδομένου ότι πρόκειται για ένα ιδιαιτέρως σύνθετο σχέδιο το οποίο επηρεάζεται επίσης σημαντικά από την τρέχουσα δυναμική ανάπτυξη των καινοτόμων τεχνολογιών, θα είναι σημαντικό η ΕΚΤ να καθορίσει διάφορες επιλογές σχεδιασμού. Κατά συνέπεια, θα είναι σημαντικό να καταστούν δυνατές τόσο οι διαδικτυακές όσο και οι μη διαδικτυακές συναλλαγές. Επιπλέον, σε διασυνοριακές συναλλαγές πληρωμών, τα συστήματα θα πρέπει να είναι συμβατά μεταξύ τους. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί στενά το έργο της ΕΚΤ σχετικά με την έγκριση ενός ψηφιακού ευρώ και θα εξακολουθήσει να ενεργεί κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ως εκ τούτου, καθώς η διαδικασία λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΚΤ-Ευρωσυστήματος εξελίσσεται, θα είναι σημαντικό να ληφθούν όλα τα ουσιώδη και συστημικά μέτρα για την επιλογή του καταλληλότερου μοντέλου με το οποίο διασφαλίζεται η χρηματοπιστωτική ένταξη, η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η ιδιωτικότητα. Επί του παρόντος, η ΕΚΤ διερευνά και επανεξετάζει διάφορες δυνατότητες σχεδιασμού. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Δεδομένου ότι πρόκειται για ένα πολύπλοκο και ιδιαίτερα απαιτητικό σχέδιο, το οποίο αφορά όλους τους κατοίκους των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στα επόμενα στάδια της προετοιμασίας, των διαπραγματεύσεων και των συζητήσεων για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας οδηγεί σε ταχεία ψηφιοποίηση σε όλους τους τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ευρύτερης κοινωνικής δομής. Η ταχεία ανάπτυξη και οι επιπτώσεις της τεχνολογικής καινοτομίας μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στον χρηματοπιστωτικό τομέα και σε ιδρύματα που παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών. Η ταχεία διαδικασία της ψηφιοποίησης συνεχίζεται επίσης στον δημόσιο τομέα. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Επί του παρόντος, οι κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο συζητούν και αποφασίζουν για το ενδεχόμενο εισαγωγής ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας (CBDC). Σε αυτό το σημείο, οι κεντρικές τράπεζες της Κοινοπολιτείας των Μπαχαμών και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας έχουν εγκρίνει ψηφιακό νόμισμα ως νόμιμο χρήμα. Επιπροσθέτως, περισσότερες από 110 χώρες ανά τον κόσμο διερευνούν τη δυνατότητα εισαγωγής ενός ψηφιακού νομίσματος. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ως το πρώτο κράτος της G20 που έπραξε κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (1) δρομολόγησε επιτυχώς ένα σχέδιο ψηφιακού νομίσματος, το οποίο μέχρι στιγμής δεν διασυνδέεται με άλλες κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο. Τον Ιανουάριο του 2022, το Ομοσπονδιακό Αποθεματικό Σύστημα των ΗΠΑ εξέδωσε μελέτη για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της εισαγωγής ενός ψηφιακού δολαρίου. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Περίπου το 90 % των κεντρικών τραπεζών, που αντιστοιχούν στο 95 % του παγκόσμιου ΑΕΠ, βρίσκονται επί του παρόντος στη διαδικασία εξέτασης της έγκρισης ενός ψηφιακού νομίσματος (2). Περίπου το ήμισυ των κεντρικών τραπεζών παγκοσμίως αναπτύσσουν ή διεξάγουν ειδικές δοκιμές σε σχέση με την εισαγωγή των CBDC. Επιπλέον, τα δύο τρίτα των κεντρικών τραπεζών σκοπεύουν να εισαγάγουν ένα CBDC στις συναλλαγές λιανικής βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Υπάρχει γενική συμφωνία ότι μπορούν να αναμένονται χαμηλότερα κόστη και αποδοτικότερες, ταχύτερες και ασφαλέστερες συναλλαγές πληρωμών μετά την εισαγωγή ψηφιακών νομισμάτων από τις κεντρικές τράπεζες. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Αυτή η διαδικασία έγκρισης ψηφιακών νομισμάτων από τις κεντρικές τράπεζες συνδέεται με τις δυναμικές εξελίξεις στην αγορά κρυπτονομισμάτων. Επιπλέον, η εμφάνιση και η ταχεία εξάπλωση της νόσου COVID-19 επιτάχυνε περαιτέρω αυτήν τη διαδικασία ψηφιοποίησης. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κατά τη λήψη αποφάσεων για την εισαγωγή ψηφιακών νομισμάτων κεντρικής τράπεζας, θα είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις μιας τέτοιας κίνησης στη μακροχρηματοπιστωτική σταθερότητα. Τα κράτη που έχουν αποφασίσει να εγκρίνουν και ενδεχομένως να εφαρμόσουν ψηφιακά νομίσματα αναμένεται να δουν σημαντικά οφέλη, όχι μόνο όσον αφορά την ταχύτητα, την αποδοτικότητα και τον όγκο των λειτουργιών, αλλά και σε σχέση με την αδιάλειπτη λειτουργία του συστήματος πληρωμής και διακανονισμού. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θα πρέπει να αποσκοπεί στη διατήρηση του ρόλου του δημόσιου χρήματος ως βάση του συστήματος, και να συμβάλλει επίσης στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και στην οικονομική αποδοτικότητα. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να συμβάλλει σε μια πιο δίκαιη, πιο ποικιλόμορφη και πιο ανθεκτική ευρωπαϊκή αγορά πληρωμών λιανικής, διασφαλίζοντας παράλληλα υψηλό βαθμό ιδιωτικότητας και ασφάλειας. Πράγματι, το Ευρωσύστημα δεσμεύεται να καταστήσει δυνατά υψηλά πρότυπα ιδιωτικότητας. Ωστόσο, υψηλότερα επίπεδα ιδιωτικότητας σε σχέση με τις τρέχουσες λύσεις πληρωμών θα πρέπει να ενσωματωθούν στο κανονιστικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Κύριες παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να εστιάσει στη μείωση και την εξάλειψη δυνητικών κινδύνων κατά την πορεία προς την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ. Όσον αφορά το ίδιο το ψηφιακό ευρώ, υπάρχουν διάφορα μοντέλα υπό συζήτηση, συμπεριλαμβανομένων μοντέλων που βασίζονται σε επικύρωση από τρίτους και επικύρωση μεταξύ ομότιμων και με επιγραμμική ή εκτός σύνδεσης λειτουργικότητα (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ αναμένει να δει τη στρατηγική της ΕΚΤ σχετικά με την έγκριση ενός ψηφιακού ευρώ να περιλαμβάνει εκτίμηση των σχετικών κινδύνων κάθε είδους και να εστιάζει στη λήψη μέτρων με στόχο την εξάλειψη των δυνητικών κινδύνων. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα σχέδια της ΕΚΤ για την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ θα πρέπει επίσης να εστιάζουν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και στη διασφάλιση ομαλής νομισματικής μετάβασης. Ως εκ τούτου, θα είναι σημαντικές περαιτέρω σε βάθος αναλύσεις των διαφόρων χαρακτηριστικών σχεδιασμού ενός ψηφιακού ευρώ, μεταξύ άλλων και σχετικά με τις μελλοντικές επιπτώσεις του ψηφιακού ευρώ στη μακροχρηματοπιστωτική σταθερότητα. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι η διαδικασία της τεχνολογικής ανάπτυξης θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη άλλους δυνητικούς κινδύνους που συνδέονται με αυτήν τη διαδικασία. Συνεπώς, η στρατηγική της ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ θα αντιμετωπίσει δύο προκλήσεις, συγκεκριμένα τη διασφάλιση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και ομαλής μετάβασης της νομισματικής πολιτικής, αφενός, και τη διασφάλιση δυναμικής διαδικασίας της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, αφετέρου. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα κατά της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων όταν πραγματοποιούνται πληρωμές στο εξωτερικό (4). Από την άποψη αυτή, η ΕΟΚΕ διακρίνει σημαντικά περιθώρια για αμοιβαία επωφελή διεθνή συνεργασία και συντονισμό μεταξύ κεντρικών τραπεζών και διεθνών νομισματικών χρηματοπιστωτικών και οικονομικών ιδρυμάτων (5). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, κατά την αξιολόγηση των διαφόρων μορφών χρήματος, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι λειτουργίες που διενεργούνται, π.χ. οι λειτουργίες αποθήκευσης αξίας, λογιστικής μονάδας και μέσου ανταλλαγής. Το ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να χρησιμοποιείται κυρίως ως μέσο πληρωμών και να μην καταστεί όργανο για χρηματοπιστωτικές επενδύσεις, προκειμένου να αποφευχθούν οι αρνητικές συνέπειες για τον χρηματοπιστωτικό τομέα. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, προκειμένου να επιτευχθεί το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα όσον αφορά αυτήν τη λειτουργία πληρωμών, θα είναι σημαντικό η παροχή κεφαλαίων να είναι επαρκής και να μην υπόκειται σε περιορισμούς. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι θα είναι σημαντικό τόσο τα φυσικά όσο και τα νομικά πρόσωπα να γίνουν αποδεκτά σε αμοιβαίες σχέσεις πληρωμών και διακανονισμού. Ωστόσο, θα χρειαστεί να υπάρχουν εργαλεία που να αποτρέπουν τη χρήση του ψηφιακού ευρώ για επενδυτικούς σκοπούς (6). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να αντιμετωπίσει ορισμένες προκλήσεις κατά την εξέταση της εισαγωγής ενός ψηφιακού ευρώ, συγκεκριμένα όσον αφορά την ασφάλεια των πληρωμών, την αποδοτικότητά τους, τη χρηματοπιστωτική ένταξη, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της μετάβασης της νομισματικής πολιτικής κ.λπ. Τα σχέδια εταιρειών του ιδιωτικού τομέα για την εισαγωγή ψηφιακών νομισμάτων έχουν επιταχύνει τα σχέδια CBDC (ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών). Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι η ΕΚΤ αναμένει περαιτέρω ανταγωνισμό από ψηφιακά νομίσματα του ιδιωτικού τομέα (7). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι θα είναι σημαντικό για την ΕΚΤ να αποφασίσει τον τρόπο με τον οποίο θα καθορίσει τις προϋποθέσεις για να αποφευχθεί μια πιθανή δυσλειτουργία της αγοράς. Επιπλέον, θα είναι επίσης αναγκαίο να καθοριστεί ο τρόπος επαφής με ιδιωτικές τράπεζες, καθώς και με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών εσωτερικού και εξωτερικού. Ως εκ τούτου, η ΕΚΤ πρέπει να πάρει μια σημαντική απόφαση κατά το προπαρασκευαστικό στάδιο ως προς το ποιο μοντέλο CBDC να επιλέξει. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Προς το παρόν, τα αναγνωρισμένα μοντέλα για τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας είναι: το άμεσο μοντέλο, το έμμεσο μοντέλο, το ενδιάμεσο μοντέλο και το υβριδικό μοντέλο. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ανάπτυξη ενός δυνητικού μοντέλου για το ψηφιακό νόμισμα της ΕΚΤ θα είναι η διαλειτουργικότητα μεταξύ κεντρικών τραπεζών (8). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι τα συστήματα διασυνοριακών πληρωμών για συναλλαγές λιανικής με τη χρήση του ψηφιακού ευρώ θα έχουν επαρκή ταχύτητα, χαμηλότερο κόστος, περισσότερη διαφάνεια, περισσότερη ασφάλεια και πολύ μεγαλύτερη προσβασιμότητα. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η διασύνδεση πληρωμών λιανικής θα διευκολύνει τη διεξαγωγή μεμονωμένων συναλλαγών στο πλαίσιο των διαφορετικών μοντέλων που έχουν εγκρίνει οι μεμονωμένες κεντρικές τράπεζες κατά την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ. Όσο καλύτερη είναι η διαλειτουργικότητα μεταξύ παρόχων υπηρεσιών πληρωμών, τόσο μεγαλύτερη και η ικανοποίηση των χρηστών και των παρόχων υπηρεσιών. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ οραματίζεται το ψηφιακό ευρώ ως νέα μορφή χρήματος. Η τεχνολογική καινοτομία οδηγεί σε δύο μορφές ψηφιακού νομίσματος, συγκεκριμένα α) τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία κεντρικής τράπεζας και β) τα ιδιωτικά περιουσιακά ψηφιακά στοιχεία. Εδώ, πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνο ο δυνητικός ανταγωνισμός, αλλά και η θέση του ψηφιακού ευρώ σε διεθνείς νομισματικές σχέσεις, ως το δεύτερο σημαντικότερο αποθεματικό νόμισμα. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Ειδικές συστάσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, εάν εισαχθεί ένα ψηφιακό ευρώ, η ΕΚΤ, σε συνεργασία με εμπορικές τράπεζες, θα διασφαλίσει ότι εξακολουθούν να παρέχονται μετρητά και μπορούν ακόμη να χρησιμοποιούνται σε δραστηριότητες λιανικής πώλησης (9). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να παρακολουθεί όλους τους δυνητικούς κινδύνους. Το «σταθερό κρυπτονόμισμα» θα αποτελεί ένα σημαντικό μέτρο για τη διασφάλιση της σταθερότητας του νομίσματος στην αλυσίδα συστοιχιών (10). Συνεπώς, θα είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ο τρόπος με τον οποίο η ΕΚΤ θα διαχειριστεί αυτήν τη μορφή ψηφιακού νομίσματος —το σταθερό κρυπτονόμισμα— το οποίο θα μπορούσε επίσης να συνδεθεί με το ψηφιακό ευρώ. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα μετρητά θα παραμείνουν πολύ σημαντικά για την ένταξη ενός νομίσματος. Ορισμένα τμήματα της κοινωνίας —ιδίως τα ηλικιωμένα και τα οικονομικά ευάλωτα άτομα— δεν έχουν πάντα πρόσβαση σε ψηφιακούς λογαριασμούς και πιστωτικές κάρτες. Για τα εν λόγω άτομα, τα μετρητά συνιστούν το μόνο μέσο πληρωμών. Εκτός αυτού, τα μετρητά προστατεύουν από την υπερβολική διεισδυτικότητα στην ιδιωτική σφαίρα των πολιτών. Ο αυξανόμενος όγκος τραπεζογραμματίων στην οικονομία αποδεικνύει την εμπιστοσύνη σε αυτήν τη μορφή χρήματος, κατά πάσα πιθανότητα μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και λόγω αυτής. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, επί του παρόντος, όλες οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως οι οποίες έχουν εγκρίνει στρατηγική για την εισαγωγή ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας επιδιώκουν να θεσπίσουν και δοκιμάζουν τη μορφή, το σύστημα, τον σχεδιασμό και το μοντέλο των μελλοντικών τους ψηφιακών νομισμάτων. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται το δίλημμα που αντιμετωπίζει η ΕΚΤ, αποτέλεσμα της τεχνολογικής καινοτομίας (11), σχετικά με τον τρόπο συνέχισης της εν εξελίξει διαδικασίας ψηφιοποίησης του ευρώ, έτσι ώστε να διασφαλίζονται τόσο οι συνδέσεις με άλλα ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας όσο και η χρηματοπιστωτική ένταξη και η μακροοικονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι η εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ δεν προβλέπεται να επιλύσει όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με την εξελισσόμενη τεχνολογική επανάσταση. Μπορεί να αναμένεται σημαντική μείωση σε μεθόδους πληρωμής τοις μετρητοίς. Επιπλέον, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της νομισματικής κυριαρχίας, ιδίως στηρίζοντας τη διαδικασία ψηφιοποίησης που συνδέεται με πληρωμές και μεταβιβάσεις εξωτερικού, μεταξύ άλλων αντιμετωπίζοντας το βασικό ζήτημα της χρηματοπιστωτικής ένταξης. Όλα αυτά είναι ανοικτά ερωτήματα τα οποία η ΕΚΤ αντιμετωπίζει ακόμη και σήμερα. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει ενιαία προσέγγιση ενός ψηφιακού ευρώ για όλα τα κράτη μέλη, καθώς υπάρχουν εθνικές διαφορές. Ως εκ τούτου, κατά τη μετάβαση σε ένα ψηφιακό ευρώ, το πεδίο εφαρμογής της χρήσης του σε κάθε χώρα θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα. Το ψηφιακό ευρώ θα προσφέρεται σε όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ, όπως προσφέρονται τα μετρητά σε όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ, ανεξάρτητα από τη χώρα τους. Η χρήση του ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με τις συνήθειες και τα πρότυπα των επιμέρους χωρών. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί ότι, όταν επιδιώκεται η διαμόρφωση των διαφορετικών χαρακτηριστικών της εισαγωγής του ψηφιακού ευρώ, θα είναι σημαντικό να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι προϋποθέσεις ιδιωτικότητας, καθώς και η επιλογή της κατάλληλης χρονικής στιγμής για τη διάθεση στην αγορά. Θα είναι επίσης σημαντικό να χρησιμοποιηθούν οι υφιστάμενες υποδομές και η νέα τεχνική αρχιτεκτονική για τη διασφάλιση της ασφάλειας των συναλλαγών πληρωμής και των διαδικασιών που αφορούν την εξακρίβωση ταυτότητας του πελάτη. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στην πραγματικότητα, το ψηφιακό ευρώ θα σημαίνει υψηλό βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Μολονότι δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί επακριβώς ο χρονικός ορίζοντας, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να πραγματοποιηθούν προσεκτικές προετοιμασίες σε αυτό το στάδιο. Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, κατά την έκδοση ενός ψηφιακού ευρώ, η ΕΚΤ θα λάβει υπόψη όλες τις απαιτήσεις ΚΞΧ/ΧΤ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια η ΕΚΤ θα διενεργεί τους ελέγχους ταυτοποίησης στοιχείων· αυτοί μπορούν να πραγματοποιηθούν, για παράδειγμα, από εποπτευόμενες οντότητες, ανάλογα με τον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αξιολόγηση της εθνικής κυριαρχίας, καθώς και των επιπτώσεων στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, θα είναι επίσης σημαντική. Μολονότι το σύνολο του ευρωπαϊκού συστήματος πληρωμών δεν είναι, επί του παρόντος, εντελώς ομοιόμορφο, το γεγονός ότι είναι προσβάσιμο τόσο σε φυσικά όσο και σε νομικά πρόσωπα συνιστά σημαντικό πλεονέκτημα. Μέχρι στιγμής, και μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, αυτό ήταν σχετικά αποδοτικό, σταθερό και ασφαλές. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Μια ολοκληρωμένη και γνήσια Τραπεζική Ένωση θα ήταν επωφελής για την περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ομοιομορφίας του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα. Αυτό είναι επίσης ζωτικής σημασίας και επωφελές υπό το πρίσμα ενός πιθανού ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι εμπορικές τράπεζες σε συμμετέχουσες χώρες επωφελούνται επί του παρόντος από ευνοϊκές συνθήκες για συναλλαγές πληρωμών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εμπορικές τράπεζες και άλλα ιδρύματα στον χρηματοπιστωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων που παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών, αναμένεται να συνεργαστούν εντατικά με την ΕΚΤ στον σχεδιασμό και την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η εισαγωγή και η εφαρμογή των CBDC σε συμμετέχουσες χώρες θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τουλάχιστον τις ακόλουθες, ιδιαίτερα σημαντικές, πτυχές:






  i) | η επιλογή διεξαγωγής συναλλαγών πληρωμών σε μετρητά θα πρέπει να συνεχίσει να είναι διαθέσιμη κατά την έγκριση του ψηφιακού ευρώ ως το βασικό μέσο πληρωμών· |
| --- | --- | --- |

4.13.

i)

η επιλογή διεξαγωγής συναλλαγών πληρωμών σε μετρητά θα πρέπει να συνεχίσει να είναι διαθέσιμη κατά την έγκριση του ψηφιακού ευρώ ως το βασικό μέσο πληρωμών·

| ii) | η ανάγκη το ψηφιακό ευρώ να είναι χρηστικό και προσβάσιμο εντός της ζώνης του ευρώ, και ενδεχομένως και στο εξωτερικό· και |
| --- | --- |

ii)

η ανάγκη το ψηφιακό ευρώ να είναι χρηστικό και προσβάσιμο εντός της ζώνης του ευρώ, και ενδεχομένως και στο εξωτερικό· και

| iii) | η διαδικασία ψηφιοποίησης θα πρέπει να συνεπάγεται ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συναλλαγές υπό τις νέες συνθήκες που δεν υπήρχαν για πληρωμές τοις μετρητοίς. |
| --- | --- |

iii)

η διαδικασία ψηφιοποίησης θα πρέπει να συνεπάγεται ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συναλλαγές υπό τις νέες συνθήκες που δεν υπήρχαν για πληρωμές τοις μετρητοίς.

| 4.14. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι η ΕΚΤ προετοιμάζεται και σκοπεύει να εφαρμόσει σειρά μέτρων που αποσκοπούν στην εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ, σύμφωνα με τον εγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Επιπροσθέτως, τονίζει την ανάγκη για πολύ στενή συνεργασία σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση υψηλού βαθμού διασύνδεσης του συστήματος πληρωμών, όχι μόνο εντός των κρατών μελών στη ζώνη του ευρώ, αλλά και με άλλες κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο και με σχετικά νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία θα παρέχουν επίσης την απαραίτητη τεχνική βοήθεια. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Η εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ θα απαιτήσει τη δημιουργία μιας ολόκληρης δέσμης ουσιαστικών και συστημικών προϋποθέσεων για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας του. Δεδομένου ότι αυτό θα επηρεάσει όλους τους πολίτες των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ, υπάρχει σαφής ανάγκη να συμπεριληφθούν στα επόμενα στάδια των συζητήσεων για την υιοθέτηση και την εισαγωγή ενός ψηφιακού ευρώ η κοινωνία των πολιτών, ο τομέας της έρευνας και η ακαδημαϊκή κοινότητα. |
| --- | --- |

4.15.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Η Κίνα δρομολόγησε ένα σχέδιο για ψηφιακό γιουάν το 2014 και το νόμισμα χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων το 2022. Μέχρι στιγμής, το ψηφιακό γιουάν έχει χρησιμοποιηθεί μόνο επί κινεζικού εδάφους.

1

(2)  Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε: https://news.bitcoin.com/105-countries-are-exploring-central-bank-digital-currencies-cbdc-tracker-shows/.

2

(3)  Προς ενημέρωση βλέπε: https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220504_magdesignfeatures.en.pdf?2e15ee7911b93a720fbdebe09cfa1a79.

3

(4)  Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην πιο πρόσφατη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με αυτό το θέμα «Δέσμη νομοθετικών μέτρων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες» (EE C 152 της 6.4.2022, σ. 89).

4

(5)  Τα ακόλουθα ιδρύματα συμμετέχουν πιο στενά στη διαδικασία εισαγωγής ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας: το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, η Παγκόσμια Τράπεζα και άλλα δημόσια και ιδιωτικά νομισματικά χρηματοπιστωτικά και οικονομικά ιδρύματα.

5

(6)  Προς ενημέρωση βλέπε:

6

https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220504_magdesignfeatures.en.pdf?2e15ee7911b93a720fbdebe09cfa1a79.

(7)  Τα ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα (κρυπτονομίσματα) μπορούν να ανταγωνιστούν τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας. Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση υπήρξε σημαντική αύξηση σε ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα.

7

(8)  Κατά τη σύνδεση διαφορετικών μοντέλων συστημάτων διασυνοριακών πληρωμών, είναι σημαντικό αυτά να είναι συμβατά μεταξύ τους.

8

(9)  Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε την προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Στρατηγική πληρωμών λιανικής για την ΕΕ» (ΕΕ C 220 της 9.6.2021, σ. 72).

9

(10)  Το σταθερό κρυπτονόμισμα είναι ένα κρυπτοπεριουσιακό στοιχείο σταθερής τιμής του οποίου η αγοραία αξία συνδέεται με άλλα περιουσιακά στοιχεία. Σε αντίθεση με άλλα κρυπτονομίσματα, όπως το bitcoin, το σταθερό κρυπτονόμισμα μπορεί να συνδεθεί με περιουσιακά στοιχεία όπως ορισμένα αποθεματικά ή μετατρέψιμα νομίσματα που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε χρηματιστήρια, συμπεριλαμβανομένου του δολαρίου ΗΠΑ ή του ευρώ.

10

(11)  Η τεχνολογική ανάπτυξη εδώ βασίζεται σε διαδικασία αποκέντρωσης του κεφαλαίου, όπως και με τα πειράματα που διεξάγονται από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, για παράδειγμα. Το σχέδιο Diem/Libra και η εισαγωγή του ψηφιακού γιουάν (e-CNY) είναι το αποτέλεσμα μιας επαναστατικής τεχνολογικής διαδικασίας.

11

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/28 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/28

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακεφαλαιοποίηση των εταιρειών της ΕΕ — Ένας καινοτόμος τρόπος για την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/05)

| Εισηγητής: | ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 6.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 186/0/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

6.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

186/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, το έλλειμμα ιδίων κεφαλαίων και υβριδικών κεφαλαίων ανέρχεται σε 450 — 600 δισεκατ. ευρώ. Τούτο θέτει πολλές εταιρείες σε κίνδυνο, δεδομένου κυρίως ότι δημιουργούνται νέες οικονομικές εντάσεις και ότι οι εταιρείες της ΕΕ είναι υπερχρεωμένες. Οι εταιρείες της ΕΕ βασίζονται κυρίως στην τραπεζική χρηματοδότηση και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η αναζήτηση και άλλων πηγών χρηματοδότησης. Αυτό απαιτεί τη συμμετοχή παραγόντων, όπως οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων, οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Με αυτά κατά νου, η ΕΟΚΕ συνιστά την ανάπτυξη ενός πλαισίου που θα ενισχύει τα υβριδικά χρηματοπιστωτικά μέσα, ώστε να είναι εύκολη η εφαρμογή τους, να ενισχύονται οι ισολογισμοί των επιχειρήσεων και να παρέχεται στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να διατηρούν το επίπεδο των επενδύσεών τους χωρίς να αυξάνουν το χρέος τους. Αυτό θα τους επιτρέψει να παραμένουν ανταγωνιστικές και να προσαρμόζονται στο μέλλον, ενισχύοντας τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Τα μέσα πολύ μειωμένης εξασφάλισης αποτελούν την καλύτερη εναλλακτική λύση για διάφορους λόγους:






  i) | Είναι ήδη διαθέσιμα και εγκεκριμένα σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που τα καθιστά ασφαλές μέσο για τις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις. |
| --- | --- | --- |

1.3.

i)

Είναι ήδη διαθέσιμα και εγκεκριμένα σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που τα καθιστά ασφαλές μέσο για τις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις.

| ii) | Πρόκειται για μια ευέλικτη μακροπρόθεσμη λύση, εύκολα εφαρμόσιμη σε επιχειρήσεις όλων των μεγεθών, σε σύγκριση με πιο εξελιγμένες εναλλακτικές λύσεις, όπως τα ομόλογα ή οι μετοχές. |
| --- | --- |

ii)

Πρόκειται για μια ευέλικτη μακροπρόθεσμη λύση, εύκολα εφαρμόσιμη σε επιχειρήσεις όλων των μεγεθών, σε σύγκριση με πιο εξελιγμένες εναλλακτικές λύσεις, όπως τα ομόλογα ή οι μετοχές.

| iii) | Είναι δε ένα προϊόν συμβατό με τις οικογενειακές επιχειρήσεις, οι οποίες αντιστοιχούν στο 60 % των επιχειρήσεων της ΕΕ, οι οποίες συνήθως επιθυμούν να διατηρούν τον έλεγχο της εταιρείας τους. |
| --- | --- |

iii)

Είναι δε ένα προϊόν συμβατό με τις οικογενειακές επιχειρήσεις, οι οποίες αντιστοιχούν στο 60 % των επιχειρήσεων της ΕΕ, οι οποίες συνήθως επιθυμούν να διατηρούν τον έλεγχο της εταιρείας τους.

| 1.4. | Για να είναι αποτελεσματική λύση, τα μέσα αυτά θα πρέπει να έχουν καθεστώς οιονεί ιδίων κεφαλαίων, ώστε να μην καταχωρίζονται ως χρέος στους ισολογισμούς τους, και να κατατάσσονται αμέσως πριν από τα ίδια κεφάλαια στην εξόφληση κατά προτεραιότητα σε περίπτωση εκκαθάρισης μιας εταιρείας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Για να έχει μεγάλη επίδραση, σε εταιρείες όλων των μεγεθών, η καλύτερη επιλογή είναι ένα σύστημα συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, των διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων, του δημόσιου τομέα και των θεσμικών επενδυτών (ασφαλιστών και συνταξιοδοτικών ταμείων). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η παρούσα σύσταση εξυπηρετεί έναν μακροπρόθεσμο στόχο με μια λύση που μπορεί να εφαρμοστεί βραχυπρόθεσμα και θα υποστηρίξει την Ένωση Κεφαλαιαγορών (CMU). Ένα μοντέλο μέσων σε επίπεδο ΕΕ, θα μπορούσε να ωφεληθεί από την προβολή, τη ρευστότητα και την κλίμακα της ενιαίας αγοράς και να καθιστά τις επιχειρήσεις ευρέως ελκυστικές στους θεσμικούς επενδυτές που αναζητούν χρεωστικούς τίτλους και υβριδικά ριψοκίνδυνες επενδύσεις, αλλά με υψηλότερες αποδόσεις, ενώ παράλληλα θα ικανοποιεί τις ανάγκες των μικρότερων εταιρειών. Με επαρκή ενωσιακή κλίμακα, ένα επιτυχημένο πλαίσιο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια σαφώς καθορισμένη κατηγορία στοιχείων ενεργητικού που θα ευνοεί τις επενδύσεις και την ολοκλήρωση της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τον πυρήνα της οικονομίας: στην ΕΕ των 27, αντιστοιχούν στο 99,8 % του συνόλου των επιχειρήσεων, σχεδόν στα δύο τρίτα (65 %) των εργαζομένων και σε πάνω από το μισό (53 %) της προστιθέμενης αξίας που παράγει ο μη χρηματοπιστωτικός επιχειρηματικός τομέας (1). Αποτελούν την πραγματική οικονομία και τον κύριο παράγοντα κοινωνικής συνοχής σε πολλές ευρωπαϊκές περιφέρειες. Το 2020 υπήρχαν πάνω από 22,5 εκατομμύρια ΜΜΕ. Υπάρχουν λίγο λιγότερες από 200 000 μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις, αλλά αυτές αντιστοιχούν στο 17,3 % της προστιθέμενης αξίας και στο 16 % των εργαζομένων (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η νόσος COVID-19 έπληξε σοβαρά την οικονομία καθ’ όλη τη διάρκεια του 2020 και για μέρος του 2021, αλλά η ταχεία αντίδραση των κυβερνήσεων με τη λήψη προσωρινών δημόσιων μέτρων, απέτρεψε ένα εκτεταμένο κύμα πτωχεύσεων που σχετίζονται με τη νόσο COVID-19, κυρίως μέσω λύσεων για την αντιμετώπιση ζητημάτων ρευστότητας και βραχυπρόθεσμων ζητημάτων που οδήγησαν σε υπερχρέωση των εταιρειών της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η λήξη των περισσότερων μέτρων δημόσιας στήριξης που έχουν ήδη χορηγηθεί συμπίπτει με νέες εντάσεις που επηρεάζουν την παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία, όπως η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός, το τέλος της νομισματικής πολιτικής διευκόλυνσης που ασκούσε η ΕΚΤ, η διεύρυνση των ασφαλίστρων κινδύνου, το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης, τα προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η θέση της Ευρώπης ως επικεφαλής της πράσινης μετάβασης θα απαιτήσει μεγάλες επενδύσεις από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. Η αποδυνάμωση της θέσης των ΜΜΕ θα μπορούσε να δυσχεράνει την προσαρμογή τους σε νέα πρότυπα και να τις κάνει να υστερούν σε σχέση με τις μεγάλες ή μεσαίες επιχειρήσεις από άλλα μέρη του κόσμου. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Δεδομένου ότι ένα υψηλό ποσοστό εταιρειών είναι υπερχρεωμένες (3) και ταυτόχρονα χρειάζονται μακροπρόθεσμα πόρους για την εξεύρεση απαντήσεων στα επικείμενα ζητήματα, απαιτούνται νέες λύσεις που να ενισχύουν το κεφάλαιο των πολύ μικρών επιχειρήσεων, των ΜΜΕ, καθώς και των μικρών επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης. Οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες σε ενωσιακό επίπεδο, όπως το πρόγραμμα ESCALAR της ΕΤΕπ, απευθύνονται συνήθως σε επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης, οι οποίες θεωρούνται επεκτεινόμενες επιχειρήσεις ή σε εταιρείες στα αρχικά τους στάδια, οι οποίες χρηματοδοτούνται από εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου. Οι νέες λύσεις πρέπει να συμπληρώσουν τις υφιστάμενες και να επικεντρωθούν σε υφιστάμενες και εδραιωμένες πολύ μικρές επιχειρήσεις και ΜΜΕ και σε μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης, οι οποίες αποτελούν την πλειονότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ορισμένες χώρες έχουν θέσει σε εφαρμογή επιλεκτικά μέτρα για την ενίσχυση της επενδυτικής ικανότητας των εταιρειών, αποφεύγοντας παράλληλα τον κίνδυνο δημιουργίας επιχειρήσεων «ζόμπι». Στην Ισπανία και στη Γαλλία, τα προγράμματα αυτά ανέρχονται σε περισσότερα από 30 δισεκατ. ευρώ για 15 000 εταιρείες (4), με τη χορήγηση δανείων πολύ μειωμένης εξασφάλισης ως κύριου μέσου και την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας ως κριτήριο επιλογής για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των δικαιούχων επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Ωστόσο, η υπερχρέωση των ευρωπαϊκών εταιρειών απαιτεί κάποιο μέσο ανακεφαλαιοποίησης που να τους επιτρέπει να διατηρήσουν ή να αυξήσουν την επενδυτική τους προσπάθεια. Οι αγορές δημοσίων συμβάσεων έχουν υποστηρίξει τις υφιστάμενες εισηγμένες εταιρείες μέχρι σήμερα, αλλά οι ιδιωτικές αγορές δεν είναι σε θέση να υποστηρίξουν μικρότερες εταιρείες. Το έλλειμμα ιδίων κεφαλαίων και υβριδικών κεφαλαίων που θα μπορούσε να ανακύψει στην ΕΕ ως συνέπεια της πανδημίας και της μείωση των μέτρων κρατικής στήριξης εκτιμάται σε 450 — 600 δισεκατ. ευρώ (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι ΜΜΕ και οι μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης αναφέρουν γενικά ότι δυσκολεύονται περισσότερο από ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις να αντλήσουν χρηματοδότηση και δη μακροπρόθεσμη. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Όταν υποβάλλουν αίτηση για δάνειο, περισσότερες από τις μεν έναντι των δε ισχυρίζονται ότι αντιμετωπίζουν εμπόδια (7 % των ΜΜΕ σε σύγκριση με το 4 % των μεγάλων εταιρειών), έχουν χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας (72 % έναντι 85 %) και υψηλότερα ποσοστά απόρριψης της αίτησης τους (6 % έναντι 2 %), καθώς και χειρότερους όρους σύμφωνα με την έρευνα SAFE (6). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν πάνω από το 60 % του συνόλου των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, με τα ποσοστά να αυξάνονται στο 85 % στην Ισπανία και στο 75 % στην Ιταλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία (7). Αυτές οι εταιρείες είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις ιδίων κεφαλαίων για μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση που συνεπάγονται την παραίτηση από τον έλεγχο της εταιρείας. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Επιπλέον, οι ΜΜΕ τείνουν να διαθέτουν λιγότερο πολυσυλλεκτικό χαρτοφυλάκιο μέσων εξωτερικής χρηματοδότησης, συχνά βασιζόμενο στις τράπεζες και προσανατολισμένο σε βραχυπρόθεσμες χρήσεις.






  i) | Η εξάρτηση των ΜΜΕ από τις τράπεζες παραμένει υψηλή στη ζώνη του ευρώ, με το 70 % της εξωτερικής χρηματοδότησης να εξαρτάται από τις τράπεζες, έναντι 40 % στις ΗΠΑ (8). |
| --- | --- | --- |

3.3.

i)

Η εξάρτηση των ΜΜΕ από τις τράπεζες παραμένει υψηλή στη ζώνη του ευρώ, με το 70 % της εξωτερικής χρηματοδότησης να εξαρτάται από τις τράπεζες, έναντι 40 % στις ΗΠΑ (8).

| ii) | Το 63 % των μεγάλων επιχειρήσεων αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν κεφάλαια για επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (9), σε σύγκριση με το 38 % των ΜΜΕ και μόνο το 28 % των πολύ μικρών επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

ii)

Το 63 % των μεγάλων επιχειρήσεων αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν κεφάλαια για επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (9), σε σύγκριση με το 38 % των ΜΜΕ και μόνο το 28 % των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

| 3.4. | Ως εκ τούτου, στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας προτείνεται η ανάπτυξη ενός κοινού πλαισίου για τα χρηματοπιστωτικά μέσα πολύ μειωμένης εξασφάλισης, το οποίο θα ενισχύει την ανακεφαλαιοποίηση των επιχειρήσεων της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα μέσα αυτά θα θεωρούνται οιονεί ίδια κεφάλαια, έτσι ώστε να μην επηρεάζεται ο δείκτης χρέους των εταιρειών και η πιστοληπτική τους ικανότητα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Στην παρούσα γνωμοδότηση η ΕΕ καλείται να αναλάβει δράση συλλογικά για την ορθή ανάπτυξη αυτού του κοινού πλαισίου σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, και με την παροχή στην ΕΕ της δυνατότητας να παρεμβαίνει όταν οι στόχοι ενός μέτρου μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων του προτεινόμενου μέτρου. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Αυτό το πλαίσιο για τα μέσα πολύ μειωμένης εξασφάλισης θα πρέπει:






  i) | να κλείσει το προαναφερθέν χρηματοδοτικό έλλειμμα στη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την ενίσχυση των ισολογισμών και την υποστήριξη των επενδύσεων, |
| --- | --- | --- |

3.4.2.

i)

να κλείσει το προαναφερθέν χρηματοδοτικό έλλειμμα στη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την ενίσχυση των ισολογισμών και την υποστήριξη των επενδύσεων,

| ii) | να παρέχει στις οικογενειακές επιχειρήσεις ένα μέσο για την τόνωση των μακροπρόθεσμων επενδύσεών τους, χωρίς να παραιτούνται από τον έλεγχο της επιχείρησής τους, καθότι, σύμφωνα με τις μελέτες, είναι πρόθυμες να διανέμουν μερίδιο των κερδών και/ή να εκδίδουν υβριδικά μέσα (10), |
| --- | --- |

ii)

να παρέχει στις οικογενειακές επιχειρήσεις ένα μέσο για την τόνωση των μακροπρόθεσμων επενδύσεών τους, χωρίς να παραιτούνται από τον έλεγχο της επιχείρησής τους, καθότι, σύμφωνα με τις μελέτες, είναι πρόθυμες να διανέμουν μερίδιο των κερδών και/ή να εκδίδουν υβριδικά μέσα (10),

| iii) | να είναι συμβατό με τις πρακτικές των κύριων χρηματοπιστωτικών οντοτήτων (εμπορικές τράπεζες, διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων, δημόσιος τομέας), ώστε η πλειονότητα των εταιρειών να μπορεί να εντάσσεται σε αυτό, |
| --- | --- |

iii)

να είναι συμβατό με τις πρακτικές των κύριων χρηματοπιστωτικών οντοτήτων (εμπορικές τράπεζες, διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων, δημόσιος τομέας), ώστε η πλειονότητα των εταιρειών να μπορεί να εντάσσεται σε αυτό,

| iv) | να συμβάλλει στην προσέλκυση θεσμικών επενδυτών, όπως οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, που υπόκεινται στον κανονισμό σχετικά με τα έγγραφα βασικών πληροφοριών που αφορούν συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP) (11), και που διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις και αποτελούν βασικό παράγοντα διοχέτευσης περισσότερων περιουσιακών στοιχείων στην πραγματική οικονομία. |
| --- | --- |

iv)

να συμβάλλει στην προσέλκυση θεσμικών επενδυτών, όπως οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, που υπόκεινται στον κανονισμό σχετικά με τα έγγραφα βασικών πληροφοριών που αφορούν συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP) (11), και που διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις και αποτελούν βασικό παράγοντα διοχέτευσης περισσότερων περιουσιακών στοιχείων στην πραγματική οικονομία.

| 3.5. | Υπάρχουν διάφορα μέσα πολύ μειωμένης εξασφάλισης που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση των ισολογισμών των ΜΜΕ και των επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης, όπως ομόλογα, μετατρέψιμα ομόλογα, δομές μετοχών διπλής κατηγορίας και υβριδικά δάνεια (όπως συμμετοχικά δάνεια):






  i) | Η έκδοση ομολόγων χρησιμοποιείται κυρίως από υψηλές κεφαλαιοποιήσεις και για μεγάλες εκδόσεις. Είναι πολύπλοκες και δαπανηρές. Για παράδειγμα, ακόμη και αν η χρήση εταιρικών ομολόγων έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν μόνο 2 000 ενεργοί εκδότες συνολικά, κυρίως μεγαλύτερες εταιρείες (12). |
| --- | --- | --- |

3.5.

i)

Η έκδοση ομολόγων χρησιμοποιείται κυρίως από υψηλές κεφαλαιοποιήσεις και για μεγάλες εκδόσεις. Είναι πολύπλοκες και δαπανηρές. Για παράδειγμα, ακόμη και αν η χρήση εταιρικών ομολόγων έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν μόνο 2 000 ενεργοί εκδότες συνολικά, κυρίως μεγαλύτερες εταιρείες (12).

| ii) | Τα ιδιωτικά μετατρέψιμα ομόλογα έχουν το κύριο πλεονέκτημα ότι είναι εξαιρετικά ευέλικτα από άποψη δομής, καθώς αποτελούν ιδιωτική σύμβαση. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται επίσης χαμηλό επίπεδο ασφάλειας για τις μικρότερες —και συνήθως λιγότερο εξοικειωμένες με τα χρηματοοικονομικά— επιχειρήσεις και υψηλό κόστος συναλλαγών. Χρησιμοποιούνται κυρίως από πολυσύνθετους παρόχους επιχειρηματικών κεφαλαίων. |
| --- | --- |

ii)

Τα ιδιωτικά μετατρέψιμα ομόλογα έχουν το κύριο πλεονέκτημα ότι είναι εξαιρετικά ευέλικτα από άποψη δομής, καθώς αποτελούν ιδιωτική σύμβαση. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται επίσης χαμηλό επίπεδο ασφάλειας για τις μικρότερες —και συνήθως λιγότερο εξοικειωμένες με τα χρηματοοικονομικά— επιχειρήσεις και υψηλό κόστος συναλλαγών. Χρησιμοποιούνται κυρίως από πολυσύνθετους παρόχους επιχειρηματικών κεφαλαίων.

| iii) | Οι δομές μετοχών διπλής κατηγορίας αφορούν την έκδοση δύο κατηγοριών μετοχών, εκ των οποίων η μία συνήθως συνοδεύεται από περιορισμένα ή καθόλου δικαιώματα ψήφου, ενώ παρέχει ίδια κεφάλαια. Αν και σε ορισμένα κράτη μέλη αυτό το μέσο επιτρέπεται (13) (όπως οι σκανδιναβικές χώρες, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Ιταλία), σε πολλά άλλα δεν ισχύει (όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία) και φαίνεται να είναι δυσκολότερη η μεγάλης κλίμακας διάδοσή του, καθότι απαιτείται υψηλός βαθμός προσαρμογής στην εκάστοτε εταιρεία που εκδίδει μετοχές. |
| --- | --- |

iii)

Οι δομές μετοχών διπλής κατηγορίας αφορούν την έκδοση δύο κατηγοριών μετοχών, εκ των οποίων η μία συνήθως συνοδεύεται από περιορισμένα ή καθόλου δικαιώματα ψήφου, ενώ παρέχει ίδια κεφάλαια. Αν και σε ορισμένα κράτη μέλη αυτό το μέσο επιτρέπεται (13) (όπως οι σκανδιναβικές χώρες, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Ιταλία), σε πολλά άλλα δεν ισχύει (όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία) και φαίνεται να είναι δυσκολότερη η μεγάλης κλίμακας διάδοσή του, καθότι απαιτείται υψηλός βαθμός προσαρμογής στην εκάστοτε εταιρεία που εκδίδει μετοχές.

| iv) | Τα υβριδικά δάνεια είναι χρεωστικά μέσα που είναι πολύ μειωμένης εξασφάλισης και έχουν μακροπρόθεσμη προοπτική (συνήθως περιλαμβάνουν περιόδους χάριτος). Πρόκειται για ένα ρυθμιζόμενο μέσο σε πολλές δικαιοδοσίες, που παρέχει στις εταιρείες μεγαλύτερη ασφάλεια και καθιστώντας τη διαδικασία πιο ελαστική, δεδομένου ότι δεν δημιουργείται προϊόν σε κάθε συναλλαγή. Επιπλέον, δεν συνεπάγεται πρόστιμο για τις επιχειρήσεις όσον αφορά το χρέος, καθώς κατατάσσεται τελευταίο στη διαταγή αποπληρωμής, πριν από τα ίδια κεφάλαια. |
| --- | --- |

iv)

Τα υβριδικά δάνεια είναι χρεωστικά μέσα που είναι πολύ μειωμένης εξασφάλισης και έχουν μακροπρόθεσμη προοπτική (συνήθως περιλαμβάνουν περιόδους χάριτος). Πρόκειται για ένα ρυθμιζόμενο μέσο σε πολλές δικαιοδοσίες, που παρέχει στις εταιρείες μεγαλύτερη ασφάλεια και καθιστώντας τη διαδικασία πιο ελαστική, δεδομένου ότι δεν δημιουργείται προϊόν σε κάθε συναλλαγή. Επιπλέον, δεν συνεπάγεται πρόστιμο για τις επιχειρήσεις όσον αφορά το χρέος, καθώς κατατάσσεται τελευταίο στη διαταγή αποπληρωμής, πριν από τα ίδια κεφάλαια.

| | Ανάπτυξη | Εφικτότητα | Προηγούμενα αποτελέσματα | Προστασία των εταιρειών | Προστασία των επενδυτών |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ομόλογα | Χαμηλή | Υψηλή | Χαμηλή | Μεσαία | Υψηλή |
| Μετατρέψιμα ομόλογα | Μεσαία | Μεσαία | Χαμηλή | Χαμηλή | Υψηλή |
| Μετοχές διπλής κατηγορίας | Χαμηλή | Μεσαία | Μεσαία | Υψηλή | Μεσαία |
| Υβριδικά δάνεια | Υψηλή | Υψηλή | Μεσαία-Υψηλή | Υψηλή | Μεσαία |

Ανάπτυξη

Εφικτότητα

Προηγούμενα αποτελέσματα

Προστασία των εταιρειών

Προστασία των επενδυτών

Ομόλογα

Χαμηλή

Υψηλή

Χαμηλή

Μεσαία

Υψηλή

Μετατρέψιμα ομόλογα

Μεσαία

Μεσαία

Χαμηλή

Χαμηλή

Υψηλή

Μετοχές διπλής κατηγορίας

Χαμηλή

Μεσαία

Μεσαία

Υψηλή

Μεσαία

Υβριδικά δάνεια

Υψηλή

Υψηλή

Μεσαία-Υψηλή

Υψηλή

Μεσαία

Πηγή: Inbonis Rating

| 3.6. | Ένα υβριδικό δάνειο είναι η καλύτερη εναλλακτική λύση για διάφορους λόγους:






  i) | Αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση που μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα και παρέχει μεγαλύτερη προστασία στις εταιρείες, σε σύγκριση με τα ομόλογα ή τις μετοχές. |
| --- | --- | --- |

3.6.

i)

Αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση που μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα και παρέχει μεγαλύτερη προστασία στις εταιρείες, σε σύγκριση με τα ομόλογα ή τις μετοχές.

| ii) | Στις πολύ μικρές επιχειρήσεις και στις ΜΜΕ παρέχει την εγγύηση ότι δεν υπάρχει αποδυνάμωση ή απώλεια του ελέγχου τους, ενώ παράλληλα έχει πλεονεκτήματα που σχετίζονται με το κόστος, όπως η δυνατότητα έκπτωσης φόρου ή το χαμηλότερο κόστος έκδοσης. |
| --- | --- |

ii)

Στις πολύ μικρές επιχειρήσεις και στις ΜΜΕ παρέχει την εγγύηση ότι δεν υπάρχει αποδυνάμωση ή απώλεια του ελέγχου τους, ενώ παράλληλα έχει πλεονεκτήματα που σχετίζονται με το κόστος, όπως η δυνατότητα έκπτωσης φόρου ή το χαμηλότερο κόστος έκδοσης.

| iii) | Στους δανειστές, προσφέρει ελκυστική απόδοση, χωρίς να απαιτείται η συμμετοχή των κατόχων στις εταιρικές αποφάσεις. |
| --- | --- |

iii)

Στους δανειστές, προσφέρει ελκυστική απόδοση, χωρίς να απαιτείται η συμμετοχή των κατόχων στις εταιρικές αποφάσεις.

| iv) | Συμμετοχικά δάνεια: πρόκειται για είδος υβριδικού δανείου. Υπάρχουν ήδη και έχουν εγκριθεί σε πολλές χώρες της ΕΕ, όπως στην Ισπανία (préstamos participativos), στη Γαλλία (prêts participatifs), στη Γερμανία (Partiarisches Darlehen) ή προσφάτως στην Πορτογαλία (14). |
| --- | --- |

iv)

Συμμετοχικά δάνεια: πρόκειται για είδος υβριδικού δανείου. Υπάρχουν ήδη και έχουν εγκριθεί σε πολλές χώρες της ΕΕ, όπως στην Ισπανία (préstamos participativos), στη Γαλλία (prêts participatifs), στη Γερμανία (Partiarisches Darlehen) ή προσφάτως στην Πορτογαλία (14).

| 3.6.1. | Τα υβριδικά δάνεια είναι το επιλεγμένο μέσο για διάφορες πρωτοβουλίες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα όσον αφορά την επίλυση αυτού του προβλήματος σε ολόκληρη την ΕΕ: σε τουλάχιστον έξι προγράμματα σε τρία κράτη μέλη, καθώς και σε ορισμένα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων χρησιμοποιείται αυτό το υβριδικό συμμετοχικό δάνειο:






  i) | Η Γαλλία διαθέτει το πρόγραμμα Relance, πρόγραμμα κρατικής στήριξης χρέους μειωμένης εξασφάλισης ύψους 12,7 δισεκατ. ευρώ, το οποίο απευθύνεται σε 10 000 επιχειρήσεις, κυρίως ΜΜΕ, χρησιμοποιώντας συμμετοχικά δάνεια και ομόλογα μειωμένης εξασφάλισης. Το πρόγραμμα αυτό διατίθεται στις τράπεζες και χρηματοδοτείται από θεσμικούς επενδυτές. |
| --- | --- | --- |

3.6.1.

i)

Η Γαλλία διαθέτει το πρόγραμμα Relance, πρόγραμμα κρατικής στήριξης χρέους μειωμένης εξασφάλισης ύψους 12,7 δισεκατ. ευρώ, το οποίο απευθύνεται σε 10 000 επιχειρήσεις, κυρίως ΜΜΕ, χρησιμοποιώντας συμμετοχικά δάνεια και ομόλογα μειωμένης εξασφάλισης. Το πρόγραμμα αυτό διατίθεται στις τράπεζες και χρηματοδοτείται από θεσμικούς επενδυτές.

| ii) | Στην Ισπανία, το Ταμείο για την ανακεφαλαιοποίηση των εταιρειών που έχουν πληγεί από την πανδημία COVID, ύψους 1 δισεκατ. ευρώ, για ΜΜΕ και επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης που αντιμετωπίζουν προβλήματα φερεγγυότητας αλλά είναι βιώσιμες, μέσω συμμετοχικών δανείων· |
| --- | --- |

ii)

Στην Ισπανία, το Ταμείο για την ανακεφαλαιοποίηση των εταιρειών που έχουν πληγεί από την πανδημία COVID, ύψους 1 δισεκατ. ευρώ, για ΜΜΕ και επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης που αντιμετωπίζουν προβλήματα φερεγγυότητας αλλά είναι βιώσιμες, μέσω συμμετοχικών δανείων·

| iii) | Επίσης, στην Ισπανία, ένα 15ετές Ταμείο στήριξης των παραγωγικών βιομηχανικών επενδύσεων 9 δισεκατ. ευρώ συνολικά (600 εκατ. ευρώ ετησίως), χρηματοδοτείται από το δημόσιο, με τη χρήση τακτικού χρέους, συμμετοχικών δανείων και ιδίων κεφαλαίων, με στόχο εταιρείες με βιομηχανικά επενδυτικά έργα. |
| --- | --- |

iii)

Επίσης, στην Ισπανία, ένα 15ετές Ταμείο στήριξης των παραγωγικών βιομηχανικών επενδύσεων 9 δισεκατ. ευρώ συνολικά (600 εκατ. ευρώ ετησίως), χρηματοδοτείται από το δημόσιο, με τη χρήση τακτικού χρέους, συμμετοχικών δανείων και ιδίων κεφαλαίων, με στόχο εταιρείες με βιομηχανικά επενδυτικά έργα.

| iv) | Στη Βαλένθια, η τράπεζα περιφερειακής ανάπτυξης, Instituto Valenciano de Finanzas, εγκαθίδρυσε διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα που χρησιμοποιούν συμμετοχικό δάνειο για την υποστήριξη ΜΜΕ και στρατηγικών επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης με επενδυτικό έργο, συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ ετησίως. |
| --- | --- |

iv)

Στη Βαλένθια, η τράπεζα περιφερειακής ανάπτυξης, Instituto Valenciano de Finanzas, εγκαθίδρυσε διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα που χρησιμοποιούν συμμετοχικό δάνειο για την υποστήριξη ΜΜΕ και στρατηγικών επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης με επενδυτικό έργο, συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ ετησίως.

| v) | Οι Κάτω Χώρες εγκαθίδρυσαν πρόγραμμα υποστήριξης της χορήγησης δανείων μειωμένης εξασφάλισης σε ΜΜΕ ύψους 400 εκατ. ευρώ. |
| --- | --- |

v)

Οι Κάτω Χώρες εγκαθίδρυσαν πρόγραμμα υποστήριξης της χορήγησης δανείων μειωμένης εξασφάλισης σε ΜΜΕ ύψους 400 εκατ. ευρώ.

| 3.7. | Για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική ανάπτυξη που θα καλύπτει όλες τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ και θα έχει τη μέγιστη δυνατή επίδραση, η καλύτερη λειτουργική ρύθμιση είναι αυτή στην οποία υπάρχουν πολλοί δημόσιοι και ιδιωτικοί εκδότες και διανομείς, οι οποίοι μπορεί να μην είναι οι ίδιοι. Στους εκδότες περιλαμβάνονται τράπεζες, διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων καθώς και ο δημόσιος τομέας, ενώ επενδυτές μπορεί να είναι οι ίδιες τράπεζες, ο δημόσιος τομέας ή οι θεσμικοί επενδυτές (ασφαλιστές και συνταξιοδοτικά ταμεία). Το πλαίσιο αυτό αφορά νέες συναλλαγές και όχι την τιτλοποίηση ήδη υφιστάμενων. Αυτό έγινε, για παράδειγμα, στη Γαλλία, με το πρόγραμμα Relance (15). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Μετριασμός των πιθανών κινδύνων που προκύπτουν από την κατανομή σε κλίμακα ενός συστήματος υβριδικών δανείων σε ολόκληρη την Ευρώπη:






  Αντιληπτός κίνδυνος | Λύση |
| --- | --- | --- |
| Εποπτεία του σκιώδους τραπεζικού συστήματος | Η συμπερίληψη εργαλείων για τη διαχείριση του κινδύνου, όπως η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, θα εξαλείψει τον κίνδυνο του σκιώδους τραπεζικού συστήματος. |
| Παραγκωνισμός των τραπεζών | Ένα υβριδικό δανειακό μέσο θα αποκαθιστούσε τη φερεγγυότητα των επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, οι τράπεζες θα ήταν πρόθυμες να συνεχίσουν να χορηγούν δάνεια σε αυτές. |
| Συμβατότητα με την πρωτοβουλία Ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου [Debt Equity Bias Reduction Allowance] (DEBRA) | Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί επίσης στην αποφυγή της υπερχρέωσης των επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, είναι συμβατή με τον κύριο στόχο της πρωτοβουλίας DEBRA. |
| Αποκατάσταση της φερεγγυότητας των μη βιώσιμων επιχειρήσεων | Η εισαγωγή προτύπων της αγοράς, όπως η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, θα απέτρεπε την πρόσβαση των μη βιώσιμων εταιρειών σε αυτά τα μέσα. Πολλά δημόσια προγράμματα που χρησιμοποιούν συμμετοχικά δάνεια έχουν συμπεριλάβει αυτή την απαίτηση. |

3.8.

Αντιληπτός κίνδυνος

Λύση

Εποπτεία του σκιώδους τραπεζικού συστήματος

Η συμπερίληψη εργαλείων για τη διαχείριση του κινδύνου, όπως η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, θα εξαλείψει τον κίνδυνο του σκιώδους τραπεζικού συστήματος.

Παραγκωνισμός των τραπεζών

Ένα υβριδικό δανειακό μέσο θα αποκαθιστούσε τη φερεγγυότητα των επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, οι τράπεζες θα ήταν πρόθυμες να συνεχίσουν να χορηγούν δάνεια σε αυτές.

Συμβατότητα με την πρωτοβουλία Ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου [Debt Equity Bias Reduction Allowance] (DEBRA)

Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί επίσης στην αποφυγή της υπερχρέωσης των επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, είναι συμβατή με τον κύριο στόχο της πρωτοβουλίας DEBRA.

Αποκατάσταση της φερεγγυότητας των μη βιώσιμων επιχειρήσεων

Η εισαγωγή προτύπων της αγοράς, όπως η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, θα απέτρεπε την πρόσβαση των μη βιώσιμων εταιρειών σε αυτά τα μέσα. Πολλά δημόσια προγράμματα που χρησιμοποιούν συμμετοχικά δάνεια έχουν συμπεριλάβει αυτή την απαίτηση.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Το προτεινόμενο πλαίσιο για τα υβριδικά δάνεια θα πρέπει να πληροί ορισμένους όρους που το καθιστούν ελκυστικό για όλους τους ενδιαφερομένους (εταιρείες, χρηματοπιστωτικές οντότητες που ενεργούν ως διανομείς και θεσμικοί επενδυτές). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Είναι σημαντικό στο πλαίσιο αυτό το είδος υβριδικού δανείου να θεωρείται ίδιο κεφάλαιο προκειμένου για τα εξής:






  i) | Για τον υπολογισμό του δείκτη χρέους προς τα ίδια κεφάλαια, έτσι ώστε να μην προσμετράται στο υφιστάμενο χρέος ούτε να έχει υπερβολικό αντίκτυπο στον δείκτη χρέους προς ίδια κεφάλαια. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, το άρθρο 313-14 του Νομισματικού και Χρηματοοικονομικού Κώδικα ορίζει ότι «τα συμμετοχικά δάνεια εξομοιώνονται, για τους σκοπούς της αξιολόγησης της οικονομικής κατάστασης των δικαιούχων εταιρειών, με τα ίδια κεφάλαια». |
| --- | --- | --- |

4.2.

i)

Για τον υπολογισμό του δείκτη χρέους προς τα ίδια κεφάλαια, έτσι ώστε να μην προσμετράται στο υφιστάμενο χρέος ούτε να έχει υπερβολικό αντίκτυπο στον δείκτη χρέους προς ίδια κεφάλαια. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, το άρθρο 313-14 του Νομισματικού και Χρηματοοικονομικού Κώδικα ορίζει ότι «τα συμμετοχικά δάνεια εξομοιώνονται, για τους σκοπούς της αξιολόγησης της οικονομικής κατάστασης των δικαιούχων εταιρειών, με τα ίδια κεφάλαια».

| ii) | Για σκοπούς μείωσης του κεφαλαίου. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της ισπανικής νομοθεσίας, βάσει της οποίας τα συμμετοχικά δάνεια περιλαμβάνονται στον υπολογισμό των ιδίων κεφαλαίων για τους σκοπούς της μείωσης του κεφαλαίου και της διάλυσης εταιρειών, και ότι η πρόωρη εξόφληση ή απόσβεση των συμμετοχικών δανείων μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν ακολουθείται από ισόποση αύξηση κεφαλαίου (16). |
| --- | --- |

ii)

Για σκοπούς μείωσης του κεφαλαίου. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της ισπανικής νομοθεσίας, βάσει της οποίας τα συμμετοχικά δάνεια περιλαμβάνονται στον υπολογισμό των ιδίων κεφαλαίων για τους σκοπούς της μείωσης του κεφαλαίου και της διάλυσης εταιρειών, και ότι η πρόωρη εξόφληση ή απόσβεση των συμμετοχικών δανείων μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν ακολουθείται από ισόποση αύξηση κεφαλαίου (16).

| iii) | Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το εν λόγω υβριδικό μέσο θα πρέπει να έχει καθεστώς μειωμένης εξασφάλισης, να κατατάσσεται πίσω από τα συνήθη χρέη ή τους κοινούς πιστωτές και πριν από τους μετόχους. Η μη διάρθρωση του χρέους με τον τρόπο αυτόν θα υπονόμευε ενδεχομένως την ικανότητα των επιχειρήσεων να αντλούν πίστωση από παραδοσιακές πηγές. Ένας από τους στόχους του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, είναι η επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης μεταξύ των πολύ διαφορετικών καθεστώτων αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ. |
| --- | --- |

iii)

Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το εν λόγω υβριδικό μέσο θα πρέπει να έχει καθεστώς μειωμένης εξασφάλισης, να κατατάσσεται πίσω από τα συνήθη χρέη ή τους κοινούς πιστωτές και πριν από τους μετόχους. Η μη διάρθρωση του χρέους με τον τρόπο αυτόν θα υπονόμευε ενδεχομένως την ικανότητα των επιχειρήσεων να αντλούν πίστωση από παραδοσιακές πηγές. Ένας από τους στόχους του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, είναι η επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης μεταξύ των πολύ διαφορετικών καθεστώτων αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ.

| 4.2.1. | Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες τα υβριδικά δάνεια θεωρούνται ίδια κεφάλαια σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα χρηματοοικονομικής αναφοράς (IFRS) και τη Βασιλεία ΙΙ. Για παράδειγμα, ένα υβριδικό δάνειο χωρίς προκαθορισμένη διάρκεια χαρακτηρίζεται ως ίδιο κεφάλαιο βάσει των εν λόγω προτύπων λόγω του καθεστώτος της πολύ μειωμένης εξασφάλισης (17). Γενικά, τα υβριδικά μέσα μπορούν να θεωρηθούν ίδια κεφάλαια εάν είναι μη εγγυημένα, μειωμένης εξασφάλισης και πλήρως εκταμιευμένα, εάν δεν μπορούν να εξοφληθούν με πρωτοβουλία του κατόχου, εάν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη ζημιών και εάν η υποχρέωση καταβολής τόκων μπορεί να αναβληθεί (18). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την τροποποίηση της λογιστικής οδηγίας 2013/34/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (19) ώστε να εναρμονιστεί η λογιστική διαδικασία για τα συμμετοχικά δάνεια ή άλλα είδη χρέους με διάρκεια άνω των οκτώ ετών (20) με περίοδο χάριτος τουλάχιστον τριών ετών και με κυμαινόμενο επιτόκιο, μέρος του οποίου συνδέεται με την «επίτευξη των στόχων» που ορίζεται κατά τη διακριτική ευχέρεια (π.χ. όσον αφορά την ανάπτυξη, την κερδοφορία...). Η τροποποίηση αυτή θα διευκολύνει τον υπολογισμό των υβριδικών δανείων ως ιδίων κεφαλαίων κατά τον υπολογισμό της καθαρής αξίας μιας εταιρείας για σκοπούς εμπορικού δικαίου και θα αντιμετωπίζεται ως μετοχικό ή ίδιο κεφάλαιο για λογιστικούς σκοπούς. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | Για να αποφευχθεί η αβεβαιότητα, το μέσο θα πρέπει να διατηρήσει το αντάλλαγμα του χρέους του για άλλους σκοπούς (π.χ. φορολογικούς και νομικούς) και, ως εκ τούτου, η έκδοση ενός συμμετοχικού μέσου δεν θα πρέπει να συνεπάγεται απώλεια του ελέγχου ψήφου για τις εταιρείες. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Ένα άλλο σημαντικό σημείο για τις εταιρείες και τους επενδυτές είναι ότι οι περιοδικοί τόκοι που καταβάλλονται επί του χρεωστικού τίτλου μειωμένης εξασφάλισης δεν πρέπει να υπόκεινται σε καμία παρακράτηση φόρου ή παρακράτηση στην πηγή, έτσι ώστε ο όμιλος να εισπράττει τα έσοδα από τόκους σε ακαθάριστη βάση. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.4. | Όσον αφορά την επενδυτική πλευρά, ένα μέσο οιονεί ιδίων κεφαλαίων, όπως αυτό που προτείνεται, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως επιλέξιμο μέσο για ευρωπαϊκά μακροπρόθεσμα επενδυτικά κεφάλαια (ΕΜΕΚ), σύμφωνα με το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΜΕΚ (21), το οποίο θα του επέτρεπε να καταστεί αμέσως μέρος του χρηματοπιστωτικού οικοσυστήματος. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | Τα ΕΜΕΚ θα μπορούσαν αργότερα να διατεθούν στην αγορά της ΕΕ με τη δημοσίευση ενημερωτικού δελτίου ή εγγράφου βασικών πληροφοριών συμβατού με την απαίτηση του κανονισμού περί ενημερωτικών δελτίων (22) ή του κανονισμού για τα συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση, αντίστοιχα. Αυτό θα συμβάλει στην ένταξη των μικροεπενδυτών στο ιδιωτικό χρέος και στην πραγματική οικονομία, κάτι που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί με τις πρωτοβουλίες συμμετοχικής δανειοδότησης από ιδιώτες. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Ιδανικά, το μέσο θα πρέπει να ενσωματώνει πρότυπα της αγοράς, όπως αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας από οργανισμούς εγγεγραμμένους στην ESMA ή περιβαλλοντικές, κοινωνικές και σχετικά με τη διαχείριση αξιολογήσεις, με σκοπό να ενισχυθεί η βάση των επενδυτών. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.5. | Τέλος, η πρωτοβουλία αυτή θα στηρίξει την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Μια προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ, ένα κοινό ευρωπαϊκό μοντέλο μέσων, θα μπορούσε να ωφεληθεί από την προβολή, τη ρευστότητα και την κλίμακα της ενιαίας αγοράς και να δημιουργήσει ευρεία ελκυστικότητα μεταξύ των θεσμικών επενδυτών που αναζητούν χρεωστικούς τίτλους και προφίλ κινδύνου υβριδικού τύπου, αλλά με καλύτερες αποδόσεις, ενώ παράλληλα θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μικρότερων εταιρειών. Ένα επιτυχημένο πλαίσιο, που θα έχει επαρκή κλίμακα σε επίπεδο ΕΕ, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια σαφώς καθορισμένη κατηγορία στοιχείων ενεργητικού που θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις και την ολοκλήρωση της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.5.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Ετήσια έκθεση για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ 2020/2021, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιούλιος 2021.

1

(2)  Ετήσια έκθεση για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ 2020/2021, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιούλιος 2021.

2

(3)  Το ποσοστό χρέους αυξήθηκε κατά 18,8 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ του τέλος του 2019 και των αρχών του 2021 με ανώτατη τιμή το 164,4 %. Οικονομικό Δελτίο της ΕΚΤ, τεύχος 2/2022

3

(4)  Υπουργείο Οικονομίας της Γαλλίας, COFIDES, SEPIDES, Instituto Valenciano de Finanzas.

4

(5)  Recapitalising EU businesses post COVID-19 [Ανακεφαλαιοποίηση των επιχειρήσεων της ΕΕ μετά την πανδημία COVID-19], AFME και PwC.

5

(6)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE) [Έρευνα με θέμα την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση], Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νοέμβριος 2021.

6

(7)  Ευρωπαϊκές οικογενειακές επιχειρήσεις.

7

(8)  European SMEs Financing Gap [Το χάσμα χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών ΜΜΕ], Euler Hermes.

8

(9)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE) [Έρευνα με θέμα την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση], Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νοέμβριος 2021.

9

(10)  Recapitalising EU businesses post COVID-19 [Η ανακεφαλαιοποίηση των επιχειρήσεων της ΕΕ μετά την πανδημία COVID-19], AFME και PwC.

10

(11)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1286/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με τα έγγραφα βασικών πληροφοριών που αφορούν συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP) (ΕΕ L 352 της 9.12.2014, σ. 1).

11

(12)  The rise of non-bank finance and its implications for monetary policy transmission [Η άνοδος της μη τραπεζικής χρηματοδότησης και οι συνέπειές της για τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής], 2021, ΕΚΤ.

12

(13)  Μελέτη σχετικά με την προστασία των μειοψηφούντων μετόχων, τελική έκθεση, Ευρωπαϊκή Επιτροπή

13

(14)  Νομικό πλαίσιο των συμμετοχικών δανείων που εγκρίθηκε με το νομοθετικό διάταγμα 11/2022 της 12ης Ιανουαρίου

14

(15)  Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées [Γαλλικό σύστημα κρατικών εγγυήσεων για συμμετοχικά δάνεια και ομόλογα μειωμένης εξασφάλισης], Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

15

Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées

(16)  Ψήφισμα της 20ής Δεκεμβρίου 1996, του Instituto de Contabilidad y Auditoría de Cuentas (Ινστιτούτο Λογιστικής και Ελέγχου)

16

(17)  Απόφαση της Επιτροπής SA.60113 (2021/N) — Φινλανδία — COVID-19 ενίσχυση της Finnair.

17

(18)  Βασιλεία II. 4. Υβριδικό χρέος/κεφαλαιακά μέσα, παράρτημα 1α. Ορισμός του κεφαλαίου. δ) Υβριδικό χρέος/κεφαλαιακά μέσα

18

(19)  Οδηγία 2013/34/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013 , σχετικά με τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, τις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και συναφείς εκθέσεις επιχειρήσεων ορισμένων μορφών, την τροποποίηση της οδηγίας 2006/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση των οδηγιών 78/660/EOK και 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 182 της 29.6.2013, σ. 19).

19

(20)  Υπενθυμίζεται ότι η μέση διάρκεια ζωής μιας εταιρείας κυμαίνεται γύρω από αυτόν τον αριθμό, και για τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια είναι ακόμη χαμηλότερη (πέντε έτη).

20

(21)  Κανονισμός (ΕΕ) 2015/760 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2015, σχετικά με τα ευρωπαϊκά μακροπρόθεσμα επενδυτικά κεφάλαια (ΕΕ L 123 της 19.5.2015, σ. 98).

21

(22)  Κανονισμός (EE) 2017/1129 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, σχετικά με το ενημερωτικό δελτίο που πρέπει να δημοσιεύεται κατά τη δημόσια προσφορά κινητών αξιών ή κατά την εισαγωγή κινητών αξιών προς διαπραγμάτευση σε ρυθμιζόμενη αγορά και την κατάργηση της οδηγίας 2003/71/ΕΚ (ΕΕ L 168 της 30.6.2017, σ. 12).

22

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/35 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/35

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής — Πρόσθετες παρατηρήσεις με θέμα «Ανακοίνωση της της Επιτροπής προς Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022»

[COM(2021) 740 final]

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/06)

| Εισηγήτρια: | η κ. Judith VORBACH |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Judith VORBACH

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 24.3.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 6.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 133/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

24.3.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

6.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

133/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Από την έγκριση της πρώτης γνωμοδότησης σχετικά με την Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022, η κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά λόγω της ρωσικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας. Στη συνέχεια, οι εκτιμήσεις για την αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ στην ΕΕ υποβαθμίστηκαν και οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό στη ζώνη του ευρώ αναθεωρήθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κυρίως λόγω των αυξήσεων των τιμών στην αγορά φυσικού αερίου. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι όλοι οι βασικοί στόχοι μιας οικονομικής πολιτικής προσανατολισμένης στην ευημερία υφίστανται πιέσεις, ενώ ο γεωοικονομικός κατακερματισμός και οι εντάσεις, καθώς και η νόσος COVID-19, εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρούς παράγοντες κινδύνου. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ρητά την έκκλησή της για μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική για την αντιμετώπιση μακροχρόνιων προβλημάτων και των τρεχουσών κρίσεων. Οι στόχοι της ΕΕ, όπως περιγράφονται στο άρθρο 3 της ΣΕΕ, συνιστούν τη βάση για την παλαιότερη, τρέχουσα και μελλοντική ευημερία της ΕΕ, την πολιτική σταθερότητα, την ανοδική σύγκλιση, την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα. Η τρέχουσα κρίση δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο τη δικαιοσύνη και τους περιβαλλοντικούς στόχους. Ενόψει της αύξησης των τιμών, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να προστατευθούν οι πλέον ευάλωτες και ιδιαίτερα εκτεθειμένες επιχειρήσεις, ιδίως οι ΜΜΕ. Επιπλέον, είναι ζωτικής σημασίας να διαφυλαχθεί η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα οποία συνιστούν σημαντικό μέρος της οικονομικής ζήτησης. Η αλληλεγγύη προς τον λαό της Ουκρανίας, η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ και η επιδίωξη της ειρήνης θα πρέπει επίσης να τεθούν στο επίκεντρο. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) έχει καταστεί το βασικό εργαλείο για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων πολιτικής της ΕΕ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (το Εξάμηνο). Συνέβαλε στη σταθεροποίηση της οικονομίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας και διαδραματίζει καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης. Η ΕΟΚΕ ζητεί τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ) να εφαρμόζονται κατά τρόπο ώστε να έχουν απτό αντίκτυπο στην ευημερία των ανθρώπων. Δεδομένου ότι οι συστάσεις ανά χώρα (ΣΑΧ) πρόκειται να διαδραματίσουν σημαντικότερο ρόλο, η ΕΟΚΕ ζητεί προσεκτική παρακολούθηση και την υιοθέτηση μιας ισορροπημένης προσέγγισης. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια μεταρρύθμιση του Εξαμήνου που εγγυάται την ποιοτική συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Όσον αφορά τα ΕΣΑΑ, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση για «αξιοποίηση της επιτυχούς εφαρμογής της αρχής της εταιρικής σχέσης στον προγραμματισμό και την υλοποίηση της πολιτικής για τη συνοχή» και ζητεί να καταστεί υποχρεωτική η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενίσχυση των στόχων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση και τονίζει ότι η περιβαλλοντική βιωσιμότητα πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο. Παράλληλα, ζητεί την ταχεία και άμεση προώθηση της μεταρρύθμισης της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Απαιτούνται μαζικές επενδύσεις για την προώθηση της πράσινης μετάβασης και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παράσχει δομημένη άποψη καταδεικνύοντας ποια κονδύλια της ΕΕ θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και σε ποιο βαθμό οι επενδύσεις θα πρέπει να καλύπτονται από προγράμματα της ΕΕ, από τα κράτη μέλη, από ιδιωτικά ή συνδυαστικά χρηματοδοτικά μέσα. Η ΕΟΚΕ συνιστά την υλοποίηση ενός Ταμείου προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και επίσης, στο μέλλον, την εξέταση του ενδεχόμενου ενίσχυσης του NextGenerationEU (NGEU) ή/και του InvestEU. Κατά την αναδιάρθρωση των ταμείων ή την κατάρτιση του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να περικοπούν οι πόροι που σχετίζονται με κοινωνικούς στόχους. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα πρέπει να οδηγήσει σε περαιτέρω ανοδική σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών. Οι στρεβλώσεις και τα εμπόδια θα πρέπει να αντιμετωπιστούν και οι περιφέρειες θα πρέπει να υποστηριχθούν ώστε να απελευθερώσουν το πλήρες δυναμικό τους. Για τη διασφάλιση της σταθερότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών, απαιτείται επίσης πρόοδος στην ολοκλήρωση της κεφαλαιαγοράς και της τραπεζικής ένωσης, καθώς και στην υλοποίηση της στρατηγικής για τη βιώσιμη χρηματοδότηση. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια δίκαιη και ισορροπημένη προσέγγιση για την ενίσχυση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της παραγωγικότητας. Η κατάρτιση και η έρευνα εξακολουθούν να αποτελούν ζωτικής σημασίας εργαλεία για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, μιας δίκαιης διττής μετάβασης και της στρατηγικής αυτονομίας. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις που επισημαίνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «Το ευρωπαϊκό μας μοντέλο ανάπτυξης», αλλά τονίζει επίσης τη σημασία της ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας, της μετεγκατάστασης της παραγωγής βασικών προϊόντων στην ΕΕ και της μη παραμέλησης των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς ισχυρίζεται ότι η δημόσια στήριξη για την τόνωση των ιδιωτικών επενδύσεων πρέπει να κατευθύνεται σωστά προς έργα με σαφή προστιθέμενη αξία και ότι η πολιτική ανταγωνισμού θα πρέπει να διαδραματίσει βασικό ρόλο. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της διαφάνειας και της παρακολούθησης για τη διασφάλιση της ακεραιότητας και την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Οι απροσδόκητες επιπτώσεις θα πρέπει να αποφευχθούν με τη διασφάλιση ότι οι επενδύσεις που θα είχαν πραγματοποιηθεί ούτως ή άλλως δεν επιδοτούνται, ενώ οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δεν πρέπει να επιβαρύνονται υπερβολικά με κινδύνους. Τέλος, τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων θα πρέπει επίσης να συνδεθούν με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων, των περιβαλλοντικών προτύπων και των φορολογικών υποχρεώσεων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δυνατότητα λειτουργίας αυτόματων σταθεροποιητών, για την ενίσχυση των επενδύσεων και για τη συνέχιση της εφαρμογής της γενικής ρήτρας διαφυγής καθ’ όλη τη διάρκεια του 2023. Η ΕΟΚΕ διατηρεί, ωστόσο, επιφυλάξεις όσον αφορά τον περιορισμό της αύξησης των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών κάτω από τη μεσοπρόθεσμη δυνητική παραγωγή και την πρόθεση να αξιολογηθεί η σκοπιμότητα της κίνησης διαδικασιών υπερβολικού ελλείμματος την άνοιξη του 2023. Μέχρι στιγμής, οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ μόλις μετά βίας εφαρμόστηκαν και δεν έχουν επιβληθεί ποτέ κυρώσεις. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για εκσυγχρονισμό του δημοσιονομικού πλαισίου με τον καθορισμό ρεαλιστικών στόχων και την ενσωμάτωση ενός χρυσού κανόνα χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα, ενώ θα πρέπει να προταθούν κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο. Πρέπει να διαφυλαχθεί μια σταθερή αξία του ευρώ μέσω ισορροπημένης νομισματικής και δημοσιονομικής προσέγγισης, σύμφωνης με τη χρηστή μακροοικονομική διακυβέρνηση. Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ένα δίκαιο σύστημα δαπανών και εσόδων αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Τον Φεβρουάριο 2022, η ΕΟΚΕ ενέκρινε γνωμοδότηση σχετικά με την ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022 (1). Εκείνη την περίοδο, η ΕΕ είχε πρόσφατα περάσει τη βαθύτερη ύφεση στην ιστορία της (2), ενώ είχαν ληφθεί πρωτοφανή υποστηρικτικά μέτρα με στόχο την άμβλυνση του πλήγματος και την αποτροπή μιας ασταθούς κατάστασης. Με το NGEU η ΕΕ είχε φτάσει σε ένα νέο στάδιο οικονομικής πολιτικής και αλληλεγγύης. Δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αναθέσει σημαντικό ρόλο στο Εξάμηνο στο πλαίσιο του ΜΑΑ και, ως εκ τούτου, ενίσχυσε τη σημασία του ως προς τον συντονισμό των πολιτικών, η ΕΟΚΕ επανέλαβε την έκκλησή της για στενότερη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ χαιρέτισε το πρόγραμμα για την ανταγωνιστική βιωσιμότητα, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι οι τέσσερις διαστάσεις του, συγκεκριμένα η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η παραγωγικότητα, η δικαιοσύνη και η μακροοικονομική σταθερότητα, θα πρέπει να τεθούν σε ισότιμη βάση προκειμένου να επιτευχθούν τα επιδιωκόμενα ενισχυτικά αποτελέσματα και μια δίκαιη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Όπως και τα προηγούμενα έτη, η πρόσθετη γνωμοδότηση λαμβάνει υπόψη τη συνεχιζόμενη διαδικασία του Εξαμήνου και παρέχει στοιχεία για τον επόμενο κύκλο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό το τρέχον έτος. Μετά την επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, το γεωπολιτικό τοπίο άλλαξε δραματικά, οι προτεραιότητες μετατοπίστηκαν και η πολιτική προσαρμόστηκε, όπως αντικατοπτρίζεται στις ανακοινώσεις για το σχέδιο RepowerEU (3) και το ευρωπαϊκό μας μοντέλο ανάπτυξης (4). Το Εξάμηνο, το οποίο υφίσταται μια συστημική αλλαγή, αποδείχθηκε ένα αξιόπιστο πλαίσιο για τον συντονισμό της πολιτικής της ΕΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Στην εαρινή δέσμη μέτρων, οι επιπτώσεις της τρέχουσας κρίσης αποτυπώνονται και πάλι συνολικά. Όπως και στην ανακοίνωση (5), η παρούσα γνωμοδότηση δομείται γύρω από τις παραμέτρους του προγράμματος για την ανταγωνιστική βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι επακόλουθες κυρώσεις, σε συνδυασμό με τα μέτρα ανάσχεσης που εφαρμόζονται στην Κίνα και την επιβράδυνση της ανάπτυξης στις ΗΠΑ, πλήττουν την οικονομία της ΕΕ. Η ταχεία αύξηση των τιμών της ενέργειας και των ειδών διατροφής τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, ο οποίος διαβρώνει την αγοραστική δύναμη και παρεμποδίζει την ανταγωνιστικότητα. Η ΕΕ είναι ευάλωτη λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της μεγάλης της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και της υψηλής της ενσωμάτωσης στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Στη θερινή πρόβλεψη, οι εκτιμήσεις για την πραγματική ανάπτυξη του ΑΕΠ έπεσαν στο 2,7 % το 2022, ενώ οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό αναθεωρήθηκαν και αντικατοπτρίζουν πλέον τον πρωτοφανή υψηλό μέσο όρο του 8,3 % το 2022 (6). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι η άνευ προηγουμένου φύση και το μέγεθος των κραδασμών που δημιούργησε ο πόλεμος καθιστούν τις προβλέψεις εξαιρετικά αβέβαιες. Περαιτέρω αυξήσεις τιμών, σε συνδυασμό με δευτερογενείς επιπτώσεις, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις στασιμοπληθωριστικές δυνάμεις και είναι πιθανό να υπάρξουν πολιτικές επιπτώσεις. Οι γεωπολιτικές εντάσεις και η νόσος COVID-19 παραμένουν σοβαροί παράγοντες κινδύνου (7). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η πρόσφατη κρίση ασκεί πίεση σε όλους τους βασικούς στόχους μιας οικονομικής πολιτικής προσανατολισμένης στην ευημερία (8), συγκεκριμένα: περιβαλλοντική βιωσιμότητα, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, πλήρη απασχόληση και ποιοτική εργασία, δίκαιη κατανομή, υγεία και ποιότητα ζωής, χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σταθερότητα των τιμών, ισορροπημένο εμπόριο με βάση μια δίκαιη και ανταγωνιστική βιομηχανική και οικονομική δομή και σταθερά δημόσια οικονομικά. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ρητά την έκκλησή της για μια ισορροπημένη προσέγγιση πολιτικής, η οποία εστιάζει σε όλους τους ανωτέρω στόχους προκειμένου να αντιμετωπίσει μακροχρόνια προβλήματα και να ανταποκριθεί επαρκώς στις παρούσες πρόσφατες κρίσεις, σύμφωνα με το άρθρο 3 της ΣΕΕ. Η τήρηση των στόχων και των αρχών της ΕΕ αποτέλεσε τη βάση της ευημερίας της ΕΕ στο παρελθόν και αποτελεί επίσης τη βάση για τη σημερινή και μελλοντική πολιτική σταθερότητα, την ανοδική σύγκλιση, την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα σε νέες κρίσεις. Η αντίδραση της ΕΕ στη ρωσική επίθεση δεν πρέπει να θέτει σε κίνδυνο τη δικαιοσύνη και τους περιβαλλοντικούς στόχους. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι λόγοι για τις πρωτοφανείς αυξήσεις των τιμών είναι πολλαπλοί και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ελλείψεις της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η ίδια η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen ορθώς δήλωσε ότι ο τρέχων σχεδιασμός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δεν λειτουργεί πια και πρέπει να μεταρρυθμιστεί (9). Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να προωθήσουν ταχέως τη μεταρρύθμιση της αγοράς ενέργειας της ΕΕ και, στο πλαίσιο αυτό, να αντιμετωπίσουν επίσης την επιζήμια βραχυπρόθεσμη αστάθεια και τις μακροπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών. Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως τη λήψη δραστικών, έκτακτων και προσωρινών μέτρων. Πιθανά σημεία εκκίνησης περιλαμβάνουν το φαινόμενο αξιολογικής κατάταξης, το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Χρηματιστήριο (ΕΕΧ), την κατάχρηση ισχύος στην αγορά και τον αντίκτυπο κερδοσκοπικών συναλλαγών και συναλλαγών υψηλής συχνότητας. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να αποσυνδεθούν από τις τιμές του φυσικού αερίου και θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ανώτατα όρια τιμών. Τα απροσδόκητα κέρδη θα πρέπει να απορροφηθούν μέσω εισφορών, με μέριμνα να μην αποθαρρύνονται οι επενδύσεις σε λύσεις χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΕ πρέπει να εστιάσει κυρίως στην επίδειξη αλληλεγγύης προς τον λαό της Ουκρανίας, στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ και στην επιδίωξη της ειρήνης. Αυτό συνάδει με το άρθρο 21 της ΣΕΕ, το οποίο ορίζει ότι, μεταξύ άλλων, η Ένωση πρέπει να εφαρμόζει πολιτικές για τη «διαφύλαξη των αξιών της, των θεμελιωδών της συμφερόντων, της ασφάλειας, της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητάς της», «την εδραίωση και στήριξη της δημοκρατίας» και «τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας». Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης τους στόχους που κατοχυρώνονται στη Διακήρυξη των Βερσαλλιών του Συμβουλίου, δηλαδή την ενίσχυση της κυριαρχίας της ΕΕ με τη μείωση των στρατηγικών της εξαρτήσεων, την αύξηση της ασφάλειας του εφοδιασμού στον τομέα των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας και τη σταδιακή κατάργηση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα από τη Ρωσία. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τα μέτρα που λαμβάνονται για τη σταδιακή κατάργηση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και ζητεί την ανάληψη περαιτέρω δράσης προς την κατεύθυνση αυτή. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ο ΜΑΑ έχει γίνει το βασικό εργαλείο για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων πολιτικής της ΕΕ στο πλαίσιο του Εξαμήνου και, πράγματι, έχει ήδη συμβάλει αποφασιστικά στη σταθεροποίηση της οικονομίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, στην ενίσχυση της διττής μετάβασης και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών. Στο εξής, ο ΜΑΑ θα διαδραματίζει βασικό ρόλο στην κινητοποίηση και την κατεύθυνση πόρων με στόχο την αντιμετώπιση της πρόσφατης κρίσης και την εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU. Τα κράτη μέλη καλούνται να προτείνουν ένα ειδικό κεφάλαιο για το σχέδιο REPowerEU στα ΕΣΑΑ τους με βάση τις νέες ειδικές ανά χώρα συστάσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της αποτελεσματικής και βιώσιμης εφαρμογής των επικαιροποιημένων ΕΣΑΑ, ούτως ώστε να έχουν θετικό και απτό αντίκτυπο στην ευημερία των ανθρώπων. Ωστόσο, η σύνδεση της επίτευξης των στόχων που ορίζονται στα ΕΣΑΑ με την εκταμίευση των δόσεων του ΜΑΑ καθιστά τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις πιο σημαντικές. Αυτή η αλλαγή στις διαδικασίες πρέπει να παρακολουθείται και να αξιολογείται. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να διασφαλίσουν ότι ακολουθείται μια ισορροπημένη προσέγγιση. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ειδικότερα, η στενότερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία του Εξαμήνου είναι απαραίτητη σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλες οι κοινωνικές ομάδες εκπροσωπούνται σωστά, να προωθηθούν εξατομικευμένες λύσεις που υποστηρίζονται πλήρως από την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και να επιτευχθεί ευρεία αποδοχή των ΕΣΑΑ. Η ΕΟΚΕ ζητά μια μεταρρύθμιση του Εξαμήνου που εγγυάται την αποτελεσματική και ποιοτική συμμετοχή μέσω οδηγίας ή κανονισμού. Κατά τη διάρκεια μιας επίσημης διαδικασίας διαβούλευσης που βασίζεται σε κανόνες και διαφανείς διαδικασίες, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να ενημερώνονται δεόντως και εγγράφως, και να τους παρέχεται επαρκής χρόνος ώστε να αναλύουν τις προτάσεις και να συντάσσουν τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις τους. Η συμπερίληψη ή η απόρριψη αυτών των προτάσεων θα πρέπει να συνοδεύεται από αιτιολόγηση που θα περιλαμβάνεται σε δημόσια έγγραφα. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Στο πλαίσιο των ΕΣΑΑ, η ΕΟΚΕ εκτιμά τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για «αξιοποίηση της επιτυχούς εφαρμογής της αρχής της εταιρικής σχέσης στον προγραμματισμό και την υλοποίηση της πολιτικής για τη συνοχή», όπως ζήτησε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την ΕΣΒΑ 2022. Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών πρέπει να καταστεί υποχρεωτική. Στο πρώτο ψήφισμά της (10) σχετικά με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην εκπόνηση των σχεδίων, η ΕΟΚΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτή ήταν εν πολλοίς ανεπαρκής στην πλειονότητα των κρατών μελών και ζήτησε να καθοριστούν ελάχιστα πρότυπα για τέτοιες διαβουλεύσεις. Στο δεύτερο ψήφισμά της (11), η ΕΟΚΕ κάλεσε πολλά κράτη μέλη να βελτιώσουν τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τη διαφανή εφαρμογή και παρακολούθηση, καθώς και την παροχή πληροφοριών στο κοινό, ενθαρρύνοντας παράλληλα περαιτέρω τον διάλογο σχετικά με τα ΕΣΑΑ με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, γεγονός που θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην πρόληψη της κατάχρησης και της απάτης. Επιπλέον, το ψήφισμα περιλαμβάνει ορθές πρακτικές, όπως να συσταθεί φορέας παρακολούθησης που περιλαμβάνει την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, κάτι που μπορεί να χρησιμεύσει ως παράδειγμα για άλλα κράτη μέλη. Κατά την ετήσια διάσκεψή της, η Ομάδα «Ευρωπαϊκό Εξάμηνο» της ΕΟΚΕ επανέλαβε την έκκλησή της να καταστεί υποχρεωτική η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών εκ του νόμου (12). Η έκκληση για τη δέουσα συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών αντικατοπτρίζεται επίσης στην κοινή έκθεση πρωτοβουλίας της Επιτροπής Προϋπολογισμών και της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής σχετικά με την εφαρμογή του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (13), η οποία παρέχει τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην έκθεση επανεξέτασης σχετικά με την εφαρμογή του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την οποία ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 29 Ιουλίου 2022 (14). |
| --- | --- |

2.9.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.   Ενέργεια και περιβαλλοντική βιωσιμότητα

| 3.1.1. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δικαίως επισημαίνει ότι η επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές «θα μειώσει την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ παράλληλα θα συμβάλει στην επίτευξη των κλιματικών στόχων μας για το 2030». Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η περιβαλλοντική βιωσιμότητα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο και χαιρετίζει τον στόχο αύξησης του μεριδίου της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τουλάχιστον 45 % του συνολικού ενεργειακού μείγματος της ΕΕ, παράλληλα με τον στόχο ενεργειακής απόδοσης που αποσκοπεί στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 13 % έως το 2030 ως μέρος του σχεδίου REPowerEU. Ομοίως, οι συστάσεις σχετικά με τις επενδύσεις στην ενέργεια είναι ευπρόσδεκτες, θα πρέπει δε να επικεντρώνονται, μεταξύ άλλων, στη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών, στην προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας και της απαλλαγής της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, στην έρευνα και στην καινοτομία, και στην ενίσχυση των υποδομών, μεταξύ άλλων σε διασυνοριακό πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, υπήρχε ήδη ένα χάσμα μεταξύ των επενδυτικών αναγκών και της χρηματοδότησης. Προκειμένου να επιτευχθεί ο ενδιάμεσος στόχος της μείωσης των εκπομπών κατά 55 % σε σύγκριση με το 1990 έως το 2030, έχει εκτιμηθεί ότι οι ετήσιες πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες φτάνουν έως και τα 520 δισεκατ. ευρώ (15). Προκύπτουν περαιτέρω ανάγκες για κατάρτιση και αναβάθμιση δεξιοτήτων, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και για βασικές τεχνολογίες, όπως οι συσσωρευτές. Από την άλλη πλευρά, περίπου το 30 % του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 θα διατεθεί στην πράσινη μετάβαση. Η πολιτική συνοχής αναμένεται να αποφέρει περίπου 100 δισεκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, ενώ 224,1 δισεκατ. ευρώ θα πρέπει να προέλθουν από τον ΜΑΑ (16). Από την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προκύπτει ότι το σχέδιο REPowerEU συνεπάγεται πρόσθετη επένδυση ύψους 210 δισεκατ. ευρώ έως το 2027, επιπλέον των αναγκαίων κονδυλίων για την επίτευξη των στόχων των προτάσεων της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 % Για την κινητοποίηση χρηματοδότησης, προτείνονται διάφορες πιθανότητες που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη συνιστώσα της δανειακής στήριξης στο πλαίσιο του ΜΑΑ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παράσχει δομημένη άποψη που θα καταδεικνύει ποια κονδύλια της ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιηθούν και σε ποιο βαθμό οι επενδύσεις πρέπει να καλύπτονται από προγράμματα της ΕΕ, από τα κράτη μέλη, από ιδιωτικά ή συνδυαστικά χρηματοδοτικά μέσα. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα και του κοινού ενδιαφέροντος για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν ταχέως και πλήρως τις ευκαιρίες που τους παρέχουν το NGEU, τα ΕΣΑΑ και το πρόσφατο σχέδιο REPowerEU. Εάν τα υφιστάμενα μέτρα αποδειχθούν ανεπαρκή για την κάλυψη των πιθανών αυξανόμενων χρηματοδοτικών αναγκών, θα πρέπει να αναληφθεί περαιτέρω δράση. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη σύσταση Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (17) με σκοπό την παροχή άμεσης στήριξης σε περιπτώσεις καταστροφών. Επιπλέον, ακόμη και αν εφαρμοστεί ένας χρυσός κανόνας, ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται να εξακολουθούν να μην έχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν τα ποσά που απαιτούνται χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική τους βιωσιμότητα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενίσχυσης του NGEU ή/και του InvestEU. Η σύνδεση των επιχορηγήσεων ή/και των δανείων με επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια δίκαιη και ισορροπημένη προσέγγιση για την ενίσχυση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της παραγωγικότητας. Σε κάθε περίπτωση, κατά την αναδιάρθρωση των υφιστάμενων ταμείων, καθώς και στο πλαισίου του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να περικοπούν οι πόροι που σχετίζονται με κοινωνικούς στόχους και μια δίκαιη μετάβαση. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς τονίζει ότι «ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας θα επιτύχει μόνο εάν είναι δίκαιος και χωρίς αποκλεισμούς και αν όλοι μπορούν να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που προσφέρει η διττή μετάβαση» (18). Αυτό δεν πρέπει να είναι κούφια λόγια. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για χαρτογράφηση και ανάλυση της επίδρασης που θα έχει η μετάβαση στην απασχόληση και στις δεξιότητες (19). Σε καιρούς ανασφάλειας και κρίσεων θα πρέπει να δίνεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή στον κοινωνικό διάλογο και τη χρηστή εταιρική διακυβέρνηση με τη συμμετοχή των εργαζομένων και την ανάμειξη των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Τέλος, όλες οι πτυχές της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας και της πρόληψης της ρύπανσης, θα πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν υψηλή προτεραιότητα. Η αρχή της «μη πρόκλησης σοβαρής βλάβης» θα πρέπει επίσης να εφαρμόζεται στο πλαίσιο των επικαιροποιημένων ΕΣΑΑ. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Παραγωγικότητα

| 3.2.1. | Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα πρέπει να οδηγήσει σε περαιτέρω οικονομική και κοινωνική ανοδική σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς και τα σχετικά εμπόδια. Η παροχή βοήθειας στις περιφέρειες προκειμένου να απελευθερώσουν πλήρως το δυναμικό τους θα συμβάλει σε μια πιο ολοκληρωμένη ενιαία αγορά, αλλά και θα ενισχύσει την παραγωγικότητα της ΕΕ και θα συνεισφέρει και στην ενεργειακή βιωσιμότητα, καθώς η ικανότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές διαφέρει σημαντικά μεταξύ περιφερειών. Είναι απαραίτητο να σημειωθεί πρόοδος στην ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και της τραπεζικής ένωσης, και παράλληλα να διασφαλιστεί η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών για περαιτέρω αξιόπιστη και υγιή χρηματοδότηση και επενδύσεις. Ειδικότερα, ο δανεισμός για το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενισχύει τις κεφαλαιαγορές της ΕΕ και τον διεθνή ρόλο του ευρώ. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει το βιώσιμο χρηματοδοτικό πλαίσιο που στοχεύει στη διοχέτευση των ιδιωτικών επενδύσεων προς τη βιωσιμότητα, ενώ τονίζει επίσης τη σημασία της εξέτασης των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει μια ολοκληρωμένη πολιτική προσέγγιση που περιλαμβάνει επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την προώθηση της παραγωγικότητας με δίκαιο και ισορροπημένο τρόπο. Οι μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στην αποτελεσματική δημόσια διοίκηση, στις σύγχρονες υποδομές μεταφορών, στην ποιοτική κατάρτιση και εκπαίδευση, καθώς και στην αποδοτική χρήση των πόρων. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι είναι απαραίτητα ανεξάρτητα, ποιοτικά και αποδοτικά δικαστικά συστήματα και εύρυθμα πλαίσια καταπολέμησης της διαφθοράς. Η έρευνα και η καινοτομία, μαζί με την εκπαίδευση, εξακολουθούν να αποτελούν ζωτικής σημασίας εργαλεία για την τόνωση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, της ανοδικής σύγκλισης και της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη διευκόλυνση της μεταφοράς γνώσεων, την παραγωγή αριστείας, την προώθηση της επιχειρηματικής καινοτομίας και την προσέλκυση ταλέντων, μεταξύ άλλων. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Η ΕΟΚΕ σχολιάζει την ανακοίνωση σχετικά με το ευρωπαϊκό μας μοντέλο ανάπτυξης ως εξής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει τις ενέργειες που αποσκοπούν στη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων, όπως οι διεθνείς εταιρικές σχέσεις, οι βιομηχανικές συμμαχίες, οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και, ειδικότερα, η διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ τονίζει πόσο σημαντικό είναι να προωθήσει η ΕΕ ένα θεματολόγιο ελεύθερων συναλλαγών με δίκαιο τρόπο, χωρίς να παραβλέπονται οι περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί στόχοι κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού. Όσον αφορά τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες και προμήθειες κρίσιμης σημασίας, η ΕΕ δεν θα πρέπει να δημιουργήσει νέες εξαρτήσεις από κράτη που δεν συμμερίζονται τις αξίες της ΕΕ, αλλά να επιδιώξει τη στρατηγική της αυτονομία. Επιπλέον, η παραγωγή βασικών προϊόντων, όπως τα φάρμακα, θα πρέπει να μεταφερθεί στην ΕΕ για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητά τους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Η ψηφιοποίηση αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την πράσινη μετάβαση, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς υπογραμμίζει τέσσερις τομείς δράσης και συγκεκριμένα: ανάπτυξη της ψηφιακής εκπαίδευσης, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων, ασφαλείς και βιώσιμες ψηφιακές υποδομές και υποδομές συνδεσιμότητας, ψηφιακός μετασχηματισμός των επιχειρήσεων και ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών και των εκπαιδευτικών συστημάτων. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις σε βασικές ψηφιακές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων της κυβερνοασφάλειας, της τεχνητής νοημοσύνης, των χώρων δεδομένων και των ημιαγωγών. Η ΕΟΚΕ ζητεί βιώσιμη ψηφιοποίηση μέσω της διαφύλαξης των κοινωνικών δικαιωμάτων, της ενίσχυσης της ενεργειακής απόδοσης και της μείωσης των ηλεκτρονικών αποβλήτων και της χρήσης νερού. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ισχυρίζεται ότι μεγάλο μέρος των επενδύσεων για τη χρηματοδότηση της διττής μετάβασης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας θα προέλθει από τον ιδιωτικό τομέα, ενώ οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να είναι καλά στοχευμένες και να συμβάλλουν στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και τη διόρθωση των αδυναμιών της αγοράς. Στην πραγματικότητα, η ΕΕ αποσκοπεί στην κινητοποίηση τουλάχιστον 1 τρισ. ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ και των συνδεδεμένων μέσων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθώς ισχυρίζεται ότι η δημόσια στήριξη πρέπει να κατευθύνεται σωστά προς έργα με σαφή προστιθέμενη αξία και ότι η πολιτική ανταγωνισμού θα πρέπει να διαδραματίσει βασικό ρόλο. Ειδικότερα στο πλαίσιο του InvestEU ή παρόμοιων προγραμμάτων, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για διαφάνεια και παρακολούθηση για τη διασφάλιση της ακεραιότητας και την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Οι απροσδόκητες επιπτώσεις θα πρέπει να αποφευχθούν με τη διασφάλιση ότι οι επενδύσεις που θα είχαν πραγματοποιηθεί ούτως ή άλλως δεν επιδοτούνται. Η κατανομή πόρων πρέπει να γίνεται με διαφανή τρόπο και οι κίνδυνοι θα πρέπει να επιμερίζονται με νομικά δεσμευτικό τρόπο, ούτως ώστε να μην επιβαρύνονται υπερβολικά οι δημόσιοι τομείς. Σε σύγκριση με τη δημόσια χρηματοδότηση, δεν θα πρέπει να προκύψει υψηλότερο κόστος και τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων θα πρέπει να συνδεθούν με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και με τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων, των περιβαλλοντικών προτύπων και των φορολογικών υποχρεώσεων. |
| --- | --- |

3.2.5.

3.3.   Αντικειμενικότητα

| 3.3.1. | Ενώ η ΕΕ γνωρίζει σχετική ευημερία κατά τα παγκόσμια πρότυπα, οι ανισότητες μεταξύ και εντός των κρατών μελών και των περιφερειών αποτελούν σημαντική πρόκληση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι, χάρη σε μια άμεση πολιτική απόκριση, οι συνολικές εισοδηματικές ανισότητες και ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού παρέμειναν σχετικά σταθεροί το 2019 και το 2020, ενώ οι μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις είναι αβέβαιες. Πολλοί που ήδη αντιμετώπιζαν χειρότερες συνθήκες έχουν πληγεί δυσανάλογα. Οι αυξήσεις των τιμών έπληξαν περισσότερο τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα. Επιπλέον, οι τιμές των κατοικιών συνέχισαν να αυξάνονται σημαντικά, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη σημείωσαν την ταχύτερη αύξηση κατά την τελευταία δεκαετία, ενώ τα επιτόκια αρχίζουν να αυξάνονται. Εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν καθώς έχει μειωθεί το διαθέσιμο εισόδημά τους και αγωνίζονται να τα βγάλουν πέρα οικονομικά. Εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστιες αβεβαιότητες. Οι καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα αυξάνονται και η διττή μετάβαση προκαλεί διαρθρωτικές αλλαγές. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Η κοινωνική βιωσιμότητα δεν αποτελεί μόνο αυτοσκοπό αλλά και προϋπόθεση για μια σταθερή οικονομική και πολιτική κατάσταση, δίκαιη παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα. Η μείωση των πραγματικών εισοδημάτων και οι θολές προσδοκίες επηρεάζουν όχι μόνον την ατομική ευημερία, αλλά και την οικονομική ζήτηση και, συνεπώς, τα επενδυτικά σχέδια, την παραγωγή και την ανάπτυξη. Επιπλέον, ενώ ο τραπεζικός τομέας αποδείχθηκε ανθεκτικός και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί σημαντικά, εκτός από την περίπτωση τριών κρατών μελών, αυτή η ανθεκτικότητα μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο εάν υπάρξει περαιτέρω οικονομική ύφεση. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για τέτοιες δευτερογενείς επιπτώσεις. Ενόψει της αύξησης των τιμών, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να προστατευθούν οι πλέον ευάλωτοι πολίτες και να διαφυλαχθεί η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα οποία δημιουργούν σημαντικό μέρος της ζήτησης. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει θερμά τα μέτρα που ελήφθησαν για την προστασία των πιο ευάλωτων και για την άμβλυνση των κοινωνικών επιπτώσεων που είχαν οι πολλαπλές κρίσεις στην ΕΕ, όπως για παράδειγμα ο μηχανισμός SURE, καθώς και για την υποστήριξη των ατόμων που φεύγουν από την Ουκρανία. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη σημασία που έχει η διασφάλιση της πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα, η επαρκής κάλυψη από δίκτυα κοινωνικής προστασίας, η οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση, καθώς και τα αποτελεσματικά, ανθεκτικά και βιώσιμα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στην ανάγκη στήριξης των νέων που πλήττονται από την ενεργειακή κρίση. Πράγματι, η πλήρης εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων είναι ζωτικής σημασίας: η εφαρμογή του στο πλαίσιο του κύκλου του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και, παράλληλα, η παρακολούθησή του μέσω του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Τέλος, οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις στο πλαίσιο των ΕΣΑΑ, που συμβάλλουν στην κοινωνική ένταξη και την ανθεκτικότητα, είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτες. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Οι συνεντεύξεις που διεξήχθησαν στο πλαίσιο του ψηφίσματος της ΕΟΚΕ σχετικά με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών δείχνουν ότι η κοινωνική διάσταση σε ορισμένα ΕΣΑΑ ήταν σχετικά ανεπαρκώς ανεπτυγμένη. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί προσοχή στις επιπτώσεις στην κατανομή και να εξεταστεί προσεκτικά ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των ΕΣΑΑ. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητά να γίνει εκτίμηση των απαιτούμενων επενδύσεων για την υλοποίηση του πυλώνα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία της επίτευξης ισορροπίας μεταξύ των οικονομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων στην αγορά εργασίας. Τα εθνικά δικαιώματα προστασίας των εργαζομένων δεν θα πρέπει ποτέ να χαρακτηρίζονται ως διοικητικοί φραγμοί στην αγορά (20). Κατά την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, τα κοινωνικά και τα εργασιακά δικαιώματα θα πρέπει να γίνονται εξίσου σεβαστά, προκειμένου να διασφαλίζεται η επίτευξη προόδου της ΕΕ προς την κατεύθυνση της οικονομικής, της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας με δίκαιο τρόπο. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Μακροοικονομική σταθερότητα

| 3.4.1. | Η ενεργοποίηση και η εφαρμογή εθνικής και κοινοτικής δημοσιονομικής στήριξης μεγάλης κλίμακας συνέβαλε αποφασιστικά στη διασφάλιση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας, κυρίως επειδή οδήγησε σε αυξημένη εμπιστοσύνη. Επιπλέον, ενώ η οικονομική ανάκαμψη επηρεάστηκε σοβαρά από το ξέσπασμα του πολέμου, ο επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός το 2022 είναι πολύ πιθανό να συμβάλει στον εκ νέου μετριασμό του αντίκτυπου της πρόσφατης κρίσης και στη διαφύλαξη της σταθερότητας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δυνατότητα λειτουργίας αυτόματων σταθεροποιητών και για την ενίσχυση των επενδύσεων με στόχο την υλοποίηση της διττής μετάβασης. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η γενική ρήτρα διαφυγής συνεχίζει να ισχύει σε όλη τη διάρκεια του 2023, καθώς, πράγματι, η οικονομική κατάσταση της ΕΕ δεν έχει επανέλθει και τα κράτη μέλη πρέπει να είναι σε θέση να αντιδρούν άμεσα όταν χρειάζεται. Αναγνωρίζοντας ότι η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια για πρώτη φορά μέσα σε έντεκα χρόνια, η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως να ληφθούν μέτρα πολιτικής που θα διασφαλίζουν τη διατήρηση των επιτοκίων των ευρωπαϊκών ομολόγων σε λογικά επίπεδα και την πρόληψη των αναταραχών στις χρηματοπιστωτικές αγορές, προκειμένου να μην τεθούν σε κίνδυνο οι ιδιωτικές επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση και να αποφευχθεί η ύφεση. Αν και οι στόχοι αυτοί ενδέχεται να απαιτούν εκτεταμένη χρήση της εργαλειοθήκης της ΕΚΤ, η νομισματική πολιτική από μόνη της δεν θα μπορέσει να θέσει υπό έλεγχο την τρέχουσα δυναμική των τιμών με βιώσιμο τρόπο. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα δημοσιονομικά μέτρα διακριτικής ευχέρειας που στοχεύουν στον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας, οι οποίες υπολογίζονται στο 0,6 % του ΑΕΠ της ΕΕ το 2022, για τις πιο ευάλωτες και ιδιαίτερα ευάλωτες βιομηχανίες. Ωστόσο, η έλλειψη ενέργειας και ο αντίκτυπος στις τιμές άλλων βασικών προϊόντων ενδέχεται να είναι επίσης σημαντικοί μεσοπρόθεσμα, παράλληλα με τις συνεχιζόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και την περαιτέρω καθοδική πίεση στην οικονομία της ΕΕ. Επιπλέον, οι χαμηλές προοπτικές ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τις εντεινόμενες πιέσεις στις τιμές, θέτουν νέα διλήμματα για την οικονομική πολιτική της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να αντιδράσει στην υπό εξέλιξη οικονομική κατάσταση. Η κατάσταση πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά, ώστε να εντοπίζονται σε πρώιμο στάδιο νέες δυσκολίες που καθιστούν αναγκαία μια σταθεροποιητική δημοσιονομική ώθηση και να αναμένεται η ανάγκη να επεκταθούν τα υποστηρικτικά μέτρα. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις σχετικά με τον περιορισμό της αύξησης των τρεχουσών δαπανών που χρηματοδοτούνται από εθνικά κονδύλια κάτω από τη μεσοπρόθεσμη δυνητική παραγωγή σε κράτη μέλη με υψηλό χρέος, ενώ τονίζει ότι οποιοσδήποτε έλεγχος των πρωτογενών τρεχουσών δαπανών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές επιπτώσεις, προειδοποιεί δε για περικοπές στις κοινωνικές, ιατροφαρμακευτικές και εκπαιδευτικές δαπάνες. Αντιθέτως, οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με προσανατολισμένο στην ευημερία τρόπο, για παράδειγμα με την προώθηση της έρευνας και της ανάπτυξης και την περαιτέρω προαγωγή της κατάρτισης. Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης αμφιβολίες σχετικά με την αξιολόγηση της σκοπιμότητας της πρότασης για την έναρξη διαδικασιών υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) την άνοιξη του 2023 και επισημαίνει το γεγονός ότι οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ ελάχιστα εφαρμόστηκαν (21) και ότι οι κυρώσεις της φάσης 2 της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος δεν εφαρμόστηκαν ποτέ, καθώς σε μια περίοδο οικονομικής δυσπραγίας θα επιδείνωναν ακόμη χειρότερα την κατάσταση. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ αμφισβητεί την πιθανή εφαρμογή των ΔΥΕ, ενώ η ρήτρα διαφυγής εξακολουθεί να είναι ενεργή. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τις παρατηρήσεις της σχετικά με τις ελλείψεις του τρέχοντος δημοσιονομικού πλαισίου και την έκκλησή της για εκσυγχρονισμό του πλαισίου, μεταξύ άλλων, μέσω του καθορισμού ρεαλιστικών και λειτουργικών στόχων για το έλλειμμα και το χρέος (22), ενσωματώνοντας έναν «χρυσό κανόνα» για τις επενδύσεις και επιτρέποντας μεγαλύτερη ευελιξία και διαφοροποιήσεις ανά χώρα, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Πρέπει να διαφυλαχθεί μια σταθερή αξία του ευρώ μέσω μιας ισορροπημένης νομισματικής και δημοσιονομικής προσέγγισης σύμφωνα με τη χρηστή μακροοικονομική διακυβέρνηση. Η ΕΟΚΕ κάλεσε επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο, κατά την οποία δεν θα πρέπει να κινηθεί η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, πριν τεθεί σε ισχύ το αναθεωρημένο πλαίσιο (23). Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τόνισε στο ψήφισμά του της 8ης Ιουλίου 2021, «ότι είναι σημαντικό να υπάρχει σαφής πορεία προς ένα επανεξετασμένο δημοσιονομικό πλαίσιο, κατά προτίμηση πριν από την απενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής» και ότι «στο παρόν πλαίσιο, η εφαρμογή του τρέχοντος δημοσιονομικού πλαισίου ιδίως στις πορείες προσαρμογής, θα συνεπαγόταν μεγάλη ταχύτητα μείωσης του χρέους που θα υπονόμευε την πορεία ανάκαμψης των οικονομιών». Τέλος, προκειμένου να αποφευχθούν οι κίνδυνοι για τη σταθερότητα και να ενισχυθεί η ετοιμότητα και η ικανότητα αντιμετώπισης κρίσεων, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο δημιουργίας κατάλληλων ταμείων της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τη σύσταση ότι πρέπει να συνεχιστούν οι συντονισμένες προσπάθειες για την ενίσχυση της καταπολέμησης του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της φοροδιαφυγής, καθώς και των επακόλουθων δευτερογενών επιπτώσεων μεταξύ τω κρατών μελών. Επιπλέον, ζητά εν προκειμένω την ανάληψη συντονισμένης δράσης. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συμφωνία του ΟΟΣΑ σχετικά με τη μεταρρύθμιση της φορολογίας των εταιρειών και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να την εφαρμόσουν ταχέως. Η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει τη συμφωνία αυτή σε διεθνές επίπεδο, ιδίως με τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους. Επιπλέον, ευπρόσδεκτες στρατηγικές είναι η μετατόπιση της φορολογικής επιβάρυνσης από την εργασία προς τη στήριξη της διττής μετάβασης, με την προϋπόθεση ότι εξετάζονται προσεκτικά οι επιπτώσεις στην κατανομή. Για παράδειγμα, ο φόρος ακίνητης περιουσίας προκαλεί λιγότερες στρεβλώσεις και θα επέτρεπε τη μετατόπιση της φορολογίας από την εργασία. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, στο πλαίσιο της διασφάλισης συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, εξετάζονται μόνο μέτρα που σχετίζονται με τις δαπάνες και όχι μέτρα που βασίζονται στα έσοδα. Συνολικά, ένα δίκαιο σύστημα εσόδων αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και την αποκατάσταση υγιών δημόσιων οικονομικών, ιδίως στις υπερχρεωμένες χώρες. |
| --- | --- |

3.4.5.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 50).

1

(2)  Βλέπε Ευρωπαϊκές οικονομικές προβλέψεις. Άνοιξη 2020 (europa.eu), σελίδα 1.

2

(3)  COM(2022) 230 final.

3

(4)  Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Προς μια πράσινη, ψηφιακή και ανθεκτική οικονομία: το ευρωπαϊκό μας μοντέλο ανάπτυξης».

4

(5)  Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2022: Ανακοίνωση για την εαρινή δέσμη |— Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu).

5

(6)  Θερινές οικονομικές προβλέψεις του 2022: Ο πόλεμος της Ρωσίας επιδεινώνει τις προοπτικές (europa.eu).

6

(7)  Εαρινές οικονομικές προβλέψεις για το 2022: Η ρωσική εισβολή δοκιμάζει την οικονομική ανθεκτικότητα της ΕΕ | Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu).

7

(8)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 50).

8

(9)  Ομιλία της προέδρου της Επιτροπής Ursula von der Leyen κατά τη συζήτηση στη σύνοδο ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (8.6.2022) σχετικά με τα συμπεράσματα της έκτακτης συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 30ής και 31ης Μαΐου 2022.

9

(10)  ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 1.

10

(11)  Βλέπε ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας;» (ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ. 1).

11

(12)  Ετήσια διάσκεψη της ειδικής ομάδας «Ευρωπαϊκό Εξάμηνο» 2022 —| Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (europa.eu).

12

(13)  2021/2251 (INI), σημείο 88.

13

(14)  COM(2022) 383 final.

14

(15)  Την τελευταία δεκαετία επενδύθηκαν έως και 683 δισεκατ. ευρώ ετησίως. Σε ένα μέσο σενάριο, οι πρόσθετες ετήσιες επενδυτικές ανάγκες υπολογίστηκαν σε 360 δισεκατ. ευρώ κατά μέσο όρο έως το 2030. Βλέπε Bruegel Policy Contribution, τεύχος αριθ. 18/21, Σεπτέμβριος 2021. Θα χρειαστούν ακόμη περισσότερες επενδύσεις μετά το 2030.

15

(16)  COM(2022) 231 final.

16

(17)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Χρηματοδότηση του Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή από το Ταμείο Συνοχής και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 23).

17

(18)  Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Προς μια πράσινη, ψηφιακή και ανθεκτική οικονομία» [COM(2022) 83 final].

18

(19)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προσαρμογή στον στόχο του 55 %»: Υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 101).

19

(20)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2022» (ΕΕ C 275 της 18.7. 2022, σ. 50), σημείο 3.2.3.

20

(21)  Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ τον Οκτώβριο του 2015, ο κανόνας μείωσης του χρέους κατά 1/20 δεν αναμενόταν να τηρηθεί από εννέα κράτη μέλη τα επόμενα τρία χρόνια. Η δεύτερη φάση της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος δεν τέθηκε σε εφαρμογή (Bruegel Policy Contribution, Μάρτιος 2016).

21

(22)  Ο Klaus Regling, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, προτείνει την προσαρμογή του δείκτη χρέους από 60 % σε 100 % και τη διατήρηση του ελλείμματος στο 3 % του ΑΕΠ ετησίως.

22

(23)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227και ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 11.

23

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/43 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/43

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόσθετες εκτιμήσεις σχετικά με τη σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ»

[COM(2021) 742 final]

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/07)

| Εισηγητής: | ο κ. Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Juraj SIPKO

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 22.3.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 6.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 170/1/2// |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

22.3.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

6.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

170/1/2//

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει ότι η τρέχουσα οικονομική ανάπτυξη της ζώνης του ευρώ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο οικονομικής, γεωοικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας. Η αβεβαιότητα αυτή απορρέει από δύο συνεχιζόμενους συστημικούς κλυδωνισμούς, συγκεκριμένα τον συνεχιζόμενο επιπολασμό της πανδημίας COVID-19 και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Υπάρχει επίσης ένας νέος κίνδυνος που συνδέεται με τον κατακερματισμό σε επίπεδο τομέων του διεθνούς εμπορίου, των πληρωμών, των κεφαλαιαγορών και των χρηματοπιστωτικών αγορών, συμπεριλαμβανομένης της μεταποίησης, της έρευνας και των μεταφορών. Οι συστημικοί κίνδυνοι οδήγησαν σε τεράστια συσσώρευση δημόσιου χρέους και σε αύξηση του πληθωρισμού. Ωστόσο, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν η ζώνη του ευρώ και τα κράτη μέλη της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η καταπολέμηση του συνεχιζόμενου επιπολασμού της πανδημίας COVID-19 κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ληφθούν όλα τα ουσιαστικά και συστημικά μέτρα για την αντιμετώπιση της νόσου, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα για άλλες πιθανές επιδημίες και πανδημίες. Η ΕΟΚΕ τονίζει, όπως επιβεβαιώνεται από την εμπειρία των δύο τελευταίων ετών, ότι το υψηλότερο ποσοστό απόδοσης των επενδύσεων παρατηρείται στον τομέα της υγείας. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του τερματισμού της ρωσικής επίθεσης και του πολέμου στην Ουκρανία καθώς και της αποκατάστασης της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας. Έτσι μπορούν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ανθεκτική, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη στις χώρες της ζώνης του ευρώ και στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις πολύ δυσμενείς πληθωριστικές τάσεις, οι οποίες οφείλονται κυρίως στην άνοδο των τιμών των βασικών εμπορευμάτων, των τροφίμων και της ενέργειας, καθώς και στη διαταραχή των αλυσίδων εφοδιασμού. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η αύξηση των επιτοκίων δεν αποτελεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο. Μια υπερβολικά αυστηρή νομισματική πολιτική μπορεί επίσης να αυξήσει τους κινδύνους ύφεσης και να καθυστερήσει τις ιδιωτικές επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση οι οποίες είναι κατεπειγόντως αναγκαίες. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΚΤ να διενεργήσει επαρκή αξιολόγηση της αναλογικότητας, αναλύοντας προσεκτικά τις παράπλευρες επιπτώσεις μιας αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής και τις συνέπειές της στους μακροπρόθεσμους στόχους για σταθερότητα των τιμών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να μειώσει τον δομικό πληθωρισμό χωρίς να θέσει σε κίνδυνο την οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ. Λόγω των προαναφερθέντων κινδύνων, η ΕΚΤ θα πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά στην εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Υπό το φως της απότομης αύξησης των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων, η ΕΟΚΕ συνιστά στους εθνικούς φορείς χάραξης οικονομικής πολιτικής να δημιουργήσουν ένα λειτουργικό και αποτελεσματικό κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας για τις πλέον ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των τμημάτων της μεσαίας τάξης που πλήττονται περισσότερο, το οποίο δεν θα αφήνει κανέναν στο περιθώριο. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τη διαρκώς αυξανόμενη συσσώρευση του δημόσιου χρέους. Ως εκ τούτου, συνιστά να ληφθούν μέτρα για μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική εξυγίανση. Προκειμένου να ανατροφοδοτηθούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο για δίκαιη φορολογία και, μέσω αυτής, για αποτελεσματική χρήση των δημόσιων πόρων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής λόγω της πανδημίας COVID-19 ήταν η σωστή απόφαση. Μολονότι έχει παραταθεί έως το 2023, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο περαιτέρω παράτασής της σε περίπτωση που εξακολουθούν να υφίστανται οι συστημικοί κίνδυνοι. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προετοιμάσει, χωρίς καθυστέρηση, συγκεκριμένα μέτρα για τη μεταρρύθμιση του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά τη δημιουργία μιας χρηματοοικονομικής ένωσης, πρέπει να θεσπιστούν και να εφαρμοστούν όλα τα ουσιαστικά και συστημικά μέτρα για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί τις αρμόδιες οργανώσεις και τα αρμόδια θεσμικά όργανα να ενώσουν τις δυνάμεις τους για τη δημιουργία μιας χρηματοοικονομικής ένωσης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον αρνητικό αντίκτυπο του κατακερματισμού. Επισημαίνει την αστάθεια της αγοράς κρατικών ομολόγων στις αγορές της ζώνης του ευρώ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας της 15ης Ιουνίου 2022 σχετικά με την κατάρτιση μέτρων για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού στη ζώνη του ευρώ. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον μετασχηματισμό των οικονομιών της ζώνης του ευρώ. Ταυτόχρονα, επισημαίνει τον υπαρξιακό κίνδυνο που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή. Υπό το πρίσμα αυτό, και παρά τις απρόβλεπτες πολύπλοκες γεωοικονομικές εξελίξεις, συνιστά τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη χρήση των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης, καθώς και άλλων χρηματοδοτικών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης της ιδιωτικής χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Όπως και άλλες χώρες της ΕΕ, οι χώρες της ζώνης του ευρώ αντιμετωπίζουν σήμερα συστημικούς κλυδωνισμούς, κινδύνους και απειλές. Ως εκ τούτου, δεδομένης της κρίσιμης περιόδου που διανύει η ανθρωπότητα, η ΕΟΚΕ καλεί όλες τις χώρες και τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση όλων των ιστορικά πρωτοφανών συστημικών κλυδωνισμών, κινδύνων και απειλών που έχει να αντιμετωπίσει σήμερα ο κόσμος. Οι καθυστερήσεις στη θέσπιση και την εφαρμογή μέτρων μπορεί να έχει εκτεταμένες συνέπειες, όχι μόνο όσον αφορά τις υλικές απώλειες αλλά, επίσης και προπαντός, όσον αφορά τις ανθρώπινες ζωές. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Ιστορικό και πλαίσιο

| 2.1. | Επί του παρόντος, υπάρχουν δύο συστημικοί πραγματικοί κλυδωνισμοί —η νόσος COVID-19 και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία— οι οποίοι, παράλληλα με τον επακόλουθο γεωοικονομικό κατακερματισμό, έχουν οδηγήσει σε υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Επιπλέον, η άνοδος των τιμών βασικών εμπορευμάτων και ειδών διατροφής έχει προκαλέσει σημαντικούς κοινωνικοοικονομικούς κινδύνους τόσο στη ζώνη του ευρώ όσο και στην ΕΕ. Υπό το πρίσμα της υπαρξιακής απειλής που παρουσιάζει η κλιματική αλλαγή, μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη ζώνη του ευρώ και τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι η μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι σημερινές οικονομικές εξελίξεις συνοδεύονται από πρωτοφανείς πραγματικούς εξωτερικούς κλυδωνισμούς στις χώρες της ζώνης του ευρώ. Ως εκ τούτου, από την άποψη των υποκείμενων μακροοικονομικών δεικτών, οι εξελίξεις αυτές δεν μπορούν να θεωρηθούν σταθερές. Επιπλέον, ορισμένα συγκεκριμένα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες διαρθρωτικές προκλήσεις στην πορεία τους προς την οικοδόμηση βιώσιμων, ανθεκτικών και χωρίς αποκλεισμούς οικονομιών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Πριν από αυτές τις δύο συστημικές διαταραχές, ο πληθωρισμός ήταν σχετικά χαμηλός σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Σχετικά χαμηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού καταγράφηκαν ακόμη και πριν από την έναρξη της κλιματικής κρίσης, ενώ ορισμένες χώρες της ζώνης του ευρώ γνώρισαν μάλιστα αποπληθωρισμό. Η σημερινή δυναμική του πληθωρισμού απαιτεί εκτεταμένη χρήση της εργαλειοθήκης της ΕΚΤ. Επί του παρόντος, ο πληθωρισμός αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη βιώσιμη, ανθεκτική και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ. Η μείωση και η σταθεροποίηση του πληθωρισμού και η διατήρησή του εντός του στόχου για τον πληθωρισμό, δηλαδή κάτω του 2 %, δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς κατάλληλες αλλαγές στη νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στο πλαίσιο αυτό, το Διοικητικό Συμβούλιο έλαβε τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εκπληρώσει την εντολή της ΕΚΤ για σταθερότητα των τιμών και διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Στο εγγύς μέλλον, είναι σημαντικό η ΕΚΤ να προχωρήσει προσεκτικά στην εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ο πληθωρισμός είναι ο υψηλότερος που έχει υπάρξει από τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης. Το εν λόγω απορρέει από μια σειρά παραγόντων που οδήγησαν σε σταδιακή αύξηση των ποσοστών πληθωρισμού ακόμη και κατά τη διάρκεια της επιδεινούμενης παγκόσμιας κρίσης της COVID-19. Η οικονομική ανάκαμψη που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη στη ζώνη του ευρώ επιδείνωσε περαιτέρω αυτή την αρνητική τάση λόγω του μειωμένου εφοδιασμού. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία συνέβαλε επίσης στην αύξηση των τιμών. Είναι θεμιτό να τεθεί το ερώτημα σε ποιο βαθμό η νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με τη χρήση όλων των μέσων που έχει στη διάθεσή της, μπορεί να επιβραδύνει την αύξηση του πληθωρισμού και να τον επαναφέρει σταδιακά στον δεδηλωμένο στόχο για τον πληθωρισμό, αλλά και να τον διατηρήσει εντός αυτού, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα του ενιαίου νομίσματος και την οικονομική ανάκαμψη από την κρίση της πανδημίας COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι τρέχουσες τάσεις του πληθωρισμού δεν είναι ούτε προσωρινές ούτε βραχυπρόθεσμες (όπως σημειώθηκε το φθινόπωρο του 2021), αλλά παρουσιάζουν υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Το δεύτερο εξάμηνο του περασμένου έτους, οι αυξήσεις των τιμών οφείλονταν κυρίως στις τιμές της ενέργειας, στη διαταραχή των αλυσίδων εφοδιασμού, στην ασυνήθιστα απότομη άνοδο των τιμών των βασικών εμπορευμάτων και στο υψηλότερο μεταφορικό κόστος. Δεδομένου ότι οι λόγοι για την τρέχουσα δυναμική των τιμών είναι περίπλοκοι, η νομισματική πολιτική από μόνη της δεν θα κατορθώσει να περιορίσει τον πληθωρισμό. Αυτό που χρειάζεται είναι η διαφοροποίηση των εισαγωγών ενέργειας και, ως εκ τούτου, η μείωση της εξάρτησης από τον εφοδιασμό από τη Ρωσία. Η διαφοροποίηση προσφέρει επίσης στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ μια ιστορική ευκαιρία να ξεκινήσουν επείγουσες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (π.χ. διοικητικές μεταρρυθμίσεις, δικαστικές μεταρρυθμίσεις, μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση του κράτους δικαίου) και να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές παραδοσιακών ενεργειακών εισροών. Επιπλέον, απαιτούνται παρεμβάσεις στην αγορά για να ελεγχθεί η τρέχουσα ασταθής δυναμική των τιμών στην αγορά ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για παρέμβαση έκτακτης ανάγκης προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι υψηλές τιμές ενέργειας. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ταυτόχρονα, υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι πολλές εταιρείες κατάφεραν να βελτιώσουν τα μοναδιαία κέρδη τους παρά την αύξηση των τιμών της ενέργειας. Η ανάλυση της ΕΚΤ καταδεικνύει ότι τα κέρδη συνέβαλαν καθοριστικά στον συνολικό εγχώριο πληθωρισμό, καθώς οι εταιρείες μετακύλισαν το υψηλότερο κόστος, θωρακίστηκαν και διεύρυναν τα περιθώρια κέρδους τους. Παρεμβάσεις στην αγορά του τομέα της ενέργειας ενδέχεται επίσης να περιορίσουν τη δυναμική των τιμών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Οι τρέχουσες αυξήσεις των τιμών συνδέονται κυρίως με τον εφοδιασμό. Η τάση αυτή επηρεάζει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα της ζώνης του ευρώ, οδηγώντας σε υψηλότερο κόστος και ασκώντας ανοδική πίεση στους μισθούς και τα ημερομίσθια σε μια περίοδο οικονομικής ύφεσης. Εάν συνεχιστεί αυτή η δυσμενής τάση, θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε στασιμοπληθωρισμό (αν και επί του παρόντος το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται στις χώρες της ζώνης του ευρώ συνολικά). Από ιστορική άποψη, ανάλογος στασιμοπληθωρισμός είχε καταγραφεί πριν από σχεδόν 40 χρόνια. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι εξωτερικοί συστημικοί κλυδωνισμοί, αν συνεχιστούν, να οδηγήσουν σε ανεπιθύμητο στασιμοπληθωρισμό. Από την άλλη πλευρά, η ΕΟΚΕ επισημαίνει πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στη ζήτηση εάν τα άτομα με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα επηρεαστούν από τις πραγματικές απώλειες μισθών. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Το 2021 παρατηρήθηκε μια σχετικά θετική τάση στην οικονομική ανάπτυξη σε όλα τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, χωρίς να αναμένεται έντονη επιβράδυνση των επενδυτικών και εμπορικών ροών ως αποτέλεσμα των υψηλών επιπέδων οικονομικής αβεβαιότητας. Η παγκόσμια κρίση της νόσου COVID-19 ενδέχεται να επιδεινώσει το χάσμα στην οικονομική ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ εάν δεν εγκριθούν και δεν εφαρμοστούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Αυτή η τάση απόκλισης μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη σύγκλιση και να επιδεινώσει αυτήν τη δυσμενή εξέλιξη στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Βραχυπρόθεσμα, οι προοπτικές για δυνητική αύξηση των επενδύσεων δεν είναι ενθαρρυντικές. Η χρήση των μέσων που εγκρίθηκαν για την ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 (Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας) έχει αρχίσει να περιορίζεται σε κάποιο βαθμό ως αποτέλεσμα της επενδυτικής αβεβαιότητας που προκλήθηκε λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι επιμέρους οικονομίες να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τη συνεχιζόμενη διαταραχή των εμπορικών και επενδυτικών ροών και τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία, αλλά κυρίως το υψηλό επίπεδο αβεβαιότητας στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η οικονομική επιβράδυνση οφείλεται επίσης στις σημαντικές αυξήσεις των τιμών της ενέργειας που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών με τη μορφή επιδοτήσεων, αλλαγών στον ΦΠΑ, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων κοινωνικών εισφορών, και κοινωνικών τιμολογίων ενέργειας για τα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να επανεξεταστεί η αποδοτική χρήση της ενέργειας στα νοικοκυριά και να αλλάξουν οι συνήθειες κατανάλωσης ενέργειας. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας οδήγησε σε σταδιακή μετατόπιση άλλων ειδών από το καλάθι των καταναλωτών, για τα οποία η ζήτηση έχει πλέον μειωθεί. Επιπλέον, οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας για τα νοικοκυριά οδηγούν σε μεταβολή του τρόπου κατανάλωσης των νοικοκυριών και σε σημαντική πτώση της κατανάλωσης ορισμένων καταναλωτικών αγαθών. Ωστόσο, η ενέργεια αποτελεί βασικό αγαθό και μπορεί να μειωθεί μόνο σε περιορισμένο βαθμό, πράγμα που σημαίνει ότι ιδίως τα φτωχότερα νοικοκυριά θα πληγούν από αυτές τις αυξήσεις των τιμών. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η πανδημία COVID-19 είχε πολύ αρνητικό αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Η γενική ρήτρα διαφυγής του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης ενεργοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2020 για την αντιμετώπιση της κρίσης της νόσου COVID-19. Θεσπίστηκε επίσης το προσωρινό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις, το οποίο επιτρέπει την ευρείας κλίμακας χρήση δημοσιονομικών κινήτρων για τη στήριξη του επιχειρηματικού τομέα, αλλά και για τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η δημοσιονομική αντίδραση και η συρρίκνωση της παραγωγής οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των δεικτών δημόσιου χρέους, ιδίως σε ορισμένα κράτη μέλη με υψηλό χρέος. Η συνέχεια της προσπάθειας να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους μέσω της σταδιακής μείωσής του είναι υψίστης σημασίας. Δεδομένου ότι, σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, οι τιμές της ενέργειας θα συνεχίσουν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, θα χρειαστεί επανεξέταση των μηχανισμών της αγοράς και των μηχανισμών διαμόρφωσης των τιμών, σε συνδυασμό με τη λήψη περαιτέρω μέτρων δημοσιονομικής στήριξης, ώστε να ενισχυθούν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις που πλήττονται ιδιαίτερα από τις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η αύξηση των δαπανών για την ασφάλεια και άλλες κρίσιμες προτεραιότητες μπορεί να οδηγήσουν σε προσωρινή επιδείνωση της οικονομικής θέσης της ζώνης του ευρώ στην παγκόσμια οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ αντιμετωπίζουν τη μείζονα πρόκληση της μετάβασης προς τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και της διατήρησης του μεριδίου της οικονομίας της ζώνης του ευρώ έναντι άλλων παγκόσμιων ανταγωνιστών, χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία σε συνδυασμό με αποτελεσματικές επιμέρους πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των διπλωματικών εργαλείων. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Πιο πρόσφατα, η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ υποχώρησε έναντι του δολαρίου ΗΠΑ ως αποτέλεσμα των δυσμενών γεωπολιτικών εξελίξεων, υποχώρηση που ξεκίνησε τον Μάιο του 2021. Η υποτίμηση του ευρώ, του δεύτερου μεγαλύτερου αποθεματικού νομίσματος, οφείλεται κυρίως στις διαφορετικές νομισματικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Με βάση την ανωτέρω ανάλυση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις οικονομικές προβλέψεις της (Ιούλιος 2022), οι οποίες καθορίζονται κυρίως από τις εξελίξεις στην Ουκρανία. Οι προβλέψεις αυτές προϋποθέτουν ότι, φέτος, η οικονομική ανάπτυξη θα είναι 2,7 % στα κράτη-μέλη της ΕΕ και 2,6 % στη ζώνη του ευρώ και θα μειωθεί σε 1,5 % και 1,4 % το επόμενο έτος, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής. Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού αναμένεται, βάσει των προβολών, να ανέλθει φέτος στο 7,6 % στην ΕΕ και στο 7,6 % στη ζώνη του ευρώ, ενώ, το επόμενο έτος, ο πληθωρισμός αναμένεται να υποχωρήσει στο 4,6 % και στο 4 % αντίστοιχα. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η βραχυπρόθεσμη αλλά και η μεσοπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη των χωρών της ζώνης του ευρώ επηρεάζεται, και μπορεί να επηρεαστεί, έντονα από τον αντίκτυπο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Αυτή η δυσμενής εξέλιξη είναι συστημική και δεν υπάρχει ανάλογο προηγούμενο στη μεταπολεμική ιστορία. Ως εκ τούτου, είναι πολύ δύσκολο να συγκριθεί με άλλους κλυδωνισμούς που είχαν ιστορικά αρνητική επίδραση στις οικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει πολύ υψηλός βαθμός αβεβαιότητας που δυσχεραίνει τον καθορισμό των προοπτικών όσον αφορά τις μελλοντικές εξελίξεις. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πορεία των υποκείμενων μακροοικονομικών και μικροοικονομικών δεικτών στις χώρες της ζώνης του ευρώ δεν είναι ενθαρρυντική. Το επίπεδο αβεβαιότητας είναι ιδιαίτερα υψηλό. Ειδικότερα, υπάρχουν ορισμένες άγνωστες μεταβλητές που ενδέχεται να επηρεάσουν τα ήδη εξαιρετικά υψηλά επίπεδα αβεβαιότητας, κυρίως γεωπολιτικού και οικονομικού χαρακτήρα. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η τάση του πληθωρισμού ενέχει υψηλό κίνδυνο για την κοινωνικοοικονομική πρόοδο στις χώρες της ζώνης του ευρώ. Ο τρέχων κίνδυνος πληθωρισμού συνδέεται κυρίως με τον εφοδιασμό και τη διαταραχή των αλυσίδων αξίας. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, ιδίως στον τομέα των εισροών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των τιμών των βασικών εμπορευμάτων, σε συνδυασμό με τα μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης της νόσου COVID-19, έχουν οδηγήσει σε αλλαγές από την πλευρά του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η σημερινή δυναμική του πληθωρισμού απαιτεί εκτεταμένη χρήση της εργαλειοθήκης της ΕΚΤ για την επίτευξη σταθερότητας των τιμών μέσω μιας ευνοϊκής νομισματικής πολιτικής. Η ΕΚΤ θα πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά στην εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής. Επιπλέον, αναμένεται ότι η νομισματική πολιτική θα συνεχίσει να στηρίζει την οικονομική πολιτική στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο κίνδυνος πληθωρισμού δεν έχει περιοριστεί στα κράτη μέλη και ότι οι απόπειρες για την εξάλειψή του καταβάλλονται μόνο εν μέρει. Δεδομένης της συνεχιζόμενης δυσμενούς τάσης του πληθωρισμού και των επιπτώσεών της στα νοικοκυριά, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας, η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα αρμόδια και υπεύθυνα θεσμικά όργανα να εγκρίνουν και να εφαρμόσουν όλα τα επείγοντα μέτρα, με στόχο την αντιστάθμιση των αρνητικών διαταραχών στις τιμές. Ταυτόχρονα, πρέπει να αποφευχθούν οι αναταράξεις στην αγορά κρατικών ομολόγων στη ζώνη του ευρώ (1). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την παρουσίαση του προγράμματος REPowerEU. Προσδοκά ότι το πρόγραμμα αυτό θα συμβάλει στη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από τις εισροές ενέργειας από τη Ρωσική Ομοσπονδία. Προσφέρει επίσης τη δυνατότητα σταδιακής εξάλειψης των μεγαλύτερων κινδύνων κόστους, οι οποίοι αποτελούν μείζονα απειλή για τη σταθερότητα των τιμών στις χώρες της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι το σχέδιο REPowerEU θα έχει καίρια συμβολή με τους εξής δύο τρόπους: i) δύναται να ενθαρρύνει τη σημαντική αύξηση των επενδύσεων σε επιλεγμένους τομείς και πεδία, υλοποιώντας έτσι μια ιδέα που προηγείται της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η βασική ιδέα είναι ότι η φετινή χρονιά θα είναι σημαντική όσον αφορά την αύξηση των επενδύσεων, ιδίως σε επιλεγμένους τομείς δημόσιου συμφέροντος· ii) το REPowerEU θα πρέπει επίσης να συμβάλει ουσιαστικά στις σημαντικότερες διαρθρωτικές αλλαγές που αντιμετωπίζει η τρέχουσα γενιά και, ως εκ τούτου, να επιτύχει τους βασικούς στόχους να καταστούν οι οικονομίες της ζώνης του ευρώ πιο ανταγωνιστικές, βιώσιμες και ανθεκτικές, στο πλαίσιο της επίτευξης των πρωταρχικών στόχων που ορίζονται στην Πράσινη Συμφωνία. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί στενά τον τρόπο με τον οποίο ανακατανέμονται εκ βάθρων οι επενδύσεις, σε σύγκριση με τα αρχικά επενδυτικά σχέδια. Η αύξηση των επενδύσεων αναμένεται να είναι χαμηλότερη σε τομείς που συνδέονται με την ενεργειακή αναδιάρθρωση και την υλοποίηση των προτεραιοτήτων της Πράσινης Συμφωνίας για τις χώρες της ΕΕ. Δεν είναι σαφές ποιες θα είναι οι προοπτικές σε τομείς και πεδία που δεν συνδέονται άμεσα με τα παραπάνω. Στο πλαίσιο αυτό, θα είναι σημαντικό να αναπτυχθούν μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις σε παραδοσιακούς οικονομικούς τομείς (που δεν έχουν στρατηγική σημασία ούτε επιδιώκουν αριστεία παγκόσμιας κλάσης), αξιοποιώντας τις δυνητικές ευκαιρίες σε μεμονωμένες περιοχές. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά να δοθεί η δέουσα προσοχή όχι μόνο στην επίτευξη των σημερινών κρίσιμων προτεραιοτήτων, αλλά και στη διασφάλιση ενιαίων επιδόσεων στον τομέα της καινοτομίας στις διάφορες περιοχές, στη ζώνη του ευρώ και σε όλη την ΕΕ. Η υποτίμηση του στόχου αυτού μπορεί να επιδεινώσει τις αποκλίνουσες τάσεις μεταξύ των περιφερειών της ζώνης του ευρώ και των κρατών μελών της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δυνατότητα μεγαλύτερης σύγκλισης χάρη στην ανάπτυξη που σημειώνεται στα πρώην λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, τα οποία, μακροπρόθεσμα, αναπτύσσονται με ρυθμό υψηλότερο από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η πανδημία COVID-19 και ο τρέχων πόλεμος στην Ουκρανία ενδέχεται να οδηγήσουν σε βαθύτερη και αποκλίνουσα διαδικασία στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, γεγονός που δεν ευνοεί την επίτευξη των βασικών ιδεών που ορίζονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει την εν εξελίξει συζήτηση σχετικά με τον σχεδιασμό του νέου θεσμικού πλαισίου για τα δημόσια οικονομικά στα κράτη μέλη της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η επικαιροποίηση των δημοσιονομικών κανόνων του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης συνδέεται πρωτίστως με την πρόκληση να ευθυγραμμιστεί η οικονομική βιωσιμότητα με σαφείς ανάγκες δημόσιων επενδύσεων. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει έδαφος για αμοιβαίο συντονισμό και διασύνδεση μεταξύ των διαφόρων ειδών πολιτικών που αποσκοπούν στη διασφάλιση βιώσιμου δημόσιου χρέους. Επιπλέον, σε αιτιολογημένες περιπτώσεις, είναι αναγκαία η στήριξη των δημοσιονομικών στρατηγικών σύμφωνα με μια μεσοπρόθεσμη προσέγγιση της δημοσιονομικής διόρθωσης, η οποία είναι προσανατολισμένη στην ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα. Η ΕΟΚΕ αναμένει την εξεύρεση ρεαλιστικών και εφαρμόσιμων λύσεων που θα οδηγήσουν στη δημιουργία πλατφόρμας για τα δημόσια οικονομικά, η οποία θα πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς καθυστέρηση. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Δεδομένου ότι οι δημόσιοι προϋπολογισμοί υφίστανται πιέσεις μετά την κρίση της νόσου COVID-19, περαιτέρω αντισταθμιστικά μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων με σκοπό την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης πρέπει να είναι στοχευμένα και αποτελεσματικά. Η ΕΟΚΕ ορθώς κατανοεί και σέβεται τους τρέχοντες λόγους για τη διαφύλαξη των αναγκών ασφάλειας, των ανθρωπιστικών και κοινωνικών αναγκών και των επιπτώσεών τους στους εθνικούς προϋπολογισμούς στη ζώνη του ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να παρατείνει την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και καλεί την Επιτροπή να υποβάλει το συντομότερο δυνατόν συγκεκριμένες προτάσεις μεταρρύθμισης για το σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι, όπως στο παρελθόν, και ακόμη περισσότερο σήμερα, απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες για την ενίσχυση της θέσης της ζώνης του ευρώ στο διεθνές πλαίσιο. Επί του παρόντος, οι οικονομίες της ζώνης του ευρώ αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις που συνδέονται με τον συνολικό κίνδυνο για την ασφάλεια και τις διαρθρωτικές αλλαγές. Επιπλέον, οι οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν τη θέση του ευρώ στο διεθνές νομισματικό σύστημα και σύστημα πληρωμών. Ο τερματισμός της ρωσικής επίθεσης και του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και η αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας μπορούν να οδηγήσουν σε αναζωογόνηση της παγκόσμιας οικονομίας και σε ισχυρότερη οικονομία της ζώνης του ευρώ εντός αυτής. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί μια σχετική κοινωνικοοικονομική σταθερότητα στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, στο πλαίσιο των υψηλών επιπέδων γεωπολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας που συνδέονται με τους κινδύνους ανόδου του πληθωρισμού και αύξησης του δημόσιου χρέους, θα είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στις σωστές προτεραιότητες κατά την άντληση κονδυλίων από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ). Το μέσο αυτό δίνει στα κράτη μέλη της ΕΕ τη δυνατότητα να εκδίδουν από κοινού ομόλογα στις κεφαλαιαγορές και μέχρι στιγμής υπήρξε πολύ αποτελεσματικό. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα την πρακτική χρήση του και στο μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχουν δυνατότητες χρήσης του ΜΑΑ μετά το 2026. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η τρέχουσα ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητη ύφεση ή ακόμη και στασιμοπληθωρισμό σε ορισμένες χώρες της ζώνης του ευρώ. Ως εκ τούτου, απαιτείται σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, προσεκτική παρακολούθηση αυτών των δυσμενών εξελίξεων και προληπτική δράση για την αντιμετώπισή τους. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι τάσεις όσον αφορά την ανεργία και την αγορά εργασίας δείχνουν μια σχετική σταθερότητα. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τις σχετικά μεγάλες διαφορές μεταξύ των εθνικών ποσοστών ανεργίας σε σύγκριση με την περίοδο πριν από το 2008. Η διαρθρωτική ανεργία είναι διαδεδομένη σε ορισμένα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, σε συνδυασμό με την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Ακριβώς λόγω αυτής της σχετικής έλλειψης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού δεν εξασφαλίζονται επαρκή περιθώρια για αύξηση της ανταγωνιστικότητας σε επιλεγμένους τομείς και πεδία. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν επαρκείς και αναξιοποίητες ακόμη δυνατότητες αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης εντός των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ και της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έντονη ανησυχία της για τις αρνητικές τάσεις όσον αφορά την ανισότητα και την αύξηση της φτώχειας στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ανισότητα με την ευρύτερη έννοια του όρου είναι επίσης, σε μεγάλο βαθμό, η κληρονομιά της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η πανδημία COVID-19 επιδείνωσε περαιτέρω αυτήν τη δυσμενή τάση. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων πλήττει επί του παρόντος τις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, καθώς και τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί επειγόντως όλα τα αρμόδια θεσμικά όργανα να δημιουργήσουν ένα κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας που θα λειτουργεί αποτελεσματικά και το οποίο δεν θα αφήνει κανέναν στο περιθώριο. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ εφιστά εκ νέου την προσοχή στην πιθανή και απρόβλεπτη ανάπτυξη περαιτέρω μεταλλάξεων, πανδημιών και επιδημιών. Η εμφάνιση και η ταχεία εξάπλωση της νόσου COVID-19 κατέδειξαν ότι ο τομέας της υγείας ήταν εξαιρετικά απροετοίμαστος για την πανδημία. Ως εκ τούτου, είναι επιτακτική η ανάγκη για μια πιο εις βάθος προετοιμασία, αλλά κυρίως για μια πιο υπεύθυνη πολιτική από όλους τους αρμόδιους φορείς και τα θεσμικά όργανα στον τομέα αυτό. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, όπως έχουν καταδείξει οι εξελίξεις κατά την τελευταία διετία, η μεγαλύτερη απόδοση των επενδύσεων προέρχεται από τις επενδύσεις στην υγεία και την πρόληψη. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η στήριξη της παροχής πρόσθετης ρευστότητας μετά την έξαρση της νόσου COVID-19 ήταν η σωστή απόφαση. Ωστόσο, δεδομένου ότι κάποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες ανεστάλησαν, θα πρέπει τώρα να δοθεί έμφαση στη διασφάλιση της φερεγγυότητας ορισμένων επιχειρήσεων. Θα χρειαστεί επίσης πρόσθετη ρευστότητα για τη στήριξη της ανάπτυξης μετά την πανδημία. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας την προώθηση της δημιουργίας της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και της Τραπεζικής Ένωσης. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαδικασία κατακερματισμού της παγκόσμιας οικονομίας. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει οδηγήσει σε κατακερματισμό του διεθνούς εμπορίου, των διεθνών πληρωμών, των διεθνών νομισματικών-χρηματοπιστωτικών σχέσεων, των διεθνών μεταφορών, της διεθνούς επιστήμης και έρευνας, των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας, καθώς και σε άλλους τομείς. Τούτο είχε πολύ αρνητικό αντίκτυπο στις κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις στις χώρες της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το σημερινό υψηλό επίπεδο οικονομικής και γεωοικονομικής αβεβαιότητας, που συνοδεύεται από υψηλούς κινδύνους, είναι η πιο περίπλοκη κατάσταση σε ολόκληρη την ιστορία του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Δεδομένου του απρόβλεπτου χαρακτήρα των μελλοντικών κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων, υπάρχει επιτακτική ανάγκη έγκρισης και εφαρμογής σειράς μέτρων από τα αρμόδια θεσμικά όργανα με σκοπό τη μείωση και την εξάλειψη των εξωτερικών κλυδωνισμών στις οικονομίες των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

4.8.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της ΕΚΤ, της 15ης Ιουνίου 2022, σύμφωνα με την οποία προτίθεται να δημιουργήσει ένα μέσο καταπολέμησης του κατακερματισμού στη ζώνη του ευρώ.

1

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/50 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/50

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/08)

| Εισηγητής: | ο κ. Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Philip VON BROCKDORFF

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 101/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

101/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ έχει αναφερθεί σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της στη σημασία της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού και έχει επισημάνει ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στο εσωτερικό της ΕΕ έχει αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου, αλλά με μέτριο ρυθμό. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι χρειάζεται λεπτομερέστερη ανάλυση των λόγων για τους οποίους –εκτός από τους περιορισμούς που επέφερε η πανδημία– ο αριθμός των μετακινούμενων σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ αυξάνεται κατά μικρότερο ποσοστό από ό,τι τα προηγούμενα έτη. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την εκπόνηση μελέτης προκειμένου να καθοριστεί το οικονομικό κόστος της σημερινής κατάστασης της αγοράς εργασίας. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά αποτελεσματικότερα εθνικά μέτρα πολιτικής με έμφαση σε ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας, όπως η χορήγηση παροχών στους εργαζομένους από την ΕΕ και τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο δείκτες ως μέρος των ειδικών ανά χώρα συστάσεων για την παρακολούθηση των εθνικών πολιτικών που περιορίζουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο την κινητικότητα των εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλύσει τις αρνητικές εξελίξεις που σχετίζονται με την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, ιδίως τη διαρροή εγκεφάλων σε ορισμένους τομείς και περιφέρειες. Ταυτόχρονα, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της διαρροής εγκεφάλων πρέπει να συμβαδίζουν με τα μέτρα για την προώθηση της ανοδικής κοινωνικής και οικονομικής σύγκλισης. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να βελτιώσουν περαιτέρω τις σχετικές πύλες τους με τη συμπερίληψη των ελάχιστων συνθηκών εργασίας που απαιτούνται από την εθνική νομοθεσία ώστε να αποφεύγονται οι καταχρήσεις. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για τη βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευκολύνουν την κινητικότητα των ατόμων με αναπηρία. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η ισότητα των φύλων αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση SOC/731 (1). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί συνεχώς τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης και να διασφαλίζει κοινές λύσεις σε νέες καταστάσεις που ανακύπτουν, όπως η τηλεργασία από το εξωτερικό. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί να ενταθούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αριθμού κοινωνικής ασφάλισης, ως δυνατότητα υπέρβασης των εμποδίων όσον αφορά την πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση σε διασυνοριακές καταστάσεις. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι καλές συνθήκες εργασίας και απασχόλησης, καθώς και οι πτυχές της ποιότητας ζωής, όπως η διαθεσιμότητα καλών σχολείων και εγκαταστάσεων αναψυχής, είναι αναγκαίες ώστε οι επιχειρήσεις να διατηρούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να προσελκύουν ειδικευμένους εργαζομένους. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η πανδημία της νόσου COVID-19 σαφώς αύξησε τις ευκαιρίες για τηλεργασία. Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι ενδιαφέρονται να εργαστούν εξ αποστάσεως από το εξωτερικό για σύντομο χρονικό διάστημα ή προσωρινά. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει στις επικείμενες διαπραγματεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους για την έκδοση σχετικής οδηγίας. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου σημείων πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών αλλά και των φυσικών και τηλεφωνικών υπηρεσιών, με στόχο να βοηθηθούν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες να διεκπεραιώνουν αιτήματα σε τομείς όπως οι τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της συνεχιζόμενης στατιστικής ανάλυσης των ροών κινητικότητας του εργατικού δυναμικού για την αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων στις αγορές εργασίας της ΕΕ και την αξιολόγηση των επιπτώσεων εξελίξεων όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι μετακινήσεις ατόμων σε ηλικία εργασίας εντός και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Σε μια περίοδο μεγάλης οικονομικής αβεβαιότητας, με τις οικονομικές προβλέψεις να αναθεωρούνται προς τα κάτω και με πιθανή αύξηση του επιτοκίου της ζώνης του ευρώ προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο ταχύς ρυθμός πληθωρισμού στο εγγύς μέλλον, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στις προοπτικές οικονομικής ανάκαμψης και ανάπτυξης της ΕΕ. Αναγνωρίζεται γενικά ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των υπηρεσιών συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη και τη συνοχή στην Ένωση και δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης στην ενιαία αγορά. Το αποτέλεσμα είναι σαφές: η αύξηση της κινητικότητας για την πλήρωση των υφιστάμενων κενών θέσεων εργασίας βελτιώνει την κατανομή των πόρων εργατικού δυναμικού και αυξάνει την οικονομική παραγωγή και την ευημερία, ιδίως εάν οι συνθήκες εργασίας που προσφέρονται είναι δίκαιες. Η αγορά εργασίας της ΕΕ βασίζεται επίσης στην αρχή της ίσης μεταχείρισης, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 45 της ΣΛΕΕ και προσδιορίζεται σε διάφορες πράξεις παράγωγου δικαίου. Γενικά, η οικονομία της ΕΕ ωφελείται από την αύξηση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού. Ωστόσο, για τα επιμέρους κράτη μέλη, ενδέχεται να υπάρξουν κέρδη και ζημίες, ανάλογα με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κατεύθυνσης των ροών κινητικότητας. Βραχυπρόθεσμα, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού θα είναι επωφελής για τις χώρες προέλευσης που χαρακτηρίζονται από διαρθρωτική ανεργία. Ωστόσο, τα καθαρά αποτελέσματα για τις χώρες υποδοχής θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό, μεταξύ άλλων, από τις συνθήκες εργασίας που παρέχονται στους εργαζομένους. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει αναφερθεί σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της στη σημασία της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού και έχει επισημάνει ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στο εσωτερικό της ΕΕ έχει αυξηθεί με το πέρασμα των ετών, αλλά με μέτριο ρυθμό και, σε ποσοστιαίες μονάδες, εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησε η Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο πληθυσμός των ΗΠΑ που μετακινήθηκε σε άλλη πολιτεία αντιπροσωπεύει περίπου το 2,8 % του συνολικού πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, ενώ στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 1,2 % (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Σύμφωνα με τις στατιστικές της Eurostat για τον πληθυσμό για το 2019, 13 εκατομμύρια άτομα σε ηλικία εργασίας (20-64) στην ΕΕ μετακινήθηκαν από ένα κράτος μέλος σε άλλο. Ωστόσο, ο αριθμός των μετακινούμενων σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ αυξήθηκε κατά μικρότερο ποσοστό από ό,τι τα προηγούμενα έτη, ενώ η πανδημία δεν συνέβαλε στην αύξηση του αριθμού αυτού. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΕ για το 2019 ανέφερε 11,9 εκατομμύρια μετακινούμενους σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ (οι οποίοι ορίζονται ως πολίτες της ΕΕ που διαμένουν σε κράτος μέλος διαφορετικό από τη χώρα ιθαγένειάς τους), από τους οποίους 9,9 εκατομμύρια ήταν εν ενεργεία μετακινούμενοι (οι οποίοι ορίζονται ως πολίτες της ΕΕ που ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα σε διαφορετικό κράτος μέλος χωρίς να απαιτείται άδεια εργασίας). Αυτό αντιπροσωπεύει το 4,2 % του συνολικού εργατικού δυναμικού στα τότε 28 κράτη μέλη. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ προφανώς μείωσε τις ευκαιρίες εργασίας για τους πολίτες της ΕΕ και οι κύριες χώρες προορισμού σήμερα είναι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η Ρουμανία και η Πολωνία είναι οι σημαντικότερες χώρες προέλευσης των εν ενεργεία μετακινούμενων, με τους κύριους τομείς οικονομικής δραστηριότητας για τους μετακινούμενους στην ΕΕ να είναι η μεταποίηση και το χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Άλλοι σχετικά σημαντικοί τομείς είναι οι κατασκευές και οι μεταφορές, η κοινωνική πρόνοια και οι οικιακές υπηρεσίες, ο τουρισμός και η γεωργία. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ο αριθμός των διασυνοριακών εργαζομένων στην ΕΕ-28 ήταν 1,5 εκατομμύριο· με την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, ο αριθμός μειώθηκε και πάλι, με κύριες χώρες διαμονής των διασυνοριακών εργαζομένων τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Πολωνία„ ενώ άλλες αξιοσημείωτες ροές σημειώθηκαν μεταξύ Σλοβακίας, Ουγγαρίας και Αυστρίας. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ οφείλεται σε διάφορους λόγους, ανάλογα με την προσωπική κατάσταση του κάθε ατόμου, συμπεριλαμβανομένων των μισθολογικών διαφορών μεταξύ της χώρας υποδοχής και της χώρας διαμονής του διασυνοριακού εργαζομένου. Η απόφαση για μετακίνηση στο εξωτερικό με σκοπό την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας μπορεί πράγματι να βασίζεται σε συνδυασμό πολλών αιτίων, συμπεριλαμβανομένης της απασχόλησης που προσφέρεται σε εποχιακή βάση σε τομείς όπως η γεωργία και ο τουρισμός. Πιο πρόσφατα, η επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης που επηρεάζει τους πολίτες σε ολόκληρη την ΕΕ μπορεί στην πραγματικότητα να αποθαρρύνει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, ιδίως εάν οι αυξανόμενες τιμές έχουν αντίκτυπο και στο κόστος των ενοικιαζόμενων καταλυμάτων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Τα τελευταία χρόνια, σημειώθηκε αύξηση της κινητικότητας των ατόμων με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, με περισσότερο από το ένα τρίτο των μετακινούμενων στην ΕΕ να εμπίπτει σε αυτήν την κατηγορία. Αντίθετα, ο αριθμός των μετακινούμενων με χαμηλή ειδίκευση μειώθηκε κατά το ίδιο ποσοστό με την αύξηση στους μετακινούμενους με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η κινητικότητα των ατόμων με υψηλή ειδίκευση αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης της οικονομίας της γνώσης. Οι σημαντικότερες χώρες προορισμού της ΕΕ για τους μετακινούμενους με υψηλή ειδίκευση είναι η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Αυστρία. Ενώ οι μετακινούμενοι με υψηλή ειδίκευση εργάζονται συνηθέστερα ως επαγγελματίες στους τομείς των επιχειρήσεων, της διδασκαλίας, των θετικών επιστημών και της μηχανικής, η υπερειδίκευση φαίνεται ότι είναι αρκετά διαδεδομένη. Εκτιμάται ότι το 55 % των μετακινούμενων με υψηλή ειδίκευση είναι γυναίκες. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Σύμφωνα με τις δημογραφικές προβλέψεις της Eurostat, η μέση ηλικία των πολιτών της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί. Είναι επίσης σημαντικό το γεγονός ότι ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας αναμένεται να μειωθεί ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού, ιδίως τα άτομα ηλικίας μεταξύ 20 και 39 ετών. Αντίθετα, οι ηλικιακές ομάδες που αντιστοιχούν στις μεγαλύτερες ηλικίες θα σημειώσουν μεγάλες αναλογικές αυξήσεις. Αυτές οι δημογραφικές εξελίξεις θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον πιθανό αριθμό των μετακινούμενων στην ΕΕ κατά τα προσεχή έτη, δεδομένου ότι οι άνθρωποι είναι πιθανότερο να μετακινηθούν στην αρχή της επαγγελματικής τους ζωής, ενώ, καθώς μεγαλώνουν, είναι λιγότερο πιθανό να μετακινηθούν. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία, καθώς τα άτομα ηλικίας από 20 έως 29 ετών και από 30 έως 39 ετών καταγράφουν μεγαλύτερους αριθμούς ετήσιας εκροής σε σχέση με άλλες ηλικιακές ομάδες. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Καθώς ο αριθμός των ατόμων στις ηλικιακές ομάδες που αντιστοιχούν στις μικρότερες ηλικίες μειώνεται επίσης στις χώρες προέλευσης, αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση του αριθμού μετακινούμενων εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ. Ωστόσο, αυτή η αναμενόμενη μείωση των ροών κινητικότητας μπορεί να αντισταθμιστεί από τη γήρανση του πληθυσμού της ΕΕ, με αυξημένη ζήτηση για εξειδικευμένη υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική μέριμνα, η οποία απαιτεί αύξηση της πρόσληψης μετακινούμενων εργαζομένων. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Από τα ανωτέρω είναι προφανές ότι οι ροές κινητικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση που περιορίζει την προσφορά και προκαλεί αναντιστοιχίες στους περισσότερους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ) και της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας. Στην κατάσταση αυτή δεν βοήθησε η πανδημία, με την κινητικότητα στο εσωτερικό της ΕΕ να περιορίζεται από τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας και άλλα περιοριστικά μέτρα, όπως το κλείσιμο των συνόρων και οι ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Πριν από την πανδημία, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού Ανατολής-Δύσης είχε υπερισχύσει των ροών Νότου-Βορρά, και αυτό αναμένεται να συνεχιστεί με την εισροή προσφύγων από την Ουκρανία, η οποία μαστίζεται από τον πόλεμο. Σε κάθε περίπτωση, όσο συντομότερα επιστρέψει η κινητικότητα των πολιτών της ΕΕ στα προπανδημικά επίπεδα τόσο καλύτερα. Ο αριθμός των ενεργών μετακινούμενων εργαζομένων μειώθηκε κατά 4 % μεταξύ 2019 και 2020 (3). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων και των προσόντων είναι ουσιαστική για την πλήρωση των κενών θέσεων εργασίας όπου εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού, καθώς και για τη διευκόλυνση της κινητικότητας. Ωστόσο, το σύστημα αναγνώρισης πρέπει να ενισχυθεί, προκειμένου να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να στηρίξει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού. Το πρόβλημα έγκειται κυρίως στην αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων επαγγελματικής κατάρτισης και όχι στο ακαδημαϊκό ή επαγγελματικό επίπεδο. Τούτου λεχθέντος, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι υπάρχει διαφορετική προσέγγιση στην αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ ακαδημαϊκών τίτλων και τίτλων επαγγελματικής κατάρτισης. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με το άρθρο 166 της ΣΛΕΕ, η ΕΕ σέβεται πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης, στηρίζοντας και συμπληρώνοντας παράλληλα τη δράση των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι χρειάζεται λεπτομερέστερη ανάλυση των λόγων για τους οποίους –εκτός από τους περιορισμούς που επέφερε η πανδημία– ο αριθμός των μετακινούμενων σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ αυξάνεται κατά μικρότερο ποσοστό από ό,τι τα προηγούμενα έτη. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την εκπόνηση μελέτης προκειμένου να καθοριστεί το οικονομικό κόστος της σημερινής κατάστασης της αγοράς εργασίας, η οποία χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό, σύμφωνα με τα κράτη μέλη: το κόστος μιας μη ενοποιημένης αγοράς εργασίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά αποτελεσματικότερα εθνικά μέτρα πολιτικής, όπως κίνητρα κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένης της κυκλικής κινητικότητας (με επενδύσεις στις χώρες προέλευσης μέσω προγραμμάτων ανταλλαγής και αμοιβαίας μάθησης), με έμφαση σε ενεργά εθνικά μέτρα πολιτικής για την αγορά εργασίας, όπως η χορήγηση παροχών στους εργαζομένους από την ΕΕ και τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η παροχή οικονομικής στήριξης σε άτομα που αναζητούν εργασία, όπως η κάλυψη του κόστους μετεγκατάστασης για την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας σε άλλο κράτος μέλος ή περιφέρεια, θα ενθαρρύνει περαιτέρω την κινητικότητα. Επιπλέον, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για τη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με τις θέσεις εργασίας σε άλλες χώρες της ΕΕ, καθώς και για την παροχή βοήθειας κατά τη μετεγκατάσταση με σκοπό τη διευκόλυνση της υλικοτεχνικής οργάνωσης που σχετίζεται με τη μετακίνηση σε άλλη χώρα — π.χ. εύρεση στέγης, εγγραφή στο φορολογικό μητρώο, εύρεση σχολείου για τα παιδιά, ενδεχομένως παροχή βοήθειας για την εύρεση εργασίας για τον/τη σύντροφο κ.λπ. Η ΕΟΚΕ συνιστά να χρησιμοποιηθούν τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) σε έναν κοινό ιστό σε επίπεδο ΕΕ που να συγκεντρώνει όλες τις προσφορές εργασίας σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, ώστε να αντιστοιχίζονται αποτελεσματικότερα τα προφίλ με τις απαιτήσεις των θέσεων εργασίας. Στο ίδιο πνεύμα, θα πρέπει να παρασχεθούν πιο στοχευμένα κίνητρα για την ενθάρρυνση των ανέργων να μετακινηθούν προς κράτη μέλη με χαμηλά επίπεδα ανεργίας. Η έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού αποτελεί το πιο πιεστικό ζήτημα για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως αναφέρεται στην έκθεση SAFE που εξέδωσε η ΕΚΤ την 1η Ιουνίου 2022. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η αγορά εργασίας της ΕΕ παραμένει κατακερματισμένη. Η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι δέσμια της αποσπασματικής προσέγγισης που έχει υιοθετηθεί μέχρι σήμερα. Πρέπει να αποφευχθούν περαιτέρω ασύνδετες πολιτικές, ιδίως σε εθνικό επίπεδο. Ενώ είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση των τοπικών και των μετακινούμενων εργαζομένων, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο δείκτες ως μέρος των ειδικών ανά χώρα συστάσεων για την παρακολούθηση των εθνικών πολιτικών που περιορίζουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο την κινητικότητα των εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η αύξηση της κινητικότητας των εργαζομένων και των επαγγελματιών στην ΕΕ μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν υπάρξει καλύτερη επιβολή των ισχυουσών διατάξεων, πρόσβαση στην πληροφόρηση και συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε όλα αυτά τα ζητήματα είναι κρίσιμος. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα επιμέρους κράτη μέλη ενδέχεται να είναι απρόθυμα να προβούν σε περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στην ενιαία αγορά λόγω φόβου ότι οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βραχυπρόθεσμες απώλειες θέσεων εργασίας, ιδίως στις χώρες που ήδη υστερούν, καθώς και σε χώρες/τομείς χαμηλής παραγωγικότητας. Θεωρητικά, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων θα συνέβαλλε στην αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, αλλά, από εθνική σκοπιά, θα μπορούσε να οδηγήσει, στο μεταξύ, σε απώλεια πόρων και πιθανή διαρροή εγκεφάλων/δεξιοτήτων. Συνεπώς, ενδέχεται να είναι αναγκαίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλύσει τις αρνητικές εξελίξεις που σχετίζονται με την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, ιδίως τη διαρροή εγκεφάλων σε ορισμένους τομείς και περιφέρειες. Ταυτόχρονα, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της διαρροής εγκεφάλων πρέπει να συμβαδίζουν με τα μέτρα για την προώθηση της ανοδικής κοινωνικής και οικονομικής σύγκλισης. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι θα μπορούσαν να παίζουν ρόλο ορισμένες μεταβλητές, όπως οι δημογραφικές προοπτικές και οι επιπτώσεις τους στο μέγεθος και τη σύνθεση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας τόσο στις χώρες προέλευσης όσο και στις χώρες υποδοχής. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ενώ τα πρότυπα εκπαίδευσης και επικύρωσης πρέπει να διατηρούνται ανά πάσα στιγμή, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να μειώσουν τη γραφειοκρατία και να τηρήσουν τη θεμελιώδη αρχή της ίσης μεταχείρισης. Στο πλαίσιο αυτό, κρίνονται αναγκαίες περαιτέρω βελτιώσεις των μηχανισμών αμοιβαίας αναγνώρισης και των πυλών για την εργασιακή κινητικότητα. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει σημαντικές βελτιώσεις στην πύλη EURES για την εργασιακή κινητικότητα, τη διαδικτυακή πλατφόρμα Europass και το ευρωπαϊκό σύστημα ταξινόμησης δεξιοτήτων, ικανοτήτων, προσόντων και επαγγελμάτων (ESCO) και καλεί τα κράτη μέλη να βελτιώσουν περαιτέρω τις σχετικές πύλες τους με τη συμπερίληψη των ελάχιστων συνθηκών εργασίας που απαιτούνται από την εθνική νομοθεσία. Η τελευταία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την αποφυγή καταχρήσεων όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας για τους μετακινούμενους εργαζομένους στις διασυνοριακές περιοχές και τους εργαζομένους από τρίτες χώρες. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για τη βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων, καθώς η έλλειψη γλωσσικών δεξιοτήτων συνιστά σημαντικό φραγμό για την ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευκολύνουν την κινητικότητα των ατόμων με αναπηρία. Σημαντική στο πλαίσιο αυτό είναι η έγκριση ενός κοινού ευρωπαϊκού ορισμού για το καθεστώς αναπηρίας, σύμφωνα με τη σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, καθώς και η αμοιβαία αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ισότητα των φύλων αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση SOC/731. Αυτό θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης δέσμευσης για συμμόρφωση με τα πρότυπα της δημοκρατίας και της ισότητας για όλους, ως μέσο για την αύξηση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη υποδοχής να παρέχουν στα άτομα που εργάζονται στη χώρα υποδοχής πρόσβαση σε κατάρτιση, όπως προγράμματα εκμάθησης γλωσσών, κατά την έναρξη της επαγγελματικής τους εμπειρίας, καθώς και σε επανεκπαίδευση, εφόσον απαιτείται σε μεταγενέστερο στάδιο, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η έλλειψη εργατικού δυναμικού σε ορισμένους τομείς και να στηριχθεί η ψηφιακή μετάβαση και τα μέτρα προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι το πρόγραμμα Erasmus+ θα μπορούσε να ενισχύσει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού σε ολόκληρη την ΕΕ και επικαλείται μια μελέτη η οποία εκπονήθηκε το 2011 (4) και στην οποία αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο οι σπουδές στο εξωτερικό επηρεάζουν την κινητικότητα στην αγορά εργασίας σε επόμενες φάσεις της ζωής, χρησιμοποιώντας τη συμμετοχή στο πρόγραμμα Erasmus ως ανεξάρτητη πηγή διακύμανσης όσον αφορά τις σπουδές στο εξωτερικό. Στη μελέτη διαπιστώθηκε ότι οι σπουδές στο εξωτερικό αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εργασίας στο εξωτερικό μετά την απόκτηση ακαδημαϊκού τίτλου. Τα άτομα που έχουν σπουδάσει στο εξωτερικό είναι πιθανότερο κατά περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες να εργαστούν στο εξωτερικό μετά την αποφοίτησή τους. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη βελτίωση του συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ, αλλά επισημαίνει με κάποια ανησυχία ότι εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες για τους μετακινούμενους εργαζομένους, και ιδίως τους διασυνοριακούς και τους μεθοριακούς εργαζομένους, όσον αφορά την πρόσβαση στα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί συνεχώς τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης και να διασφαλίζει κοινές λύσεις σε νέες καταστάσεις που ανακύπτουν, όπως η τηλεργασία από το εξωτερικό. Η σημασία της συντονισμένης δράσης σε επίπεδο Ένωσης δεν μπορεί να τονιστεί αρκετά. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν τα κοινωνικά δικαιώματα των μετακινούμενων εργαζομένων ανά πάσα στιγμή, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσης. Ενώ αναγνωρίζει τις υφιστάμενες διαφορές στα συνταξιοδοτικά συστήματα σε ολόκληρη την ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για τον αποτελεσματικότερο συντονισμό και προστασία των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των μετακινούμενων εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ, ενδεχομένως μέσω στοχευμένων ειδικών ανά χώρα συστάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί να ενταθούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αριθμού κοινωνικής ασφάλισης, ως δυνατότητα υπέρβασης των εμποδίων όσον αφορά την πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση σε διασυνοριακές καταστάσεις. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.10.1. | Πρέπει να σημειωθεί ότι το πανευρωπαϊκό ατομικό συνταξιοδοτικό προϊόν (PEPP) (5) θεωρείται ιδιαίτερα ελκυστικό για τους αυτοαπασχολούμενους και τους μετακινούμενους εργαζομένους που εργάζονται σε διάφορες χώρες καθ’ όλη τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου. Η δυνατότητα αλλαγής παρόχων πανευρωπαϊκών ατομικών συνταξιοδοτικών προϊόντων διεθνώς θα συμβάλει αναμφίβολα στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, αν και ο βαθμός στον οποίο θα συμβεί αυτό δεν είναι σαφής, δεδομένου ότι δεν υφίστανται ακόμη τέτοια προϊόντα. |
| --- | --- |

3.10.1.

| 3.10.2. | Όταν θεσπίστηκε το εν λόγω προϊόν, η ΕΟΚΕ το επικρότησε ως καίριο βήμα για την ενθάρρυνση των πολιτών της ΕΕ να υπολογίζουν επαρκώς τα έτη συνταξιοδότησης, καθώς και ως βασικό δομικό στοιχείο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών (CMU). Ωστόσο, δεδομένου ότι η προσφορά τέτοιων προϊόντων δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να καταβληθούν πρόσθετες προσπάθειες βάσει του σχεδίου δράσης της Ένωσης Κεφαλαιαγορών (6) και της δράσης 9, με σκοπό την τόνωση της συμμετοχής στα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα. |
| --- | --- |

3.10.2.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πανδημία της νόσου COVID-19 σαφώς αύξησε τις ευκαιρίες για τηλεργασία (7). Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι ενδιαφέρονται να εργαστούν εξ αποστάσεως από το εξωτερικό για σύντομο χρονικό διάστημα ή προσωρινά. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει στις επικείμενες διαπραγματεύσεις των κοινωνικών εταίρων σχετικά με την αναθεώρηση και την επικαιροποίηση της Αυτόνομης Συμφωνίας του 2002 για την Τηλεργασία, που θα υποβληθεί προς έγκριση με τη μορφή νομικά δεσμευτικής συμφωνίας εφαρμοζόμενης μέσω οδηγίας. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι καλές συνθήκες εργασίας και απασχόλησης, καθώς και οι πτυχές της ποιότητας ζωής, όπως η διαθεσιμότητα καλών σχολείων και εγκαταστάσεων υψηλού και βιώσιμου επιπέδου, είναι αναγκαίες ώστε οι επιχειρήσεις να διατηρούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να προσελκύουν ειδικευμένους εργαζομένους. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης τη σημασία των συνεχιζόμενων επενδύσεων στην τυπική και άτυπη κατάρτιση και τη διά βίου μάθηση, προκειμένου να στηριχθεί η μετάβαση στην ψηφιακή οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα. Σε ένα δυναμικό και γοργά μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η ταχεία και αποτελεσματική προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας, με παράλληλη αναγνώριση του αντικτύπου των ελλείψεων στην προσφορά εργασίας για το υφιστάμενο εργατικό δυναμικό, είναι ζωτικής σημασίας. Σημαντική εν προκειμένω είναι η συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση, η οποία ορίζει ότι αμφότερα τα μέρη δεσμεύονται για αναβάθμιση των δεξιοτήτων ή επανειδίκευση, προκειμένου να ανταποκριθούν στις ψηφιακές προκλήσεις των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη ψηφιοποίησης των διαδικασιών για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και την απόσπαση εργαζομένων, προκειμένου να βελτιωθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών αρχών και να αρθούν οι φραγμοί που δεν είναι αναλογικοί. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην ορθή παρακολούθηση και επιβολή των κανόνων. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση που περιλαμβάνεται στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 20ής Μαΐου 2021, με θέμα «Οι επιπτώσεις των κανόνων της ΕΕ στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των υπηρεσιών: η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της ΕΕ, ως εργαλείο για την αντιστοίχιση των αναγκών της αγοράς εργασίας με τις δεξιότητες» [2020/2007(INI)] (8), που συνιστά τη δημιουργία ενιαίου γραφείου υποστήριξης για τους εργαζομένους και τους μελλοντικούς εργοδότες σχετικά με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ, που θα είναι ενταγμένο τόσο ψηφιακά όσο και υλικά στην Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας (ΕΑΕ). Σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού για την ΕΑΕ, η ΕΑΕ βελτιώνει τη διαθεσιμότητα, την ποιότητα και τη δυνατότητα πρόσβασης στις πληροφορίες σχετικά με την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, μεταξύ άλλων μέσω ενός ενιαίου ιστοτόπου σε επίπεδο Ένωσης που λειτουργεί ως ενιαία πύλη για την πρόσβαση σε πηγές και υπηρεσίες πληροφοριών σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ. Επιπλέον, η ΕΑΕ θα πρέπει να στηρίζει τα κράτη μέλη στην επικαιροποίηση των εθνικών τους ιστοτόπων. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ψηφιοποιήσουν τις δημόσιες υπηρεσίες, ιδίως τις αρμόδιες υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης, προκειμένου να διευκολύνουν την κινητικότητα των Ευρωπαίων εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα τη φορητότητα των δικαιωμάτων και τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις όσον αφορά την κινητικότητα των εργαζομένων και των επαγγελματιών. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου σημείων πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών αλλά και των φυσικών και τηλεφωνικών υπηρεσιών, με στόχο να βοηθηθούν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες να διεκπεραιώνουν αιτήματα σε τομείς όπως οι τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της συνεχιζόμενης στατιστικής ανάλυσης των ροών κινητικότητας του εργατικού δυναμικού για την αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων στις αγορές εργασίας της ΕΕ και την αξιολόγηση των επιπτώσεων εξελίξεων όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι μετακινήσεις ατόμων σε ηλικία εργασίας εντός και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η αντιστοίχιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο ρόλος των συμβούλων της πύλης EURES στην παροχή τεκμηριωμένης υποστήριξης στους μετακινούμενους εργαζομένους είναι κρίσιμος. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Σημαντική είναι επίσης η έρευνα σχετικά με την κινητικότητα των εργαζομένων από τρίτες χώρες και τις συνθήκες εργασίας τους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για την εμφάνιση επισφαλών συνθηκών εργασίας για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες στα κράτη μέλη και ζητεί την ενίσχυση της επιβολής των κανόνων. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού από τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν θα είναι αρκετή για την αντιμετώπιση της έλλειψης δεξιοτήτων. Η μετανάστευση εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες θα πρέπει επίσης να διευκολυνθεί και να ενισχυθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόσφατη δέσμη μέτρων για τη μεταναστευτική πολιτική, αλλά επαναλαμβάνει την άποψή της ότι πρέπει να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για να μπορέσουν οι άνεργοι πολίτες της ΕΕ να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

3.17.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 443 της 22.11.2022, σ. 63

1

(2)  https://epc2010.princeton.edu/papers/100976

2

(3)  Ετήσια έκθεση σχετικά με την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της ΕΕ (2021).

3

(4)  Parey and Waldinger (2011) Studying abroad and the effect on international labour market mobility; evidence from the introduction of Erasmus. [Οι σπουδές στο εξωτερικό και ο αντίκτυπος στην κινητικότητα της διεθνούς αγοράς εργασίας — Στοιχεία από τη θέσπιση του Erasmus]

4

(5)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Θέσπιση πανευρωπαϊκού ατομικού συνταξιοδοτικού προϊόντος (PEPP)» (EE C 81 της 2.3.2018, σ. 139).

5

(6)  Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ένωση Κεφαλαιαγορών για τα άτομα και τις επιχειρήσεις — νέο σχέδιο δράσης» (ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 20).

6

(7)  EE C 220 της 9.6.2021, σ. 13, ΕΕ C 220 της 9.6.2021, σ. 106.

7

(8)  EE C 15 της 12.1.2022, σ. 137.

8

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/56 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/56

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/09)

| Εισηγήτρια: | η κ. Ozlem YILDIRIM |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Cristian PÎRVULESCU |

Εισηγήτρια:

η κ. Ozlem YILDIRIM

Συνεισηγητής:

ο κ. Cristian PÎRVULESCU

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 140/13/31 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

140/13/31

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει το προοίμιο του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ορίζει ότι «η Ένωση [...] εδράζεται στις αδιαίρετες και οικουμενικές αξίες της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης». Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία του άρθρου 20 του Χάρτη, όπου κατοχυρώνεται η αρχή της ισότητας όλων των ανθρώπων έναντι του νόμου. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει εξάλλου ότι, ενώ η εφαρμογή της αρχής της ισότητας απαγορεύει τις διακρίσεις, προωθεί ταυτόχρονα τη συνεκτική εφαρμογή των κανόνων δικαίου. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει ένθερμα το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να συνεχίσουν να αναπτύσσουν την προστασία έναντι των διακρίσεων σε σχέση με την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, μεταξύ άλλων, εγκρίνοντας την πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστά σταθερό θεμέλιο και ότι τα μέσα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να αναπτύσσονται ομοιόμορφα σε όλη την Ένωση. Επίσης, είναι αναγκαίο να συμπεριληφθούν όλες οι αλληλεπιδράσεις, όλα τα περιβάλλοντα και όλες οι καταστάσεις στις οποίες μπορεί να προκύπτουν διακρίσεις. Η διαφορετική νομική προστασία δημιουργεί απαράδεκτες ιεραρχίες μεταξύ των δικαίων και αφήνει χωρίς προστασία ολόκληρες κατηγορίες προσώπων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Το υφιστάμενο ευρωπαϊκό σύστημα προστασίας βασίζεται ουσιαστικά στην ατομική προσφυγή των θυμάτων στη δικαιοσύνη και στην εκ μέρους τους επίκληση του δικαίου. Πλην όμως, πολλές μελέτες καταδεικνύουν ότι οι καταγγελίες και οι νομικές διαδικασίες δεν καθιστούν δυνατόν το να αντιμετωπιστεί η διαρθρωτική, διατομεακή και συστημική διάσταση των ανισοτήτων, και ότι η προσφυγή των θυμάτων στη δικαιοσύνη έχει ελάχιστο αντίκτυπο, στατιστικά αποτελεί σπάνια εξαίρεση και χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως έσχατο μέσο (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι περίπλοκες ανισότητες και διακρίσεις που προκαλούνται από τις κοινωνικές δομές είναι δυνατόν να εξαλειφθούν μόνο με συνεκτική και σύνθετη πολιτική, με συγκεκριμένα μέσα και μακροπρόθεσμη κινητοποίηση. Η ευαισθητοποίηση, η ορατότητα και η εκπαίδευση αποτελούν σημαντικούς μοχλούς που θα πρέπει να ενεργοποιηθούν σε όλες τις συνιστώσες της κοινωνίας. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η προαγωγή της ισότητας και η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα ευρύτερο κοινωνικό όραμα, που θα πολλαπλασιάσει και θα ενισχύσει τα εργαλεία με τα οποία τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα υποστηρίζουν έμπρακτα τα άτομα και τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η EE πρέπει να συμμετάσχει ενεργά στην προώθηση της αναγνώρισης της γενικής αρχής της ισότητας και των θετικών υποχρεώσεων ισότητας ευκαιριών. Για τον σκοπό αυτόν, τα θεσμικά όργανα πρέπει να δρομολογήσουν την ανάπτυξη της επόμενης γενιάς μέτρων για την προαγωγή της ισότητας στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Αν και η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις καθιστούν δυνατή τη διευκόλυνση της εκ μέρους πολλών πολιτών επίκλησης των δικαιωμάτων τους, υπογραμμίζει ότι αυτές οι εξελίξεις μπορούν στην πραγματικότητα να προκαλέσουν νέες ανισότητες και ότι, ως εκ τούτου, γεννούν νέες ανάγκες παρέμβασης για την παρακολούθηση και την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την εξάλειψη των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης ενωσιακών προτύπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή συλλογικών δράσεων στα κράτη μέλη ώστε να βελτιωθεί τόσο η πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και ο αντίκτυπός της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση πρέπει να διασφαλίσει την ασφάλεια, την ίση μεταχείριση και την προστασία των πολιτικών, συνδικαλιστικών και συλλογικών φορέων από τις αρχές των κρατών μελών, ως απόρροια των αξιών της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της μη διάκρισης λόγω πολιτικών απόψεων. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Πρέπει επίσης να βελτιωθεί η ικανότητα όλων των φορέων της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως όσων ασχολούνται με την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να εργάζονται με τα υπάρχοντα νομικά μέσα και να συνεργάζονται με τους δημόσιους θεσμούς. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει το προοίμιο του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ορίζει ότι «η Ένωση [...] εδράζεται στις αδιαίρετες και οικουμενικές αξίες της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης». Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία του άρθρου 20 του Χάρτη, όπου κατοχυρώνεται η αρχή της ισότητας όλων των ανθρώπων έναντι του νόμου. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει εξάλλου ότι, ενώ η εφαρμογή της αρχής της ισότητας απαγορεύει τις διακρίσεις, προωθεί ταυτόχρονα τη συνεκτική εφαρμογή των κανόνων δικαίου. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Σήμερα, οι πολλαπλές μορφές ανισότητας και η διατομεακή τους διάσταση αναγνωρίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένων των ανισοτήτων μεταξύ φύλων, εθνοτήτων, κοινωνικών ομάδων, γενεών κ.λπ.). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Είκοσι και πλέον έτη μετά την έγκριση της συνθήκης του Άμστερνταμ, όλοι οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί δείκτες καταδεικνύουν τη συνεχιζόμενη ύπαρξη δυσμενών διακρίσεων λόγω εθνοτικής καταγωγής, φυλής, φύλου, γενετήσιου προσανατολισμού, απόψεων και πεποιθήσεων, αναπηρίας και ηλικίας, στον τομέα της απασχόλησης, στην πρόσβαση σε αγαθά, στην εκπαίδευση, καθώς και σε δημόσιες υπηρεσίες και στην κοινωνική προστασία. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Αυτή η συνεχιζόμενη ύπαρξη διακρίσεων οφείλεται κυρίως σε περίπλοκες διαδικασίες, που συχνά συσσωρεύονται, και είναι αποτέλεσμα ολοκληρωμένων διαδικασιών, καθώς και συστημάτων και κανόνων που παράγουν και αναπαράγουν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις. Αυτός ο κυκεώνας πηγών ανισότητας δημιουργεί καταστάσεις που είναι επομένως συστημικές και αποτελούν πραγματικά εμπόδια για την προαγωγή της ισότητας (3). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ, μέσω των μελών της, αλλά και από τις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται απευθείας στα κράτη μέλη, διαπιστώνει επίσης επιδείνωση του γενικότερου κοινωνικού κλίματος, καθώς και αυξανόμενη διάδοση των συμπεριφορών που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος ευάλωτων ατόμων. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι προφανώς αναγκαίο να αναληφθεί ταχεία και συντονισμένη δράση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Εξάλλου, μετά από σχεδόν δύο χρόνια από την κρίση της νόσου COVID-19, αρκετές υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών, μεταξύ άλλων η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (4), αποκαλύπτουν ανησυχητικά σημάδια επιδείνωσης των κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων. Η κρίση της νόσου COVID ενέτεινε τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες και επηρέασε σημαντικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, μεταβάλλοντας την ικανότητά τους να διατηρούν και να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ως εκ τούτου, οι φτωχές ή επισφαλείς κοινωνικές ομάδες είναι οπωσδήποτε περισσότερο ευάλωτες στις διακρίσεις, οι οποίες επιπροστίθενται σε άλλους παράγοντες ευαλωτότητας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την αναγκαιότητα να στοχευθεί η ιδιαιτερότητα αυτών των διακρίσεων και να αναπτυχθεί μια ισχυρή πολιτική καταπολέμησης των διακρίσεων εις βάρος των οικονομικά και κοινωνικά μειονεκτούντων πληθυσμών εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι περίπλοκες ανισότητες και διακρίσεις που προκαλούνται από τις κοινωνικές δομές μπορούν να εξαλειφθούν μόνο με ισχυρή πολιτική, με συγκεκριμένα μέσα και μακροπρόθεσμη κινητοποίηση. Απαιτείται αυξημένη και σημαντική στήριξη για τους εθνικούς φορείς προώθησης της ισότητας και προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως όσον αφορά τη βελτίωση της ανεξαρτησίας τους και την αύξηση του προσωπικού τους και των οικονομικών τους πόρων. Η ευαισθητοποίηση, η ορατότητα και η εκπαίδευση αποτελούν σημαντικούς μοχλούς που θα πρέπει να ενεργοποιηθούν σε όλες τις συνιστώσες της κοινωνίας και των δημόσιων πολιτικών. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η προαγωγή της ισότητας και η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα ευρύτερο κοινωνικό όραμα, που θα πολλαπλασιάσει και θα ενισχύσει τα εργαλεία με τα οποία τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα υποστηρίζουν έμπρακτα τα άτομα και τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει την πλήρη στήριξή της στο νέο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και εκτιμά ότι υπάρχουν πολλά στοιχεία σύγκλισης με την προαγωγή της ισότητας, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την καταπολέμηση των διακρίσεων (5). Για την επίτευξη των ανωτέρων στόχων χρειάζεται απαραιτήτως να στηριχθεί με προσοχή η εφαρμογή του εν λόγω σχεδίου. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Σε συνέχεια των προηγούμενων γνωμοδοτήσεών της (6), η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ όσον αφορά την ισότητα των φύλων, την αντιμετώπιση των διακρίσεων λόγω εθνοτικής καταγωγής, φυλής ή ηλικίας, θρησκείας, απόψεων ή πεποιθήσεων, την προάσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ και των ατόμων με αναπηρία, καθώς και την ένταξη των Ρομά και την προάσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Όπως η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναφέρει, ο Χάρτης περιέχει ένα δυναμικό ανεκμετάλλευτο από τα όργανα προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους. Είναι απαραίτητο να γίνουν βελτιώσεις ώστε να βελτιστοποιηθεί ο θετικός του αντίκτυπος στην προστασία, την πρόληψη, την προώθηση, την εφαρμογή και την επιβολή της αρχής της ισότητας (7). |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Το υφιστάμενο ευρωπαϊκό σύστημα προστασίας βασίζεται ουσιαστικά στην ατομική προσφυγή των θυμάτων στη δικαιοσύνη και στην εκ μέρους τους επίκληση του δικαίου. Πλην όμως, πολλές μελέτες καταδεικνύουν ότι οι καταγγελίες και οι νομικές διαδικασίες δεν καθιστούν δυνατόν το να αντιμετωπιστεί η διαρθρωτική, διατομεακή και συστημική διάσταση των ανισοτήτων, και ότι η προσφυγή των θυμάτων στη δικαιοσύνη έχει ελάχιστο αντίκτυπο, στατιστικά αποτελεί σπάνια εξαίρεση και χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως έσχατο μέσο (8). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Σήμερα, όσον αφορά την απασχόληση, η καταπολέμηση των διακρίσεων περιορίζεται μόνο στις περιπτώσεις που πληρούν τα κριτήρια του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (φύλο, φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, θρησκεία ή πεποιθήσεις, αναπηρία, ηλικία ή γενετήσιος προσανατολισμός). |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Επιπλέον, η προστασία βάσει του δικαίου της Ένωσης όσον αφορά την πρόσβαση σε αγαθά και δημόσιες υπηρεσίες περιορίζεται στα κριτήρια της φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής και της ισότητας των φύλων. Καμιά άλλη μορφή ανισότητας δεν αντιμετωπίζεται ως τέτοια, η δε προστασία έναντι των διακρίσεων ποικίλλει ανάλογα με το κριτήριο. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Σήμερα, η προστασία έναντι των διακρίσεων εντοπίζεται σε διαφορετικό επίπεδο εντός των κρατών μελών. Πράγματι, ορισμένα κράτη μέλη παρέχουν προστασία σε αγαθά και υπηρεσίες έναντι όλων των μορφών διακρίσεων που αναφέρονται στο άρθρο 19, ενώ άλλα παρέχουν προστασία πέρα από τα κριτήρια του εν λόγω άρθρου. Ως αποτέλεσμα, η προστασία έναντι των διακρίσεων, και συνεπώς η ισότητα, ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Υπό το πρίσμα των ως άνω διαπιστώσεων πρέπει να καθοριστούν τα επόμενα βήματα ώστε να ξεπεραστούν οι υπάρχοντες περιορισμοί της εφαρμογής του μηχανισμού αποτελεσματικής προστασίας της ισότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με μια προοπτική ένταξης. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.   Προώθηση της εδραίωσης μιας γενικής αρχής ισότητας στα κράτη μέλη

| 3.1.1. | Η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη αναδεικνύει το γεγονός ότι η αρχή της ισότητας είναι ένα όραμα που εξακολουθεί να απειλείται από σημαντικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, η ίδια η Επιτροπή αναφέρει ότι κατά την πανδημία της COVID-19, η ισότιμη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη αποτέλεσε μια σημαντική πρόκληση στην Ευρώπη (9). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Σήμερα, ενώ ορισμένες χώρες της Ευρώπης μεταφέρουν τη γενική αρχή της ισότητας στο νομικό τους πλαίσιο, διασφαλίζοντας το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης στην κοινωνία των πολιτών, στις οικονομικές σχέσεις και στις σχέσεις με το κράτος, άλλες χώρες καταστέλλουν μόνο τις ρητά απαγορευόμενες από τον νόμο διακρίσεις, και δεν προβλέπουν καμιά θετική υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της ισότητας (10). |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Αυτή η απόκλιση δημιουργεί ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ των πολιτών και των κατοίκων της Ευρώπης όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της αρχής της ισότητας, της προστασίας της από τον νόμο και των απαιτήσεων που επιβάλλονται για την αποτελεσματική εφαρμογή της. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναγνωρίσει τις διαρθρωτικές δυσκολίες που παρακωλύουν την πλήρη εφαρμογή της αρχής της ισότητας, τις οποίες αποκαλύπτουν τα όρια των επιτευγμάτων και η έκταση των ανισοτήτων στην Ευρώπη σήμερα. Οι εθνικές οργανώσεις προώθησης της ισότητας και προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά σε αυτήν τη διαδικασία συνεχούς αξιολόγησης. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ένωση πρέπει οπωσδήποτε να υιοθετήσει μια φιλόδοξη πολιτική προαγωγής της αρχής της ισότητας και της ισότητας των ευκαιριών, σύμφωνα με τις αρχές που διακηρύσσει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, κινητοποιώντας όλα τα πεδία αρμοδιότητάς της. Υπό αυτήν την έννοια, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που βασίζεται στα άρθρα 157 και 19 της Συνθήκης, η οποία επικεντρώνεται στην αποτελεσματικότητα των εθνικών φορέων για την προώθηση της ισότητας και στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων, των πολλαπλών ρόλων και των ικανοτήτων τους. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Η Ένωση πρέπει να εφοδιαστεί με συγκεκριμένα μέσα ώστε να μετατρέψει τη γενική αρχή της ισότητας σε νομική αρχή ισχύουσα στο σύνολο των κρατών μελών, η οποία θα επιτρέπει να παρέχεται προστασία πέραν των ανισοτήτων μεταχείρισης που συνδέονται με τα επτά κριτήρια διάκρισης τα οποία προστατεύονται από το άρθρο 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χρήση των διαρθρωτικών ταμείων θα ήταν, για παράδειγμα, ένα από τα αποτελεσματικά μέσα για την πραγματική εφαρμογή μέτρων κατά των διακρίσεων. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Η αναγνώριση της γενικής αρχής της ίσης μεταχείρισης, η δημιουργία θετικών υποχρεώσεων, καθώς και η αναγνώριση της συστημικής τους διάστασης αποτελούν μέσα βελτίωσης της καταπολέμησης των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων. |
| --- | --- |

3.1.7.

3.2.   Καταπολέμηση των ανισοτήτων και των διακρίσεων που δημιουργούνται στον ψηφιακό τομέα

| 3.2.1. | Αν και η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις διευκολύνεται η πρόσβαση πολλών πολιτών στα δικαιώματα, εκτιμά ότι αυτές προκαλούν στην πραγματικότητα νέες ανισότητες στην πρόσβαση στα δικαιώματα και τις υπηρεσίες, καθώς και νέες ανάγκες παρέμβασης προς προάσπιση της αρχής της ίσης μεταχείρισης. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των κρατικών υπηρεσιών και της πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες (ιδίως στις υπηρεσίες πρώτης ανάγκης) έχει επιφέρει ριζική αλλαγή της σχέσης με τον χρήστη, εξαλείφοντας τα φυσικά εμπόδια, δημιουργώντας, ωστόσο, νέους ψηφιακούς φραγμούς. Εμποδίζει την πρόσβαση ορισμένων πολιτών σε δικαιώματα και υπηρεσίες, ιδίως όσων βρίσκονται σε επισφαλή κατάσταση ή σε αδυναμία ή αναπηρία, καθώς και της πλειονότητας των ηλικιωμένων ατόμων στο ευρωπαϊκό έδαφος (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Αυτές οι δυσλειτουργίες απαιτούν την ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων δημόσιων πολιτικών ψηφιακής ένταξης, καθώς και την καθιέρωση θετικών υποχρεώσεων για τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς έναντι των χρηστών, συμπεριλαμβανομένης της εύκολης και δωρεάν πρόσβασης. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Πέρα από τις τεχνικές δυσκολίες της τεχνικής πρόσβασης, και σε σχέση με τα εργαλεία που προκύπτουν από τους αλγόριθμους (12) και τις βιομετρικές τεχνολογίες (13), η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με νέες προκλήσεις όσον αφορά την παραβίαση των δικαιωμάτων και την εισαγωγή διακρίσεων. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Όπως επισημαίνεται στις εργασίες του Συμβουλίου της Ευρώπης (14) και του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (15), οι αλγοριθμικές αποφάσεις συνεπάγονται εργαλεία λήψης αποφάσεων με μεροληπτικές διακρίσεις, που βασίζονται στην αναζήτηση της αυτοματοποιημένης αναπαραγωγής αποτελεσμάτων. Τα πιο συναφή νομικά μέσα για τον μετριασμό των κινδύνων διακρίσεων λόγω ΤΝ είναι η νομοθεσία για την απαγόρευση των διακρίσεων και η νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων. Εάν εφαρμοστούν αποτελεσματικά, αμφότερα τα νομικά μέσα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην καταπολέμηση των παράνομων διακρίσεων. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο έλεγχος αυτών των επιπτώσεων απαιτεί μια ισχυρή δημόσια πολιτική που θα εφαρμοστεί στο σύνολο της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς, καθώς και στους οικονομικούς παράγοντες εκτός Ευρώπης, επιβάλλοντας, σε συνέχεια της υπό έγκρισης νομοθεσίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες, την εισαγωγή διαδικασιών ελέγχου των αυτοματοποιημένων αποφάσεων, επαλήθευσης των δεδομένων, αξιολόγησης, μελετών αντικτύπου και διόρθωσης στην ανάπτυξη και εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών. Η έγκριση της οδηγίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί επίσης να συμβάλει στην παροχή λύσεων. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   Ανάπτυξη της προστασίας της ίσης μεταχείρισης και της καταπολέμησης των διακρίσεων στον επαγγελματικό τομέα

| 3.3.1. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την καθοριστική σημασία της απασχόλησης όσον αφορά την ένταξη και την υλοποίηση της υπόσχεσης για ισότητα για όλους. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Παρά την αρχική δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ισότητα των γυναικών στην απασχόληση, η σημερινή κατάσταση μας υπενθυμίζει ότι ανέκαθεν οι γυναίκες είναι οι πρώτες που υφίστανται τις συνέπειες των κρίσεων (οικονομικών, κοινωνικών υγειονομικών ή άλλων). Η επαγγελματική ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει μια από τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές χώρες. Με την κρίση της νόσου COVID-19, το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών σημείωσε πτώση σε όλες τις ηλικιακές και επαγγελματικές κατηγορίες, πέφτοντας συνολικά στο 61,8 % (16). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Αυτές οι ανισότητες που συνδέονται με το φύλο επιπροστίθενται στις άλλες μορφές ανισοτήτων. Η έρευνα που διενέργησε η Eurostat το 2019 κατέδειξε ότι το 68 % των ατόμων με αναπηρία αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 28,4 % του γενικού πληθυσμού (17). Το 21 % των ατόμων που αυτοπροσδιορίζονταν ως ΛΟΑΔ δήλωσαν ότι υφίστανται διακρίσεις στην εργασία, όπως και το 25 % των ατόμων με καταγωγή από το Μαγκρέμπ, την (υποσαχάρια) Αφρική ή Ρομά (18). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Το Ευρωβαρόμετρο του 2020 σχετικά με τις διακρίσεις δείχνει ότι το 59 % των Ευρωπαίων θεωρούν ως πρώτη αιτία διάκρισης την εθνοτική καταγωγή ή το χρώμα του δέρματος, οι δε μελέτες δείχνουν ότι αυτό έχει ιδιαίτερα σημαντικό αντίκτυπο στον τομέα της απασχόλησης, όπου επηρεάζει σημαντικά την ισότητα των ευκαιριών και την κοινωνική ένταξη. Θα πρέπει να εφαρμοστούν αποτελεσματικές μέθοδοι για τη διαπίστωση αυτών των διακρίσεων από τα δικαστήρια, όπως η μέθοδος Κλερκ, που αναγνωρίζεται από τα γαλλικά ανώτατα δικαστήρια, χάρη στην οποία καθίσταται δυνατή η σύγκριση της εξέλιξης της σταδιοδρομίας ατόμων που προσλήφθηκαν στο ίδιο επίπεδο (19). |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Σήμερα, η ευρωπαϊκή πολιτική καταπολέμησης των διακρίσεων στην απασχόληση περιορίζεται σε ένα νομικό πλαίσιο που επιτρέπει να άγονται περιπτώσεις διάκρισης ενώπιον των δικαστηρίων, υποχρεώνοντας το πιθανό θύμα να επωμιστεί το πολύ μεγάλο βάρος της καταπολέμησης των διακρίσεων καθώς αυτό ασκεί ένα ή περισσότερα ένδικα βοηθήματα κατά του εργοδότη του, του παρόχου υπηρεσιών ή του κράτους. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει εδώ και πολύ καιρό ότι οι διακρίσεις είναι προϊόν συλλογικών φαινομένων. Η ένδικη διαδικασία σε κάθε επιμέρους υπόθεση αποτελεί πολύ μεγάλη επιβάρυνση για τα θύματα. Το φαινόμενο της μη προσφυγής στη δικαιοσύνη για θέματα διακρίσεων είναι τεκμηριωμένο και μαζικό (20). Οι διακρίσεις στην απασχόληση αποτελούν αντικείμενο ελάχιστων δικαστικών διαφορών, οι δε προσφυγές στη δικαιοσύνη λόγω διακρίσεων στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Οι εξωδικαστικοί μηχανισμοί και οι διαδικασίες προαγωγής τηςισότητας θα μπορούσαν να ενισχυθούν, όπως και η υποστήριξη της αφιλοκερδούς νομικής συνδρομής και των ένδικων διαδικασιών δημοσίου συμφέροντος. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης δικονομικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα στο πλαίσιο των κρατών μελών, με την προσφυγή, για παράδειγμα σε μηχανισμούς συλλογικής δράσης που βελτιώνουν την πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και τον αντίκτυπό της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Εξάλλου, εφόσον η Ευρωπαϊκή Ένωση προτίθεται να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τις επαγγελματικές διακρίσεις, η ένδικη διαδικασία δεν είναι δυνατόν να αποτελεί τον μόνο τρόπο παρέμβασης έναντι των συλλογικών και συστημικών διακρίσεων. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διευρύνει το φάσμα των παρεμβάσεών της κατά των διακρίσεων πέραν της ένδικης προσφυγής, επιβάλλοντας τη χρήση εργαλείων πρόβλεψης που επιτρέπουν την εκ των προτέρων παρέμβαση κατά των ανισοτήτων, τη διόρθωση των πρακτικών και την αποτροπή των διακρίσεων. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθούν συγκρίσιμες πολιτικές για τις διακρίσεις που να βασίζονται σε όλα τα κριτήρια του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τον λόγο αυτόν, καλεί την Επιτροπή:






  i) | να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας· |
| --- | --- | --- |

3.3.10.

i)

να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας·

| ii) | να λάβει μέτρα για τη γενίκευση του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία και να ενθαρρύνει τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης εκ μέρους των εργοδοτών· |
| --- | --- |

ii)

να λάβει μέτρα για τη γενίκευση του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία και να ενθαρρύνει τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης εκ μέρους των εργοδοτών·

| iii) | να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης. |
| --- | --- |

iii)

να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης.

3.4.   Διεύρυνση και ενοποίηση του πεδίου της προστασίας κατά των διακρίσεων στην Ένωση

| 3.4.1. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει ένθερμα την Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει να αναπτύσσει την προστασία έναντι των διακρίσεων σε σχέση με την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, μεταξύ άλλων, εγκρίνοντας την πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η προστασία κατά των διακρίσεων στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, όπως υφίσταται σήμερα, δημιουργεί μια ιεραρχημένη προστασία ανάλογα με τα κριτήρια και συνεπάγεται μια κατάσταση άνισης προστασίας των ατόμων που εμπίπτουν στα κριτήρια διάκρισης. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Παρότι η αρχή της αποφυγής των διακρίσεων αποτελεί πυλώνα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση, όσο εκκρεμεί η έγκριση του σχεδίου της οδηγίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να εκπληρώσει την αποστολή της όσον αφορά την ισότιμη άσκηση των δικαιωμάτων στον ευρωπαϊκό δημόσιο χώρο. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμοστεί κάθε δυνατό μέσο ώστε να εγκριθεί το σχέδιο οδηγίας, υπό μια μορφή στην οποία να ενσωματώνονται οι γενικές προτάσεις της όσον αφορά τη βελτίωση των τρόπων πρόσβασης στα δικαιώματα και στα ένδικα βοηθήματα, συμπεριλαμβάνοντας, ιδίως, μηχανισμούς που διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα μέσω της έγκρισης των διαδικασιών συλλογικής δράσης για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αναγνώρισης της αρμοδιότητας των εθνικών οργανισμών να καταπολεμούν τις διακρίσεις. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει ακόμα περισσότερο τις προσπάθειες και τη συνεργασία της επιτόπου ώστε να εξασφαλίσει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ γίνονται σεβαστά χωρίς εξαιρέσεις, ότι τα άτομα αυτά δεν υπόκεινται σε καμία δίωξη και ότι η συμμετοχή τους στη δημόσια ζωή ενισχύεται. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ένωση πρέπει να συμμετάσχει ενεργά στην προώθηση της αναγνώρισης της γενικής αρχής της ισότητας και των θετικών υποχρεώσεων ισότητας ευκαιριών. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει επίσης να υποστηρίξουν τις εθνικές οργανώσεις για την προώθηση της ισότητας και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υιοθετώντας δεσμευτικά πρότυπα, ώστε να είναι αυτές σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους και να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. |
| --- | --- |

3.5.

3.6.   Ανανέωση της προστασίας έναντι των πολιτικών, συνδικαλιστικών και κοινωνικών διακρίσεων

| 3.6.1. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι τα τελευταία χρόνια, παντού στην Ευρώπη, οι πολιτικοί ακτιβιστές, οι συνδικαλιστές (ή οι μετέχοντες σε ενώσεις εργαζομένων), καθώς και οι κοινωνικοί ακτιβιστές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην άσκηση της ελευθερίας έκφρασης και δράσης, για παράδειγμα στην άσκηση του δικαιώματος διαδήλωσης προκειμένου να εκφράσουν τα αιτήματά τους ή να διαπραγματευτούν. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τόσο η Ένωση όσο και τα κράτη μέλη πρέπει, σύμφωνα με τη νομοθεσία τους και τα ισχύοντα διεθνή μέσα, να διασφαλίσουν αποτελεσματικά την ασφάλεια, την ίση μεταχείριση και την προστασία των πολιτικών φορέων, των κοινωνικών εταίρων και των συλλογικών φορέων από τις αρχές των κρατών μελών, ως απόρροια των αξιών της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της μη διάκρισης λόγω πολιτικών απόψεων. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Όλα τα κράτη μέλη έχουν επικυρώσει τη σύμβαση C087 της ΔΟΕ περί συνδικαλιστικής ελευθερίας και προστασίας συνδικαλιστικού δικαιώματος και τη σύμβαση C098 της ΔΟΕ περί εφαρμογής των αρχών του δικαιώματος οργανώσεως και συλλογικής διαπραγματεύσεως. Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί ο σεβασμός και η προώθηση της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος οργάνωσης. Είναι σημαντικό να διεξαχθούν συζητήσεις σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο για τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε συνδικαλιστική εκπροσώπηση και να ασκούν δικαιώματα όσον αφορά τη συλλογική οργάνωση και την ανάληψη συλλογικής δράσης (21). Σύμφωνα με τους διεθνώς αναγνωρισμένους κανόνες της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, η ΕΟΚΕ προτρέπει ένθερμα τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν, σύμφωνα με τη νομοθεσία τους, τα συστήματα εργασιακών σχέσεων και τις ισχύουσες διεθνείς πράξεις, την αποτελεσματική προστασία της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος οργάνωσης και συλλογικής διαπραγμάτευσης. |
| --- | --- |

3.6.3.

3.7.   Αποτελεσματική δράση των εθνικών θεσμικών οργάνων για την προαγωγή της ισότητας, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την καταπολέμηση των διακρίσεων

| 3.7.1. | Η εφαρμογή των εθνικών και των ευρωπαϊκών κανονιστικών ρυθμίσεων σε αυτόν τον τομέα παρουσιάζει, πάρα πολύ συχνά, σημαντικούς περιορισμούς που σχετίζονται με τις νομικές, θεσμικές, οργανωτικές και οικονομικές πτυχές που χαρακτηρίζουν κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή συγκεκριμένα σχέδια, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής στήριξης, για τη βελτίωση της ικανότητας των εθνικών θεσμικών οργάνων. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να καταρτίσει ένα πρόγραμμα συνδρομής των εθνικών θεσμικών οργάνων που είναι αρμόδια για τον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με σκοπό να βελτιώσει, να ενισχύσει και να εξορθολογίσει τις ικανότητές τους (δημιουργία, διαπίστευση και συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα), συμπεριλαμβάνοντας την ευαισθητοποίηση και τη γνώση, και ικανοποιώντας τις ειδικές ανάγκες κάθε ομάδας. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Η ικανότητα όλων των κοινωνικών φορέων και των φορέων της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως όσων ασχολούνται με την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να εργάζονται βάσει των υφιστάμενων νομικών μέσων και να συνεργάζονται με τους δημόσιους θεσμούς πρέπει επίσης να βελτιωθεί. Είναι αναγκαίο να στηριχθούν καλύτερα οι κοινωνικοί φορείς και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εξασφαλίζουν την πρόσβαση των θυμάτων διάκρισης στη δικαιοσύνη. Η υποστήριξη που τους παρέχεται μπορεί να λάβει την έμπρακτη μορφή εκπαίδευσης, ευαισθητοποίησης, μεταφοράς γνώσεων και ορθών πρακτικών, οικονομικής και οργανωτικής στήριξης, καθώς και προστασίας έναντι των επιθέσεων και των εκστρατειών δυσφήμισης. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Όπως έχει ήδη προτείνει στο παρελθόν, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένας αποτελεσματικός και προσβάσιμος μηχανισμός για τον εντοπισμό και την αναφορά των σωματικών και λεκτικών επιθέσεων, του εκφοβισμού και της παρενόχλησης –που σημειώνονται μεταξύ άλλων μέσω καταχρηστικών διαδικασιών– και της ρητορικής μίσους σε βάρος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα (22). Οσάκις οι επιθέσεις αυτές εξαπολύονται στον ψηφιακό τομέα, πρέπει να εντοπίζονται γρήγορα και να αποσύρονται οι σχετικές δημοσιεύσεις. |
| --- | --- |

3.7.5.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2008) 426.

1

(2)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα, Απρίλιος 2021.

2

Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα

(3)  Mulder, J., Indirect sex discrimination in employment (Έμμεση διάκριση λόγω φύλου στην απασχόληση), Ευρωπαϊκό δίκτυο νομικών εμπειρογνωμόνων στον τομέα της ισότητας των φύλων και της καταπολέμησης των διακρίσεων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020.

3

(4)  Βλέπε ιδίως την 8η έκθεση της ΔΟΕ σχετικά με τον αντίκτυπο της συνεχιζόμενης κρίσης στην απασχόληση, Οκτώβριος 2021: Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, COVID-19:
  Παρατηρητήριο ΔΟΕ – 8η έκδοση, 27 Οκτωβρίου 2021.

4

COVID-19:

Παρατηρητήριο ΔΟΕ – 8η έκδοση

(5)  Σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, COM(2021) 38 (ΕΕ C 374 της 16.9.2021, σ. 38).

5

(6)  Βλέπε ειδικότερα τις γνωμοδοτήσεις με θέμα «Η κατάσταση των γυναικών με αναπηρία» (SOC/579) (ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 20), «Η κατάσταση των γυναικών Ρομά» (SOC/585) (ΕΕ C 110 της 22.3.2019, σ. 20), «Η διαμόρφωση του ενωσιακού θεματολογίου της περιόδου 2020-2030 για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία» (SOC/616) (ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 41), «Η διαχείριση της πολυμορφίας στα κράτη μέλη της ΕΕ» (SOC/642) (ΕΕ C 10 της 11.1.2021, σ. 7), «Ένωση ισότητας — Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ 2020-2025» (SOC/667) (ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 128), «Σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση και την ένταξη για την περίοδο 2021-2027» (SOC/668) (ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 134), «Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030» (SOC/680) (ΕΕ C 374 της 16.9.2021, σ. 50 και Το νέο στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά.

6

Το νέο στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά

(7)  Γνωμοδότηση με θέμα «Νέα στρατηγική για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων» (SOC/671) (ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 50).

7

(8)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα, όπ. π.

8

Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα

(9)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Αλληλεγγύη στον τομέα της υγείας:
  Μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, COM(2009) 567 final.

9

Αλληλεγγύη στον τομέα της υγείας:

Μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας

(10)  Crowley, N., Making Europe More Equal:
  A legal duty?, Equinet, 2016.

10

Making Europe More Equal:

A legal duty?

(11)  Défenseur des droits (Γάλλος Διαμεσολαβητής), Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics (Αποϋλοποίηση και ανισότητες πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες), 2019· Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on? (Αποϋλοποίηση των δημοσίων υπηρεσιών: τρία χρόνια μετά, πού βρισκόμαστε;), 2022.

11

Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics

Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on?

(12)  Gerards, J. Xenidis, R., Algorithmic discrimination in Europe (Η αλγοριθμική διάκριση στην Ευρώπη), ευρωπαϊκό δίκτυο νομικών εμπειρογνωμόνων στον τομέα της ισότητας των φύλων και της καταπολέμησης των διακρίσεων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020.

12

Algorithmic discrimination in Europe

(13)  Défenseur des droits (Γάλλος Διαμεσολαβητής), Technologies biométriques: L’impératif respect des droits fondamentaux (Βιομετρικές τεχνολογίες: Ο επιβεβλημένος σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων), 2021.

13

Technologies biométriques: L’impératif respect des droits fondamentaux

(14)  Συμβούλιο της Ευρώπης, Zuiderveen Borgesius, F, Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques (Διακρίσεις, τεχνητή νοημοσύνη και αλγοριθμικές αποφάσεις), 2018.

14

Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques

(15)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κατανοώντας το μέλλον:
  Τεχνητή νοημοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα, 2021.

15

Κατανοώντας το μέλλον:

Τεχνητή νοημοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα

(16)  Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic (Ισότητα των φύλων και κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19).

16

Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic

(17)  Eurostat, Income inequalities (Εισοδηματικές ανισότητες), 2019.

17

(18)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα, ό.π.

18

Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα

(19)  Chappe. V.A., La preuve par comparaison: méthode des panels et droit de la non-discrimination (Απόδειξη μέσω της σύγκρισης: μέθοδος των ομάδων και δικαίωμα στη μη διάκριση), Sociologies pratiques, 2011/2 αριθ. 23, σ. 45 ως 55, απόφαση-πλαίσιο του Défenseur des droits αριθ. 2022-139 της 31ης Αυγούστου 2022, ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο (τμήμα κοινωνικών διαφορών): 10/07/1998 αριθ. 90-41231, 04/07/2000 αριθ. 98-43285, 28/06/2006, αριθ. 04-46419.

19

(20)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα, ό.π.

20

Η ισότητα στην ΕΕ είκοσι χρόνια μετά την αρχική εφαρμογή των οδηγιών για την ισότητα

(21)  Βλέπε επίσης τη γνωμοδότηση με θέμα «Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη» (SOC/632), σημείο 4.5.3 και σημείο 4.5.6 (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159).

21

(22)  Γνωμοδότηση με θέμα: «Στρατηγική για την ενίσχυση της εφαρμογής του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην ΕΕ» (SOC/671): ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 50.

22

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες υπερψηφίστηκαν από το ένα τέταρτο τουλάχιστον των ψηφισάντων, απορρίφθηκαν στην πορεία των συζητήσεων (άρθρο 59 παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού):

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ 1

SOC/724 — Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ

Σημείο 3.3.7

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ
  τάσσεται υπέρ της θέσπισης
  δικονομικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα στο
  πλαίσιο των κρατών μελών
  , με την προσφυγή, για παράδειγμα σε μηχανισμούς συλλογικής δράσης που
  βελτιώνουν
  την πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και τον αντίκτυπό της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης. | Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ
  ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξετάσουν και, όπου χρειάζεται, να λάβουν κατάλληλα μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν και να στηρίξουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη
  .
  Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη θέσπιση
  δικονομικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα
  στο οικείο κράτος μέλος
  , με την προσφυγή, για παράδειγμα σε μηχανισμούς συλλογικής δράσης
  που μπορούν να βελτιώσουν
  την πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και τον αντίκτυπό της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης. |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ
  τάσσεται υπέρ της θέσπισης
  δικονομικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα στο
  πλαίσιο των κρατών μελών
  , με την προσφυγή, για παράδειγμα σε μηχανισμούς συλλογικής δράσης που
  βελτιώνουν
  την πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και τον αντίκτυπό της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης.

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, η ΕΟΚΕ
  ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξετάσουν και, όπου χρειάζεται, να λάβουν κατάλληλα μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν και να στηρίξουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη
  .
  Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη θέσπιση
  δικονομικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα
  στο οικείο κράτος μέλος
  , με την προσφυγή, για παράδειγμα σε μηχανισμούς συλλογικής δράσης
  που μπορούν να βελτιώσουν
  την πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και τον αντίκτυπό της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης.

Αιτιολογία

Στην ομάδα μελέτης και στο τμήμα SOC δεν υπήρξε συμφωνία μεταξύ των τριών Ομάδων επί του θέματος. Το δικονομικό δίκαιο εμπίπτει παραδοσιακά στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, ως εκ τούτου, να μπορούν να αποφασίζουν εάν επιθυμούν να εισαγάγουν σε εθνικό επίπεδο συλλογικές δράσεις/συλλογικές προσφυγές ως εργαλείο για την επιβολή της αρχής της ισότητας. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την προσαρμογή των εθνικών συστημάτων στις εθνικές πραγματικότητες. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η συλλογική προσφυγή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 59 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 104 |
| Αποχές: | 13 |

Ψήφοι υπέρ:

59

Ψήφοι κατά:

104

Αποχές:

13

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ 2

SOC/724 — Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ

Σημείο 3.3.10

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθούν συγκρίσιμες πολιτικές για τις διακρίσεις που να βασίζονται σε όλα τα κριτήρια του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τον λόγο αυτόν, καλεί την Επιτροπή:






  — | να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθούν συγκρίσιμες πολιτικές για τις διακρίσεις που να βασίζονται σε όλα τα κριτήρια του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τον λόγο αυτόν, καλεί την Επιτροπή:

—

να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας,

| — | να λάβει μέτρα
  για τη γενίκευση
  του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία και να
  ενθαρρύνει
  τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης
  εκ μέρους των εργοδοτών, |
| --- | --- |

—

να λάβει μέτρα
  για τη γενίκευση
  του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία και να
  ενθαρρύνει
  τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης
  εκ μέρους των εργοδοτών,

| — | να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης. |
| --- | --- |

—

να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθούν συγκρίσιμες πολιτικές για τις διακρίσεις που να βασίζονται σε όλα τα κριτήρια του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τον λόγο αυτόν, καλεί την Επιτροπή:

| — | να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, |
| --- | --- |

—

να δεσμευτεί, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την απασχόληση και την καταπολέμηση των διακρίσεων, για την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων ή να υιοθετήσει νέα μέτρα για την προαγωγή της ισότητας στην απασχόληση και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας,

| — | να λάβει μέτρα που συμβάλλουν στην αποτελεσματική χρήση του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία, όπως ορίζεται στο δίκαιο της ΕΕ, και να παρέχει καθοδήγηση στους εργοδότες όσον αφορά τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης, |
| --- | --- |

—

να λάβει μέτρα που συμβάλλουν στην αποτελεσματική χρήση του ορισμού των διακρίσεων στην εργασία, όπως ορίζεται στο δίκαιο της ΕΕ, και να παρέχει καθοδήγηση στους εργοδότες όσον αφορά τις υποχρεώσεις αξιολόγησης, υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης,

| — | να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης. |
| --- | --- |

—

να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν πρακτικές κατά των διακρίσεων και υπέρ της ένταξης.

Αιτιολογία

Το σημείο αυτό αφορά την εφαρμογή πολιτικών που βασίζονται σε κριτήρια, όπως αυτά που ορίζονται στο άρθρο 19 της ΣΛΕΕ. Στα σημεία 3.4.1 (και 1.3) της γνωμοδότησης ήδη αναφέρεται ότι: «Η ΕΟΚΕ προτρέπει ένθερμα την Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει να αναπτύσσει την προστασία έναντι των διακρίσεων σε σχέση με την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, μεταξύ άλλων, εγκρίνοντας την πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.» Η τροπολογία αποσκοπεί στην τροποποίηση του κειμένου ώστε να υποδεικνύει τα μέτρα που χρειάζονται για την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή των κανόνων τις ΕΕ κατά των διακρίσεων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 67 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 109 |
| Αποχές: | 11 |

Ψήφοι υπέρ:

67

Ψήφοι κατά:

109

Αποχές:

11

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ 3

SOC/724 — Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ

Σημείο 3.4.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Η ΕΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμοστεί κάθε δυνατό μέσο ώστε να εγκριθεί το σχέδιο οδηγίας, υπό μια μορφή στην οποία να ενσωματώνονται οι γενικές προτάσεις της όσον αφορά τη βελτίωση των τρόπων πρόσβασης στα δικαιώματα και στα ένδικα βοηθήματα,
  συμπεριλαμβάνοντας, ιδίως,
  μηχανισμούς που διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα μέσω της έγκρισης των διαδικασιών συλλογικής δράσης για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αναγνώρισης της αρμοδιότητας των εθνικών οργανισμών να καταπολεμούν τις διακρίσεις. | Η ΕΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμοστεί κάθε δυνατό μέσο ώστε να εγκριθεί το σχέδιο οδηγίας, υπό μια μορφή στην οποία να ενσωματώνονται οι γενικές προτάσεις της όσον αφορά τη βελτίωση των τρόπων πρόσβασης στα δικαιώματα και στα ένδικα βοηθήματα,
  δίνοντας παράλληλα στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποφασίζουν σχετικά με τους
  μηχανισμούς που διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα μέσω της έγκρισης των διαδικασιών συλλογικής δράσης για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αναγνώρισης της αρμοδιότητας των εθνικών οργανισμών να καταπολεμούν τις διακρίσεις. |

Γνωμοδότηση τμήματος

Τροπολογία

Η ΕΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμοστεί κάθε δυνατό μέσο ώστε να εγκριθεί το σχέδιο οδηγίας, υπό μια μορφή στην οποία να ενσωματώνονται οι γενικές προτάσεις της όσον αφορά τη βελτίωση των τρόπων πρόσβασης στα δικαιώματα και στα ένδικα βοηθήματα,
  συμπεριλαμβάνοντας, ιδίως,
  μηχανισμούς που διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα μέσω της έγκρισης των διαδικασιών συλλογικής δράσης για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αναγνώρισης της αρμοδιότητας των εθνικών οργανισμών να καταπολεμούν τις διακρίσεις.

Η ΕΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να εφαρμοστεί κάθε δυνατό μέσο ώστε να εγκριθεί το σχέδιο οδηγίας, υπό μια μορφή στην οποία να ενσωματώνονται οι γενικές προτάσεις της όσον αφορά τη βελτίωση των τρόπων πρόσβασης στα δικαιώματα και στα ένδικα βοηθήματα,
  δίνοντας παράλληλα στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποφασίζουν σχετικά με τους
  μηχανισμούς που διευκολύνουν την πρόσβαση στα δικαιώματα μέσω της έγκρισης των διαδικασιών συλλογικής δράσης για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αναγνώρισης της αρμοδιότητας των εθνικών οργανισμών να καταπολεμούν τις διακρίσεις.

Αιτιολογία

Στην ομάδα μελέτης και στο τμήμα SOC δεν υπήρξε συμφωνία μεταξύ των τριών Ομάδων επί του θέματος. Το δικονομικό δίκαιο εμπίπτει παραδοσιακά στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, ως εκ τούτου, να μπορούν να αποφασίζουν εάν επιθυμούν να εισαγάγουν σε εθνικό επίπεδο συλλογικές δράσεις/συλλογικές προσφυγές ως εργαλείο για την επιβολή της αρχής της ισότητας. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την προσαρμογή των εθνικών συστημάτων στις εθνικές πραγματικότητες. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η συλλογική προσφυγή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 60 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 114 |
| Αποχές: | 11 |

Ψήφοι υπέρ:

60

Ψήφοι κατά:

114

Αποχές:

11

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ 4

SOC/724 — Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ

Σημείο 1.10

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Προκειμένου
  να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την εξάλειψη των διακρίσεων,
  η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης
  ενωσιακών προτύπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή συλλογικών δράσεων
  στα κράτη μέλη
  ώστε να βελτιωθεί τόσο η πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και ο αντίκτυπός της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξετάσουν και, όπου απαιτείται, να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου
  να αντιμετωπιστεί
  ή να μετριαστεί
  το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό
  τους
  πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την εξάλειψη των διακρίσεων
  . Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη θέσπιση
  ενωσιακών προτύπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή συλλογικών δράσεων
  στο οικείο κράτος μέλος
  ώστε να βελτιωθεί τόσο η πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και ο αντίκτυπός της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης.
  Για να διευκολυνθεί η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τα διάφορα εθνικά νομοθετικά πλαίσια στον τομέα. αυτό. |

Γνωμοδότηση τμήματος

Τροπολογία

Προκειμένου
  να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την εξάλειψη των διακρίσεων,
  η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης
  ενωσιακών προτύπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή συλλογικών δράσεων
  στα κράτη μέλη
  ώστε να βελτιωθεί τόσο η πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και ο αντίκτυπός της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξετάσουν και, όπου απαιτείται, να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου
  να αντιμετωπιστεί
  ή να μετριαστεί
  το ζήτημα της ατομικής επιβάρυνσης που ενέχει η ένδικη διαδικασία, προκειμένου να αποκτήσει το ένδικο βοήθημα ισχύ αντίστοιχη με τις καταγγελλόμενες πρακτικές, και προκειμένου να καταστεί το νομικό
  τους
  πλαίσιο αποτελεσματική απειλή για την εξάλειψη των διακρίσεων
  . Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη θέσπιση
  ενωσιακών προτύπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή συλλογικών δράσεων
  στο οικείο κράτος μέλος
  ώστε να βελτιωθεί τόσο η πρόσβαση στην ένδικη προσφυγή όσο και ο αντίκτυπός της στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την προάσπιση της ίσης μεταχείρισης.
  Για να διευκολυνθεί η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τα διάφορα εθνικά νομοθετικά πλαίσια στον τομέα. αυτό.

Αιτιολογία

Στην ομάδα μελέτης και στο τμήμα SOC δεν υπήρξε συμφωνία μεταξύ των τριών Ομάδων επί του θέματος. Το δικονομικό δίκαιο εμπίπτει παραδοσιακά στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, ως εκ τούτου, να μπορούν να αποφασίζουν εάν επιθυμούν να εισαγάγουν σε εθνικό επίπεδο συλλογικές δράσεις/συλλογικές προσφυγές ως εργαλείο για την επιβολή της αρχής της ισότητας. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την προσαρμογή των εθνικών συστημάτων στις εθνικές πραγματικότητες. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η συλλογική προσφυγή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 65 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 113 |
| Αποχές: | 8 |

Ψήφοι υπέρ:

65

Ψήφοι κατά:

113

Αποχές:

8

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/67 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/67

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Εξασφάλιση ισχυρής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/10)

| Εισηγητής: | ο κ. Alain COHEUR |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Alain COHEUR

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 171/1/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

24.2.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

171/1/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Το 2009, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εξέδωσε τη γνωμοδότηση SOC/330 για την Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με μια ευρωπαϊκή δράση στον τομέα των σπάνιων νόσων (1), στην οποία εξέφρασε τη στήριξη, τις ανησυχίες και τις προτάσεις της με σκοπό την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανάγκες των ατόμων που πάσχουν από σπάνιες νόσους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη βαθύτατη λύπη της για το γεγονός ότι, μολονότι έχει παρέλθει πάνω από μία δεκαετία από τη δημοσίευση της γνωμοδότησής της, πρέπει να επαναλάβει την έκκλησή της για ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη όλες τις ανάγκες των ατόμων που πάσχουν από σπάνιες νόσους, και ζητεί να υπάρξουν ευρωπαϊκές λύσεις ώστε να μετριαστεί ο αντίκτυπος των σπάνιων νόσων στην καθημερινή, την οικογενειακή και την επαγγελματική ζωή. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επαναβεβαιώνει σθεναρά την παροχή στήριξης και αλληλεγγύης στους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους, στις οικογένειές τους και στην κοινότητα των πασχόντων από σπάνιες νόσους εν γένει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) θα μπορούσε να είναι πρωταθλήτρια στην παροχή δικαιώματος στην υγειονομική περίθαλψη για όλους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και να αποδείξει ότι «σπάνιος» δεν σημαίνει «μόνος». Η παροχή στήριξης στη θεμελιώδη έρευνα και ένας ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία (EHDS) βάσει των αρχών FAIR (ευρεσιμότητα, προσβασιμότητα, διαλειτουργικότητα και δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης) είναι στοιχεία απαραίτητα για την ταχύτερη διάγνωση και θεραπεία των σπάνιων νόσων. Η ΕΟΚΕ συνιστά την αναγνώριση και την πλήρη προώθηση της εμπειρογνωμοσύνης της Orphanet προκειμένου να ενισχυθεί το ευρωπαϊκό οικοσύστημα δεδομένων υγείας προς όφελος των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους. Το να καταστεί ο ιστότοπος της Orphanet διαθέσιμος σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ θα προσφέρει μεγάλη προστιθέμενη αξία στους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους και στους επαγγελματίες του τομέα της υγείας. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ επαναβεβαιώνει τα ευρήματα σχετικά με τον επιπολασμό των σπάνιων νόσων στην ΕΕ, τις ομοιότητες στις οδούς πρόσβασης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας κοινωνικής προστασίας, παρά την ετερογένεια ή την πολλαπλότητα των νόσων και τη διασπορά των ασθενών και της εμπειρογνωσίας. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την αρχή του δικαιώματος πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη που προτείνεται από τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, το ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών και την προσοχή που αποδόθηκε από τη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης (COFEU) και τη γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το 2022 στις σπάνιες νόσους, ώστε να διασφαλιστεί ότι η κατάσταση για τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους δεν επιδεινώνεται εξαιτίας της ανισότητας στον τομέα της υγείας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή στρατηγική για την περίθαλψη των άτυπων φροντιστών των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να αξιοποιηθεί η πολιτική ώθηση και να υπάρξει περαιτέρω ανάπτυξη βάσει των συστάσεων των θεσμικών οργάνων και της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να θεσπιστεί ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τις σπάνιες νόσους με συγκεκριμένους, μετρήσιμους, εφικτούς, ρεαλιστικούς και χρονικά προσδιορισμένους στόχους επιτεύξιμους έως το 2030, ώστε να διασφαλιστεί ότι το σύνολο των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους στην ΕΕ έχουν ίσες ευκαιρίες για διάγνωση, θεραπεία και ολιστική θεώρηση για την ολοκληρωμένη περίθαλψη. Στόχος πρέπει να είναι το να λαμβάνουν οι ασθενείς διάγνωση της σπάνιας νόσου τους μέσα σε ένα έτος. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να επεκταθεί η εντολή της Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης (HERA) ή να χρησιμοποιηθεί ως πρότυπο για τη δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής αρχής για τις μη μεταδιδόμενες νόσους που θα προωθεί τον συντονισμό και την αλληλεγγύη στον τομέα των σπάνιων νόσων. Έτσι θα συντονιστεί η εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για τις σπάνιες νόσους και θα διασφαλιστεί μια ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι στις μη μεταδιδόμενες σπάνιες νόσους. Η συνεργασία με την Orphanet, η οποία θα μπορούσε να αξιοποιήσει τη διαρθρωτική στήριξη της ΕΕ ώστε να μπορεί να δημοσιεύει το έργο της σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, θα εξασφάλιζε ότι τόσο οι ασθενείς όσο και οι επαγγελματίες θα έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που χρειάζονται. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ δίνει φωνή στην κοινωνία των πολιτών των κρατών μελών προκειμένου να ενισχυθεί ο πολιτικός διάλογος με τους πολίτες και στηρίζει τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα μέσω διαρθρωτικής και μόνιμης συνεργασίας για την ανάπτυξη μιας πλήρως υποστηριζόμενης πολιτικής. Η ΕΟΚΕ συνιστά η επόμενη τριάδα των Προεδριών του Συμβουλίου (Ισπανία, Βέλγιο, Ουγγαρία) κατά την περίοδο 2023-2024 να διατηρήσει την πολιτική για τις σπάνιες νόσους στην ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση των ευρωπαϊκών δικτύων αναφοράς (ΕΔΑ) του 2022 και τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναθεωρήσει τη στρατηγική της για τις σπάνιες νόσους έως τις αρχές του 2023 με ενσωμάτωση των σπάνιων νόσων στην πολιτική δημόσιας υγείας των μελλοντικών θητειών της Επιτροπής. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και των κοινωνικών εταίρων είναι καθοριστική για την ανάπτυξη μιας φιλόδοξης στρατηγικής. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί πρωτοβουλίες, όπως ένα ψήφισμα ώστε να ενδυναμωθούν οι ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους και να τονωθεί η συμμετοχή τους στην πολιτική για τις σπάνιες νόσους, καθώς και συστάσεις σύμφωνα με το άρθρο 4 της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ). Οι ενώσεις των ασθενών, οι οποίες αποτελούν πηγή εμπειρίας, μπορούν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο ως εκπρόσωποι, μιλώντας εξ ονόματος των ασθενών· οι εμφανίσεις τους στα μέσα ενημέρωσης και η συμμετοχή τους στις συστάσεις πολιτικής πρέπει να διασφαλιστούν και να στηριχθούν (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να αναγνωριστεί η σημασία της πρόσβασης στη διάγνωση σπάνιων νόσων κατά τον περιγεννητικό ή νεογνικό έλεγχο ή το συντομότερο δυνατόν από την εμφάνιση προβλημάτων υγείας ή αναπτυξιακών προβλημάτων, των οφελών της πολυτομεακής υγειονομικής περίθαλψης και μιας ολιστικής θεώρησης όσον αφορά τις ανάγκες και τις οδούς πρόσβασης των ασθενών, οι οποίοι μπορούν να απολαύουν ολοκληρωμένης ιατρικής και κοινωνικής αρωγής και κεντρικού συντονισμού της περίθαλψης και, κυρίως, της βελτιστοποίησης της οικονομικής προσβασιμότητας της περίθαλψης. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι οι ποιοτικές υγειονομικές υπηρεσίες δεν πρέπει ποτέ να αποτελούν το προνόμιο αυτών που μπορούν, για οποιοδήποτε λόγο, να διασφαλίσουν καλύτερη πρόσβαση στη συναφή εθνική υπηρεσία υγείας, να έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύπτουν τα υψηλότερα ασφάλιστρα, άμεσες πληρωμές ή να οργανώσουν τις πλέον κερδοφόρες εκστρατείες συγκέντρωσης. Η σημασία των αλληλέγγυων συστημάτων ασφάλισης υγείας τα οποία προστατεύουν τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Η ΕΟΚΕ θα χαιρέτιζε μια συζήτηση σχετικά με τα οφέλη και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά αλληλέγγυα ταμεία αλληλασφάλισης υγείας ώστε να καλύψουν καινοτόμες θεραπείες ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει πόσο σημαντικό είναι για τους Ευρωπαίους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες ασθένειες να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε διασυνοριακή θεραπεία για διάγνωση και περίθαλψη. Η δυνατότητα ταξιδιού για θεραπεία και αποφυγής των υπερβολικών ταξιδιών μέσω της τηλεϊατρικής μπορεί να βελτιώσει την πρόσβαση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους, ιδίως όσων πάσχουν από πολύ σπάνιες νόσους. Η ΕΟΚΕ ζητεί να βελτιστοποιηθεί η λειτουργία των ΕΔΑ και ζητεί την ενσωμάτωσή τους σε ολόκληρη την ΕΕ και στα συστήματα πρωτοβάθμιας περίθαλψης των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ προτείνει να διερευνηθεί η επιλογή της κατάρτισης σύμβασης για την περίθαλψη στα ΕΔΑ. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Δεδομένης της άνισης οικονομικής κατάστασης των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ συνιστά και αναμένει να εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας ενός ειδικού χρηματοδοτικού ταμείου της ΕΕ, στο οποίο τα κράτη μέλη θα συνεισφέρουν και από το οποίο θα επωφελούνται ανάλογα με την οικονομική τους επάρκεια, προκειμένου να εξασφαλιστεί η πρόσβαση όλων των Ευρωπαίων ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους σε θεραπεία, ιδίως όσων έχουν μη καλυπτόμενες ιατρικές ανάγκες, και να διασφαλιστεί πραγματική αλληλεγγύη στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ στηρίζει πρότυπα κοινών αγορών και εισφορών, όπως ο ευρωπαϊκός υπολογιστής εύλογης τιμής για τα φάρμακα, ώστε να αυξηθεί η προσβασιμότητα της φαρμακευτικής περίθαλψης των κρατών μελών και των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους και ζητεί αυτό να ληφθεί υπόψη στην αναθεώρηση της ενωσιακής νομοθεσίας για τα ορφανά και τα παιδιατρικά φάρμακα (φάρμακα για άτομα που πάσχουν από σπάνιες νόσους και για παιδιά). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να διερευνηθούν οι δυνατότητες σύστασης ενός ταμείου αλληλεγγύης για σπάνιες νόσους, ιδίως για όσες δεν περιλαμβάνονται στα ΕΔΑ. Ένα τέτοιο ταμείο μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη προσθήκη όταν η υποχρεωτική ασφάλιση υγείας δεν καλύπτει τις δαπάνες για τη θεραπεία πολύπλοκων ή σπάνιων νόσων ή για παροχή διασυνοριακής περίθαλψης και η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μια αλληλέγγυα χρήση σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί αναγκαιότητα. Ένα ευρωπαϊκό ταμείο αλληλεγγύης για τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους θα πρέπει να:






  — | έχει ως στόχο να προλαμβάνει την επιβάρυνση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους με δυσβάσταχτο κόστος για ιατρικά απαραίτητη και αιτιολογημένη υγειονομική περίθαλψη που διατίθεται στην ΕΕ και τη βίωση περαιτέρω ανισότητας στον τομέα της υγείας λόγω της σπανιότητας της νόσου τους· |
| --- | --- | --- |

1.13.

—

έχει ως στόχο να προλαμβάνει την επιβάρυνση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους με δυσβάσταχτο κόστος για ιατρικά απαραίτητη και αιτιολογημένη υγειονομική περίθαλψη που διατίθεται στην ΕΕ και τη βίωση περαιτέρω ανισότητας στον τομέα της υγείας λόγω της σπανιότητας της νόσου τους·

| — | εκφράζει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη που είναι διαθέσιμη σε ολόκληρη την ΕΕ για όλους τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνια νόσο, ώστε να επιβάλλονται καλύτερα τα δικαιώματα των ασθενών στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη και να βελτιστοποιείται και να διευκολύνεται η χρήση των ΕΔΑ· |
| --- | --- |

—

εκφράζει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη που είναι διαθέσιμη σε ολόκληρη την ΕΕ για όλους τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνια νόσο, ώστε να επιβάλλονται καλύτερα τα δικαιώματα των ασθενών στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη και να βελτιστοποιείται και να διευκολύνεται η χρήση των ΕΔΑ·

| — | συμπληρώσει τις εθνικές διατάξεις περί κοινωνικής ασφάλειας και ασφάλισης υγείας με την ανάπτυξη ενός ταμείου το οποίο θα καλύπτει τα επακόλουθα και αναπόφευκτα έξοδα που συνδέονται με τη διασυνοριακή περίθαλψη εντός της ΕΕ και θα διευκολύνει την ευρωπαϊκή συνεργασία όσον αφορά την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τη δημόσια υγεία, οι οποίες θα ωφελούνταν από μια διαρθρωτική και υποστηρικτική διασυνοριακή προσέγγιση. |
| --- | --- |

—

συμπληρώσει τις εθνικές διατάξεις περί κοινωνικής ασφάλειας και ασφάλισης υγείας με την ανάπτυξη ενός ταμείου το οποίο θα καλύπτει τα επακόλουθα και αναπόφευκτα έξοδα που συνδέονται με τη διασυνοριακή περίθαλψη εντός της ΕΕ και θα διευκολύνει την ευρωπαϊκή συνεργασία όσον αφορά την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τη δημόσια υγεία, οι οποίες θα ωφελούνταν από μια διαρθρωτική και υποστηρικτική διασυνοριακή προσέγγιση.

2.   Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με τις σπάνιες νόσους

| 2.1. | Οι σπάνιες νόσοι είναι σπάνιες, αλλά οι ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους είναι πολλοί —μια νόσος ταξινομείται ως σπάνια βάσει του επιπολασμού. Στην ΕΕ; ως σπάνια νόσος ορίζεται μια κατάσταση η οποία είναι συχνά χρόνια, μερικές φορές προκαλεί αναπηρία ή αποτελεί απειλή για τη ζωή και η οποία δεν πλήττει περισσότερα από 1 στα 2 000 άτομα (3). Το 2019, η Orphanet —η δικτυακή πύλη για τις σπάνιες νόσους και τα ορφανά φάρμακα— κατέγραψε 6 172 μοναδικές σπάνιες νόσους (4). Το 71,9 % των εν λόγω σπάνιων νόσων έχουν γενετική προέλευση και το 69,9 % εκδηλώνεται σε παιδιά μικρής ηλικίας. Εκτιμάται ότι το 3,5 % — 5,9 % του πληθυσμού πάσχει από σπάνια νόσο, γεγονός που συνεπάγεται περίπου 36 εκατομμύρια ασθενείς στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η πολυπλοκότητα και ο χρόνιος χαρακτήρας πολλών σπάνιων νόσων συχνά υπερβαίνουν τη ζωή του ίδιου του ασθενούς και επηρεάζουν πολλούς άλλους, όπως την οικογένεια, αλλά και τα συστήματα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας. Οι οικογένειες μπορεί να διατρέξουν κίνδυνο απομόνωσης και επιδείνωσης της ευπάθειας και, δεδομένης της διάστασης του φύλου στην άτυπη φροντίδα (5), μια σπάνια νόσος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη ζωή των μητέρων και των γυναικών ειδικότερα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην πρόσβαση των άτυπων φροντιστών στην κοινωνική προστασία. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Μολονότι έχουν ήδη προσδιοριστεί περισσότερες από 6 172 νόσοι και μπορούν να οδηγήσουν στη διάγνωση ασθενούς, ενδέχεται να μην υπάρχουν ακόμη ορισμοί, χαρακτηρισμοί ή διαγνωστικές δοκιμές για κάποιες νόσους και αυτά είναι τα επονομαζόμενα σύνδρομα χωρίς ονομασία (SWAN-syndromes without a name). Το χάσμα στον τομέα της υγείας είναι ακόμη πιο αισθητό για τους ασθενείς χωρίς διάγνωση. Οι μη καλυπτόμενες ανάγκες τους είναι ακόμη μεγαλύτερες και η ανισότητα ακόμη βαθύτερη, αφού η διάγνωση είναι απαραίτητη για τη λήψη της κατάλληλης ιατρικής περίθαλψης ή συμπληρωματικών παροχών κοινωνικής ασφάλισης και ασφάλισης υγείας. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι συνεχιζόμενες ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη απαιτούν την εφαρμογή προορατικών και στοχευμένων μοντέλων με βάση την κοινότητα, ώστε οι πλέον ευάλωτες ομάδες, για παράδειγμα τα άτομα με σωματικές, ψυχοκοινωνικές και αισθητηριακές αναπηρίες, να μπορούν να λαμβάνουν διάγνωση και περίθαλψη. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ αφορούσαν την υγειονομική περίθαλψη των μεταναστών και των πολιτών της ΕΕ που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών: η εμπειρογνωμοσύνη και οι συστάσεις αυτές πρέπει να αξιοποιηθούν ως μέρος μιας κοινής προσέγγισης για τις σπάνιες νόσους (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η διάγνωση μιας σπάνιας νόσου —εάν δεν εντοπιστεί με περιγεννητικό προσυμπτωματικό έλεγχο— απαιτεί κατά μέσο όρο γύρω στα 4,5 έτη από την εμφάνιση προβλημάτων στην υγεία ή την ανάπτυξη. Η έρευνα κατέδειξε ότι οι περίοδοι διαγνωστικής αβεβαιότητας —που συχνά περιλαμβάνουν εσφαλμένη διάγνωση και/ή εσφαλμένη θεραπεία με καταστροφικές επιπτώσεις— κυμαίνονται από 5 έως 7 έτη (7). Η πορεία προς μια πειστική και σωστή διάγνωση συχνά καταλήγει σε οδύσσεια η οποία συνεπάγεται εξέταση από πολλούς επαγγελματίες στον τομέα της υγείας· η έρευνα έχει καταδείξει πως το 22 % των ασθενών που διαγνώστηκαν με σπάνια νόσο συμβουλεύτηκαν περισσότερους από πέντε επαγγελματίες στον τομέα της υγείας και το 7 % περισσότερους από δέκα (8). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας ώστε να μπορούν να εντοπίζουν καλύτερα πιθανές σπάνιες νόσους και η ενδυνάμωσή τους ώστε να παραπέμπουν τους ασθενείς και να επιταχύνουν τη διαδικασία διάγνωσης απαιτεί ανταλλαγή πληροφοριών, επαρκή και συνεχή ποιοτική κατάρτιση του εργατικού δυναμικού και έγκαιρο προγραμματισμό του εργατικού δυναμικού με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ιεράρχηση και οι διαρθρωτικές επενδύσεις στη θεμελιώδη ιατρική έρευνα σχετικά με τις αιτίες που προκαλούν τις σπάνιες νόσους, συμπεριλαμβανομένων των γενετικών αιτίων, πρέπει να συνεπάγονται πιο αποδοτική θεραπεία και πιθανώς ακόμη και πρόσβαση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους σε θεραπείες. Τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα, όπως το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health) για την περίοδο 2021-2027 —ένα όραμα για μια πιο υγιή ΕΕ— και οι κανονισμοί, όπως η πρόταση για τον EHDS, θα πρέπει να στηρίζουν την εν λόγω έρευνα. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η γνώση και η εμπειρογνωσία που απαιτούνται για τη διάγνωση και τη διαχείριση των εξειδικευμένων αναγκών θεραπευτικής περίθαλψης τις οποίες απαιτούν κάποιες σπάνιες νόσοι μπορεί να μην διατίθενται σε ορισμένα κράτη μέλη και να είναι γεωγραφικά διεσπαρμένες σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι θεραπείες πρέπει να είναι περισσότερο διαθέσιμες, προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές, με τους ασθενείς να αναφέρουν μη διαθεσιμότητα εκεί όπου κατοικούν (22 %), λίστες αναμονής που παρακωλύουν την πρόσβαση στη θεραπεία (14 %), δυσπρόσιτη από οικονομική άποψη θεραπεία (12 %) και έλλειψη χρηματοδοτικής στήριξης προς διευκόλυνση του ταξιδιού για τη λήψη θεραπείας σε άλλη χώρα (12 %) (9). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ποιότητα της περίθαλψης επιβάλλει οι υπηρεσίες υγείας να είναι έγκαιρες, ισόρροπες, ολοκληρωμένες και αποδοτικές (10). Ο περιγεννητικός και ο νεογνικός έλεγχος αποτελούν ζωτικές διαδικασίες για την έγκαιρη διάγνωση. Η σύσταση σχετικά με τον διασυνοριακό γενετικό έλεγχο των σπάνιων στην Ευρωπαϊκή Ένωση [Recommendation on Cross Border Genetic Testing Of Rare Diseases in the European Union] που εξέδωσε η ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής για τις σπάνιες νόσου και το έργο του Eurordis για τον προσυμπτωματικό έλεγχο σε ολόκληρη την ΕΕ θέτουν τα θεμέλια για μια πανευρωπαϊκή σύσταση. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η πορεία προς τη διάγνωση, η λήψη διάγνωσης και η ζωή με μια σπάνια νόσο μπορεί να είναι απαιτητική από ψυχική άποψη για τον ασθενή και/ή την οικογένειά του. Το αόρατο της νόσου, το σωματικό άχθος και η έλλειψη γνώσης ή κατανόησης των συνθηκών από τους άλλους μπορεί να προκαλεί ψυχολογική και κοινωνική τρωτότητα. Η καθημερινότητα μπορεί να επιδεινώνεται από τον κακό συντονισμό της περίθαλψης, αλλά και από προκλήσεις πρακτικής, διοικητικής, εκπαιδευτικής, επαγγελματικής ή χρηματοδοτικής φύσης (11). Μια ολιστική προσέγγιση της περίθαλψης καλύπτει το πλήρες φάσμα της υγείας (πρόληψη και συνεχής, θεραπευτική, ανακουφιστική υγειονομική περίθαλψη και αποκατάσταση), κοινωνικές και καθημερινές ανάγκες και απαιτεί υψηλής ποιότητας ολοκληρωμένη διατομεακή ιατρική και κοινωνική μέριμνα. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η Ημέρα Σπάνιων Νόσων ευαισθητοποιεί και βελτιώνει την αναγνώριση της κοινωνίας εν γένει και αυξάνει την κατανόηση και την κοινωνική ένταξη των ασθενών και των οικογενειών. Η ενημέρωση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες ασθένειες και η διασφάλιση της ευημερίας των ασθενών και των οικογενειών τους απαιτεί ένα οικοσύστημα επαγγελματιών στον τομέα της υγείας, ασφαλιστικών ταμείων αλληλασφάλισης υγείας, (ψηφιακών) ομάδων επαφής και ενώσεων ασθενών. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Γενικές παρατηρήσεις σχετικά την ευρωπαϊκή πολιτική για τις σπάνιες νόσους

| 3.1. | Η ΕΕ όρισε τις σπάνιες νόσους ως προτεραιότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια και ανέλαβε δράση που συνεπάγεται τα εξής: αυξημένη έρευνα και ανάπτυξη, έγκριση από τα κράτη μέλη εθνικών σχεδίων δράσης για τις σπάνιες νόσους, συντονισμό της διασυνοριακής συνεργασίας στα ΕΔΑ και δικαιώματα των ασθενών για πρόσβαση στη διασυνοριακή περίθαλψη (12). Η Επιτροπή αποδέχθηκε τη σύσταση 3 —«Βελτίωση της στήριξης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους σε υγειονομική περίθαλψη»— και ανακοίνωσε ότι θα αναθεωρούσε τη στρατηγική της για τις σπάνιες νόσους, κατά περίπτωση, έως τις αρχές του 2023 (13). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε το ψήφισμά του σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη δημόσια υγεία μετά την κρίση COVID-19, με το οποίο ζητεί να υπάρξει ενωσιακό σχέδιο δράσης για τις σπάνιες νόσους (14). Η ΕΕ κατοχύρωσε επίσης την «έγκαιρη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, καλής ποιότητας προληπτική και θεραπευτική υγειονομική περίθαλψη» στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (15). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η αναγγελθείσα ανακοίνωση σχετικά με μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την περίθαλψη αναμένεται να συμπεριλάβει στήριξη με σκοπό την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και τη δέουσα αναγνώριση των άτυπων φροντιστών. Οι οικογένειες των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους θα ωφελούνταν από μια στρατηγική που αναγνωρίζει καλύτερα τους φροντιστές και τα δικαιώματά τους σε ολόκληρη την ΕΕ, προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων των φροντιστών σε διασυνοριακές καταστάσεις και περιλαμβάνει την ψυχική υγεία (των επίσημων και των άτυπων φροντιστών) ως κύρια ανησυχία (16). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Τα κράτη μέλη της ΕΕ επικρότησαν το ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών του 2021 με τίτλο Addressing the challenges of persons living with a rare disease and their families (Αντιμετώπιση των προκλήσεων που βιώνουν τα άτομα που πάσχουν από σπάνια νόσο και οι οικογένειές τους) (17), που περιλαμβάνει έκκληση για ενίσχυση των συστημάτων υγείας [...] προκειμένου να εμψυχώσουν όσους πάσχουν από σπάνια ασθένεια να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες της σωματικής και της ψυχικής τους υγείας ώστε να πραγματώσουν τα οικεία ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματός τους στο υψηλότερο επιτεύξιμο επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας, ώστε να ενισχυθεί η ισονομία και η ισότητα όσον αφορά την υγεία, τον τερματισμό των διακρίσεων και του στιγματισμού, την εξάλειψη των χασμάτων όσον αφορά την κάλυψη και τη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Το Συμβούλιο Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών (Υγεία) αντιμετώπισε την ευρωπαϊκή αντίδραση στις σπάνιες νόσους και συζήτησε κατά πόσο θα ήταν χρήσιμο να ενισχυθεί η συνεργασία και ο συντονισμός για τις σπάνιες νόσους μεταξύ των κρατών μελών και σε ενωσιακό επίπεδο. Η Προεδρία του Συμβουλίου θεώρησε ότι η ενίσχυση της δράσης της Ένωσης στον τομέα αυτό θα έφερνε τα απτά οφέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας στους Ευρωπαίους πολίτες. Ο ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία αποτελεί ένα εργαλείο που θα έπρεπε να συμβάλει σε πιο αποτελεσματική ενωσιακή δράση διαδραματίζοντας έναν ρόλο στην καταπολέμηση των σπάνιων νόσων και διασφαλίζοντας την πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας δεδομένα υγείας εντός ασφαλούς πλαισίου. Πρέπει να καταστήσει ταχύτερη την πρόσβαση σε νέες, ασφαλέστερες, εξατομικευμένες θεραπείες (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η έκθεση σχετικά με την έκβαση της διάσκεψης για το μέλλον της ΕΕ περιλαμβάνει πρόταση για την ισότιμη πρόσβαση στη περίθαλψη για όλους με τον στόχο τη θέσπιση ενός «δικαιώματος στην υγεία»– διασφαλίζοντας σε όλους τους Ευρωπαίους ισότιμη και καθολική πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προληπτική, θεραπευτική και ποιοτική υγειονομική περίθαλψη. Η Ολομέλεια της διάσκεψης αναγνώρισε συγκεκριμένα και έκανε αναφορά στην κοινότητα των σπάνιων νόσων, παρέχοντας στήριξη στα εξής σημεία: ταχύτερη και ισχυρότερη λήψη αποφάσεων για βασικά θέματα και βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης καθώς κινείται προς την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας· ανάγκη να διασφαλιστεί ότι ο καθένας μπορεί να έχει πρόσβαση στις υφιστάμενες θεραπείες, όπου είναι πρώτα διαθέσιμες στην ΕΕ· για τον σκοπό αυτόν, διευκολύνεται η διασυνοριακή συνεργασία, ιδίως στην περίπτωση των σπάνιων νόσων· ενίσχυση του υγειονομικού συστήματος ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η ποιότητα των υγειονομικών μας συστημάτων, ιδίως μέσω της περαιτέρω ανάπτυξης, του συντονισμού και της χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών δικτύων αναφοράς, καθώς αποτελούν τη βάση ανάπτυξης των δικτύων ιατρικής φροντίδας για ιδιαιτέρως εξειδικευμένες και πολύπλοκες θεραπείες (19). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Το «Ευρωπαϊκό σχέδιο καταπολέμησης του καρκίνου: μια νέα προσέγγιση της ΕΕ στην πρόληψη, τη θεραπεία και την περίθαλψη» που δημοσιεύτηκε το 2021, ο κατάλογος ενεργειών που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030 και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών αποτελούν μια προσέγγιση στην ευρωπαϊκή πολιτική για την υγεία που αποσκοπεί στην καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας εντός της ΕΕ (20). Το σχέδιο βασίζεται επίσης στα ευρωπαϊκά δίκτυα αναφοράς, που είναι πρωτοπόρα στην ανταλλαγή εμπειρογνωσίας σε θέματα διάγνωσης και θεραπείας σπάνιων νόσων. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με τις σπάνιες νόσους και η πολιτική για τις σπάνιες νόσους

| 4.1. | Αξιολογώντας τη συνέχεια που δόθηκε στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με μια ευρωπαϊκή δράση στον τομέα των σπάνιων νόσων» (21), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, ενώ οι συστάσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας, για παράδειγμα, μέσω της ανάπτυξης των ΕΔΑ από το 2017 και μετά, η καθιέρωση ενός συστήματος επικοινωνίας και υποβολής εκθέσεων, εγχειριδίων ή κατευθυντήριων γραμμών για τη διευκόλυνση του διαλόγου μεταξύ των διαφόρων επαγγελματικών νοοτροπιών εντός της ΕΕ και του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων υγείας, προκειμένου να συμπεριληφθεί η απαίτηση οι ασθενείς να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα τους, η πολιτική της ΕΕ για τις σπάνιες νόσους απαιτεί επείγουσα δράση, με μεγάλη υστέρηση που θα χρειαστεί να καλυφθεί. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Τα ΕΔΑ αποτελούν εμβληματική πρωτοβουλία ευρωπαϊκής συνεργασίας μεταξύ των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης που διευκολύνει τις κλινικές δοκιμές και την εμπειρογνωσία για τη διάγνωση και τη θεραπεία των Ευρωπαίων ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους. Το δυναμικό των εν λόγω ΕΔΑ δεν έχει επί του παρόντος εξεταστεί πλήρως και δεν βρίσκεται ακόμη σε λειτουργία. Η αξιολόγηση έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει το 2022 (22). Τα 24 ΕΔΑ, που ιδρύθηκαν το 2017, έφτασαν τα 1 466 μέλη ΕΔΑ στο σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών μελών, και περιλαμβάνουν περισσότερες από 900 μονάδες υγειονομικής περίθαλψης σε περισσότερα από 313 νοσοκομεία. 1,7 εκατομμύρια ασθενείς λαμβάνουν θεραπεία από μέλη ΕΔΑ, ωστόσο, μόνο 2 100 περιπτώσεις ασθενών που πάσχουν από πολύπλοκες και πολύ σπάνιες νόσους έχουν αντιμετωπιστεί μέσω του συστήματος κλινικής διαχείρισης ασθενών (CPMS — Clinical Patient Management System). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Οι παράγοντες που πρέπει να αντιμετωπιστούν προκειμένου να βελτιστοποιηθεί το δυναμικό των ΕΔΑ είναι: η μη επιστροφή εξόδων στους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης που συμμετέχουν στα ΕΔΑ, καμία ειδική επιστροφή εξόδων για εικονικές επισκέψεις μέσω CPMS, προβλήματα διοικητικής ή τεχνικής διαλειτουργικότητας. Ένα άλλο σημείο λειτουργίας είναι η ενσωμάτωση των ΕΔΑ στα εθνικά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης μέσω των συνδεδεμένων κέντρων αναφοράς για τις σπάνιες νόσους, γεγονός που εγγυάται την προώθηση της ύπαρξης και της προσβασιμότητάς τους. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η κεντρική παροχή περίθαλψης στους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους με ταυτόχρονη διατήρηση επαρκούς αριθμού κέντρων εμπειρογνωσίας θα ήταν επωφελής για την ποιότητα της περίθαλψης. Είναι απαραίτητο να θεσπιστούν τα κριτήρια που ορίζουν ένα κέντρο εμπειρογνωσίας. Τα κέντρα εμπειρογνωσίας απατούν ειδική και επαρκή χρηματοδότηση. Δεδομένου ότι οι απαιτούμενοι πόροι στον τομέα της υγείας εξασφαλίζονται από την κοινωνία των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους, οι φορείς αυτοί θα έπρεπε να αναλαμβάνουν στρατηγικό ρόλο κατά τη διάθεση των εν λόγω πόρων. Τα τοπικά, περιφερειακά και εθνικά δίκτυα περίθαλψης πρέπει να αντιληφθούν την ύπαρξη των κέντρων εμπειρογνωσίας και να ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν στα ΕΔΑ ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην περίθαλψη και να βελτιωθεί η ποιότητα της περίθαλψης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Αποδείχθηκε ότι οι διασυνοριακές εταιρικές σχέσεις πολλών ενδιαφερόμενων μερών και οι κοινοπραξίες που λαμβάνουν ενωσιακή χρηματοδότηση, οι οποίες φέρνουν σε επαφή την κοινωνία των πολιτών με εμπειρογνώμονες στις σπάνιες νόσους και την υγεία ή την κοινωνική πολιτική, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τους ιατρικούς εταίρους, κέντρα γνώσης, ενώσεις ασθενών, μη κερδοσκοπικά ταμεία αλληλασφάλισης υγείας και εμπειρογνώμονες ασθενείς, εμπλουτίζουν τα οικοσυστήματα ευρωπαϊκής έρευνας και συνεργασίας. Έχουν επίσης συμβάλει στη διατύπωση συστάσεων πολιτικής με βάση τους ασθενείς, πιλοτικών προγραμμάτων και μελετών για τη βελτίωση της πρόσβασης των Ευρωπαίων ασθενών που πάσχουν από σπάνιες ασθένειες σε υψηλής ποιότητας, ολιστική και ενοποιημένη υγειονομική και κοινωνική περίθαλψη (23). Έχει έρθει η στιγμή να συνενωθούν οι εν λόγω συστάσεις και ορθές πρακτικές σε συνεκτική πολιτική που ενσωματώνει τις εθνικές, διασυνοριακές και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες χωρίς να αφήνεται κανένας ασθενής που πάσχει από σπάνια νόσο στο περιθώριο. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η συμμετοχική μελέτη του έργου «Rare 2030» με τίτλο Foresight in Rare Disease Policy (Προβλέψεις σχετικά με την πολιτική για τις σπάνιες νόσους) διατύπωσε οκτώ καθοριστικές συστάσεις σχετικά με τη θεραπεία, την περίθαλψη, την έρευνα, τα δεδομένα και τις ευρωπαϊκές και εθνικές υποδομές, με έναν χάρτη πορείας και συγκεκριμένους, μετρήσιμους, εφικτούς, ρεαλιστικούς και χρονικά προσδιορισμένους στόχους που θέτουν τον τόνο για την επόμενη δεκαετία όσον αφορά την πολιτική για τις σπάνιες νόσους: 1) μακροπρόθεσμα, ολοκληρωμένα ευρωπαϊκά και εθνικά σχέδια και στρατηγικές· 2) πιο έγκαιρη, ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση· 3) πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας υγειονομική περίθαλψη· 4) ολοκληρωμένη και προσωποποιημένη περίθαλψη· 5) συμπράξεις με τους ασθενείς· 6) καινοτόμα έρευνα και ανάπτυξη βάσει των αναγκών· 7) βελτιστοποίηση των δεδομένων προς όφελος των ασθενών και της κοινωνίας· 8) διαθέσιμες, προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές θεραπείες (24). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η αναγνώριση της εμπειρογνωσίας των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους, των συγγενών και των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας διαμόρφωσε τον πυρήνα του έργου EMRaD, το οποίο, μεταξύ άλλων, εξέτασε την προσφορά και τη ζήτηση στον τομέα των σπάνιων νόσων στο πλαίσιο στην ευρωπεριφέρεια Μόζα-Ρήνου. Το πρόγραμμα ανέλυσε επίσης την καθημερινή πραγματικότητα και τις οδούς πρόσβασης των ασθενών βάσει 104 σε βάθος συνεντεύξεων σχετικά με οκτώ σπάνιες νόσους (25). Αυτό επιβεβαίωσε τις υποθέσεις σχετικά με τις διαγνωστικές δυσκολίες, αυξημένο φόρτο στον συντονισμό της περίθαλψης (με τους ασθενείς να συναντούν από έξι έως 25 επαγγελματίες στον τομέα της υγείας στην πορεία της ασθένειάς τους), την ανάγκη και προτίμηση για πολυτομεακή περίθαλψη σε εξειδικευμένα κέντρα και κατ’ επέκταση την ανάγκη για ευρύτερη ολιστική θεώρηση του πλήρους φάσματος, που περιλαμβάνει ενημερωτικές ανάγκες, ψυχολογική υποστήριξη, κοινωνική ένταξη και ευκαιρίες ανάπτυξης, πρακτικές και διοικητικές αλλά και διασυνοριακές ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης. Το έργο διατύπωσε συστάσεις σχετικά με την ολιστική περίθαλψη, την τηλεϊατρική και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη (26). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε την ψηφιοποίηση της υγειονομικής περίθαλψης, τη χρήση των νέων τεχνολογιών και την ανάπτυξη της τηλεϊατρικής. Η ρύθμιση, η δημιουργία ικανοτήτων και η επιστροφή εξόδων τηλεϊατρικής, που συμπεριλαμβάνει την τηλεξέταση, την τηλεμπειρογνωσία, την τηλεπαρακολούθηση και την κινητή υγεία, πρέπει να είναι το αποτέλεσμα διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους και τα ενδιαφερόμενα μέρη του ιατρικού τομέα και πρέπει πάνω από όλα να διασφαλίζει την ασφάλεια των ασθενών, την ποιότητα και τη συνέχεια της περίθαλψης και της θεραπείας. Η βέλτιστη χρήση της τηλεϊατρικής προλαμβάνει την πραγματοποίηση υπερβολικά πολλών ταξιδιών από τους ασθενείς, μεταξύ άλλων όσων πάσχουν από σπάνιες νόσους, είτε εντός της χώρας τους είτε ανά την Ευρώπη. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η προώθηση της ακαδημαϊκής έρευνας, της οικονομίας της υγείας και της ποιότητας περίθαλψης των σπάνιων νόσων απαιτεί μητρώα ασθενών που βασίζονται στις αρχές FAIR (ευρεσιμότητα, προσβασιμότητα, διαλειτουργικότητα και δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης), Πρωτοβουλίες, όπως η ευρωπαϊκή αποθήκη δεδομένων (European DataWarehouse), η Ευρωπαϊκή Υποδομή Μητρώου Σπάνιων Νόσων — Κεντρικό Αρχείο Καταγραφής Μεταδεδομένων (ERDRI.mdr) και ο ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία, πρέπει να προκαλέσουν μια συζήτηση σχετικά με τη συνοπτική, τυποποιημένη εγγραφή και τον σκοπό των μητρώων. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η χαρτογράφηση της προσφοράς και της ζήτησης στον τομέα των σπάνιων νόσων απαιτεί ποσοτικές αναλύσεις επιπολασμού, κατανάλωσης περίθαλψης και κόστους περίθαλψης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους με απόλυτο σεβασμό της ιδιωτικότητας των ασθενών. Μια καινοτόμα μεθοδολογία των βελγικών ταμείων ασφάλισης υγείας κατέστησε δυνατή μια πρώτη ανάλυση του επιπολασμού, του κόστους περίθαλψης και της κατανάλωσης υγειονομικής περίθαλψης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους σε σύγκριση με το μέσο κόστος περίθαλψης και τη μέση κατανάλωση υγειονομικής περίθαλψης των ασφαλισμένων μελών τους (27). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ανάλυση επιβεβαίωσε υψηλότερη κατανάλωση υγειονομικής περίθαλψης από το μέσο μέλος (πιο συχνές επισκέψεις και εισαγωγές στο νοσοκομείο, συχνότερη υγειονομική περίθαλψη από γενικό και ειδικό ιατρό), που μπορεί να εξηγηθεί από τις πιο πολύπλοκες ανάγκες περίθαλψης. Επιβεβαιώθηκε ότι οι δαπάνες στο υποχρεωτικό σύστημα ασφάλισης υγείας είναι δεκαπλάσιες από αυτές του μέσου μέλους με τριπλάσια ετήσια άμεση εισφορά από το μέσο μέλος. Τα φάρμακα αποτέλεσαν το μεγαλύτερο μέρος, αποτελώντας κατά μέσο όρο το ήμισυ των δαπανών. Το πραγματικό κόστος αναμένεται να είναι πολύ υψηλότερο, δεδομένου ότι η μελέτη δεν έλαβε υπόψη τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της οικογένειας ή άλλες μη επιστρεπτέες δαπάνες, όπως η ψυχολογική περίθαλψη ή η παραϊατρική φροντίδα, η συμπληρωματική ασφάλιση ή οι απλές άμεσες δαπάνες. Η ανάλυση καταδεικνύει τη σημασία των συστημάτων ασφάλισης υγείας που βασίζονται στην ισχυρή αλληλεγγύη που παρεμβαίνουν ώστε να προστατεύσουν τους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους. Όταν οι ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους αρνούνται ή δεν δέχονται φροντίδα για οικονομικούς λόγους, αυτό έχει αντίκτυπο στην υγεία τους, στην ποιότητα της μετέπειτα ζωής τους και αποτελεί χρηματοοικονομικό κίνδυνο για υψηλότερο κόστος μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η αναθεώρηση της νομοθεσίας της ΕΕ για τα ορφανά και τα παιδιατρικά φάρμακα (φάρμακα για άτομα που πάσχουν από σπάνιες νόσους και για παιδιά) απαιτεί μια φιλόδοξη προσέγγιση προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα ορφανά φάρμακα και η θεραπεία είναι οικονομικά προσιτά για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και τους ασθενείς των κρατών μελών. Επί του παρόντος, η οικονομική προσιτότητα αποτελεί εμπόδιο για πολλούς ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες νόσους. Οι διάφορες μορφές ευρωπαϊκής συνεργασίας και τα μοντέλα κοινής προμήθειας φαρμάκων μεταξύ χωρών —όπως η πρωτοβουλία Beneluxa (28) ή όπως συνέβη κατά την πανδημία COVID-19 όσον αφορά τα εμβόλια— έχουν βελτιώσει την πρόσβαση σε θεραπείες χάρη σε μια κοινή, διαφανή, βιώσιμη και υποστηρικτική προσέγγιση της ΕΕ. Η συζήτηση σχετικά με τη δίκαιη τιμολόγηση και τη διαφάνεια των δαπανών Ε & Α για τα φάρμακα ενισχύεται από την πρόταση για υπολογιστή της εύλογης τιμής των φαρμάκων και το πρότυπο δίκαιης τιμολόγησης της AIM για τον υπολογισμό δίκαιης τιμής για τα νέα ή τα υφιστάμενα φάρμακα (χωρίς ανταγωνισμό από τα γενόσημα) και σύγκρισή τους με την τιμή που καταβάλλεται ή αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης (29). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Όταν δεν είναι δυνατή η τακτική επιστροφή εξόδων, στα διάφορα κράτη μέλη υφίστανται διαφορετικές διατάξεις για την πρόσβαση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους στα ορφανά φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων παρηγορητικής χρήσης, διατάξεις για τη χρήση φαρμάκων εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων και, για παράδειγμα, παρεμβάσεις του Ειδικού Ταμείου Αλληλεγγύης (30). Τα ταμεία αλληλεγγύης μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμη προσθήκη όταν η υποχρεωτική ασφάλιση υγείας δεν καλύπτει τις δαπάνες για τη θεραπεία πολύπλοκων ή σπάνιων νόσων ή για παροχή διασυνοριακής περίθαλψης. Κάτι τέτοιο ισχύει σίγουρα εάν δεν υφίστανται αναγνωρισμένα κέντρα αναφοράς στην ΕΕ. Παρά τη δημοσιονομική επίπτωση της θεραπείας σπάνιων νόσων, οι προβληματισμοί σχετικά με τα ευρωπαϊκά σύμφωνα για περίθαλψη στα ΕΔΑ ή για την πρόσβαση των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους σε περίθαλψη που παρέχεται σε κέντρο αναφοράς άλλου κράτους μέλους, δεν έχουν υλοποιηθεί. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Η Αρχή Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης (HERA) ξεκίνησε ως αντίδραση στην πανδημία COVID-19 και βασικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας. Έχει ως στόχο να προλαμβάνει, να εντοπίζει και να αντιδρά στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και να προβλέπει απειλές και δυνητικές υγειονομικές κρίσεις, μέσω της συλλογής πληροφοριών και της δημιουργίας των αναγκαίων ικανοτήτων αντιμετώπισης. Η αποστολή της μπορεί να επεκταθεί πέραν των μεταδοτικών νόσων και η εντολή της συνεπάγεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσει άλλες υγειονομικές απειλές. Η ισχύουσα δομή διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας δεν περιλαμβάνει ακόμη θεσμοθετημένη στήριξη στην ετοιμότητα και τις αντιδράσεις στις προκλήσεις που σχετίζονται με τις σπάνιες νόσους τις οποίες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τα κράτη μέλη. Η HERA μπορεί να χρησιμεύσει ως πρότυπο για τη θέσπιση νέας αρχής για τις μη μεταδοτικές νόσους η οποία θα ενίσχυε τον συντονισμό και την αλληλεγγύη για τις σπάνιες νόσους. |
| --- | --- |

4.14.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 218 της 11.9.2009, σ. 91.

1

(2)  Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2006), Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

2

(3)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019), Rare Diseases [Σπάνιες νόσοι].

3

(4)  Orphanet (2021) Orphanet in numbers: 6172 diseases [Η Orphanet σε αριθμούς: 6 172 νόσοι] https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/index.php· Nguengang Wakap S., Lambert D.M., Olry A., Rodwell C., Gueydan C., Lanneau V., Murphy D., Le Cam Y., Rath A. Estimating cumulative point prevalence of rare diseases: analysis of the Orphanet database [Εκτίμηση του σωρευτικού σημείου επιπολασμού των σπάνιων νόσων: ανάλυση της βάσης δεδομένων της Orphanet]. Eur J Hum Genet. Φεβρουάριος 2020· 28(2):165-173. doi: 10.1038/s41431-019-0508-0. Ηλεκτρονική δημοσίευση: 16 Σεπτεμβρίου 2019. PMID: 31527858· PMCID: PMC6974615.

4

Orphanet in numbers: 6172 diseases

Estimating cumulative point prevalence of rare diseases: analysis of the Orphanet database

(5)  Eurocarers (Δεκέμβριος 2021) The gender dimension of informal care [Η διάσταση του φύλου στην άτυπη φροντίδα].

5

(6)  ΕΕ C 256 της 27.10.2007, σ. 123.

6

(7)  Eurordis· Rare disease impact report: insights from patients and the medical community [Έκθεση για τον αντίκτυπο των σπάνιων νόσων: απόψεις ασθενών και της ιατρικής κοινότητας] (2013), στην οποία αναλύεται η διαγνωστική αβεβαιότητα νόσων με χαμηλό επιπολασμό στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο.

7

Rare disease impact report: insights from patients and the medical community

(8)  Koning Boudewijnstichting (2014), Zoom: nieuwe perspectieven op gelijke kansen- Zeldzame ziekten. [Zoom: νέες προοπτικές σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών: οι σπάνιες νόσοι].

8

(9)  Kole, A., Hedley V. κ.ά. (2021), Recommendations from the Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today: Available, accessible and affordable treatments — what do people living with a rare disease think? [Συστάσεις από τη μελέτη προβλέψεων για τις σπάνιες νόσους το 2030: το μέλλον των σπάνιων νόσων ξεκινά σήμερα: διαθέσιμες, προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές θεραπείες — τι πιστεύουν οι άνθρωποι που πάσχουν από σπάνια νόσο;) σ. 119.

9

Recommendations from the Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today: Available, accessible and affordable treatments — what do people living with a rare disease think?

(10)  Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2022), Quality of care [Ποιότητα της περίθαλψης].

10

(11)  Loridan J., Noirhomme C. (2020), Field analysis of existing RD patient pathways in the EMR [Κλαδική ανάλυση των υφιστάμενων οδών πρόσβασης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους στην ευρωπεριφέρεια Μόζα-Ρήνου].

11

(12)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 141/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1999, για τα ορφανά φάρμακα (EE L 18 της 22.1.2000, σ. 1)· Σύσταση του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2009, σχετικά με μια δράση στον τομέα των σπάνιων νόσων (EE C 151 της 3.7.2009, σ. 7)· Οδηγία 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, περί εφαρμογής των δικαιωμάτων των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης (EE L 88 της 4.4.2011, σ. 45).

12

(13)  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (2019), Δράσεις της ΕΕ στον τομέα της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης: αρκετά φιλόδοξες, αλλά απαιτείται η βελτίωση της διαχείρισης.

13

(14)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (10 Ιουλίου 2020), Η στρατηγική της ΕΕ για τη δημόσια υγεία μετά την κρίση COVID-19, Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Ιουλίου 2020 σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη δημόσια υγεία μετά την κρίση COVID-19 [2020/2691(RSP)] (ΕΕ C 371 της 15.9.2021, σ. 102).

14

(15)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων [COM(2021) 102 final].

15

(16)  Διεθνής Ένωση Ταμείων Αλληλασφάλισης (AIM) (2022), AIM's Views on the EU Care Strategy [Οι απόψεις της AIM σχετικά με τη στρατηγική της Ένωσης για την περίθαλψη].

16

(17)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (5 Ιανουαρίου 2022), A/RES/76/132: Ψήφισμα που εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση της 16ης Δεκεμβρίου 2021 με τίτλο Addressing the challenges of persons living with a rare disease and their families [Αντιμετώπιση των προκλήσεων που βιώνουν τα άτομα που πάσχουν από σπάνια νόσο και οι οικογένειές τους].

17

Addressing the challenges of persons living with a rare disease and their families

(18)  Συμβούλιο Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών (Υγεία) (29 Μαρτίου 2022), Κυριότερα αποτελέσματα — Ευρωπαϊκή αντίδραση στις σπάνιες νόσους.

18

(19)  Έκθεση σχετικά με τα τελικά αποτελέσματα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, Μάιος 2022.

19

(20)  Europe’s Beating Cancer Plan Communication from the commission to the European Parliament and the Council [Ευρωπαϊκό σχέδιο καταπολέμησης του καρκίνου: ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο] (2021).

20

(21)  ΕΕ C 218 της 11.9.2009, σ. 91.

21

(22)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που συνοδεύει το έγγραφο Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: σχετικά με τη λειτουργία της οδηγίας 2011/24/ΕΕ περί εφαρμογής των δικαιωμάτων των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης [SWD(2022) 200 final], Ευρωπαϊκά δίκτυα αναφοράς, σ. 29.

22

(23)  INNOVCARE (2018), Bridging the gaps between health, social and local services to improve care of people living with rare and complex conditions [Γεφύρωση των χασμάτων μεταξύ υγειονομικών, κοινωνικών και τοπικών υπηρεσιών ώστε να βελτιωθεί η περίθαλψη των ατόμων που πάσχουν από σπάνιες και πολύπλοκες νόσους]· EMRaDi (2020), Rare diseases do not stop at borders [Οι σπάνιες νόσοι δεν σταματούν στα σύνορα]· RARE 2030 (2021), Foresight in Rare Disease Policy [Προβλέψεις σχετικά με την πολιτική για τις σπάνιες νόσους].

23

(24)  Kole, A., Hedley V. κ.ά. (2021), Συστάσεις από τη μελέτη με τίτλο Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today [Μελέτη προβλέψεων για τις σπάνιες νόσους με ορίζοντα το 2030: το μέλλον των σπάνιων νόσων ξεκινά σήμερα].

24

Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today

(25)  EMRaDi (2020), Final report of the EMRaDi project [Τελική έκθεση του έργου EMRaDi].

25

(26)  EMRaDi project (2019) ενημερωτικό δελτίο EMRaDi — How to get EU actions on rare diseases (RD) closer to RD patients and their relatives? [Πώς δρομολογούνται οι ενωσιακές δράσεις για τις σπάνιες νόσους εγγύτερα στους ασθενείς που πάσχουν από σπάνιες ασθένειες και στους συγγενείς τους;] From local and cross-border developments to European solutions [Από τις τοπικές και διασυνοριακές εξελίξεις στις ευρωπαϊκές λύσεις].

26

(27)  Noirhomme C., (Δεκέμβριος 2020), MC informations 282, Analyse de la consommation et des dépenses de soins des personnes atteintes de maladies rares [Ανάλυση της κατανάλωσης και των δαπανών υγειονομική περίθαλψης των ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους], σ. 20-29.

27

(28)  Beneluxa Initiative on Pharmaceutical Policy [Πρωτοβουλία Beneluxa σχετικά με τη φαρμακευτική πολιτική].

28

(29)  AIM — European fair price calculator for medicines [Ευρωπαϊκός υπολογιστής εύλογης τιμής των φαρμάκων]· AIM offers a tool to calculate fair and transparent European prices for accessible pharmaceutical innovations [Η AIM παρέχει ένα εργαλείο που υπολογίζει εύλογες και διαφανείς ευρωπαϊκές τιμές για προσβάσιμες φαρμακευτικές καινοτομίες].

29

(30)  Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ (2020,) Report on the analysis of legal, financial and reimbursement mechanisms of rare diseases for treatment costs of EMR rare diseases patients [Έκθεση σχετικά με την ανάλυση των νομικών και χρηματοπιστωτικών μηχανισμών και των μηχανισμών επιστροφής δαπανών περίθαλψης σπάνιων νόσων για έξοδα θεραπείας ασθενών που πάσχουν από σπάνιες νόσους στην ευρωπεριφέρεια Μόζα-Ρήνου], Σημείο 3.2 «Ορφανά φάρμακα», σ. 43-45.

30

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/75 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/75

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος των μελών της οικογένειας που φροντίζουν άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους: η έκρηξη του φαινομένου κατά τη διάρκεια της πανδημίας»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/11)

| Εισηγητής: | ο κ. Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Pietro Vittorio BARBIERI

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 170/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

24.2.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

170/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τις συνθήκες διαβίωσης των πολιτών που παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους τους με αναπηρία και χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων των γνωστικών διαταραχών και των μορφών καρκίνου. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι καταστάσεις αυτές έχουν καταστεί ακόμη πιο δραματικές κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, καθιστώντας απαραίτητες τις δομικές παρεμβάσεις στις κοινωνικές πολιτικές και υπηρεσίες. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Με μέλημα τη βελτιστοποίηση των κοινωνικών πολιτικών και την καλύτερη δυνατή ρύθμιση της απαραίτητης αρωγής, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να επιτευχθεί ένας κοινός ορισμός των χαρακτηριστικών και της ιδιότητας των μελών της οικογένειας που παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους τους με αναπηρία, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, γνωστικές διαταραχές και μορφές καρκίνου, μεταξύ άλλων με τον καθορισμό των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, με τη διαβάθμιση των παρεμβάσεών τους, καθώς και με την ανάδειξη του ρόλου των ενδιαφερομένων στον τομέα των κοινοτικών υπηρεσιών και όχι μόνο. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη περαιτέρω περιγραφής του φαινομένου μέσω κοινωνιολογικών και στατιστικών μελετών και ερευνών επικεντρωμένων στην επίδραση των δραστηριοτήτων μακροχρόνιας φροντίδας μεταξύ των μελών μιας οικογένειας, ανεξάρτητα από το αν εργάζονται ταυτόχρονα επαγγελματικά. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου των οικογενειακών φροντιστών θα πρέπει να βασίζεται σε κοινά μέτρα των δημόσιων πολιτικών και των εργοδοτών μέσω του κοινωνικού διαλόγου και, εντέλει, των ίδιων των οικογενειακών φροντιστών και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων, με τη διασφάλιση της συμμετοχής τους από τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών έως και την εφαρμογή τους. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της εξασφάλισης υπηρεσιών προστασίας της υγείας, συμπεριλαμβανομένης της προληπτικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των τακτικών ειδικών ιατρικών εξετάσεων, καθώς και της κατάλληλης εκπαίδευσης όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους ώστε να μπορούν να φροντίζουν και τη δική τους υγεία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διενέργεια ειδικών αναλύσεων στα εθνικά συνταξιοδοτικά συστήματα με σκοπό τη συλλογή στοιχείων χρήσιμων για τη διαβάθμιση και την κατά περίπτωση προσαρμογή του δικαιώματος σε εναλλακτικές μορφές αμοιβής για όσους αναγκάζονται να εγκαταλείπουν την εργασία τους για να φροντίσουν επί μακρόν έναν συγγενή που πάσχει από χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις ή αναπηρία. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Σημειώνοντας ότι η ανισότητα των φύλων εξακολουθεί να υφίσταται, η ΕΟΚΕ, σύμφωνα με τη γνωμοδότησή της με θέμα τη Στρατηγική για την ισότητα των φύλων (1), ζητεί να αναληφθεί δράση για την απαλοιφή της, μεταξύ άλλων μέσω της ενίσχυσης και της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών που ήδη ορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ, επισημαίνοντας ότι οι συνθήκες διαβίωσης των άμεσα ενδιαφερομένων εξακολουθούν να μην είναι ευρέως γνωστές, ζητεί την καθιέρωση μιας Ευρωπαϊκής ημέρας όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους, με σκοπό την ευαισθητοποίηση ως προς το φαινόμενο αυτό και την ενθάρρυνση εφαρμογής κατάλληλων υποστηρικτικών πολιτικών και μέτρων. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της παροχής υπηρεσιών και υποστήριξης για τη διαμονή και τις κατ’ οίκον υπηρεσίες, με έμφαση στις ανάγκες ιατροφαρμακευτικής και νοσηλευτικής περίθαλψης, καθώς και στις υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης των φροντιστών και του νοικοκυριού ή του ατόμου με αναπηρία. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ενθάρρυνσης και της εξασφάλισης υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση απρόβλεπτων περιστατικών, τα οποία καθιστούν αδύνατη την παροχή μακροχρόνιας ή προσωρινής φροντίδας, καθώς και υπηρεσιών αρωγής με μέλημα τον περιορισμό των επιπτώσεων της υπερβολικής και παρατεταμένης επιβάρυνσης των φροντιστών. Θα πρέπει επίσης να υπάρχει μέριμνα για διευκολύνσεις και διαδικασίες που θα μειώνουν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που επιβάλλονται στους φροντιστές. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Θα πρέπει επίσης να υπάρχει μέριμνα για διευκολύνσεις και διαδικασίες που θα μειώνουν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που επιβάλλονται στους φροντιστές. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητη την παροχή υπηρεσιών και αρωγής που θα επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να ζουν αυτόνομα εκτός του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων μέσω σχετικών διεργασιών, εναλλακτικών λύσεων στέγασης και τρόπων ανεξάρτητης διαβίωσής τους. Αυτές οι πολιτικές θα μειώνουν ασφαλώς και την επιβάρυνση με το καθήκον της φροντίδας των μελών της οικογένειας, τα οποία υπό άλλες συνθήκες θα πρέπει να παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να εξετάσουν τα κράτη μέλη το ενδεχόμενο λήψης μέτρων, με τη μορφή —μεταξύ άλλων— οικονομικών βοηθημάτων για την αποτροπή του κινδύνου της φτωχοποίησης όσων, παρά τις ειδικές πολιτικές, τις υπηρεσίες και τα βοηθήματα για την καταπολέμησή της, αναγκάζονται να εγκαταλείψουν εντελώς ή εν μέρει την αμειβόμενη εργασία τους για να παράσχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να προκρίνεται στις πολιτικές των κρατών μελών η —ποιοτική και ποσοτική— προσφορά εργαζομένων στον κλάδο της μακροχρόνιας φροντίδας. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν όσοι εργοδότες ευνοούν τις ελαστικές μορφές εργασίας και τις καλές εργασιακές συνθήκες, πέραν όσων προβλέπονται ήδη στη νομοθεσία των κρατών μελών, υπέρ όσων εργαζομένων παρέχουν συνεχή φροντίδα σε μέλη της οικογένειας τους. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Περιγραφή του φαινομένου

| 2.1. | Οι στατιστικές της Eurostat για τον συνδυασμό του επαγγελματικού με τον οικογενειακό βίο (3) που δημοσιεύτηκαν το 2018 έδειξαν ότι πάνω από 300 εκατομμύρια κάτοικοι της ΕΕ ανήκαν στην ηλικιακή ομάδα 18-64 ετών και ότι περίπου το ένα τρίτο εξ αυτών ήταν επιφορτισμένο με τη φροντίδα κάποιου ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 100 εκατομμύρια άτομα φρόντιζαν παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών ή/και εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας (ασθενείς, ηλικιωμένους και/ή άτομα με αναπηρία) ηλικίας 15 ετών και άνω. Από την άλλη πλευρά, περίπου 200 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ δεν είχαν καμία ευθύνη παροχής βοήθειας. Από τους παρόχους φροντίδας, οι περισσότεροι (74 %) ήταν υπεύθυνοι για παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών που ζουν στο ίδιο νοικοκυριό. Από το υπόλοιπο 26 %, το 3 % φρόντιζε παιδιά που ζουν εκτός του νοικοκυριού, το 7 % περισσότερα από ένα παιδιά που ζουν τόσο εντός όσο και εκτός του νοικοκυριού, το 4 % παιδιά και εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας και το υπόλοιπο 12 % μόνο εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Το 2018, ένας στους τρεις κατοίκους της ΕΕ ηλικίας 18-64 ετών είχε αναλάβει τη φροντίδα κάποιου ατόμου (ήτοι 34,4 % έναντι 65,6 % που δεν είχαν τέτοια ευθύνη). Η ομάδα ατόμων με ευθύνες παροχής φροντίδας διακρινόταν ως εξής: το 28,9 % φρόντιζε μόνο παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών, το 4,1 % φρόντιζε εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας ηλικίας τουλάχιστον 15 ετών και λιγότερο από το 2 % φρόντιζε τόσο μικρά παιδιά όσο και λοιπά εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η πλειονότητα των φροντιστών εξαρτώμενων μελών της οικογένειας ήταν γυναίκες, ήτοι 63 % έναντι 37 % που είναι άνδρες. Στην υπό εξέταση ηλικιακή ομάδα των 18-64 ετών, οι φροντιστές αυτοί ανήκαν κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες: το 48,5 % ήταν ηλικίας μεταξύ 55 και 64 ετών, το 35 % μεταξύ 45 και 54 ετών και μόνο το 5,5 % είναι ηλικίας 18 έως 44 ετών. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Σε όλα τα σημερινά κράτη μέλη (27) και στο πρώην κράτος μέλος της ΕΕ, υπήρχε χάσμα 3,3 ποσοστιαίων μονάδων μεταξύ όσων ανδρών (2,5 %) και γυναικών (5,9 %) δήλωναν ότι είχαν μειώσει τις ώρες εργασίας τους ή είχαν σταματήσει να εργάζονται για περισσότερο από έναν μήνα στην τρέχουσα ή την προηγούμενη εργασία τους για να αναλάβουν τη φροντίδα ασθενών, ηλικιωμένων και/ή αναπήρων συγγενών τους. Το μεγαλύτερο χάσμα διαπιστώθηκε στη Βουλγαρία (6,8 ποσοστιαίες μονάδες) και το χαμηλότερο στην Κύπρο (1,1 ποσοστιαία μονάδα), αλλά παντού οι γυναίκες άλλαζαν τον επαγγελματικό τους βίο συχνότερα από ό,τι οι άνδρες (Eurostat, 2018). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Το 2018, το 29,4 % των εργαζομένων στην ΕΕ των 28 δήλωνε ότι, σε γενικές γραμμές, μπορούσε να εργάζεται με ελαστικό (προσαρμοσμένο) ωράριο και να αφιερώνει ολόκληρες ημέρες από την άδειά του για τη φροντίδα οικείων. Ωστόσο, έχουν παρατηρηθεί διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ ως προς το θέμα αυτό. Τα υψηλότερα ποσοστά εργαζομένων που είχαν τη δυνατότητα είτε να εργάζονται με ελαστικό ωράριο είτε να παίρνουν άδεια για τη φροντίδα οικείων προσώπων καταγράφηκαν στη Σλοβενία (60,4 %), στη Φινλανδία (57,1 %) και στη Δανία (55,1 %). Τα δε χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Ουγγαρία (7,5 %), στην Πολωνία (7,3 %) και στην Κύπρο (3,8 %). Από την άλλη πλευρά, ένας στους τέσσερις εργαζομένους (25,2 %) δήλωσε ότι δεν είχε τη δυνατότητα να εργάζεται με ελαστικό ωράριο εργασίας ή να παίρνει ολόκληρες ημέρες άδειας για τη φροντίδα οικείων προσώπων. Όσον αφορά τα κράτη μέλη όπου υπήρχε αυτή η δυνατότητα, διαπιστώθηκαν επίσης σημαντικές διαφορές, οι οποίες κυμαίνονταν από 6,9 % στη Λετονία και 7,7 % στη Σλοβενία έως 58,6 % στην Πολωνία και 58,7 % στην Κύπρο (Eurostat, 2018). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Το 2009 η Elizabeth Blackburn, η Carol Greider και ο Jack Szostak κέρδισαν το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής γιατί κατάφεραν να καταδείξουν τον βιολογικό αντίκτυπο του άγχους σε όσους παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα. Η εν λόγω φροντίδα προκαλεί τη μείωση του μήκους των τελομερών στις μητέρες με παιδιά 9-17 ετών με ειδικές ανάγκες. Ο αντίκτυπος αυτής της παρατεταμένης πίεσης τεκμηριώνεται σε μεγάλο βαθμό στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κατά την ακρόαση της 4ης Ιουλίου 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι η άτυπη φροντίδα ανέρχεται σε 33-39 δισεκατομμύρια ώρες, ήτοι μεταξύ 2,4 % και 2,7 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ — Σημειωτέον ότι το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο —δηλαδή το ποσό των επενδύσεων της ΕΕ σε καινοτόμα έργα για το μέλλον— είναι μικρότερο από το ήμισυ του μεγέθους αυτού, δηλαδή περίπου 1,02 % του ΑΕγχΠ. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Από τις περιπτώσεις οικογενειακής φροντίδας, τις οποίες συγκεντρώνουν μη κυβερνητικές οργανώσεις που ασχολούνται με τα ΑμεΑ, προκύπτει ότι οι ευκαιρίες για κοινωνικές σχέσεις και καλλιέργειας πολιτιστικών και αθλητικών ενδιαφερόντων περιπλέκονται και περιορίζονται σε μεγάλο βαθμό, λόγω της συχνά απρόβλεπτης παρεχόμενης φροντίδας και της έλλειψης εναλλακτικών λύσεων σε αυτήν. Αυτή δε η κατάσταση πολύ συχνά επιδεινώνεται εξαιτίας της απουσίας χρόνου και χώρων ανάπαυλας. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Κατά την άσκηση δραστηριοτήτων μακροχρόνιας φροντίδας οικείων με αναπηρίες, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις —όπως προκύπτει από τις σχετικές στατιστικές και την ιστορία της ζωής— υπάρχει ανισότητα μεταξύ των φύλων που προκαλεί υπερβολική επιβάρυνση στις γυναίκες. Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος έγκειται στην εγκατάλειψη της εργασίας, στον περιορισμό της επαγγελματικής ανέλιξης, στην αναγκαστική επιλογή της μερικής απασχόλησης και, γενικότερα, στην επιδείνωση της υλικής και άυλης φτώχειας. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Στην ΕΕ, το 25 % των γυναικών και το 3 % των ανδρών δηλώνουν ότι δεν έχουν τη δυνατότητα αμειβόμενης απασχόλησης ή ότι αναγκάζονται να εργάζονται μόνο σε καθεστώς ημιαπασχόλησης, λόγω της φροντίδας που πρέπει να παρέχουν σε συγγενείς, ανηλίκους, ηλικιωμένους και ασθενείς (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Για τα άτομα που εγκαταλείπουν την εργασία τους συχνά δεν καταβάλλονται εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για μεταγενέστερες συντάξεις γήρατος και, ως εκ τούτου, τείνουν να υπάγονται στο σύστημα πρόνοιας ή απορίας. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η συμπίεση και η μείωση των ατομικών και οικογενειακών υπηρεσιών, αν και με ποικίλο τρόπο ανά τις χώρες της ΕΕ, προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση στους πολίτες που παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους συγγενείς τους με αναπηρία, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Δεδομένου ότι οι εν λόγω φροντιστές δεν εκτελούν εργασία βάσει εργασιακής σχέσης, αδυνατούν να υπάγονται στα παγιωμένα και κατοχυρωμένα μέτρα προστασίας της υγείας και πρόληψης των επαγγελματικών ασθενειών που ισχύουν για τους μισθωτούς. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Από τις βιωματικές ιστορίες των οικογενειακών φροντιστών συχνά προκύπτει ότι η συνεχής και μακροχρόνια φροντίδα, αλλά όχι μόνο, αποτελεί υποχρεωτική ή επιβεβλημένη επιλογή λόγω της έλλειψης υπηρεσιών φροντίδας, καθώς και λόγω της επιθυμίας τους να αποφύγουν τον εγκλεισμό του οικείου προσώπου τους σε κάποιο ίδρυμα. Ωστόσο, ακόμη και όταν οι σχετικές υπηρεσίες είναι υψηλού επιπέδου, εξακολουθεί να υπάρχει —σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό— η επιβάρυνση της φροντίδας. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Η φροντίδα εξαρτώμενων ατόμων στην οικογένεια προέλευσης λόγω της έλλειψης εναλλακτικών λύσεων, αρωγής και υποστήριξης συχνά σημαίνει ότι τα άτομα με αναπηρία αδυνατούν να ζουν αυτόνομα και ανεξάρτητα. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Στην έρευνα του Eurofound με θέμα «Ζωή, εργασία και COVID-19» (5) διαπιστώθηκε, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, σημαντική αύξηση τόσο της επίσημης όσο και της άτυπης κατ’ οίκον φροντίδας και μείωση της χρήσης φροντίδας σε ίδρυμα. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Γενικώς, στις δαπάνες κοινωνικής προστασίας των κρατών μελών της ΕΕ, οι δαπάνες για την ιδρυματοποίηση σε δυνητικά διαχωρισμένες εγκαταστάσεις στέγασης υπερτερούν —σε μεγάλο βαθμό και στρατηγικό τρόπο— έναντι των πολιτικών προαγωγής της ανεξάρτητης στέγασης και της αυτόνομης διαβίωσης· τούτο δε παρά τις αρχές και τις κατευθυντήριες γραμμές της Στρατηγικής της ΕΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030, βάσει της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτρέπει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν ορθές πρακτικές αποϊδρυματοποίησης στα της ψυχικής υγείας και όσον αφορά όλα τα άτομα με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων, σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα σε υπηρεσίες υποστήριξης εντός της εκάστοτε κοινότητας (βλέπε σημείο 1.3). |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Το φαινόμενο της υπερβολικής επιβάρυνσης των φροντιστών αφορά τη φροντίδα ατόμων με ποικίλα χαρακτηριστικά —άτομα με ψυχική αναπηρία, άτομα με σοβαρή διανοητική αναπηρία, άτομα με γεροντική άνοια, με χρόνιες, εκφυλιστικές ή ογκολογικές παθήσεις— και των οποίων οι ιδιαιτερότητες επηρεάζουν τον βαθμό, τη διάρκεια και το είδος της φροντίδας, καθώς και τη δυνητική εντατικοποίησή της και, κατά συνέπεια, την υπερβολική επιβάρυνση. Σε πολλές δε περιπτώσεις, ακόμη και η αμιγώς ιατροφαρμακευτική περίθαλψη επαφίεται στο μέλος της οικογένειας που έχει αναλάβει τη φροντίδα. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Παρά τις μεγάλες διαφορές, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά στερεότυπα σχετικά με τη φροντίδα που παρέχουν οι οικείοι: για παράδειγμα, η διατήρηση στερεοτύπων όπου αυτές οι καταστάσεις αυτές αποδίδονται σε κάτι το αναπόφευκτο ή, αντιθέτως, σε μια απλή συναισθηματική και συνειδητή επιλογή των ίδιων των συγγενών-φροντιστών. Η αναγκαστική εξάρτηση των ατόμων με αναπηρία από την προσωπική φροντίδα τους από οικείους, σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, δυσχεραίνει την προσπάθεια των ατόμων με αναπηρία να επιτύχουν προσωπική αυτονομία ή ανεξάρτητη διαβίωση, με συνέπεια να υπονομεύονται ή να περιορίζονται οι επιλογές και οι ευκαιρίες τους να ακολουθούν τη δική τους πορεία στη ζωή. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Παρά τις μεγάλες διαφορές στην ποιότητα των υποστηρικτικών υπηρεσιών, ο τρόπος αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης (ασθένεια των φροντιστών, πολύ κρίσιμες καταστάσεις, έκτακτη ανάγκη στέγασης, συγκρούσεις και ανεξέλεγκτο άγχος κ.λπ.) αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα τόσο σε έκτακτες περιστάσεις όσο και σε σχέση με το σχετικό άγχος και νευρικότητα. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Σε καταστάσεις αυξημένης πίεσης και ελλείψει εναλλακτικών λύσεων αντί της άμεσης φροντίδας από μέλος της οικογένειας, το ενδεχόμενο της απουσίας του συγγενούς-φροντιστή (λόγω απώλειας της δικής του αυτονομίας, εκφυλιστικών νόσων, ηλικίας ή θανάτου) προξενεί εύλογα σοβαρό άγχος, το οποίο καθίσταται ακόμη εντονότερο σε περίπτωση πλήρους έλλειψης βιώσιμης εναλλακτικής φροντίδας. Η αποκλειστική ανάληψη του κόστους φροντίδας από το μέλος της οικογένειας καθίσταται, ιδίως στις πιο απαιτητικές περιπτώσεις, λόγος αποκλεισμού ολόκληρου του οικογενειακού πυρήνα, με προβλέψιμες και ενίοτε παθολογικές επιπτώσεις. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | Δεν υπάρχει ενιαία αναγνώριση στο δίκαιο της ΕΕ όσων παρέχουν φροντίδα σε συγγενείς με χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις ή αναπηρία, συμπεριλαμβανομένης της αξιοποίησής τους στις σχέσεις τους με τις υπηρεσίες, ούτε ενιαία αναγνώριση των κινδύνων και των αναγκών που συνδέονται με αυτή τη δραστηριότητα. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Οι καταστάσεις αυξημένου αποκλεισμού, κινδύνου και μειονεξίας φαίνεται να σχετίζονται με την ποιότητα και την ποσότητα των υπηρεσιών προς την οικογένεια, το άτομο, την αναπηρία και την ανεξάρτητη διαβίωση, καθώς και με τις κατ’ οίκον υπηρεσίες, ιδίως τις ιατροφαρμακευτικές και τις υπηρεσίες αποκατάστασης. Εντούτοις, δεν υπάρχουν μελέτες βάσει των οποίων καθορίζονται και οριοθετούνται με βεβαιότητα όλες οι πτυχές αυτής της πιθανής συσχέτισης και να υποδεικνύονται τυχόν ορθές πρακτικές. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | Στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ υποδεικνύονται ορισμένα μέτρα για την αντιστάθμιση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων σε μορφές οικογενειακής φροντίδας, καθώς και πρόσθετα μέτρα για τον καλύτερο συνδυασμό του χρόνου που αφιερώνεται στη φροντίδα και του χρόνου εργασίας. Εκτός από την ανάλυση του πραγματικού αντικτύπου στα κράτη μέλη, η οδηγία δεν αναφέρεται στα μέλη της οικογένειας που δεν είναι εργαζόμενοι, έχουν εγκαταλείψει την εργασία τους ή έχουν συνταξιοδοτηθεί. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | Σε πολλές περιπτώσεις, τη συνδρομή όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους με αναπηρία ή με χρόνιες ή εκφυλιστικές παθήσεις αναλαμβάνουν μη κερδοσκοπικές οργανώσεις που απαρτίζονται από τα ίδια τα μέλη της οικογένειας, όπως διαπιστώθηκε στην ακρόαση της θεματικής ομάδας μελέτης «Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία» στις 16 Σεπτεμβρίου 2021. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | Στην ΕΕ των 27, περίπου 6,3 εκατομμύρια άτομα εργάζονται στον κλάδο της μακροχρόνιας φροντίδας, αποτελώντας το 3,2 % του συνολικού εργατικού δυναμικού της ΕΕ (με βάση έρευνα του εργατικού δυναμικού της ΕΕ του 2019). Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, το δε πολύ χαμηλό ποσοστό σε ορισμένες εξ αυτών (Ελλάδα, Κύπρος, Ρουμανία, Πολωνία, Βουλγαρία, Εσθονία, Λιθουανία, Κροατία, Ιταλία και Ουγγαρία — σε όλες τις χώρες 1,8 % ή λιγότερο) πιθανώς αντικατοπτρίζει την εξάρτηση από την άτυπη (οικογενειακή) φροντίδα στις χώρες αυτές, καθώς και την απασχόληση οικιακών φροντιστών σε νοικοκυριά, η οποία δεν εμφανίζεται στις στατιστικές. |
| --- | --- |

2.26.

| 2.27. | Η έρευνα του Eurofound (2020) αποκάλυψε ότι οι μισθοί στον κλάδο της μακροχρόνιας φροντίδας και άλλων κοινωνικών υπηρεσιών είναι 21 % χαμηλότεροι από τον μέσο όρο και σε αυτήν διατυπώνεται το αίτημα διάδοσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων στον κλάδο για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος (6). |
| --- | --- |

2.27.

3.   Χάραξη πολιτικής υπέρ των φροντιστών

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να επιτευχθεί ένας κοινός ορισμός των χαρακτηριστικών και της ιδιότητας των μελών της οικογένειας που παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους τους με αναπηρία, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, γνωστικές διαταραχές και μορφές καρκίνου, μεταξύ άλλων με τον καθορισμό των ιδιαιτεροτήτων τους, με τη διαβάθμιση των παρεμβάσεών τους· ο εν λόγω ορισμός θα είναι χρήσιμος για την αναγνώριση του καθεστώτος των φροντιστών, καθώς και των υποστηρικτικών πολιτικών και υπηρεσιών στις χώρες της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Κατά τη συνολική επανεξέταση των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας, είναι αναγκαίο και σκόπιμο να ενισχυθεί και να διασφαλιστεί η συμμετοχή και η συμβολή των πολιτών (των φροντιστών και των αποδεκτών της φροντίδας) στον από κοινού προγραμματισμό των υπηρεσιών που τους αφορούν και, κυρίως, στη χάραξη στρατηγικής πολιτικής. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Για την οριοθέτηση του φαινομένου κρίνεται απαραίτητη η εκπόνηση μελέτης με θέμα την κατάσταση και τις συνθήκες διαβίωσης όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους τους με αναπηρία, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, γνωστικές διαταραχές ή μορφές καρκίνου. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Για λόγους ορθής πληροφόρησης για τη χάραξη συναφούς πολιτικής, η Eurostat θα πρέπει να επικαιροποιήσει την έρευνα του 2018 με τίτλο «Reconciliation of work and family life» [Ο συνδυασμός του επαγγελματικού με τον οικογενειακό βίο] και να αναλύσει περαιτέρω τον αντίκτυπο της μακροχρόνιας φροντίδας οικείων προσώπων στα μέλη της οικογένειάς τους, ανεξάρτητα από το αν ταυτόχρονα εργάζονται αλλού. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Σε όσους παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους θα πρέπει να διασφαλίζεται η προστασία της υγείας τους —συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης των ατυχημάτων που ενδέχεται να έχουν κατά την εκτέλεση των καθηκόντων φροντίδας τους, καθώς και των ασθενειών και συνδρόμων που οφείλονται στα καθήκοντα φροντίδας τους— η οποία πρέπει να είναι όσο το δυνατόν εφάμιλλη με εκείνη που διασφαλίζεται στους εργαζομένους και τους αυτοαπασχολούμενους. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Είναι ευκταίο να εκπονηθούν οικονομικές, νομικές αναλύσεις και εκτιμήσεις αντικτύπου με σκοπό τον καθορισμό κοινών, δίκαιων και βιώσιμων κριτηρίων για την αναγνώριση των επίπονων συνθηκών εργασίας για τις δραστηριότητες μακροχρόνιας φροντίδας οικείων προσώπων από όσους ταυτόχρονα επιδίδονται σε άλλη επαγγελματική δραστηριότητα. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Θα πρέπει να πραγματοποιηθούν οικονομικές και νομικές αναλύσεις και αναλύσεις επιπτώσεων με σκοπό τον προσδιορισμό μέτρων οικονομικής συνδρομής όσων εγκαταλείπουν την εργασία τους για να φροντίσουν έναν ηλικιωμένο συγγενή ή έναν συγγενή που πάσχει από χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις ή με αναπηρία. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση με θέμα τη Στρατηγική για την ισότητα των φύλων (7), είναι αναγκαίο να αναληφθεί δράση για την απαλοιφή της εν λόγω ανισότητας στα της μακροχρόνιας φροντίδας οικείων προσώπων, μεταξύ άλλων μέσω της ενίσχυσης και της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών που ήδη ορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1158. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η επιτυχία και η αποτελεσματικότητα των πολιτικών και των υπηρεσιών προς όφελος όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα σε οικείους τους συνδέονται στενά με τις πολιτικές και την υποστήριξη που παρέχεται στα άτομα με αναπηρία που επιθυμούν ή μπορούν να ακολουθήσουν ανεξάρτητη πορεία στη ζωή τους εκτός του οικογενειακού του πυρήνα από τον οποίο προέρχονται και εξαρτώνται για την παροχή φροντίδας. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Οι γνώσεις και η ευαισθητοποίηση ως προς αυτό το φαινόμενο φαίνεται να είναι ακόμη κατακερματισμένες, αποσπασματικές και να περιορίζονται σε ορισμένα παρατηρητήρια και κοινωνικούς φορείς. Αυτή η περιορισμένη ευαισθητοποίηση θα πρέπει να αντισταθμιστεί, μεταξύ άλλων μέσω ειδικών πρωτοβουλιών, με σκοπό να ενισχυθούν και να ενθαρρυνθούν κατάλληλες πολιτικές και μέτρα υποστήριξης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την καθιέρωση μιας Ευρωπαϊκής ημέρας όσων παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την ΕΕ να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη, για να βελτιωθούν αφενός μεν οι συνθήκες διαβίωσης τόσο των ατόμων που παρέχουν μακροχρόνια φροντίδα στους οικείους τους όσο και των οικογενειών τους, αφετέρου δε για να παύσει αυτή η δραστηριότητα να είναι αναγκαστική λύση. Στα ειδικά μέτρα θα πρέπει να περιλαμβάνονται τα εξής:






  — | η αναγνώριση και η ανάδειξη της συμβολής των ενδιαφερομένων στον τομέα των κοινοτικών υπηρεσιών και όχι μόνο, |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

η αναγνώριση και η ανάδειξη της συμβολής των ενδιαφερομένων στον τομέα των κοινοτικών υπηρεσιών και όχι μόνο,

| — | η παροχή υπηρεσιών και βοήθειας στέγασης με μέλημα να αποφευχθεί η απομόνωση, η περιθωριοποίηση και η ψυχολογική και σωματική υπερφόρτωση, |
| --- | --- |

—

η παροχή υπηρεσιών και βοήθειας στέγασης με μέλημα να αποφευχθεί η απομόνωση, η περιθωριοποίηση και η ψυχολογική και σωματική υπερφόρτωση,

| — | η ενίσχυση των κατ’ οίκον υπηρεσιών με έμφαση στις ανάγκες σε ιατροφαρμακευτική και νοσηλευτική περίθαλψη, |
| --- | --- |

—

η ενίσχυση των κατ’ οίκον υπηρεσιών με έμφαση στις ανάγκες σε ιατροφαρμακευτική και νοσηλευτική περίθαλψη,

| — | η παροχή υπηρεσιών ψυχολογικής υποστήριξης στον φροντιστή συγγενή και στην οικογένεια, |
| --- | --- |

—

η παροχή υπηρεσιών ψυχολογικής υποστήριξης στον φροντιστή συγγενή και στην οικογένεια,

| — | η διευκόλυνση και η απλοποίηση της διεκπεραίωσης των διοικητικών διαδικασιών, |
| --- | --- |

—

η διευκόλυνση και η απλοποίηση της διεκπεραίωσης των διοικητικών διαδικασιών,

| — | η διασφάλιση υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε περιπτώσεις απρόβλεπτων συμβάντων ή αδυναμίας παροχής φροντίδας, |
| --- | --- |

—

η διασφάλιση υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε περιπτώσεις απρόβλεπτων συμβάντων ή αδυναμίας παροχής φροντίδας,

| — | η διασφάλιση υπηρεσιών αρωγής που περιορίζουν τις επιπτώσεις της υπερβολικής και παρατεταμένης σωματικής και ψυχικής επιβάρυνσης των μελών της οικογένειας, |
| --- | --- |

—

η διασφάλιση υπηρεσιών αρωγής που περιορίζουν τις επιπτώσεις της υπερβολικής και παρατεταμένης σωματικής και ψυχικής επιβάρυνσης των μελών της οικογένειας,

| — | η αποτροπή του κινδύνου της φτωχοποίησης όσων εγκαταλείπουν την αμειβόμενη εργασία —ή επιδίδονται λιγότερο σε αυτήν— και, γενικότερα, το οικογενειακό τους περιβάλλον, μέσω —μεταξύ άλλων— οικονομικών βοηθημάτων, |
| --- | --- |

—

η αποτροπή του κινδύνου της φτωχοποίησης όσων εγκαταλείπουν την αμειβόμενη εργασία —ή επιδίδονται λιγότερο σε αυτήν— και, γενικότερα, το οικογενειακό τους περιβάλλον, μέσω —μεταξύ άλλων— οικονομικών βοηθημάτων,

| — | η ενίσχυση στις πολιτικές των κρατών μελών της —ποιοτικής και ποσοτικής— προσφοράς εργαζομένων στον κλάδο της μακροχρόνιας φροντίδας, |
| --- | --- |

—

η ενίσχυση στις πολιτικές των κρατών μελών της —ποιοτικής και ποσοτικής— προσφοράς εργαζομένων στον κλάδο της μακροχρόνιας φροντίδας,

| — | η προτίμηση, όπου είναι δυνατόν, τρόπων απόκτησης προσωπικής αυτονομίας, εναλλακτικών λύσεων στέγασης και ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία, |
| --- | --- |

—

η προτίμηση, όπου είναι δυνατόν, τρόπων απόκτησης προσωπικής αυτονομίας, εναλλακτικών λύσεων στέγασης και ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία,

| — | μέτρα υπέρ των φροντιστών συγγενών με βάση τη συνέργεια των δημόσιων πολιτικών (αναγνώριση και ενίσχυση του ρόλου των φροντιστών συγγενών, διαθεσιμότητα και αξιοπιστία των υπηρεσιών, προστασία της υγείας των φροντιστών, προώθηση βιώσιμων λύσεων, ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας και των συστημάτων αποζημίωσης για τους φροντιστές κ.λπ.) με τους εργοδότες μέσω του κοινωνικού διαλόγου και, εντέλει, των ίδιων των φροντιστών συγγενών και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων, με την εγγυημένη συμμετοχή τους από τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών έως την εφαρμογή τους. |
| --- | --- |

—

μέτρα υπέρ των φροντιστών συγγενών με βάση τη συνέργεια των δημόσιων πολιτικών (αναγνώριση και ενίσχυση του ρόλου των φροντιστών συγγενών, διαθεσιμότητα και αξιοπιστία των υπηρεσιών, προστασία της υγείας των φροντιστών, προώθηση βιώσιμων λύσεων, ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας και των συστημάτων αποζημίωσης για τους φροντιστές κ.λπ.) με τους εργοδότες μέσω του κοινωνικού διαλόγου και, εντέλει, των ίδιων των φροντιστών συγγενών και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων, με την εγγυημένη συμμετοχή τους από τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών έως την εφαρμογή τους.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 77.

1

(2)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου (ΕΕ L 188 της 12.7.2019, σ. 79).

2

(3)  «Reconciliation of work and family life» [Ο συνδυασμός του επαγγελματικού με τον οικογενειακό βίο], Eurostat 2018.

3

(4)  ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19.

4

(5)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2020/living-working-and-covid-19

5

(6)  Eurofound (2020), Long-term care workforce: Employment and working conditions (Εργατικό δυναμικό μακροχρόνιας φροντίδας: Απασχόληση και συνθήκες εργασίας).

6

Long-term care workforce: Employment and working conditions

(7)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 77.

7

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/82 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/82

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας και μικρομεσαίες επιχειρήσεις»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/12)

| Εισηγητής: | ο κ. Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Νίκος ΕΠΙΣΤΗΘΙΟΥ |

Εισηγητής:

ο κ. Giuseppe GUERINI

Συνεισηγητής:

ο κ. Νίκος ΕΠΙΣΤΗΘΙΟΥ

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 13.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 136/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας:

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

13.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

136/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) πιστεύει ακράδαντα ότι η ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί να επωφεληθεί από την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση και να καταστεί πιο ανταγωνιστική, βιώσιμη, ανθεκτική και αυτόνομη. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Για την επίτευξη των στόχων αυτών, η ΕΕ πρέπει να βελτιώσει την ικανότητά της στα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας και να αυξήσει τη διάδοση των τεχνολογιών μεταξύ των πολιτών, των δημόσιων διοικήσεων και των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι επενδύσεις της ΕΕ στην έρευνα και την ανάπτυξη θα πρέπει να αυξηθούν το συντομότερο δυνατόν στο 3 % του ΑΕγχΠ. Η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει ένα ξεχωριστό σύνολο δεξιοτήτων στις ψηφιακές τεχνολογίες νέας γενιάς και να μεριμνήσει έτσι ώστε αυτές να αποτελέσουν μέρος των μοντέλων των επιχειρήσεων της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η διττή μετάβαση προσφέρει πολλές ευκαιρίες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), αλλά μπορεί επίσης να αποτελέσει απειλή. Για να αποφευχθούν οι κίνδυνοι αυτοί, οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ πρέπει να συνοδεύονται από ένα σύνολο μεταβατικών πολιτικών και μέσων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Αν και μπορεί να είναι εξαιρετικά καινοτόμες, οι παραδοσιακές ΜΜΕ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διαχείριση της διττής μετάβασης λόγω των οικονομικών και οργανωτικών περιορισμών τους, καθώς και λόγω έλλειψης προσόντων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση για την καινοτομία πρέπει να βελτιωθεί ριζικά σε κάθε κράτος μέλος, μεταξύ άλλων με την προσφυγή σε χρηματοδότηση από ίδια κεφάλαια και με φορολογικά κίνητρα που θα συνδέονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες και δεξιότητες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας λειτουργούν ως υπηρεσίες μίας στάσης που παρέχουν αναλύσεις και λύσεις στις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση της διπλής μετάβασης. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι περισσότερες επιχειρήσεις της ΕΕ, ακόμη και όσες δραστηριοποιούνται στην κοινωνική οικονομία, θα πρέπει να συμμετέχουν στις δραστηριότητες των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας και ότι τα αποτελέσματα θα πρέπει να κοινοποιούνται καλύτερα, ιδίως στις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας μπορούν να χρησιμεύσουν ως βάσεις για τη δοκιμή τεχνολογικών λύσεων πριν από την επένδυση («προεπενδυτική δοκιμή»), για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων. Μπορούν επίσης να συμβάλουν σημαντικά στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ψηφιακών τεχνολογιών για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχει έλλειψη σαφών βλέψεων για τη μελλοντική ανάπτυξη των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας, ιδίως όσον αφορά τους άρτι συσταθέντες ευρωπαϊκούς κόμβους ψηφιακής καινοτομίας. Χρειάζονται βασικοί δείκτες επιδόσεων για τον υπολογισμό των επιδόσεων των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας, με στόχο τη μετατροπή τους σε κύρια ευρωπαϊκά κέντρα για την καθολική καινοτομία των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα πρέπει να λειτουργούν ως ενδιάμεσα επίπεδα σχεδιασμένα με σκοπό να «αφουγκράζονται» τις απαιτήσεις των ΜΜΕ και να βρίσκουν τα μέσα και τις λύσεις για να τις καθοδηγούν. Η ευαισθητοποίηση ως προς τη σημαντική λειτουργία που μπορούν να έχουν οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας είναι υψίστης σημασίας. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι αρκετές πολιτικές για τις ΜΜΕ δεν εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο και υπάρχει μεγάλο κενό στην επικοινωνία σχετικά με αυτές τις δυνατότητες για τις ΜΜΕ. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει από κοινού να επιδιώξουν την περαιτέρω ενημέρωση ως προς τις υφιστάμενες ενωσιακές και εθνικές πρωτοβουλίες για τις ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των οφελών από την ένταξη στο δίκτυο κόμβων ψηφιακής καινοτομίας. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να διασφαλιστεί η κατάλληλη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας —από τα προγράμματα υποστήριξης της επιχειρηματικής ανάπτυξης, της έρευνας και της καινοτομίας έως την επιδοτούμενη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και τη συμμετοχή σε προσκλήσεις υποβολής προσφορών. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα πρέπει να εστιάσουν την προσοχή τους στην υποστήριξη των περιφερειακών οικονομιών και των τοπικών συστημάτων ΜΜΕ και συνιστά μια περιφερειακή χαρτογράφηση των υφιστάμενων κόμβων και ένα σχέδιο δράσης που θα εστιάζει στην περιφερειακή ανάπτυξη και τη μεγαλύτερη ένταξη και συμμετοχή. Η συνεργασία μεταξύ μεγάλων εταιρειών και ΜΜΕ μπορεί να οδηγήσει την ψηφιακή καινοτομία σε νέα επίπεδα, αξιοποιώντας το ανεκμετάλλευτο δυναμικό της καινοτομίας που βασίζεται στην αλυσίδα εφοδιασμού. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ όσον αφορά την κατανομή των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας, με την ανατολική και τη νοτιοανατολική Ευρώπη να υστερούν. Η μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή πρόοδο. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας πρέπει να υποστηρίζουν τις ΜΜΕ στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού τους, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρηματιών, μεταξύ άλλων για την εξασφάλιση της μελλοντικής απασχολησιμότητας σε ταχέως μεταβαλλόμενα πλαίσια. Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να αναπτυχθούν με ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνολογία, τη μηχανική, τα μαθηματικά και τις λοιπές θετικές επιστήμες, αρχής γενομένης από τα σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Επιπλέον, η τεχνική και επαγγελματική δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση και τα τοπικά πανεπιστήμια αποτελούν σημαντικούς παράγοντες. Οι ψηφιακές δεξιότητες αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξη πλήρους ψηφιοποίησης και την προσέλκυση νέων ταλέντων και στους παραδοσιακούς κλάδους. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι ενώσεις εργοδοτών και οι δημόσιες αρχές πρέπει να συνεργαστούν τόσο για τη διαχείριση των αποστολών και των στρατηγικών των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας όσο και για την ανάπτυξη προγραμμάτων διά βίου μάθησης και επαγγελματικής κατάρτισης που θα εγγυώνται τη συνεχή απασχολησιμότητα σε αξιοπρεπείς χώρους εργασίας και με αντίστοιχους μισθούς με την κατοχύρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων και της ενεργού συμμετοχής. Ο κοινωνικός διάλογος είναι ζωτικής σημασίας στην εν λόγω διαδικασία και πρέπει να διασφαλιστεί η ισότητα των φύλων. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Πλαίσιο της πρότασης και γενικές εκτιμήσεις

| 2.1. | Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει τεράστια επίδραση στην οικονομία, στο περιβάλλον και στην κοινωνία εν γένει. Επιτρέπει την αύξηση της παραγωγικότητας των οικονομικών συστημάτων, τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών και της ποιότητας ζωής των πολιτών, καθώς και τη δημιουργία νέας ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, εμπορικοί ή κοινωνικοί, που έχουν αναλάβει τον ψηφιακό μετασχηματισμό έχουν εξελίξει τις δικές τους υπηρεσίες, προϊόντα και διαδικασίες, με αποτέλεσμα να καθίστανται πιο ανταγωνιστικοί. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Επίσης οι φόβοι για αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση εξαιτίας της ψηφιοποίησης έχουν εκτιμηθεί καλύτερα στο συγκεκριμένο πλαίσιο: οι εξαιρετικά τυποποιημένες δραστηριότητες και σε κλάδους που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στον ανταγωνισμό παρουσιάζουν πολύ λιγότερους κινδύνους εκτόπισης στους κλάδους με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και στη μεταποίηση. Συνολικά, η ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί να επωφεληθεί από την ψηφιακή και την περιβαλλοντική μετάβαση και να καταστεί πιο ανταγωνιστική, βιώσιμη, ανθεκτική και αυτόνομη. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι αλλαγές που επιφέρει ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι γρήγορες και ριζικές. Προτρέπουν κάθε οργανισμό να διατηρεί συνεχώς τον φρενήρη ρυθμό της αλλαγής, ακόμη και να επανεφευρίσκει τον εαυτό του. Οι ΜΜΕ, η ραχοκοκαλιά δηλαδή της ευρωπαϊκής οικονομίας, είναι μεταξύ των οντοτήτων που έχουν πληγεί περισσότερο από τον ψηφιακό μετασχηματισμό. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι παραδοσιακές ΜΜΕ τείνουν να συγκεντρώνουν πόρους, οι οποίοι είναι περιορισμένοι όσον αφορά τη χρηματοδότηση, το ανθρώπινο δυναμικό και την οργανωτική δομή, σε ενοποιημένες δραστηριότητες και μεθόδους. Ακόμη και όταν είναι εξαιρετικά καινοτόμες, οι ΜΜΕ τείνουν να προτιμούν τη σταδιακή καινοτομία (μεσαίας τεχνολογίας) αντί της ριζικής καινοτομίας (υψηλής τεχνολογίας) που είναι ίδιον του ψηφιακού τομέα. Οι ΜΜΕ βασίζονται επίσης στη χρηματοδότηση με παραδοσιακά τραπεζικά δάνεια, που ορισμένες φορές παρεμποδίζεται από την έλλειψη εξασφαλίσεων ή πιστωτικού ιστορικού. Μπορούν να αναπτυχθούν ενισχυμένες ευκαιρίες χρηματοδότησης, ιδίως όσον αφορά τη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, η οποία παραμένει λιγότερο ανεπτυγμένη στην ΕΕ σε σύγκριση, για παράδειγμα, με τις ΗΠΑ, όπου μεγάλο μέρος της χρηματοδότησης διατίθεται σε στάδια όπου το χρέος δεν μπορεί να εξοφληθεί. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε τις διαδικασίες ψηφιακού μετασχηματισμού: θεμελιώδεις λειτουργίες για την οικονομία και την κοινωνία, όπως η εργασία, το εμπόριο, η εκπαίδευση, η επικοινωνία και η ψυχαγωγία, κατέστησαν ξαφνικά ψηφιακές. Ακόμη και για τις ΜΜΕ, η ψηφιακή παρουσία κατέστη αναγκαία για την επιβίωσή τους. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η πανδημία που προκάλεσε η νόσος COVID-19 περιόρισε επίσης τις εμπορικές ροές και διέκοψε τις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες, καταδεικνύοντας την ανάγκη να αποκτήσει η Ευρώπη επειγόντως βαθμούς τεχνολογικής ανεξαρτησίας πολύ υψηλότερους από τους υφιστάμενους. Υπό αυτήν την έννοια, οι στρατηγικές της ΕΕ κινούνται προς την ανάπτυξη αυτόνομων και άκρως ανταγωνιστικών λύσεων στις βασικές τεχνολογίες για το μέλλον. Πρόκειται για επιλογές πολιτικής που πρέπει να εγκρίνονται και να ενθαρρύνονται. Παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει αρκετά βήματα προς τα εμπρός, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης όσον αφορά τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων, της δημόσιας διοίκησης και άλλων οργανισμών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ικανότητα τόσο για την παραγωγή καινοτομίας όσο και για τη διάδοσή της στην κοινωνία και την οικονομία θα είναι οι βασικοί παράγοντες που θα καθορίσουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ έως το 2050. Για τον σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο η ΕΕ, όπως υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (1), να αναπτύξει ειδικές δεξιότητες στη νέα γενιά ψηφιακών τεχνολογιών όπως το Διαδίκτυο των πραγμάτων, τα μαζικά δεδομένα, η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, τα συστήματα υπολογιστικού νέφους ή η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών, και αυτές οι τεχνολογίες γενικής εφαρμογής να ενταχθούν σε μόνιμη βάση στα μοντέλα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και μέσω της δράσης των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας. Για λόγους σαφήνειας, στην παρούσα γνωμοδότηση αναφερόμαστε τόσο στους κόμβους ψηφιακής καινοτομίας όσο και στους ευρωπαϊκούς κόμβους ψηφιακής καινοτομίας. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Όσα αναφέρθηκαν για την ψηφιακή μετάβαση ισχύουν και για την πράσινη μετάβαση. Οι δύο φάσεις της συστημικής μετάβασης έχουν πολλά κοινά σημεία και επιβαρύνουν διπλά τις ΜΜΕ (και φυσικά προσφέρουν αρκετές ευκαιρίες, οι οποίες πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ψηφιοποίηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) της Ατζέντας του 2030. Ωστόσο, τα προηγμένα ψηφιακά έργα χρησιμοποιούν επίσης σημαντικές ποσότητες ενέργειας και η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην εξέταση του αντικτύπου στην πράσινη μετάβαση. Η βιώσιμη παραγωγή και τα κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα στην Ευρώπη μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω σημαντικών επενδύσεων σε νέες αναδυόμενες τεχνολογίες. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Αυτά τα ζητούμενα απαιτούν ταχεία και ισχυρή ανάπτυξη της τεχνολογικής ικανότητας της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ΕΕ εξακολουθεί να υστερεί όσον αφορά τις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη ως ποσοστό επί του ΑΕγχΠ της (2,32 % το 2020, έναντι 3,08 % στις ΗΠΑ και 3,2 % στην Ιαπωνία) (2). Οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη θα πρέπει να αυξηθούν το συντομότερο δυνατόν στο 3 % του ΑΕγχΠ, ώστε να μπορέσει η ΕΕ να είναι ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο στον κόσμο της ψηφιακής μετάβασης. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι επιχειρήσεις, και όχι μόνο οι ΜΜΕ, δυσκολεύονται να αφομοιώσουν τις νέες τεχνολογίες. Σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει ότι, ενώ ο ψηφιακός μετασχηματισμός προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες στις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, πολλές από αυτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ορισμένους νομικούς φραγμούς και αβεβαιότητες, ιδίως ως προς τις διασυνοριακές δραστηριότητες. Αβεβαιότητες που, για πολλές ΜΜΕ, αυξάνουν την έλλειψη πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς ή επενδυτικούς πόρους, καθώς και ελλείψεις δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναπτυχθούν και να ενισχυθούν τα βοηθήματα για τις ΜΜΕ με σκοπό την κάλυψη αυτών των κενών. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας αποτελούν το κύριο μέσο για τον εν λόγω σκοπό. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να συνεργάζονται περισσότερες επιχειρήσεις στην Ευρώπη με τους κόμβους ψηφιακής καινοτομίας και να κοινοποιούνται καλύτερα τα αποτελέσματα, ιδίως στις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας ως υποδομή για την υποστήριξη των ΜΜΕ

| 3.1. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας είναι διαφορετικές οντότητες (οργανωτικά, όσον αφορά τη διοίκηση και τις παρεχόμενες υπηρεσίες τους) που έχουν συσταθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη για να βοηθηθούν οι ΜΜΕ που βρίσκονται υπό ψηφιακό μετασχηματισμό. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας λειτουργούν ως υπηρεσίες μίας στάσης που παρέχουν αναλύσεις και λύσεις στις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση της διπλής μετάβασης. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας παρέχουν στις ΜΜΕ υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας, όπως αναβάθμιση δεξιοτήτων και επανειδίκευση, διαβούλευση σχετικά με την καινοτομία, τις τεχνολογίες, τις στρατηγικές, τη χρηματοδότηση, την πράσινη μετάβαση και την κυκλική οικονομία. Επίσης, συχνά προσφέρουν τεχνολογικές εγκαταστάσεις και πλατφόρμες για τη δοκιμή τεχνολογικών λύσεων πριν από την πραγματοποίηση επενδύσεων («προεπενδυτική δοκιμή»). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το ευρύ δίκτυο κόμβων ψηφιακής καινοτομίας στην Ευρώπη βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία μεγάλης αναδιάρθρωσης. Οι προσφάτως επιλεγέντες ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα χρηματοδοτούνται κατά 50 % από κονδύλια του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» και κατά 50 % από εθνικά και περιφερειακά ταμεία, και θα επιφορτιστούν με την υποστήριξη της ψηφιοποίησης των ΜΜΕ και των δημόσιων αρχών. Μετά την έγκριση του προγράμματος ψηφιακής Ευρώπης, οι πρώτοι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα είναι λειτουργικοί από τον Σεπτέμβριο του 2022. Οι σημερινοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα εξακολουθήσουν να λειτουργούν για την υποστήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού των ΜΜΕ και των περιοχών μέσω των πόρων του «Ορίζων Ευρώπη» και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτή η επικάλυψη ονομασιών μπορεί να προκαλέσει σύγχυση μεταξύ των αποδεκτών των υπηρεσιών. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχει έλλειψη σαφούς οράματος για τη μελλοντική ανάπτυξη των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητά ορισμένους σαφείς βασικούς δείκτες επιδόσεων για τη μέτρηση των επιδόσεων των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας με την πάροδο του χρόνου, καθώς και για την καταγραφή του τρόπου με τον οποίο προχωρεί η στρατηγική ψηφιοποίησης των ΜΜΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας πρέπει να καταστούν ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υπηρεσιών μίας στάσης για την υποστήριξη των ψηφιακών αναγκών των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Οι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα έχουν πιο ομοιογενές μέγεθος, διακυβέρνηση και κυρίως αποστολή. Θα έχουν σχετικά εκτεταμένη γεωγραφική παρουσία και θα αναπτύξουν ειδικές, υψηλού επιπέδου ικανότητες σε μεμονωμένες «βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής», όπως ορίζονται στο πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη». Θα συμβάλουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό των εταιρειών, ιδίως των ΜΜΕ και των επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης, καθώς και των δημόσιων αρχών. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Παρότι οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και η προσέγγιση με επίκεντρο την υψηλή τεχνολογία που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τους ευρωπαϊκούς κόμβους καινοτομίας συνάδουν με τους στόχους της τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης που ορίζονται στο πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη», εγείρει ανησυχίες όσον αφορά την ικανότητά της να προσαρμόζεται στις οδούς καινοτομίας των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο, στο στρατηγικό σχέδιο για την αύξηση της ψηφιακής ικανότητας των ΜΜΕ, να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα χαρακτηριστικά της ζήτησης από αυτόν τον τύπο επιχειρήσεων, καθώς και στα δυνητικά κρίσιμα προβλήματα που προκύπτουν στις εν λόγω διαδικασίες ριζικής αλλαγής. Αυτό επιτυγχάνεται τόσο μέσω της μεγαλύτερης ικανότητας καταγραφής των αναγκών των ΜΜΕ όσο και μέσω της συνεργασίας των διαφόρων άμεσα ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων επιχειρήσεων, στα ειδικά προγράμματα καινοτομίας. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Οι ΜΜΕ δεν έχουν επίσημες οργανωτικές αρμοδιότητες στα της καινοτομίας, της έρευνας και της ανάπτυξης και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουν την καινοτομία συνδέεται κυρίως με τη μέση τεχνολογία (ενσωμάτωση παγιωμένων τεχνολογιών) και την επαυξητική καινοτομία (προοδευτική και πιο αργή από τη ριζοσπαστική ψηφιακή καινοτομία), η οποία αναπτύσσεται επίσης μέσω άτυπων και ημιεπίσημων τρόπων ανταλλαγής δεξιοτήτων και πειραματισμού με άλλες επιχειρήσεις, επίσης ως μέρος των σχέσεων υπεργολαβίας. Οι βασικές τεχνολογίες θα μπορούσαν επίσης να εισαχθούν στις ΜΜΕ με τη δημιουργία στρατηγικών και τεχνολογικών οδών ανάπτυξης που θα περιλαμβάνουν τέτοιες τεχνολογίες. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ως εκ τούτου, οι διαδικασίες καινοτομίας για τις ΜΜΕ χρειάζονται μια ενδιάμεση βαθμίδα μεταξύ ζήτησης και προσφοράς. Θα πρέπει να σχεδιαστεί έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε μια (ακόμη και ασθενή) ζήτηση και να εντοπίζει τα πιο κατάλληλα μέσα και λύσεις από μια υπερβολικά άφθονη και χαώδη προσφορά τεχνολογικών απαντήσεων. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας μπορούν να αποτελούν αυτό το ενδιάμεση επίπεδο. Η ενημέρωση ως προς τη σημαντική λειτουργία που μπορούν να επιτελέσουν οι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας είναι υψίστης σημασίας. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Τα αποτελέσματα που πέτυχαν οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας ως προς αυτό μπορούν ήδη να θεωρηθούν θετικά. Η ΕΤΕπ σημειώνει τα εξής: «Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν δείχνουν ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας συμβάλλουν καθοριστικά στην υποστήριξη των ευρωπαϊκών ΜΜΕ στον ψηφιακό μετασχηματισμό. [...] Πάνω από το 70 % των επιχειρήσεων της έρευνας και οι οποίες έχουν χρησιμοποιήσει τους κόμβους ψηφιακής καινοτομίας πιστεύουν πράγματι ότι έλαβαν χρήσιμη βοήθεια και βελτίωσαν την ψηφιακή τους εμπειρία». |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας μπορούν επίσης να συντείνουν σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση της ψηφιοποίησης των επιχειρήσεων κοινωνικής οικονομίας, ιδίως όσων κοινωνικών επιχειρήσεων δραστηριοποιούνται στον τομέα της πρόνοιας και της κατ’ οίκον φροντίδας, όπου οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση των υπηρεσιών, ανταποκρινόμενες στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Προτάσεις για τη βελτίωση των ευρωπαϊκών πολιτικών για την ψηφιακή καινοτομία των ΜΜΕ

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά την προσοχή που δίνεται στις ΜΜΕ και τον όγκο των πολιτικών και των προγραμμάτων για τη στήριξή τους. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η συνολική προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν επικεντρώνεται επαρκώς στις διαδικασίες και τις ανάγκες των ΜΜΕ. Επιπλέον, δεν εφαρμόζονται όλες αυτές οι πολιτικές σε εθνικό επίπεδο και υπάρχει μεγάλο χάσμα όσον αφορά την επικοινωνία αυτών των διευκολύνσεων μεταξύ των ΜΜΕ. Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ευρωπαϊκές και εθνικές πρωτοβουλίες πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα και η ευθύνη πρέπει να επιμεριστεί μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι για την εκπλήρωση των αποστολών των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση μέσω της προσφυγής σε διάφορες πηγές: από τα προγράμματα στήριξης για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων και της έρευνας και της καινοτομίας σε περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο έως την επιδοτούμενη χρηματοδότηση για τις επιχειρήσεις, συμμετοχή σε προκηρύξεις διαγωνισμού. Από την πλευρά των ΜΜΕ, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί η δυνατότητα υπαγωγής σε καθεστώς φορολογικών κινήτρων σχετικών με επενδύσεις στην ψηφιακή καινοτομία και στις συναφείς δεξιότητες. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ομαλή και ισορροπημένη ανάπτυξη της οικονομίας και της απασχόλησης στην ΕΕ και, ειδικότερα, να συνοδεύουν τη διττή ψηφιακή και πράσινη μετάβαση των ΜΜΕ. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει επίσης να αναπτύξουν την παροχή των λεγόμενων «μη εμπορεύσιμων» υπηρεσιών στο πλαίσιο δραστηριοτήτων κατάρτισης και ευαισθητοποίησης, και το κόστος αυτών των δραστηριοτήτων δημόσιου ενδιαφέροντος θα πρέπει να καλύπτεται από δημόσια χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας πρέπει πρωτίστως να λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι του συστήματος μεταξύ των αναγκών των ΜΜΕ και της προσφοράς τεχνολογικών λύσεων. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντικό, ακόμη και πριν από την ανάπτυξη ειδικών δεξιοτήτων σε μεμονωμένες σημαντικές τεχνολογίες, χαρακτηριστικές άλλων οντοτήτων έρευνας και καινοτομίας (ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, μεγάλες εταιρείες), οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας να αναπτύξουν την ικανότητα να λειτουργούν ως τοπικές πλατφόρμες καινοτομίας, ενσωματώνοντας τις δεξιότητες και τους πόρους των τοπικών δικτύων καινοτομίας (και ενδεχομένως εκείνων που βρίσκονται εκτός αυτών), καθώς και τα ζητούμενα και τις ευκαιρίες που προκύπτουν από τα τοπικά συστήματα παραγωγής. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα πρέπει, ενόψει της τυποποίησης των διαδικασιών και της παροχής κινήτρων για τη διασυνοριακή συνεργασία και την ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών και πρακτικών επίσης μέσω μιας κοινής ψηφιακής πλατφόρμας, να εστιάσουν την προσοχή τους στην υποστήριξη των περιφερειακών οικονομιών και των τοπικών συστημάτων των ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά την περιφερειακή χαρτογράφηση των υφιστάμενων κόμβων σε συνεργασία με τις οργανώσεις εργοδοτών ΜΜΕ, καθώς και ένα σχέδιο δράσης με επίκεντρο την περιφερειακή ανάπτυξη και τη μεγαλύτερη ένταξη και συμμετοχή. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές στην κατανομή των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών, με τις ίδιες χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης με χαμηλά ποσοστά συμμετοχής στην ψηφιοποίηση τα τελευταία χρόνια να υστερούν. Σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ δήλωσε ότι «μια πολύ συγκεκριμένη προτεραιότητα θα συνίσταται στην αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος. [...] η πανδημία ανέδειξε τόσο τις ευκαιρίες όσο και τα μειονεκτήματα της ψηφιακής επικοινωνίας, ιδίως για όσους ζουν σε αγροτικές περιοχές». Η μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή πρόοδο. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση των ΜΜΕ, πρέπει να τύχουν κατάλληλης εποπτείας και καθοδήγησης δύο θεμελιώδεις διαστάσεις: οι εκτεταμένες ψηφιακές δεξιότητες και η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων, αρχής γενομένης από τις αλυσίδες παραγωγής. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Οι ψηφιακές δεξιότητες αποτελούν κρίσιμο παράγοντα, ιδίως για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι αποτελούν το κύριο εμπόδιο για την επίτευξη πλήρους ψηφιοποίησης, ακόμη και αν υπάρχουν ισχυρά οικονομικά κίνητρα για επενδύσεις. Για τις ΜΜΕ, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η επανειδίκευση περιλαμβάνουν τόσο το απασχολούμενο εργατικό δυναμικό όσο και τους επιχειρηματίες που συμμετέχουν άμεσα στις διαδικασίες παραγωγής και στις επιλογές καινοτομίας και επενδύσεων. Η έλλειψη ψηφιακών δεξιοτήτων των επιχειρηματιών τους εμποδίζει να αξιοποιούν τις ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία και αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στην ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης, με αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Οι ΜΜΕ δεν έχουν επίσημες οργανωτικές αρμοδιότητες στα της καινοτομίας, της έρευνας και της ανάπτυξης και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουν την καινοτομία συνδέεται κυρίως με τη μέση τεχνολογία (ενσωμάτωση παγιωμένων τεχνολογιών) και την επαυξητική καινοτομία (προοδευτική και πιο αργή από τη ριζοσπαστική ψηφιακή καινοτομία), η οποία αναπτύσσεται επίσης μέσω άτυπων και ημιεπίσημων τρόπων ανταλλαγής δεξιοτήτων και πειραματισμού με άλλες επιχειρήσεις, επίσης ως μέρος των σχέσεων υπεργολαβίας. Οι βασικές τεχνολογίες θα μπορούσαν επίσης να εισαχθούν στις ΜΜΕ με τη δημιουργία στρατηγικών και τεχνολογικών οδών ανάπτυξης που θα περιλαμβάνουν τέτοιες τεχνολογίες. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι ενώσεις εργοδοτών και οι δημόσιες αρχές, οι οποίες πρέπει να καθοδηγούν την αποστολή και τις στρατηγικές των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας, πρέπει να συνεργαστούν για την ανάπτυξη προγραμμάτων αναβάθμισης και επανεκπαίδευσης, διά βίου μάθησης και επαγγελματικής κατάρτισης που θα εγγυώνται τη συνεχή απασχολησιμότητα του εργατικού δυναμικού, αξιοπρεπείς χώρους εργασίας και μισθούς και τα κοινωνικά δικαιώματα. Οι εργαζόμενοι πρέπει να πρωτοστατούν στις διαδικασίες ψηφιακού μετασχηματισμού και πρέπει να διασφαλιστεί η ισότητα των φύλων. Ο κοινωνικός διάλογος είναι ζωτικής σημασίας για τον σκοπό αυτό και πρέπει να υποστηριχθεί για τον προσδιορισμό των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων αναγκών, καθώς και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της πολιτικής. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η συνεργασία μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και ΜΜΕ, αρχής γενομένης από τις αλυσίδες παραγωγής και εφοδιασμού, μπορεί να οδηγήσει την ψηφιακή καινοτομία σε νέα επίπεδα, υπερβαίνοντας πολλά εμπόδια γνώσης, τυποποίησης και κόστους. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο μελλοντικός στρατηγικός ρόλος των ευρωπαϊκών κόμβων ψηφιακής καινοτομίας εξαρτάται από δύο παράγοντες: α) την ικανότητα να γνωστοποιούν στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής τις ανάγκες, τους περιορισμούς και τις ευκαιρίες των ΜΜΕ όσον αφορά την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία με σκοπό τον καλύτερο σχεδιασμό πολιτικών που προωθούν τη χρησιμότητα και την ποιότητα των ΜΜΕ· β) την ικανότητα να ενισχύουν το κοινωνικό και επιχειρηματικό μας οικοσύστημα, συμβάλλοντας στην ανθεκτικότητα και στον μακρόπνοο χαρακτήρα του. |
| --- | --- |

4.12.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/694 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2021, για τη θέσπιση του προγράμματος Ψηφιακή Ευρώπη και την κατάργηση της απόφασης (ΕΕ) 2015/2240 (ΕΕ L 166 της 11.5.2021, σ. 1).

1

(2)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=551418

2

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/88 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/88

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια βιώσιμη στρατηγική της ΕΕ για τις φυτικές πρωτεΐνες και τα φυτικά έλαια»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/13)

| Εισηγητής: | ο κ. Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Lutz RIBBE

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 5.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 158/2/3 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

5.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

158/2/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η κτηνοτροφία στην ΕΕ (προϊόντα κρέατος, γαλακτοκομικά προϊόντα, αβγά) αποτελεί μεν σημαντικό κομμάτι του αγροτικού τομέα, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αποτελεί όλο και περισσότερο αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, μεταξύ άλλων λόγω των περιφερειακών και των παγκόσμιων επιπτώσεων της εντατικής κτηνοτροφίας στο περιβάλλον, αλλά και επειδή ο τομέας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ζωοτροφών. Η εξάρτηση αυτή εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια των ζωοτροφών και των τροφίμων της ΕΕ. Ειδικότερα, η εξάρτηση από εισαγωγές φυτών με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες είναι υψηλή (75 %). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Πέραν της έμμεσης χρήσης αρόσιμης γης εκτός της ΕΕ, ο κτηνοτροφικός τομέας καταλαμβάνει επίσης μεγάλο μέρος αρόσιμης γης εντός της ΕΕ. Περίπου το 50 % της συγκομιδής προορίζεται για την παραγωγή ζωικών προϊόντων, ενώ λιγότερο από 20 % χρησιμοποιείται άμεσα για ανθρώπινη φυτοφαγική διατροφή. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Εδώ και χρόνια συζητείται η θέσπιση μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες, αλλά μέχρι στιγμής έχει σημειωθεί ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά την ανάπτυξη της καλλιέργειας πρωτεϊνούχων φυτών στην Ευρώπη. Με την παρούσα γνωμοδότηση, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επιθυμεί να παράσχει καθοδήγηση σχετικά με τις πρόσθετες πτυχές που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Πρέπει εκ των προτέρων να γίνουν οι εξής δύο διαπιστώσεις: πρώτον, η έλλειψη εφοδιασμού με πρωτεΐνες στην ΕΕ δεν αφορά σε μεγάλο βαθμό τον τομέα των (φυτικών) τροφίμων αυτόν καθαυτόν, όσο κυρίως τον τομέα των σύνθετων ζωοτροφών. Υπάρχουν πολλοί βάσιμοι λόγοι για την επέκταση της παραγωγής πρωτεϊνών στην ΕΕ, και ιδίως για να συμπεριληφθούν οι χορτολιβαδικές εκτάσεις στη διατροφή των ζώων. Ωστόσο, παρά το υφιστάμενο δυναμικό, δεν θα είναι δυνατόν να υποκατασταθούν σε καθαρά ποσοτικό επίπεδο οι μεγάλου όγκου εισαγωγές πρωτεϊνών με την ευρωπαϊκή παραγωγή, χωρίς να υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις σε άλλους τομείς γεωργικής παραγωγής. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η επέκταση της καλλιέργειας ελαιούχων φυτών στην ΕΕ θα μπορούσε επίσης να έχει θετικά αποτελέσματα, όπως η αυτάρκεια στα καύσιμα των ελκυστήρων, η μεγαλύτερη διαθεσιμότητα πλακούντων, που μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικές πρωτεϊνούχες ζωοτροφές, και η αυξημένη αμειψισπορά. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Τούτο διότι υπάρχει ένας απόλυτα περιοριστικός παράγοντας, δηλαδή η διαθέσιμη γεωργική έκταση. Τόσο στη συμβατική όσο και στη βιολογική γεωργία λαμβάνονται συνεχώς καινοτόμα μέτρα για την αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία όμως παραμένει ποσοτικά περιορισμένη. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι υφίσταται επείγουσα ανάγκη να εκπονήσει η ΕΕ μελέτη σχετικά με τις δυνατότητες, σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, των καλλιεργειών πρωτεϊνούχων και ελαιούχων φυτών που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στην ΕΕ και σχετικά με την κατανομή των εκτάσεων που θα προορίζονται για τις εν λόγω καλλιέργειες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ένα σημαντικό μέρος της «ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες» πρέπει να είναι το να καταστεί η κτηνοτροφία στο σύνολό της συμβατή με τους στόχους της ΕΕ και του ΟΗΕ όσον αφορά την ευρωπαϊκή και παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, την αυτονομία εφοδιασμού και τη βιωσιμότητα. Η αύξηση της παραγωγής πρωτεϊνών στην ΕΕ αποτελεί απλώς και μόνον ένα μέρος της. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η τάση κατά την οποία η παγκόσμια μέση κατά κεφαλήν κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων προσεγγίζει τα σημερινά επίπεδα των ανεπτυγμένων οικονομιών φαίνεται μη συμβατή με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πρωτεΐνες και τα φυτικά έλαια θα πρέπει επίσης να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών σύμφωνα με το μακροπρόθεσμο όραμα της ΕΕ για τις αγροτικές περιοχές, για παράδειγμα μέσω της ανάπτυξης νέων περιφερειακών αξιακών αλυσίδων που είναι αυτοσυντηρούμενες. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Στη Γερμανία, η συσταθείσα από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση «Zukunftskommission Landwirtschaft (ZKL)» (Επιτροπή για το μέλλον της γεωργίας), στην οποία εκπροσωπούνταν όλες οι σχετικές κοινωνικές ομάδες, ανέπτυξε, στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης, προτάσεις για ένα βιώσιμο γεωργικό και επισιτιστικό σύστημα, στο οποίο περιλαμβάνεται και ο τομέας της κτηνοτροφίας. Πρότεινε αλλαγές στις μεθόδους παραγωγής οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν μέσω μιας σειράς μέσων (ανταμοιβή μέσω των αγορών και πριμοδοτήσεων) προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε όσο το δυνατόν περισσότερους γεωργούς να προσαρμοστούν. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει ενδελεχώς το μοντέλο αυτής της διαδικασίας και να εξετάσει κατά πόσον θα ήταν κατάλληλο και για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Μια στρατηγική για τις πρωτεΐνες, η οποία θα εξυπηρετεί επίσης τους στόχους της στρατηγικής αυτονομίας του εφοδιασμού, θα πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:






  — | προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα των φυτικών πρωτεϊνών σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα και με στόχο τη βελτιστοποιημένη και προσανατολισμένη στις ανάγκες χρήση φυτικών πηγών πρωτεϊνών· |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα των φυτικών πρωτεϊνών σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα και με στόχο τη βελτιστοποιημένη και προσανατολισμένη στις ανάγκες χρήση φυτικών πηγών πρωτεϊνών·

| — | έρευνα, ανάπτυξη και μεγαλύτερη προώθηση του δυναμικού των πρωτεϊνών στην ΕΕ· |
| --- | --- |

—

έρευνα, ανάπτυξη και μεγαλύτερη προώθηση του δυναμικού των πρωτεϊνών στην ΕΕ·

| — | ενίσχυση της βιώσιμης εγχώριας παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών που παράγονται σύμφωνα με τα υψηλά ευρωπαϊκά πρότυπα· |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της βιώσιμης εγχώριας παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών που παράγονται σύμφωνα με τα υψηλά ευρωπαϊκά πρότυπα·

| — | ανάπτυξη και επέκταση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και των περιφερειακών ικανοτήτων επεξεργασίας· |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη και επέκταση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και των περιφερειακών ικανοτήτων επεξεργασίας·

| — | συνεχής συνεργασία με θεσμικά όργανα και γεωργικές οργανώσεις για την προώθηση της καλλιέργειας και της χρήσης εγχώριων φυτικών πρωτεϊνών στη βιομηχανία τροφίμων και ζωοτροφών· |
| --- | --- |

—

συνεχής συνεργασία με θεσμικά όργανα και γεωργικές οργανώσεις για την προώθηση της καλλιέργειας και της χρήσης εγχώριων φυτικών πρωτεϊνών στη βιομηχανία τροφίμων και ζωοτροφών·

| — | περαιτέρω αύξηση του καλλιεργητικού δυναμικού με τη βελτίωση και τη διεύρυνση των στρατηγικών εκτροφής· |
| --- | --- |

—

περαιτέρω αύξηση του καλλιεργητικού δυναμικού με τη βελτίωση και τη διεύρυνση των στρατηγικών εκτροφής·

| — | επέκταση των εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών και της μεταφοράς γνώσεων· |
| --- | --- |

—

επέκταση των εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών και της μεταφοράς γνώσεων·

| — | δυνατότητα —και διευκόλυνση της— παραγωγής πρωτεϊνούχων φυτών σε περιοχές οικολογικής έμφασης· |
| --- | --- |

—

δυνατότητα —και διευκόλυνση της— παραγωγής πρωτεϊνούχων φυτών σε περιοχές οικολογικής έμφασης·

| — | μεγαλύτερη σύνδεση της κτηνοτροφίας με το δυναμικό σίτισης σε κάθε περιφέρεια· |
| --- | --- |

—

μεγαλύτερη σύνδεση της κτηνοτροφίας με το δυναμικό σίτισης σε κάθε περιφέρεια·

| — | συνεπής συμμόρφωση με τις υφιστάμενες ανώτατες τιμές όσον αφορά τη ρύπανση που προκαλούν οι εκπομπές (νιτρορύπανση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, αμμωνία κ.λπ.), εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους· |
| --- | --- |

—

συνεπής συμμόρφωση με τις υφιστάμενες ανώτατες τιμές όσον αφορά τη ρύπανση που προκαλούν οι εκπομπές (νιτρορύπανση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, αμμωνία κ.λπ.), εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους·

| — | προώθηση ιδιαίτερα φιλικών προς τα ζώα κτηνοτροφικών πρακτικών μέσω της ενημέρωσης των καταναλωτών και της επισήμανσης των προϊόντων· |
| --- | --- |

—

προώθηση ιδιαίτερα φιλικών προς τα ζώα κτηνοτροφικών πρακτικών μέσω της ενημέρωσης των καταναλωτών και της επισήμανσης των προϊόντων·

| — | καθορισμός προτύπων παραγωγής και ποιότητας όσον αφορά τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον της εισαγωγής προϊόντων που ανταγωνίζονται εκείνα που παράγονται στην ΕΕ· |
| --- | --- |

—

καθορισμός προτύπων παραγωγής και ποιότητας όσον αφορά τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον της εισαγωγής προϊόντων που ανταγωνίζονται εκείνα που παράγονται στην ΕΕ·

| — | συνοδευτική ενημερωτική εκστρατεία σχετικά με τις επιπτώσεις των διαφορετικών διατροφικών συνηθειών στο περιβάλλον και την υγεία. |
| --- | --- |

—

συνοδευτική ενημερωτική εκστρατεία σχετικά με τις επιπτώσεις των διαφορετικών διατροφικών συνηθειών στο περιβάλλον και την υγεία.

2.   Εισαγωγή και ιστορικό πλαίσιο

| 2.1. | Η γεωργική πολιτική και πρακτική της ΕΕ υπήρξαν επιτυχείς όσον αφορά τον επισιτιστικό εφοδιασμό, αλλά επικεντρώνονται πλέον όλο και περισσότερο σε ζητήματα βιωσιμότητας και στην επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), μεταξύ άλλων μέσω της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο». Ειδικά μετά την πανδημία της COVID-19 και τον πόλεμο στην Ουκρανία, στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης ο στόχος περί στρατηγικής αυτονομίας του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η κτηνοτροφία στην ΕΕ (προϊόντα κρέατος, γαλακτοκομικά προϊόντα, αβγά) αποτελεί μεν σημαντικό κομμάτι του αγροτικού τομέα, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αποτελεί για διαφόρους λόγους όλο και περισσότερο αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, μεταξύ άλλων επειδή ο τομέας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ζωοτροφών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Στο ψήφισμά του με θέμα «Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την προώθηση των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών» (1) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάνει λόγο για ένα«σοβαρό έλλειμμα σε φυτικές πρωτεΐνες λόγω των αναγκών του κτηνοτροφικού της τομέα» και αναφέρει ότι η «κατάσταση... δυστυχώς έχει βελτιωθεί ελάχιστα... παρά τη χρήση παραπροϊόντων βιοκαυσίμων στις ζωοτροφές». Η «Ευρωπαϊκή Ένωση αφιερώνει μόνο το 3 % της καλλιεργήσιμης γης στην καλλιέργεια πρωτεϊνούχων φυτών και εισάγει ποσοστό άνω του 75 % των προμηθειών της σε φυτικές πρωτεΐνες κυρίως από τη Βραζιλία, την Αργεντινή και τις Ηνωμένες Πολιτείες» (2), παρότι η συνολική ευρωπαϊκή παραγωγή υλών πλούσιων σε πρωτεΐνες αυξήθηκε από 24,2 σε 36,3 εκατομμύρια τόνους (+ 50 %) από το 1994 έως το 2014· κατά το ίδιο διάστημα όμως η συνολική κατανάλωση αυξήθηκε από 39,7 σε 57,1 εκατομμύρια τόνους (+ 44 %) (3). Πολιτικές αποφάσεις όπως η συμφωνία του Blair House συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία αυτών των εξαρτήσεων. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ιδιαίτερο και μάλιστα εξέχοντα ρόλο για τη βιομηχανία ζωοτροφών (4) διαδραματίζει το «σογιάλευρο [το οποίο] αποτελεί προνομιούχο συστατικό στην παρασκευή σύνθετων ζωοτροφών, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε πρωτεΐνη (πάνω από 40 %) και αμινοξέα και της διαθεσιμότητάς του καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, γεγονός που περιορίζει την ανάγκη για συχνή τροποποίηση των συνθέσεων» (5). Η κατανάλωση σόγιας στην Ευρώπη έχει αυξηθεί από 2,4 εκατομμύρια τόνους το 1960 σε σχεδόν 36 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Για να καλυφθεί αυτή η τεράστια ζήτηση για σόγια, χρειάζονται σχεδόν 15 εκατομμύρια εκτάρια γης, «εκ των οποίων τα 13 εκατομμύρια εκτάρια βρίσκονται στη Νότια Αμερική»· (6) η έκταση αυτή υπερβαίνει τη συνολική αρόσιμη έκταση της Γερμανίας (11,7 εκατομμύρια εκτάρια) (7). Η συντριπτική πλειονότητα της εισαγόμενης σόγιας (περίπου το 94 %) αποτελείται από γενετικώς τροποποιημένες ποικιλίες. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι πρωτεϊνούχες καλλιέργειες με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες (πάνω από 15 %) που αναφέρονται στο έγγραφο (8) της Επιτροπής «αντιπροσωπεύουν περίπου το 1/4 της συνολικής προσφοράς ακατέργαστης φυτικής πρωτεΐνης στην ΕΕ. Παρόλο που τα δημητριακά και τα αγρωστώδη συμβάλλουν σημαντικά στη συνολική προσφορά φυτικής πρωτεΐνης», προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι δεν λαμβάνονται υπόψη από την Επιτροπή στις στρατηγικές εκτιμήσεις της σχετικά με τις φυτικές πρωτεΐνες «λόγω της χαμηλής περιεκτικότητάς τους σε πρωτεΐνη και της μικρής σημασίας τους για την αγορά» (9). Πρόκειται για επιχείρημα το οποίο η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να δεχθεί. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Το υψηλό επίπεδο εισαγωγών, ιδίως σόγιας, συνδέεται κυρίως με το γεγονός ότι οι φυσικές συνθήκες καλλιέργειας στις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική καθιστούν την παραγωγή σόγιας πολύ φθηνότερη· επιπλέον, ορισμένα σημαντικά χαμηλότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα διαδραματίζουν κάποιον ρόλο· παραδείγματα αποτελούν η αποψίλωση των φυσικών δασών στη Νότια Αμερική, καθώς και ο εκτοπισμός αυτοχθόνων πληθυσμών, καθώς και μικροκαλλιεργητών (10). Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εκ μέρους της Επιτροπής αναγνώριση του προβλήματος και τη δέσμευσή της για «αλυσίδες εφοδιασμού μηδενικής αποψίλωσης» (11). |
| --- | --- |

2.6.

Ούτε κατά τις τελευταίες προτάσεις μεταρρύθμισης της ΚΓΠ ούτε κατά τις διαπραγματεύσεις με τα κράτη της Mercosur ανελήφθησαν επαρκείς πρωτοβουλίες εκ μέρους της ΕΕ, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πραγματική μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές.

| 2.7. | Εν προκειμένω, αξίζει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο της μέχρι σήμερα ΚΓΠ, η πρωτεϊνική καλλιέργεια επωφελήθηκε ιδιαίτερα από τις περιοχές οικολογικής εστίασης, οι οποίες δεν θα υφίστανται πλέον μετά τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Οι καλλιέργειες που δεσμεύουν το άζωτο είναι ο συχνότερα δηλωμένος τύπος περιοχής οικολογικής εστίασης (ΠΟΕ)»· το 37 % των ΠΟΕ χρησιμοποιούνται επί τούτου. Δεδομένου ότι η αξιολόγηση των υποβληθέντων εθνικών στρατηγικών σχεδίων για την εφαρμογή της νέας ΚΓΠ εξακολουθεί να εκκρεμεί, η ΕΟΚΕ δεν είναι ακόμη σε θέση να διαπιστώσει εάν αυτά θα οδηγήσουν σε βελτιώσεις ή σε επιδείνωση. Καίτοι τα κράτη μέλη έχουν στη διάθεσή τους διάφορες επιλογές (ιδίως: συνδεδεμένες ενισχύσεις) για την προώθηση της παραγωγής, εντούτοις, οι πρώτες αναλύσεις καταδεικνύουν ότι α) δεν πρόκειται όλα τα κράτη μέλη να κάνουν χρήση των εν λόγω επιλογών, β) τα ποσά των ενισχύσεων δεν είναι αρκετά δελεαστικά. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ έχει σαφή θέση επί τούτου και φρονεί ότι «η βελτίωση της αυτάρκειας της ΕΕ σε πρωτεΐνες είναι επιθυμητή από κάθε άποψη. Οι εισαγωγές σόγιας από τρίτες χώρες ενδέχεται να είναι υπεύθυνες για την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών, καθώς και την καταστροφή των φυσικών οικοσυστημάτων σε ορισμένες χώρες παραγωγής της. Η ανάπτυξη στην ΕΕ λαχανικών και οσπρίων με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη θα περιόριζε τις εισαγωγές και, συνεπώς, θα είχε θετική επίδραση στο κλίμα και στο περιβάλλον» (12). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Καμία πλευρά δεν διαφωνεί με την ως άνω άποψη. Αντιθέτως, στο εσωτερικό της ΕΕ συζητείται εδώ και καιρό η ανάγκη για μια κατάλληλη ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πρωτεΐνες, αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο από δεσμεύσεις για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής παραγωγής πρωτεϊνών και από τα μέσα που αναφέρονται στο σημείο 2.7. Ως εκ τούτου, απέχουμε πολύ από μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πρωτεΐνες. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Από την έναρξη της πανδημίας COVID-19, και το αργότερο με τον πόλεμο στην Ουκρανία, έχει καταστεί σαφές ότι ο καταμερισμός της εργασίας και οι εμπορικές σχέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο δεν έχουν μόνο θετικό αντίκτυπο. Μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα τα οποία μέχρι στιγμής δεν είχαν ληφθεί υπόψη ή δεν είχαν εξετασθεί επαρκώς. Η νέα λέξη-κλειδί είναι: «στρατηγική αυτονομία του εφοδιασμού». Οι εξαρτήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες οικονομικές και κοινωνικές διαταραχές όπως καταδεικνύουν όλα ανεξαιρέτως τα κενά στην προμήθεια, μεταξύ άλλων, μασκών προσώπου, φαρμάκων, ημιαγωγών ή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, όπως το φυσικό αέριο, το πετρέλαιο, ο άνθρακας. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι αναμενόμενες μακροπρόθεσμες συνέπειές του θα έχουν διαρκή αντίκτυπο τόσο στην ευρωπαϊκή όσο και την παγκόσμια γεωργία και στην ευρωπαϊκή βιομηχανία τροφίμων και απαιτούν αλλαγές. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ως εκ τούτου, στο ψήφισμά της με θέμα «Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις του» (13), η ΕΟΚΕ αναφέρει επίσης ότι «η σύγκρουση θα έχει αναπόφευκτα σοβαρές επιπτώσεις στον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ, ο οποίος θα χρειαστεί επιπλέον στήριξη, [...] υπογραμμίζει πως η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει τη δέσμευσή της για την υλοποίηση βιώσιμων συστημάτων τροφίμων και [ότι] ειδικότερα, η ΕΕ πρέπει να βελτιώσει την επισιτιστική της ασφάλεια μειώνοντας τις εξαρτήσεις της όσον αφορά κύρια εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα και εισροές». |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι «οι επιπτώσεις του πολέμου δεν πρέπει να λειτουργήσουν σε βάρος της δράσης για το κλίμα και της βιωσιμότητας» και ότι οι ΣΒΑ της Ατζέντα 2030 των Ηνωμένων Εθνών προωθούν επίσης την ειρήνη, την ασφάλεια και τη μείωση της φτώχειας. Μέσω της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας επετεύχθη πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή της Ατζέντας 2030 των Ηνωμένων Εθνών και τη δίκαιη μετάβαση. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν επίσης ασχοληθεί με το θέμα αυτό, όπως αναφέρεται στη δήλωση των Βερσαλλιών της 11ης Μαρτίου 2022: «Θα βελτιώσουμε την επισιτιστική μας ασφάλεια, μειώνοντας την εξάρτησή μας από εισαγόμενα βασικά γεωργικά προϊόντα και εισροές και ιδίως αυξάνοντας την παραγωγή φυτικών πρωτεϊνών στην ΕΕ.» (14) |
| --- | --- |

2.14.

3.   Δεδομένα και τάσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι κατά τη χάραξη μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες πρέπει να εξετασθούν πιο ενδελεχώς και να ληφθούν υπόψη συστημικά ζητήματα. Μεταξύ άλλων πρέπει να εξετασθούν ο τρόπος αξιολόγησης του ισχύοντος συστήματος από την άποψη της στρατηγικής ευρωπαϊκής αυτονομίας του εφοδιασμού και από την άποψη της παγκόσμιας και της περιφερειακής βιωσιμότητας, καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που το σύστημα αυτό συνεπάγεται για τους αγρότες, τους καταναλωτές, το περιβάλλον και τα οικόσιτα ζώα. Ωστόσο, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι τρέχουσες τάσεις, οι οποίες έχουν αντίκτυπο στον τομέα του εφοδιασμού με πρωτεΐνες. |
| --- | --- |

3.1.

Τρόφιμα, καύσιμα ή ζωοτροφές — τι παράγουμε και τι συμβαίνει με τη συγκομιδή των γεωργικών καλλιεργειών;

| 3.2. | Χωρίς τις μεγάλες εισαγωγές πρωτεϊνών, η επί του παρόντος μεγάλη παραγωγή κρέατος στην Ευρώπη δεν θα ήταν δυνατή, παρόλο που σήμερα μεγάλο μέρος της γεωργικής συγκομιδής χρησιμοποιείται ήδη για ζωοτροφές. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, αυτό αντιστοιχεί σε δύο τρίτα (!) σχεδόν της συνολικής συγκομιδής, δηλαδή σχεδόν στο σύνολο των χορτολιβαδικών εκτάσεων (τα οποία φυσικά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας για ανθρώπινη τροφή) και στο 60 % τόσο του αραβοσίτου όσο και των σιτηρών (15). Η δεύτερη σημαντικότερη χρήση της συγκομιδής από άποψη όγκου δεν είναι τα φυτικά τρόφιμα, αλλά η παραγωγή τεχνικής ενέργειας (αραβόσιτος για βιοαέριο, κράμβη για βιοντίζελ και δημητριακά και ζαχαρότευτλα για βιοαιθανόλη). Μόνο κατά τρίτο λόγο γίνεται άμεση χρήση των φυτών ως τροφίμων. Τα φυτικά τρόφιμα που καταναλώνονται στη Γερμανία —κατ’ ουσίαν δημητριακά αρτοποιίας, πατάτες, ζάχαρη, κραμβέλαιο και κηπευτικά αγροκαλλιέργειας— αντιπροσωπεύουν μόλις το 11 % της συνολικής φυτικής παραγωγής! |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το 93 % των εισαγόμενων φυτικών πρωτεϊνών προορίζεται για ζωοτροφές. Οι εισαγωγές αυτές, καθώς και ο όγκος και η ένταση της παραγωγής κρέατος, έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολλών κοινωνικών συζητήσεων τα τελευταία χρόνια. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Πρέπει εκ των προτέρων να σημειωθούν οι εξής δύο διαπιστώσεις: πρώτον, η έλλειψη εφοδιασμού με πρωτεΐνες στην ΕΕ δεν αφορά σε μεγάλο βαθμό τον τομέα των (φυτικών) τροφίμων αυτόν καθαυτόν, όσο κυρίως τον τομέα των σύνθετων ζωοτροφών. Δεύτερον, δεν είναι δυνατόν να υποκατασταθούν πλήρως οι μεγάλου όγκου εισαγωγές πρωτεϊνών με την ευρωπαϊκή παραγωγή, χωρίς να υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις σε άλλους τομείς γεωργικής παραγωγής. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Τούτο διότι υπάρχει ένας απόλυτα περιοριστικός παράγοντας, δηλαδή η διαθέσιμη γεωργική έκταση. Τόσο στη συμβατική όσο και στη βιολογική γεωργία λαμβάνονται συνεχώς καινοτόμα μέτρα για την αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία όμως παραμένει ποσοτικά περιορισμένη. Κατόπιν εμπεριστατωμένης ανάλυσης, η Ένωση βιομηχανιών επεξεργασίας ελαιούχων σπόρων στη Γερμανία καταλήγει επομένως στο συμπέρασμα ότι «οι δίαυλοι εφοδιασμού των εν λόγω πηγών πρωτεϊνών πρέπει να εξακολουθήσουν να διασφαλίζονται, δεδομένου ότι η πλήρης αυτάρκεια με εγχώριες πρωτεΐνες παραμένει μη ρεαλιστική» (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι ως άνω βασικές διαπιστώσεις δεν πρέπει να παρερμηνευθούν: υπάρχουν πολλοί βάσιμοι λόγοι να προωθηθεί εντατικά η μεγαλύτερη παραγωγή πρωτεϊνούχων και ελαιούχων φυτών στην ΕΕ. Τα φυτά αυτά δεσμεύουν το άζωτο στο έδαφος, μειώνουν την ανάγκη σε ανόργανο άζωτο, βελτιώνουν την ποιότητα και τη γονιμότητα του εδάφους και συμβάλλουν θετικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. (π.χ. λιγότερες μεταφορικές ανάγκες, λιγότερη αποψίλωση των δασών, χαμηλότερη χρήση εισροών). Η εκτεταμένη αμειψισπορά μειώνει την παρουσία των επιβλαβών οργανισμών και είναι θετική για τη βιοποικιλότητα. Σήμερα, μόνον ένα πολύ μικρό μέρος (περίπου 3 %) της γεωργικής έκτασης προορίζεται για πρωτεϊνούχες καλλιέργειες. Καίτοι πολύ χρήσιμη, ωστόσο η επέκταση θα αποβεί αναπόφευκτα εις βάρος άλλων ειδών καλλιέργειας, π.χ. των ενεργειακών καλλιεργειών, ή θα οδηγήσει σε ανταγωνισμό, για παράδειγμα με άλλα μέτρα προστασίας της φύσης. |
| --- | --- |

3.6.

Τρέχουσες τάσεις

| 3.7. | Ως εκ τούτου, θα ήταν σκόπιμο καταρχάς να περιγραφούν και να αναλυθούν οι τάσεις που θα μπορούσαν να έχουν αντίκτυπο στην εκτροφή και τη διατροφή των ζώων στο μέλλον και, ως εκ τούτου, στις ανάγκες σε πρωτεΐνες και στην ποιότητα των τελευταίων. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.7.1. | Αφενός, διαπιστώνεται ήδη μια αλλαγή στη συμπεριφορά του καταναλωτή και στα καταναλωτικά πρότυπα. Όλο και περισσότεροι καταναλωτές μειώνουν την κατανάλωση κρέατος ή σταματούν εντελώς να καταναλώσουν κρέας. Η υψηλή κατανάλωση κρέατος στην Ευρώπη τίθεται εν τω μεταξύ υπό αμφισβήτηση για διατροφικούς λόγους. Σε ορισμένα κράτη μέλη (17) παρατηρείται ήδη μείωση της κατανάλωσης κρέατος. Αυτό αποτυπώνεται σαφώς όχι μόνο στις στατιστικές, αλλά και στα ράφια των σουπερμάρκετ, όπου είναι εμφανής η αύξηση των «υποκατάστατων κρέατος» που παράγονται από πρωτεϊνούχες καλλιέργειες. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Μια δεύτερη τάση μπορεί να περιγραφεί ως «λιγότερο, αλλά ποιοτικότερο κρέας»: παρατηρείται αύξηση στα προγράμματα παραγωγής προϊόντων υψηλής ποιότητας, στο πλαίσιο των οποίων δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην καλή μεταχείριση των ζώων και στην τοπική διάσταση της παραγωγής, γεγονός που έχει αντίκτυπο στις ζωοτροφές. Όλο και περισσότεροι καταναλωτές δίνουν σημασία στις συνθήκες εκτροφής των ζώων και στο κατά πόσον έχουν για παράδειγμα εκτραφεί με τοπικά παραγόμενες ζωοτροφές ή/και με ζωοτροφές απαλλαγμένες από ΓΤΟ, κατά πόσον έχουν πρόσβαση σε βοσκοτόπια κ.λπ. Παρατηρείται ήδη υψηλός βαθμός διαφοροποίησης στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Η ως άνω τάση θεωρήθηκε στο παρελθόν ως «εξειδικευμένη», υπάρχουν ωστόσο ενδείξεις αποφασιστικών αλλαγών: πολλές μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ σε αρκετά κράτη μέλη έχουν ήδη αυξήσει σταδιακά τις προδιαγραφές για τα νωπά προϊόντα κρέατος όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων και την περιβαλλοντική συμβατότητα. Επίκεινται περαιτέρω ριζικές αλλαγές: από το 2030, ορισμένες μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων που πωλούν τα προϊόντα τους σε χαμηλές τιμές θα προμηθεύονται το 100 % του προς πώληση νωπού κρέατος από επιχειρήσεις όπου η εκτροφή των ζώων γίνεται στην ύπαιθρο και υπό βέλτιστες συνθήκες. Η αλλαγή αυτή αφορά όλες τις ομάδες ζωικού κεφαλαίου (βοοειδή, χοίρους, κοτόπουλα και γαλοπούλες). |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Η δε σχεδιαζόμενη ή ήδη παρατηρούμενη αύξηση της βιολογικής παραγωγής στην ΕΕ θα έχει επίσης αντίκτυπο στον εφοδιασμό με ζωοτροφές (και στις εισαγωγές σόγιας). Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η βιολογική κτηνοτροφία αναπτυσσόταν μέχρι σήμερα κατά 10 % ετησίως. Ο στόχος του 25 % της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» θα οδηγήσει σε περαιτέρω ώθηση σε αυτόν τον τομέα, εφόσον οι αγορές εξελιχθούν αναλόγως, κάτι στο οποίο αποσκοπεί να συμβάλει η ΚΓΠ. Δεδομένου ότι σε παγκόσμιο επίπεδο μόνο το 6 % των σπόρων σόγιας διατίθεται στο εμπόριο ως μη γενετικώς τροποποιημένη σόγια, οι εκμεταλλεύσεις πρέπει να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις ή/και να παράγουν περισσότερες ζωοτροφές εντός της γεωργικής εκμετάλλευσης. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Σημαντικές αλλαγές διαπιστώνονται επίσης και σε σχέση με το γάλα: σε πολλά κράτη μέλη, οι έμποροι λιανικής πώλησης τροφίμων απαιτούν από τις γαλακτοκομικές μονάδες να παράγουν γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα χωρίς τη χρήση γενετικής τεχνολογίας κατά την εκτροφή των αγελάδων. Ως εκ τούτου, στη Γερμανία, για παράδειγμα, για το 70 % περίπου της παραγωγής γάλακτος δεν χρησιμοποιείται πλέον ως ζωοτροφή το σογιάλευρο. Η αγορά αρχίζει να διαφοροποιείται, παραδείγματα δε αυτού αποτελούν το γάλα ελεύθερης βοσκής, το γάλα χόρτου και το ορεινό γάλα. Ωστόσο, τα γαλακτοκομικά προϊόντα θα εξακολουθήσουν στο μέλλον να αποτελούν ζωτικής σημασίας πηγή πρωτεϊνών και να είναι προσβάσιμα σε όλους ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής για όλες τις ηλικιακές ομάδες. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να υπενθυμιστεί η ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με τίτλο «Οφέλη της εκτατικής κτηνοτροφίας και των οργανικών λιπασμάτων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας» (18), στην οποία αναγνωρίζεται η ιδιαίτερη σημασία της εκτατικής κτηνοτροφίας (σε μόνιμους βοσκότοπους και λειμώνες) όχι μόνο για τη βιοποικιλότητα και άλλες περιβαλλοντικές και γεωργικές υπηρεσίες, αλλά και «για την παροχή βιώσιμων, υγιεινών, ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων [που] είναι καίριας σημασίας, ιδίως με την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού». Η ανάγκη να ληφθεί περισσότερο υπόψη η «σημασία των βοσκοτόπων και των τριφυλλιών ως σημαντικών πηγών πρωτεΐνης για τα μηρυκαστικά» (19) προβάλλεται επίσης και σε μια άλλη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

3.7.6.

| 3.7.7. | Μια άλλη, εντελώς διαφορετική εξέλιξη, η οποία μπορεί να έχει καταστροφικές οικονομικές συνέπειες για τη γεωργία, την παραδοσιακή κτηνοτροφία και για όλο το αγροδιατροφικό σύστημα σε αυτόν τον τομέα, είναι η ανάπτυξη του λεγόμενου «τεχνητού κρέατος», το οποίο, ωστόσο δεν έχει καμία σχέση με το κρέας, αλλά αποτελεί βιομηχανικό προϊόν που παρασκευάζεται σε αντιδραστήρες. Η τάση αυτή δεν προέρχεται από τους καταναλωτές ούτε από τους αγρότες, αλλά από μεγάλες πολυεθνικές όπως η Cargill, η Tyson Foods και η Nestlé. Οι εν λόγω πολυεθνικές ερευνούν ή αναπτύσσουν πρακτικές σε σχέση με την παραγωγή τεχνητών ιστών κρέατος σε βιομηχανικούς αντιδραστήρες. Το επιχείρημά τους είναι ότι μπορούν να επιτύχουν αυτό ακριβώς που έκαναν καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της ανθρωπότητας οι κτηνοτρόφοι μέσω της παραδοσιακής κτηνοτροφίας (τουτέστιν τον πολλαπλασιασμό κυττάρων) σε έναν αντιδραστήρα με πολύ λιγότερη γη, ενώ εξακολουθεί να υπάρχει αμφιβολία σχετικά με την εξοικονόμηση νερού και άλλους πόρους και υφίστανται ακόμη άγνωστοι παράγοντες που αφορούν την «ποιότητα» και τα συναφή κόστη παραγωγής. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή ευρείας δημόσιας συζήτησης σχετικά με τις ανησυχίες για αυτήν τη δυνητική εξέλιξη και τις συνέπειές της για τους κτηνοτρόφους και την αλυσίδα παραγωγής κρέατος, μία πιθανή πηγή ζημίας για τις οικονομίες και τα επίπεδα απασχόλησης σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και για την ΕΕ στο σύνολό της. |
| --- | --- |

3.7.7.

Πολιτικές απαντήσεις

| 3.8. | Υπάρχουν πλέον σαφείς πολιτικές απαντήσεις, ορισμένες από τις οποίες υπερβαίνουν από άποψη περιεχομένου τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», εντάσσονται δε στο πλαίσιο ενός εντελώς διαφορετικού δημόσιου διαλόγου. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση συγκρότησε τον Ιούλιο του 2020 την Επιτροπή για το μέλλον της γεωργίας (ZKL), η οποία αποτελείται από 32 μέλη που προέρχονται από πολύ διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών γεωργικών συνεταιρισμών και της επιστημονικής κοινότητας. Στόχος ήταν η ανάπτυξη ενός αποδεκτού από την ευρύτερη κοινωνία οράματος για το μέλλον του γεωργικού συστήματος και του συστήματος τροφίμων. Τον Ιούνιο του 2021 οι συστάσεις εγκρίθηκαν ομόφωνα και δημοσιεύθηκαν. Ακολουθούν όλες την ίδια αρχή: ο πιο αποτελεσματικός και βιώσιμος τρόπος για να ενισχυθεί η περιβαλλοντική και η ηθική (ως προς την καλή μεταχείριση των ζώων) ευθύνη της γεωργίας είναι να αναζητηθούν, διά της εισαγωγής νέων μέσων, τρόποι οικονομικής επιβράβευσης των πιο βιώσιμων μεθόδων παραγωγής, ούτως ώστε να καταστούν αυτές βιώσιμες από επιχειρηματική άποψη. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Για τον τομέα της κτηνοτροφίας, η ZKL ακολουθεί τις συστάσεις του «Δικτύου ικανοτήτων για την κτηνοτροφία», το οποίο συστάθηκε από το Ομοσπονδιακό υπουργείο γεωργίας. Στις προτάσεις που δημοσίευσε τον Φεβρουάριο του 2020 (20), το εν λόγω δίκτυο προτείνει μια στρατηγική μεταρρύθμισης για τον μετασχηματισμό της κτηνοτροφίας με σημαντική βελτίωση του επιπέδου καλής μεταχείρισης των ζώων. Περιλαμβάνεται χρηματοδότηση μέσω φόρων ή τελών σε συνδυασμό με υψηλότερες τιμές της αγοράς και πριμοδότηση, η οποία συνδέεται με υποχρεωτική επισήμανση της κτηνοτροφίας με τα κατάλληλα καθορισμένα πρότυπα εκτροφής. Τούτο είναι καίριας σημασίας προκειμένου να δοθεί στους ενδιαφερόμενους γεωργούς μια οικονομική προοπτική. Το αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής μεταρρύθμισης θα οδηγήσει στη διασφάλιση της ύπαρξης των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, με παράλληλη μείωση του ζωικού κεφαλαίου. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Συνοψίζοντας, διαπιστώνεται ότι οι υφιστάμενες μορφές κτηνοτροφίας στην Ευρώπη διαφέρουν, ενίοτε ουσιωδώς, όσον αφορά τόσο τη ζήτηση σε εισαγωγές (κυρίως σόγιας) όσο και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον σε περιφερειακό επίπεδο. Ενώ οι πιο παραδοσιακές ή εκτατικές-οικολογικές μέθοδοι χερσαίας εκτροφής βασίζονται κυρίως σε περιφερειακούς πόρους και ζωοτροφές και έχουν διαχειρίσιμες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και είναι ορισμένες φορές ακόμη και απαραίτητες για τη διατήρηση των τοπίων πολιτιστικής κληρονομιάς, ο σημερινός και αυξανόμενος όγκος εντατικής κτηνοτροφίας επιβαρύνει το περιφερειακό περιβάλλον και —παρά τις ήδη υψηλές απαιτήσεις για αρόσιμη γη εντός της ΕΕ— βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εισαγόμενες ζωοτροφές, η παραγωγή των οποίων έχει τεράστιες επιπτώσεις στις χώρες προέλευσής τους (μεταξύ άλλων εντείνει την αποψίλωση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο, την κλιματική αλλαγή, καθώς και τις κοινωνικές αναταραχές). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ένα σημαντικό μέρος της «ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες» πρέπει να είναι, ως εκ τούτου, το να καταστεί η κτηνοτροφία στο σύνολό της συμβατή με τους στόχους της ΕΕ και του ΟΗΕ όσον αφορά την ευρωπαϊκή και παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, την αυτονομία εφοδιασμού και τη βιωσιμότητα. Η αύξηση της παραγωγής πρωτεϊνών στην ΕΕ αποτελεί μέρος της, ωστόσο η σε παγκόσμιο επίπεδο τάση, στο πλαίσιο της οποίας η παγκόσμια μέση κατά κεφαλήν κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων πλησιάζει τα σημερινά επίπεδα των ανεπτυγμένων οικονομιών, φαίνεται να είναι ασυμβίβαστη με τους ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών. Η μείωση του ζωικού κεφαλαίου είναι απαραίτητη. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Κατ’ αρχήν, η ZKL έχει ήδη διενεργήσει μια τέτοια αξιολόγηση του ισχύοντος γεωργικού συστήματος και του συστήματος τροφίμων, τούτο δε στο πλαίσιο μιας διαδικασίας κοινωνικού διαλόγου η οποία χρήζει περαιτέρω ανάλυσης από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ και από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην εν λόγω αξιολόγηση αναγνωρίζονται, αφενός, τα αδιαμφισβήτητα θετικά οφέλη που συνεπάγεται η γεωργία για την κοινωνία και, ταυτόχρονα, εξετάζεται με κριτικό πνεύμα η βάση στην οποία στηρίχθηκε η εξέλιξη της παραγωγής κατά τα τελευταία έτη και οι συνέπειές της: «Το αντίτιμο αυτής της προόδου είναι μορφές υπερεκμετάλλευσης της φύσης και του περιβάλλοντος, από τα ζώα και τους βιολογικούς κύκλους έως την επικίνδυνη υποβάθμιση του κλίματος. Ωστόσο, η γεωργία αντιμετωπίζει επίσης και οικονομική κρίση. Διάφοροι παράγοντες, μεταξύ των οποίων και πολιτικής φύσης, οδήγησαν σε οικονομικά μοντέλα τα οποία δεν είναι βιώσιμα ούτε από περιβαλλοντική ούτε από οικονομική ούτε από κοινωνική άποψη. [...] Δεδομένου του εξωτερικού κόστους που συνεπάγονται οι επικρατούσες μορφές παραγωγής, δεν είναι δυνατή η συνέχιση του σημερινού συστήματος γεωργίας και τροφίμων τόσο για οικολογικούς όσο και για ηθικούς λόγους αναγόμενους στην καλή μεταχείριση των ζώων, καθώς επίσης και για οικονομικούς λόγους.» (21) |
| --- | --- |

3.12.

4.   Τα ζητούμενα της βιώσιμης παροχής πρωτεϊνών και της ενίσχυσης του ρόλου των ελαιούχων φυτών

| 4.1. | Σε μια Ευρώπη όπου η αυτονομία του εφοδιασμού αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως στρατηγικός στόχος, αξίζει να γίνουν συγκρίσεις με την ενεργειακή πολιτική: η εξάρτηση από τις εισαγωγές θα πρέπει να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο και θα πρέπει να εστιάσουμε στη βιώσιμη κάλυψη των αναγκών με ιδίους πόρους. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Σε αντίθεση με τον τομέα της ενέργειας, όπου η έλλειψη σε ορυκτά καύσιμα μπορεί να αντισταθμιστεί από τις νέες τεχνολογίες (αιολική ενέργεια, ηλιακή ενέργεια, βιομάζα, υδρογόνο κ.λπ.), ο παγκόσμιος τομέας τροφίμων πρέπει να προσαρμόσει την παραγωγή και την κατανάλωση στο δυναμικό του πεπερασμένου φυσικού κεφαλαίου (κυρίως γη, αλλά και βιοποικιλότητα). Αυτό συνεπάγεται ιεράρχηση της χρήσης των γεωργικών προϊόντων. Ο εφοδιασμός των πληθυσμών με φυτικά, κυρίως, προϊόντα (σιτηρά, φρούτα, λαχανικά κ.λπ.) πρέπει να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα. Ευτυχώς, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας ότι η ΕΕ δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις ανάγκες αυτές για τους πολίτες της. Ωστόσο, δεδομένης της αυξανόμενης ανησυχίας για την πείνα παγκοσμίως, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η πείνα παγκοσμίως δεν μπορεί να εξαλειφθεί με την παραγωγή κρέατος, αντιθέτως: οι ζωοτροφές (όπως και η βιομάζα για ενεργειακούς σκοπούς) ανταγωνίζονται τα τρόφιμα. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Αυτή η «διαμάχη για τη χρήση γης» επιδεινώνεται από το γεγονός ότι, σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες της ΕΕ, υφίσταται ένας ενίοτε σημαντικός ανταγωνισμός όσον αφορά τις γεωργικές εκτάσεις: σύμφωνα με υπολογισμούς της ΕΕ, η απώλεια γεωργικών εκτάσεων λόγω αστικοποίησης/δόμησης, κατασκευής υποδομών κ.λπ. θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της χρησιμοποιούμενης έκτασης κατά σχεδόν 1 εκατομμύρια εκτάρια έως το 2030. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ωστόσο, η κατάσταση στην ΕΕ είναι πλεονεκτική σε σύγκριση με το παγκόσμιο επίπεδο: η βασιζόμενη στις αρχές του ευρωπαϊκού γεωργικού μοντέλου (22) γεωργία της ΕΕ είναι σαφώς σε θέση να παρέχει επαρκή φυτικά προϊόντα υψηλής ποιότητας για όλους τους πολίτες της, μπορεί δε επιπλέον να παρέχει μεγάλες ποσότητες ζωοτροφών, αλλά όχι για να καλύψει τις τρέχουσες ανάγκες. Δεδομένης της πιθανής απώλειας εφοδιασμού με σιτηρά από την Ουκρανία και τη Ρωσία σε περιοχές που πλήττονται από πείνα, πρέπει να τεθεί το ερώτημα κατά πόσον θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε στην ΕΕ λιγότερα σιτηρά για ζωοτροφές (ή για καύσιμα), προκειμένου να συμβάλουμε στην εξάλειψη του επιδεινούμενου παγκόσμιου προβλήματος πείνας και να αυξήσουμε τον εφοδιασμό σε πρωτεΐνες. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα μηρυκαστικά (αλλά όχι μόνον αυτά) έχουν ένα χάρισμα που οι άνθρωποι δεν έχουν: μπορούν να χωνέψουν το χόρτο! Ακόμη και για τα μονογαστρικά ζώα (χοίροι και πουλερικά), οι χορτολιβαδικές εκτάσεις θα μπορούσαν να συμπληρώσουν κάποιο μέρος του σιτηρεσίου. Ως εκ τούτου, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις θα πρέπει να αποτελέσουν βασικό δομικό στοιχείο για τον βιώσιμο εφοδιασμό με πρωτεΐνες, κάτι που επί του παρόντος ελάχιστα προβάλλεται στις πολιτικές συζητήσεις. Η απόφαση που έλαβε πέρυσι η ΕΕ για την εκ νέου έγκριση της χρήσης ζωικών αλεύρων και εντομοαλεύρων στις ζωοτροφές μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση του ποσοστού των φυτικών πρωτεϊνών στη διατροφή των ζώων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Πρόσφατες μελέτες από τα εξειδικευμένα όργανα της «Ένωσης για την προώθηση των ελαιούχων και πρωτεϊνούχων φυτών (UFOP)» σχετικά με το δυναμικό της κράμβης και των ψυχανθών στην καλλιέργεια και τη διατροφή καταδεικνύουν με βεβαιότητα ότι υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης πολύ περισσότερων καλλιεργειών κράμβης και ψυχανθών, με ταυτόχρονη σημαντική επέκταση της αμειψισποράς. Το ποσοστό των καλλιεργειών κράμβης και ψυχανθών θα μπορούσε να καλύψει περίπου το 10 % της αρόσιμης γης, κάτι που για την καλλιέργεια ψυχανθών παραδείγματος χάριν (ιδίως για μπιζέλια, φασόλια, σόγια και γλυκά λούπινα) αντιστοιχεί σε διπλάσιο και άνω επίπεδο σε σχέση με το σημερινό. Τυχόν αύξηση επομένως των ελαιούχων φυτών δεν αποκλείει τη βιώσιμη χρήση της γης· τουναντίον. Ωστόσο, αυτό μπορεί να γίνει μόνο σε βάρος άλλων τύπων καλλιέργειας. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η εν λόγω μελέτη καταδεικνύει όμως επίσης ότι οι ανάγκες του σημερινού ζωικού κεφαλαίου δεν μπορούν να καλυφθούν με αυτάρκη τρόπο και ότι υπάρχει ανάγκη μείωσης του κεφαλαίου προκειμένου να προσεγγιστεί ο στόχος περί στρατηγικής αυτονομίας του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι επείγουσα ανάγκη να εκπονήσει η ΕΕ μελέτη σχετικά με το πανευρωπαϊκό δυναμικό των πρωτεϊνούχων και ελαιούχων φυτών που θα μπορούσαν να καλλιεργηθούν εντός των συνόρων της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η βιωσιμότητα της χρήσης της γης (αμειψισπορά, γονιμότητα του εδάφους, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας). Βάσει των πορισμάτων της εν λόγω μελέτης θα συναχθεί εν συνεχεία το εύρος της έκτασης που χρειάζεται για την υγιεινή και βασισμένη στις φυτικές πρωτεΐνες διατροφή για τους Ευρωπαίους πολίτες. Στη συνέχεια, θα είναι δυνατόν να συναχθεί τι απομένει για τη διατροφή των ζώων (ή για ενεργειακούς σκοπούς) και, ως εκ τούτου, τι χρειάζεται ακόμη να εισαχθεί για μια κτηνοτροφία, η οποία αναλογεί στα ευρωπαϊκά και παγκόσμια οικολογικά όρια της βιώσιμης και προσανατολισμένης στην καλή διαβίωση των ζώων κτηνοτροφίας. Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πρωτεΐνες πρέπει επίσης να δίνει απάντηση στο ερώτημα του πώς θα επηρεάσει τις υφιστάμενες εμπορικές συμφωνίες (όπως η Mercosur) και του τρόπου προστασίας των γεωργών της ΕΕ που παράγουν με βιώσιμο τρόπο από τις εισαγωγές προϊόντων μη βιώσιμης παραγωγής. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να τονιστεί ότι τα έλαια που προέρχονται από τις ελαιούχες καλλιέργειες, οι οποίες ανέρχονται στο 10 % της αρόσιμης γης της ΕΕ, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ενεργειακή αυτάρκεια για τον εφοδιασμό των γεωργικών ελκυστήρων με καύσιμα, εφόσον χρησιμοποιηθούν απλώς για τον σκοπό αυτό. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (23) ότι θεωρεί σκόπιμο να καταρτιστεί χωριστό πρόγραμμα για τη χρήση μη εστεροποιημένων (δηλαδή καθαρών) φυτικών ελαίων σε γεωργικά μηχανήματα ώστε να μην χρειάζεται ανάμειξη με ντίζελ. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η χρήση καυσίμων τύπου B100 (100 % εστεροποιημένου φυτικού ελαίου). Το έλαιο (24) που προκύπτει εν προκειμένω είναι μια εξαιρετική πρωτεϊνική ζωοτροφή (το ίδιο ισχύει π.χ. και για τα απόβλητα της παρασκευής αλκοόλης). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Ορισμένα κράτη μέλη προσπαθούν ήδη —για πολύ διαφορετικούς λόγους— να μειώσουν το ζωικό κεφάλαιο (π.χ. οι Κάτω Χώρες). Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ρυθμίσεων ή να επιτευχθεί μέσω αγορακεντρικών μέσων. Εκτός από τα σαφή περιβαλλοντικά πρότυπα και τα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων, η ΕΟΚΕ τάσσεται πρωτίστως υπέρ αγορακεντρικών λύσεων που δημιουργούν συνθήκες για τη δημιουργία νέων περιφερειακών αλυσίδων αξίας, οι οποίες είναι αυτοσυντηρούμενες και δεν εξαρτώνται μόνιμα από χρηματοδοτική στήριξη. Ταυτόχρονα πρέπει να διανοίγονται προοπτικές για όλες, στο μέτρο του δυνατού, τις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις. Πρέπει δε, επίσης στο μέτρο του δυνατού, να παρέχεται σε όλους τους αγρότες της ΕΕ η δυνατότητα να παράγουν με βιώσιμο τρόπο και να επιτυγχάνουν ασφαλή διαβίωση. Αυτό απαιτεί προστασία από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, και για αυτό χρειάζεται να ενισχυθεί η θέση των αγροτών στην αγορά στο πλαίσιο της διαδικασίας μετασχηματισμού προς ένα παγκόσμιο βιώσιμο σύστημα τροφίμων. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Όλα τα ανωτέρω αποδεικνύουν για άλλη μια φορά ότι μια βιώσιμη στρατηγική της ΕΕ για τις φυτικές πρωτεΐνες και τα φυτικά έλαια πρέπει να λαμβάνει υπόψη ολόκληρο το γεωργικό και επισιτιστικό σύστημα, δεδομένου ότι μια μεμονωμένη στρατηγική καλλιέργειας ουδέν προσφέρει. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Οι μηχανισμοί της αγοράς πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε να αντικατοπτρίζουν το πραγματικό κοινωνικό, κοινωνιακό και περιβαλλοντικό κόστος. Οι αδυναμίες της αγοράς μπορούν να διορθωθούν με κρατικές παρεμβάσεις βασιζόμενες σε δεδομένα και σε επιστημονικά στοιχεία με στόχο τη βελτιστοποίηση της αντιστάθμισης μεταξύ κόστους και οφέλους για την κοινωνία και με συνεκτίμηση όλων των συμφερόντων. |
| --- | --- |

4.12.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 17ης Απριλίου 2018, σχετικά με ευρωπαϊκή στρατηγική για την προώθηση των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών (ΕΕ C 390 της 18.11.2019, σ. 2).

1

(2)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2018 (ΕΕ C 390 της 18.11.2019, σ. 2), σημείο Ε. Σημείωση της ΕΟΚΕ: η εξάρτηση κατά 75 % αφορά πρωτεϊνούχες καλλιέργειες με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, κατά δεν ανεξήγητο τρόπο δεν λαμβάνεται συχνά υπόψη η σημασία του χόρτου και των σιτηρών ως πηγής πρωτεϊνών για τα ζώα.

2

(3)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2018 (ΕΕ C 390 της 18.11.2019, σ. 2), σημείο IB.

3

(4)  Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ανάπτυξη των φυτικών πρωτεϊνών στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης [COM(2018) 757 final], σ. 2.

4

(5)  COM(2018) 757 final, σ. 3.

5

(6)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2018 (ΕΕ C 390 της 18.11.2019, σ. 2), σημείο IB.

6

(7)  Σύμφωνα με τη Eurostat, η συνολική γεωργική έκταση της Ευρώπης (συμπεριλαμβανομένων των βοσκοτόπων και των λιβαδιών) ανέρχεται σε περίπου 174 εκατομμύρια εκτάρια (στοιχεία πριν από το Brexit).

7

(8)  COM(2018) 757 final.

8

(9)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2018 (ΕΕ C 390 της 18.11.2019, σ. 2).

9

(10)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Ελαχιστοποίηση του κινδύνου αποψίλωσης και υποβάθμισης των δασών που συνδέεται με προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 88).

10

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ελαχιστοποίηση του κινδύνου αποψίλωσης και υποβάθμισης των δασών που συνδέεται με προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 88).

11

(12)  Διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ κατόπιν αιτήματος της γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ με θέμα «Επισιτιστική ασφάλεια και βιώσιμα συστήματα τροφίμων» (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 72), σημείο 1.3.ii.

12

(13)  Ψήφισμα της ΕΟΚΕ που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 24ης Μαρτίου 2022 (ΕΕ C 290 της 29.7.2022, σ. 1).

13

(14)  https://www.consilium.europa.eu/media/54801/20220311-versailles-declaration-el.pdf

14

(15)  Το 2017, η χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση στην ΕΕ (27) ήταν 178,7 εκατομμύρια εκτάρια, εκ των οποίων τα 105,5 εκατομμύρια εκτάρια ήταν αρόσιμη γη και το 63 % (ήτοι 66,8 εκατομμύρια εκτάρια) χρησιμοποιείται για ζωοτροφές (https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1196852/umfrage/landwirtschaftliche-flaechen-in-der-eu-nach-nutzungsart/).

15

(16)  OVID, Eiweißstrategie
  2.0, 2019.

16

Eiweißstrategie

2.0

(17)  Στη Γερμανία, η κατανάλωση χοιρινού κρέατος ανά κάτοικο μειώθηκε μεταξύ 1995 και 2021 από 39,8 κιλά σε 31 κιλά.

17

(18)  Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Οφέλη της εκτατικής κτηνοτροφίας και των οργανικών λιπασμάτων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας».

18

(19)  Διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ κατόπιν αιτήματος της γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ με θέμα «Επισιτιστική ασφάλεια και βιώσιμα συστήματα τροφίμων» (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 72).

19

(20)  https://www.bmel.de/SharedDocs/Downloads/DE/_Tiere/Nutztiere/200211-empfehlung-kompetenznetzwerk-nutztierhaltung.html

20

(21)  Τελική έκθεση της ZKL.

21

(22)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 2013» (ΕΕ C 354 της 28.12.2010, σ. 35).

22

(23)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές» (ΕΕ C 77 της 31.3.2009, σ. 43).

23

(24)  Από την έκθλιψη κράμβης προκύπτουν περίπου 1/3 έλαιο και 2/3 ελαιοπλακούντας.

24

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/97 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/97

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς ένα πλαίσιο επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων για να αποκτήσουν οι καταναλωτές τη δυνατότητα να προβαίνουν σε βιώσιμες επιλογές τροφίμων»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/14)

| Εισηγητής: | ο κ. Andreas THURNER |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Andreas THURNER

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 5.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 147/5/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

5.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

147/5/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ)

| 1.1. | επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να θεσπίσει νομικό πλαίσιο για τα βιώσιμα συστήματα τροφίμων, το οποίο θα συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και κανόνες για την επισήμανση των βιώσιμων τροφίμων. Είναι σαφές ότι υπάρχει ανάγκη για κανόνες και ένα ορισμένο επίπεδο τυποποίησης και εναρμόνισης προκειμένου να διασφαλιστούν η αξιοπιστία και οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού· |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | τονίζει ότι η βιωσιμότητα είναι μια πολυδιάστατη έννοια στην οποία θα πρέπει πάντα να λαμβάνονται εξίσου υπόψη η οικονομική, η περιβαλλοντική και η κοινωνική διάσταση· |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | επισημαίνει ότι οι διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων είναι πολύ διαφορετικές, εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες και, επιπλέον, είναι πολύ επίμονες. Ως εκ τούτου, οι προσδοκίες για ένα σύστημα επισήμανσης της βιωσιμότητας θα πρέπει να είναι ρεαλιστικές από την αρχή. Ωστόσο, υπάρχει γενικό ενδιαφέρον για τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα καταναλωτικά πρότυπα· |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | συνιστά, επομένως, τη θέσπιση ενός διαφανούς, επιστημονικά τεκμηριωμένου και όσο το δυνατόν πιο απλού και ρεαλιστικού πλαισίου επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων, το οποίο αφενός θα βοηθά τους οικονομικούς φορείς να αξιολογούν και να βελτιώνουν τη βιωσιμότητα των προϊόντων και, αφετέρου, θα καθιστά δυνατή την παροχή χρήσιμων πληροφοριών στους καταναλωτές ώστε να προβαίνουν σε συνειδητές αγοραστικές επιλογές· |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | προτείνει, για λόγους εύκολης και ρεαλιστικής πρόσβασης, να ληφθούν επίσης υπόψη επιμέρους πτυχές μιας πλήρως καθορισμένης και αξιολογημένης βιωσιμότητας όπως, λόγου χάρη, η καλή μεταχείριση των ζώων, κοινωνικά ή περιβαλλοντικά κριτήρια. Ωστόσο, ο όρος «βιώσιμη» δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται στην περίπτωση αυτή, διότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης αξιολόγησης· |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | τάσσεται, καταρχάς, υπέρ μιας οικειοθελούς προσέγγισης, η οποία θα πρέπει, ωστόσο, να επιβάλλει υποχρεωτικούς όρους σε περίπτωση εφαρμογής της. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να απαγορευτούν τα σήματα ή οι ισχυρισμοί βιωσιμότητας που δεν βασίζονται σε αυτούς τους όρους· |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | θεωρεί ότι τα συστήματα επισήμανσης που χρησιμοποιούν κλίμακα διαβάθμισης (π.χ. με τη μορφή συστήματος «φωτεινού σηματοδότη») μπορούν να βοηθήσουν τους καταναλωτές να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές. Ταυτόχρονα, αυτά τα συστήματα αξιολόγησης μπορεί επίσης να προωθήσουν την ανάληψη ηγετικής θέσης στον τομέα της βιωσιμότητας και να ενθαρρύνουν τις εταιρείες να βελτιώσουν τις διαδικασίες σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων· |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | επισημαίνει ότι οι αλγόριθμοι αξιολόγησης είναι ζωτικής σημασίας για ένα μοντέλο με βάση κλίμακα. Οι αλγόριθμοι πρέπει να βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και να καθίστανται διαφανείς για τους καταναλωτές με κατάλληλο τρόπο· |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | είναι της άποψης ότι τα υφιστάμενα συστήματα ποιότητας της ΕΕ, όπως η βιολογική γεωργία ή οι γεωγραφικές ενδείξεις, περιλαμβάνουν ήδη στοιχεία που συμβάλλουν στη μεγαλύτερη βιωσιμότητα του συστήματος τροφίμων. Αυτό θα πρέπει να αναγνωριστεί αναλόγως. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης οι υφιστάμενοι κανόνες να υπόκεινται σε έλεγχο βιωσιμότητας και, κατά περίπτωση, να συμπληρώνονται από επαρκείς διατάξεις περί βιωσιμότητας· |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο της εκπαίδευσης για την παροχή βασικής κατανόησης των πτυχών βιωσιμότητας που σχετίζονται με τα τρόφιμα. Εκστρατείες ευαισθητοποίησης και κατάλληλα μέτρα για τη στήριξη της οικονομικής προσιτότητας των βιώσιμων τροφίμων μπορούν επίσης να προωθήσουν τη μετάβαση προς πιο βιώσιμα συστήματα τροφίμων. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Ιστορικό της γνωμοδότησης

| 2.1. | Η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (1) βρίσκεται στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Στόχος της είναι να καταστούν τα συστήματα τροφίμων δίκαια, υγιεινά και φιλικά προς το περιβάλλον. Το σχέδιο δράσης της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, δράσεις για την προώθηση της βιώσιμης κατανάλωσης τροφίμων και τη διευκόλυνση της μετάβασης προς μια υγιεινή και βιώσιμη διατροφή. Εν τω μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει την εκπόνηση οριζόντιου νόμου-πλαισίου για την επιτάχυνση και τη διευκόλυνση της μετάβασης προς τη βιωσιμότητα. Θα πρέπει επίσης να διασφαλιστεί ότι τα τρόφιμα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ καθίστανται ολοένα και πιο βιώσιμα. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναπτύξει ένα σταθερό πλαίσιο δράσης με το σχέδιο στρατηγικού οράματός της για την προώθηση μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για τα τρόφιμα. Τα δομικά στοιχεία αυτού του οράματος περιέχονται σε διάφορες γνωμοδοτήσεις με θέματα σχετικά με μια σφαιρική πολιτική για τα τρόφιμα (2), την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή (3), τις βραχείες και εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων και την αγροοικολογία (4), τη βιώσιμη κατανάλωση (5) και την ευθυγράμμιση των στρατηγικών και των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων τροφίμων με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης για βιώσιμη ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι εταιρείες έχουν μεγάλη ευθύνη να ωθήσουν, αφενός, τους καταναλωτές προς υγιεινές επιλογές με μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο και, αφετέρου, να προωθήσουν τον βιώσιμο μετασχηματισμό των συστημάτων τροφίμων μέσω της υιοθέτησης βιώσιμων πρακτικών γεωργικής καλλιέργειας, μεταποίησης και συσκευασίας. Οι εταιρείες θα πρέπει να αποτελούν μέρος της συνολικής πορείας προς την ανάπτυξη του πλαισίου επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Εκτός από τις εταιρείες και τους παράγοντες που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή τροφίμων, οι καταναλωτές διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στη μετάβαση προς πιο βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Κατ’ αρχήν, κάθε απόφαση αγοράς ενεργοποιεί και την επόμενη παραγγελία παραγωγής. Ως εκ τούτου, η μεγαλύτερη ζήτηση για βιώσιμα τρόφιμα θα ωθήσει επίσης την πλευρά της προσφοράς προς μεγαλύτερη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Στο πλαίσιο αυτό, στόχος της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας είναι να διερευνηθούν πιθανές επιλογές για ένα πλαίσιο επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων και να υποβληθούν συμπεράσματα και συστάσεις για τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ανάπτυξη ενός τέτοιου πλαισίου πολιτικής ήδη σε πρώιμο στάδιο. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η βιωσιμότητα είναι μια πολυδιάστατη έννοια, η οποία θα πρέπει πάντα να λαμβάνει εξίσου υπόψη την οικονομική, την περιβαλλοντική και την κοινωνική διάσταση. Σύμφωνα με τον ορισμό του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), βιώσιμο σύστημα τροφίμων είναι ένα σύστημα τροφίμων το οποίο παρέχει επισιτιστική ασφάλεια και διατροφή για όλους κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην τίθενται σε κίνδυνο οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές βάσεις για τη δημιουργία επισιτιστικής ασφάλειας και διατροφής των μελλοντικών γενεών (7). Με λίγα λόγια: μια μονόπλευρη εστίαση στην περιβαλλοντική διάσταση της βιωσιμότητας, όπως συμβαίνει συχνά σήμερα ή μια μονόπλευρη εστίαση στους κοινωνικοοικονομικούς πυλώνες της βιωσιμότητας είναι εξ ορισμού μη βιώσιμη. Στόχος θα πρέπει να είναι η κάλυψη ολόκληρης της αλυσίδας αξίας και στις τρεις διαστάσεις της βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ένα πλαίσιο επισήμανσης δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στην ταξινόμηση των τροφίμων ως βιώσιμων ή μη βιώσιμων, αλλά να στηρίζει την ανάπτυξη προς ένα πιο βιώσιμο σύστημα τροφίμων. Το πλαίσιο επισήμανσης έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τους οικονομικούς φορείς να αξιολογούν και να βελτιώνουν τη βιωσιμότητα των προϊόντων (μεθοδολογίες που παρέχουν κίνητρα για βελτιώσεις, για παράδειγμα ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης ή ένα σύστημα αναφοράς) και να παρέχει χρήσιμη καθοδήγηση στους καταναλωτές. Αυτό το πλαίσιο επισήμανσης θα πρέπει να αναπτυχθεί με ανοικτό και διαφανή τρόπο με τη συμμετοχή των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών και θα πρέπει να βασίζεται σε σαφή και επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία. Για τον σκοπό αυτό, οι εταιρείες θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δείκτες, μεθοδολογίες και αποτελέσματα που επιτυγχάνονται με βάση το σύστημα επισήμανσης. Πάνω απ’ όλα, το σύστημα πρέπει να είναι απλό. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Απαιτούνται σαφείς κανόνες προκειμένου να μειωθεί η υφιστάμενη σύγχυση στην αγορά λόγω της πληθωριστικής χρήσης του όρου «βιώσιμος» (μια μορφή προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας). Τα σήματα ή οι ισχυρισμοί βιωσιμότητας που δεν βασίζονται σε ένα ευρέως αναγνωρισμένο σύστημα πιστοποίησης θα πρέπει να απαγορευτούν. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η επισήμανση των βιώσιμων τροφίμων θα πρέπει να βασίζεται σε ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής και, επί του παρόντος, να είναι προαιρετική. Ωστόσο, οποιοδήποτε πλαίσιο επισήμανσης των βιώσιμων τροφίμων πρέπει να βασίζεται εξαρχής σε έναν σαφή ορισμό και σε μια σαφή μεθοδολογία, τα οποία θα θεμελιώνονται εξίσου και στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας (περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό). Αυτό θα πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των τροφίμων, από την παραγωγή έως την κατανάλωση. Σε μεταγενέστερο στάδιο, θα πρέπει να αξιολογηθεί η πιθανή ανάγκη να καταστεί υποχρεωτική η επισήμανση της βιωσιμότητας. Το πλαίσιο της ΕΕ θα πρέπει να παρέχει επαρκή περιθώρια διακριτικής ευχέρειας στα εθνικά και τα περιφερειακά συστήματα, αλλά οι ορισμοί και οι κανόνες αξιολόγησης πρέπει να εναρμονιστούν σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ωστόσο, ο ρόλος της επισήμανσης δεν θα πρέπει να υπερεκτιμάται. Θα πρέπει να υπάρξει αντικειμενική και ρεαλιστική κατανόηση του τι μπορεί να επιτευχθεί και τι όχι με την επισήμανση της βιωσιμότητας. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, οι καταναλωτές θα πρέπει να γνωρίζουν και να αναγνωρίζουν την επισήμανση, να κατανοούν τη σημασία της και να είναι σε θέση να τη χρησιμοποιούν ορθά καθώς και να διαθέτουν τα κίνητρα να τη χρησιμοποιούν, ούτως ώστε, χάρη στην επισήμανση, να έχουν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές όταν αγοράζουν τρόφιμα και να υιοθετούν πιο υγιεινή διατροφή (8). Θα είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τα συστήματα της ΕΕ για τη βιωσιμότητα και την επισήμανση της ποιότητας. Αυτό, σε συνδυασμό με τα μέτρα για τις δημόσιες συμβάσεις και την εκπαίδευση, μπορεί να ενισχύσει τη ζήτηση για βιώσιμα τρόφιμα. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει επίσης να εξετάσουν κατάλληλα μέτρα για τη στήριξη της οικονομικής προσιτότητας και της προσβασιμότητας των βιώσιμων τροφίμων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η επισήμανση βιωσιμότητας είναι σημαντική σε περιπτώσεις που ο κατασκευαστής δεν μπορεί να παράσχει απευθείας τις απαραίτητες πληροφορίες. Όταν ο κατασκευαστής μπορεί να παράσχει τις σχετικές πληροφορίες απευθείας στον καταναλωτή (π.χ. σε τοπική αγορά γεωργών ή σε κατάστημα εντός αγροτικής εκμετάλλευσης), δεν είναι απαραίτητο ένα σύστημα επισήμανσης. Η παράμετρος αυτή είναι επίσης σημαντική προκειμένου να αποφευχθεί η γραφειοκρατική επιβάρυνση για τους μικρούς παραγωγούς. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η εκπαίδευση διαδραματίζει καίριο ρόλο στην παροχή βασικής κατανόησης των πτυχών βιωσιμότητας σχετικά με τα τρόφιμα. Υπάρχει ανάγκη επενδύσεων στην εκπαίδευση για την υιοθέτηση βιώσιμης διατροφής από την πρώιμη παιδική ηλικία, ώστε οι νέοι να μπορούν να εκτιμήσουν την αξία της διατροφής. Επιπλέον, μπορούμε να αναμένουμε ότι, μελλοντικά, τα παιδιά θα «εκπαιδεύσουν» τους γονείς τους στην πορεία προς την ενίσχυση της βιωσιμότητας, όπως διαπιστώθηκε, λόγου χάρη, στον τομέα της διαλογής και της ανακύκλωσης των αποβλήτων. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα της ΕΕ για την προώθηση της κατανάλωσης φρούτων, λαχανικών και γάλακτος στα σχολεία θα πρέπει επίσης να επικεντρωθεί σε σημαντικά ζητήματα βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της για ανάπτυξη νέων βιώσιμων διατροφικών κατευθυντήριων γραμμών που θα λαμβάνουν υπόψη τις πολιτιστικές και τις γεωγραφικές διαφορές μεταξύ και εντός των κρατών μελών. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα παρέχουν καθοδήγηση στους γεωργούς, τους μεταποιητές, τους λιανοπωλητές και τον κλάδο τροφοδοσίας. Ο αγροδιατροφικός κλάδος θα ωφεληθεί από ένα νέο «πλαίσιο» για την παραγωγή, την επεξεργασία, τη διανομή και την πώληση υγιεινότερων και πιο βιώσιμων τροφίμων σε δικαιότερες τιμές (9). |
| --- | --- |

3.8.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Οι διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων είναι διαφορετικές και επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το προσωπικό και το πολιτιστικό τους περιβάλλον. Επιπλέον, οι διατροφικές συνήθειες είναι πολύ επίμονες: προκειμένου οι άνθρωποι να αλλάξουν τη διατροφή τους, αυτό μπορεί να συμβεί μόνο με μικρά βήματα και σε βάθος χρόνου. Ο τρόπος ζωής και το κοινωνικό περιβάλλον των ανθρώπων είναι πρόσθετοι σχετικοί παράγοντες που καθορίζουν κατά πόσον η βιωσιμότητα διαδραματίζει κάποιο ρόλο στα καταναλωτικά πρότυπα. Ωστόσο, ένα μεγάλο και αυξανόμενο ποσοστό καταναλωτών δηλώνουν ότι είναι πρόθυμοι να αλλάξουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες για λόγους βιωσιμότητας. Υπάρχει ενδιαφέρον για πληροφορίες σχετικά με τη βιωσιμότητα, ώστε να καταστούν δυνατές οι συνειδητές επιλογές. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Γενικότερα, η επισήμανση της βιωσιμότητας προσελκύει συχνά την προσοχή όσων ήδη ενδιαφέρονται για το θέμα. Η επισήμανση της βιωσιμότητας έχει ως στόχο να διευκολύνει αυτή τη βασική ομάδα να προβαίνει σε βιώσιμες καταναλωτικές επιλογές. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ως εκ τούτου, τίθεται επίσης το ερώτημα αν και πώς να προσεγγιστούν όσοι δεν ενδιαφέρονται για τη βιωσιμότητα. Ωστόσο, ο υποδειγματικός ρόλος που διαδραματίζουν οι βασικές ομάδες στόχοι στο πεδίο της βιωσιμότητας μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή συμπεριφοράς μέσω της μίμησης. Αποτελεί επίσης βήμα προόδου εάν οι ομάδες-στόχοι που ενδιαφέρονται λιγότερο για το θέμα κάνουν βιώσιμες επιλογές τροφίμων, τουλάχιστον περιστασιακά ή σε επιμέρους τομείς. Αυτές είναι μερικές μόνο πτυχές προκειμένου να καταστούν εξαρχής ρεαλιστικές οι προσδοκίες για την επισήμανση της βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Οι βασικές προϋποθέσεις για την επιτυχή επισήμανση των βιώσιμων τροφίμων είναι η ορθή αντίληψη και αποδοχή από τους καταναλωτές και η διαμόρφωση ενός σαφούς μηνύματος. Η ίδια η επισήμανση πρέπει να είναι κατανοητή, απλή και αξιόπιστη. Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν συνοδευτικά μέτρα από την πλευρά των καταναλωτών, με την προώθηση της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης σχετικά με τη βιώσιμη διατροφή, την ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της αποδοχής σε ένα σύστημα επισήμανσης και την ενθάρρυνση μιας πιο βιώσιμης κατανάλωσης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Οι ισχυρισμοί βιωσιμότητας θα πρέπει να βασίζονται στις ακόλουθες αρχές: αξιοπιστία, διαφάνεια, συνάφεια, προσβασιμότητα και σαφήνεια (κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τη βιωσιμότητα των προϊόντων (10)). Το σύστημα πιστοποίησης πρέπει να διασφαλίζει ότι λαμβάνεται επαρκώς υπόψη το δομικό υπόβαθρο, ώστε να μην τεθούν σε μειονεκτική θέση μικρές δομές όπως γεωργοί, ΜΜΕ, πωλήσεις εντός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, λαϊκές αγορές κ.λπ. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Τα συστήματα επισήμανσης που χρησιμοποιούν κλίμακα διαβάθμισης (π.χ. με τη μορφή συστήματος «φωτεινού σηματοδότη») θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους καταναλωτές να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές. Ταυτόχρονα, ένα τέτοιο σύστημα αξιολόγησης μπορεί επίσης να προωθήσει την ανάληψη ηγετικής θέσης στον τομέα της βιωσιμότητας και να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να βελτιώσουν τις διαδικασίες σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων. Ωστόσο, για να αποφευχθεί η σύγχυση, θα πρέπει να υπάρχει κάποιος βαθμός συνέπειας μεταξύ των διαφόρων συστημάτων επισήμανσης. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ανάπτυξη ενός κατάλληλου πλαισίου επισήμανσης της βιωσιμότητας θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να υιοθετήσει μια ολιστική προσέγγιση υπό την έννοια της «βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης» και όχι μόνο των «βιώσιμων τροφίμων». Η συμπεριφορά των καταναλωτών αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο στη συνολική εικόνα ενός βιώσιμου συστήματος τροφίμων. Η συσκευασία και η μεταφορά (προέλευση του προϊόντος) είναι εξίσου σημαντικοί τομείς. Ταυτόχρονα, θα χρειαστεί να επιδειχθεί κάποιος ρεαλισμός κατά τον καθορισμό των σχετικών δεικτών βιωσιμότητας (π.χ. ποιες πληροφορίες και ποια δεδομένα είναι διαθέσιμα σε αξιόπιστη μορφή). Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να θεσπιστεί το συντομότερο δυνατόν ένα εναρμονισμένο σύνολο κανόνων για την επισήμανση της βιωσιμότητας. Η ύπαρξη όλο και περισσότερων διαφορετικών σημάτων βιωσιμότητας σε εθνικό και σε επιχειρηματικό επίπεδο προκαλούν σύγχυση και οδηγούν σε απώλεια της εμπιστοσύνης. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Οι Ευρωπαίοι λιανοπωλητές τροφίμων αποκτούν ήδη την πρώτη εμπειρία τους με πιλοτικά σχέδια για την επισήμανση των βιώσιμων τροφίμων. Στα προκαταρκτικά πορίσματα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα εξής: η αντίληψη σχετικά με τα προϊόντα που φέρουν σήμανση τείνει να είναι πιο θετική από ό,τι για τα μη επισημασμένα προϊόντα με μικρή επίδραση στην απόφαση αγοράς· η θετική ανατροφοδότηση προέρχεται κυρίως από νεότερες ομάδες-στόχους· ενίοτε, όταν χρησιμοποιείται ένα σύστημα βαθμολόγησης, δημιουργείται σύγχυση με τη διατροφική επισήμανση «nutriscore» και διαμορφώνεται η επιθυμία για πληροφορίες πάνω στη συσκευασία (και όχι μόνο πάνω στην ετικέτα τιμής). Στα βασικά ζητήματα περιλαμβάνονται η αξιοπιστία του συστήματος αξιολόγησης (ανεξάρτητο, επιστημονικά τεκμηριωμένο), η σαφήνεια των πληροφοριών (κατανοησιμότητα), η υιοθέτηση εναρμονισμένης προσέγγισης σε ολόκληρο τον τομέα και η διαφάνεια («σαφήνεια» αντί «απλούστευσης», για παράδειγμα με τη χρήση γραμμωτού κώδικα στον οποίο είναι αποθηκευμένες οι σχετικές πληροφορίες). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η συνεκτίμηση της κοινωνικής και της κοινωνικοοικονομικής διάστασης είναι ζωτικής σημασίας, αν και οι σχετικοί δείκτες δεν είναι κατ’ ανάγκη προφανείς. Ειδικότερα στον κοινωνικό τομέα, τα κράτη μέλη έχουν διαφορετικές νομικές διατάξεις (συνθήκες εργασίας, κατώτατος μισθός), γεγονός που ενδέχεται να δυσχεράνει τις προσπάθειες για μια εναρμονισμένη προσέγγιση σε ολόκληρη την ΕΕ. Παρά το γεγονός αυτό, είναι σημαντικό να συμπεριληφθεί η κοινωνικοοικονομική διάσταση στην επισήμανση της βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Στο πλαίσιο μιας ρεαλιστικής προσέγγισης, κρίνεται σκόπιμο να αναγνωριστούν τα υφιστάμενα συστήματα πιστοποίησης της ΕΕ, όπως η βιολογική γεωργία, η προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ), η προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ) ή τα εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα (ΕΠΙΠ) για την προώθηση της βιωσιμότητας του συστήματος τροφίμων. Μολονότι τα συστήματα αυτά ενδέχεται να μην καλύπτουν πλήρως το ζήτημα της βιωσιμότητας, περιλαμβάνουν στοιχεία που συμβάλλουν στην επίτευξη μεγαλύτερης βιωσιμότητας στο σύστημα τροφίμων. Οι υφιστάμενοι κανόνες θα πρέπει να υπόκεινται σε έλεγχο βιωσιμότητας και, εάν είναι αναγκαίο, να συνοδεύονται από επαρκείς διατάξεις βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Τα περιφερειακά/τοπικά προϊόντα και οι βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού μπορούν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στη βελτίωση της βιωσιμότητας των συστημάτων τροφίμων. Οι περιφερειακοί παραγωγοί συχνά παράγουν τα προϊόντα τους σε πολύ κοντινή απόσταση από τον τοπικό πληθυσμό, αποκτώντας έτσι ένα είδος «κοινωνικού ελέγχου», ο οποίος θα πρέπει να τείνει να προωθεί βιώσιμες μεθόδους παραγωγής. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Το θέμα της «εποχικότητας» έχει αντίκτυπο στο επίπεδο βιωσιμότητας, ιδίως στην περίπτωση των οπωροκηπευτικών. Η ενημέρωση και η εκπαίδευση μπορούν να ενισχύσουν την ευαισθητοποίηση σχετικά με την κατανάλωση με χρήση περιορισμένων πόρων σε αυτή την ταχέως αλλοιώσιμη και υψηλής έντασης νερού κατηγορία τροφίμων. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η πρόσφατη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο») στην ευρωπαϊκή γεωργία θα διασφαλίσουν ότι η γεωργική παραγωγή στην Ευρώπη θα καταστεί ακόμη πιο βιώσιμη. Έτσι, η επισήμανση της προέλευσης των γεωργικών πρώτων υλών επιτρέπει επίσης την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το επίπεδο βιωσιμότητάς τους. |
| --- | --- |

4.13.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  https://ec.europa.eu/food/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en

1

(2)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Η συμβολή της κοινωνίας πολιτών στην ανάπτυξη μιας σφαιρικής πολιτικής για τα τρόφιμα στην ΕΕ» (EE C 129 της 11.4.2018, σ. 18).

2

(3)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ» (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9).

3

(4)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προώθηση βραχειών και εναλλακτικών αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων στην ΕΕ: ο ρόλος της αγροοικολογίας» (ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 65).

4

(5)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση» (EE C 429 της 11.12.2020, σ. 51).

5

(6)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Ευθυγράμμιση των στρατηγικών και των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων τροφίμων με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης για βιώσιμη ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19» (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 63).

6

(7)  https://www.fao.org/in-action/territorios-inteligentes/componentes/produccion-agricola/contexto-general/en/

7

(8)  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/336988/WHO-EURO-2020-1569-41320-56234-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

8

(9)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ» (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9).

9

(10)  https://www.oneplanetnetwork.org/knowledge-centre/resources/guidelines-providing-product-sustainability-information

10

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/102 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/102

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ένα στρατηγικό όραμα για την ενεργειακή μετάβαση ώστε να καταστεί δυνατή η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/15)

| Εισηγητές: | ο κ. Thomas KATTNIG

  ο κ. Lutz RIBBE

  ο κ. Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |

Εισηγητές:

ο κ. Thomas KATTNIG

ο κ. Lutz RIBBE

ο κ. Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 197/9/12 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

197/9/12

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Στα τέλη του 2021, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) αποφάσισε να αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο όραμα για την ενεργειακή μετάβαση. Στις 18 Ιανουαρίου 2022, η ΕΟΚΕ αποφάσισε ότι όλα τα τμήματα και η CCMI θα πρέπει να συμπεριλάβουν γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας σχετικά με διάφορες πτυχές της ενεργειακής μετάβασης σε μια συνολική γνωμοδότηση με θέμα Ένα στρατηγικό όραμα για την ενεργειακή μετάβαση ώστε να καταστεί δυνατή η βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

1.1.

Ωστόσο, η τρέχουσα κατάσταση στην Ουκρανία μετά τη στρατιωτική εισβολή από τη Ρωσική Ομοσπονδία έθεσε την ενεργειακή μετάβαση στην κορυφή του καταλόγου προτεραιοτήτων, καθώς οι επιπτώσεις της στον ενεργειακό εφοδιασμό της ΕΕ και στις τιμές της ενέργειας είναι πρωτοφανείς.

Υπό το πρίσμα της τρέχουσας κρίσης και λαμβάνοντας υπόψη τον στόχο τερματισμού της εξάρτησης της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2030, η εν λόγω γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο όραμα για την ενεργειακή μετάβαση, προκειμένου να οικοδομηθεί και να προωθηθεί η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας.

Προκειμένου να αναπτυχθεί ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό όραμα, η παρούσα γνωμοδότηση-πλαίσιο συνοψίζει:

| — | συμπεράσματα και συστάσεις από τις τομεακές γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας (1)· |
| --- | --- |

—

συμπεράσματα και συστάσεις από τις τομεακές γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας (1)·

| — | συμπεράσματα από τις γνωμοδοτήσεις σχετικά με την REPowerEU (Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια), το σχέδιο REPowerEU και τις επικείμενες νομοθετικές προτάσεις· |
| --- | --- |

—

συμπεράσματα από τις γνωμοδοτήσεις σχετικά με την REPowerEU (Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια), το σχέδιο REPowerEU και τις επικείμενες νομοθετικές προτάσεις·

| — | συμπεράσματα και συστάσεις από προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

—

συμπεράσματα και συστάσεις από προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στον κίνδυνο οι συνδυασμένες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης να θέσουν το δημοκρατικό σύστημα υπό πίεση, εάν δεν βρεθούν κατάλληλες λύσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εφαρμογή άμεσων μέτρων για την αντιμετώπιση των πλέον πιεστικών ζητημάτων, ιδίως προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια του εφοδιασμού σε κόστος «όσο το δυνατόν πιο προσιτό» τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τη βιομηχανία που επηρεάζονται από τις τρέχουσες δραματικές αυξήσεις των τιμών. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η κλιματική αλλαγή καθίσταται όλο και περισσότερο η πικρή πραγματικότητα στην Ευρώπη. Επιπλέον, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση, η οποία επιδεινώνεται από την επιθετική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καταδεικνύει σαφώς ότι τόσο οι στόχοι όσο και τα μέτρα που προτείνονται στο πλαίσιο της «Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης» και της Πράσινης Συμφωνίας είναι ουσιαστικά ορθά, αλλά όχι αρκετά φιλόδοξα. Δεν επαρκούν ακόμη για να οδηγήσουν την Ευρώπη σε ασφαλή, βιώσιμη και ανταγωνιστική «στρατηγική ενεργειακή αυτονομία». Πάνω απ’ όλα, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με υπερβολικά μεγάλο δισταγμό. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται αλλαγή προτύπου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Οι δυνατότητες που έχει η Ευρώπη στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προσδιοριστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και να γνωστοποιηθούν ευρέως, προκειμένου να προωθηθεί μια κοινή αντίληψη του εύρους στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί ανεξαρτησία από τις εισαγωγές ενέργειας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθούν υπόψη ο εξηλεκτρισμός των τομέων της θέρμανσης και των μεταφορών και η ανάγκη για εγχώρια παραγόμενο πράσινο υδρογόνο. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Πέρα από την αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών όσο το δυνατόν πιο σύντομα, πρέπει να αξιοποιηθούν και οι δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας ακόμη πιο δυναμικά. Δεδομένης της παρούσας κατάστασης, η εξοικονόμηση ενέργειας είναι ο καλύτερος τρόπος για να παραχθούν άμεσα αποτελέσματα. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ταυτόχρονα, θα χρειαστούν βραχυπρόθεσμα και πιθανότατα και μεσοπρόθεσμα μέτρα, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Ρωσία. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) αποτελούν ένα τέτοιο μέτρο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό αυτό να μην δημιουργήσει νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις από ορυκτά καύσιμα. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων στον επενδυτικό κύκλο. Γενικότερα, στόχος δεν είναι η διαφοροποίηση των εξαρτήσεων, αλλά η επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου «στρατηγικής αυτονομίας». |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ο μετασχηματισμός αυτός αποτελεί, από τη μία, σημαντική τεχνική πρόκληση και, από την άλλη, περιλαμβάνει διαρθρωτικά ζητήματα. Στο μέλλον, η παραγωγή ενέργειας θα είναι πολύ πιο αποκεντρωμένη απ’ ό,τι ήταν στο παρελθόν. Αυτό δημιουργεί ευκαιρίες για πόλεις και περιφέρειες και άλλους νέους ενδιαφερόμενους φορείς, π.χ. για πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις (ΠΜΜΜΕ), καθώς και για μεμονωμένους και κοινοτικούς παραγωγούς-καταναλωτές. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι φορείς χάραξης πολιτικής δεν έχουν ακόμη παράσχει σαφείς ενδείξεις ή μέτρα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι μέχρι τώρα αμιγώς καταναλωτές ενέργειας συγκεκριμένα μπορούν να καταστούν νέοι παράγοντες. Έχει επισημανθεί σε πολλές από τις γνωμοδοτήσεις της ότι η αποδοχή είναι σημαντική προϋπόθεση για τη διασφάλιση γρήγορου μετασχηματισμού. Τα δικαιώματα και οι ευκαιρίες συμμετοχής είναι ο καλύτερος τρόπος για την επίτευξη της αποδοχής αυτής. Επομένως, δεν αποτελεί ζήτημα μόνο το πού παράγεται η ενέργεια και από ποια πηγή, αλλά και το ποιος επιτρέπεται να κερδίσει χρήματα από αυτήν. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της να ληφθούν ευρέα και στοχευμένα μέτρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με συντονισμένο και συμπληρωματικό τρόπο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη, από κοινού με επιχειρηματικές οργανώσεις, επιμελητήρια, κοινωνικούς εταίρους και άλλους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την πεποίθηση που έχει εκφράσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις: τα κοινωνικά και περιφερειακά ταμεία συνοχής και οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης πρέπει αφενός να χρησιμοποιούνται με τρόπο που να υποστηρίζουν τη δράση για το κλίμα και την ενεργειακή μετάβαση και αφετέρου, πρέπει επίσης η κλιματική και η ενεργειακή πολιτική να σχεδιάζονται έτσι ώστε να προωθείται η κοινωνική και η περιφερειακή συνοχή. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στον κίνδυνο οι συνδυασμένες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης να θέσουν το δημοκρατικό σύστημα υπό πίεση, εάν δεν βρεθούν κατάλληλες λύσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εφαρμογή άμεσων μέτρων για την αντιμετώπιση των πλέον πιεστικών ζητημάτων, ιδίως προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια του εφοδιασμού σε κόστος «όσο το δυνατόν πιο προσιτό» τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τη βιομηχανία που επηρεάζονται από τις τρέχουσες δραματικές αυξήσεις των τιμών. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης πλήττουν έντονα την Ευρώπη και τον κόσμο. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σθεναρή της υποστήριξη για τους στόχους που ορίζονται στην Πράσινη Συμφωνία, για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας ως προς την παροχή ενέργειας και για τη μετάβαση προς μια βιώσιμη και κλιματικά ουδέτερη οικονομία. Ο «ενεργειακός πόλεμος» που ξεκίνησε η Ρωσία καθιστά ακόμη σαφέστερη την ανάγκη για τεράστια επιτάχυνση του μετασχηματισμού που εγκαινιάστηκε με την Πράσινη Συμφωνία. Η REPowerEU και άλλες πρωτοβουλίες που έχουν προταθεί από την Επιτροπή χρησιμεύουν για την ανάλογη προσαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας, αλλά δεν είναι ακόμη αρκετά φιλόδοξες. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η κοινωνική διάσταση πρέπει να ληφθεί υπόψη σε όποια μέτρα σχεδιαστούν ως μέρος της ενεργειακής μετάβασης. Από τη μία πλευρά, αυτό χρειάζεται ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η στήριξη των πολιτών για τις απαραίτητες αλλαγές και να διασφαλιστεί μια δίκαιη μετάβαση. Από την άλλη πλευρά, ο εν λόγω μετασχηματισμός θα καταστήσει επίσης εφικτές θετικές εξελίξεις για την περιφερειακή οικονομία, συμπεριλαμβανομένων νέων θέσεων εργασίας (3), οι οποίες θα προωθήσουν την αποδοχή. Ως εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ έχει παράσχει αρκετές φορές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες θα πρέπει να συμμετάσχουν, ώστε να μπορούν να επωφεληθούν από τον «δίκαιο μετασχηματισμό». Δυστυχώς, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές έχουν σε μεγάλο βαθμό αγνοηθεί, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερες δυσκολίες όσον αφορά την επίτευξη αποδοχής. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, και ιδίως του βιομηχανικού τομέα και των ΠΜΜΜΕ ως μοχλών βιώσιμης καινοτομίας, πρέπει και μπορεί να διαφυλαχθεί. Οι ευφυείς έννοιες για τη χρήση της ενέργειας —για παράδειγμα, οι εικονικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής— προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης για μικρότερες επιχειρήσεις. Δεδομένου ότι οι ΠΜΜΜΕ αποτελούν σημαντικό μέρος της λύσης για μια ανταγωνιστική, κλιματικά ουδέτερη, κυκλική και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία στην ΕΕ, πρέπει να δημιουργηθούν και να διατηρηθούν οι σωστές συνθήκες με στοχευμένες μορφές υποστήριξης και συνθήκες-πλαίσιο. Αυτό είναι απαραίτητο για τη διασφάλιση και τη δημιουργία οικονομικής ανάπτυξης και θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Αν και η ΕΕ είναι πρωτοπόρος στη μείωση των εκπομπών CO2, χρειάζεται να συμμετάσχουν και άλλοι φορείς στη δράση για το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εντείνει τις διπλωματικές της προσπάθειες, να συνάψει νέου είδους συνεργασίες και να χρησιμοποιήσει εργαλεία όπως η συνεργασία και οι εμπορικές συμφωνίες προκειμένου να πείσει τρίτες χώρες να κάνουν περισσότερα για την αντιμετώπιση της εν λόγω κρίσης. Ταυτόχρονα, η ΕΕ πρέπει να διεξαγάγει συζήτηση σχετικά με το κατά πόσον θα πρέπει να μετεγκαταστήσει τις βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού ξανά στην Ευρώπη, προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση από Κινέζους προμηθευτές —για παράδειγμα στον τομέα των φωτοβολταϊκών συστοιχιών και των συσσωρευτών— και ταυτόχρονα να διασφαλιστεί μια πλήρως βιώσιμη αλυσίδα εφοδιασμού, μεταξύ άλλων σε ό,τι αφορά την κοινωνική πολιτική και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η τρέχουσα κρίση στις τιμές της ενέργειας και η έλλειψη ασφάλειας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον εφοδιασμό ασκούν τεράστια πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση δεν θα ήταν τόσο σοβαρή εάν είχε αναληφθεί περισσότερη στοχευμένη δράση νωρίτερα και, για παράδειγμα, εάν οι στόχοι της ΕΕ (όπως και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης) είχαν ληφθεί υπόψη πιο σοβαρά. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «REPowerEU» και στο σχέδιο REPowerEU για την αύξηση της παραγωγής πράσινης ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της ζήτησης για ρωσικό αέριο, καθώς οι λύσεις που προτείνουν είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό δεν θα πρέπει να αποτελεί κυρίως ζήτημα διαφοροποίησης των εξαρτήσεων, αλλά, όσο το δυνατόν περισσότερο, ζήτημα «στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτονομίας». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτική με πόρους που υποκαθιστούν το ρωσικό αέριο όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και με νέες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες που δεν συμμερίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η κατάσταση στις αγορές ενέργειας τον Αύγουστο του 2022 κατέστησε σαφές ότι καμία πηγή ενέργειας δεν είναι αξιόπιστη κατά 100 % ανά πάσα στιγμή. Για παράδειγμα: επί μήνες, σημαντικός αριθμός πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής της Γαλλίας δεν ήταν συνδεδεμένοι με το δίκτυο λόγω συντήρησης, επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και άλλων ζητημάτων. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα όχι μόνο έχει σημαντικό αντίκτυπο στην κλιματική κρίση, αλλά και πλήττεται άμεσα από αυτήν: λόγω της χαμηλής στάθμης των υδάτων στον Ρήνο ως αποτέλεσμα της ξηρασίας, δεν είναι πλέον δυνατή η τροφοδότηση των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα. Για παρόμοιους λόγους, η υδροηλεκτρική ενέργεια έχει επίσης καταστεί λιγότερο σταθερή, όπως αποδείχθηκε, για παράδειγμα, στην Ιταλία. Επιπλέον, το φυσικό αέριο, είτε μεταφέρεται ως αέριο είτε σε υγρή μορφή, δεν είναι μόνο επιβλαβές για το κλίμα, αλλά ενέχει και τεράστιους γεωπολιτικούς κινδύνους. Με άλλα λόγια, στο διαφοροποιημένο και ασφαλές ενεργειακό μείγμα στο οποίο στοχεύουν αυτή τη στιγμή όλα τα κράτη μέλη, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια ξεχωρίζουν ως στρατηγικές, βιώσιμες πηγές κατά την εξέταση της μελλοντικής ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ. Η αντιστάθμιση των διακυμάνσεων των δύο αυτών πηγών ενέργειας απαιτεί, κατά πρώτο και κύριο λόγο, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και, δεύτερον, εγκαταστάσεις πράσινου υδρογόνου, στις οποίες η αιολική και η ηλιακή ενέργεια μπορούν να «αποθηκεύονται» μακροπρόθεσμα. Το αποφασιστικό ζήτημα για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης είναι η ποσότητα του πράσινου υδρογόνου που μπορεί να παραχθεί στην ίδια την Ευρώπη και η ποσότητα που χρειάζεται να εισαχθεί. Επίσης, σε αυτό το στάδιο του μετασχηματισμού, θα στραφούμε προς τη σχετικά περισσότερο αξιόπιστη και κλιματικά αποδοτική πηγή. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Οι εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών και ιδίως τα γεγονότα του πρόσφατου παρελθόντος αποκαλύπτουν τον κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων και πράξεων δολιοφθοράς σε υποδομές ζωτικής σημασίας, όπως το ενεργειακό δίκτυο ή οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής. Μια βλάβη ή δυσχέρεια των εν λόγω υποδομών μπορεί να προκαλέσει καταστροφικές ελλείψεις στον εφοδιασμό και να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια. Οι υποδομές ζωτικής σημασίας, όπως τα δίκτυα φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, τα υποθαλάσσια καλώδια διαδικτύου, οι υπεράκτιες εγκαταστάσεις, καθώς και τα χερσαία αιολικά πάρκα και οι τερματικοί σταθμοί υποδοχής υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ), οι σταθμοί εξόρυξης άνθρακα ή πυρηνικής ενέργειας, οι μεταφορές και τα δίκτυα κυκλοφορίας, οι υπηρεσίες υγείας, ο χρηματοοικονομικός τομέας και οι υπηρεσίες ασφάλειας θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους κυβερνοεπιθέσεων, αλλά και σωματικών επιθέσεων. Είναι προς το συμφέρον όλων στην Ευρώπη να προστατευτούν καλύτερα αυτές οι υποδομές ζωτικής σημασίας. Η ΕΕ πρέπει να είναι καλύτερα προετοιμασμένη έναντι δυνητικών επιθέσεων τέτοιου τύπου. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την άμεση κριτική αξιολόγηση των μέτρων που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής, καθώς και μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την προστασία της ΕΕ από απειλές όπως οι φυσικές καταστροφές, οι σωματικές επιθέσεις και οι κυβερνοεπιθέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά όλες οι ξένες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς στην Ένωση να συμμορφώνονται με την πολιτική ασφαλείας της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη σύσταση ενός Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (4). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι το Ταμείο δεν θα παράσχει επαρκή χρηματοδοτική στήριξη για την αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων με υπεύθυνο τρόπο. Η τεράστια πρόκληση του σχεδιασμού ενός αποτελεσματικού και δίκαιου μηχανισμού αντιστάθμισης σε έναν ετερογενή οικονομικό χώρο που περιλαμβάνει 27 κράτη μέλη απαιτεί συνοδευτικά μέτρα και πόρους μεγάλης εμβέλειας σε ενωσιακό και σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η μαζική αύξηση των τιμών της ενέργειας κατέστησε σαφές ότι η σημερινή αγορά ενέργειας είναι μόνο εν μέρει βιώσιμη. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναφερόμενη στη διασυνοριακή τιμολόγηση με βάση το κόστος στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, δήλωσε ότι το σύστημα αυτό θα σταματήσει να λειτουργεί πλέον εάν ο όγκος της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας συνεχίσει να αυξάνεται. Πρέπει να τεθούν βασικά ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της ενέργειας προκειμένου να διασφαλιστεί ένας φιλικός προς το περιβάλλον, προσιτός οικονομικά και αξιόπιστος ενεργειακός εφοδιασμός, καθώς και το δικαίωμα στην ενέργεια. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο τρόπος με τον οποίο η αγορά ενέργειας σχεδιάζεται και ρυθμίζεται πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες πραγματικότητες των κυρίαρχων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να διαμορφωθούν οι απαραίτητες συνθήκες για τη βιομηχανία, τις ΠΜΜΜΕ και για μεμονωμένους φορείς, καθώς και για τη δημιουργία νέων ευκαιριών συμμετοχής για παραγωγούς-καταναλωτές, ενεργειακές κοινότητες πολιτών κ.λπ. και να ενισχυθεί συγχρόνως η κατάλληλη προστασία για τους καταναλωτές. Κατά τον επανασχεδιασμό της αγοράς, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην αποφυγή των υφιστάμενων διαρθρωτικών φραγμών που παρακωλύουν την πρόσβαση στην αγορά των μικρών παραγόντων της αγοράς. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, όσον αφορά την πρόσβαση στην εξισορροπητική ενέργεια και, εάν είναι αναγκαίο, στις αγορές δυναμικότητας, οι οποίες μπορεί να είναι αναγκαίες για τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι τιμές της ενέργειας είναι κοινωνικά αποδεκτές και εκ νέου ανταγωνιστικές, ενώ οικοδομείται ο δρόμος ώστε να συνεχίσει η ΕΕ να κατέχει ηγετική θέση στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ΕΟΚΕ ζητά οι διαδικασίες χορήγησης αδειών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να εξορθολογιστούν και να επιταχυνθούν, καθώς οι εν λόγω διαδικασίες θεωρούνται το κύριο εμπόδιο όσον αφορά την ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ταυτόχρονα, οι συνθήκες πλαίσιο για τα μέτρα αποκέντρωσης, τους συνεταιρισμούς ενέργειας και για όλα τα είδη παραγωγής-κατανάλωσης πρέπει να βελτιωθούν σημαντικά. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σαφώς την πρόταση της Επιτροπής για την αποθήκευση φυσικού αερίου και έναν κανονισμό για συντονισμένα μέτρα μείωσης της ζήτησης φυσικού αερίου. Καλεί τα θεσμικά όργανα:






  — | να συμπληρώσουν το εν λόγω πλαίσιο με ένα βραχυπρόθεσμο επενδυτικό μέσο για την υποστήριξη των επενδύσεων σε υποδομές με δυνατότητα χρήσης υδρογόνου, όπως οι γραμμές διασύνδεσης και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης· |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

να συμπληρώσουν το εν λόγω πλαίσιο με ένα βραχυπρόθεσμο επενδυτικό μέσο για την υποστήριξη των επενδύσεων σε υποδομές με δυνατότητα χρήσης υδρογόνου, όπως οι γραμμές διασύνδεσης και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης·

| — | να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου σε γειτονικές τρίτες χώρες· |
| --- | --- |

—

να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου σε γειτονικές τρίτες χώρες·

| — | να εκπονήσουν σχέδια για τα επιμέρους κράτη μέλη, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μη ισορροπημένη επιβάρυνση ανά περιφέρεια. |
| --- | --- |

—

να εκπονήσουν σχέδια για τα επιμέρους κράτη μέλη, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μη ισορροπημένη επιβάρυνση ανά περιφέρεια.

| 2.13. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η παράλληλη ανάπτυξη κεντρικών και αποκεντρωμένων υποδομών είναι προβληματική και ότι υπάρχει κίνδυνος εσφαλμένων επενδύσεων. Για παράδειγμα, υπάρχουν ανταγωνιστικές πιθανές χρήσεις για ένα εθνικό δίκτυο αγωγών υδρογόνου και για την επέκταση δικτύων τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν κατάλληλες αποφάσεις πολιτικής ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια των επενδύσεων (5). |
| --- | --- |

2.13.

3.   Η ενεργειακή μετάβαση ως γενική στρατηγική στην ΕΕ και σε διεθνή πλαίσια

| 3.1. | Η επιθετικότητα της Ρωσίας έχει προκαλέσει παγκόσμια γεωπολιτική κρίση, η οποία έχει εκθετικά αυξανόμενο αντίκτυπο τόσο στην οικονομική ισορροπία όσο και στην παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Έχει θέσει υπό εξέταση δεκαετίες πολιτικών που αφορούν την ενέργεια, την άμυνα και τις εξωτερικές σχέσεις και αναγκάζει την ΕΕ να αξιολογήσει εκ νέου τα σχέδιά της και τις μέχρι στιγμής πολύ διστακτικές δράσεις της όσον αφορά τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό και να εξετάσει τις συνέπειες που θα έχουν η ρωσική εισβολή και οι κυρώσεις που επιβάλλονται στη συνεχιζόμενη παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η εξάρτηση από πρωτογενείς εισαγωγές ενέργειας από τρίτες χώρες έχει εξελιχθεί σε άμεση απειλή για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε άμεσα την έγκριση ενός συνόλου μέτρων που προσαρμόζουν την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική στην τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση βάσει της RePowerEU. Μια πρόταση κανονισμού για την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο και για τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου ανακατηγοριοποιεί, για παράδειγμα, την αποθήκευση αερίου ως νευραλγική ενεργειακή υποδομή και επιβάλλει τόσο την υποχρεωτική πιστοποίηση για φορείς λειτουργίας υποδομών αποθήκευσης αερίου όσο και στόχους πλήρωσης για την αποθήκευση αερίου, ώστε να βοηθηθεί η ΕΕ και να πάρει πίσω τον έλεγχο της δικής της αγοράς ενέργειας. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει όλα αυτά τα μέτρα τα οποία θα πρέπει πράγματι να βοηθήσουν την ΕΕ να επανακτήσει τον έλεγχο της δικής της αγοράς ενέργειας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ταυτόχρονα, δεδομένων των τρεχουσών πολιτικών εντάσεων, η ΕΟΚΕ θεωρεί πως είναι απαραίτητο να συνεργαστεί ακόμη πιο ενεργά με έναν αριθμό χωρών που βρίσκονται σε θέση να εφοδιάσουν σε βραχυπρόθεσμη βάση την Ευρώπη με ενέργεια, έως ότου να τεθεί σε εφαρμογή η τεράστια επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που προτείνεται από την Επιτροπή. Στις χώρες αυτές περιλαμβάνονται οι Ηνωμένες Πολιτείες και, σε διαφορετικούς βαθμούς, χώρες της Νοτίου Αμερικής και της Αφρικής, των οποίων οι εξαγωγές ορυκτών καυσίμων —τα οποία έχουν καταστεί απαραίτητα σε βραχυπρόθεσμη βάση— χρειάζεται να συνοδεύονται από τη μεταφορά γνώσης και την ανάπτυξη τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να επιταχυνθεί και εκεί ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ενεργειακή μετάβαση

4.1.   Δημόσιες επενδύσεις

| 4.1.1. | Για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας και για την επίτευξη των κλιματικών στόχων απαιτείται, αφενός, οι επενδύσεις στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας να διπλασιαστούν ώστε να φτάνουν τα 55 δισεκατ. ευρώ ετησίως και, αφετέρου, τα κεφάλαια για τη δημιουργία εγκαταστάσεων παραγωγής καθαρής ενέργειας να αυξηθούν σε 75 δισεκατ. ευρώ ανά έτος (6). Βάσει των ανωτέρω, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι δημόσιες επενδύσεις σε ευφυή ενεργειακά συστήματα και σε συστήματα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές καθώς και σε υποδομές αποθήκευσης, με στόχο τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού, την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, τις προσιτές τιμές και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά, για ακόμη μία φορά, την εφαρμογή του «χρυσού κανόνα» όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις, όπως εγκρίθηκε στη γνωμοδότηση ECO/569 (7), υπό την προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται ούτε η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική σταθερότητα ούτε η αξία του ευρώ, με στόχο την εξασφάλιση της παραγωγικότητας και την προστασία της κοινωνικής και οικολογικής βάσης για την ευημερία των μελλοντικών γενεών. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Η μεικτή χρηματοδότηση που συμπεριλαμβάνει ιδιώτες επενδυτές αποτελεί επιλογή μόνον όταν έχει διασφαλιστεί ότι η χορήγηση πραγματοποιείται με διαφανή τρόπο, ότι δεν υπάρχουν ρήτρες εχεμύθειας και ότι η εν λόγω μεικτή χρηματοδότηση, σε σύγκριση με τη δημόσια χρηματοδότηση, δεν δημιουργεί αδικαιολόγητο κόστος για τις δημόσιες αρχές Πρέπει να υπάρχει πλήρης διαφάνεια όσον αφορά τις δικαιολογημένες πρόσθετες δαπάνες. Συνεπώς, είναι ακόμη πιο σημαντικό τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις να ορίζονται με σαφήνεια σε τέτοιου είδους μεικτά χρηματοδοτικά μοντέλα, να αποσαφηνίζονται τα ζητήματα ευθύνης και να παρασχεθεί ένα αποτελεσματικό και γρήγορο σύστημα για την επίλυση των διαφορών, προκειμένου να αποτρέπονται τα μακροπρόθεσμα πρόσθετα έξοδα και τα δυσμενή ζητήματα ευθύνης. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Όσον αφορά τον μελλοντικό σχεδιασμό των ενεργειακών συστημάτων και υποδομών, η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι όλοι οι καταναλωτές —νοικοκυριά, επιχειρήσεις και ενεργειακές κοινότητες— πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη ευφυών ενεργειακών συστημάτων και ότι πρέπει να παρασχεθούν κίνητρα ώστε η κοινωνία των πολιτών να μπορεί να συμμετέχει στην ενεργειακή μετάβαση. Είναι προφανές ότι, συχνά, ο ρόλος που διαδραματίζουν οι ιδιώτες, οι γεωργοί, οι δήμοι, οι ΠΜΜΜΕ και οι ενεργειακές κοινότητες πολιτών στη χρηματοδότηση των μέτρων υποτιμάται πλήρως. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, λόγου χάρη, ότι, στη Γερμανία, πάνω από το 90 % της εγκατεστημένης ισχύος δεν κατασκευάστηκε από τους μεγάλους προμηθευτές ενέργειας. Δεν υπάρχει στρατηγική για την αξιοποίηση αυτού του σαφούς δυναμικού και της ετοιμότητας. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ενέργεια δεν αναγνωρίζει την προστασία του κλίματος ως στόχο των κανονιστικών ρυθμίσεων δικτύου. Ως αποτέλεσμα, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές δυσκολεύονται επίσης να παράσχουν κίνητρα για τη μετατροπή, την επέκταση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας που να πληρούν τις απαιτήσεις της κλιματικής ουδετερότητας. Συνεπώς, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ενέργεια θα πρέπει να αναφέρει ρητά την κλιματική ουδετερότητα ως στόχο των κανονιστικών ρυθμίσεων για τα δίκτυα. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Η Επιτροπή σωστά επισημαίνει ότι οι δημόσιες επενδύσεις μπορούν και πρέπει να ενεργοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις. Ωστόσο, η REPowerEU δεν καλύπτει την εκ νέου χρηματοδότηση των αντίστοιχων δημόσιων ταμείων. Η κατάργηση των επιδοτήσεων για τους ορυκτούς πόρους θα ήταν μία προσέγγιση ως προς τον τρόπο υλοποίησης αυτού του στόχου· η φορολόγηση των τεράστιων απροσδόκητων κερδών που προέρχονται από τη σοβαρή κρίση στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από την οποία επωφελούνται ιδίως οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες θα ήταν μία άλλη λύση. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι τα εξαιρετικά υψηλά κέρδη των επιχειρήσεων ενέργειας, αφενός, και η αυξημένη ενεργειακή φτώχεια που προκαλείται από τις δραστικές αυξήσεις των τιμών της ενέργειας, αφετέρου, αποτελούν επικίνδυνο αποσταθεροποιητικό παράγοντα για την κοινωνία. Η ΕΟΚΕ προτείνει να αφαιρεθούν αυτά τα κέρδη μέσω των φόρων και να αναδιανεμηθούν ως οικονομική αποζημίωση σε καταναλωτές ενέργειας, όπως τα ευάλωτα νοικοκυριά και οι ενεργοβόρες εταιρείες, και να χρησιμοποιηθούν για να επεκταθεί η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να αναπτυχθεί η απαραίτητη δικτυακή υποδομή, ιδιαίτερα επειδή το θέμα αυτό συζητείται ήδη ή υλοποιείται σε ορισμένα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, προκειμένου να μην αποθαρρυνθούν οι επιχειρήσεις ενέργειας από την πραγματοποίηση επενδύσεων σε λύσεις χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, η εν λόγω φορολογία θα πρέπει να θεωρείται πολύ ευαίσθητο πεδίο. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει αντίστοιχα μέτρα χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Η πολιτική εφοδιασμού πρέπει να συνοδεύεται από υποδομές που καθιστούν δυνατή την ενδεδειγμένη ροή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά και εγγυώνται την ευστάθεια του δικτύου. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στον ορισμό της επέκτασης των δικτύων ως υπερισχύον δημόσιο συμφέρον, στην ένταξη της προστασίας του κλίματος ως στόχου κανονιστικής ρύθμισης και γενικά σε καλύτερο συγχρονισμό του σχεδιασμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Κάτι τέτοιο απαιτεί απαραιτήτως να θεσπιστούν συγκεκριμένες διατάξεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Ταμείο για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

| 4.2.1. | Ο τρέχων μηχανισμός της ΕΕ για την ανταπόκριση σε φυσικές καταστροφές είναι το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΤΑΕΕ). Ωστόσο, ο ετήσιος προϋπολογισμός του ΤΑΕΕ ωχριά μπροστά στο τεράστιο κόστος των ζημιών (8) που προκάλεσαν οι πρόσφατες φυσικές καταστροφές και πρέπει να αυξηθεί σημαντικά. Η ενωσιακή χρηματοδότηση της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια είναι πιο ουσιαστική, ωστόσο δεν λαμβάνει υπόψη την επιτακτικότητα των τρεχουσών αναγκών της ΕΕ για οικολογική ενεργειακή αυτονομία. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ΕΕ χρειάζεται έναν νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό, ο οποίος να μπορεί να παρέχει άμεση και ουσιαστική στήριξη στα κράτη μέλη σε περίπτωση τέτοιων καταστάσεων επείγουσας ανάγκης. Η ΕΟΚΕ προτείνει συνεπώς τη δημιουργία ενός νέου Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η χρηματοδότησή του πρέπει να προέρχεται από την ανακατεύθυνση υφιστάμενων ενωσιακών πόρων, πρωτίστως από το Ταμείο Συνοχής και τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), οι οποίοι θα αποτελούν αντικείμενο εξορθολογισμένης και συνεκτικής διαχείρισης στο πλαίσιο του νέου αυτού Ταμείου. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Παράλληλα με τον εκσυγχρονισμό του χρηματοδοτικού περιβάλλοντος, θα μπορούσε επίσης να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής των ισχύοντων προγραμμάτων, να αυξηθούν οι πόροι τους και το NextGeneration EU να ληφθεί υπόψη ως μοντέλο για ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μπορεί να χρειαστεί η δημιουργία νέων πόρων για την επίλυση των τεράστιων προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε. Ωστόσο, κάθε νέος «ίδιος πόρος» πρέπει να σχεδιάζονται δίκαια, ώστε να αποτρέπεται η επιπλέον επιβάρυνση των μειονεκτουσών ομάδων. Επιπλέον, δεν πρέπει να εμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Είναι εξαιρετικά σημαντικό η λειτουργία του Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, που επικεντρώνεται περισσότερο στην ταχεία και επείγουσα απόκριση, να συνάδει με τις γενικές πολιτικές της ΕΕ για το κλίμα, το περιβάλλον και την ενέργεια, ώστε, μακροπρόθεσμα, να μειωθεί η εξάρτηση από παρεμβάσεις έκτακτης ανάγκης και να προστατευτεί η ανθρωπότητα και ο φυσικός κόσμος. |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Προώθηση τεχνολογιών

| 4.3.1. | Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία η πράσινη μετάβαση στη μεταποιητική βιομηχανία, χρειάζεται να υπάρξει μια βάση επαρκούς, σταθερού και κατάλληλου μείγματος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον εξηλεκτρισμό και την παραγωγή πράσινου υδρογόνου. Αναπτύσσονται τεχνολογίες αποθήκευσης και οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιοποίηση αξιοποιούνται πλήρως. Εξακολουθεί, επομένως, να υπάρχει σημαντική ανάγκη για έρευνα και ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Από την αρχή της ελευθέρωσης, η επενδυτική απόδοση των εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας έχει αρχίσει να μειώνεται. Το μερίδιο των δημόσιων επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη τεχνολογιών απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές είναι χαμηλότερο στην ΕΕ σε σύγκριση με όλες τις άλλες σημαντικές οικονομίες και έτσι, τίθεται σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ σε σημαντικές για το μέλλον τεχνολογίες. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να καταρτίσει στρατηγικό σχέδιο για επενδύσεις και να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τα κονδύλια με βέλτιστο και αποδοτικό τρόπο για την ανάπτυξη καθαρής ενέργειας. Το ίδιο ισχύει και για επενδύσεις στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές θα απαιτήσει βαθύ μετασχηματισμό των βιομηχανικών δραστηριοτήτων (στα επόμενα 30 χρόνια). Μολονότι πολλές τεχνολογίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών υπάρχουν ήδη, τα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητάς τους (ΕΤΕ (9)) είναι χαμηλά. Θα χρειαστούν φιλόδοξοι τεχνολογικοί χάρτες πορείας για την κλιμάκωση και την ευρεία ανάπτυξη αυτών των ρηξικέλευθων τεχνολογιών, η δε ΕΕ πρέπει να προωθήσει την καινοτομία μέσω των ταμείων για το Κλίμα και την Καινοτομία. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Αναμφίβολα, το πράσινο υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική για το υδρογόνο (10) και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (11). |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Στήριξη των ΠΜΜΜΕ (12)

| 4.4.1. | Οι πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΠΜΜΜΕ), είτε είναι παραδοσιακές επιχειρήσεις, οικογενειακές επιχειρήσεις, έμποροι, επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, βιοτεχνίες είτε ελεύθερα επαγγέλματα, αποτελούν ουσιώδες μέρος της λύσης για μια ανταγωνιστική, κλιματικά ουδέτερη, κυκλική και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι δημιουργούνται και διατηρούνται οι κατάλληλες συνθήκες. Οι ΠΜΜΜΕ επωφελούνται από τη βελτίωση των δικών τους περιβαλλοντικών επιδόσεων και από την παροχή εμπειρογνωμοσύνης και λύσεων σε άλλες επιχειρήσεις, στο γενικό κοινό και στον δημόσιο τομέα. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και τονίζει την πολυμορφία και τις διαφορετικές ανάγκες των ΠΜΜΜΕ, αλλά ταυτόχρονα ζητεί να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις μικρότερες και τις πιο ευάλωτες επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη να στηριχθούν οι ΜΜΕ, ώστε να κατανοήσουν και να διαχειριστούν την πράσινη μετάβαση με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο. Η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν ευρέα και στοχευμένα μέτρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με συντονισμένο και συμπληρωματικό τρόπο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη, από κοινού με τις επιχειρηματικές οργανώσεις, τα επιμελητήρια, τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Αντιθέτως, ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν οι ΠΜΜΜΕ όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες και τις καινοτόμες λύσεις για την πράσινη αλλαγή στη βιομηχανία της ΕΕ θα πρέπει επίσης να τονιστεί και να ληφθεί υπόψη όσον αφορά τα κριτήρια πρόσβασης σε χρηματοδοτικά προγράμματα. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τις πράσινες επενδύσεις στις ΠΜΜΜΕ με τη διασφάλιση ενός ευνοϊκού, προβλέψιμου και ενθαρρυντικού ρυθμιστικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων ομαλών διαδικασιών αδειοδότησης, με παράλληλη αποφυγή επαχθών διοικητικών καθηκόντων, καθώς και με την παροχή ταχείας, εύκολης, απλής και ιχνηλάσιμης πρόσβασης σε χρηματοδότηση, προσαρμοσμένη στις διαφορετικές ανάγκες όλων των διαφόρων ομάδων ΠΜΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης των πόρων από τις ΠΜΜΜΕ, η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία «κόμβων κυκλικότητας» (H4C) σε διάφορες περιφέρειες. Με τον τρόπο αυτόν, θα ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων σε όλους τους τομείς και θα διευκολυνθεί η ανάπτυξη νέων πρακτικών και διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της επίδειξης νέων τεχνολογιών. Οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη πρέπει να περιλαμβάνουν κλιματικά, κοινωνικά και άλλα ποιοτικά κριτήρια. Αυτό προωθεί την καινοτομία από τις ΠΜΜΜΕ και διευκολύνει την πρόσβασή τους σε δημόσιες συμβάσεις. Οι οργανώσεις ΠΜΜΜΕ, τα επιμελητήρια, η ακαδημαϊκή κοινότητα, οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι σχετικοί ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Η ΕΟΚΕ ζητεί στενή συνεργασία μεταξύ των παρόχων εκπαίδευσης και των ΠΜΜΜΕ για τη διαμόρφωση κατάρτισης η οποία θα παρέχει τις ικανότητες και τις δεξιότητες που απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση, μεταξύ άλλων με την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση τόσο των εργαζομένων όσο και των επιχειρηματιών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της στήριξης δραστηριοτήτων καινοτομίας για τις ΠΜΜΜΕ, με την παροχή κινήτρων και τη διευκόλυνση της συνεργασίας με άλλες επιχειρήσεις, τις οργανώσεις τους, τα επιμελητήρια, τα πανεπιστήμια και τους ερευνητικούς οργανισμούς. |
| --- | --- |

4.4.5.

5.   Γενική προώθηση μιας δίκαιης και χωρίς αποκλεισμούς μετάβασης

5.1.   Δίκαιη μετάβαση

| 5.1.1. | Μια «δίκαιη μετάβαση» περιλαμβάνει μέτρα και παρεμβάσεις κοινωνικής πολιτικής που συνοδεύουν τη μετάβαση προς μια οικονομία και ένα σύστημα παραγωγής που είναι βιώσιμα και με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η «δίκαιη μετάβαση» δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση της μετάβασης. Περιλαμβάνει, επίσης, τον στόχο της διασφάλισης των δικαιωμάτων των εργαζομένων, της δημιουργίας αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και υψηλής ποιότητας θέσεων εργασίας, καθώς και κοινωνικής ασφάλειας, της ενίσχυσης της δημοκρατικής συμμετοχής (μεταξύ άλλων σε εταιρικό επίπεδο), της διατήρησης και της περαιτέρω βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και απαιτεί ειδικές δράσεις σε όλα τα επίπεδα, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Η απασχόληση στους βασικούς τομείς που επηρεάζονται ιδιαιτέρως από τον οικολογικό εκσυγχρονισμό και τη βιομηχανική επανάσταση για την επίτευξη μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης βρίσκεται ενώπιον ριζικών αλλαγών, οι οποίες καθιστούν απαραίτητη την επανεκπαίδευση και τις επενδύσεις εκπαίδευσης σε υψηλής ποιότητας πράσινες θέσεις εργασίας. Βάσει των ανωτέρω, η διάδοση σύγχρονων γνώσεων και τα δικαιώματα στην εκπαίδευση είναι το ίδιο σημαντικά με τη σταθερή προώθηση της αποδοχής των γυναικών σε τεχνικά επαγγέλματα. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Τα μέτρα και τα διάφορα στάδια της μετάβασης που ορίζονται στη δέσμη μέτρων Fit for 55 μπορεί να οδηγήσουν σε τεράστιες αλλαγές στην οικονομία και σε κοινωνικές αναταραχές. Η ΕΟΚΕ καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να δώσει μεγαλύτερη προσοχή κατά την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ στην καταλληλότητα των στρατηγικών για μια δίκαιη μετάβαση, ιδίως όσον αφορά την επίτευξη των ακόλουθων στόχων:






  — | διευκόλυνση των μεταβάσεων στην απασχόληση, |
| --- | --- | --- |

5.1.3.

—

διευκόλυνση των μεταβάσεων στην απασχόληση,

| — | στήριξη των εργαζομένων που χάνουν τη θέση εργασίας τους εξαιτίας της απανθρακοποίησης (μια χαμένη θέση εργασίας θα έπρεπε να αντικαθίσταται από μία άλλη, τουλάχιστον ίσης αξίας), |
| --- | --- |

—

στήριξη των εργαζομένων που χάνουν τη θέση εργασίας τους εξαιτίας της απανθρακοποίησης (μια χαμένη θέση εργασίας θα έπρεπε να αντικαθίσταται από μία άλλη, τουλάχιστον ίσης αξίας),

| — | ανάπτυξη του δυναμικού της περιφερειακής οικονομίας που προκύπτει από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέες μορφές συμμετοχής στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη του δυναμικού της περιφερειακής οικονομίας που προκύπτει από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέες μορφές συμμετοχής στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας,

| — | αποτελεσματική καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας. |
| --- | --- |

—

αποτελεσματική καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας.

| 5.1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί στενή συνεργασία μεταξύ παρόχων κατάρτισης και επιχειρήσεων στον σχεδιασμό της κατάρτισης για την παροχή ικανοτήτων και δεξιοτήτων που χρειάζονται για τον πράσινο μετασχηματισμό της οικονομίας, μεταξύ άλλων, μέσω της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανεκπαίδευσης των εργαζομένων και των επιχειρηματιών. |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την άποψή της που διατυπώθηκε σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της (13): όχι μόνο πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα μέσα της κοινωνικής και περιφερειακής συνοχής, καθώς και τα μέσα ανάκαμψης, κατά τρόπο ώστε να στηρίζουν τη δράση για το κλίμα και την ενεργειακή μετάβαση, αλλά οι πολιτικές για το κλίμα και την ενέργεια πρέπει επίσης να διαμορφωθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να προάγουν την κοινωνική και την περιφερειακή συνοχή. Τέτοιου είδους προσεγγίσεις υπάρχουν ήδη, όπως έργα για την κατασκευή ηλιακών αγροκτημάτων σε πρώην ορυχεία λιγνίτη στην Ελλάδα και την Πορτογαλία ή η πολύ στρατηγική στήριξη των παραγωγών-καταναλωτών στη Λιθουανία. Ωστόσο, τα παραδείγματα αυτά σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν γενικευμένη πρακτική. |
| --- | --- |

5.1.5.

5.2.   Διευκόλυνση ιδιωτικών επενδύσεων

| 5.2.1. | Τα επιμέρους κράτη μέλη χρειάζονται προγράμματα για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τη βάση προς την κορυφή, τα οποία είναι απαραίτητα για τον ενεργειακό μετασχηματισμό και επηρεάζουν σημαντικά τόσο την ποιότητα όσο και, πρωτίστως, τις τιμές της παρεχόμενης ενέργειας. Λόγω της αύξησης των τιμών της ενέργειας (που προέρχεται από τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας), υπάρχει ήδη η τάση οι επιχειρήσεις για τις οποίες η πράσινη ενέργεια έχει καταστεί ζήτημα επιβίωσης να ικανοποιούν τις ενεργειακές τους ανάγκες σε αυτόνομη βάση. Πολλές εταιρείες επενδύουν ήδη δυναμικά στις δικές τους ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και θερμότητας. Δεδομένου ότι οι πηγές αυτές είναι φθηνότερες, καθίστανται επίσης ελκυστικές για τις τοπικές επιχειρήσεις και κοινότητες οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την πλεονάζουσα ενέργεια που τροφοδοτείται στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Δυστυχώς, τα συστήματα σε πολλά μέρη της Ευρώπης χρειάζονται ανάπτυξη και επί του παρόντος δεν είναι έτοιμα να δεχθούν πολλές νέες εγκαταστάσεις. Επιπλέον, πολύ συχνά, οι εν λόγω ιδιωτικές επενδύσεις δεν χρειάζεται να επικεντρώνονται μόνο στις ανάγκες μιας εταιρείας, αλλά θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν οφέλη για τις τοπικές κοινότητες. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Το πρόβλημα όσον αφορά την ανάπτυξη του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας φαίνεται να είναι η δυναμική αύξηση της ισχύος σε αυτόν τον τομέα σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα, γεγονός που αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τα εγχώρια συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη, παρά τις σημαντικές επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό του δικτύου και την αύξηση της ικανότητας μεταφοράς των συστημάτων. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να αναπτύξει τοπικές ενεργειακές κοινότητες, όπου οι τοπικές κυβερνήσεις θα διαδραματίζουν κυρίαρχο επενδυτικό ρόλο. Πρόκειται για τους λεγόμενους ενεργειακούς συνεταιρισμούς που συστήνονται με τη συμμετοχή των κατοίκων και συχνά χρηματοδοτούνται από τοπικά επενδυτικά ταμεία. Αυτή η μορφή συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στον ενεργειακό μετασχηματισμό διασφαλίζει την υποστήριξη των εν λόγω πρωτοβουλιών και ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο κοινωνικής αντίστασης στον εντοπισμό εγκαταστάσεων παραγωγής, διανομής ή μεταφοράς στην εκάστοτε περιοχή. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους κανονισμούς της ΕΕ το συντομότερο δυνατόν και να υποστηριχθούν από ένα σύστημα κρατικής χρηματοδότησης για αυτό το είδος επενδύσεων. Στην περίπτωση αυτή, η εμπορική εκμετάλλευση γραμμών μέσης και χαμηλής τάσης στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας είναι ζωτικής σημασίας, ώστε η υποδομή του δικτύου να μπορεί επίσης να κατασκευαστεί με τη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών. Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων με πρωτοβουλία πολιτών καταδεικνύει το μεγάλο επενδυτικό δυναμικό της κοινωνίας και των επιχειρηματιών. Η κατάλληλη νομοθεσία στον τομέα αυτό θα επιλύσει τόσο τα προβλήματα χρηματοδότησης όσο και τα προβλήματα σύνδεσης των εν λόγω επενδύσεων με το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Ενεργειακή φτώχεια

| 5.3.1. | Η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στην ενέργεια και η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού σε προσιτές τιμές πρέπει να αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της. Με την απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας, όλο και περισσότεροι πολίτες και καταναλωτές της ΕΕ πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια σε ολόκληρη την Ευρώπη. Εκείνοι που πλήττονταν ήδη από την ενεργειακή φτώχεια βλέπουν την κατάστασή τους να επιδεινώνεται, οι δε καταναλωτές που στο παρελθόν δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα κατά την πληρωμή των λογαριασμών ενέργειας διατρέχουν τον κίνδυνο να περιέλθουν σε κατάσταση φτώχειας. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Δεδομένης της σημασίας του ζητήματος, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να προωθήσει κοινή προσέγγιση για την ενεργειακή φτώχεια. Επί του παρόντος, κάθε κράτος μέλος μπορεί να ορίζει την ενεργειακή φτώχεια σύμφωνα με τα δικά του κριτήρια και η έλλειψη μιας κοινής προσέγγισης θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση κατά την οποία η Επιτροπή δεν μπορεί να αξιολογήσει την κατάσταση επαρκώς και τα κράτη μέλη δεν κατανοούν το ίδιο πράγμα όσον αφορά τον όρο «ενεργειακή φτώχεια» και αντιδρούν διαφορετικά. Ο ορισμός που παρέχεται στην πρόταση αναδιατύπωσης της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση και οι δείκτες που είχαν καθοριστεί προηγουμένως από το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ενεργειακής Φτώχειας αποτελούν ένα καλό πρώτο βήμα. Λαμβάνοντας υπόψη τον επείγοντα χαρακτήρα του ζητήματος, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη χρειάζεται να προωθήσουν μια κοινή προσέγγιση που παρέχει μια συγκεκριμένη κοινή αντίληψη όσον αφορά την ενεργειακή φτώχεια και καθιστά δυνατή τη συλλογή στατιστικών στοιχείων. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία των επενδύσεων σε δίκαιο και αποδοτικό εφοδιασμό ενέργειας για την άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας μακροπρόθεσμα. Για να επιτευχθεί αυτό, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενεργειακή απόδοση, καθώς και οι ολοκληρωμένες ανακαινίσεις κτιρίων, στηρίζουν τις ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος. Μόνον εάν εξασφαλιστεί ότι τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά διαθέτουν τα μέσα για να πραγματοποιήσουν τις αναγκαίες επενδύσεις μπορούν οι παραγωγοί-καταναλωτές να επιτύχουν «στρατηγική αυτονομία» για τους ίδιους προσωπικά ή ως μέρος μιας κοινότητας με άλλους, γεγονός το οποίο αποτελεί, εντέλει, τον πλέον βιώσιμο τρόπο για την εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη θέση της ότι είναι σημαντικό να αποφευχθεί η δημιουργία μιας ενεργειακής κοινωνίας δύο ταχυτήτων. Δεν είναι αποδεκτό μόνον τα εύπορα και τεχνολογικά επαρκώς εξοπλισμένα νοικοκυριά να επωφελούνται από την ενεργειακή μετάβαση, ενώ όλα τα υπόλοιπα νοικοκυριά να αναγκάζονται να επωμιστούν το κόστος. Η ΕΟΚΕ επικροτεί, συνεπώς, τα κίνητρα και τα εργαλεία για την εφαρμογή της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση που αποσκοπούν στην παροχή στήριξης στους πιο ευάλωτους καταναλωτές και νοικοκυριά και επισημαίνει ότι οι φιλόδοξοι στόχοι στον τομέα της τηλεθέρμανσης/τηλεψύξης ενδεχομένως να επιδεινώσουν τις συνθήκες κοινωνικής στέγασης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την πρόταση για σύσταση του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα και ζητεί τη συμμόρφωση με την αρχή της «δίκαιης μετάβασης», προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.3.5. | Δεδομένου ότι η ενεργειακή φτώχεια έχει τις ρίζες της στη γενική φτώχεια, είναι επίσης σημαντικό η Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να εστιάζουν στη μείωση της φτώχειας συνολικά. Η κρίση αυτή τονίζει την ανάγκη για συνεχόμενη βελτίωση της πρόσβασης στην απασχόληση και στην κοινωνική ένταξη, ώστε να διασφαλίζεται ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης και να προωθείται η οικονομική ανάπτυξη στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

5.3.5.

5.4.   Αγροτικές περιοχές

| 5.4.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μια συνδυαστική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση και την ψηφιοποίηση σε αγροτικές περιοχές δεν έχει τύχει της αναμενόμενης προσοχής και υποστήριξης. Ζητεί την ταχεία εκπλήρωση του μακρόπνοου οράματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις αγροτικές περιοχές της ΕΕ και την κινητοποίηση των ενδιαφερομένων μέσω του αγροτικού συμφώνου της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι η ενεργειακή μετάβαση (η απομάκρυνση από μεγάλες, κεντρικές υποδομές παραγωγής και η μεταστροφή προς πιο αποκεντρωμένες δομές) προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες για νέες πηγές εισοδήματος και νέες θέσεις εργασίες σε αγροτικές περιοχές (14). Και εδώ, η Επιτροπή εκφράζει τη μεγάλη της απογοήτευση για τις ιδέες που έχουν προταθεί μέχρι στιγμής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Πρέπει, επομένως, να αναγνωριστούν και να αξιοποιηθούν οι τοπικές και οι περιφερειακές ενεργειακές κοινότητες με σκοπό την επίτευξη δίκαιης ενεργειακής μετάβασης σε συνδυασμό με την ανάπτυξή τους· τούτο δε μέσω της δημιουργίας και της επέκτασης των ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών που θα συνίστανται στην εθελοντική σύμπραξη των πολιτών, των τοπικών αρχών και των ΠΜΜΜΕ για την επίτευξη κοινωνικών και οικονομικών οφελών. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανάπτυξη ψηφιακών τεχνολογιών στις αγροτικές περιοχές είναι σημαντική προϋπόθεση για την υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης. Το αγροτικό ενεργειακό σύστημα πρέπει να είναι αποκεντρωμένο, κάτι που προϋποθέτει οπωσδήποτε περισσότερη και καλύτερη διασύνδεση, η οποία, κατ’ επέκταση, απαιτεί την ανάπτυξη ψηφιακών τεχνολογιών για την αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης και για τη διασφάλιση αποδοτικών ενεργειακών ροών. |
| --- | --- |

5.4.4.

6.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 6.1. | Η διατήρηση μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης στην ΕΕ θα εξασφαλίσει για την ευρωπαϊκή κοινωνία ευημερία, ποιοτικές θέσεις εργασίας και προσήλωση στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να επενδύσει στην Ευρώπη, τόσο στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία όσο και σε εγκαταστάσεις και εξοπλισμό προκειμένου να διατηρήσει την ανταγωνιστική της θέση. Κάτι τέτοιο απαιτεί ένα κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο.
  Η βιομηχανία της ενέργειας αντιπροσωπεύει έναν πολύ μεγάλο τομέα της οικονομίας. Ο τομέας αυτός έχει την ιδιαιτερότητα ότι αποτελεί βασικό μοχλό για άλλους τομείς της οικονομίας. Ωστόσο, από οποιαδήποτε άποψη και αν εξεταστεί ο κλάδος της ενέργειας, είναι ένας κλάδος όπου κυριαρχούν τα στερεότυπα του φύλου, και οι άνδρες κατέχουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες επαγγελματικές ανισορροπίες μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα της ενέργειας (15).
  Η ΕΟΚΕ συνιστά:






  — | ενίσχυση και εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σε θέματα ισότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο· |
| --- | --- | --- |

6.1.

Η βιομηχανία της ενέργειας αντιπροσωπεύει έναν πολύ μεγάλο τομέα της οικονομίας. Ο τομέας αυτός έχει την ιδιαιτερότητα ότι αποτελεί βασικό μοχλό για άλλους τομείς της οικονομίας. Ωστόσο, από οποιαδήποτε άποψη και αν εξεταστεί ο κλάδος της ενέργειας, είναι ένας κλάδος όπου κυριαρχούν τα στερεότυπα του φύλου, και οι άνδρες κατέχουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες επαγγελματικές ανισορροπίες μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα της ενέργειας (15).

Η ΕΟΚΕ συνιστά:

—

ενίσχυση και εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σε θέματα ισότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο·

| — | δημιουργία ισότιμων όρων κατάρτισης στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δημιουργία μιας «Ευρωπαϊκής Ακαδημίας ΕΤΜΜ»· |
| --- | --- |

—

δημιουργία ισότιμων όρων κατάρτισης στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δημιουργία μιας «Ευρωπαϊκής Ακαδημίας ΕΤΜΜ»·

| — | διασφάλιση της ισότητας στην αγορά εργασίας στον τομέα της ενέργειας μέσω της διερεύνησης ευκαιριών για γυναίκες, με ταυτόχρονη αποτροπή του ενδεχόμενου η ενεργειακή και η ψηφιακή μετάβαση να γίνουν παγίδες για τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες και τους μισθούς των γυναικών και ανάπτυξη του κοινωνικού διάλογου και των συλλογικών συμβάσεων για την ισότητα στις εταιρείες ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

—

διασφάλιση της ισότητας στην αγορά εργασίας στον τομέα της ενέργειας μέσω της διερεύνησης ευκαιριών για γυναίκες, με ταυτόχρονη αποτροπή του ενδεχόμενου η ενεργειακή και η ψηφιακή μετάβαση να γίνουν παγίδες για τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες και τους μισθούς των γυναικών και ανάπτυξη του κοινωνικού διάλογου και των συλλογικών συμβάσεων για την ισότητα στις εταιρείες ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 67· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 88· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 53· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 1· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 59· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 23· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 198.

1

(2)  ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 1.

2

(3)  ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 1.

3

(4)  C 152 της 6.4.2022, σ. 158.

4

(5)  Βλέπε ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 85.

5

(6)  Στο εν λόγω συμπέρασμα κατέληξε η διεπαγγελματική ένωση ηλεκτρικής ενέργειας Eurelectric.

6

(7)  ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 50.

7

(8)  Ένα εντυπωσιακό ποσό της τάξης των 80 δισεκατ. ευρώ στη Γερμανία το 2021.

8

(9)  ΕΤΕ: Τα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας (technology readiness levels/TRL) είναι διάφορες βαθμίδες μιας κλίμακας που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της προόδου του επιπέδου ωριμότητας μιας τεχνολογίας.

9

(10)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30.

10

(11)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 22.

11

(12)  ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 1.

12

(13)  Βλέπε ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 30 και ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 269.

13

(14)  ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 1.

14

(15)  Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών αριθ. 5, 7 και 8. Joy Clancy, Πανεπιστήμιο Twente, Give women a chance: engendering the energy supply chain [Δώστε μια ευκαιρία στις γυναίκες: ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στην αλυσίδα ενεργειακού εφοδιασμού].

15

Give women a chance: engendering the energy supply chain

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των έγκυρων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 2.6

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Η τρέχουσα κρίση
  στις τιμές
  της ενέργειας και η έλλειψη ασφάλειας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον εφοδιασμό ασκούν τεράστια πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση δεν θα ήταν τόσο σοβαρή εάν είχε αναληφθεί περισσότερη στοχευμένη δράση νωρίτερα και, για παράδειγμα, εάν οι στόχοι της ΕΕ (όπως και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης) είχαν ληφθεί υπόψη πιο σοβαρά. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «REPowerEU» και στο σχέδιο REPowerEU για την αύξηση της παραγωγής πράσινης ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της ζήτησης για ρωσικό αέριο, καθώς οι λύσεις που προτείνουν είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό
  δεν
  θα πρέπει να αποτελεί κυρίως ζήτημα διαφοροποίησης των
  εξαρτήσεων, αλλά
  , όσο το δυνατόν περισσότερο,
  ζήτημα
  «στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτονομίας». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτική με πόρους που υποκαθιστούν το ρωσικό αέριο όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και με νέες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες που δεν συμμερίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες. | Η τρέχουσα κρίση
  (στις τιμές)
  της ενέργειας και η έλλειψη ασφάλειας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον εφοδιασμό ασκούν τεράστια πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση δεν θα ήταν τόσο σοβαρή εάν είχε αναληφθεί περισσότερη στοχευμένη δράση νωρίτερα και, για παράδειγμα, εάν οι στόχοι της ΕΕ (όπως και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης) είχαν ληφθεί υπόψη πιο σοβαρά. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «REPowerEU» και στο σχέδιο REPowerEU για την αύξηση της παραγωγής πράσινης ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της ζήτησης για ρωσικό αέριο, καθώς οι λύσεις που προτείνουν είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό θα πρέπει να αποτελεί κυρίως ζήτημα διαφοροποίησης των
  πηγών και διασφάλισης
  , όσο το δυνατόν περισσότερο,
  μιας
  «
  ανοικτής
  στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτονομίας». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτική με πόρους που υποκαθιστούν το ρωσικό αέριο όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και με νέες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες που δεν συμμερίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες.
  Ταυτόχρονα, στην παρούσα κατάσταση, πρέπει να διατηρήσουμε όλες τις πηγές ενέργειας που λειτουργούν, διότι, στην πραγματικότητα, ο κίνδυνος που διατρέχουμε αυτή τη στιγμή δεν είναι ο πιθανός αντίκτυπος των υποκατάστατων πηγών στο περιβάλλον, αλλά η έλλειψη ενέργειας και οι διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος. Δεν πρέπει να χαθεί η δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας που εφοδιάζει σήμερα την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Η τρέχουσα κρίση
  στις τιμές
  της ενέργειας και η έλλειψη ασφάλειας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον εφοδιασμό ασκούν τεράστια πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση δεν θα ήταν τόσο σοβαρή εάν είχε αναληφθεί περισσότερη στοχευμένη δράση νωρίτερα και, για παράδειγμα, εάν οι στόχοι της ΕΕ (όπως και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης) είχαν ληφθεί υπόψη πιο σοβαρά. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «REPowerEU» και στο σχέδιο REPowerEU για την αύξηση της παραγωγής πράσινης ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της ζήτησης για ρωσικό αέριο, καθώς οι λύσεις που προτείνουν είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό
  δεν
  θα πρέπει να αποτελεί κυρίως ζήτημα διαφοροποίησης των
  εξαρτήσεων, αλλά
  , όσο το δυνατόν περισσότερο,
  ζήτημα
  «στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτονομίας». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτική με πόρους που υποκαθιστούν το ρωσικό αέριο όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και με νέες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες που δεν συμμερίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες.

Η τρέχουσα κρίση
  (στις τιμές)
  της ενέργειας και η έλλειψη ασφάλειας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον εφοδιασμό ασκούν τεράστια πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση δεν θα ήταν τόσο σοβαρή εάν είχε αναληφθεί περισσότερη στοχευμένη δράση νωρίτερα και, για παράδειγμα, εάν οι στόχοι της ΕΕ (όπως και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης) είχαν ληφθεί υπόψη πιο σοβαρά. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση με τίτλο «REPowerEU» και στο σχέδιο REPowerEU για την αύξηση της παραγωγής πράσινης ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της ζήτησης για ρωσικό αέριο, καθώς οι λύσεις που προτείνουν είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό θα πρέπει να αποτελεί κυρίως ζήτημα διαφοροποίησης των
  πηγών και διασφάλισης
  , όσο το δυνατόν περισσότερο,
  μιας
  «
  ανοικτής
  στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας και αυτονομίας». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτική με πόρους που υποκαθιστούν το ρωσικό αέριο όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και με νέες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες που δεν συμμερίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες.
  Ταυτόχρονα, στην παρούσα κατάσταση, πρέπει να διατηρήσουμε όλες τις πηγές ενέργειας που λειτουργούν, διότι, στην πραγματικότητα, ο κίνδυνος που διατρέχουμε αυτή τη στιγμή δεν είναι ο πιθανός αντίκτυπος των υποκατάστατων πηγών στο περιβάλλον, αλλά η έλλειψη ενέργειας και οι διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος. Δεν πρέπει να χαθεί η δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας που εφοδιάζει σήμερα την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 77 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 113 |
| Αποχές: | 14 |

Ψήφοι υπέρ:

77

Ψήφοι κατά:

113

Αποχές:

14

Σημείο 4.3.1

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία η πράσινη μετάβαση στη μεταποιητική βιομηχανία, χρειάζεται να υπάρξει μια βάση επαρκούς, σταθερού και κατάλληλου μείγματος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον εξηλεκτρισμό και την παραγωγή
  πράσινου
  υδρογόνου. Αναπτύσσονται τεχνολογίες αποθήκευσης και οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιοποίηση αξιοποιούνται πλήρως. Εξακολουθεί, επομένως, να υπάρχει σημαντική ανάγκη για έρευνα και ανάπτυξη. | Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία η πράσινη μετάβαση στη μεταποιητική βιομηχανία, χρειάζεται να υπάρξει μια βάση επαρκούς, σταθερού και κατάλληλου μείγματος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον εξηλεκτρισμό και την παραγωγή υδρογόνου. Αναπτύσσονται τεχνολογίες αποθήκευσης και οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιοποίηση αξιοποιούνται πλήρως. Εξακολουθεί, επομένως, να υπάρχει σημαντική ανάγκη για έρευνα και ανάπτυξη. |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία η πράσινη μετάβαση στη μεταποιητική βιομηχανία, χρειάζεται να υπάρξει μια βάση επαρκούς, σταθερού και κατάλληλου μείγματος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον εξηλεκτρισμό και την παραγωγή
  πράσινου
  υδρογόνου. Αναπτύσσονται τεχνολογίες αποθήκευσης και οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιοποίηση αξιοποιούνται πλήρως. Εξακολουθεί, επομένως, να υπάρχει σημαντική ανάγκη για έρευνα και ανάπτυξη.

Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία η πράσινη μετάβαση στη μεταποιητική βιομηχανία, χρειάζεται να υπάρξει μια βάση επαρκούς, σταθερού και κατάλληλου μείγματος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον εξηλεκτρισμό και την παραγωγή υδρογόνου. Αναπτύσσονται τεχνολογίες αποθήκευσης και οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιοποίηση αξιοποιούνται πλήρως. Εξακολουθεί, επομένως, να υπάρχει σημαντική ανάγκη για έρευνα και ανάπτυξη.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 92 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 112 |
| Αποχές: | 9 |

Ψήφοι υπέρ:

92

Ψήφοι κατά:

112

Αποχές:

9

Σημείο 4.3.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Αναμφίβολα, το
  πράσινο
  υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική (1) για το υδρογόνο και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (2). | Αναμφίβολα, το υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική (1) για το υδρογόνο και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (2). |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Αναμφίβολα, το
  πράσινο
  υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική (1) για το υδρογόνο και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (2).

Αναμφίβολα, το υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική (1) για το υδρογόνο και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (2).

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 92 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 112 |
| Αποχές: | 9 |

Ψήφοι υπέρ:

92

Ψήφοι κατά:

112

Αποχές:

9

Σημείο 1.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Οι δυνατότητες που έχει η Ευρώπη στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προσδιοριστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και να γνωστοποιηθούν ευρέως, προκειμένου να προωθηθεί μια κοινή αντίληψη του εύρους στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί ανεξαρτησία από τις εισαγωγές ενέργειας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθούν υπόψη ο εξηλεκτρισμός των τομέων της θέρμανσης και των μεταφορών και η ανάγκη για εγχώρια παραγόμενο
  πράσινο
  υδρογόνο. | Οι δυνατότητες που έχει η Ευρώπη στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προσδιοριστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και να γνωστοποιηθούν ευρέως, προκειμένου να προωθηθεί μια κοινή αντίληψη του εύρους στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί ανεξαρτησία από τις εισαγωγές ενέργειας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθούν υπόψη ο εξηλεκτρισμός των τομέων της θέρμανσης και των μεταφορών και η ανάγκη για εγχώρια παραγόμενο υδρογόνο. |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Οι δυνατότητες που έχει η Ευρώπη στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προσδιοριστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και να γνωστοποιηθούν ευρέως, προκειμένου να προωθηθεί μια κοινή αντίληψη του εύρους στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί ανεξαρτησία από τις εισαγωγές ενέργειας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθούν υπόψη ο εξηλεκτρισμός των τομέων της θέρμανσης και των μεταφορών και η ανάγκη για εγχώρια παραγόμενο
  πράσινο
  υδρογόνο.

Οι δυνατότητες που έχει η Ευρώπη στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να προσδιοριστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και να γνωστοποιηθούν ευρέως, προκειμένου να προωθηθεί μια κοινή αντίληψη του εύρους στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί ανεξαρτησία από τις εισαγωγές ενέργειας. Ειδικότερα, πρέπει να ληφθούν υπόψη ο εξηλεκτρισμός των τομέων της θέρμανσης και των μεταφορών και η ανάγκη για εγχώρια παραγόμενο υδρογόνο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 92 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 112 |
| Αποχές: | 9 |

Ψήφοι υπέρ:

92

Ψήφοι κατά:

112

Αποχές:

9

Σημείο 1.6

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Ταυτόχρονα, θα χρειαστούν βραχυπρόθεσμα και πιθανότατα και μεσοπρόθεσμα μέτρα, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Ρωσία. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) αποτελούν ένα τέτοιο μέτρο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό αυτό να μην δημιουργήσει νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις από ορυκτά καύσιμα. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων στον επενδυτικό κύκλο. Γενικότερα, στόχος
  δεν
  είναι η διαφοροποίηση των εξαρτήσεων,
  αλλά η επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου
  «στρατηγικής αυτονομίας». | Ταυτόχρονα, θα χρειαστούν βραχυπρόθεσμα και πιθανότατα και μεσοπρόθεσμα μέτρα, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Ρωσία. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) αποτελούν ένα τέτοιο μέτρο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό αυτό να μην δημιουργήσει νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις από ορυκτά καύσιμα. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων στον επενδυτικό κύκλο. Γενικότερα, στόχος είναι η διαφοροποίηση των
  πηγών και, ταυτόχρονα, η μείωση των υψηλών
  εξαρτήσεων
  από έναν εισαγωγέα
  ,
  προκειμένου να επιτευχθεί το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ανοικτής
  «στρατηγικής αυτονομίας». |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Ταυτόχρονα, θα χρειαστούν βραχυπρόθεσμα και πιθανότατα και μεσοπρόθεσμα μέτρα, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Ρωσία. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) αποτελούν ένα τέτοιο μέτρο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό αυτό να μην δημιουργήσει νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις από ορυκτά καύσιμα. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων στον επενδυτικό κύκλο. Γενικότερα, στόχος
  δεν
  είναι η διαφοροποίηση των εξαρτήσεων,
  αλλά η επίτευξη του υψηλότερου δυνατού επιπέδου
  «στρατηγικής αυτονομίας».

Ταυτόχρονα, θα χρειαστούν βραχυπρόθεσμα και πιθανότατα και μεσοπρόθεσμα μέτρα, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Ρωσία. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) αποτελούν ένα τέτοιο μέτρο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό αυτό να μην δημιουργήσει νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις από ορυκτά καύσιμα. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εκ των προτέρων στον επενδυτικό κύκλο. Γενικότερα, στόχος είναι η διαφοροποίηση των
  πηγών και, ταυτόχρονα, η μείωση των υψηλών
  εξαρτήσεων
  από έναν εισαγωγέα
  ,
  προκειμένου να επιτευχθεί το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ανοικτής
  «στρατηγικής αυτονομίας».

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 77 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 113 |
| Αποχές: | 14 |

Ψήφοι υπέρ:

77

Ψήφοι κατά:

113

Αποχές:

14

---

(1)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30.

(2)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 22.

(1)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30.

(2)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 22.

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/115 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/115

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η σημασία των δημόσιων μεταφορών για την πράσινη ανάκαμψη της Ευρώπης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/16)

| Εισηγήτρια: | η κ. Kristina KRUPAVIČIENĖ |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Dovilė JUODKAITĖ |

Εισηγήτρια:

η κ. Kristina KRUPAVIČIENĖ

Συνεισηγήτρια:

η κ. Dovilė JUODKAITĖ

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 173/1/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

173/1/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) αναγνωρίζει ότι οι δημόσιες μεταφορές έχουν καθοριστική σημασία στη μεταπανδημική πράσινη ανάκαμψη της Ευρώπης. Η πανδημία λειτούργησε ως καταλύτης, καταδεικνύοντας ότι οι δημόσιες συγκοινωνίες παρέχουν μια υπηρεσία που είναι προς το δημόσιο συμφέρον, ενώ παράλληλα δίνουν στους εργαζομένους πρώτης γραμμής και στις ευάλωτες ομάδες πρόσβαση σε θέσεις εργασίας και υπηρεσίες. Η ΕΟΚΕ ζητεί να αναγνωριστούν οι μετακινήσεις ως ατομικό δικαίωμα και ως δημόσιο αγαθό που πρέπει να είναι διαθέσιμο σε όλους, καθώς εγγυάται την πρόσβαση στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Η παροχή επαρκώς στελεχωμένων, ευπρόσιτων, οικονομικά προσιτών, ασφαλών και ποιοτικών υπηρεσιών δημόσιων μεταφορών για όλους πρέπει να αποτελεί κατά πρωταρχικό στόχο για την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Έχοντας υπόψη τη σημασία των δημόσιων μεταφορών για τα άτομα, τους χρήστες και τους εργαζομένους, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της να ακολουθηθεί συμμετοχική προσέγγιση του σχεδιασμού των δημόσιων μεταφορών σε περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο (1). Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να διασφαλιστεί ότι οι στρατηγικές και τα μέτρα ανάκαμψης ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις προσδοκίες όλων εκείνων που διαχειρίζονται και χρησιμοποιούν τα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ανάπτυξη υπηρεσιών υψηλής ποιότητας είναι απαραίτητη για την ανάκαμψη των δημόσιων μεταφορών μετά την πανδημία. Οι καλές συνθήκες εργασίας, καθώς και η παροχή κινήτρων και άρτιας εκπαίδευσης στο προσωπικό είναι απαραίτητες για την επίτευξη αυτού του επιπέδου υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ καλεί τους τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς αρμοδίους χάραξης πολιτικής να αναπτύξουν επιχειρηματικά μοντέλα που συντείνουν σε ένα καλύτερο, καινοτόμο και ελκυστικό σύστημα μεταφορών, το οποίο θα εξασφαλίζει τόσο υπηρεσίες υψηλής ποιότητας όσο και κατάλληλες συνθήκες και κοινωνική προστασία για τους εργαζομένους, τους δε υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της ΕΕ να υποστηρίξουν πλήρως τα εν λόγω μοντέλα. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι μια υπηρεσία υψηλής έντασης εργασίας με πράσινες θέσεις εργασίας που δεν μπορούν να μετεγκατασταθούν. Οι επιχειρήσεις δημόσιων μεταφορών είναι ένας από τους μεγαλύτερους εργοδότες στις αστικές περιοχές, καθώς προσφέρουν απασχόληση σε ένα ευρύ φάσμα ατόμων και συμβάλλουν στην ένταξη των μεταναστών εργαζομένων στην αγορά εργασίας. Για να διατηρηθεί ο κοινωνικός χαρακτήρας του τομέα, η ΕΟΚΕ καλεί τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων να συμπεριλάβουν υποχρεωτικά κριτήρια ποιότητας των υπηρεσιών και κοινωνικά κριτήρια στις συμβάσεις υπηρεσιών των δημόσιων μεταφορών, όπως η εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων, και να αντιμετωπίζουν κατάλληλα την κατάσταση του προσωπικού σε περίπτωση αλλαγής του φορέα εκμετάλλευσης. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να μεριμνήσουν για την ύπαρξη ισχυρών μηχανισμών κοινωνικού διαλόγου, έτσι ώστε ο τομέας να καταστεί οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμος. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την πλήρη συμμόρφωση με τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) ή οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3)]. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η επίτευξη βιώσιμης κινητικότητας απαιτεί ισχυρή πολιτική δέσμευση από όλους τους φορείς και σε όλα τα επίπεδα. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο ως προς την πολιτική ηγεσία και την καθοδήγηση, μέσα από τη θέσπιση σαφών στόχων και σκοπών και τη διάθεση των απαραίτητων κεφαλαίων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να θέσει μετρήσιμους και φιλόδοξους στόχους για τη μετάβαση από τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων στις ομαδικές μεταφορές και τις ενεργές μετακινήσεις. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Οι βιώσιμες επενδύσεις είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές που είναι προσανατολισμένες προς τις βιώσιμες δημόσιες μεταφορές και, συνεπώς, προς την πράσινη ανάκαμψη είναι επιτυχείς. Στα κράτη μέλη της ΕΕ διατέθηκαν σημαντικοί χρηματοδοτικοί πόροι μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, και πολλά από αυτά ανέλαβαν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις στα συστήματα δημόσιων μεταφορών τους. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρακολουθεί και να αναφέρει τον τρόπο με τον οποίο εκπληρώνονται αυτές οι δεσμεύσεις και να διασφαλίσει ότι η πράσινη ανάκαμψη συμβαδίζει με τη διατήρηση και τη βελτίωση των θέσεων εργασίας, της ποιότητας των υπηρεσιών και της κοινωνικής ένταξης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν συμμετοχικούς μηχανισμούς με στόχο τη διαβούλευση με τους χρήστες και τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με τον τρόπο χρήσης αυτών των κεφαλαίων, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για την ανάκαμψη των δημόσιων μεταφορών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι όλοι οι πόροι της ΕΕ και οι δημόσιοι πόροι που διατίθενται για την ανάπτυξη λύσεων για τις μεταφορές θα πρέπει να περιλαμβάνουν κριτήρια για τη συνεκτικότητα, την προσβασιμότητα και τη βιωσιμότητα των μεταφορών. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να υλοποιήσουν τις διαδικασίες ψηφιακής μετάβασης που αποσκοπούν στην επίτευξη βιώσιμων και δίκαιων μεταφορών για όλους, με συμπεριληπτικό και συμμετοχικό τρόπο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη να συμβάλουν στη μετάβαση σε πιο πράσινους τρόπους μεταφοράς, αυξάνοντας την ελκυστικότητα αυτών των τρόπων μεταφοράς για όλους. Η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεταφορών και τις προσωπικές επιλογές μετακινήσεων είναι επίσης σημαντική για την προώθηση της μετάβασης σε δημόσιες και βιώσιμες μεταφορές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αφιερώσει το 2024 στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στους χρήστες τους και στους εργαζόμενους αυτού του τομέα. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Οι μεταφορές και η κινητικότητα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής των Ευρωπαίων, καθώς επιτρέπουν τις μετακινήσεις των ανθρώπων σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας και σε όλες τις γωνιές της Ευρώπης. Παράλληλα, για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία έχει θέσει τον στόχο μείωσης των εκπομπών των μεταφορών κατά 90 % έως το 2050. Σε αυτήν τη μείωση πρέπει να συμβάλουν όλοι οι τομείς των μεταφορών. Η Πράσινη Συμφωνία αναφέρει ότι «οι πολυτροπικές μεταφορές χρειάζονται ισχυρή ώθηση», καθώς αυτό θα ενισχύσει την αποδοτικότητα του συστήματος μεταφορών. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Στη στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα, η Επιτροπή καθιστά τις βιώσιμη υπεραστική και αστική κινητικότητα εμβληματικό έργο, τονίζοντας την ανάγκη να καταστεί η κινητικότητα ορθή και δίκαιη για όλους και να αυξηθεί το μερίδιο των μαζικών μεταφορών, γεγονός που θα βελτιώσει την απρόσκοπτη πολυτροπικότητα σε αστικές και προαστιακές περιοχές. Η στρατηγική επισημαίνει επίσης την αυξανόμενη ζήτηση για νέες και καινοτόμες λύσεις, μεταξύ άλλων για υπηρεσίες που θα είναι προσβάσιμες κατά παραγγελία και για συνεργατικές μετακινήσεις. Η στρατηγική δίνει προτεραιότητα στην ανάγκη βελτίωσης του πλαισίου αστικής κινητικότητας.






  — | Στο πλαίσιο αστικής κινητικότητας (4) (ΠΑΚ), η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αστική κινητικότητα συμβάλλει στο αυξανόμενο μερίδιο των μεταφορών στη χρήση ενέργειας της ΕΕ και στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 23 %· οι πόλεις αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, με συγκεντρώσεις NO2 και αιωρούμενων σωματιδίων PM10 που υπερβαίνουν τις οριακές τιμές της ΕΕ· τα επίπεδα κυκλοφοριακής συμφόρησης στις πόλεις της ΕΕ έχουν παραμείνει στάσιμα ή επιδεινώνονται από το 2013, κάτι που επιφέρει σημαντικό κόστος για την κοινωνία και αρνητικές επιπτώσεις στις μετακινήσεις· οι αστικές περιοχές αντιπροσωπεύουν το 38 % όλων των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών στις οδικές μεταφορές στην ΕΕ· πάνω από το 70 % των Ευρωπαίων ζουν σε πόλεις και αναμένουν λύσεις για καλύτερες και ασφαλέστερες μετακινήσεις, για την κυκλοφοριακή συμφόρηση, την ατμοσφαιρική ρύπανση και την ηχορύπανση· τέλος, το 30 % ζει σε χωριά, μικρές πόλεις και περιαστικές περιοχές, και συχνά εξαρτάται από ιδιωτικά οχήματα ώστε να φτάσει σε κοντινούς αστικούς κόμβους· |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

Στο πλαίσιο αστικής κινητικότητας (4) (ΠΑΚ), η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αστική κινητικότητα συμβάλλει στο αυξανόμενο μερίδιο των μεταφορών στη χρήση ενέργειας της ΕΕ και στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 23 %· οι πόλεις αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, με συγκεντρώσεις NO2 και αιωρούμενων σωματιδίων PM10 που υπερβαίνουν τις οριακές τιμές της ΕΕ· τα επίπεδα κυκλοφοριακής συμφόρησης στις πόλεις της ΕΕ έχουν παραμείνει στάσιμα ή επιδεινώνονται από το 2013, κάτι που επιφέρει σημαντικό κόστος για την κοινωνία και αρνητικές επιπτώσεις στις μετακινήσεις· οι αστικές περιοχές αντιπροσωπεύουν το 38 % όλων των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών στις οδικές μεταφορές στην ΕΕ· πάνω από το 70 % των Ευρωπαίων ζουν σε πόλεις και αναμένουν λύσεις για καλύτερες και ασφαλέστερες μετακινήσεις, για την κυκλοφοριακή συμφόρηση, την ατμοσφαιρική ρύπανση και την ηχορύπανση· τέλος, το 30 % ζει σε χωριά, μικρές πόλεις και περιαστικές περιοχές, και συχνά εξαρτάται από ιδιωτικά οχήματα ώστε να φτάσει σε κοντινούς αστικούς κόμβους·

| — | Οι υποδομές και οι υπηρεσίες αστικών δημόσιων μεταφορών πρέπει να προσαρμοστούν προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη προσβασιμότητα, μεταξύ άλλων με στόχο να εξυπηρετηθεί καλύτερα η γήρανση του πληθυσμού σε πολλές πόλεις, καθώς και τα άτομα με αναπηρία ή με μειωμένη κινητικότητα. |
| --- | --- |

—

Οι υποδομές και οι υπηρεσίες αστικών δημόσιων μεταφορών πρέπει να προσαρμοστούν προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη προσβασιμότητα, μεταξύ άλλων με στόχο να εξυπηρετηθεί καλύτερα η γήρανση του πληθυσμού σε πολλές πόλεις, καθώς και τα άτομα με αναπηρία ή με μειωμένη κινητικότητα.

| 2.3. | Η Επιτροπή τονίζει επίσης τον επείγοντα χαρακτήρα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και τον ρόλο που διαδραματίζουν στην κοινωνική ένταξη και την ευημερία των ατόμων, ιδίως για τις μειονεκτούσες ομάδες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έχει θέσει τη δημιουργία ενός ισχυρότερου δικτύου δημόσιων μεταφορών ως έναν από τους στόχους του Πλαισίου αστικής κινητικότητας της. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Τα τελευταία χρόνια, η πανδημία άλλαξε τα δεδομένα όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, και τους κανόνες και μηχανισμούς στήριξής της Αποκάλυψε παγίδες και έφερε στο προσκήνιο αξίες για την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Ωστόσο, δημιούργησε επίσης ευκαιρίες για την ταχύτερη εφαρμογή πολιτικών όπως η Πράσινη Συμφωνία, ανέδειξε τη σημασία της τοποθέτησης των ατόμων στο επίκεντρο της διαδικασίας ανάκαμψης, όπως αντικατοπτρίζεται στην έννοια της δίκαιης μετάβασης, και παρακίνησε την Επιτροπή να θεσπίσει το μεγαλύτερο πρόγραμμα χρηματοδοτικής ενίσχυσης, που αποσκοπεί στον μετριασμό των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων της νόσου COVID-19, τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), με την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό ως δύο από τους έξι πυλώνες του. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Στον τομέα των δημόσιων μεταφορών, η πανδημία επηρέασε τις θέσεις εργασίας, τους χρήστες των δημόσιων μεταφορών, τους μεταφορείς και τις δημόσιες αρχές. Στα συμπεράσματά του σχετικά με τη στρατηγική της Επιτροπής για τη βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα, το Συμβούλιο των Υπουργών επισήμανε ότι οι δημόσιες συγκοινωνίες επηρεάστηκαν σοβαρά από την κρίση COVID-19 και ότι η πολιτική απάντηση στην κρίση θα πρέπει να αποσκοπεί στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας των δημόσιων μεταφορών, επιταχύνοντας τον βιώσιμο μετασχηματισμό και τον εκσυγχρονισμό τους, και παράλληλα διασφαλίζοντας οικονομική προσιτότητα, δεδομένου του ουσιαστικού ρόλου των δημόσιων μεταφορών στην κοινωνική και εδαφική συνοχή. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το εξαιρετικά σημαντικό γεγονός, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας, οι δημόσιες μεταφορές απέδειξαν την αξία τους παρέχοντας στους εργαζόμενους πρώτης γραμμής και στις μειονεκτούσες ομάδες την απαραίτητη δυνατότητα μετακινήσεων. Οι διακινούμενοι εργαζόμενοι και οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μεγάλο ποσοστό αυτών των ομάδων, και είναι γνωστό ότι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις δημόσιες μεταφορές για την πρόσβασή τους σε χώρους εργασίας και σε βασικές υπηρεσίες. Τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου για το 2020 δείχνουν ότι πολύ περισσότερες γυναίκες χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς συγκριτικά με τους άνδρες. Σε μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα τις γυναίκες και τις μεταφορές επισημαίνεται μεν η έλλειψη ταξινομημένων δεδομένων ανά φύλο σχετικών με τις συνήθειες στις μετακινήσεις, αλλά παρέχονται ενδιαφέρουσες πληροφορίες για αυτό το είδος επιλογής (5). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης το αυξημένο κόστος που αντιμετωπίζουν και τους μειωμένους πόρους που διαθέτουν οι πάροχοι υπηρεσιών μεταφορών και οι δημόσιες αρχές λόγω της πανδημίας. Μολονότι τα μέτρα πρόληψης της νόσου COVID-19 οδήγησαν σε αύξηση του κόστους, και, με τη σημαντική μείωση του αριθμού χρηστών, οι εταιρείες βρέθηκαν να έχουν σημαντικά μειωμένα έσοδα, οι τοπικές, δημόσιες και κρατικές αρχές κατανόησαν ότι η διατήρηση της λειτουργίας των δημόσιων μεταφορών εντασσόταν στο καθήκον τους να εξυπηρετούν τις κοινότητες, και ιδίως να εξυπηρετούν τα άτομα που εξυπηρετούν άλλους. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας έχει ως στόχο να παράσχει βασικές συστάσεις για την ανάκαμψη και μελλοντική ανάπτυξη βιώσιμων, ισχυρών, προσβάσιμων και ανθεκτικών δημόσιων μεταφορών χωρίς αποκλεισμούς μετά την κρίση της νόσου COVID-19, έτοιμων να εξυπηρετήσουν τις επόμενες γενιές, υπό το πρίσμα της δημογραφικής γήρανσης του πληθυσμού στην ΕΕ (6). Θα επικεντρωθεί στα ζητήματα της χρηματοδότησης, της ελκυστικότητας και του ρόλου της στην πράσινη ανάκαμψη της ΕΕ, με επίκεντρο τις κοινωνικές συνθήκες των εργαζομένων στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Η έλλειψη προσωπικού σε όλους τους τομείς των μεταφορών δείχνει μια σαφή ανάγκη για αυτήν την προσέγγιση. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι δημόσιες μεταφορές αποτελούν σημαντικό μέρος της απάντησης στη μεταπανδημική πράσινη ανάκαμψη της Ευρώπης. Όχι μόνο αποτελούν απάντηση στις ανησυχίες για το κλίμα, αλλά συμβάλλουν επίσης στην ποιότητα ζωής, καθώς αντιμετωπίζουν την κυκλοφοριακή συμφόρηση. Έως το 2020, σχεδόν 60 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως πραγματοποίησαν τις μετακινήσεις τους με δημόσιες μεταφορές στις αστικές περιοχές στην Ευρώπη, ενώ οι αριθμοί αυξάνονται. [...] Η κυκλοφοριακή συμφόρηση κοστίζει ήδη στην ευρωπαϊκή οικονομία το 1 % του ΑΕγχΠ της, ήτοι 100 δισεκατ. ευρώ ετησίως (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πανδημία αναδιαμόρφωσε τη συμπεριφορά των ατόμων και επέστησε εκ νέου την προσοχή των δημόσιων και τοπικών αρχών στην κοινωνική αξία των δημόσιων μεταφορών. Ωστόσο, οι δημόσιες μεταφορές ήταν ένας από τους τομείς που επλήγησαν πιο σφοδρά λόγω της δραστικής μείωσης του αριθμού χρηστών, ενώ χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο προκειμένου να ανακάμψουν. Αυτό συνέβη ενώ οι πολίτες στράφηκαν προς την ενεργές μετακινήσεις και τα οχήματα ιδιωτικής χρήσης, ως τρόπο αποφυγής της λοίμωξης. Αν και οι αυξημένες ενεργές μετακινήσεις είναι μια υγιής τάση και πρέπει να ενθαρρυνθεί, το ζήτημα της αυξημένης χρήσης ιδιωτικών οχημάτων πρέπει να εξεταστεί σοβαρά από τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής στην ΕΕ, καθώς και από τις εθνικές αρχές και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, παρά τη διατήρηση της αδιάλειπτης παροχής δημόσιων μεταφορών κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η απασχόληση στον τομέα επλήγη σφοδρά. Στην Ευρώπη, πριν από τα πρώτα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας, ο κλάδος παρείχε άμεσες θέσεις εργασίας σε δύο εκατομμύρια άτομα (8). Είναι σημαντικό το γεγονός ότι οι δημόσιες μεταφορές παρέχουν ασφαλείς τοπικές θέσεις εργασίας, ευρέος φάσματος, από θέσεις χαμηλής έως θέσεις υψηλής ειδίκευσης, και απασχολούν προσωπικό με πολύ διαφορετικό υπόβαθρο (9). Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό χρειάστηκε να υπαχθεί σε κρατικά συστήματα προσωρινής ανεργίας και πολλοί επέλεξαν να μην επιστρέψουν στην εργασία τους. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στα κράτη μέλη με χαμηλές παροχές κοινωνικής ασφάλισης και κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι υπάρχει κρίσιμη έλλειψη προσωπικού σε όλους τους τομείς μεταφορών στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων μεταφορών. Η ποιότητα της εργασίας και η ασφάλεια της εργασίας έχουν εξελιχθεί σε βασικά κριτήρια για τα άτομα που αναζητούν εργασία, ενώ η κοινωνική ασφάλιση και η κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν βασικές εγγυήσεις στο πλαίσιο αυτό. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες των δημόσιων, περιφερειακών και κρατικών αρχών να διατηρήσουν το αναγκαίο επίπεδο εξυπηρέτησης στις δημόσιες μεταφορές καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας, υπό πολύπλοκες συνθήκες που απαιτούσαν χρηματοδοτική υποστήριξη και επενδύσεις σε πρωτόκολλα ασφάλειας έναντι της νόσου COVID-19. Αναγνωρίζουμε ότι οι αρμόδιες αρχές χρειάστηκε να καταφύγουν σε δραστικούς περιορισμούς στην πληρότητα των οχημάτων (10), να εισαγάγουν ψηφιακές λύσεις για τη μείωση της άμεσης επαφής μεταξύ χρηστών και εργαζομένων, να αυξήσουν τις δαπάνες για υγειονομικό εξοπλισμό και εξοπλισμό υγιεινής και να αντισταθμίσουν τη μείωση των εσόδων που προκάλεσε η αιφνίδια και διαρκής μείωση του αριθμού χρηστών των δημόσιων μεταφορών. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι τα πρωτόκολλα ασφάλειας έναντι της νόσου COVID-19 στον τομέα των μεταφορών δεν εγκρίθηκαν πάντοτε με συμπεριληπτικό τρόπο, με μέριμνα για όλα τα επηρεαζόμενα άτομα. Για παράδειγμα, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δημόσιες μεταφορές δεν ήταν διαθέσιμες για τα άτομα με αναπηρία και τους ηλικιωμένους λόγω της μείωσης ή της αναστολής της παροχής βοήθειας στους επιβάτες με μειωμένη κινητικότητα (11)· επίσης, είναι γεγονός ότι οι ψηφιακές λύσεις δεν έλαβαν υπόψη τα άτομα με χαμηλότερες ψηφιακές δεξιότητες, τα άτομα που δεν διέθεταν τους οικονομικούς πόρους για ψηφιακές συσκευές ή υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ενώ δεν αναπτύχθηκαν σύμφωνα με τις πολιτικές προσβασιμότητας της ΕΕ και τα υποστηρικτικά πρότυπα. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι χρειάζονται πλέον μεταπανδημικές στρατηγικές, προκειμένου οι δημόσιες μεταφορές να καταστούν ελκυστικές και να δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερα άτομα να τις χρησιμοποιούν. Όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση INT/909 της ΕΟΚΕ: «τώρα μάς δίνεται η ευκαιρία να διασφαλίσουμε τη δίκαιη ανάκαμψη και την ταχεία ανοικοδόμηση των οικονομιών μας, ώστε αυτές να καταστούν πιο φιλικές προς το περιβάλλον, πιο δίκαιες και πιο ανθεκτικές σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς (12)». Η έκκληση αυτή επαναλαμβάνεται στη γνωμοδότηση TEN/728 της ΕΟΚΕ, η οποία επισημαίνει ότι «η πράσινη μετάβαση πρέπει, αφενός, να είναι κοινωνικά δίκαιη και, αφετέρου, να διαφυλάσσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών μεταφορών, μεταξύ άλλων μέσω της πλήρους υλοποίησης του Ευρωπαϊκού Χώρου Μεταφορών, με την πλήρη υλοποίηση της ενιαίας αγοράς (13)». |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Με βάση το ανωτέρω σκεπτικό, απαιτούνται τα ακόλουθα βασικά στοιχεία, προκειμένου οι δημόσιες μεταφορές να καταστούν ελκυστικότερες:






  — | Διαθεσιμότητα, μεταφρασμένη σε επαρκή χωρητικότητα στα μέσα μαζικής μεταφοράς με στόχο την αντιμετώπιση της αυξημένης ζήτησης, ειδικά σε αγροτικές και περιφερειακές περιοχές όπου συχνά υπάρχουν λιγότερες επιλογές για τους πολίτες· |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

Διαθεσιμότητα, μεταφρασμένη σε επαρκή χωρητικότητα στα μέσα μαζικής μεταφοράς με στόχο την αντιμετώπιση της αυξημένης ζήτησης, ειδικά σε αγροτικές και περιφερειακές περιοχές όπου συχνά υπάρχουν λιγότερες επιλογές για τους πολίτες·

| — | Επαρκές προσωπικό που επωφελείται από τις κατάλληλες εργασιακές συνθήκες και την κατάλληλη κατάρτιση, σταθερές και ποιοτικές θέσεις εργασίας, καθώς και ένα πλήρες φάσμα δικαιωμάτων και παροχών· |
| --- | --- |

—

Επαρκές προσωπικό που επωφελείται από τις κατάλληλες εργασιακές συνθήκες και την κατάλληλη κατάρτιση, σταθερές και ποιοτικές θέσεις εργασίας, καθώς και ένα πλήρες φάσμα δικαιωμάτων και παροχών·

| — | Συνδεσιμότητα, συγκεκριμένα αυξημένη και αποτελεσματική συνδεσιμότητα των διαφόρων τρόπων μεταφοράς, εντός και μεταξύ αστικών και μη αστικών περιοχών, με στόχο να δοθεί σε όλους τους επιβάτες η δυνατότητα για απρόσκοπτες διατροπικές μετακινήσεις, μεταξύ άλλων μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών· |
| --- | --- |

—

Συνδεσιμότητα, συγκεκριμένα αυξημένη και αποτελεσματική συνδεσιμότητα των διαφόρων τρόπων μεταφοράς, εντός και μεταξύ αστικών και μη αστικών περιοχών, με στόχο να δοθεί σε όλους τους επιβάτες η δυνατότητα για απρόσκοπτες διατροπικές μετακινήσεις, μεταξύ άλλων μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών·

| — | Οικονομική προσιτότητα για όλα τα μέλη της κοινωνίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί αυτό, ο υπολογισμός του κόστους των δημόσιων μεταφορών θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οικονομική προσιτότητα για τα άτομα που αντιμετωπίζουν κοινωνικοοικονομική φτώχεια και αποκλεισμό. Στοχευμένα καθεστώτα στήριξης των πλέον μειονεκτουσών, από κοινωνικοοικονομική άποψη, ομάδων θα πρέπει να διερευνηθούν σε στενή διαβούλευση με τις σχετικές κοινότητες. |
| --- | --- |

—

Οικονομική προσιτότητα για όλα τα μέλη της κοινωνίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί αυτό, ο υπολογισμός του κόστους των δημόσιων μεταφορών θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οικονομική προσιτότητα για τα άτομα που αντιμετωπίζουν κοινωνικοοικονομική φτώχεια και αποκλεισμό. Στοχευμένα καθεστώτα στήριξης των πλέον μειονεκτουσών, από κοινωνικοοικονομική άποψη, ομάδων θα πρέπει να διερευνηθούν σε στενή διαβούλευση με τις σχετικές κοινότητες.

| — | Προσβασιμότητα που καθιστά δυνατή την απρόσκοπτη και ανεξάρτητη χρήση από όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, των ηλικιωμένων και των ατόμων με (προσωρινά) μειωμένη κινητικότητα· |
| --- | --- |

—

Προσβασιμότητα που καθιστά δυνατή την απρόσκοπτη και ανεξάρτητη χρήση από όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, των ηλικιωμένων και των ατόμων με (προσωρινά) μειωμένη κινητικότητα·

| — | Ασφάλεια χρηστών και εργαζομένων, με επίκεντρο το φύλο και τις διατομεακές διαστάσεις του ζητήματος. Τα μέτρα για τη δημόσια υγεία χωρίς αποκλεισμούς είναι εξίσου σημαντικά για τις ασφαλείς μετακινήσεις, όπως αποδείχθηκε τα τελευταία έτη. Οι εργαζόμενοι στις δημόσιες χρειάζονται ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας, χωρίς βία και παρενόχληση. |
| --- | --- |

—

Ασφάλεια χρηστών και εργαζομένων, με επίκεντρο το φύλο και τις διατομεακές διαστάσεις του ζητήματος. Τα μέτρα για τη δημόσια υγεία χωρίς αποκλεισμούς είναι εξίσου σημαντικά για τις ασφαλείς μετακινήσεις, όπως αποδείχθηκε τα τελευταία έτη. Οι εργαζόμενοι στις δημόσιες χρειάζονται ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας, χωρίς βία και παρενόχληση.

| — | Ποιότητα όσον αφορά την άνεση, τους χρόνους ταξιδιού, την παροχή βοήθειας από επαρκή επίπεδα προσωπικού, προσβάσιμες ψηφιακές λύσεις, πληροφορίες σχετικά με τις επιλογές μεταφοράς και τα δρομολόγια. |
| --- | --- |

—

Ποιότητα όσον αφορά την άνεση, τους χρόνους ταξιδιού, την παροχή βοήθειας από επαρκή επίπεδα προσωπικού, προσβάσιμες ψηφιακές λύσεις, πληροφορίες σχετικά με τις επιλογές μεταφοράς και τα δρομολόγια.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, κατά τα έτη πριν από την πανδημία, με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας θεσπίστηκε η δυνατότητα ανοίγματος των υπηρεσιών δημόσιας μεταφοράς σε ιδιωτικούς φορείς μέσω διαγωνισμών και συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, οι οποίες συνάπτονται σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες της ΕΕ περί δημοσίων συμβάσεων. Καθώς η πανδημία απέδειξε τον στρατηγικό ρόλο που διαδραματίζουν οι δημόσιες μεταφορές για την κοινωνία και τις μετακινήσεις, και δεδομένου ότι ο τομέας των δημόσιων μεταφορών αντιμετωπίζει πρωτοφανή έλλειψη προσωπικού, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας να προσφέρουν προστασία όσον αφορά τις κοινωνικές συνθήκες και τις συνθήκες εργασίας, με μέλημα να διατηρηθούν οι δεξιότητες στον κλάδο. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Οι δημόσιες μεταφορές αποτελούν υπηρεσία ωφέλιμη για το σύνολο της κοινωνίας, σε όλη της την πολυμορφία. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι ζωτικής σημασίας να διατηρηθεί η διαφάνεια των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων και να διασφαλιστεί η συμμετοχή τόσο των εργαζομένων όσο και των χρηστών των ΜΜΜ στις αποφάσεις για τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά την εγκαθίδρυση από την Επιτροπή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) με σκοπό να μετριαστούν οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της νόσου COVID-19. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (14) καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να έχουν πρόσβαση σε επιχορηγήσεις του ΜΑΑ της ΕΕ. Έπρεπε να υποβάλουν εθνικά σχέδια και να δεσμευτούν να δαπανήσουν το 37 % των επιχορηγήσεων της ΕΕ για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις στον τομέα του κλίματος και το 20 % για την ψηφιακή μετάβαση. Οι μη ρυπογόνες μετακινήσεις παραμένει ως μέλημα στο επίκεντρο αυτών των σχεδίων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η εφαρμογή των μέτρων αυτών θα έχει αντίκτυπο τόσο στην κοινωνία όσο και στους εργαζομένους και, συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει κεκλεισμένων των θυρών. Όλοι οι κοινωνικοί φορείς θα πρέπει να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη πολιτικών για πιο πράσινες και πιο βιώσιμες δημόσιες μεταφορές (15). Ομοίως, οι δημόσιοι φορείς θα πρέπει να είναι σε θέση να παρακολουθούν αποτελεσματικά την εφαρμογή των δημόσιων πολιτικών και τη δαπάνη των σχετικών δημόσιων κονδυλίων. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχή στις λύσεις για την ανάπτυξη των δημόσιων μεταφορών θα πρέπει να προωθηθεί ώστε μπορέσουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στην προσπάθεια, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων αρχών, των παρόχων υπηρεσιών, των χρηστών των δημόσιων μεταφορών και των ειδημόνων στα της προσβασιμότητας και του πολεοδομικού σχεδιασμού (16). Θα πρέπει να προωθηθούν οι βέλτιστες πρακτικές της από κοινού εξεύρεσης λύσεων για τις δημόσιες μεταφορές (17). Θα πρέπει να διασφαλιστεί μια προσέγγιση «καθολικού σχεδιασμού», σύμφωνα με τη ΣΗΕΔΑΑ (18), για την ανάπτυξη των υπηρεσιών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η χρήση των υπηρεσιών αυτών από τη μέγιστη δυνατή πολυμορφία χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, των ηλικιωμένων και των ατόμων με μειωμένη κινητικότητα. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % επισημαίνει ότι «[π]ολλοί πολίτες, ιδίως οι νεότεροι, είναι έτοιμοι να αλλάξουν τα πρότυπα κατανάλωσης και κινητικότητας που ακολουθούν όταν παρακινούνται από σχετικές πληροφορίες, προκειμένου να περιορίσουν το αποτύπωμα άνθρακα και να ζήσουν σε ένα πιο οικολογικό και υγιές περιβάλλον» (19). Η ενίσχυση της ελκυστικότητας αυτών των τρόπων μεταφοράς για όλους θα συμβάλει στη μεταστροφή προς πιο οικολογικούς και βιώσιμους τρόπους μεταφοράς. Η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεταφορών και τις προσωπικές επιλογές μετακινήσεων είναι σημαντική. Ωστόσο, οι δράσεις προώθησης από μόνες τους δεν θα έχουν τον αναγκαίο αντίκτυπο, εκτός και εάν αυτά τα ζητήματα διαθέσιμων, οικονομικά προσιτών, ευπρόσιτων και ασφαλών δημόσιων μεταφορών απαντηθούν κατάλληλα. Μολονότι πολλοί άνθρωποι έχουν επίγνωση της επείγουσας περιβαλλοντικής ανάγκης χρήσης πιο οικολογικών μέσων μεταφοράς, δεν θα είναι σε θέση να συμβάλουν σημαντικά στην πράσινη μετάβαση εάν απλώς δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να χρησιμοποιούν πιο οικολογικά μέσα μεταφοράς ή εάν δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά. Αυτό θα αποτελέσει μια τεράστια χαμένη ευκαιρία για την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η νόσος COVID-19 πυροδότησε την ταχύτερη ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών στις δημόσιες μεταφορές. Είναι πολύ πιθανό οι τάσεις αυτές να διατηρηθούν και να ενθαρρυνθούν μέσω της ανάπτυξης του ΜΑΑ της ΕΕ και των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Ενώ η ψηφιοποίηση μπορεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα των δημόσιων μεταφορών, καθώς και να ωφελήσει τους χρήστες των μεταφορών (για παράδειγμα με ψηφιακούς προγραμματιστές ταξιδίου ή πληροφορίες για τις μεταφορές σε πραγματικό χρόνο), θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε η ψηφιακή μετάβαση να μην επιτευχθεί σε βάρος των ευκαιριών απασχόλησης για το προσωπικό που εργάζεται στις μεταφορές και στις υπηρεσίες προσωπικής υποστήριξης για τους χρήστες, ή να αυξήσει το χάσμα στην κινητικότητα μεταξύ των χρηστών των μεταφορών που μπορούν και αυτών που δεν μπορούν να επωφεληθούν από την ψηφιοποίηση, λόγω της έλλειψης προσβασιμότητας και οικονομικής προσιτότητας των ψηφιακών υπηρεσιών, καθώς και λόγω των χαμηλότερων ψηφιακών δεξιοτήτων ορισμένων χρηστών. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να υλοποιήσουν τις διαδικασίες ψηφιακής μετάβασης που αποσκοπούν στην επίτευξη βιώσιμων και δίκαιων μεταφορών για όλους, με συμπεριληπτικό και συμμετοχικό τρόπο. |
| --- | --- |

3.14.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Γνωμοδότηση TEN/766 της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Το νέο πλαίσιο της ΕΕ για την αστική κινητικότητα» (ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ. 107).

1

(2)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1191/69 και (ΕΟΚ) αριθ. 1107/70 (ΕΕ L 315 της 3.12.2007, σ. 1).

2

(3)  Οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 1).

3

(4)  Το νέο πλαίσιο αστικής κινητικότητας της ΕΕ [COM(2021) 811 final].

4

(5)  Women and transport [Γυναίκες και μεταφορές], Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων, Δεκέμβριος 2021 https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/701004/IPOL_STU(2021)701004_EN.pdf, σ. 34-35: Τα στοιχεία θα πρέπει να εξετάζονται με γνώμονα τις ανάγκες μετακίνησης των γυναικών. Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενες ενότητες, οι γυναίκες εργάζονται συχνότερα με μερική απασχόληση, φροντίζουν παιδιά και συγγενείς, ζουν περισσότερο, είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άδεια οδήγησης και αυτοκίνητο, ενώ χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς και περπατούν πιο συχνά από τους άνδρες. Οι καθημερινές τους μετακινήσεις είναι κατά κανόνα πιο πολύπλοκες σε σύγκριση με αυτές των ανδρών. Ταυτόχρονα, οι γυναίκες συχνά ασκούν περιορισμένο έλεγχο στα οικονομικά του νοικοκυριού, καθώς είναι πιο πιθανό να έχουν δευτερεύον εισόδημα σε ένα νοικοκυριό (Borgato et al., 2021· Rastrigina and Verashchagina, 2015). Γενικά, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού (EIGE, 2020) καθώς είναι πιο πιθανό να ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες, και η οικονομική προσιτότητα είναι κρίσιμο στοιχείο των μετακινήσεών τους.

5

Women and transport

(6)  Γήρανση της Ευρώπης — στατιστικά στοιχεία για την εξέλιξη του πληθυσμού — Eurostat.

6

(7)  Κοινή δήλωση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας των Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές (ETF) και της Διεθνούς Ένωσης Δημόσιων Μεταφορών (UITP) για την COP 26: Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century [Η σύζευξη της δράσης για το κλίμα με τις δημόσιες μεταφορές αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές ευκαιρίες του 21ου αιώνα για την ΕΕ].

7

Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century

(8)  Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19 [Η επανεκκίνηση των μεταφορών και του τουρισμού στην ΕΕ μετά τη νόσο COVID-19], Μάιος 2021, έρευνα που ανατέθηκε από την Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού (TRAN) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και πραγματοποιήθηκε από το Θεματικό τμήμα Διαρθρωτικών Πολιτικών και Πολιτικής Συνοχής της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικών Πολιτικών.

8

Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19

(9)  Κοινή δήλωση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας των Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές (ETF) και της Διεθνούς Ένωσης Δημόσιων Μεταφορών (UITP) για την COP 26: Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century [Η σύζευξη της δράσης για το κλίμα με τις δημόσιες μεταφορές αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές ευκαιρίες του 21ου αιώνα για την ΕΕ].

9

Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century

(10)  Το 2020, κατά τη διάρκεια των πρώτων μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας, το Μιλάνο και η Βαρκελώνη μείωσαν την πληρότητα των οχημάτων σε 25 % και 50 % αντίστοιχα, η Ιρλανδία σε 20 % και η Πορτογαλία στα δύο τρίτα — COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives [COVID-19 και αστική κινητικότητα: επιπτώσεις και προοπτικές], Σεπτέμβριος 2020, έρευνα που ανατέθηκε από την Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού (TRAN) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και πραγματοποιήθηκε από το Θεματικό τμήμα Διαρθρωτικής Πολιτικής και Πολιτικής Συνοχής της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικών Πολιτικών, PE 652.213.

10

COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives

(11)  EDF Recommendations on exit measures for transport services in light of covid-19 [Συστάσεις του Ευρωπαϊκού φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία (EDF) με θέμα τα μέτρα εξόδου για τις υπηρεσίες μεταφοράς υπό το πρίσμα της νόσου COVID-19]

11

EDF Recommendations on exit measures for transport services in light of covid-19

(12)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 219.

12

(13)  ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 100.

13

(14)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Φεβρουαρίου 2021, για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 17).

14

(15)  Η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ) περιλαμβάνει την απαίτηση σύμφωνα με την οποία «[κ]ατά τη θέσπιση και εφαρμογή νομοθεσιών και πολιτικών για την εφαρμογή της παρούσας σύμβασης και στο πλαίσιο άλλων διαδικασιών λήψης αποφάσεων για ζητήματα που αφορούν άτομα με αναπηρία, τα συμβαλλόμενα κράτη συμβουλεύονται εκ του σύνεγγυς και συνεργάζονται ενεργά με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ατόμων με αναπηρία, περιλαμβανομένων των παιδιών με αναπηρία». — Άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΗΕΔΑΑ. Επιπροσθέτως, η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Για ένα ανταγωνιστικό και ενεργειακά αποδοτικό σύστημα μεταφορών» σημειώνει ότι «[η] ΕΟΚΕ, όπως έχει ήδη επισημάνει στη γνωμοδότησή της του 2012, επιθυμεί να ενθαρρύνει την ανοικτή, αδιάλειπτη και διαφανή ανταλλαγή απόψεων σχετικά με την εφαρμογή της Λευκής Βίβλου μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών (επιχειρήσεις, εργοδότες, εργαζόμενοι, χρήστες, ΜΚΟ, ακαδημαϊκή κοινότητα κ.λπ.), της Επιτροπής και άλλων ενδιαφερομένων φορέων, όπως οι εθνικές αρχές σε διάφορα επίπεδα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα βελτιωθεί τόσο η αποδοχή και η κατανόηση από την κοινωνία των πολιτών όσο και η παροχή χρήσιμης ανατροφοδότησης προς τους αρμόδιους φορείς λήψης και εφαρμογής αποφάσεων» (ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 100).

15

(16)  Σύμφωνα με τις συστάσεις που διατυπώνονται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Τα κοινωνικά ζητήματα του οικολογικού προσανατολισμού των θαλάσσιων και εσωτερικών πλωτών μεταφορών»: «H ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, είναι απαραίτητη για την εξεύρεση τόσο ουσιαστικών όσο και βιώσιμων λύσεων με μέλημα τον οικολογικό προσανατολισμό των θαλάσσιων μεταφορών» (ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 18).

16

(17)  Βλέπε για παράδειγμα, το έργο TRIPS «TRansport Innovation for disabled People needs Satisfaction» [Οι καινοτομίες στον τομέα των μεταφορών για τα άτομα με αναπηρία χρήζουν υλοποίησης].

17

(18)  Άρθρο 2 της ΣΗΕΔΑΑ.

18

(19)  «Προσαρμογή στον στόχο του 55 %» [COM(2021) 550 final].

19

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/122 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/122

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η πολιτιστική διπλωματία ως φορέας των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ — Νέες εταιρικές σχέσεις και ο ρόλος των ΟΚΠ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/17)

| Εισηγητής: | ο κ. Luca JAHIER |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Luca JAHIER

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 14.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 178/1/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

14.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

178/1/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Ο πολιτισμός είναι για όλους, χωρίς αποκλεισμούς. Ο πολιτισμός είναι μια μορφή κεφαλαίου που μας δίνει τη δυνατότητα να φωτίσουμε τόσο την πορεία μας στην Ευρώπη όσο και την εικόνα που προβάλλουμε σε όλο τον κόσμο. Σε μια εποχή κατά την οποία ο πόλεμος επέστρεψε στην ευρωπαϊκή ήπειρο, με τρομακτικές καταστροφές και λεηλασίες, που επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές και τόπους, χρειαζόμαστε πολιτιστικές σχέσεις που να αποτελούν περισσότερο από ποτέ εργαλείο για την οικοδόμηση του διαλόγου, της ειρήνης και του μέλλοντος. Η μετατροπή των σχέσεων αυτών σε δυναμικό και στρατηγικό φορέα της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως έχει επανειλημμένα ζητηθεί σε τόσο πολλά έγγραφα και σημαντικές πρωτοβουλίες των τελευταίων 17 ετών, πρέπει τώρα να αποτελέσει πραγματική προτεραιότητα. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Με βάση την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2016, τις πολυάριθμες αποφάσεις και κατευθυντήριες γραμμές του Συμβουλίου, καθώς και τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, είναι πλέον καιρός να εγκριθεί ένα αληθινό πολυετές στρατηγικό σχέδιο δράσης το οποίο, υπό τον συντονισμό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), να δημιουργήσει πραγματική συνέργεια με τις διάφορες πολιτικές και δομές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών και να προσφέρει μια πλατφόρμα για την αποτελεσματική διασύνδεση με τις ευρύτερες πραγματικότητες, τόσο της τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και των πολυάριθμων ιδιωτικών ή θεσμικών φορέων, που ήδη δραστηριοποιούνται εποικοδομητικά. Ένα σχέδιο που να διαθέτει τα αναγκαία χρηματοδοτικά κονδύλια. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Εν τω μεταξύ, θα πρέπει να ενισχυθούν αμέσως οι δράσεις για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανοικοδόμηση της κληρονομιάς σε περιοχές φυσικών καταστροφών, κρίσεων και συγκρούσεων, με την κατάρτιση των τοπικών φορέων και την ανάπτυξη ικανοτήτων των θεσμών και των οργανώσεων της τοπικής κοινωνίας των πολιτών. Θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα στον τομέα των βιομηχανιών της δημιουργίας. Θα πρέπει να δρομολογηθούν σημαντικά πιλοτικά έργα σε περιοχές όπως τα Δυτικά Βαλκάνια, η Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή, η αφρικανική ήπειρος και η Ουκρανία. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Επιπλέον, θα πρέπει να χαρτογραφηθεί η ποικιλία των δράσεων και των πρωτοβουλιών που ήδη υφίστανται σε επίπεδο ευρωπαϊκών θεσμών και οργανισμών, εθνικών κρατών και πολλών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών των κρατών μελών, καθώς και στο πλαίσιο των διαφόρων διεθνών εταιρικών σχέσεων για τη δημιουργία μιας πλατφόρμας της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Είναι απαραίτητη μια σημαντική ειδική δομή εντός της ΕΥΕΔ, με επίκεντρο έναν «ειδικό απεσταλμένο της ΕΕ για τις πολιτιστικές σχέσεις», που θα χαράσσει μια ολοκληρωμένη πολιτική κατεύθυνση, θα διαθέτει τον αναγκαίο προϋπολογισμό και θα είναι ικανή να δικτυωθεί με τα κράτη μέλη και τους διάφορους οργανισμούς, καθώς και να παρέχει μέσα και μικρά χρηματοδοτικά κονδύλια στις αντιπροσωπείες της ΕΕ, για την ανάπτυξη δράσεων στις αντίστοιχες χώρες. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Ο πολιτισμός ως μέσο της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ της πολιτιστικής πολυμορφίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής με βάση την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη των δημιουργικών και πολιτιστικών βιομηχανιών, βρίσκεται εδώ και καιρό στην ημερήσια διάταξη των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Η ιδιαιτερότητα της πολιτιστικής διπλωματίας που έχει προσδιορίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ως μέσο δράσης στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής είναι να μην τίθενται προϋποθέσεις στην πολιτιστική συνεργασία και να προωθείται μια προσέγγιση που να υπερβαίνει την απλή διαφήμιση των πολιτιστικών παραγωγών από τα κράτη μέλη, προκειμένου να ευνοηθεί η κοινή χρήση ενός χώρου πολιτιστικών συμπαραγωγών με τις χώρες εταίρους στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ήδη το 2007, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με μια ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό σ’ έναν κόσμο παγκοσμιοποίησης (1), με στόχο επίσης να δοθεί στην πολιτιστική διάσταση σημαντικότερος ρόλος στις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ. Η προοπτική αυτή υποστηρίχθηκε σθεναρά από τα ψηφίσματα του Κοινοβουλίου του 2008 και του 2011, με ειδικό προϋπολογισμό 500 000 ευρώ για την υλοποίηση προπαρασκευαστικών ενεργειών για τον πολιτισμό στις διεθνείς σχέσεις το επόμενο έτος, με αποτέλεσμα μια σχετική μελέτη πλαισίου (2) το 2014. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει υποστηρίξει επανειλημμένα το διπλωματικό δυναμικό των πολιτιστικών σχέσεων, ιδίως στα συμπεράσματά του των ετών 2007, 2008, 2014 και 2015, καθώς και στα σχέδια δράσης της Επιτροπής από το 2014. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι προπαρασκευαστικές εργασίες της εν λόγω δεκαετίας τροφοδότησαν την κοινή ανακοίνωση του Ιουνίου 2016 (3) με τίτλο
  «Προς μια στρατηγική της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις»
  της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας. Στην ανακοίνωση αναφέρθηκαν τρεις τομείς εργασίας για την ανάπτυξη αυτής της στρατηγικής:






  — | Η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη με επίκεντρο τις πολιτιστικές πολιτικές, τον ρόλο των τοπικών αρχών στις πολιτιστικές πρωτοβουλίες και τους κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργικότητας στις χώρες εταίρους· |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

Η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη με επίκεντρο τις πολιτιστικές πολιτικές, τον ρόλο των τοπικών αρχών στις πολιτιστικές πρωτοβουλίες και τους κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργικότητας στις χώρες εταίρους·

| — | Ο διαπολιτισμικός διάλογος για την ειρήνη και τη σταθερότητα· |
| --- | --- |

—

Ο διαπολιτισμικός διάλογος για την ειρήνη και τη σταθερότητα·

| — | Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από φυσικές καταστροφές, ένοπλες συγκρούσεις και εμπορία έργων τέχνης, που χρηματοδοτούν επίσης τρομοκρατικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

—

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από φυσικές καταστροφές, ένοπλες συγκρούσεις και εμπορία έργων τέχνης, που χρηματοδοτούν επίσης τρομοκρατικές δραστηριότητες.

| 2.5. | Στην ανακοίνωση επισημαίνεται επίσης η ανάγκη προώθησης του προοδευτικού συντονισμού της δράσης των κρατών μελών, προκειμένου να ξεπεραστεί ο μεγάλος κατακερματισμός που υφίσταται, να ενισχυθεί ο ρόλος ορισμένων αντιπροσωπειών ως κόμβων της ΕΕ σε τρίτες χώρες, να ενισχυθεί η συνεργασία με το EUNIC (Εθνικό Ινστιτούτο Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης) ως εγγυητή των προνομίων των κρατών μελών στον πολιτιστικό τομέα, και να αξιοποιηθούν τα υφιστάμενα μέσα και κονδύλια χρηματοδότησης στους διάφορους τομείς. Δημιουργήθηκε επίσης μια πλατφόρμα πολιτιστικής διπλωματίας (4), προκειμένου να διευκολυνθεί ο προσδιορισμός των κατάλληλων προγραμμάτων και πόρων και ο συντονισμός των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εξέφρασε τη θέση της για την εν λόγω ανακοίνωση τον Μάιο του 2017 (5), δηλώνοντας την ισχυρή υποστήριξή της, αλλά και προσδιορίζοντας την ανάγκη για ένα βήμα προόδου, από ένα έγγραφο με τίτλο «Προς μια στρατηγική της ΕΕ» έως την υιοθέτηση και την επακόλουθη εφαρμογή μιας στρατηγικής και ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης. Το τελευταίο, όπως αναφέρθηκε, θα πρέπει να καλύπτει τέσσερις διαρθρωτικές ανάγκες: αποσαφήνιση της διακυβέρνησης σε επίπεδο ΕΕ· διασφάλιση του συντονισμού και της συμπληρωματικής στήριξης σε επίπεδο κρατών μελών· επεξήγηση των δημοσιονομικών πτυχών· και προώθηση δικτύων αλληλένδετων πολιτιστικών φορέων, ως εκπροσώπων μιας δυναμικής πολιτιστικής κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ ζήτησε επίσης να καταστεί η πολιτιστική διάσταση ο τέταρτος πυλώνας της στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη και να αναπτυχθούν κατάλληλα δίκτυα για τη συμμετοχή των διαφόρων οργανώσεων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και άλλων οργανώσεων σε διάφορα επίπεδα που δραστηριοποιούνται ήδη στον τομέα αυτόν. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα που εξέδωσε τον Ιούλιο του 2017 (6), τόνισε ότι η ανακοίνωση στερείται ουσιαστικότερης διάρθρωσης που να επιτρέπει την ανάπτυξη μιας πραγματικής στρατηγικής πολιτιστικής διπλωματίας της ΕΕ και τον προσδιορισμό των κατάλληλων πόρων. Η ΕτΠ εξέδωσε επίσης σημαντική γνωμοδότηση (7) τον Ιούνιο του 2017, υπενθυμίζοντας ιδίως τον καίριο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι πόλεις και τα τοπικά επίπεδα διακυβέρνησης στην ανάπτυξη δικτύων πολιτιστικής συνεργασίας σε επίπεδο γειτονιάς. Το θέμα αυτό εξετάστηκε σε βάθος από μια εκτενή μελέτη του ΕΚ το 2020 (8), η οποία καθόρισε μια πολυεπίπεδη στρατηγική για τις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Το Συμβούλιο, τον Μάιο του 2017, στα συμπεράσματά του συγκέντρωσε και επανέλαβε τις προτάσεις της Επιτροπής και πρότεινε επίσης τη σύσταση ομάδας «Φίλοι της Προεδρίας» ως οριζόντια πλατφόρμα για τη διευκόλυνση της εφαρμογής της στρατηγικής. Το Συμβούλιο επανήλθε επίσης στο θέμα της πολιτιστικής διπλωματίας, με τα σημαντικά του συμπεράσματα του Ιουνίου 2019 σχετικά με μια στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις και ένα πλαίσιο δράσης (9), τα συμπεράσματά του του Σεπτεμβρίου 2019 σχετικά με την πολιτιστική διάσταση της βιώσιμης ανάπτυξης (10), τα συμπεράσματά του του Μαΐου 2020 σχετικά με τη διαχείριση κινδύνων στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς (11) και τα συμπεράσματά του του Ιουνίου 2021 (12) σχετικά με μια προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την πολιτιστική κληρονομιά σε συγκρούσεις και κρίσεις. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Τέλος, στο ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης (13), που δημοσιεύθηκε μετά το ευρωπαϊκό έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς (2018), η Επιτροπή προσδιόρισε το έγγραφο «Πολιτιστική κληρονομιά για ισχυρότερες παγκόσμιες συμπράξεις: ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας» ως έναν από τους πέντε βασικούς πυλώνες της δράσης της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Παρατηρήσεις και προτάσεις

| 3.1. | Το προαναφερθέν πλαίσιο αναγνωρίζει συνεπώς το εύρος της επεξεργασίας, των κατευθυντήριων γραμμών, των προτάσεων και των αποφάσεων που έχουν συσσωρευτεί με την πάροδο των ετών καθώς και μια παγιωμένη πλέον συναίνεση που αναγνωρίζει τον πολιτισμό ως φορέα για την οικοδόμηση ταυτοτήτων και συνοχής, κινητήρια δύναμη της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και σημαντικό παράγοντα για την οικοδόμηση ειρηνικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας μεταξύ των λαών (η οποία αφορά τόσο τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όσο και τα πανεπιστήμια, τα πολιτιστικά κέντρα, τα μουσεία, τις πόλεις και άλλους ενδιάμεσους οργανισμούς).
  Σε αυτό προστίθεται η κοινή πεποίθηση που κερδίζει συνεχώς έδαφος ότι η έμφαση στην πολιτιστική διάσταση είναι σημαντική για την υλοποίηση της Ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

3.1.

Σε αυτό προστίθεται η κοινή πεποίθηση που κερδίζει συνεχώς έδαφος ότι η έμφαση στην πολιτιστική διάσταση είναι σημαντική για την υλοποίηση της Ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

| 3.2. | Ομοίως, ο πολιτισμός αποτελεί πλέον μέρος των κύριων μέσων συνεργασίας της ΕΕ, καθώς και πολλών διμερών συμφωνιών της ΕΕ με τρίτες χώρες, και ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών έργων υλοποιείται εδώ και πολλά χρόνια στο πλαίσιο της τεχνικής και οικονομικής βοήθειας της ΕΕ.
  Στόχοι αυτών των δράσεων είναι: η διατήρηση και η ανάκτηση χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς, η παραγωγή και η κυκλοφορία έργων τέχνης, η δημιουργία και η αποκατάσταση μουσείων, η ενίσχυση των ικανοτήτων των πολιτιστικών φορέων και των καλλιτεχνών σε τοπικό επίπεδο, η προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας τους μεταξύ των χωρών, η διοργάνωση σημαντικών πολιτιστικών εκδηλώσεων, η ευαισθητοποίηση του κοινού για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου βιώσιμου τουρισμού. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης την εμφάνιση και την ενίσχυση των πολιτιστικών βιομηχανιών στις χώρες εταίρους, ιδίως στον οπτικοακουστικό και τον κινηματογραφικό τομέα, καθώς και την προώθηση της τοπικής πρόσβασης στον πολιτισμό. |
| --- | --- |

3.2.

Στόχοι αυτών των δράσεων είναι: η διατήρηση και η ανάκτηση χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς, η παραγωγή και η κυκλοφορία έργων τέχνης, η δημιουργία και η αποκατάσταση μουσείων, η ενίσχυση των ικανοτήτων των πολιτιστικών φορέων και των καλλιτεχνών σε τοπικό επίπεδο, η προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας τους μεταξύ των χωρών, η διοργάνωση σημαντικών πολιτιστικών εκδηλώσεων, η ευαισθητοποίηση του κοινού για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου βιώσιμου τουρισμού. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης την εμφάνιση και την ενίσχυση των πολιτιστικών βιομηχανιών στις χώρες εταίρους, ιδίως στον οπτικοακουστικό και τον κινηματογραφικό τομέα, καθώς και την προώθηση της τοπικής πρόσβασης στον πολιτισμό.

| 3.3. | Ωστόσο, η δράση αυτή είναι περισσότερο κατακερματισμένη από ποτέ, δεν προβάλλεται συνολικά και στερείται αντιληπτού στρατηγικού οράματος,
  γεγονός που σημαίνει ότι δεν είναι σε θέση να αξιοποιήσει το πραγματικό δυναμικό της ως «φορέας» της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ που κερδίζει έδαφος συνεχώς και ως κινητήρια δύναμη των εταιρικών σχέσεων σε πολλά μέρη του κόσμου. Ένας πραγματικός κρυμμένος θησαυρός, το τεράστιο κεφάλαιο που περιλαμβάνει τις πρωτοβουλίες, που είτε υλοποιούνται είτε είναι πιθανό να ενεργοποιηθούν σε επίπεδο κρατών μελών, αλλά και έναν ευρύτατο κατάλογο τοπικών φορέων και θεσμών, καθώς και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, αποτελεί κρίσιμη μάζα που θα πρέπει να απελευθερωθεί. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Επιπλέον, δεν πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι, για να έχει νόημα, η πολιτιστική διπλωματία της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να νοηθεί και να αναπτυχθεί ως όργανο της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης, συνεπώς να είναι εφοδιασμένη με το απαραίτητο όραμα επιρροής, το οποίο στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντικατοπτρίζεται στην προώθηση του μοντέλου της ειρηνικής συνύπαρξης και ενσωμάτωσης των λαών, με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ελευθερίας καλλιτεχνικής έκφρασης σύμφωνα με τις αρχές της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Επιπλέον, ο πολιτισμός είναι προϊόν εργασίας, το οποίο αποτελεί τον πυλώνα στον οποίο οικοδομείται η Ευρώπη. Η εργασία επέτρεψε την ανάπτυξη της βιομηχανίας, έθεσε την Ευρώπη στο επίκεντρο του εμπορίου, διαμόρφωσε την ιστορία των ευρωπαϊκών πόλεων, επιτρέποντας τη χειραφέτηση των πληθυσμών της και ταυτόχρονα εγγυήθηκε την επιβεβαίωση των κοινωνικών δικαιωμάτων και του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Ο πολιτισμός της εργασίας πρέπει να συνεχίσει να βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής δράσης. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η πολιτιστική κληρονομιά, ως προς τις υλικές και άυλες διαστάσεις της, είναι από τη φύση της πολιτικά ευαίσθητη, εξαιρετικά πολύπλοκη και με υψηλό επίπεδο συμβολικών και συναισθηματικών εννοιών. Ως εκ τούτου, ενέχει υψηλό κίνδυνο πολιτικής χειραγώγησης, όσον αφορά την ιστορία της, τη συμμετοχή σε κάποια από τις συνιστώσες της κοινωνίας και τη χρήση της, ιδίως όταν πρόκειται για μειονότητες και σε περίπτωση συγκρούσεων. Ως εκ τούτου, η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να καταστεί φορέας συγκρούσεων αλλά και φορέας ειρήνης, συμφιλίωσης και κοινής ανάπτυξης. Αυτό δείχνει ξεκάθαρα τον δρόμο προς μια ισχυρή και συμπληρωματική διπλωματική συνιστώσα της προσέγγισης της ΕΕ για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ της 21ης Ιουνίου 2021, η οποία επικεντρώνεται κυρίως στην προστασία της κληρονομιάς σε συγκρούσεις και κρίσεις, επαναλαμβάνει τη φιλοδοξία να καταστεί η «πολιτιστική διπλωματία» σημαντικός φορέας ειρήνης και ανάπτυξης στο πλαίσιο της Κοινής Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Αναθέτει δε στην ΕΥΕΔ, στην Επιτροπή και σε όλους τους σχετικούς οργανισμούς και φορείς της ΕΕ να προετοιμάσουν συγκεκριμένες δράσεις προς την κατεύθυνση αυτή, μεταξύ άλλων μέσω της σύστασης ειδικής ομάδας, την οποία θα προωθεί η ΕΥΕΔ, και μέσω αιτήματος για ετήσια υποβολή εκθέσεων στο Συμβούλιο σχετικά με την επιτευχθείσα πρόοδο. Στο σημείο 8 των συμπερασμάτων τονίζεται η σημασία της ενίσχυσης όλων των αναγκαίων εταιρικών σχέσεων με συναφείς διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς, καθώς και με διακυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΟΚΠ). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να επαναληφθούν με αποφασιστικότητα όσα είχαν ήδη ζητηθεί στη γνωμοδότησή μας του 2017 και στο ίδιο το ψήφισμα του ΕΚ του 2017, δηλαδή να εγκριθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης, όπως έχει ήδη γίνει πρόσφατα σε ορισμένους άλλους τομείς δράσης της ΕΕ, και να καθοριστεί μια επιχειρησιακή δομή αναφοράς και τα αναγκαία χρηματοδοτικά κονδύλια, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε άλλα υφιστάμενα προγράμματα.
  Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να επικεντρωθεί ιδίως στις ακόλουθες πτυχές: στην ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών της ΕΕ και των εξωτερικών μέσων· στη συμπληρωματικότητα υλικής και άυλης κληρονομιάς· στη σχέση με την κλιματική αλλαγή ως πηγή κρίσης· στην ένταξη και την ενδυνάμωση τοπικών παραγόντων, γυναικών και νέων· στην κατάρτιση και στην ανταλλαγή γνώσεων· στη δικτύωση και στη σύνδεση με υφιστάμενα δίκτυα όπως το Erasmus Plus· στις διάφορες δυνατότητες ανάπτυξης συγκεκριμένης συνεργασίας και εταιρικής σχέσης μεταξύ των πολιτιστικών ιδρυμάτων της ΕΕ και των φορέων της ΟΚΠ σε αυτόν τον τομέα και των ομολόγων τους σε τρίτες χώρες· στην ενίσχυση της συνεργασίας με τους διάφορους υφιστάμενους περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς, ώστε ο πολιτισμός να καταστεί σημαντικός άξονας αυτών των συνεργειών.
  Πρωτίστως δε να αναπτυχθούν οι διασυνδέσεις μεταξύ των ακόλουθων διαστάσεων:






  — | Πολιτιστικών σχέσεων και βιώσιμης ανάπτυξης |
| --- | --- | --- |

3.8.

Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να επικεντρωθεί ιδίως στις ακόλουθες πτυχές: στην ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών της ΕΕ και των εξωτερικών μέσων· στη συμπληρωματικότητα υλικής και άυλης κληρονομιάς· στη σχέση με την κλιματική αλλαγή ως πηγή κρίσης· στην ένταξη και την ενδυνάμωση τοπικών παραγόντων, γυναικών και νέων· στην κατάρτιση και στην ανταλλαγή γνώσεων· στη δικτύωση και στη σύνδεση με υφιστάμενα δίκτυα όπως το Erasmus Plus· στις διάφορες δυνατότητες ανάπτυξης συγκεκριμένης συνεργασίας και εταιρικής σχέσης μεταξύ των πολιτιστικών ιδρυμάτων της ΕΕ και των φορέων της ΟΚΠ σε αυτόν τον τομέα και των ομολόγων τους σε τρίτες χώρες· στην ενίσχυση της συνεργασίας με τους διάφορους υφιστάμενους περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς, ώστε ο πολιτισμός να καταστεί σημαντικός άξονας αυτών των συνεργειών.

Πρωτίστως δε να αναπτυχθούν οι διασυνδέσεις μεταξύ των ακόλουθων διαστάσεων:

—

Πολιτιστικών σχέσεων και βιώσιμης ανάπτυξης

| — | Πολιτιστικών σχέσεων και κυκλικής οικονομίας |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων και κυκλικής οικονομίας

| — | Πολιτιστικών σχέσεων και ψηφιακής μετάβασης |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων και ψηφιακής μετάβασης

| — | Πολιτιστικών σχέσεων, ειρήνης και σταθερότητας |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων, ειρήνης και σταθερότητας

| — | Πολιτιστικών σχέσεων και προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ελευθερίας της έκφρασης |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων και προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ελευθερίας της έκφρασης

| — | Πολιτιστικών σχέσεων και μειονοτήτων, προστασίας και προώθησης των μειονοτικών πολιτισμών και γλωσσών |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων και μειονοτήτων, προστασίας και προώθησης των μειονοτικών πολιτισμών και γλωσσών

| — | Πολιτιστικών σχέσεων και προώθησης της ισότητας των φύλων. |
| --- | --- |

—

Πολιτιστικών σχέσεων και προώθησης της ισότητας των φύλων.

| 3.9. | Ενώ αυτό το σχέδιο προετοιμάζεται, με την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή όπως συνηθίζεται τώρα και με την ίδια έμφαση και συνάφεια που υιοθετήθηκε για αρκετά πρόσφατα σχέδια, είναι απαραίτητο να ενεργοποιηθεί αμέσως ένα σύνολο συγκεκριμένων δράσεων, ώστε να αποκτήσει τελικά ουσία η εντολή του Συμβουλίου καθώς και οι πολυάριθμες συστάσεις και προτάσεις των άλλων θεσμικών οργάνων που προαναφέρθηκαν προκειμένου να αναδειχθεί η διαδικασία αυτή. Ως παράδειγμα, αναφέρονται ορισμένες από αυτές. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.9.1. | Προστασία, αποκατάσταση και ανοικοδόμηση της κληρονομιάς σε περιοχές που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, σε περιοχές κρίσεων και συγκρούσεων, με βάση τις υφιστάμενες αποστολές ΚΠΑΑ —Αφγανιστάν, Ουκρανία, Γεωργία, Κοσσυφοπέδιο, Λιβύη, Παλαιστινιακά Εδάφη (Ραμάλα και Ράφα), Νίγηρας, Μάλι και Κέρας της Αφρικής (Σομαλία και Σομαλιλάνδη)— και προσαρμογή της εντολής τους όπου απαιτείται. Για τον σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να επενδύσουμε στον ενδοκοινοτικό και διεθνοτικό διάλογο, καθώς και, όπου χρειάζεται, στον διαθρησκευτικό διάλογο)· να καταστεί η ανοικοδόμηση και η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσο για την αναβίωση μιας κοινής μνήμης και την προώθηση της συμφιλίωσης αλλά και ένα μονοπάτι για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και βιώσιμων οικονομικών και τουριστικών δραστηριοτήτων· να αναπτυχθούν ικανότητες σε τοπικό επίπεδο, καθώς και βασικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες ή ακόμη και να αυξηθεί η χρήση της δορυφορικής χαρτογράφησης και των ψηφιακών εικόνων για την ανάπτυξη προληπτικών δράσεων. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | Ενίσχυση της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, που χρησιμοποιείται επίσης για τη χρηματοδότηση της διεθνούς τρομοκρατίας και είναι πολύ σημαντική σε περιοχές συγκρούσεων, σε συντονισμό με την Ευρωπόλ και την Interpol και αυξημένη εκπαίδευση της μεθοριακής αστυνομίας. |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.9.3. | Ανάπτυξη ειδικής δράσης για τις βιομηχανίες της δημιουργίας, ιδίως όσον αφορά τη σύγχρονη τέχνη και τις νέες τεχνολογίες, με ιδιαίτερη έμφαση στις νέες γενιές. Αυτός ο τομέας, όπου έχουν ήδη αναπτυχθεί ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες σε συνεργασία με τον ΠΟΕ, είναι σίγουρα ένας από τους πλέον υποσχόμενους δρόμους για τη δημιουργία βιώσιμης ανάπτυξης, πόσο μάλλον που θεωρείται ήδη σημαντικός στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας εταιρικής σχέσης με τις χώρες ΑΚΕ. Η αναμενόμενη δημιουργία ενός προσεχούς πολιτιστικού ιδρύματος ΑΚΕ και η πρόταση για μια μελλοντική πρώτη σύνοδο των υπουργών πολιτισμού ΑΚΕ-ΕΕ προσφέρουν ένα πολιτικό πλαίσιο μεγάλου ενδιαφέροντος, το οποίο πρέπει να έχει την προτεραιότητα που του αξίζει. Επίσης, προς αυτή την κατεύθυνση, το Creative Forum (δημιουργικό φόρουμ) 2021 (14) στη Λιουμπλιάνα, στο οποίο συμμετέχουν δημιουργικές επιχειρήσεις από ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου, έχει σχεδιαστεί για να συμβάλει στην πράσινη μετάβαση, στην κοινωνική καινοτομία και στην οικονομική ανάπτυξη, με ιδιαίτερη έμφαση στις βέλτιστες πρακτικές στη Νότια Μεσόγειο. |
| --- | --- |

3.9.3.

| 3.9.4. | Συστηματική χαρτογράφηση της ποικιλίας και του πλούτου των πρωτοβουλιών που έχουν ήδη αναληφθεί, σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός διαδραστικού χώρου ανοικτού στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και της ανάπτυξης νέων συνεργειών μεταξύ φορέων σε διάφορα επίπεδα και σε διασυνοριακό επίπεδο. Και τούτο με στόχο τη δημιουργία μιας πλατφόρμας της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις, σύμφωνα με άλλες επιτυχημένες πρωτοβουλίες που έχουν ήδη ξεκινήσει σε άλλους τομείς (βλέπε πλατφόρμα για την κυκλική οικονομία, το φεστιβάλ του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους κ.λπ.). Στον τομέα αυτόν, η ΕΟΚΕ, σε συνεργασία με τους σημαντικούς ευρωπαϊκούς πολιτιστικούς οργανισμούς, μπορεί σίγουρα να αποτελέσει ένα πολύτιμο και σταθερό θεσμικό φόρουμ. |
| --- | --- |

3.9.4.

| 3.9.5. | Δρομολόγηση πιλοτικών σχεδίων σε κάποιους συγκεκριμένους τομείς, σε συνδυασμό με τις πολιτικές προτεραιότητες που έχουν ήδη καθοριστεί σε καθεμία από αυτές τις περιφέρειες. Μερικά παραδείγματα, όπου η συντονισμένη δράση της ΕΕ μπορεί να κάνει τη διαφορά. |
| --- | --- |

3.9.5.

| 3.9.5.1. | Τα Δυτικά Βαλκάνια, κυρίως λόγω της προοπτικής ένταξής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι μια περιοχή στην οποία η πολιτιστική διάσταση αξίζει να αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό, για παράδειγμα με την παροχή στήριξης σε ένα περιφερειακό δίκτυο οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων με στόχο τη διατήρηση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς ως κοινής κληρονομιάς. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου, το θέμα της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς θα πρέπει να τεθεί στο υψηλότερο επίπεδο προτεραιότητας, δεδομένης της πολύ μεγάλης σημασίας του για την ταυτότητα των διαφόρων κοινοτήτων. Επίσης, θα πρέπει να παρασχεθεί υποστήριξη σε περιφερειακά έργα συνεργασίας στα οποία συμμετέχουν ιστορικοί τέχνης και ιστορικοί στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, προκειμένου να ξεπεραστούν οι αυξανόμενες τάσεις αναθεώρησης ή επαναγραφής της ιστορίας, με τη συναφή στρέβλωση της (πολλαπλής) ταυτότητας των ιστορικών μνημείων και τόπων πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτό περιλαμβάνει την ανάπτυξη ικανοτήτων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών θεσμικών οργάνων, για παράδειγμα μέσω προγραμμάτων αδελφοποίησης με μουσεία, ιδρύματα κ.λπ. από κράτη μέλη της ΕΕ· τη δρομολόγηση ενός προγράμματος EU-Western Balkans Heritage Champions, εμπνευσμένου από τη μεθοδολογία του υφιστάμενου «ILUCIDARE Champions Program», το οποίο δίνει τη δυνατότητα στους επαγγελματίες της ευρωπαϊκής κληρονομιάς και της κληρονομιάς των Δυτικών Βαλκανίων να ανταλλάσσουν εμπειρίες και βέλτιστες πρακτικές· τη χρήση του προγράμματος του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης για την ενθάρρυνση των νέων να συμμετάσχουν σε «εργοτάξια» αποκατάστασης της πολιτιστικής κληρονομιάς· επιπλέον, ένα ειδικό πρόγραμμα εθελοντισμού για την πολιτιστική κληρονομιά σε περιφερειακό επίπεδο (ανοιχτό τόσο για πολίτες της ΕΕ όσο και για πολίτες εκτός ΕΕ) θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην οικοδόμηση ενός ανανεωμένου πνεύματος αλληλεγγύης στην περιοχή. |
| --- | --- |

3.9.5.1.

| 3.9.5.2. | Μεσόγειος και Μέση Ανατολή. Πρόκειται ασφαλώς για μια περιοχή προτεραιότητας, όπου βρίθουν οι καταστάσεις συγκρούσεων όπου υπάρχει πληθώρα τόπων και πλούτου ανεκτίμητης πολιτιστικής κληρονομιάς, που μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της συμφιλίωσης, της ειρήνης, της ανασυγκρότησης ή ακόμη και της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς και στην πρόληψη νέων κρίσεων, με την επαναφορά πολύτιμων ενεργειών των τοπικών κοινοτήτων και παραδόσεων. Βεβαίως υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα για να συνεχιστεί και να ενισχυθεί το έργο που προωθήθηκε παλαιότερα από τη ΓΔ DEVCO
  στην περιοχή της Μοσούλης
  για τη διάσωση ταυτοτήτων που έχουν πληγεί σοβαρά και μιας κληρονομιάς που απειλείται με διασπορά, με την εκπαίδευση των πολιτιστικών φορέων και των τοπικών επαγγελματιών και την ανάπτυξη των σχετικών οικονομικών δραστηριοτήτων. Ανάλογη δραστηριότητα θα πρέπει να πραγματοποιηθεί και στη
  Συρία για την ανοικοδόμηση της Παλμύρας
  . Παρομοίως, στο πλαίσιο των περίπλοκων διαδικασιών στη
  Λιβύη
  , η τεράστια αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς αυτής της χώρας δεν μπορεί να υποτιμηθεί.
  Οι τοποθεσίες Sabrata, Leptis Magna, Cirene, Apollonia και Gadames
  έχουν αναγνωριστεί εδώ και καιρό ως οι πλέον απειλούμενες από την έναρξη της σύγκρουσης, με αγαθά τεράστιας αξίας που ενδέχεται να λεηλατηθούν από δίκτυα παράνομης διακίνησης.
  Η Ένωση για τη Μεσόγειο έχει προωθήσει, από το 2015, ένα
  ανεξάρτητο δίκτυο εμπειρογνωμόνων της Μεσογείου για την κλιματική αλλαγή
   (15), τα συμπεράσματα του οποίου είναι σημαντικά, καθώς και το
  στρατηγικό σχέδιο δράσης για την αστική ανάπτυξη με ορίζοντα το 2040
   (16). Ένα ειδικό έργο που θα πραγματοποιηθεί με την Ένωση για τη Μεσόγειο, με στόχο μια κοινή στρατηγική προστασίας των διαφόρων τοποθεσιών της υλικής κληρονομιάς, θα έχει υψηλή πολιτική αξία και θα διαφυλάξει όλες τις σχετικές τουριστικές και οικονομικές δραστηριότητες.
  Το κύριο σημείο αναφοράς είναι πλέον η τελική δήλωση της διάσκεψης των υπουργών Πολιτισμού της Μεσογείου, που πραγματοποιήθηκε στη Νάπολη στις 16 και 17 Ιουνίου 2022, με στόχο την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών και δράσεων για την προστασία και την ενίσχυση του πολιτισμού ως κοινού αγαθού της περιοχής και τη δρομολόγηση μιας «Διαδικασίας της Νάπολης» για την πολιτιστική συνεργασία στη Μεσόγειο (17). |
| --- | --- |

3.9.5.2.

Η Ένωση για τη Μεσόγειο έχει προωθήσει, από το 2015, ένα
  ανεξάρτητο δίκτυο εμπειρογνωμόνων της Μεσογείου για την κλιματική αλλαγή
   (15), τα συμπεράσματα του οποίου είναι σημαντικά, καθώς και το
  στρατηγικό σχέδιο δράσης για την αστική ανάπτυξη με ορίζοντα το 2040
   (16). Ένα ειδικό έργο που θα πραγματοποιηθεί με την Ένωση για τη Μεσόγειο, με στόχο μια κοινή στρατηγική προστασίας των διαφόρων τοποθεσιών της υλικής κληρονομιάς, θα έχει υψηλή πολιτική αξία και θα διαφυλάξει όλες τις σχετικές τουριστικές και οικονομικές δραστηριότητες.

Το κύριο σημείο αναφοράς είναι πλέον η τελική δήλωση της διάσκεψης των υπουργών Πολιτισμού της Μεσογείου, που πραγματοποιήθηκε στη Νάπολη στις 16 και 17 Ιουνίου 2022, με στόχο την ανάπτυξη κοινών στρατηγικών και δράσεων για την προστασία και την ενίσχυση του πολιτισμού ως κοινού αγαθού της περιοχής και τη δρομολόγηση μιας «Διαδικασίας της Νάπολης» για την πολιτιστική συνεργασία στη Μεσόγειο (17).

| 3.9.5.3. | Η σημασία του πολιτισμού στην αφρικανική ήπειρο δεν είναι σίγουρα ένα νέο γεγονός, αλλά ήταν συχνά πολύ περιθωριακό, τόσο στις πολιτικές σχέσεις όσο και ως προς τον συγκεκριμένο χαρακτήρα των έργων και των επενδύσεων. Ωστόσο, δεν λείπουν τα παραδείγματα ορθών πρακτικών, μια αυξανόμενη προτεραιότητα στην κοινότητα ΑΚΕ και οι δυνατότητες για σχέσεις με την Αφρικανική Ένωση. Σημείο αναφοράς είναι σίγουρα το Μουσείο Μαύρων Πολιτισμών στο Ντακάρ, έργο του πρώτου Προέδρου της Σενεγάλης Léopold Sédar Senghor, που εγκαινιάστηκε στα τέλη του 2018 και αποτελεί κύριο κόμβο πολιτιστικών ανταλλαγών ολόκληρης της ηπείρου, που συνδέεται με την προοπτική της Αφρικανικής Αναγέννησης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται σίγουρα η Τιγραία, περιοχή συγκρούσεων σήμερα και πολύ σοβαρής ανθρωπιστικής έκτακτης ανάγκης, που φιλοξενεί μια τεράστια πολιτιστική κληρονομιά και είναι το λίκνο της θρησκείας των Κοπτών, με τα σημαντικά μοναστήρια και τις εκκλησίες της.
  Η Αφρική είναι επίσης η ήπειρος με τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων και εκτοπισθέντων στον κόσμο: πρέπει να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στην πολιτιστική διάσταση αυτών των πληθυσμιακών ομάδων, να γίνουν γνωστές οι ιστορίες τους, αλλά και να ενισχυθεί η ικανότητα διατήρησης των παραδόσεων για να καταστούν η βάση για την επανεκκίνηση και την ανοικοδόμηση. Ομοίως, ένα άλλο ζήτημα είναι η πολιτιστική διάσταση των σχέσεων με τις αντίστοιχες κοινότητες της διασποράς, που είναι πολυάριθμες και μπορούν να γίνουν μοχλοί ανάπτυξης.
  Τέλος, η βιομηχανία της μόδας, ειδικά σε επίπεδο βιοτεχνίας και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, γνωρίζει εκρηκτική ανάπτυξη στην ήπειρο και δεν είναι μόνο φορέας οικονομικής ευημερίας και εργασίας, αλλά και δημιουργός ταυτότητας και υπερηφάνειας για τη δημιουργικότητα της ηπείρου. Τα συγκεκριμένα έργα, τόσο όσον αφορά την εκπαίδευση όσο και τις εταιρικές σχέσεις μεταξύ οικονομικών φορέων από τις δύο ηπείρους, πρέπει οπωσδήποτε να ενισχυθούν. |
| --- | --- |

3.9.5.3.

Η Αφρική είναι επίσης η ήπειρος με τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων και εκτοπισθέντων στον κόσμο: πρέπει να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στην πολιτιστική διάσταση αυτών των πληθυσμιακών ομάδων, να γίνουν γνωστές οι ιστορίες τους, αλλά και να ενισχυθεί η ικανότητα διατήρησης των παραδόσεων για να καταστούν η βάση για την επανεκκίνηση και την ανοικοδόμηση. Ομοίως, ένα άλλο ζήτημα είναι η πολιτιστική διάσταση των σχέσεων με τις αντίστοιχες κοινότητες της διασποράς, που είναι πολυάριθμες και μπορούν να γίνουν μοχλοί ανάπτυξης.

Τέλος, η βιομηχανία της μόδας, ειδικά σε επίπεδο βιοτεχνίας και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, γνωρίζει εκρηκτική ανάπτυξη στην ήπειρο και δεν είναι μόνο φορέας οικονομικής ευημερίας και εργασίας, αλλά και δημιουργός ταυτότητας και υπερηφάνειας για τη δημιουργικότητα της ηπείρου. Τα συγκεκριμένα έργα, τόσο όσον αφορά την εκπαίδευση όσο και τις εταιρικές σχέσεις μεταξύ οικονομικών φορέων από τις δύο ηπείρους, πρέπει οπωσδήποτε να ενισχυθούν.

| 3.9.5.4. | Θα αναπτυχθεί ειδική πρωτοβουλία για την Ουκρανία, λαμβανομένης υπόψη της τεράστιας καταστροφής της πολιτιστικής κληρονομιάς σε πολλές περιοχές της χώρας, που έχει ήδη αναφερθεί. Τα ευρωπαϊκά μουσεία θα μπορούσαν να οργανώσουν έρανο για τη στήριξη της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς και τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη χρηματοδότηση έργων αποκατάστασης. Το πιλοτικό σχέδιο του ΕΚ για τους ευρωπαϊκούς πολιτιστικούς χώρους θα μπορούσε να επικεντρωθεί στην Ουκρανία με την ίδρυση στο Κίεβο ενός Ευρωπαϊκού Οίκου Πολιτισμού με τη μορφή βιβλιοθήκης ή άλλου πολιτιστικού χώρου που διοργανώνει η EUNIC σε συνεργασία με την ΕΥΕΔ. |
| --- | --- |

3.9.5.4.

| 3.9.5.5. | Θα δρομολογηθούν επίσης ειδικές δράσεις προκειμένου να δοθεί ένα δυτικό θετικό μήνυμα ειρήνης και σεβασμού στους λαούς της Ρωσίας και της Λευκορωσίας, καθώς και στον πολιτισμό της Ρωσίας, με στόχο την εξάρθρωση της προπαγάνδας του Πούτιν. |
| --- | --- |

3.9.5.5.

| 3.9.6. | Συντονισμός με το Συμβούλιο της Ευρώπης, το οποίο εφαρμόζει ήδη ευρωπαϊκές πολιτιστικές πολιτικές, όπως το πρόγραμμα «διαδρομές πολιτιστικής κληρονομιάς», με την Unesco, το ICCROM και το ICOM, ενισχύοντας την πολυμερή συνεργασία ενόψει της Παγκόσμιας διάσκεψης της Unesco για τις πολιτιστικές πολιτικές και τη βιώσιμη ανάπτυξη — MONDIACULT 2022, η οποία έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στο Μεξικό από τις 28 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2022. |
| --- | --- |

3.9.6.

| 3.9.7. | Εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών για μια πολιτική αποκατάστασης κλεμμένων έργων τέχνης και για την ανάπτυξη ικανοτήτων σε χώρες και μουσεία που υποδέχονται τα προαναφερθέντα έργα, με σκοπό την ανασυγκρότηση πολιτισμών που έχουν πέσει θύματα λαφυραγωγιών και κλοπών. Η ανάγκη επαναπατρισμού αυξάνεται στην περίπτωση αρχαιοτήτων ιδιαίτερης σημασίας για την ανθρωπότητα που έχουν απομακρυνθεί από το έδαφος ενός κράτους κατά τρόπο που επηρεάζει αρνητικά το μνημείο ή το ευρύτερο αρχαιολογικό περιβάλλον, τόσο λόγω των θεμελιωδών αρχών του δικαίου για την πολιτιστική κληρονομιά όσο και λόγω της ανάγκης αποκατάστασης της ακεραιότητας του μνημείου στο ιστορικό, πολιτιστικό και φυσικό του πλαίσιο. Η αρχή αυτή εκφράζεται επίσης στη σύμβαση της Unesco του 1970 για τα πολιτιστικά αγαθά, η οποία διευκολύνει τον διεθνή επαναπατρισμό καταπολεμώντας τις αρχαιολογικές λεηλασίες, το παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων και το λαθρεμπόριο θησαυρών τέχνης. Μερικά παραδείγματα είναι οι Native American Graves, τα Μπρούντζινα του Μπενίν, το άγαλμα του Master Zhang Gong και τα γλυπτά του Παρθενώνα. |
| --- | --- |

3.9.7.

| 3.9.8. | Ενίσχυση της ανάπτυξης ικανοτήτων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιείται στον πολιτιστικό τομέα και των διεθνών πολιτιστικών σχέσεων σε κάθε χώρα, με την υποστήριξη της ανάπτυξης ανεξάρτητων και κυρίως τοπικών οργανώσεων. |
| --- | --- |

3.9.8.

| 3.10. | Μια τέτοια επιχείρηση δεν μπορεί να ευοδωθεί χωρίς τη δημιουργία σημαντικής ειδικής δομής εντός της ΕΥΕΔ, σε δίκτυο με άλλες αρμόδιες ΓΔ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μια δομή γύρω από έναν «ειδικό απεσταλμένο της ΕΕ για τις πολιτιστικές σχέσεις» με στόχο την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης, αναγνωρισμένης και ισχυρής πολιτικής κατεύθυνσης, καθώς και τη δικτύωση και τον συνολικό αναπροσανατολισμό του προαναφερθέντος σχεδίου δράσης.
  Ο προϋπολογισμός που θα διατεθεί για τη δομή αυτή πρέπει πάνω από όλα να εγγυάται αυτή τη λειτουργία.
  Πρέπει δε να συνοδεύεται από ένα δίκτυο πολιτιστικών σημείων επαφής στις διάφορες αντιπροσωπείες της ΕΕ, με βάση τις διάφορες πολιτικές προτεραιότητες, αλλά πάντα με έναν αναγνωρίσιμο βασικό πυλώνα για μια ειρηνοποιό Ευρώπη. Στη συνέχεια, θα πρέπει να διατεθούν στις αντιπροσωπείες της ΕΕ ειδικά κονδύλια για πολιτιστικές δράσεις επιτόπου. |
| --- | --- |

3.10.

Ο προϋπολογισμός που θα διατεθεί για τη δομή αυτή πρέπει πάνω από όλα να εγγυάται αυτή τη λειτουργία.

Πρέπει δε να συνοδεύεται από ένα δίκτυο πολιτιστικών σημείων επαφής στις διάφορες αντιπροσωπείες της ΕΕ, με βάση τις διάφορες πολιτικές προτεραιότητες, αλλά πάντα με έναν αναγνωρίσιμο βασικό πυλώνα για μια ειρηνοποιό Ευρώπη. Στη συνέχεια, θα πρέπει να διατεθούν στις αντιπροσωπείες της ΕΕ ειδικά κονδύλια για πολιτιστικές δράσεις επιτόπου.

| 3.11. | Τέλος, προκειμένου να συνδεθεί η πολιτιστική διάσταση στις διεθνείς σχέσεις της ΕΕ με την προοπτική μιας ψηφιακής και βιώσιμης μετάβασης, πρέπει να ενσωματωθούν σαφείς αρχές ποιότητας για τις πολιτιστικές επενδύσεις σε κάθε δράση που αναπτύσσεται στις χώρες εταίρους. Για παράδειγμα, στην περίπτωση επενδύσεων σε υλική κληρονομιά, πρέπει να περιλαμβάνονται οι αρχές του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους (βιωσιμότητα, αισθητική, συμπεριληπτικότητα) και του συστήματος ποιότητας Davos Baukultur. |
| --- | --- |

3.11.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2007) 242 final.

1

(2)  Engaging the World: Towards Global Cultural Citizenship (europa.eu).

2

(3)  JOIN(2016) 029 final.

3

(4)  Cultural Relations Platform (Πλατφόρμα πολιτιστικών σχέσεων) (cultureinexternalrelations.eu).

4

(5)  Προς μια στρατηγική της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις (EE C 288 της 31.8.2017, σ. 120).

5

(6)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, με θέμα «Προς μια στρατηγική της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις» (EE C 334 της 19.9.2018, σ. 112).

6

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Προς μια στρατηγική της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις» (EE C 207 της 30.6.2017, σ. 95).

7

(8)  Towards a multi-level strategy for EU external cultural relations [Προς μια πολυεπίπεδη στρατηγική για τις εξωτερικές πολιτιστικές σχέσεις της ΕΕ] (διαθέσιμη στην Υπηρεσία Εκδόσεων της ΕΕ, op.europa.eu).

8

Towards a multi-level strategy for EU external cultural relations

(9)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις και πλαίσιο δράσης (EE C 192 της 7.6.2019, σ. 6).

9

(10)  Ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με την πολιτιστική διάσταση της βιώσιμης ανάπτυξης (EE C 410 της 6.12.2019, σ. 1).

10

(11)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη διαχείριση των κινδύνων στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς (EE C 186 της 5.6.2020, σ. 1).

11

(12)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για μια ενωσιακή προσέγγιση στην πολιτιστική κληρονομιά σε συγκρούσεις και κρίσεις (21.6.2021).

12

(13)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης για την πολιτιστική κληρονομιά [SWD(2018) 491 final της 5.12.2018], σ. 29.

13

(14)  Future Unlocked! (Το μέλλον απελευθερώνεται) — Τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας ως παράγοντες αλλαγής (creativeforum.si).

14

Future Unlocked!

— Τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας ως παράγοντες αλλαγής (creativeforum.si)

(15)  https://www.medecc.org/

15

(16)  Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 — Union for the Mediterranean — UfM (ufmsecretariat.org) [Προς ένα νέο στρατηγικό σχέδιο δράσης για την αστική ανάπτυξη της ΕγΜ 2040 — Ένωση για τη Μεσόγειο — ΕγΜ].

16

Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 — Union for the Mediterranean

(17)  https://cultura.gov.it/medculture

17

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/130 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/130

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πολυμερές διαιτητικό δικαστήριο επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών: αξιολόγηση της διαδικασίας της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL) και των επιτευγμάτων της υπό το φως των συστάσεων της κοινωνίας των πολιτών»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 75/18)

| Εισηγητής: | ο κ. Christophe QUAREZ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Christophe QUAREZ

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 14.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 176/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας:

20.1.2022

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

14.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

176/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τάσσεται υπέρ της δημιουργίας ενός αποτελεσματικού και λειτουργικού διεθνούς συστήματος προστασίας των επενδύσεων το οποίο θα περιλαμβάνει μηχανισμό για την επίλυση των διαφορών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ανέκαθεν συμφωνούσε με τις επικρίσεις όσον αφορά το σύστημα επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους που προβλέπεται στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες. Οι επικρίσεις αυτές, τις οποίες έχει διατυπώσει η κοινωνία των πολιτών, αφορούν κυρίως ζητήματα θεμιτού χαρακτήρα, συνέπειας και διαφάνειας του συγκεκριμένου συστήματος διαιτησίας. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει την εντολή που έχει δοθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαπραγματευθεί, υπό την αιγίδα της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL), την πιθανή ίδρυση πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου. Ωστόσο, διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, οι υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις επικεντρώνονται περισσότερο σε διαδικαστικά παρά σε ουσιαστικά ζητήματα. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Κατά τα πέντε έτη αυτής της πρώτης πολυμερούς διαδικασίας μεταρρύθμισης του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος, με εξαίρεση την κατάρτιση κώδικα δεοντολογίας για τους διαιτητές, οι λεπτομέρειες του οποίου δεν έχουν ακόμη καθοριστεί. Οι συζητήσεις που αφορούν την πτυχή της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, κεντρικό στοιχείο της οποίας αποτελεί η ίδρυση μόνιμου δικαστηρίου, δεν έχουν καταλήξει σε λύση με την οποία να συμφωνούν όλα τα κράτη μέλη της UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ελλείψει συναίνεσης μεταξύ των κρατών μελών στους σχετικούς διεθνείς οργανισμούς, δεν προβλέπεται προς το παρόν αναθεώρηση του ουσιαστικού δικαίου. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει τη μεταρρύθμιση των ζητημάτων ουσιαστικού δικαίου, παράλληλα με τους διαδικαστικούς κανόνες. Μεταξύ των ουσιαστικών ζητημάτων, οι ασαφείς ή υπερβολικά ευρείες διατάξεις περί δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης θα πρέπει να περιορίζονται στην απαγόρευση των διακρίσεων και την άμεση απαλλοτρίωση ως ουσιώδη στοιχεία της προστασίας των επενδύσεων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθεί μέριμνα έτσι ορισμένα από τα πιο διατομεακά ζητήματα να παραμείνουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένων του αποτρεπτικού χαρακτήρα του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, της εξάντλησης των εθνικών ένδικων μέσων και της πρόσβασης τρίτων, όπως οι τοπικές κοινότητες που επηρεάζονται από τις επενδύσεις. Η διαδικασία πρέπει έχει ουσιώδη αποτελέσματα που κάνουν τη διαφορά και δεν πρέπει να περιοριστεί σε ήσσονος σημασίας προσαρμογές του ισχύοντος συστήματος διαιτησίας —οι οποίες ενδεχομένως να θεωρούνται επιτυχείς— για την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μεταρρύθμιση των διαδικαστικών κανόνων (ιδίως όσον αφορά τη διαφάνεια, τους δεοντολογικούς κανόνες, την πρόσβαση σε διαιτησία ή το κόστος της) διανοίγει ωστόσο το δρόμο για μια συζήτηση σχετικά με τη μεταρρύθμιση των κανόνων ουσιαστικού δικαίου. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να εμπίπτουν στην έννοια του amicus curiae (1) παρεμβάσεις τρίτων μερών από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (όπως κάτοικοι της περιοχής, εργαζόμενοι, συνδικαλιστικές οργανώσεις, περιβαλλοντικές ομάδες ή καταναλωτές) και να διασφαλισθεί ότι οι εν λόγω παρεμβάσεις τυγχάνουν της δέουσας προσοχής από τους δικαστές. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις εργασίες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που αφορούν στον συνυπολογισμό των ζητημάτων βιώσιμης ανάπτυξης στις επενδυτικές συμφωνίες, επιθυμεί όμως να συμπληρωθούν οι εν λόγω εργασίες με συνεκτίμηση των κοινωνικών ζητημάτων, και δη να αναχθεί η δέουσα επιμέλεια σε κριτήριο επιλεξιμότητας για τους ξένους επενδυτές. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένως (ιδίως στη γνωμοδότηση REX/501 με θέμα τη δημιουργία πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου (2)) ότι το πολυμερές επενδυτικό δικαστήριο ουδόλως πρέπει να υπονομεύει την ικανότητα της ΕΕ και των κρατών μελών της να τηρούν τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχουν βάσει διεθνών συμφωνιών που αφορούν το περιβάλλον, τα δικαιώματα του ανθρώπου, τα δικαιώματα των εργαζομένων και, βεβαίως, την προστασία των καταναλωτών. Πρέπει επίσης να προβλεφθούν διαδικαστικές εγγυήσεις έναντι των προσφυγών κατά της εθνικής νομοθεσίας που εξυπηρετεί το κοινό συμφέρον· η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με την εισαγωγή ρήτρας προτεραιότητας (3), καθώς και εξαίρεσης για λόγους κοινού συμφέροντος. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, παρά το γεγονός ότι οι εργασίες της ομάδας εργασίας ΙΙΙ της UNCITRAL επικεντρώνονται σε ζητήματα διαδικασίας, αυτό ενδέχεται να έχει θετικά αποτελέσματα μελλοντικά, οδηγώντας σε σαφέστερη και πιο σταθερή νομολογία, πράγμα που θα διευκολύνει επίσης τη μεταρρύθμιση του ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόζεται στις επενδυτικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, σύμφωνα τόσο με το εθιμικό διεθνές δίκαιο όσο και με το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ιδιώτες οφείλουν να προσφεύγουν πρώτα στα εθνικά δικαστήρια, προτού κινήσουν διεθνείς διαδικασίες κατά ενός κράτους, εκφράζει ωστόσο τη λύπη της για το γεγονός ότι το διεθνές δίκαιο των επενδύσεων δεν απαιτεί εν γένει την εξάντληση των εγχώριων ένδικων μέσων. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το σύστημα αυτό αποδεικνύεται ότι εισάγει δυσμενείς διακρίσεις εις βάρος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), δεδομένων των περιορισμένων οικονομικών τους μέσων. Επομένως, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει, στο πλαίσιο της διαδικασίας της UNCITRAL, το ζήτημα της εξάντλησης των εθνικών ένδικων μέσων πριν από οιαδήποτε διεθνή προσφυγή. Το σύστημα επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους θα πρέπει να αναγνωρίζεται ως έκτακτη προσφυγή. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το αίτημά της να συμμετάσχει πιο ενεργά στις εργασίες της UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη επίτευξης συνοχής μεταξύ των φιλόδοξων στόχων βιώσιμης ανάπτυξης που έχει θέσει η ΕΕ και του πλαισίου για τη μεταρρύθμιση του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους. Οι σχετικές με επενδύσεις συμφωνίες που δεν έχουν σχεδιασθεί σωστά μπορούν να εμποδίσουν την πρόοδο, ενώ εκείνες που έχουν σχεδιασθεί σωστά μπορούν να βοηθήσουν τις κοινωνίες να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες προκλήσεις. Πρέπει να αναπτύξουμε ένα νέο μοντέλο για τη διεθνή ρύθμιση των επενδύσεων, το οποίο θα καλύπτει το σημαντικό χάσμα μεταξύ αφενός, του συστήματος επενδύσεων και, αφετέρου, των ανθρωπίνων και εργασιακών δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους είναι μηχανισμός που περιλαμβάνεται σε πολλές συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών και διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες για τη διευθέτηση διαφορών που αφορούν την εφαρμογή των συμφωνιών προστασίας των επενδύσεων. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Πρόκειται για ένδικο βοήθημα ενώπιον ιδιωτικού διαιτητικού δικαστηρίου, το οποίο ασκείται από αλλοδαπό επενδυτή προερχόμενο από συμβαλλόμενο κράτος εναντίον ενός κράτους που δεν τηρεί τις διατάξεις της συγκεκριμένης συμφωνίας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ένας εκ των διαιτητών ορίζεται από την επιχείρηση, άλλος ένας από το κράτος, ο δε τρίτος εξ αυτών ορίζεται από τον Γενικό Γραμματέα του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ασχοληθεί επανειλημμένως με τα ζητήματα που θέτει η επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους (4). Επομένως, στόχος της παρούσας γνωμοδότησης δεν είναι να αναλύσει όλα τις ατέλειες και τα ζητήματα της διαιτησίας γα την επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους, αλλά να διερευνήσει τη διαδικασία μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού του συγκεκριμένου τρόπου επίλυσης διαφορών που βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση στη UNCITRAL —και στην οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο— καθώς και να τοποθετηθεί επ’ αυτής. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Το σύστημα επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών επικρίσεων τα τελευταία χρόνια, οι δε φωνές υπέρ της μεταρρύθμισης των επενδυτικών συμφωνιών αυξάνονται σταθερά, σε σχέση με την υπονόμευση του δικαιώματος των κρατών να νομοθετούν και την αμφισβήτηση της δημοκρατικής νομιμότητας, την παράβαση των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών προτύπων (υγειονομικών, φυτοϋγειονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών) ή την ουδετερότητα και την ανεξαρτησία των διαιτητών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Τα προβλήματα που εντοπίζονται συχνότερα αφορούν την έλλειψη διαφάνειας στις επενδυτικές διαφορές, την έλλειψη συνοχής και προβλεψιμότητας των διαιτητικών αποφάσεων, τον ρόλο και την ανεξαρτησία των διαιτητών, τις αμφιβολίες σχετικά με τη νομιμότητά τους και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των αποφάσεων ως προς τις ρυθμιστικές εξουσίες του κράτους. Το αποτρεπτικό αποτέλεσμα αναφέρεται κυρίως στο γεγονός ότι τα κράτη ενδέχεται να αποθαρρυνθούν από τη θέσπιση νομοθεσίας, η οποία εξυπηρετεί εξ ορισμού το κοινό συμφέρον, λόγω του φόβου ότι θα εκτεθούν, εις βάρος των πολιτών και των φορολογουμένων τους, στην ευθύνη που απορρέει από επενδυτική συμφωνία και στο ενδεχόμενο να υποχρεωθούν τα κράτη να καταβάλουν μεγάλα ποσά σε αλλοδαπούς επενδυτές σε περίπτωση ένδικης διαφοράς. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Οι επικρίσεις αφορούν επίσης συχνά τις ρήτρες του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους που περιλαμβάνουν ασαφείς έννοιες όπως η «δίκαιη και ισότιμη μεταχείριση» και η «έμμεση απαλλοτρίωση», οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε έλλειψη ασφάλειας δικαίου και σε πιθανή κατάχρηση. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ομοίως, η αρχή της μη άσκησης έφεσης ή προσφυγής ακυρώσεως ή επανεξετάσεως, εκτός αντίθετης συμφωνίας, θίγει το δικαίωμα πραγματικής δικαστικής προσφυγής. Τις αδυναμίες των παραδοσιακών συστημάτων επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους έχουν εκμεταλλευθεί οι επενδυτές τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα την άνευ προηγουμένου αύξηση των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, καθώς και τη σημαντική αύξηση των απαιτούμενων από τους επενδυτές ποσών και τα υψηλά δικαστικά έξοδα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Χρειάζεται απαραιτήτως να μεταρρυθμιστούν ριζικά οι μηχανισμοί επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, δεδομένου ότι σημερινά ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή (για την οποία χρειάζεται μια δίκαιη για τους εργαζομένους μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών), η πανδημία COVID-19, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (συμπεριλαμβανομένης της έννοιας της αξιοπρεπούς εργασίας), μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω εθνικών και διεθνών επενδύσεων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη για ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό και λειτουργικό διεθνές σύστημα προστασίας των επενδύσεων με επίλυση των διαφορών, αλλά και για την επίτευξη συνέπειας μεταξύ των φιλόδοξων στόχων βιώσιμης ανάπτυξης της ΕΕ και του πλαισίου για τη μεταρρύθμιση του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους. Οι σχετικές με επενδύσεις συμφωνίες που δεν έχουν σχεδιασθεί σωστά μπορούν να εμποδίσουν την πρόοδο, ενώ εκείνες που έχουν σχεδιασθεί σωστά μπορούν να βοηθήσουν τις κοινωνίες να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες προκλήσεις. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Τα διακυβεύματα σε επίπεδο ΕΕ

| 4.1. | Οι επικρίσεις του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να το αντικαταστήσει το 2015 με τη δημιουργία μόνιμου οργάνου επίλυσης επενδυτικών διαφορών, ειδικά σχεδιασμένου για να ανταποκριθεί στις προαναφερόμενες ανησυχίες. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Σημειωτέον ότι, με τη δημιουργία ενός πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποβλέπει αποκλειστικά στα διαδικαστικά ζητήματα που συνδέονται με την επίλυση διαφορών, αλλά δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις επικρίσεις επί της ουσίας που διατυπώνονται κατά του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Βάσει της σημερινής μεταρρυθμιστικής προσέγγισης, ουσιαστικά ζητήματα, όπως π.χ. το ζήτημα του εφαρμοστέου ουσιαστικού δικαίου ή των κανόνων ερμηνείας, συμπεριλαμβανομένης της συνοχής με άλλες διεθνείς υποχρεώσεις [λόγου χάρη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) ή από τις συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών], μπορούν να εξεταστούν μόνον στο πλαίσιο των επενδυτικών συμφωνιών που θα κληθεί να εφαρμόσει το πολυμερές επενδυτικό δικαστήριο. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει επομένως την ανησυχία ότι, ακόμη κι εάν υπάρξει συμφωνία για ένα νέο σύστημα επίλυσης διαφορών σε πολυμερές επίπεδο, αυτό δεν θα επιλύσει το ουσιαστικό ζήτημα των διμερών συμφωνιών προστασίας των επενδύσεων οι οποίες περιλαμβάνουν ασαφείς ή υπερβολικά ευρείες διατάξεις που αφήνουν περιθώριο για κατάχρηση (όπως αυτές για τη δίκαιη και ισότιμη μεταχείριση όπως και για την έμμεση απαλλοτρίωση, που μνημονεύθηκαν παραπάνω). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του να περιορισθούν οι διατάξεις περί δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης αποκλειστικά στην απαγόρευση των διακρίσεων και την άμεση απαλλοτρίωση και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη όχι μόνο τα διαδικαστικά στοιχεία, αλλά και τα ζητήματα που άπτονται του εφαρμοστέου ουσιαστικού δικαίου. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Οι ακριβείς λεπτομέρειες λειτουργίας του πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου (όπως η σύνθεσή του, ο προϋπολογισμός του, η δυνατότητα υποστήριξης των εργασιών του από γραμματεία κ.λπ.) θα εξαρτηθούν από την έκβαση των επικείμενων διαπραγματεύσεων μεταξύ των χωρών που θα υιοθετήσουν το νέο σύστημα. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Η ανάγκη για μια προσέγγιση συμβατής με τους στόχους περί βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης

| 5.1. | Η σημερινή αντίληψη του κοινού, ακόμη και των ειδικών, είναι ότι υπάρχει σημαντικό χάσμα μεταξύ της προστασίας των επενδύσεων —η οποία είναι νομικά δεσμευτική και περιλαμβάνει δεσμευτικά νομικά μέσα για την επιβολή της— και της προάσπισης των ανθρωπίνων, κοινωνικών, περιβαλλοντικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων υγείας, των οποίων τα διεθνή συστήματα προστασίας είναι είτε εν μέρει δεσμευτικά είτε καθόλου δεσμευτικά, ή, εάν είναι δεσμευτικά, δεν περιλαμβάνουν μέσα για την ορθή επιβολή τους. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Στη συζήτηση με θέμα τη μεταρρύθμιση του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ο νέος τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσεγγίζει τα θέματα της εφαρμογής και της επιβολής των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ, και με τον οποίο αναθεωρείται το σχέδιο δράσης 15 σημείων του 2018 (5). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανάληψη από τον ΟΟΣΑ μιας πρωτοβουλίας (6) για το μέλλον των επενδυτικών συμφωνιών, η οποία διερευνά πώς θα μπορούν να απαντώνται στις μελλοντικές συμφωνίες τα ζητήματα που εντοπίζονται ανωτέρω και πώς θα μπορούσαν να αντληθούν ιδέες για μεταρρυθμίσεις. Η κρίσιμη ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πρωτοβουλίας. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί να συμπληρωθούν οι εν λόγω εργασίες με τη συνεκτίμηση των κοινωνικών ζητημάτων, και ιδίως να αναχθεί η δέουσα επιμέλεια σε κριτήριο επιλεξιμότητας για τους ξένους επενδυτές. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Οι εργασίες του ΟΟΣΑ περιλαμβάνουν σημαντικά ορόσημα από τη Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ποιότητα των άμεσων ξένων επενδύσεων εις όφελος της βιώσιμης ανάπτυξης (7), η οποία εγκρίθηκε από τους υπουργούς του ΟΟΣΑ τον Ιούνιο του 2022. Είναι το πρώτο πολυμερές μέσο που βοηθά τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να ενισχύσουν τη θετική συμβολή των διεθνών επενδύσεων στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης. Συμπληρώνεται από τη δέσμη εργαλείων για την ποιότητα των άμεσων ξένων επενδύσεων (8) και από τους δείκτες ποιότητας άμεσων ξένων επενδύσεων για το 2022 (9). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Όπως και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (10), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η επενδυτική πολιτική της ΕΕ πρέπει βέβαια να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των επενδυτών και των δικαιούχων κρατών, αλλά και στα ευρύτερα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, στους στόχους της εξωτερικής πολιτικής της και στις προτεραιότητες της Ένωσης, ιδίως όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα θεμελιώδη δικαιώματα. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, σύμφωνα με το εθιμικό διεθνές δίκαιο και με το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ιδιώτες οφείλουν να προσφεύγουν πρώτα στα εθνικά δικαστήρια, προτού κινήσουν διεθνείς διαδικασίες κατά ενός κράτους, εκφράζει δε τη λύπη της για το γεγονός ότι, αντιθέτως, το διεθνές δίκαιο των επενδύσεων δεν απαιτεί εν γένει την εξάντληση των εγχώριων ένδικων μέσων πριν από οποιαδήποτε διεθνή προσφυγή. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Επομένως, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει περαιτέρω το ζήτημα της εξάντλησης των εθνικών ένδικων μέσων. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Ο ρόλος της ομάδας εργασίας ΙΙΙ της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (UNCITRAL)

| 6.1. | Βάσει της εντολής που δόθηκε από το Συμβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άρχισε διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη του ΟΗΕ υπό την αιγίδα της UNCITRAL, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας III. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το αίτημά της να συμμετάσχει πιο ενεργά στις εργασίες τις UNCITRAL. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Τον Νοέμβριο του 2017, η UNCITRAL ανέθεσε στην ομάδα εργασίας ΙΙΙ ευρεία εντολή να εξετάσει την ενδεχόμενη μεταρρύθμιση του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους. Κατά την πρώτη φάση των συσκέψεών της, η ομάδα εργασίας-III εξέφρασε ορισμένες ανησυχίες.
  Όσον αφορά το συνολικό κόστος και τη διάρκεια του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους (11):






  — | Η ομάδα εργασίας έλαβε υπόψη της αναλύσεις με βάση τις περιορισμένες πληροφορίες που είναι διαθέσιμες επί του παρόντος, σύμφωνα με τις οποίες το 80 έως 90 % των δαπανών για επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους αφορούσαν δαπάνες νομικής εκπροσώπησης και αμοιβές εμπειρογνωμόνων, το δε συνολικό ύψος των δαπανών ανερχόταν κατά μέσο όρο σε 8 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ανά διαδικασία. |
| --- | --- | --- |

6.3.

Όσον αφορά το συνολικό κόστος και τη διάρκεια του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους (11):

—

Η ομάδα εργασίας έλαβε υπόψη της αναλύσεις με βάση τις περιορισμένες πληροφορίες που είναι διαθέσιμες επί του παρόντος, σύμφωνα με τις οποίες το 80 έως 90 % των δαπανών για επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους αφορούσαν δαπάνες νομικής εκπροσώπησης και αμοιβές εμπειρογνωμόνων, το δε συνολικό ύψος των δαπανών ανερχόταν κατά μέσο όρο σε 8 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ανά διαδικασία.

| — | Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο γεγονός ότι το υψηλό κόστος των διαδικασιών επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους που χρηματοδοτούνται με δημόσιους πόρους ήταν δύσκολο να δικαιολογηθεί για τα αναπτυσσόμενα κράτη με περιορισμένους οικονομικούς πόρους. |
| --- | --- |

—

Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο γεγονός ότι το υψηλό κόστος των διαδικασιών επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους που χρηματοδοτούνται με δημόσιους πόρους ήταν δύσκολο να δικαιολογηθεί για τα αναπτυσσόμενα κράτη με περιορισμένους οικονομικούς πόρους.

| — | Επισημάνθηκε ότι οι συνέπειες από άποψη διάρκειας και κόστους της διαδικασίας απορρέουν επίσης από το γεγονός ότι το καθεστώς επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους δεν ακολουθεί τον κανόνα του προηγούμενου αντίστοιχου καθεστώτος, γεγονός που συνεπάγεται έλλειψη προβλεψιμότητας. |
| --- | --- |

—

Επισημάνθηκε ότι οι συνέπειες από άποψη διάρκειας και κόστους της διαδικασίας απορρέουν επίσης από το γεγονός ότι το καθεστώς επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους δεν ακολουθεί τον κανόνα του προηγούμενου αντίστοιχου καθεστώτος, γεγονός που συνεπάγεται έλλειψη προβλεψιμότητας.

| — | Επιπλέον, αναφέρθηκε ότι, σε ορισμένα συστήματα, το υψηλό κόστος των διαδικασιών επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους περιορίζει ενδεχομένως την πρόσβαση των ΜΜΕ στον μηχανισμό επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, στερώντας τους έτσι την προστασία που παρείχαν οι επενδυτικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

—

Επιπλέον, αναφέρθηκε ότι, σε ορισμένα συστήματα, το υψηλό κόστος των διαδικασιών επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους περιορίζει ενδεχομένως την πρόσβαση των ΜΜΕ στον μηχανισμό επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, στερώντας τους έτσι την προστασία που παρείχαν οι επενδυτικές συμφωνίες.

| — | Ωστόσο, επισημάνθηκε επίσης ότι το επιπλέον κόστος ενδέχεται, σε ορισμένα συστήματα, να προκύπτει εν μέρει από καταχρηστικές πρακτικές, από την ύπαρξη παράλληλων διαδικασιών, από την απουσία σαφών δικονομικών κανόνων ή από την απουσία μηχανισμού για την απόρριψη καταχρηστικών αξιώσεων σε πρώιμο στάδιο. |
| --- | --- |

—

Ωστόσο, επισημάνθηκε επίσης ότι το επιπλέον κόστος ενδέχεται, σε ορισμένα συστήματα, να προκύπτει εν μέρει από καταχρηστικές πρακτικές, από την ύπαρξη παράλληλων διαδικασιών, από την απουσία σαφών δικονομικών κανόνων ή από την απουσία μηχανισμού για την απόρριψη καταχρηστικών αξιώσεων σε πρώιμο στάδιο.

| — | Επιπλέον, υπογραμμίστηκε ότι η αύξηση του κόστους συνδεόταν με συστημικά προβλήματα και με τη δομή του καθεστώτος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους ή ακόμη και με την απουσία τέτοιου συστήματος. Υπογραμμίστηκε δε επιπλέον ότι τα προβλήματα αυτά είχαν οδηγήσει σε έλλειψη συνέπειας —ιδίως ως προς την ανταπόκριση των κρατών— καθώς και σε μη προβλεψιμότητα της έκβασης. |
| --- | --- |

—

Επιπλέον, υπογραμμίστηκε ότι η αύξηση του κόστους συνδεόταν με συστημικά προβλήματα και με τη δομή του καθεστώτος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους ή ακόμη και με την απουσία τέτοιου συστήματος. Υπογραμμίστηκε δε επιπλέον ότι τα προβλήματα αυτά είχαν οδηγήσει σε έλλειψη συνέπειας —ιδίως ως προς την ανταπόκριση των κρατών— καθώς και σε μη προβλεψιμότητα της έκβασης.

Σε σχέση με τις υφιστάμενες ανησυχίες από άποψη ουσιαστικού δικαίου, πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη η αλληλεπίδραση με τα βασικά ουσιαστικά πρότυπα (12):

| — | Μέσα πλην της διαιτησίας για την επίλυση επενδυτικών διαφορών, καθώς και μέθοδοι πρόληψης των διαφορών |
| --- | --- |

—

Μέσα πλην της διαιτησίας για την επίλυση επενδυτικών διαφορών, καθώς και μέθοδοι πρόληψης των διαφορών

| — | Εξάντληση των εθνικών ένδικων μέσων |
| --- | --- |

—

Εξάντληση των εθνικών ένδικων μέσων

| — | Συμμετοχή τρίτων μερών |
| --- | --- |

—

Συμμετοχή τρίτων μερών

| — | Ανταγωγές |
| --- | --- |

—

Ανταγωγές

| — | Αναστολή των νομοθετικών ρυθμίσεων |
| --- | --- |

—

Αναστολή των νομοθετικών ρυθμίσεων

| — | Υπολογισμός της αποζημίωσης |
| --- | --- |

—

Υπολογισμός της αποζημίωσης

| 6.4. | Από την έναρξη των εργασιών της, η ομάδα εργασίας ΙΙΙ κατέβαλε προσπάθειες προς δύο κύριες κατευθύνσεις: την ενδεχόμενη διαρθρωτική μεταρρύθμιση, με τη δημιουργία μόνιμου δικαστηρίου και συστήματος άσκησης έφεσης, τον διορισμό δικαστών και το εύρος της έφεσης. Η δεύτερη παράλληλη κατεύθυνση αφορά μη διαρθρωτικά και βαθμιαία ενισχυόμενα μεταρρυθμιστικά στοιχεία, όπως η δημιουργία κώδικα δεοντολογίας για τους διαιτητές και τους δικαστές (με σκοπό την αύξηση της διαφάνειας και την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων), μια μεθοδολογία για την εκτίμηση των αποζημιώσεων, καθώς και τρόπους προώθησης της διαμεσολάβησης μεταξύ των μερών. Ωστόσο, δεν έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τα διατομεακά ζητήματα. Για παράδειγμα, η δικαιοδοσία του μόνιμου δικαστηρίου, η σύνθεσή του και η διαδικασία διορισμού των μελών του δικαστηρίου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαφωνιών στις αντιπροσωπείες. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει σαφείς κανόνες δεοντολογίας και αμεροληψίας, μη ανανεώσιμους διορισμούς, την πλήρη απασχόληση των διαιτητών και μηχανισμούς διορισμού ανεξάρτητων δικαστών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη αυτή, δεδομένου ότι απαιτούνται αυστηροί κανόνες για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Ζητήματα πιο διατομεακής φύσης που εθίγησαν αρχικά, όπως ο αποτρεπτικός χαρακτήρας του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, η εξάντληση των εθνικών ένδικων μέσων και η πρόσβαση τρίτων, όπως οι τοπικές κοινότητες που επηρεάζονται από τις επενδύσεις, έτυχαν μικρότερης προσοχής προς απογοήτευση πολλών ομάδων-παρατηρητών της κοινωνίας των πολιτών. Σε πλήρη συμφωνία με τις συστάσεις στις οποίες προέβη με τη γνωμοδότηση REX/501, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε αυτά τα θεμελιώδη ζητήματα να παραμείνουν στο τραπέζι των συζητήσεων και θα αντιμετωπιστούν προσηκόντως. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ αποδοκιμάζει την ασάφεια του ιστοτόπου της ομάδας εργασίας ΙΙΙ και των πρακτικών από τις συσκέψεις της, εξαιτίας της οποίας τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν μπορούν να ενημερώνονται δεόντως σχετικά με την πρόοδο των εργασιών. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, παρά το γεγονός ότι οι εργασίες της ομάδας εργασίας ΙΙΙ επικεντρώνονται σε ζητήματα διαδικασίας, αυτό μπορεί να έχει στο μέλλον θετικά αποτελέσματα, όπως τη σαφέστερη και πιο σταθερή νομολογία, πράγμα που θα διευκολύνει επίσης τη μεταρρύθμιση του ουσιαστικού δικαίου που ισχύει για τις επενδυτικές συμφωνίες. Ωστόσο, για να μπορέσει μια πολυμερής διαδικασία μεταρρύθμισης του συστήματος επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους να κάνει πράγματι τη διαφορά, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο, στο πλαίσιο μιας θεσμικής μεταρρύθμισης, να εγκαταλειφθεί η ad hoc διαιτησία, να ακολουθηθεί μια πιο ολιστική προσέγγιση ως προς τη διεθνή ρύθμιση των επενδύσεων και όχι απλώς να αντικατασταθεί η διαιτησία για την επίλυση διαφορών επενδυτή-κράτους από ένα δικαστήριο αρμόδιο για την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους. |
| --- | --- |

6.8.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Η διαδικασία του amicus curiae (φίλος του δικαστηρίου) αφορά φορέα ή πρόσωπο που δεν είναι διάδικος σε μια διαφορά και επιθυμεί να υποβάλει νομικά επιχειρήματα στο δικαστήριο. Η παρέμβαση του amicus curiae γίνεται δεκτή με βάση αυστηρά κριτήρια, ώστε να εξασφαλίζεται η ισορροπία των δικαιωμάτων μεταξύ των διαδίκων κατά τη διαδικασία. Ενέχει όμως επίσης εχέγγυο νομιμότητας που παρέχουν οι amicus curiae στη διαδικασία διαιτησίας για επενδύσεις,

1

https://www.iisd.org/itn/en/2019/04/23/protecting-social-rights-using-the-amicus-curiae-procedure-in-investment-arbitration-a-smokescreen-against-third-parties-maxime-somda/

(2)  ΕΕ C 110 της 22.3.2019, σ. 145.

2

(3)  Όταν τα κράτη που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις επιθυμούν να καθορίσουν την ιεραρχία διαδοχικών συνθηκών που αφορούν το ίδιο ζήτημα, στις τελικές ρήτρες προβλέπονται διατάξεις που καθορίζουν τις σχέσεις μεταξύ της νέας συνθήκης και των ισχυουσών ή μελλοντικών συνθηκών που αφορούν το ίδιο ζήτημα.

3

(4)  ΕΕ C 110 της 22.3.2019, σ. 145· ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 30· ΕΕ C 332 της 8.10.2015, σ. 45.

4

(5)  Η ΕΟΚΕ ασχολήθηκε με το εν λόγω ζήτημα στη γνωμοδότησή της με θέμα «Εμπόριο επόμενης γενιάς και βιώσιμη ανάπτυξη — Αναθεώρηση του σχεδίου δράσης 15 σημείων» (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 40).

5

(6)  https://www.oecd.org/investment/investment-policy/investment-treaties.htm

6

(7)  https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0476

7

(8)  https://www.oecd-ilibrary.org/finance-and-investment/fdi-qualities-policy-toolkit_7ba74100-en

8

(9)  https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=1144_1144750-u5ks4jvtnl&title=FDI-Qualities-Indicators-2022

9

(10)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 23ης Ιουνίου 2022, σχετικά με το μέλλον της πολιτικής διεθνών επενδύσεων της ΕΕ [2021/2176(INI)].

10

(11)  Έκθεση της ομάδας εργασίας III (Μεταρρύθμιση της επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους) σχετικά με τις εργασίες της τριακοστής τέταρτης συνόδου της (Βιέννη, 27 Νοεμβρίου —1 Δεκεμβρίου 2017).

11

(12)  Έκθεση της ομάδας εργασίας III (Μεταρρύθμιση της επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους) σχετικά με τις εργασίες της τριακοστής έβδομης συνόδου της (Νέα Υόρκη, 1 — 5 Απριλίου 2019).

12

---

III Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

573η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 26.10.2022 - 27.10.2022

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/136 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/136

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες»

[COM(2022) 650 final]

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος»

[COM(2022) 655 final]

και «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην ΕΕ»

[COM(2022) 657 final]

(2023/C 75/19)

| Εισηγητής: | ο κ. José Antonio MORENO DÍAZ |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Milena ANGELOVA |

Εισηγητής:

ο κ. José Antonio MORENO DÍAZ

Συνεισηγήτρια:

η κ. Milena ANGELOVA

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 26.7.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 179/0/6 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 26.7.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

179/0/6

1.   Εισαγωγή

| 1.1. | Τον Απρίλιο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη δέσμη μέτρων για τις δεξιότητες και τα ταλέντα, σε συνέχεια του θεματολογίου εργασίας του νέου συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020. Στόχος της νέας δέσμης μέτρων είναι η προώθηση της νόμιμης μετανάστευσης προς την Ένωση, με την ενθάρρυνση της προσέλκυσης ταλέντων και δεξιοτήτων κατά τρόπο που να ωφελεί τόσο τις χώρες προέλευσης όσο και τις χώρες προορισμού. Οι αναθεωρήσεις αποσκοπούν επίσης στην προώθηση ενός πιο αποτελεσματικού και συνεκτικού συστήματος δικαιωμάτων και ευκαιριών απασχόλησης για τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν στην Ένωση, συμβάλλοντας παράλληλα στη βελτίωση της ελκυστικότητας της Ένωσης ως προορισμού για ειδικευμένους υπηκόους τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την παρούσα δέσμη μέτρων, η οποία υιοθετεί μια εποικοδομητική και συνεκτική προσέγγιση της μετανάστευσης και ανταποκρίνεται στην ανάγκη βελτίωσης των μέσων της Ένωσης για τη νόμιμη μετανάστευση. Καθώς η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση επιταχύνονται και σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων είναι εμφανείς σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, η ΕΟΚΕ τονίζει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νόμιμη μετανάστευση στην αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων σε τομείς όπου υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι το νέο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο επικεντρώνεται στη διαχείριση των συνόρων και τον έλεγχο της μετανάστευσης και, ως εκ τούτου, θεωρεί θετική την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διακυβέρνηση της οργανωμένης και νόμιμης μετανάστευσης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο που ήδη διαδραματίζουν οι μετανάστες στην ευρωπαϊκή οικονομία και κοινωνία, καθώς συμβάλλουν στην κάλυψη των αναγκών της υπό εξέλιξη αγοράς εργασίας και —όπου είναι αναγκαίο— στην αντιμετώπιση των ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες: η αλλαγή οπτικής με ομαλοποιημένο και θετικό λόγο είναι πολύ σημαντική. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι διευκολύνεται η εισροή ταλέντων από τρίτες χώρες προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτές οι αυξανόμενες ανάγκες, ιδίως σε τομείς με διαρθρωτικές ελλείψεις. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Χωρίς να υπονομευθεί η σημασία του, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστεί το αφήγημα που συνδέει την άφιξη εργαζομένων από χώρες εκτός ΕΕ με τις ανάγκες των αγορών εργασίας των κρατών μελών, προκειμένου να αποφευχθούν η υποαπασχόληση και οι κακές συνθήκες εργασίας για τους νεοαφιχθέντες εργαζομένους εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τους νέους διαύλους προσέλκυσης ταλέντων στην Ένωση, αλλά επισημαίνει επίσης ότι υπάρχουν και άλλες ανάγκες στις αγορές εργασίας των κρατών μελών· οι ανάγκες αυτές απαιτούν τον σχεδιασμό μέτρων που να τις καλύπτουν παράλληλα με εκείνες που προβλέπονται στην προτεινόμενη δέσμη μέτρων. Ειδικότερα, είναι σημαντικό να ενισχυθούν οι προσπάθειες για τη στήριξη της ένταξης των ανέργων και των οικονομικά μη ενεργών στην αγορά εργασίας μέσω στοχευμένων μέτρων στήριξης. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να είναι πιο φιλόδοξη όσον αφορά την αναζήτηση νόμιμων και οργανωμένων διαύλων μετανάστευσης εργατικού δυναμικού που να λαμβάνουν επίσης υπόψη τα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση σχετικά με την προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην ΕΕ, καθώς θεωρεί ότι πρόκειται για ένα βήμα προόδου στον τομέα της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, το οποίο απαιτεί κατάλληλα, ρεαλιστικά και αποτελεσματικά μέσα στα νέα πλαίσια. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη δεξαμενή ταλέντων (1), αρχής γενομένης από το αρχικό πιλοτικό πρόγραμμα και την πλήρη έκδοση που θα δρομολογηθεί το επόμενο έτος, και επισημαίνει ότι η επιτυχία και η προβολή της δεξαμενής ταλέντων θα εξαρτηθεί από τη διάθεση επαρκών πόρων για να καταστεί το εργαλείο προσβάσιμο και λειτουργικό. Χαιρετίζει επίσης τις εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων και θεωρεί ότι πρέπει να αναπτυχθούν σε συνεργασία με τρίτες χώρες. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση κατάλληλων μηχανισμών αξιολόγησης, οι οποίοι θα διασφαλίζουν προβολή και διαφάνεια στην εφαρμογή των εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων, όχι μόνο για τα ίδια τα μέσα, αλλά και για τον προσδιορισμό των χωρών με τις οποίες θα υπάρχει συνεργασία: ο σεβασμός του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει πάντα να ενυπάρχει στις εξωτερικές σχέσεις της πολιτικής της Ένωσης για τη μετανάστευση και το άσυλο. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Παρότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος ορισμένων κρίσιμων τομέων, οι μετακινούμενες γυναίκες και οι μετανάστριες ενδέχεται να βρεθούν σε επισφαλείς θέσεις εργασίας και στην άτυπη οικονομία, ενώ είναι συχνά ιδιαίτερα ευάλωτες στις διακρίσεις, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης και κατάρτισης, καθώς και εκτεθειμένες στην κακοποίηση, τη βία και την παρενόχληση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών και η διάσταση του φύλου πρέπει να ενταχθούν σε μεγαλύτερο βαθμό. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας για την επί μακρόν διαμονή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η πρόταση διευκολύνει τη διαδικασία απόκτησης αυτού του καθεστώτος μέσω της συσσώρευσης ετών από περιόδους διαμονής σε διαφορετικά κράτη μέλη, προωθεί την εντός της ΕΕ κινητικότητα και αποσκοπεί στην επέκταση της ισότιμης πρόσβασης στην κοινωνική προστασία για τους υπηκόους της ΕΕ που είναι επί μακρόν διαμένοντες σε άλλο κράτος μέλος. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αναθεώρηση της οδηγίας για την ενιαία άδεια, συμπεριλαμβανομένου του στόχου για διευκόλυνση και απλούστευση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων, αλλά και για να διασφαλιστεί ότι η ενιαία άδεια δεν θα συνδέεται με έναν συγκεκριμένο εργοδότη, μολονότι θεωρεί ότι θα μπορούσε να έχει γίνει προσπάθεια επέκτασης του συνόλου των δικαιωμάτων, σύμφωνα με το περιεχόμενο της πρώτης πρότασης οδηγίας που υποβλήθηκε το 2011. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η αναθεώρηση να δώσει έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, ιδίως όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της προσχώρησης σε οργάνωση εργαζομένων, καθώς και την πρόσβαση στις παροχές κοινωνικής ασφάλισης. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και άλλων σχετικών ενδιαφερόμενων μερών στη συζήτηση για τη βελτίωση της διακυβέρνησης της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού σε επίπεδο ΕΕ. Για τον σκοπό αυτόν, επικροτεί τη δημιουργία της προτεινόμενης πλατφόρμας διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Τον Απρίλιο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη δέσμη μέτρων για τις δεξιότητες και τα ταλέντα σε συνέχεια του θεματολογίου εργασίας του νέου συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020. Η δέσμη περιλαμβάνει την αναθεώρηση της οδηγίας 2003/109/ΕΚ για τους επί μακρόν διαμένοντες (2), την αναθεώρηση της οδηγίας 2011/98/ΕΕ σχετικά με την ενιαία άδεια (3) και την ανακοίνωση σχετικά με την προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην Ένωση (4). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Στόχος της νέας δέσμης μέτρων είναι η προώθηση της νόμιμης μετανάστευσης προς την Ένωση, με την ενθάρρυνση της προσέλκυσης ταλέντων και δεξιοτήτων κατά τρόπο που να ωφελεί τόσο τις χώρες προέλευσης όσο και τις χώρες προορισμού. Οι αναθεωρήσεις αποσκοπούν επίσης στην προώθηση ενός πιο αποτελεσματικού και συνεκτικού συστήματος δικαιωμάτων και ευκαιριών απασχόλησης για τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν στην Ένωση, συμβάλλοντας παράλληλα στη βελτίωση της ελκυστικότητας της Ένωσης ως προορισμού για ειδικευμένους υπηκόους τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ανακοίνωση σχετικά με την προσέλκυση ταλέντων και δεξιοτήτων έχει ως στόχο να βάλει σε τάξη τις αρχές που διέπουν τη νόμιμη μετανάστευση για οικονομικούς λόγους στην Ένωση. Αντικατοπτρίζει τη βούληση να βελτιωθεί ο νομοθετικός πυλώνας με τις δύο προτάσεις αναθεώρησης, να αναπτυχθούν εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων και η δεξαμενή ταλέντων της Ένωσης, καθώς και να προωθηθεί η πολιτική νόμιμης μετανάστευσης στους τομείς της περίθαλψης, της νεολαίας και της καινοτομίας. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν υπάρχει διαδικασία ανάλυσης και αξιολόγησης στην πρόταση που να διερευνά τους λόγους για τους οποίους οι ισχύουσες οδηγίες σχετικά με την ενιαία άδεια ή τις άδειες μακράς διάρκειας δεν λειτούργησαν σωστά. Η Επιτροπή θα πρέπει να αναλύσει και να κοινοποιήσει τις αιτίες αυτών των δυσλειτουργιών, προσδιορίζοντας εάν υπάρχει έλλειψη βούλησης για την εφαρμογή τους από τα κράτη μέλη ή υπερβολική γραφειοκρατία, μεταξύ άλλων αιτιών, προκειμένου να αποφευχθούν τα ίδια προβλήματα στο μέλλον. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την ενιαία άδεια δίνει την ευκαιρία να διευρυνθεί η πρόσβαση στο μέσο αυτό και να διευκολυνθεί η συμμετοχή των εργαζομένων τρίτων χωρών στην αγορά εργασίας, με παράλληλη εδραίωση των δικαιωμάτων που είναι εγγενή σε αυτήν, με την επίτευξη προόδου όσον αφορά την εναρμόνιση της εφαρμογής της μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας της ΕΕ για τους επί μακρόν διαμένοντες αποσκοπεί επίσης στη βελτίωση της εφαρμογής της στα διάφορα κράτη μέλη, με παράλληλη διευκόλυνση της εντός ΕΕ κινητικότητας μέσω της απλούστευσης της διαδικασίας και της μείωσης του απαιτούμενου χρόνου για την απόκτηση αδειών διαμονής μακράς διάρκειας. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Σε γενικές γραμμές, η ΕΟΚΕ επικροτεί την παρούσα δέσμη μέτρων, η οποία υιοθετεί μια εποικοδομητική και συνεκτική προσέγγιση της μετανάστευσης, ανταποκρίνεται στην ανάγκη βελτίωσης των μέσων της Ένωσης για τη νόμιμη μετανάστευση και τονίζει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νόμιμη μετανάστευση στην αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού —σε τομείς όπου υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη— και των ελλείψεων δεξιοτήτων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι το νέο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο επικεντρώνεται στη διαχείριση των συνόρων και τον έλεγχο της μετανάστευσης και, ως εκ τούτου, επικροτεί την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διακυβέρνηση της οργανωμένης και νόμιμης μετανάστευσης. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν ήδη οι μετανάστες στην ευρωπαϊκή οικονομία και κοινωνία, συμβάλλοντας στην κάλυψη των αναγκών της αγοράς εργασίας και στην αντιμετώπιση, όπου απαιτείται, των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη διευκόλυνση της εισροής ταλέντων από τρίτες χώρες για την κάλυψη αυτών των αυξανόμενων αναγκών, ιδίως σε τομείς με διαρθρωτικές ελλείψεις. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης τις κινήσεις για την προσέλκυση καινοτόμων και κλιμακούμενων επιχειρήσεων που προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία στην οικονομία και την κοινωνία της ΕΕ. Τα διεθνή ερευνητικά έργα εξακολουθούν να αποτελούν έναν ακόμη αποτελεσματικό τρόπο προώθησης, προσέλκυσης και διατήρησης ταλέντων παγκόσμιας κλάσης. Για τον σκοπό αυτόν, είναι αναγκαίο να επιταχυνθεί και να απλουστευθεί η πρόσβαση στην αγορά εργασίας της ΕΕ για επαγγελματίες από τρίτες χώρες που έχουν ζήτηση, προκειμένου να καταστεί η Ευρώπη ελκυστικότερη σε άλλα μέρη του κόσμου. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει επίσης και επικροτεί την ανάπτυξη και την εφαρμογή πρακτικών εργαλείων για την ευκολότερη διασύνδεση και αντιστοίχιση ταλέντων από τρίτες χώρες με δυνητικούς εργοδότες στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Είναι αναγκαίο να εξεταστεί το αφήγημα που συνδέει την εισροή ξένου εργατικού δυναμικού με τις ανάγκες των αγορών εργασίας των κρατών μελών. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, υπάρχει διαρθρωτική ανεργία σε ορισμένους τομείς απασχόλησης και επαγγέλματα, ανεργία που μπορεί να προκύψει από αναντιστοιχίες δεξιοτήτων, έλλειψη ελκυστικότητας ορισμένων τομέων/επαγγελμάτων και ανησυχίες σχετικά με τις συνθήκες εργασίας. Στις χώρες αυτές, είναι σημαντικό να καταβληθεί προσπάθεια για τη βελτίωση της ελκυστικότητας των εν λόγω τομέων και επαγγελμάτων για τους εργαζομένους στις εγχώριες αγορές (υπηκόους της εν λόγω χώρας, εργαζομένους της ΕΕ και τρίτων χωρών με άδεια εργασίας) προκειμένου να αποφευχθούν η υποαπασχόληση και οι κακές συνθήκες εργασίας για τους νεοαφιχθέντες εργαζομένους εκτός ΕΕ. Παράλληλα, η δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στη διευκόλυνση της στοχευμένης αντιστοίχισης εργαζομένων τρίτων χωρών με θέσεις εργασίας στην ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί η υποαπασχόληση των εν λόγω εργαζομένων. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Μολονότι η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την επίτευξη προόδου όσον αφορά τους νέους διαύλους προσέλκυσης ταλέντων στην ΕΕ, επισημαίνει επίσης ότι υπάρχουν και άλλες ανάγκες στις αγορές εργασίας των κρατών μελών· οι ανάγκες αυτές απαιτούν να σχεδιαστούν μέτρα που να τις καλύπτουν παράλληλα με εκείνα που προβλέπονται στην προτεινόμενη δέσμη μέτρων. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι μπορεί να σημειωθεί πρόοδος (όπως προβλέπεται στις εκθέσεις παρακολούθησης) όσον αφορά τη βελτίωση της οδηγίας για τους εποχιακούς εργαζομένους και της οδηγίας για τους ενδοεταιρικώς μετατιθέμενους, η οποία έχει προγραμματιστεί για το 2023. Στο πλαίσιο αυτό, τονίζει την ανάγκη, σύμφωνα με τα ψηφίσματα τόσο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και τα δικά της, να καταβληθούν προσπάθειες για τη διασφάλιση της προστασίας των εποχιακών εργαζομένων και, ειδικότερα, για την καταπολέμηση της εργασιακής εκμετάλλευσης, όπου εντοπίζεται, με την ενίσχυση και την αύξηση των επιθεωρήσεων εργασίας για τον σκοπό αυτόν, σύμφωνα με το έργο της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Λαμβάνοντας υπόψη την υιοθέτηση του Ευρωπαϊκού Θεματολογίου Δεξιοτήτων (5) την 1η Ιουλίου 2020, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι μετανάστες, οι πρόσφυγες και οι αιτούντες διεθνή προστασία θα πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης, ανεξάρτητα από το επίπεδο δεξιοτήτων και προσόντων τους. Ως εκ τούτου, όλοι οι εργαζόμενοι θα πρέπει να είναι σε θέση να επικυρώνουν τις δεξιότητες και τις ικανότητές τους και να συμμετέχουν σε ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας, επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων τους, ώστε να μπορούν να ενσωματώνονται στην αγορά εργασίας με βάση ευέλικτες μαθησιακές διαδρομές που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους και με δέουσα συνεκτίμηση των διαφορετικών ηλικιακών κατηγοριών τους. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να είναι πιο φιλόδοξη όσον αφορά την αναζήτηση νόμιμων και οργανωμένων διαύλων μετανάστευσης εργατικού δυναμικού που να λαμβάνουν επίσης υπόψη τα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Όσον αφορά τους σπουδαστές από τρίτες χώρες που έρχονται στην ΕΕ για σπουδές, θα πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στην ομαλή ένταξή τους στην αγορά εργασίας της ΕΕ, ώστε να μειωθεί παράλληλα η διαρροή εγκεφάλων: θα ήταν θετικό να ενσωματωθούν προληπτικά μέτρα όπως οι ρήτρες δεοντολογίας προσλήψεων (6), οι μηχανισμοί υποβοηθούμενης επιστροφής και επανένταξης στις χώρες καταγωγής τους ή να θεσπιστούν ειδικές σχετικές ρήτρες στις διμερείς συμφωνίες για τη μετανάστευση του εργατικού δυναμικού. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Σχετικά με την ανακοίνωση για την προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων στην ΕΕ

| 3.1. | Η ανακοίνωση που παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του 2022 υιοθετεί τις συστάσεις του συμφώνου του 2020 για τη μετανάστευση και το άσυλο όσον αφορά τη νόμιμη μετανάστευση, με στόχο την προώθηση νομοθετικών και επιχειρησιακών πρωτοβουλιών στον τομέα αυτόν. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση, την οποία θεωρεί βήμα προόδου στον τομέα της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, για την οποία απαιτούνται κατάλληλα μέσα στα νέα πλαίσια. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η συμπερίληψη μιας σειράς ειδικών δράσεων για τους Ουκρανούς πρόσφυγες είναι έγκαιρη, ενώ εκφράζει και τη λύπη της για το γεγονός ότι οι δράσεις αυτές δεν εφαρμόστηκαν νωρίτερα για τα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας εν γένει, ιδίως κατά τη διάρκεια της κρίσης που προκάλεσε ο πόλεμος στη Συρία το 2015. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η δράση και η πρωτοβουλία που έχουν αναληφθεί με τους ανθρώπους που εγκαταλείπουν την Ουκρανία είναι ένα σημείο καμπής και θα πρέπει να αποτελέσει πρότυπο δράσης για την ΕΕ σε παρόμοιες περιπτώσεις στο μέλλον. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τις εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων σε συνεργασία με τρίτες χώρες. Ωστόσο, ζητεί τη θέσπιση κατάλληλων μηχανισμών αξιολόγησης, όχι μόνο για τα ίδια τα μέσα, αλλά και για τον προσδιορισμό των χωρών με τις οποίες θα υπάρχει συνεργασία. Ο σεβασμός του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει πάντα να υφίσταται στις εξωτερικές σχέσεις κατά την άσκηση της πολιτικής της Ένωσης για τη μετανάστευση και το άσυλο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης αναγκαίο τον έλεγχο και την αξιολόγηση των διαδικασιών και των αποτελεσμάτων των ήδη ολοκληρωμένων πιλοτικών σχεδίων, τα οποία θα πρέπει να εξετάζονται και να αξιοποιούνται κατά τη δρομολόγηση νέων έργων. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Για την υποβολή της πρότασης για τη δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ, είναι σημαντικό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους, ώστε η δεξαμενή να αναπτυχθεί κατά τρόπο που να ελαχιστοποιεί τη γραφειοκρατία και να αποφεύγει την περιττή πολυπλοκότητα, προκειμένου να δημιουργηθεί και να λειτουργήσει το συντομότερο δυνατόν. Στόχος της δεξαμενής θα πρέπει να είναι η συμβολή στην κάλυψη των τρεχουσών και μελλοντικών αναγκών σε δεξιότητες· θα πρέπει να αξιοποιεί τις ευκαιρίες που προσφέρει η ΤΝ και άλλες προηγμένες τεχνολογίες, κατά τρόπο που να χρησιμοποιεί πλήρως τις δεξιότητες και τα ταλέντα των υπηκόων τρίτων χωρών και να συμπληρώνει τον ρόλο των υπηκόων των κρατών μελών και την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της Ένωσης. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Λαμβάνοντας υπόψη τις σοβαρές ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων που αντιμετωπίζουν οι εργοδότες, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις είναι διαρθρωτικού χαρακτήρα, σημαντική αφετηρία για την πλήρη έκδοση της δεξαμενής θα ήταν μια στοχευμένη προσέγγιση για την αντιστοίχιση, βασισμένη σε καταλόγους επαγγελματικών τομέων με ελλείψεις. Δεδομένης της σημασίας που έχει η διασφάλιση της επικαιροποίησης των εθνικών καταλόγων επαγγελματικών τομέων με ελλείψεις, η Επιτροπή θα πρέπει να εντοπίσει ευκαιρίες για αμοιβαία μάθηση και αξιολόγηση από ομοτίμους επί του θέματος. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Παράλληλα με την ανάπτυξη της έννοιας της δεξαμενής ταλέντων, είναι αναγκαίο να προαχθεί περαιτέρω, με τη συμμετοχή των εργοδοτών και των συνδικαλιστικών οργανώσεων, η πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο για την αγορά εργασίας και τις δεξιότητες, που θα επιτρέψει την επιτυχή λειτουργία της δεξαμενής. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να βελτιωθεί η ικανότητα της Ένωσης να συλλέγει και να ερμηνεύει συγκρίσιμα και αξιόπιστα δεδομένα όσον αφορά την ανάγκη μετανάστευσης από τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση ενός εργαλείου αντιστοίχισης για τη διευκόλυνση της διασύνδεσης μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Πιστεύει ότι τα βήματα αυτά είναι αναγκαία για την πρόσληψη ταλέντων, αλλά επαναλαμβάνει την πραγματική ανάγκη παράλληλης αντιμετώπισης και άλλων τομέων των αγορών εργασίας των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η επιτυχία αυτών των πρωτοβουλιών απαιτεί τη συνεργασία και τη συμμετοχή των κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων και θεωρεί απαραίτητη την επίτευξη προόδου όσον αφορά τη δημιουργία ευκαιριών για να υπάρξει διάλογος μεταξύ τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ αποτελεί προνομιακό φόρουμ για τη συζήτηση επιχειρησιακών και πρακτικών ζητημάτων που σχετίζονται με τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στη διάσκεψη υψηλού επιπέδου που έχει προγραμματίσει η Επιτροπή για τα τέλη του 2022 σχετικά με τη νέα πλατφόρμα για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και άλλων σχετικών ενδιαφερόμενων μερών στη συζήτηση για τη βελτίωση της διακυβέρνησης της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού σε επίπεδο ΕΕ. Για τον σκοπό αυτόν, επικροτεί τη δημιουργία της προτεινόμενης πλατφόρμας διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διερεύνηση μελλοντικών οδών για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού σε έναν τομέα όπως ο τομέας της περίθαλψης αποτελεί βήμα προόδου, αν και εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η πρόοδος σε αυτά τα ζητήματα διαρθρώνεται γύρω από συγκεκριμένες διαδικασίες που κατακερματίζουν την ακεραιότητα της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο αποτρέποντας, ως εκ τούτου, την ύπαρξη ολοκληρωμένης θεώρησης. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι πρέπει να σημειωθεί πρόοδος σε αυτούς τους τομείς εγείροντας ζητήματα όπως οι δεοντολογικές προσλήψεις και τα πρότυπα προστασίας των εργασιακών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Παρότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος των περισσότερων κρίσιμων τομέων, οι μετακινούμενες γυναίκες και οι μετανάστριες ενδέχεται να βρεθούν σε επισφαλείς θέσεις εργασίας και στην άτυπη οικονομία, ενώ είναι συχνά ιδιαίτερα ευάλωτες στις διακρίσεις, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης και κατάρτισης, καθώς και εκτεθειμένες στην κακοποίηση, τη βία και την παρενόχληση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών και η διάσταση του φύλου πρέπει να ενταχθούν σε μεγαλύτερο βαθμό. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την προώθηση προγραμμάτων κινητικότητας για τους νέους, αλλά επισημαίνει εκ νέου την ανάγκη να διασφαλιστεί η κινητικότητα και η ένταξη στην αγορά εργασίας που θα προστατεύει τα εργασιακά δικαιώματα των νεότερων εργαζομένων, οι οποίοι ενίοτε αντιμετωπίζουν χειρότερες συνθήκες εργασίας (προσωρινή απασχόληση, χαμηλούς μισθούς κ.λπ.). Στο ίδιο πνεύμα, θα πρέπει να θεσπιστούν ειδικά μέτρα για τους εργαζομένους με αναπηρία, ώστε να διευκολυνθεί η σωστή ενσωμάτωσή τους. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για τη διερεύνηση προγραμμάτων εισδοχής για καινοτόμο επιχειρηματικότητα με προέλευση εκτός ΕΕ. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικό το γεγονός ότι τα εν λόγω προγράμματα εισδοχής διερευνώνται στο πλαίσιο της ψηφιακής και βιώσιμης οικονομίας, αλλά πιστεύει ότι, εάν είναι κατάλληλα διαρθρωμένα, μπορούν επίσης να έχουν ευρύ πεδίο εφαρμογής και στη διευκόλυνση της εισόδου διάφορων άλλων επαγγελματικών προσόντων στις χώρες της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Σχετικά με την αναθεώρηση της οδηγίας για τους επί μακρόν διαμένοντες στην Ένωση

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την παρούσα πρόταση οδηγίας που αποσκοπεί στην ενίσχυση του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος στην Ένωση μέσω της βελτίωσης του τρόπου απόκτησης του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος, ιδίως στην περίπτωση διαμονής σε ένα δεύτερο κράτος μέλος. Εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η πρόταση αποσκοπεί στην επέκταση της ισότιμης πρόσβασης στην κοινωνική προστασία για τους υπηκόους της ΕΕ που είναι επί μακρόν διαμένοντες σε άλλο κράτος μέλος. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την προσπάθεια διασφάλισης της ίσης μεταχείρισης καθώς και διευκόλυνσης της πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με την οικογενειακή επανένωση σε σχέση με την εν λόγω οδηγία. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η επί μακρόν διαμονή στην Ένωση αποτελεί ένα από τα κύρια μέσα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο. Οι διαδικασίες απόκτησης του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος στην Ένωση, που εγκρίθηκαν το 2003, αναπτύχθηκαν άνισα στην Ένωση και η αναθεώρηση που πρότεινε η Επιτροπή αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο συνεκτικού συστήματος. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Οι υπήκοοι της Ένωσης μπορούν να υποβάλουν αίτηση για επί μακρόν διαμονή μετά από πέντε έτη διαμονής σε δεύτερο κράτος μέλος, διάταξη η οποία διατηρείται στην προτεινόμενη αναθεωρημένη οδηγία. Η πρόταση αποσκοπεί στη διευκόλυνση της κινητικότητας εντός της Ένωσης για τα άτομα με αυτό το είδος διαμονής μειώνοντας την απαιτούμενη περίοδο διαμονής στα τρία έτη. Επιπλέον, η πρόταση περιλαμβάνει συσσωρευόμενες περιόδους διαμονής σε διαφορετικά κράτη μέλη. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το να επιτρέπεται στους αιτούντες να συσσωρεύουν περιόδους διαμονής σε διαφορετικά κράτη μέλη προκειμένου να πληρούν τις απαιτήσεις για επί μακρόν διαμονή στην Ένωση αποτελεί ένα βήμα προόδου, αν και πιστεύει ότι πρέπει να βελτιωθούν οι μηχανισμοί παρακολούθησης και συντονισμού της εν λόγω διάταξης στα διάφορα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συμπερίληψη διαφορετικών μοντέλων διαμονής, όπως η διαμονή για σπουδές, η διεθνής προστασία και η προσωρινή διαμονή. Οι θεωρήσεις βραχείας διαμονής εξαιρούνται, αν και θα μπορούσαν να εξεταστούν βάσει της διάταξης, εάν ο αιτών μπορεί να αποδείξει τακτική σχέση απασχόλησης ή παρεμφερή σχέση. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την ενίσχυση των δικαιωμάτων που συνδέονται με την επί μακρόν διαμονή στην Ένωση και με τα μέλη της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος εργασίας και μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος, ή αλλαγής εργασίας και μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι, σύμφωνα με το προτεινόμενο νέο άρθρο, η κατάσταση της εθνικής αγοράς εργασίας δεν χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη για τις αιτήσεις για χορήγηση του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος σε ένα δεύτερο κράτος μέλος (δηλαδή όπου έχει ήδη αποκτηθεί επί μακρόν διαμονή στην Ένωση) τόσο για μισθωτή όσο και για μη μισθωτή εργασία. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απλούστευση της δυνατότητας εργασίας και σπουδών σε διάστημα 30 ημερών από την υποβολή αίτησης για επί μακρόν διαμονή σε δεύτερο κράτος μέλος. Χαιρετίζει επίσης την αναγνώριση του δικαιώματος άσκησης τακτικού επαγγέλματος (του επί μακρόν διαμένοντος σε δεύτερο κράτος μέλος) υπό τους ίδιους όρους με τους πολίτες της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να εγγυώνται τις ίδιες ελευθερίες και τα ίδια δικαιώματα για τους επί μακρόν διαμένοντες στην Ένωση (και τα μέλη των οικογενειών τους) με εκείνων που έχουν μόνιμη εθνική άδεια διαμονής. Επιπλέον, είναι θετικό το γεγονός ότι τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι οι αιτούντες άδεια επί μακρόν διαμονής στην Ένωση δεν πρέπει να καταβάλλουν υψηλότερα τέλη για τη διεκπεραίωση της αίτησής τους από ό,τι οι αιτούντες εθνικές άδειες διαμονής. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το δικαίωμα διαβίωσης ως οικογένεια αποτελεί θεμελιώδους σημασίας ζήτημα που διευκολύνει την κοινωνική ένταξη: ως εκ τούτου, εκφράζει την ικανοποίησή της για την άρση των διοικητικών και γραφειοκρατικών εμποδίων, ιδίως όσον αφορά τις συνθήκες ενσωμάτωσης για τους επί μακρόν διαμένοντες. Εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την αυτόματη απόκτηση καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος για τα παιδιά που γεννήθηκαν (ή υιοθετήθηκαν) στην ΕΕ από επί μακρόν διαμένοντες. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Σχετικά με την αναθεώρηση της οδηγίας για την ενιαία άδεια

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αναθεώρηση της οδηγίας για την ενιαία άδεια, η οποία επιφέρει αρκετές βελτιώσεις στην ισχύουσα οδηγία:






  — | μείωση της περιόδου για τη διαδικασία αδειοδότησης σε τέσσερις μήνες· |
| --- | --- | --- |

5.1.

—

μείωση της περιόδου για τη διαδικασία αδειοδότησης σε τέσσερις μήνες·

| — | το γεγονός ότι η διαδικασία μπορεί να κινηθεί είτε από τη χώρα καταγωγής είτε από το κράτος μέλος προορισμού· |
| --- | --- |

—

το γεγονός ότι η διαδικασία μπορεί να κινηθεί είτε από τη χώρα καταγωγής είτε από το κράτος μέλος προορισμού·

| — | η οδηγία καλύπτει επίσης τους αλλοδαπούς που εργάζονται μέσω εταιρειών προσωρινής απασχόλησης· |
| --- | --- |

—

η οδηγία καλύπτει επίσης τους αλλοδαπούς που εργάζονται μέσω εταιρειών προσωρινής απασχόλησης·

| — | δυνατότητα αλλαγής εργοδότη κατά τη διάρκεια ισχύος της άδειας, αν και διατηρείται η δυνατότητα άρνησης από την κυβέρνηση· |
| --- | --- |

—

δυνατότητα αλλαγής εργοδότη κατά τη διάρκεια ισχύος της άδειας, αν και διατηρείται η δυνατότητα άρνησης από την κυβέρνηση·

| — | το γεγονός ότι η ενιαία άδεια δεν μπορεί να ανακληθεί για τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την απώλεια της απασχόλησης του κατόχου της, γεγονός που εξασφαλίζει σταθερότητα και βελτιώνει την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας των διακινούμενων εργαζομένων· |
| --- | --- |

—

το γεγονός ότι η ενιαία άδεια δεν μπορεί να ανακληθεί για τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την απώλεια της απασχόλησης του κατόχου της, γεγονός που εξασφαλίζει σταθερότητα και βελτιώνει την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας των διακινούμενων εργαζομένων·

| — | επέκταση της οδηγίας για την ενιαία άδεια σε όσους τελούν υπό προσωρινή προστασία· |
| --- | --- |

—

επέκταση της οδηγίας για την ενιαία άδεια σε όσους τελούν υπό προσωρινή προστασία·

| — | το γεγονός ότι αναζητούνται τρόποι για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τα δικαιώματα που συνδέονται με την ενιαία άδεια. |
| --- | --- |

—

το γεγονός ότι αναζητούνται τρόποι για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τα δικαιώματα που συνδέονται με την ενιαία άδεια.

| 5.2. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί χαμένη ευκαιρία το γεγονός ότι δεν επεκτείνεται το σύνολο των δικαιωμάτων σύμφωνα με το περιεχόμενο της πρώτης πρότασης οδηγίας που υποβλήθηκε το 2011. Αυτό ισχύει για ζητήματα όπως η πρόσβαση σε επιδόματα ανεργίας, ενώ η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ακόμη ότι είναι σημαντικό να επιτραπεί στα κράτη μέλη να διαθέτουν σχετική ευελιξία, όπως προβλέπεται στην ισχύουσα οδηγία. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν έχει διερευνηθεί η δυνατότητα επέκτασης της οδηγίας στους μετανάστες σε καθεστώς προσωρινής εργασίας. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η αναθεώρηση να δώσει έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, ιδίως όσον αφορά την παροχή συμβουλών σχετικά με τα κοινωνικά δικαιώματα και τις συνθήκες εργασίας, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της προσχώρησης σε οργάνωση εργαζομένων, καθώς και τις παροχές κοινωνικής ασφάλισης, ώστε να διευκολύνεται η ένταξη στην αγορά εργασίας επί ίσοις όροις. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την έκκληση προς τα κράτη μέλη να αναπτύξουν κατάλληλους μηχανισμούς για την αξιολόγηση του κινδύνου, τις επιθεωρήσεις και τις κυρώσεις, καθώς και για την παρακολούθηση των εργοδοτών. Ωστόσο, σημειώνει ότι, εφόσον οι επιθεωρήσεις εργασίας αποτελούν εθνική αρμοδιότητα, τα μηνύματα και τα εργαλεία παρακολούθησης που μπορούν να αναπτυχθούν σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να ενισχυθούν σύμφωνα με την εντολή της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (7). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την προστασία των διακινούμενων εργαζομένων που χρησιμοποιούν τους μηχανισμούς υποβολής καταγγελιών στην επιθεώρηση εργασίας. Χωρίς μηχανισμούς που να αποτρέπουν τη χρήση των καταγγελιών εργασίας για σκοπούς ελέγχου της μετανάστευσης, υπάρχει κίνδυνος οι εργοδότες να τιμωρούν όσους αναφέρουν καταχρηστικές συνθήκες εργασίας, με αρνητικές επιπτώσεις στο καθεστώς διαμονής τους. Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα για την καταπολέμηση της εργασιακής εκμετάλλευσης πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω και να επιβάλλονται καλύτερα. |
| --- | --- |

5.5.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Η δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ θα είναι μια «πανενωσιακή» δεξαμενή υποψηφίων από τρίτες χώρες, οι οποίοι θα επιλέγονται με βάση συγκεκριμένα επίπεδα δεξιοτήτων, κριτήρια και απαιτήσεις μετανάστευσης, κατόπιν εξέτασης των προσόντων των υποψηφίων. Θα αποτελέσει την πρώτη πλατφόρμα και εργαλείο αντιστοίχισης σε επίπεδο ΕΕ για τον σκοπό αυτόν [COM(2022) 657 final].

1

(2)  COM(2022) 650 final.

2

(3)  COM(2022) 655 final.

3

(4)  COM(2022) 657 final.

4

(5)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=el&catId=89&furtherNews=yes&newsId=9723

5

(6)  General principles and operational guidelines for fair recruitment and definition of recruitment fees and related costs [Γενικές αρχές και επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές για δίκαιες συνθήκες πρόσληψης και καθορισμός των εξόδων πρόσληψης και των σχετικών δαπανών].

6

(7)  https://www.ela.europa.eu/el/node/131

7

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/143 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/143

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (“στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού”)»

[COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD]

(2023/C 75/20)

| Εισηγητής: | ο κ. Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Christian MOOS |

Εισηγητής:

ο κ. Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

Συνεισηγητής:

ο κ. Christian MOOS

| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 143/2/6 |

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

143/2/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής. Πρόκειται για βήμα προόδου ως προς την καταπολέμηση των διαδικασιών φίμωσης, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται στην Ευρώπη από το 2015 (1). Η καταπολέμηση στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP), οι οποίες είναι διαδικασίες που κινούνται προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού και οι οποίες είναι εν όλω ή εν μέρει αβάσιμες και ο κύριος σκοπός τους είναι η αποτροπή, ο περιορισμός ή η επιβολή κυρώσεων για συμμετοχή του κοινού, είναι καίριας σημασίας για την οικοδόμηση μιας ενημερωμένης κοινωνίας των πολιτών και για τη διαφάνεια στη δημόσια ζωή. Καθώς οι στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού παρουσιάζονται επίσης από μέρη εκτός ΕΕ, τα μέτρα κατά των SLAPP συμβάλλουν στην προστασία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας από εξωτερικές απειλές. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Υπάρχει συχνά σημαντική ανισορροπία ισχύος στις αγωγές SLAPP — οι ενάγοντες διαθέτουν περισσότερους οικονομικούς ή θεσμικούς πόρους, γεγονός που καθιστά σχετικά εύκολη για αυτούς την κίνηση διαδικασιών. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι οι εναγόμενοι διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία προκειμένου να αμυνθούν σε αυτήν την επί του παρόντος άνιση μάχη. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι αγωγές SLAPP συνιστούν κατάχρηση του νόμου και δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές σε δημοκρατικά κράτη που διέπονται από το κράτος δικαίου. Οι δημοσιογράφοι, ιδίως οι ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι, είναι οι πιο ευάλωτοι σε αυτήν την απειλή, αλλά το πρόβλημα μπορεί επίσης να επηρεάσει όλους τους υπόλοιπους συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Είναι επίσης σημαντικό να διαχωρίζονται οι αγωγές SLAPP από την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και τη δυνατότητα υπεράσπισης της υπόληψης σε περιπτώσεις δυσφήμισης. Οι αγωγές SLAPP καλύπτουν συμπεριφορά που είναι αβάσιμη και αποσκοπεί στην καταστολή της δημόσιας συζήτησης και στη φίμωση των συμμετεχόντων. Έτσι, οι ανταγωγές SLAPP δεν θέτουν σε κίνδυνο την άσκηση του δικαιώματος προσφυγής σε δικαστήριο και δεν προστατεύουν όσους διαδίδουν ψευδές ή δυσφημιστικό περιεχόμενο. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τους προτεινόμενους μηχανισμούς, αλλά στη διάρκεια του νομοθετικού έργου θα άξιζε να εξεταστεί το ενδεχόμενο επέκτασης του καταλόγου. Μεταξύ των προτάσεων, θα μπορούσε κανείς να επισημάνει τη θέσπιση προδικαστικής απόφασης για την περάτωση διαδικασίας η οποία κρίθηκε μη συμμορφούμενη, την ενοποίηση των διαδικασιών κατόπιν αιτήματος του εναγομένου στην καθορισμένη δικαιοδοσία του, τον καθορισμό χρονικού ορίου για τη διαδικασία ή τη θέσπιση ταχείας διαδικασίας ή τον αποκλεισμό της δυνατότητας ατόμου διαφορετικού από τον ενάγοντα να χρηματοδοτήσει την προσφυγή. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Εκτός από την εφαρμογή νέας νομοθεσίας, η οποία σε συνδυασμό με το σύνολο της νομοθετικής διαδικασίας ενδέχεται να διαρκέσει αρκετά χρόνια, αξίζει να επανεξεταστεί η εθνική νομοθεσία προκειμένου να εντοπιστούν μηχανισμοί που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν επί του παρόντος για την καταπολέμηση των SLAPP. Ο προσδιορισμός των λόγων για τους οποίους οι υφιστάμενοι μηχανισμοί δεν χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά μπορεί να συμβάλει στην παροχή καλύτερης προστασίας όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η παρακολούθηση των αγωγών SLAPP και η αποτελεσματικότητα των λύσεων που εφαρμόζονται αποτελεί επίσης σημαντικό ζήτημα. Θα πρέπει να εξεταστεί ποιος θα πρέπει να διενεργεί τις αξιολογήσεις αυτές, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη ότι SLAPP είναι επίσης δυνατόν να ασκηθούν από δημόσιους οργανισμούς. Ως εκ τούτου, με τη μεταβίβαση της αρμοδιότητας αυτής στα κράτη μέλη ενδέχεται να μην επιτευχθούν επαρκώς οι επιδιωκόμενοι σκοποί. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ταυτόχρονα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο στόχος της οδηγίας επιτυγχάνεται όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά, η εφαρμογή της θα πρέπει να αξιολογηθεί σε όσο το δυνατόν πιο σύντομο χρονικό διάστημα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια συντομότερη περίοδος από την επί του παρόντος προτεινόμενη περίοδο των πέντε ετών θα ήταν καταλληλότερη. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Δεδομένης της εφαρμογής της σχεδιαζόμενης οδηγίας μόνο σε διασυνοριακές διαδικασίες, είναι επίσης σημαντικό να επιδιώξουμε την εισαγωγή ανάλογων πρωτοβουλιών για εθνικές διαδικασίες από επιμέρους κράτη μέλη. Ο περιορισμός σε διασυνοριακές διαδικασίες θα παράσχει προστασία μόνο σε επιλεγμένους συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο, δίχως να λαμβάνονται υπόψη ιδίως οι τοπικοί δημοσιογράφοι, ακτιβιστές ή πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος. Η συγκροτημένη δράση κατά των SLAPP απαιτεί ενιαία προσέγγιση τόσο σε διασυνοριακές όσο και σε εθνικές υποθέσεις. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να κληθούν να επανεξετάσουν την εθνική τους νομοθεσία με σκοπό την αποποινικοποίηση της δυσφήμισης. Οποιαδήποτε διαδικασία αφορά τα ατομικά δικαιώματα θα πρέπει να υπάγεται στο αστικό δίκαιο. Ενδεχόμενη ποινική ευθύνη έχει ως αποτέλεσμα μια κατάσταση όπου οι συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο ενδέχεται να φοβούνται περισσότερο να παρουσιάσουν τις απόψεις τους ή να καταγγείλουν σοβαρά παραπτώματα. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι εκτός από τις νομικές ρυθμίσεις, είναι εξαιρετικά σημαντικό να εφαρμόζονται κατάλληλα εκπαιδευτικά μέτρα και προγράμματα κατάρτισης, τόσο για τους ασκούντες νομικό επάγγελμα (ιδίως δικαστές και δικηγόρους) όσο και για τους συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο — δημοσιογράφους, κοινωνικούς ακτιβιστές, υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος ή απλούς πολίτες. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ελευθερία έκφρασης, καθώς και η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης που απορρέει από αυτήν, είναι μία από τις θεμελιώδεις αξίες που θα πρέπει να διασφαλίζονται από τα δημοκρατικά κράτη που διέπονται από το κράτος δικαίου. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Το δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης, όπως εκφράζεται στο άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, χωρίς την ανάμειξη δημοσίων αρχών και αδιακρίτως συνόρων. Ταυτόχρονα, τονίζεται ότι η ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η πολυφωνία τους είναι σεβαστές. Παρόμοιες εγγυήσεις περιλαμβάνονται σε πολλές άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στην ευρωπαϊκή σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού (2) Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης («οδηγία για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος») και σε νομικές πράξεις που εκδίδονται από τα επιμέρους κράτη μέλη, γεγονός που δείχνει τον οικουμενικό χαρακτήρα και τον σημαντικό ρόλο τους. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τις τελευταίες δεκαετίες, η ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει αλλάξει δραματικά τη μορφή του δημόσιου διαλόγου. Μέχρι πρότινος, τα κύρια μέσα για τη διεξαγωγή της συζήτησης αυτής ήταν η τηλεόραση, το ραδιόφωνο και οι εφημερίδες, τα οποία δημιουργήθηκαν κυρίως από επαγγελματίες δημοσιογράφους και μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Σήμερα, σημαντικό ρόλο έχουν αναλάβει τα διαδικτυακά μέσα, τα οποία δίνουν τη δυνατότητα στον καθένα να παρουσιάσει τις απόψεις του και να τις διατυπώσει σε ένα ευρύ κοινό, ακόμη και ανώνυμα. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Στο πλαίσιο της ανάπτυξης των μέσων μαζικής ενημέρωσης και των τεχνολογικών αλλαγών, είναι καίριας σημασίας η εισαγωγή μηχανισμών που θα διασφαλίζουν την αποτελεσματική προστασία της ελευθερίας έκφρασης όλων των συμμετεχόντων στη δημόσια συζήτηση, όχι μόνο των επαγγελματιών δημοσιογράφων, αλλά και των περιβαλλοντικών (3) και των κοινωνικών ακτιβιστών, των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (4) με την ευρεία έννοια, των ενεργών πολιτών, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και όλων των άλλων ατόμων και οργανώσεων που μιλούν δημόσια για κοινωνικά σημαντικά ζητήματα. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί όχι μόνο η σημασία της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, αλλά και η ανάγκη διασφάλισης της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τα συμπεράσματά της σχετικά με τη «διασφάλιση της ελευθερίας και της πολυμορφίας των μέσων ενημέρωσης στην Ευρώπη» (5). Ο δημόσιος διάλογος, ο οποίος δεν περιορίζεται καθ’ οποιονδήποτε τρόπο, αποτελεί το θεμέλιο μιας συμμετοχικής κοινωνίας, χωρίς την οποία η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά (6). Ο αποκλεισμός οποιασδήποτε φωνής από τον δημόσιο διάλογο μπορεί να οδηγήσει, και έχει οδηγήσει στο παρελθόν, σε κοινωνικές εντάσεις και βία. Τα μέσα ενημέρωσης δεν θα πρέπει να νοούνται αυστηρά ως ένα εξειδικευμένο σύνολο φορέων που ασχολούνται επαγγελματικά με δραστηριότητες μέσων ενημέρωσης, αλλά και ως ενεργός συμμετοχή ατόμων που μοιράζονται απόψεις ή καθιστούν διαθέσιμες τις θέσεις τους, ανεξάρτητα από την πηγή τους: διαδίκτυο, φόρουμ, ιστολόγια ή podcast. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε χώρες με δημόσια μέσα ενημέρωσης που ελέγχονται από τα κυβερνώντα πολιτικά κόμματα ή σε χώρες με ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης που από λίγους ιδιοκτήτες, οι οποίοι προσπαθούν να ελέγχουν τα μηνύματα και να περιορίσουν την πολυμορφία των δημόσιων διαλόγων. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Εντός της ΕΕ, η συρρίκνωση των χώρων πολιτών υπονομεύει την ικανότητα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία και στην προστασία της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Οι στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού είναι ένα μέσο που χρησιμοποιείται για τη φίμωση της κριτικής κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τα μέτρα για την καταπολέμηση της συρρίκνωσης των χώρων των πολιτών (7) και θεωρεί ότι η προτεινόμενη οδηγία δεν αποτελεί μόνο μέτρο στην εργαλειοθήκη της ΕΕ αλλά και αποφασιστικό βήμα για τον τερματισμό των πρακτικών αυτών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η παροχή περισσότερων ευκαιριών για δημοσίευση δηλώσεων, προειδοποιήσεων και ο αυξημένος κοινωνικός ακτιβισμός καθιστούν δυνατή όχι μόνο τη διεύρυνση του δημόσιου διαλόγου, αλλά και την εξάλειψη κοινωνικά ανησυχητικών φαινομένων αποκαλύπτοντας καταχρήσεις εξουσίας από κρατικούς ή ιδιωτικούς οργανισμούς, μεταξύ άλλων τη διαφθορά ή την κατάχρηση δημόσιων πόρων. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα μέσα ενημέρωσης (όπως ορίζονται ευρέως, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματικών και ερασιτεχνικών δραστηριοτήτων των συμμετεχόντων σε δημόσιους διαλόγους), ως «τέταρτη εξουσία», έχουν καθήκον όχι μόνο να διαμορφώνουν απόψεις, αλλά και να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών φορέων. Ως εκ τούτου, η προστασία της «τέταρτης εξουσίας» είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διασφάλιση των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η κατάχρηση δικαστικών διαδικασιών για την καταστολή του δημόσιου διαλόγου είναι ένα όλο και πιο σύνηθες φαινόμενο στα κράτη μέλη. Άτομα με επιρροή, ιδρύματα και επιχειρήσεις με πολλούς οικονομικούς και οργανωτικούς πόρους χρησιμοποιούν τις δυνάμεις τους με σκοπό να φιμώσουν τους επικριτές χρησιμοποιώντας καινοτόμα μέσα όπως η κατάχρηση της νομοθεσίας του ΓΚΠΔ ή η απαίτηση από τους δημοσιογράφους να αποκαλύψουν τις πηγές τους, ενώ αυτοί οι επικριτές, μεταξύ άλλων μεμονωμένοι δημοσιογράφοι και φορείς της κοινωνίας των πολιτών που δρουν ως πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος, συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς ή οργανωτικούς πόρους προκειμένου να αμυνθούν έναντι των αδικαιολόγητων δικαστικών διαδικασιών. Ορισμένα από τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που χρησιμοποιούν τις στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σε βάρος των πολιτών και των φορέων της κοινωνίας των πολιτών στην ΕΕ προέρχονται από χώρες εκτός της Ένωσης. Σε περιόδους αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, η ΕΕ πρέπει να διαθέτει μια εργαλειοθήκη μέτρων για την προστασία της δημοκρατίας της από εξωτερικές απειλές, συμπεριλαμβανομένων μέτρων κατά των SLAPP. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Οι αγωγές SLAPP δεν εμπίπτουν στο δικαίωμα δικαστικής προσφυγής. Στόχος τους δεν είναι η επιβολή των δικαιωμάτων του ενάγοντος, αλλά ο εκφοβισμός και η αποδυνάμωση της αντίθεσης και η εξάντληση των πόρων του εναγόμενου. Οι αγωγές συχνά ασκούνται αβάσιμα, επαναλαμβανόμενα, και το πραγματικό τους αποτέλεσμα είναι ο εκφοβισμός και η φίμωση των εναγόμενων οργανώσεων, ιδιωτών ή ακόμη και συγγενικών τους προσώπων στον δημόσιο διάλογο και η αποθάρρυνση για περαιτέρω ενέργειες. Συνέπεια της αποτυχίας εξάλειψης τέτοιων αποτελεσμάτων αποθάρρυνσης όσον αφορά τις ενέργειες ενδέχεται να είναι η εμφάνιση μονοπώλησης ή ολιγοπώλησης των μέσων ενημέρωσης, η οποία δεν συνάδει με τα ιδανικά του δημοκρατικού κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Δεδομένου του βασικού ρόλου των μέσων ενημέρωσης, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, άλλων οντοτήτων και πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος που εμπλέκονται στην οικοδόμηση της κοινωνίας των πολιτών και ενεργούν προς το δημόσιο συμφέρον, είναι εξαιρετικά σημαντικό να διασφαλιστεί ότι προστατεύονται επαρκώς σε περίπτωση παραβίασης ή απόπειρας παραβίασης της ελευθερίας έκφρασης, ειδικά σε κατάσταση εμφανούς ανισορροπίας εξουσίας και πόρων. Η τελευταία μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικά αποτελέσματα όσον αφορά την άρνηση του εναγόμενου να συνεχίσει να συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο και να καταγγείλει τυχόν κατάχρηση, διαφθορά ή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το υψηλό κόστος της προσφυγής στη δικαιοσύνη, που αυξάνεται περαιτέρω από τη στρατηγική συμπεριφορά για την παράταση των διαδικασιών, αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για όσους αποτελούν προφανείς στόχους των SLAPP. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Μερικές φορές, στρατηγικές αγωγές που αποσκοπούν στην καταστολή του δημόσιου διαλόγου συνοδεύονται από άλλες αξιόμεμπτες ενέργειες, όπως εκφοβισμό, παρενόχληση και απειλές κατά του εναγόμενου. Οι ενέργειες αυτές είναι επίσης καταστροφικές για την κοινωνία των πολιτών και το δημόσιο συμφέρον και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με σκληρό και άμεσο τρόπο, ανεξάρτητα από τους οικονομικούς πόρους ή τα προνόμια των εμπλεκομένων φορέων. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το πρόβλημα των ψευδών πληροφοριών ή της έκδηλης ρητορικής μίσους, που θα πρέπει να επαληθεύονται και, εάν διαπιστωθούν παραβιάσεις, να απομακρύνονται από τη δημόσια σφαίρα. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ απαιτεί την αυστηρή και ορθή χρήση των υφιστάμενων πρωτοκόλλων, δυνάμει της εφαρμογής της οδηγίας 2012/29/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8), καθότι οι σχετικές ενέργειες δεν πρέπει να οδηγούν σε περιορισμούς της ελευθερίας λόγου όταν οι πληροφορίες και οι απόψεις που διαβιβάζονται δεν αποτελούν ψευδείς ειδήσεις και δεν υποδαυλίζουν το μίσος (9). Σε κάθε περίπτωση, αυτές οι πρακτικές δεν μπορούν να λειτουργούν ως δικαιολογία για τον περιορισμό του δικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση οδηγίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (10) και τη σύστασή της (ΕΕ) 2022/758 (11) για την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Η ΕΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να εγκρίνουν την οδηγία χωρίς καθυστέρηση, καθώς είναι επείγουσα η εφαρμογή μέτρων για την προστασία των δημοσιογράφων, των φορέων της κοινωνίας των πολιτών και άλλων προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της κυβέρνησης της Ιρλανδίας να συμμετάσχει στην έγκριση και την εφαρμογή της προτεινόμενης οδηγίας. Σύμφωνα με το άρθρο 3 και το άρθρο 4α παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου αριθ. 21 για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ιρλανδία μπορεί να αποφασίσει να γνωστοποιήσει και να συμμετάσχει στη θέσπιση και εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Πέρα από τις συστάσεις του κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με τις αγωγές SLAPP, η ΕΟΚΕ παροτρύνει την κυβέρνηση του Βασιλείου της Δανίας να θεσπίσει εθνική νομοθεσία η οποία θα διασφαλίζει το ίδιο επίπεδο προστασίας των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού έναντι των στρατηγικών αγωγών όπως προβλέπεται στην προτεινόμενη οδηγία. Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 22 σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Δανία δεν θα συμμετάσχει στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας και δεν θα δεσμεύεται από αυτήν ούτε θα υπόκειται στην εφαρμογή της. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Κατά την ΕΟΚΕ, τα μέτρα που εγκρίθηκαν δεν μπορούν να περιορίσουν αδικαιολόγητα το δικαίωμα στη δικαιοσύνη και θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε υποθέσεις κατάχρησης και κακής χρήσης. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Κατά την ΕΟΚΕ, τα νομικά μέτρα που εμποδίζουν τη χρήση αβάσιμων και καταχρηστικών δικαστικών διαδικασιών θα πρέπει να συμπληρώνονται με εκπαιδευτικά μέτρα και ένα δίκτυο οργανισμών που παρέχουν νομική στήριξη σε πρόσωπα και ιδρύματα σε βάρος των οποίων ασκούνται οι εν λόγω αγωγές. Ειδικότερα, λόγω του σημαντικού τους ρόλου, οι επαγγελματίες του νομικού κλάδου –τόσο δικαστικοί όσο και δικηγόροι που ενεργούν ως συνήγοροι υπεράσπισης στις δικαστικές διαδικασίες– χρειάζονται τη δέουσα κατάρτιση, καθώς οι αποφάσεις και οι ενέργειές τους είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου και διασφαλίζουν την ελευθερία της έκφρασης. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η εξάπλωση του αρνητικού φαινομένου των στρατηγικών αγωγών που αποσκοπούν στην καταστολή του δημοσίου διαλόγου (SLAPP) είναι σοβαρό πρόβλημα — συνεπώς, η δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την καταπολέμηση του φαινομένου αυτού, η οποία είναι απαραίτητη για την παροχή επαρκούς προστασίας στους συμμετέχοντες σε δημόσιους διαλόγους όπου έχει γίνει κατάχρηση του δικαιώματος σε δικαστικές διαδικασίες με σκοπό τη δημιουργία αποτελέσματος φίμωσης των εναγόμενων και αποθάρρυνσής τους από τη συνέχιση των δραστηριοτήτων τους. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η προστασία από αγωγές SLAPP θα πρέπει να παρέχεται σε όλους τους συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο ανεξάρτητα από το εάν οι αγωγές SLAPP είναι εγχώριας ή διασυνοριακής φύσης. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η προσφυγή που ασκείται εντός της δικαιοδοσίας ενός κράτους μέλους κατά προσώπου που διαμένει σε άλλο κράτος μέλος είναι συνήθως περισσότερο περίπλοκη και δαπανηρή για τον εναγόμενο. Ωστόσο, το ίδιο πρόβλημα μπορεί να ισχύει και για αγωγές σε άλλη πόλη ή για τη χρήση διαδικαστικών τακτικών ώστε οι διαδικασίες στην ίδια χώρα να καταστούν πιο χρονοβόρες και πιο δαπανηρές. Ο περιορισμός του κανονισμού μόνο σε υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα αδικαιολόγητη διαφοροποίηση των δικαιωμάτων των προσώπων και των οργανισμών των οποίων οι δράσεις έχουν τοπικό αντίκτυπο, με αποτέλεσμα συνήθως περιορισμένους πόρους σε οικονομικό επίπεδο, επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού και οργανωτικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Προκειμένου η οδηγία να λειτουργήσει σωστά, είναι απαραίτητο να καθοριστεί μια κατάλληλη και μη αμφίσημη νομική βάση για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο κύριος στόχος των μηχανισμών κατά των SLAPP δεν είναι η διασφάλιση της ορθής διεξαγωγής της διαδικασίας (η οποία μπορεί να διεξαχθεί σωστά σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες), αλλά η προστασία των δικαιωμάτων των εναγόμενων οι οποίοι ενδέχεται να μην έχουν επαρκή νομικά και οικονομικά μέσα. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να εφοδιάσει τους εναγόμενους, οι οποίοι συνήθως βρίσκονται σε πιο δυσμενή θέση από τους ενάγοντες, με μηχανισμούς που θα τους επιτρέψουν να υπερασπιστούν εαυτόν έναντι αβάσιμων αξιώσεων που συνιστούν κατάχρηση του δικαιώματος σε δικαστήριο. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η θέσπιση μιας διασυνοριακής προϋπόθεσης καθιστά αναγκαία την εξέταση κατά περίπτωση (1) εάν και οι δύο διάδικοι κατοικούν ή είναι εγκατεστημένοι στο άλλο κράτος μέλος, (2) εάν η πράξη συμμετοχής σε δημόσιο διάλογο για θέμα δημοσίου συμφέροντος σχετίζεται με περισσότερα από ένα κράτη ή (3) εάν έχουν ασκηθεί παράλληλες ή προηγούμενες αγωγές από τον ενάγοντα ή σχετικές οντότητες κατά του ίδιου ή σχετικών εναγόμενων σε άλλο κράτος μέλος. Ειδικότερα, η δεύτερη προϋπόθεση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη διακριτική εκτίμηση και τον περιορισμό της προστασίας που παρέχεται στον εναγόμενο. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι η προστασία από αγωγές SLAPP δεν θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά αστικές υποθέσεις. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στις θέσεις διεθνών οργανισμών (Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, Συμβούλιο της Ευρώπης) σχετικά με την αφαίρεση της δυσφήμισης από το ποινικό δίκαιο. Οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, διότι σε ορισμένα κράτη μέλη η δυσφήμιση εξακολουθεί να είναι ποινικό αδίκημα που τιμωρείται τόσο με πρόστιμο όσο και με φυλάκιση. Δεν είναι δυνατόν να συμμετέχει κανείς ελεύθερα σε δημόσιο διάλογο υπό τον φόβο ποινικής δίωξης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν αποτελεσματικά και επαρκή μέτρα ώστε να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη θα καταργήσουν την ποινική δυσφήμιση ως κατάλοιπο του επαίσχυντου παρελθόντος που απειλεί την ελευθερία λόγου και έκφρασης. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι ποινικές κυρώσεις, ανεξάρτητα από την τελική εφαρμογή τους, λειτουργούν αποτρεπτικά. Ως εκ τούτου, είναι ακόμη πιο πιθανό να περιορίσουν τον δημόσιο διάλογο από ό,τι οι αστικές. Η εγκατάλειψη της προστασίας στο πλαίσιο του καθεστώτος του ποινικού δικαίου μπορεί να οδηγήσει σε σκόπιμη μετατόπιση των αγωγών από αστικές σε ποινικές ελλείψει πρόσθετης προστασίας για τον εναγόμενο στην τελευταία περίπτωση. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι αγωγές SLAPP μπορούν να υποβάλλονται όχι μόνο από φορείς ή ιδρύματα ιδιωτικού δικαίου αλλά και από κρατικούς φορείς, όπως η δημόσια εισαγγελική αρχή και ότι, κατά συνέπεια, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας πρέπει να ισχύει για όλα αυτά τα ιδρύματα. Η ΕΟΚΕ ζητά η προστασία των φυσικών και νομικών προσώπων που συμμετέχουν σε δημόσιο διάλογο, καθώς και των πηγών τους, να εφαρμόζεται αναλόγως και σε σχετικές υποθέσεις. Εν προκειμένω, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην παρακολούθηση των αγωγών SLAPP. Η ανάθεση του καθήκοντος αυτού στα κράτη μέλη, όταν οι δημόσιες αρχές μπορούν επίσης να είναι ενάγοντες SLAPP, εγείρει εύλογα ερωτήματα. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο συμμετοχής ανεξάρτητων οργανισμών σε αυτές τις δραστηριότητες ή η εισαγωγή μιας διαδικασίας παρακολούθησης σε υπερεθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Είναι σημαντικό τα πρόσωπα που θεωρείται ότι κινδυνεύουν από αγωγές SLAPP να μην περιλαμβάνουν μόνο δημοσιογράφους ή υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αν και αυτά τα επαγγέλματα θα πρέπει να θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα σε τέτοιες ενέργειες. Η ομάδα-στόχος θα πρέπει να ορίζεται λειτουργικά (με βάση τις δραστηριότητες που αναλαμβάνει) και όχι με βάση την εκπαίδευση ή το επάγγελμα. Με αυτόν τον τρόπο, είναι επίσης δυνατή η προστασία όχι μόνο προσώπων που δεν εμπλέκονται άμεσα σε δραστηριότητες μέσων ενημέρωσης αλλά και, για παράδειγμα, ενεργών πολιτών που δημοσιοποιούν καταχρήσεις στις τοπικές τους κοινότητες ή άλλων ειδών πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Οι διαδικαστικές εγγυήσεις που προτείνονται στην πρόταση οδηγίας — εγγυήσεις, απόρριψη σε πρώιμο στάδιο προδήλως αβάσιμης δικαστικής διαδικασίας, μέσα έννομης προστασίας έναντι καταχρηστικών δικαστικών διαδικασιών, προστασία έναντι δικαστικών αποφάσεων που εκδίδονται σε τρίτες χώρες — επιδοκιμάζονται. Ωστόσο, θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα εισαγωγής περαιτέρω μέτρων που θα συμπληρώνουν και θα διευκολύνουν το έργο του δικαστικού σώματος, π.χ. διευκόλυνση ή εντολή ενοποίησης διαφορετικών αγωγών κατά του ίδιου εναγόμενου σε περίπτωση αγωγών που ασκούνται από τους ίδιους ή σχετικούς ενάγοντες. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, θα ήταν επίσης σκόπιμο να εισαχθεί ένας βαθμός αυτοματισμού με τη μορφή «προδικαστικής απόφασης», στην οποία οι δικαστικές υποθέσεις θεωρούνται μη συμμορφούμενες εάν πληρούν εμφανώς τα κριτήρια μιας αγωγής SLAPP. Αυτό θα επέτρεπε ακόμη και τη μη κίνηση δικαστικών διαδικασιών σε προφανείς υποθέσεις, πράγμα που θα μείωνε το κόστος (όχι μόνο τις ιδιωτικές αλλά και τις δημόσιες δαπάνες) και θα περιόριζε τον αριθμό των υποθέσεων που θα μπορούσαν να προχωρήσουν περαιτέρω. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Αξίζει επίσης να εξεταστούν πρόσθετες λύσεις, ακολουθώντας το πρότυπο υφιστάμενων μηχανισμών, όπως:






  — | ενοποίηση της διαδικασίας κατόπιν αιτήματος του εναγόμενου στην καθορισμένη δικαιοδοσία του· |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

ενοποίηση της διαδικασίας κατόπιν αιτήματος του εναγόμενου στην καθορισμένη δικαιοδοσία του·

| — | καθορισμός χρονικού ορίου για τη διαδικασία ή την εισαγωγή ταχείας διαδικασίας (σύμφωνα με τις εκλογικές διαδικασίες)· |
| --- | --- |

—

καθορισμός χρονικού ορίου για τη διαδικασία ή την εισαγωγή ταχείας διαδικασίας (σύμφωνα με τις εκλογικές διαδικασίες)·

| — | αποκλεισμός της δυνατότητας χρηματοδότησης της αγωγής από πρόσωπο εκτός του ενάγοντος (χρηματοδότηση τρίτων). |
| --- | --- |

—

αποκλεισμός της δυνατότητας χρηματοδότησης της αγωγής από πρόσωπο εκτός του ενάγοντος (χρηματοδότηση τρίτων).

| 3.12. | Ενόψει του αυξανόμενου αριθμού των SLAPP, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρονική εφαρμογή, από τα κράτη μέλη, των νέων κανόνων κατά των SLAPP που περιέχονται στην οδηγία σε υποθέσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη ή ξεκίνησαν την ημερομηνία θέσης σε ισχύ των νέων κανόνων. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ταυτόχρονα, κρίνεται απαραίτητη η επανεξέταση της εθνικής νομοθεσίας σχετικά με τα υφιστάμενα μέτρα για την αντιμετώπιση των αγωγών SLAPP. Η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών που έχουν θεσπιστεί μπορεί να καταστήσει δυνατή τη βελτίωση των προγραμματισμένων μέτρων και να παράσχει ουσιαστική προστασία σε όσους βρίσκονται σε κίνδυνο. Εάν υπάρχουν ήδη εργαλεία στην εθνική νομοθεσία που θα μπορούσαν να επιλύσουν τουλάχιστον εν μέρει το σχετικό πρόβλημα, θα ήταν απαραίτητο να προσδιοριστούν οι λόγοι για τους οποίους δεν εφαρμόζονται επαρκώς. Μια τέτοια ανάλυση θα μπορούσε, αφενός, ανεξάρτητα από την προγραμματισμένη οδηγία, να βελτιώσει την κατάσταση των συμμετεχόντων στον κοινωνικό διάλογο οι οποίοι απειλούνται από αγωγές SLAPP και θα μπορούσε να αποτελέσει ενδιαφέρουσα μελέτη για την κατάρτιση και την εφαρμογή νέας νομοθεσίας. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Λαμβάνοντας υπόψη ότι η προτεινόμενη οδηγία δεν καλύπτει τις εγχώριες υποθέσεις, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση (ΕΕ) 2022/758 σχετικά με την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες και προτρέπει τα κράτη μέλη να παρέχουν το ίδιο επίπεδο προστασίας που ορίζεται στην προτεινόμενη οδηγία. Ωστόσο, οι δραστηριότητες της ΕΕ δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε συστάσεις αλλά να απαιτούν από τα κράτη μέλη να εναρμονίσουν τις νομοθεσίες τους σε αυτόν τον τομέα με σκοπό να παράσχουν ισοδύναμο επίπεδο προστασίας από τις αγωγές SLAPP σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό ισχύει ιδίως για τους νομικούς ορισμούς και το πεδίο εφαρμογής της προστασίας στην περίπτωση των SLAPP προς αποφυγή διαφορετικών ερμηνειών και διαφορετικών επιπέδων προστασίας στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Λαμβάνοντας υπόψη τη δυναμική του προβλήματος των στρατηγικών αγωγών που αποσκοπούν στη φίμωση του δημόσιου διαλόγου, η ΕΟΚΕ συνιστά την επανεξέταση της εφαρμογής της οδηγίας μετά την πάροδο τριών ετών κατ’ ανώτατο όριο, αντί πέντε ετών που προβλέπεται επί του παρόντος. Συνεπώς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας δύο χρόνια μετά τη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο. Η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει την έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας ένα χρόνο μετά, δηλαδή τρία χρόνια μετά τη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διαβουλεύεται με τους δημοσιογράφους και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κατά την προετοιμασία της επανεξέτασης, προκειμένου να συμπληρώσει τις πληροφορίες που παρέχονται από τα κράτη μέλη με ανεξάρτητες αξιολογήσεις της εφαρμογής της οδηγίας. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Η εφαρμογή των εκπαιδευτικών μέτρων που αναφέρονται στη σύσταση (ΕΕ) 2022/758 είναι ζωτικής σημασίας. Ειδικότερα, είναι απαραίτητη η κατάλληλη κατάρτιση των ασκούντων νομικό επάγγελμα (τόσο των δικαστών όσο και των δικηγόρων που ενεργούν ως συνήγοροι υπεράσπισης σε δικαστικές διαδικασίες), καθώς και οι ευρύτερες εκπαιδευτικές δραστηριότητες που απευθύνονται στο ευρύ κοινό των κρατών μελών, κάθε μέλος των οποίων μπορεί να συμμετάσχει στον δημόσιο διάλογο που απειλείται από αγωγή SLAPP. Τα εν λόγω εκπαιδευτικά μέτρα θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις αγωγές SLAPP με διακρατική διάσταση, οι οποίες καλύπτονται από την προτεινόμενη οδηγία. Επιπλέον, πρέπει να διοργανωθούν γενικές εκστρατείες σε όλα τα κράτη μέλη για τη διάδοση και την προώθηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών της έκφρασης, προς συμπλήρωση και ενίσχυση της Οδηγίας. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Σημαντικό στοιχείο του συστήματος για την αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών που αποσκοπούν στην κατάπνιξη του δημόσιου διαλόγου θα πρέπει επίσης να είναι η παροχή δωρεάν νομικής συνδρομής σε άτομα και οργανισμούς που βρίσκονται σε κίνδυνο. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ίδρυση και ανάπτυξη οργανισμών νομικής αρωγής σε πανεπιστήμια και από νομικές επαγγελματικές ενώσεις, καθώς και από άλλους φορείς που μπορούν να παράσχουν τέτοια στήριξη. Ωστόσο, πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι φορείς που συνιστώνται από τα κράτη μέλη για την εκτέλεση αυτών των δραστηριοτήτων είναι αξιόπιστοι, ανεξάρτητοι και επαγγελματικοί και ότι οι δραστηριότητές τους υπόκεινται σε κατάλληλη ανεξάρτητη επαλήθευση από τις αρχές του οικείου κράτους μέλους. |
| --- | --- |

3.18.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Έκθεση του CASE (https://www.the-case.eu/slapps-in-europe).

1

(2)  Οδηγία (EE) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2019, σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης (ΕΕ L 305 της 26.11.2019, σ. 17).

2

(3)  NAT/824 — Ενημερωτική έκθεση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Η προστασία του περιβάλλοντος ως προϋπόθεση για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων».

3

(4)  SOC/593 — Γνωμοδότηση της EOKE με θέμα «Ενίσχυση της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος σε επίπεδο ΕΕ» (ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 155).

4

(5)  SOC/635 — Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εξασφάλιση ελευθερίας και πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην Ευρώπη» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (EESC 2021/01539) (ΕΕ C 517 της 22.12.2021, σ. 9).

5

(6)  REX/545 — Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Στήριξη του κλάδου των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης στη Λευκορωσία».

6

(7)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη [2021/2103(INI)] (ΕΕ C 347 της 9.9.2022, σ. 2).

7

(8)  Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ L 315 της 14.11.2012, σ. 57).

8

(9)  SOC/712 — Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Μια πιο συμπεριληπτική και προστατευτική Ευρώπη: επέκταση του καταλόγου των εγκλημάτων της ΕΕ ώστε να περιλαμβάνει τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους» (EESC 2022/00299) (ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ 83).

9

(10)  COM(2022) 177.

10

(11)  Σύσταση (ΕΕ) 2022/758 της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2022, σχετικά με την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού(«στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού») (ΕΕ L 138 της 17.5.2022, σ. 30).

11

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/150 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/150

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 767/2008, (ΕΚ) αριθ. 810/2009 και (ΕΕ) 2017/2226 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1683/95, (ΕΚ) αριθ. 333/2002, (ΕΚ) αριθ. 693/2003 και (ΕΚ) αριθ. 694/2003 του Συμβουλίου και της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν, όσον αφορά την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων»

[COM(2022) 658 final]

(2023/C 75/21)

| Εισηγητής: | ο κ. Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Ionuț SIBIAN

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 187/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

187/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) στηρίζει θερμά την πρωτοβουλία για τη θέσπιση πλήρως ψηφιοποιημένης διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων. Ένα προσβάσιμο, ταχύ και αξιόπιστο σύστημα ψηφιακής θεώρησης και ένα γενικότερο μεταναστευτικό σύστημα που βασίζεται λιγότερο σε έντυπα έγγραφα, θα μείωναν σημαντικά τη διοικητική επιβάρυνση που σχετίζεται με τη μετανάστευση. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία ψηφιοποίησης, η οποία είναι σύμφωνη με τη γενική προσέγγιση της ΕΕ για ενθάρρυνση του εκσυγχρονισμού και της ψηφιοποίησης των δημόσιων υπηρεσιών και την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ψηφιακή πυξίδα για το 2030: η ευρωπαϊκή οδός για την ψηφιακή δεκαετία. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η υφιστάμενη πρόταση αποτελεί μια ευκαιρία για την αποτελεσματική βελτίωση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θεώρησης, μειώνοντας το κόστος και την επιβάρυνση των κρατών μελών καθώς και των αιτούντων, και για την επίτευξη ασφάλειας δικαίου, βελτιώνοντας παράλληλα την ασφάλεια του χώρου Σένγκεν. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η προτεινόμενη ψηφιοποίηση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θα ελαχιστοποιήσει τον περιορισμό της κινητικότητας των υπηκόων τρίτων χωρών που υποβάλουν αίτηση θεώρησης (δεδομένου ότι δεν υποχρεούνται πλέον να προσκομίζουν αυτοπροσώπως το ταξιδιωτικό τους έγγραφο). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θεώρησης πρέπει να αποφεύγει οποιεσδήποτε (ακούσιες) διακρίσεις: πρέπει να σέβεται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και των ατόμων που δεν είναι εξοικειωμένοι με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή ούτε είναι ψηφιακά εγγράμματοι ή δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο. Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων πρέπει να πληροί τις απαιτήσεις προσβασιμότητας που ορίζονται στην ευρωπαϊκή οδηγία για την πρόσβαση στο διαδίκτυο (1) και στην ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά οι λύσεις ΤΠ που χρησιμοποιούνται στην πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων της ΕΕ να παρέχουν εργαλεία/μέσα προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και πρόληψης της εμπορίας ανθρώπων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η πλατφόρμα ψηφιακής υποβολής αιτήσεων θεώρησης της ΕΕ θα πρέπει να συνδέεται πλήρως με τα εθνικά συστήματα θεώρησης που διαχειρίζεται κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να υπάρχει σε επίπεδο ΕΕ μια ενιαία «ψηφιακή πρεσβεία της ΕΕ» η οποία θα θέτει εναρμονισμένες απαιτήσεις σε ενωσιακό επίπεδο σχετικά με τα δικαιολογητικά έγγραφα και θα παρέχει πληροφορίες και καθοδήγηση σχετικά με τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων για τους ταξιδιώτες. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων θα αυξήσει την ελκυστικότητα και τα κίνητρα για ταξίδια προς την ΕΕ ως προορισμό. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον και ότι η κεντρική πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων θεώρησης αποτελεί ενεργειακά αποδοτική λύση. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ συνιστά η Επιτροπή να αναλάβει ισχυρή δέσμευση για συνεργασία με τις κυβερνήσεις, και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών τρίτων χωρών, καθώς και με τις πρεσβείες και τα προξενεία των κρατών μελών σε αυτές τις χώρες, με σκοπό την ενημέρωση, την προετοιμασία και την αρωγή των αιτούντων καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής αίτησης θεώρησης. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1.   Ιστορικό της γνωμοδότησης και της υπό εξέταση νομοθετικής πρότασης

| 2.1.1. | Η ιδέα της ψηφιοποιημένης θεώρησης Σένγκεν ανάγεται στο 2018. Το έτος εκείνο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την τροποποίηση του κώδικα θεωρήσεων και τόνισε ότι οι ψηφιακές θεωρήσεις ήταν η ενδεδειγμένη λύση σε μακροπρόθεσμο πλαίσιο. Τότε, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο άρχισαν την αναθεώρηση του κώδικα θεωρήσεων της ΕΕ το 2019. Δήλωσαν ότι ο στόχος ήταν να αξιοποιηθούν πλήρως οι πρόσφατες νομικές και τεχνολογικές εξελίξεις για την ανάπτυξη μιας κοινής λύσης η οποία θα επέτρεπε την ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων θεώρησης στον χώρο Σένγκεν. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Το 2020, η πανδημία της COVID-19 προκάλεσε επιβράδυνση των διαδικασιών θεώρησης Σένγκεν σε παγκόσμιο επίπεδο, λόγω της δυσκολίας παραλαβής αιτήσεων σε πρεσβείες και προξενεία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να απευθύνουν εκ νέου εκκλήσεις για την ψηφιοποίηση της διαδικασίας. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Στο πρόγραμμα εργασίας της για το 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε μια νομοθετική πρόταση για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών χορήγησης θεωρήσεων, η οποία είχε προγραμματιστεί για το τέταρτο τρίμηνο του 2021. Το νέο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 έθεσε ως στόχο την πλήρη ψηφιοποίηση της διαδικασίας θεώρησης έως το 2025, με ψηφιακή θεώρηση και δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων θεώρησης. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Η Επιτροπή παρουσίασε πρόταση για την ψηφιοποίηση των θεωρήσεων της ΕΕ στις 27 Απριλίου 2022. Η πρόταση έχει ως στόχο:






  — | τον εκσυγχρονισμό, την απλούστευση και την εναρμόνιση της διαδικασίας υποβολής αίτησης θεώρησης μέσω της ψηφιοποίησης της διαδικασίας χορήγησης θεώρησης· και |
| --- | --- | --- |

2.1.4.

—

τον εκσυγχρονισμό, την απλούστευση και την εναρμόνιση της διαδικασίας υποβολής αίτησης θεώρησης μέσω της ψηφιοποίησης της διαδικασίας χορήγησης θεώρησης· και

| — | τη μείωση των κινδύνων απάτης (υποκλοπή ταυτότητας) και πλαστογραφίας και τη διευκόλυνση της διαδικασίας επαλήθευσης στα σύνορα μέσω της ψηφιοποίησης. |
| --- | --- |

—

τη μείωση των κινδύνων απάτης (υποκλοπή ταυτότητας) και πλαστογραφίας και τη διευκόλυνση της διαδικασίας επαλήθευσης στα σύνορα μέσω της ψηφιοποίησης.

| 2.1.5. | Η πρόταση καθιερώνει μια ενιαία ηλεκτρονική πλατφόρμα, και το σύστημα θα έχει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα:






  — | οι αιτούντες θεώρηση θα μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση θεώρησης, συμπεριλαμβανομένης της καταβολής του τέλους θεώρησης μέσω ενιαίας ενωσιακής πλατφόρμας, ανεξάρτητα από τη χώρα Σένγκεν που θέλουν να επισκεφθούν· |
| --- | --- | --- |

2.1.5.

—

οι αιτούντες θεώρηση θα μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση θεώρησης, συμπεριλαμβανομένης της καταβολής του τέλους θεώρησης μέσω ενιαίας ενωσιακής πλατφόρμας, ανεξάρτητα από τη χώρα Σένγκεν που θέλουν να επισκεφθούν·

| — | η πλατφόρμα θα καθορίζει αυτόματα ποια χώρα Σένγκεν είναι υπεύθυνη για την εξέταση μιας αίτησης, ιδίως όταν ο αιτών προτίθεται να επισκεφθεί περισσότερες της μιας χώρες Σένγκεν· |
| --- | --- |

—

η πλατφόρμα θα καθορίζει αυτόματα ποια χώρα Σένγκεν είναι υπεύθυνη για την εξέταση μιας αίτησης, ιδίως όταν ο αιτών προτίθεται να επισκεφθεί περισσότερες της μιας χώρες Σένγκεν·

| — | η πλατφόρμα θα παρέχει στους αιτούντες επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με θεωρήσεις Σένγκεν μικρής διάρκειας, καθώς και όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις απαιτήσεις και τις διαδικασίες (όπως τα δικαιολογητικά έγγραφα, το τέλος θεώρησης και την ανάγκη προκαθορισμένης συνάντησης για τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων)· |
| --- | --- |

—

η πλατφόρμα θα παρέχει στους αιτούντες επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με θεωρήσεις Σένγκεν μικρής διάρκειας, καθώς και όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις απαιτήσεις και τις διαδικασίες (όπως τα δικαιολογητικά έγγραφα, το τέλος θεώρησης και την ανάγκη προκαθορισμένης συνάντησης για τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων)·

| — | η αυτοπρόσωπη παρουσία στο προξενείο είναι υποχρεωτική μόνο για τους αιτούντες που υποβάλλουν αίτηση για πρώτη φορά, για τη συλλογή των βιομετρικών δεδομένων, για τους αιτούντες των οποίων τα βιομετρικά δεδομένα δεν είναι πλέον έγκυρα και για εκείνους που έχουν αποκτήσει νέο ταξιδιωτικό έγγραφο· |
| --- | --- |

—

η αυτοπρόσωπη παρουσία στο προξενείο είναι υποχρεωτική μόνο για τους αιτούντες που υποβάλλουν αίτηση για πρώτη φορά, για τη συλλογή των βιομετρικών δεδομένων, για τους αιτούντες των οποίων τα βιομετρικά δεδομένα δεν είναι πλέον έγκυρα και για εκείνους που έχουν αποκτήσει νέο ταξιδιωτικό έγγραφο·

| — | η θεώρηση θα περιλαμβάνει προηγμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας, τα οποία θα είναι πιο ασφαλή από την υφιστάμενη αυτοκόλλητη θεώρηση. |
| --- | --- |

—

η θεώρηση θα περιλαμβάνει προηγμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας, τα οποία θα είναι πιο ασφαλή από την υφιστάμενη αυτοκόλλητη θεώρηση.

| 2.1.6. | Ο προτεινόμενος κανονισμός υπογραμμίζει ότι το νέο σύστημα θα διασφαλίζει τη διαρκή προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Λειτουργική Διαχείριση Συστημάτων ΤΠ Μεγάλης Κλίμακας στον Χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης (στο εξής: eu-LISA) θα είναι αρμόδιος για την τεχνική ανάπτυξη και τη λειτουργική διαχείριση της ενωσιακής πλατφόρμας υποβολής αιτήσεων και των συνιστωσών της, ως μέρος του Συστήματος Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS). |
| --- | --- |

2.1.7.

| 2.1.8. | Όλοι οι αλλοδαποί υπήκοοι που χρειάζονται θεώρηση για οποιαδήποτε από τις 26 χώρες Σένγκεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν την ψηφιακή πλατφόρμα υποβολής αίτησης θεώρησης Σένγκεν μόλις αυτή τεθεί σε λειτουργία. Η πλατφόρμα δεν θα λειτουργεί για τις υπόλοιπες πέντε χώρες της ΕΕ εκτός Σένγκεν, δεδομένου ότι δεν εξουσιοδοτούνται ακόμη να εκδίδουν θεωρήσεις Σένγκεν. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Οι ταξιδιώτες από χώρες που εξαιρούνται από την απαίτηση θεώρησης για τον χώρο Σένγκεν δεν θα υποχρεούνται να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα. Αντ’ αυτού, οι ταξιδιώτες αυτοί θα υποχρεούνται να υποβάλουν αίτηση αδειοδότησης στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) προκειμένου να ταξιδέψουν στην Ευρώπη από τον Νοέμβριο του 2023 και μετά (3). |
| --- | --- |

2.1.9.

2.2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.2.1. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει θερμά την πρωτοβουλία για τη θέσπιση πλήρως ψηφιοποιημένου συστήματος χορήγησης θεωρήσεων. Ένα προσβάσιμο, ταχύ και αξιόπιστο σύστημα θεώρησης και ένα γενικότερο μεταναστευτικό σύστημα που είναι λιγότερο γραφειοκρατικό, θα μείωναν σημαντικά τη διοικητική επιβάρυνση που σχετίζεται με τη μετανάστευση. Η διαχείριση, η επεξεργασία και η αρχειοθέτηση (καθώς και η καταστροφή) έντυπων εγγράφων είναι μια χρονοβόρα και δαπανηρή διαδικασία για τα προξενεία, και οι υπήκοοι κρατών μελών καθώς και τρίτων χωρών που υποβάλλουν αίτηση θεώρησης θα επωφελούνταν σημαντικά από την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Το προτεινόμενο ηλεκτρονικό σύστημα πρέπει να είναι σχεδιασμένο ώστε να είναι ταχύ, φιλικό προς τον χρήστη, ασφαλές (να παρέχει επαρκείς εγγυήσεις ότι τα δεδομένα που εισάγονται είναι ασφαλή) και προβλέψιμο (να συμμορφώνεται με την αρχή της ασφάλειας δικαίου). Το σύστημα πρέπει να λειτουργεί αξιόπιστα και οι αιτούντες πρέπει να μπορούν να βασίζονται στο γεγονός ότι η ηλεκτρονική διαδικασία υποβολής αιτήσεων δεν διαρκεί περισσότερο από λίγες μέρες. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Η εναρμόνιση και η ενοποίηση των διαδικασιών υποβολής αίτησης θεώρησης εντός του χώρου Σένγκεν θα συμβάλλουν στην πρόληψη της λεγόμενης άγρας θεωρήσεων (visa shopping) από αιτούντες που ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να υποβάλουν αίτηση θεώρησης σε χώρα Σένγκεν που προσφέρει πιο ταχεία και βολική επεξεργασία της αίτησης χορήγησης θεώρησης αντί της χώρας που είναι πράγματι ο προορισμός τους (για παράδειγμα, Ρώσοι πολίτες μπορεί να προβαίνουν σε άγρα θεωρήσεων, σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί γενική συμφωνία για την αναστολή της συμφωνίας της ΕΕ για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων). Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας θεώρησης θα μειώσει επίσης τους κινδύνους για την ασφάλεια που τίθενται από την αυτοκόλλητη θεώρηση με υλική υπόσταση, η οποία θα μπορούσε επίσης να είναι ευάλωτη σε παραποίηση, απάτη και κλοπή. Η πρόταση είναι επίσης σύμφωνη με τη γενική προσέγγιση της ΕΕ για ενθάρρυνση του εκσυγχρονισμού και της ψηφιοποίησης των δημόσιων υπηρεσιών. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η υφιστάμενη πρόταση αποτελεί μια ευκαιρία για την αποτελεσματική βελτίωση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θεώρησης, μειώνοντας το κόστος και την επιβάρυνση των κρατών μελών καθώς και των αιτούντων και βελτιώνοντας παράλληλα την ασφάλεια του χώρου Σένγκεν. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η προτεινόμενη ψηφιοποίηση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θα ελαχιστοποιήσει τον περιορισμό της κινητικότητας των υπηκόων τρίτων χωρών που υποβάλουν αίτηση θεώρησης. Δεδομένου ότι ο αιτών δεν θα πρέπει πλέον να προσκομίζει τα ταξιδιωτικά του έγγραφα στο προξενείο/κέντρο υποβολής αιτήσεων θεώρησης, ο αιτών είναι ελεύθερος να ταξιδεύει στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της περιόδου επεξεργασίας της αίτησης θεώρησής τους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό θα είναι ωφέλιμο για τα άτομα που ταξιδεύουν τακτικά (4) λόγω της εργασίας τους, καθώς και για ακτιβιστές και μέλη μειονοτικών ομάδων (π.χ. ΛΟΑΤΚΙ+, Ρομά) για τα οποία προσφέρει περισσότερες δυνατότητες εύρεσης ασφαλούς μέρους παραμονής, όταν είναι απαραίτητο. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Η πλατφόρμα ψηφιακής υποβολής αιτήσεων θεώρησης της ΕΕ θα πρέπει να συνδέεται πλήρως με τα εθνικά συστήματα θεώρησης που διαχειρίζεται κάθε κράτος μέλος. Αυτό θα διασφαλίσει ότι το νέο ψηφιακό σύστημα θεώρησης, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της ψηφιακής θεώρησης, είναι ενσωματωμένο εξαρχής στα ψηφιακά συστήματα θεώρησης των κρατών μελών και ότι είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να είναι πλήρως διαλειτουργικό μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Ωστόσο, θα πρέπει να υπάρχει σε επίπεδο ΕΕ μια ενιαία «ψηφιακή πρεσβεία της ΕΕ», η οποία θα θέτει απαιτήσεις για δικαιολογητικά έγγραφα και θα παρέχει πληροφορίες και καθοδήγηση σχετικά με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για τους ταξιδιώτες. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα ότι η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων θα αυξήσει την ελκυστικότητα και τα κίνητρα για ταξίδια προς την ΕΕ ως προορισμό. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | Η ΕΟΚΕ συνιστά η Επιτροπή να αναλάβει ισχυρή δέσμευση για συνεργασία με τις κυβερνήσεις και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών τρίτων χωρών, με σκοπό την ενημέρωση, την προετοιμασία και την αρωγή των υπηκόων τους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής αίτησης θεώρησης. |
| --- | --- |

2.2.9.

2.3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 2.3.1. | Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θεώρησης θα μειώσει την εξάρτηση των κρατών μελών από εξωτερικούς παρόχους υπηρεσιών, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο έκθεσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε τρίτους. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Η ψηφιακή θεώρηση θα καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την πλαστογράφηση αυτοκόλλητων θεωρήσεων (επειδή η θεώρηση δεν θα έχει «υλική υπόσταση»). Επιπλέον, το υψηλό κόστος λειτουργίας της αυτοκόλλητης θεώρησης θα απαλειφόταν. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Ένα πλεονέκτημα της ψηφιακής θεώρησης θα ήταν εμφανές σε περίπτωση κλοπής ή απώλειας ενός ταξιδιωτικού εγγράφου, επειδή το νέο ταξιδιωτικό έγγραφο θα μπορούσε να συνδεθεί εύκολα με την υφιστάμενη θεώρηση, χωρίς να είναι απαραίτητη η υποβολή αίτησης για νέα θεώρηση, όπως γίνεται στην υφιστάμενη διαδικασία (λόγω του υλικού δεσμού μεταξύ της αυτοκόλλητης θεώρησης και του ταξιδιωτικού εγγράφου). Ως εκ τούτου, το επιπρόσθετο κόστος που προκαλείται για τα κράτη μέλη από την έκδοση νέας θεώρησης καθώς και το επιπρόσθετο κόστος για τον αιτούντα εξαλείφονται στο προτεινόμενο νέο σύστημα ψηφιοποίησης. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων πρέπει να διασφαλίζει την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών και να σέβεται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και να τους επιτρέπει να υποβάλλουν αίτηση χωρίς διακρίσεις, μεταξύ άλλων με την εκπλήρωση των απαιτήσεων προσβασιμότητας που ορίζονται στην ευρωπαϊκή οδηγία για την πρόσβαση στο διαδίκτυο (οδηγία για την προσβασιμότητα των ιστοτόπων και των εφαρμογών για φορητές συσκευές) και στην ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά οι λύσεις ΤΠ που χρησιμοποιούνται στην πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων της ΕΕ να παρέχουν εργαλεία/μέσα προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και πρόληψης της εμπορίας ανθρώπων. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Η ψηφιοποίηση δεν πρέπει να είναι συνώνυμη του αυτοματισμού και της απλής χρήσης τεχνητής νοημοσύνης· ως εκ τούτου, ο αριθμός του προσωπικού που απασχολείται δεν πρέπει να μειωθεί απλώς και μόνο λόγω της ψηφιοποίησης της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων. |
| --- | --- |

2.3.6.

| 2.3.7. | Το διοικητικό προσωπικό που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία των θεωρήσεων χρειάζεται επίσης κατάλληλη εκπαίδευση προκειμένου να μπορεί να αξιοποιεί τα θετικά χαρακτηριστικά της ψηφιοποίησης της διαδικασίας και να αποφεύγει τα λάθη. |
| --- | --- |

2.3.7.

| 2.3.8. | Επιπλέον στήριξη πρέπει να προσφέρεται στις πρεσβείες (στα προξενεία) των κρατών μελών της ΕΕ και στην κοινωνία των πολιτών για την αντιμετώπιση των πιθανών προκλήσεων που σχετίζονται με την προσβασιμότητα στο διαδίκτυο και τη γνώση χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών για τους αιτούντες σε τρίτες χώρες, προκειμένου να μην υφίστανται διακρίσεις όσον αφορά την πρόσβασή τους στο σύστημα υποβολής αίτησης θεώρησης. |
| --- | --- |

2.3.8.

| 2.3.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον λόγω της μειωμένης χρήσης και σπατάλης χαρτιού που σχετίζεται με το σύστημα υποβολής αιτήσεων θεώρησης και την έκδοση της αυτοκόλλητης θεώρησης, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι οι αιτούντες θεώρηση δεν υποχρεούνται πλέον να ταξιδέψουν για να υποβάλουν αίτηση και να παραλάβουν τα ταξιδιωτικά έγγραφα μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας υποβολής αίτησης και εξέτασης της αίτησης θεώρησης. Μολονότι η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η ψηφιοποίηση (αποθήκευση και διαχείριση δεδομένων) απαιτεί ενέργεια που παράγει εκπομπές CO2, θεωρεί ότι μια κεντρική πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων θεώρησης αποτελεί ενεργειακά αποδοτικότερη λύση από την ύπαρξη μίας πλατφόρμας υποβολής αιτήσεων για κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

2.3.9.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2016, για την προσβασιμότητα των ιστότοπων και των εφαρμογών για φορητές συσκευές των οργανισμών του δημόσιου τομέα (ΕΕ L 327 της 2.12.2016, σ. 1).

1

(2)  Οδηγία (EE) 2019/882 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας προϊόντων και υπηρεσιών (ΕΕ L 151 της 7.6.2019, σ. 70).

2

(3)  https://www.etiasvisa.com/etias-form-application

3

(4)  Όπως εκπρόσωποι των επιχειρήσεων, των συνδικαλιστικών οργανώσεων ή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

4

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/154 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/154

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που προορίζονται για χρήση στον άνθρωπο και για την κατάργηση των οδηγιών 2002/98/ΕΚ και 2004/23/ΕΚ»

[COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD)]

(2023/C 75/22)

| Εισηγητής: | ο κ. Tymoteusz Adam ZYCH |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Tymoteusz Adam ZYCH

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.9.2022
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 22.7.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 168 παράγραφος 4 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 151/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.9.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 22.7.2022

Νομική βάση

Άρθρο 168 παράγραφος 4 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

151/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | H Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που προορίζονται για χρήση στον άνθρωπο και για την κατάργηση των οδηγιών 2002/98/ΕΚ και 2004/23/ΕΚ (1), δεδομένης της μεγάλης σημασίας της για την προστασία της δημόσιας υγείας, την ευημερία των ασθενών στις χώρες της ΕΕ και το δυναμικό καινοτομίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ο καθορισμός κοινών βασικών προτύπων ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης (SoHO) σύμφωνα με το τρέχον επίπεδο ιατρικής επιστήμης είναι χρήσιμος και η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι απαιτούνται νέοι συνεκτικοί κανόνες στον τομέα αυτό. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Θεωρεί σκόπιμο να οριοθετηθεί το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού κατά τρόπο ώστε να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο όσες ουσίες ανθρώπινης προέλευσης δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί σε ενωσιακό επίπεδο (π.χ. το μητρικό γάλα), αλλά και αυτές οι ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | H EOKE υποστηρίζει τις νομικές αλλαγές που θα μειώσουν το κόστος που επωμίζονται τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι πολίτες της ΕΕ, ιδίως με την κατάργηση των παρωχημένων εξετάσεων και συστηματικών μέτρων ελέγχου από τη νομοθεσία. Η αποτελεσματικότητα των διατάξεων του κανονισμού θα πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς, δεδομένης της ανάγκης να διαφυλάσσονται η ασφάλεια και η ποιότητα των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης και να τηρούνται τα πρότυπα που ορίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση ενιαίων βασικών προτύπων για την τήρηση μητρώων όσων οντοτήτων δραστηριοποιούνται στα των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης. Τα πρότυπα αυτά αναμένεται να ενισχυθούν με τη δημιουργία μιας πλατφόρμας της ΕΕ για τις εν λόγω ουσίες, που θα συμβάλει στη βελτίωση της ασφάλειας της δημόσιας υγείας στην ΕΕ χάρη στη συνεχή και ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη λήψη μέτρων υπέρ της ενίσχυσης των δικαιωμάτων των δοτών ουσιών ανθρώπινης προέλευσης, τα οποία διορθώνουν τις υφιστάμενες κανονιστικές ελλείψεις. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η επιβεβαίωση στην πρόταση κανονισμού της αρχής της δωρεάν προσφοράς ουσιών ανθρώπινης προέλευσης είναι πολύ σημαντική για να εξαλειφθούν οι καταχρήσεις και να εξασφαλιστεί η προμήθεια ουσιών ανθρώπινης προέλευσης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αυστηρή τήρηση της αρχής αυτής αποτελεί απαίτηση σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος στοιχείο γ) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, σύμφωνα με το οποίο οι τομείς της ιατρικής και της βιολογίας πρέπει να σέβονται «την απαγόρευση μετατροπής του ανθρώπινου σώματος και των μερών του σε πηγή οικονομικού κέρδους». |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανάγκη διεξοδικού και συστηματικού ελέγχου των οντοτήτων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης όσον αφορά την ασφάλεια, την ποιότητα και τον τρόπο εξεύρεσης των εν λόγω ουσιών. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η συνεχής εποπτεία και ο έλεγχος της κανονικότητας της λειτουργίας των οντοτήτων που εισάγουν ουσίες ανθρώπινης προέλευσης. Όσες ουσίες ανθρώπινης προέλευσης εισάγονται από χώρες εκτός της ΕΕ θα πρέπει να πληρούν τα ίδια πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας με αυτά που ισχύουν στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης που προορίζονται για χρήση στον άνθρωπο και για την κατάργηση των οδηγιών 2002/98/ΕΚ και 2004/23/ΕΚ («the SoHO Regulation»). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση, ο κανονισμός για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης θα παρέχει τις ακόλουθες εγγυήσεις και οφέλη: 1) τη μέριμνα για την ασφάλεια και την ποιότητα προκειμένου για όσους ασθενείς υποβάλλονται σε θεραπείες με ουσίες ανθρώπινης προέλευσης και την πλήρη προστασία τους από κινδύνους που μπορούν να αποφευχθούν και συνδέονται με τις εν λόγω ουσίες, 2) τη μέριμνα για την ασφάλεια και την ποιότητα των δοτών ουσιών ανθρώπινης προέλευσης και των παιδιών που γεννιούνται από ωάρια, σπερματοζωάρια ή έμβρυα δοτών, 3) την ενίσχυση και την εναρμόνιση των πρακτικών εποπτείας μεταξύ των κρατών μελών, 4) τη διευκόλυνση της ανάπτυξης ασφαλών και αποτελεσματικών καινοτόμων θεραπειών με ουσίες ανθρώπινης προέλευσης, καθώς και 5) τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του τομέα, μέσω του μετριασμού του κινδύνου ελλείψεων. Οι προτεινόμενες λύσεις είναι η απάντηση στην ατελή προστασία των ασθενών, των δοτών αίματος, ιστών, κυττάρων και των απογόνων από σπερματοζωάρια, ωάρια ή έμβρυα που έχουν δωριστεί από κινδύνους που μπορούν να αποφευχθούν και συνδέονται με παρωχημένους τεχνικούς κανόνες, αποκλίνουσες μεθόδους των κρατών μελών όσον αφορά την εποπτεία που έχουν ως συνέπεια την παρεμπόδιση της διακρατικής ανταλλαγής αίματος, ιστών και κυττάρων, την έκθεση των ασθενών στον κίνδυνο διακοπών στην προμήθεια αίματος, ιστών και κυττάρων και τη μη πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων σε αίμα, ιστούς και κύτταρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία ή χρησιμοποιούνται με νέους τρόπους. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των απαιτήσεων για νέες εξελίξεις στην ιατρική επιστήμη, ιδίως στη βιοτεχνολογία, οι οποίες προσφέρουν νέες ευκαιρίες για τη χρήση των SOHO σε πολλές μορφές θεραπείας ασθενών σε ολόκληρη την ΕΕ. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, λόγω της ανάπτυξης νέων θεραπειών, ορισμένα από τα υφιστάμενα πρότυπα δεν ισχύουν πλέον. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κανονισμό SoHO. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο προτεινόμενος κανονισμός καλύπτει τους SOHO σε γενική μορφή ως «αίμα, ιστούς και κύτταρα». Πρόκειται για μια κατάλληλη και μακρόπνοη προσέγγιση, δεδομένου ότι οι ουσίες τις οποίες σήμερα δεν γνωρίζουμε και οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν με θεραπευτικό τρόπο στο μέλλον θα καλύπτονται από τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις για την ασφάλεια και την ποιότητα. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευθυγράμμιση του νομικού πλαισίου με την αρχή της δημοσιονομικής ουδετερότητας που συνέστησε η Επιτροπή Βιοηθικής του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η πρόταση εναρμονίζει επίσης το ισχύον νομικό πλαίσιο και, ειδικότερα, ενισχύει τις διατάξεις σχετικά με την προστασία και την παρακολούθηση των δοτών και την αναφορά γενετικών παθήσεων σε παιδιά που γεννιούνται από ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί κατάλληλη και υποστηρίζει την πρόταση για μια ενιαία κανονιστική προσέγγιση που θα εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό θα συμβάλει άμεσα στη διασφάλιση της τήρησης των προτύπων ποιότητας και ασφάλειας των SoHO σε όλες τις χώρες της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα της έναρξης ισχύος του κανονισμού, συμπεριλαμβανομένων των εξής: του ορισμού κοινών γενικών προτύπων ασφάλειας και ποιότητας, της συμπερίληψης στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού όλων των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης που επί του παρόντος δεν ρυθμίζονται· της διευκόλυνσης της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών· της θέσπισης υποχρεώσεων για τη διασφάλιση μέτρων ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων σε επίπεδο οντότητας και σε επίπεδο κράτους, καθώς και υποχρεώσεων εποπτείας του εφοδιασμού· της δημιουργίας ενός ευνοϊκού για την καινοτομία περιβάλλοντος· της δημιουργίας νομικού περιβάλλοντος για τη βελτίωση της ασφάλειας, της ευκολίας εύρεσης και της αποτελεσματικότητας των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης· της δημιουργίας ενός διαχρονικού νομικού πλαισίου. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές βασίζονται στα πορίσματα των ευρωπαϊκών οργάνων εμπειρογνωμόνων. Αυτός είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι η νομοθεσία παραμένει επικαιροποιημένη, σύμφωνα με την ιατρική προσέγγιση που βασίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης αιμοδοσίας, όπως εκφράζεται σαφώς στα ισχύοντα πρότυπα για την αιμοδοσία, έχει επεκταθεί σε όλους τους άλλους SOHO που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος (π.χ. μητρικό γάλα) και στους SOHO, οι οποίοι επί του παρόντος δεν μπορούν να οριστούν, αλλά ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο κανονισμός επιτρέπει την αποζημίωση ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δωρητές δεν βρίσκονται σε οικονομικά μειονεκτική θέση λόγω της δωρεάς τους, ενώ αναφέρεται ότι η αποζημίωση αυτή δεν θα πρέπει ποτέ να αποτελεί κίνητρο που θα μπορούσε να ωθήσει τους δυνητικούς δωρητές να παρέχουν ψευδείς πληροφορίες ή να δωρίζουν συχνότερα από ό, τι επιτρέπεται. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η αρχή της δωρεάν δωρεάς SoHO είναι απαραίτητη για την εξάλειψη της κατάχρησης και την ασφάλεια της προμήθειας SoHO. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αυστηρή τήρησή της αποτελεί απαίτηση του άρθρου 3 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο, όσον αφορά τους τομείς της ιατρικής και της βιολογίας, προβλέπεται «η απαγόρευση της μετατροπής του ανθρωπίνου σώματος και αυτών των ιδίων των μερών του σε πηγή κέρδους». Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεκτιμούν την παράμετρο αυτή κατά τον ορισμό των κανόνων για τη χορήγηση των εν λόγω παροχών στην εθνική τους νομοθεσία.. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέσπιση ενιαίων βασικών κανόνων για την τήρηση από τα κράτη μέλη μητρώων όσων οντοτήτων δραστηριοποιούνται στα των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης. Τα πρότυπα αυτά αναμένεται να ενισχυθούν με τη δημιουργία μιας πλατφόρμας της ΕΕ για τις εν λόγω ουσίες, που θα συμβάλει στη βελτίωση της ασφάλειας της δημόσιας υγείας στην ΕΕ χάρη στη συνεχή και ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών. Η σύσταση συντονιστικού συμβουλίου αρμόδιου σε θέματα ουσιών ανθρώπινης προέλευσης είναι επίσης ευπρόσδεκτη και μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό μέσο για τη δραστική εφαρμογή των προτύπων ποιότητας και ασφάλειας του κανονισμού. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η πρόταση αναφέρει ότι την ευθύνη για τις δεοντολογικές και οργανωτικές αποφάσεις φέρουν τα κράτη μέλη. Η θέση αυτή θα πρέπει να θεωρηθεί κατάλληλη υπό το πρίσμα του πεδίου εφαρμογής των αρμοδιοτήτων της ΕΕ και των κρατών μελών βάσει της Συνθήκης και είναι λογικό στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής του προτεινόμενου κανονισμού, το οποίο έχει οργανωτικό και τεχνικό χαρακτήρα. Στόχος του κανονισμού SoHO είναι να διασφαλίσει την ποιότητα, την ασφάλεια και τη διαθεσιμότητα των SOHO και τον έλεγχο των διαδικασιών κατασκευής και μεταφοράς τους. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει ότι, όπως και στην περίπτωση των ελέγχων ασφάλειας και ποιότητας, η ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας πρέπει να αξιολογείται υπό το πρίσμα των προτύπων που ορίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Στον προτεινόμενο κανονισμό καθορίζονται οι αρμοδιότητες του προσωπικού των αρμόδιων αρχών και των προσώπων που ασκούν εποπτικές δραστηριότητες. Στον κανονισμό γίνεται επίσης λόγος για την κατάλληλη κατάρτιση και την τακτική επιμόρφωση, μεταξύ άλλων και σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, σε αυτόν δεν διευκρινίζονται οι λεπτομέρειες της κατάρτισης και της πείρας του προσωπικού (εξαίρεση αποτελεί το άρθρο 51, το οποίο ορίζει τα προσόντα του ιατρού που διορίζεται σε κάθε κέντρο ουσιών ανθρώπινης προέλευσης). Ωστόσο, η ιδιαιτερότητα της ενασχόλησης με τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης προϋποθέτει τη συνεργασία πολλών ειδικών εντός της εκάστοτε ομάδας —συχνά τα κατάλληλα ουσιαστικά προσόντα διαθέτει βιοτεχνολόγος, σε άλλες περιπτώσεις ιατρός της κατάλληλης εξειδίκευσης και σε άλλες περιπτώσεις καθίσταται απαραίτητη η υποστήριξη ειδικού σε θέματα ηθικής ή δικηγόρου. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει τα αρμόδια όργανα να απαρτίζονται από μια ομάδα ειδικών σε διάφορα γνωστικά πεδία. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Επίπεδο και πεδίο εφαρμογής του κανονισμού

| 4.1. | H ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι ο κανονισμός είναι πλήρως συμβατός με την αρχή της επικουρικότητας. Πράγματι, οι στόχοι που τίθενται στον κανονισμό είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθούν από τα μεμονωμένα κράτη μέλη ή είναι αδύνατο να επιτευχθούν με εξίσου αποτελεσματικό τρόπο. Συνεπώς, ο κανονισμός προσδίδει σαφή προστιθέμενη αξία. Ειδικότερα, τα οφέλη συνίστανται στην υποβοήθηση της εφαρμογής προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών από το έργο εξειδικευμένων συναρμοδίων, όπως το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) ή η Ευρωπαϊκή Διεύθυνση για την Ποιότητα των Φαρμάκων και της Ιατροφαρμακευτικής Περίθαλψης (EDQM), και στην ανταλλαγή δεδομένων μέσω της Ευρωπαϊκής πλατφόρμας ουσιών ανθρώπινης προέλευσης για την Ευρώπη. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Βάσει του προτεινόμενο ορισμού, ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή είναι «η διευκόλυνση της σύλληψης με ενδομητρική σπερματέγχυση, γονιμοποίηση in vitro ή οποιαδήποτε άλλη εργαστηριακή ή ιατρική παρέμβαση που προωθεί τη σύλληψη». Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, αυτό θα μπορούσε να αποσαφηνιστεί. Φαίνεται λογικό ότι το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού θα πρέπει να καλύπτει τις διαδικασίες στις οποίες χρησιμοποιούνται οι SOHO ή κατά τη διάρκεια των οποίων δημιουργούνται SOHO. Ωστόσο, η χρήση της φράσης «οποιαδήποτε άλλη [...] ιατρική παρέμβαση που προωθεί τη σύλληψη» στον ανωτέρω ορισμό οδηγεί στη συμπερίληψη στο πεδίο εφαρμογής της άλλων μεθόδων που δεν σχετίζονται με τη χρήση SOHO και δεν συνδέονται με τα πρότυπα του κανονισμού. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Ασφάλεια των παρασκευασμάτων και έλεγχος των οντοτήτων SoHO

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αποσαφήνιση των προτύπων ποιότητας και ασφάλειας των SoHO και τη θέσπιση αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου σε σχέση με τις οντότητες SoHO. Οι προτεινόμενες λύσεις θα βελτιώσουν την πρόσβαση των ασθενών σε ποιοτική θεραπεία και θα έχουν θετικό αντίκτυπο στην κατάσταση της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλους τους SOHO που χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των SOHO που εισάγονται από χώρες εκτός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη αποτελεσματικής και συστηματικής εφαρμογής των μηχανισμών ελέγχου που προβλέπονται στον κανονισμό όσον αφορά τους φορείς εισαγωγής SOHO, ιδίως όσον αφορά την ποιότητα και την ασφάλεια των παρασκευασμάτων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη διευκόλυνση των εισαγωγών SOHO από χώρες εκτός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ καλεί τις αρχές της ΕΕ να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποτρέψουν την ανάπτυξη μιας βιομηχανίας αμειβόμενης δωρεάς κυττάρων και ιστών, όπως αυτή που αναπτύσσεται σε ορισμένα μέρη του κόσμου. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Σύμφωνα με τις διατάξεις του σχεδίου κανονισμού, όταν ένα κράτος μέλος επιλέγει να επιτρέψει μια νέα πρακτική, η ασφάλεια και η ποιότητα αυτής της πρακτικής διέπονται από τους κανόνες της ΕΕ για την ποιότητα και την ασφάλεια που περιέχονται στον κανονισμό SoHO. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι νέες πρακτικές που εφαρμόζονται εκτός της ΕΕ θα πρέπει επίσης να υπόκεινται σε συνεχή αξιολόγηση από τα αρμόδια όργανα εμπειρογνωμόνων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Το άρθρο 7 του προτεινόμενου κανονισμού απαιτεί από τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίζουν την αμεροληψία του προσωπικού τους προκειμένου να αποφεύγονται καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων. Για την αποτελεσματική επίτευξη αυτού του στόχου, η ΕΟΚΕ προτείνει να επεκταθεί η απαίτηση αυτή ώστε να καλύπτει την περίοδο αμέσως πριν από την ανάληψη της θέσης. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Το άρθρο 29 παράγραφος 7 του προτεινόμενου κανονισμού καθορίζει τις εξουσίες των επιθεωρητών να επαληθεύουν ότι οι οντότητες SoHO πληρούν τα πρότυπα σχετικά με την προστασία του δότη και του λήπτη, την παροχή πληροφοριών και τον εθελοντικό και μη αμειβόμενο χαρακτήρα της δωρεάς. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, οι εξουσίες των επιθεωρητών θα πρέπει να ενισχυθούν και να περιλαμβάνουν μια ολοκληρωμένη διαδικασία επιθεώρησης. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Δικαιώματα δωρητών SOHO

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συμπερίληψη στο σχέδιο κανονισμού SoHO λύσεων που ενισχύουν συστηματικά τα δικαιώματα των δωρητών SoHO και καλύπτουν κενά στην ισχύουσα νομοθεσία. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Στο άρθρο 53, το οποίο καθορίζει τα πρότυπα για την προστασία των δοτών, το σημείο 1 στοιχείο β) ορίζει ότι οι πληροφορίες που παρέχονται στους δότες ή στα πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό τους πρέπει να κοινοποιούνται κατά τρόπο κατάλληλο ώστε να είναι σε θέση να τις κατανοούν. Προκειμένου να αποφευχθούν τυχόν ερμηνευτικές αμφιβολίες, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι παρεχόμενες πληροφορίες πρέπει να είναι πλήρεις και να κοινοποιούνται με σαφήνεια, ώστε να είναι δυνατή η εκπλήρωση της προϋπόθεσης της εν επιγνώσει συναίνεσης, όπως είναι γενικά αποδεκτή στην ιατρική. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Το άρθρο 55 παράγραφος στοιχείο γ) προβλέπει την υποχρέωση των φορέων εκμετάλλευσης να παρέχουν πληροφορίες στους δότες σχετικά με το δικαίωμα ανάκλησης της συγκατάθεσης και τυχόν περιορισμούς στο δικαίωμα ανάκλησης της συγκατάθεσης. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, το δικαίωμα ανάκλησης της συγκατάθεσης μπορεί να περιοριστεί μόνο από πραγματικά περιστατικά, π.χ. στην περίπτωση διαδικασίας που έχει ήδη κινηθεί. Προκειμένου να αποφευχθούν οι παραβιάσεις ενός από τα θεμελιώδη δικαιώματα του ασθενούς, δηλαδή του δικαιώματος στην αυτονομία, φαίνεται εύλογο να παρατεθεί εξαντλητικός κατάλογος των περιπτώσεων στις οποίες το δικαίωμα ανάκλησης της συγκατάθεσης μπορεί να περιοριστεί. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Προστασία των δεδομένων

| 7.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι ο κανονισμός επιβεβαιώνει την ανάγκη διατήρησης αυστηρών απαιτήσεων εμπιστευτικότητας που απορρέουν από τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (2) (ΓΚΠΔ) όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δοτών και αποδεκτών SoHO, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού του σκοπού της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ελαχιστοποίησης των δεδομένων. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, είναι εύλογο να γίνει διάκριση μεταξύ της απαίτησης ελεύθερης και εν επιγνώσει συναίνεσης για τη δωρεά που περιέχεται στο σχέδιο κανονισμού και της χωριστής απαίτησης συγκατάθεσης για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν την υγεία του δότη κατά την έννοια του ΓΚΠΔ. Οι δύο προϋποθέσεις δεν είναι πανομοιότυπες. |
| --- | --- |

7.2.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2022) 338.

1

(2)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1).

2

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/159 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/159

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 305/2011»

[COM(2022) 144 final]

(2023/C 75/23)

| Εισηγητής: | ο κ. Manuel GARCÍA SALGADO |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Domenico CAMPOGRANDE |

Εισηγητής:

ο κ. Manuel GARCÍA SALGADO

Συνεισηγητής:

ο κ. Domenico CAMPOGRANDE

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.5.2022 |
| --- | --- |
| | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 30.5.2022 |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 13.9.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 139/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.5.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 30.5.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

13.9.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

139/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν προσφέρει βραχυπρόθεσμες λύσεις για την επίλυση της τρέχουσας καθυστέρησης στη δημοσίευση νέων προτύπων στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος της είναι η τροποποίηση του κανονισμού για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων (1) (στο εξής: κανονισμός για τα δομικά προϊόντα ή ΚΔΠ), ο οποίος, ακόμη και αν πετύχει, θα αποφέρει αποτελέσματα σε 10 χρόνια. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι η προτεινόμενη μεταβατική περίοδος μεταξύ του ισχύοντος κανονισμού και του αναθεωρημένου κανονισμού είναι 20 έτη, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει πρακτικά προβλήματα, δεδομένου ότι είναι πολύ μακρά η περίοδος των 20 ετών για τη σταδιακή εισαγωγή εναρμονισμένων τεχνικών προδιαγραφών. Επί του παρόντος, το σύστημα τυποποίησης είναι ανεφάρμοστο, καθώς δεν διαθέτει τα μέσα για να αντιδρά στα ζητήματα που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να ανταποκρίνεται στις πολιτικές προτεραιότητες που έχουν τεθεί. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι, παρόλο που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε διάφορες πολιτικές επιλογές στα κράτη μέλη, επανέρχεται στην παλαιά προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία τα τεχνικά πρότυπα συντάσσονται από τις ρυθμιστικές αρχές σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένου ότι μια τέτοια κεντρική διαδικασία θα περιόριζε την ικανότητα των μικρότερων μελών του κλάδου να εκφράσουν τις απόψεις τους και αυτές να ληφθούν υπόψη. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ, σε συμφωνία με τον κατασκευαστικό τομέα, υποστηρίζει την ανάπτυξη εναλλακτικής επιλογής σε σχέση με εκείνη που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διατηρώντας την τυποποίηση στο επίκεντρό της. Πρέπει να συνεχιστούν οι συζητήσεις και να κληθούν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη [τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κ.λπ.] να συνεργαστούν με σκοπό να προτείνουν μια βιώσιμη λύση στην οποία τα εναρμονισμένα πρότυπα θα διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στο σύστημα. Στόχος είναι να συμμετάσχουν σε διάλογο όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με στόχο την εξεύρεση κατάλληλου συστήματος που θα επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία των δομικών προϊόντων. Στη διαδικασία αυτή, ο κοινωνικός διάλογος με τους εργοδότες και τους εργαζομένους και η συμμετοχή των κοινωνικών φορέων στην τυποποίηση αποτελεί βασικό εργαλείο. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Μολονότι η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η τυποποίηση θεωρείται συχνά μια διαδικασία από τη βάση προς την κορυφή με γνώμονα τη βιομηχανία, είναι υψίστης σημασίας να διασφαλιστεί ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα συνεργάζονται από κοινού και με ευελιξία, ώστε να υπάρχουν επικαιροποιημένα πρότυπα, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα και την ψηφιοποίηση, διευκολύνοντας παράλληλα την καινοτομία στον κατασκευαστικό τομέα. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει επίσης να υποστηρίζεται μέσω του κοινωνικού διαλόγου και να διασφαλίζει τη συμμετοχή των εργοδοτών, των εργαζομένων και των κοινωνικών φορέων στην τυποποίηση. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Για την ΕΟΚΕ, ένα εύρυθμο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τα δομικά προϊόντα, ενσωματωμένο στο σύστημα τυποποίησης, όχι μόνο θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της βιομηχανίας, αλλά θα εξυπηρετεί και την κοινωνία γενικότερα, γεγονός που εξηγεί τη σημασία της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων. Θα δώσει στην ΕΕ τη δυνατότητα να πετύχει την ψηφιακή εσωτερική αγορά, την οικονομική ανάκαμψη μετά τη νόσο COVID-19, τα στρατηγικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και τους στόχους της κυκλικής οικονομίας. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο προτεινόμενος νέος ΚΔΠ αναφέρεται στην υποχρεωτική χρήση ευρωπαϊκών μεθόδων αξιολόγησης, ταξινόμησης και κριτηρίων από όλους τους παράγοντες του κατασκευαστικού τομέα. Αυτό επηρεάζει πάνω από τρία εκατομμύρια εταιρείες στην ΕΕ, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ΜΜΕ. Οι απαιτήσεις πρέπει να αιτιολογούνται, να είναι αναλογικές και να μην συνεπάγονται περιττό γραφειοκρατικό και διοικητικό φόρτο, ιδίως εάν η προστιθέμενη αξία τους είναι περιορισμένη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το πρόβλημα αυτό έχει υποτιμηθεί στον προτεινόμενο αναθεωρημένο ΚΔΠ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν επιθυμητή η πλήρης δήλωση επιδόσεων, καθώς και η προσαρμογή του άρθρου 6 και του παραρτήματος ΙΙΙ στις απαιτήσεις που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι, δεδομένου ότι τα δομικά προϊόντα με σήμανση CE δεν εγγυώνται τη συμμόρφωση με τις βασικές απαιτήσεις για τα δομικά έργα. Αυτό εμποδίζει τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς για τα δομικά προϊόντα, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη ενδέχεται να υποχρεωθούν, βάσει του άρθρου 8, να αποτρέπουν την εμπορία και τη χρήση των εν λόγω δομικών προϊόντων, γεγονός που ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια των εργοταξίων. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι διαδικασίες που συνδέονται με τον ΚΔΠ πρέπει να βελτιωθούν ή να αναπτυχθούν περαιτέρω, ιδίως όσον αφορά την τυποποίηση και τον ορισμό των διεπαφών με τα εθνικά πρότυπα εφαρμογής. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εισαγάγει όλες τις απαιτήσεις δοκιμών/τις επιδόσεις/τα χαρακτηριστικά ως εναρμονισμένα πρότυπα. Σε αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να είναι δυνατή η εφαρμογή εθνικών απαιτήσεων για τα δομικά προϊόντα, όταν υπάρχουν ειδικές εθνικές ανησυχίες όσον αφορά τη χρήση των δομικών προϊόντων. Αυτό θα σήμαινε ότι οι εθνικές απαιτήσεις και τα παραρτήματα πρέπει να εγκριθούν για ορισμένο χρονικό διάστημα. Σε περίπτωση που η δήλωση επιδόσεων καταστεί πληρέστερη, πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι επιτυγχάνεται αντιστοιχία στο επίπεδο των εργασιών (σχεδιασμός, εγκατάσταση,...), τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο των πληροφοριών όσο και την αξιοπιστία τους. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει το πρόβλημα ότι ο προτεινόμενος αναθεωρημένος ΚΔΜ δεν προσδιορίζει τον μηχανισμό συλλογής πληροφοριών σχετικά με τα προϊόντα που αναφέρονται στις προδιαγραφές δημόσιων συμβάσεων, λόγω της συμπερίληψής τους στο νέο άρθρο 7. Η συλλογή των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των αγοραστών του δημόσιου τομέα, για όλες τις χρήσεις, θα αποτελέσει τεράστιο και ατελείωτο έργο. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο οι προσπάθειες που καταβάλλουν οι κατασκευαστικές εταιρείες για την εφαρμογή της κυκλικότητας να καθυστερήσουν, να παρεμποδιστούν ή ακόμη και να σταματήσουν λόγω της έλλειψης κανονιστικής σαφήνειας στον νέο ΚΔΠ. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίος ένας διευκρινιστικός κανονισμός, προκειμένου να αποφευχθεί η διακοπή της κυκλικότητας. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο προτεινόμενος αναθεωρημένος ΚΔΠ πρέπει να συμπεριλάβει σαφείς και αναλογικές διατάξεις που να λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι, για τα επαναχρησιμοποιούμενα ή ανακατασκευασμένα προϊόντα, για τα προϊόντα που εισήχθησαν πριν από 20, 50 ή 150 χρόνια, δεν υπάρχουν πληροφορίες, δεδομένου ότι για τα εν λόγω προϊόντα με σήμανση CE, οι πληροφορίες σχετικά με τις επιδόσεις είναι διαθέσιμες μόνο σε τοπικό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι σημαντικό για την ανταγωνιστικότητα του τομέα, η αναθεωρημένη πρόταση για την περιφερειακή ανάπτυξη και συνοχή να αποτελέσει ένα εργαλείο που όχι μόνο επιτρέπει τη διάθεση του καινοτόμου προϊόντος στην αγορά, αλλά διευκολύνει και τη χρήση του. Αυτό απαιτεί από την ευρωπαϊκή τεχνική αξιολόγηση (ΕΤΑ) να περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες που μετριάζουν την απροθυμία των χρηστών να αρχίσουν να χρησιμοποιούν την καινοτομία. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι πρέπει να καταστεί σαφές ότι ο όρος «δομικό προϊόν» εξακολουθεί να αντιστοιχεί μόνο στον ορισμό του άρθρου 2 παράγραφος 1 του ισχύοντος ΚΔΠ και δεν επεκτείνεται σε άλλες πτυχές. Δεν είναι σαφές τι σημαίνει ο όρος «υπηρεσία» στο νέο σχέδιο του ΚΔΠ. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα επί παραγγελία προϊόντα εξακολουθούν να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του ΚΔΠ. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη θετική αξιολόγηση της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) όσον αφορά τα πρόσθετα κριτήρια στις απαιτήσεις λειτουργίας και ασφάλειας για τα δομικά προϊόντα, ιδίως όσον αφορά τα περιβαλλοντικά κριτήρια και τα κριτήρια για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, τα οποία συχνά σχετίζονται με την κυκλική οικονομία και τη βιωσιμότητα. Όλα αυτά ενισχύουν τα στοιχεία που αποδεικνύουν τον θετικό αντίκτυπο της ορθής διαχείρισης στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της γιατί, γενικά, οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις επιτρέπουν τη χρήση μολυσμένων αποβλήτων κάτω από τους δρόμους (που έχουν μολυνθεί από παλιά πίσσα, PCB, PCP, αμίαντο, παλαιό ορυκτό μαλλί έως ένα ορισμένο ποσοστό)· ή τοποθετούνται σε ειδικούς χώρους υγειονομικής ταφής. Τα απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του συνόλου των αποβλήτων στην ΕΕ (2). Υπάρχουν ορισμένοι τομείς όπου υπάρχουν διαφορετικές αντικρουόμενες ανησυχίες, για παράδειγμα, εάν το υπέδαφος στην κατασκευή οδών και άλλων υποδομών δεν χρησιμοποιείται ως μεγάλος χώρος εναπόθεσης απορριμμάτων οικοδομών. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση, ανακατασκευή και ανακύκλωση απαιτεί σχεδιασμό, διευκόλυνση του διαχωρισμού των κατασκευαστικών στοιχείων και των υλικών κατά τη φάση της ανακύκλωσης και αποφυγή αναμεμειγμένων ή σύνθετων υλικών και ότι όλα αυτά θα εκθέσουν μαζικά τους εργαζομένους σε αυτές τις ουσίες. Ο EU-OSHA ενθαρρύνει τις εταιρείες που έχουν προτείνει καινοτόμες λύσεις σε τέτοια προβλήματα, για παράδειγμα, «Αφαίρεση των επικίνδυνων διαλυτών από την ανάλυση των υλικών που έχουν ανακτηθεί στον τομέα της κατασκευής και επισκευής δρόμων». Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτές οι βασικές πτυχές της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία πρέπει να ληφθούν υπόψη στον νέο κανονισμό. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να διασφαλιστούν όχι μόνο η απασχόληση και η οικονομική πρόοδος, αλλά και κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές βελτιώσεις με βάση τις αρχές της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και τον σχετικό κανονισμό. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση πρέπει να αναθεωρηθεί σημαντικά προκειμένου να επιτευχθούν οι κύριοι στόχοι της. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η έκθεση εφαρμογής της Επιτροπής του 2016 σχετικά με τον ΚΔΠ εντόπισε ορισμένες ελλείψεις στην εφαρμογή του. Η αξιολόγηση του ΚΔΠ, οι γνωμοδοτήσεις της πλατφόρμας REFIT και οι παρατηρήσεις των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων μερών επισήμαναν σαφώς τις ελλείψεις του πλαισίου, οι οποίες παρεμποδίζουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς δομικών προϊόντων και, ως εκ τούτου, δεν επιτυγχάνουν τους στόχους του ΚΔΠ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ανακοίνωση για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (3), το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία και η ανακοίνωση για το κύμα ανακαινίσεων (4) τόνισαν τον ρόλο του ΚΔΠ στο πλαίσιο των προσπαθειών για αποδοτικά ως προς την κατανάλωση ενέργειας και πόρων κτίρια και ανακαινίσεις, καθώς και για την αντιμετώπιση της βιωσιμότητας των δομικών προϊόντων και της μετάβασης προς μια κυκλική οικονομία. Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (5) επεσήμανε τη σημασία των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τον κύκλο ζωής των κτιρίων και των δομικών υλικών, για τον υπολογισμό του δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη των νέων κτιρίων μετά το 2030. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η δασική στρατηγική της ΕΕ και η ανακοίνωση με θέμα τους βιώσιμους κύκλους άνθρακα (6) εξήγγειλαν, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του κανονισμού για τα δομικά προϊόντα, την ανάπτυξη μεθοδολογίας και άρτιου και διαφανούς προτύπου για την ποσοτικοποίηση των κλιματικών οφελών των δομικών προϊόντων και της δέσμευσης και χρήσης του άνθρακα. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο ζήτησαν την ανάληψη δράσης για την τόνωση της κυκλικότητας των δομικών προϊόντων, την αντιμετώπιση των φραγμών στην ενιαία αγορά δομικών προϊόντων και τη συμβολή στην επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι δύο γενικοί στόχοι της επανεξέτασης του ΚΔΠ είναι 1) η επίτευξη μιας εύρυθμης ενιαίας αγοράς δομικών προϊόντων και 2) η συμβολή στην επίτευξη των στόχων της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, ιδίως της σύγχρονης, αποδοτικής αγοράς στη χρήση των πόρων και του ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ο ΚΔΠ περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες του τομέα να δηλώνει, με συνεπή και εναρμονισμένο τρόπο, τις επιδόσεις των προϊόντων του και να διαφοροποιεί τα προϊόντα όσον αφορά τις επιδόσεις σε σχέση με το κλίμα, το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα. Περιορίζει επίσης σημαντικά τις δυνατότητες των κρατών μελών να καθορίζουν τις εθνικές απαιτήσεις για τα κτίρια ή να συμπεριλαμβάνουν στις δημόσιες συμβάσεις κριτήρια σχετικά με τους στόχους βιωσιμότητας, χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ανακοίνωση του Μαρτίου 2020 με θέμα Μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη (7) καθορίζει ένα σχέδιο ώστε η βιομηχανία της ΕΕ να ηγηθεί της διττής πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Η ανακοίνωση για την επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής 2020 προσδιόρισε τον κατασκευαστικό τομέα ως ένα από τα οικοσυστήματα προτεραιότητας που αντιμετωπίζει τις σημαντικότερες προκλήσεις για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα και την υιοθέτηση του ψηφιακού μετασχηματισμού, και η ανταγωνιστικότητά του εξαρτάται από αυτόν. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η πρόταση κανονισμού που καταργεί τον ισχύοντα ΚΔΠ αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στον ΚΔΠ και στην επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία όσον αφορά τα δομικά προϊόντα. Η βελτίωση των βασικών εργασιών του πλαισίου του ΚΔΠ, ιδίως της διαδικασίας τυποποίησης, είναι επιτακτική για την επίτευξη των στόχων πολιτικής. Ωστόσο, δεν λαμβάνει υπόψη τις αναγκαίες πτυχές που σχετίζονται με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και άλλες συστάσεις του EU-OSHA. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εκπαίδευση, η κατάρτιση, η επανειδίκευση, η δια βίου μάθηση και η πιστοποίηση είναι εξαιρετικά σημαντικές και είναι σημαντικό για το μέλλον της βιομηχανίας να πραγματοποιούνται μέσω του κοινωνικού διαλόγου. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η απόκτηση των αναγκαίων δεξιοτήτων απαιτεί χρόνο και χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η τυποποίηση διαδραματίζει καίριο ρόλο για τον ευρωπαϊκό κατασκευαστικό κλάδο. Συνιστά τον κύριο πυλώνα της εσωτερικής αγοράς, διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των δομικών προϊόντων στην ΕΕ και τονώνει τις κατασκευαστικές δραστηριότητες. Ο σημαντικός αυτός ρόλος αναγνωρίζεται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, ιδίως στον κανονισμό για τα δομικά προϊόντα και στον κανονισμό σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ο στόχος της τυποποίησης όσον αφορά τη βιωσιμότητα των οικοδομών, πρέπει να περιλαμβάνει την ίση συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών, των οικονομικών και των κοινωνικών πτυχών της βιωσιμότητας προϊόντων, κτιρίων και υπηρεσιών, και την κοινοποίησή της στον καταναλωτή (κατά προτίμηση μέσω σήμανσης). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Χωρίς επικαιροποιημένα πρότυπα, η εσωτερική αγορά δομικών προϊόντων δεν θα μπορούσε ούτε να επιτευχθεί ούτε να διατηρηθεί. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η ενσωμάτωση των προτύπων στο ρυθμιστικό σύστημα έχει συχνά αποτύχει, με αποτέλεσμα τη μείωση της αποδοτικότητας του κατασκευαστικού τομέα και τη ζημία στην εσωτερική αγορά, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης του άμεσου ή έμμεσου κόστους για τις επιχειρήσεις (ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να καθορίσει τα πρότυπα για την ανάπτυξη εναρμονισμένων προτύπων με τη χρήση εφαρμογών τυποποίησης. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν χρησιμοποίησε αυτή την προσέγγιση και, ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) αναγκάστηκε να συνεχίσει να εργάζεται με παρωχημένες εντολές και να αποθαρρύνει τους εμπειρογνώμονες να εργάζονται βάσει προτύπων, τα οποία συχνά εμποδίζονται για λόγους που εκφεύγουν του ελέγχου τους. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντοπίζει προβλήματα στην τρέχουσα διαδικασία τυποποίησης μέσω της CEN (τα οποία ασφαλώς θα μπορούσαν να βελτιωθούν) και τα οποία οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μπλοκάρει πολλά πρότυπα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η λύση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δηλαδή η χρήση ολοένα και περισσότερων «κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων», δεν μπορεί να είναι ικανοποιητική διότι αφήνει τους εργοδότες, τους εργαζομένους και τους κοινωνικούς φορείς εκτός της διαδικασίας τυποποίησης. Επίσης, υπάρχουν πολλά πρότυπα τα οποία έχει εμποδίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και, ως εκ τούτου, πρέπει να βρεθεί μια βραχυπρόθεσμη λύση σχετικά με τον τρόπο απεμπλοκής τους. Η ΕΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον αυτή η μορφή επέκτασης, τελικά, δεν οδηγεί σε αλληλεπικάλυψη αρμοδιοτήτων με τα κράτη μέλη. Θεωρούμε ότι αυτό πρέπει να εφαρμόζεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου η εφαρμογή είναι δεόντως αιτιολογημένη, και ότι θα πρέπει να καθοριστεί ένα σαφές σύνολο ευνοϊκών συνθηκών. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η πρόταση νέου κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρεται στην επίδραση της διαχείρισης της αλυσίδας εφοδιασμού και των πρακτικών σύναψης δημόσιων συμβάσεων στο περιβάλλον, την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, προκειμένου να τονωθεί η χρήση και η εμπορία ποιοτικών προϊόντων και υλικών. Ο EU-OSHA έχει επίσης προσδιορίσει το γεγονός αυτό ως σημαντικό παράγοντα επιρροής που μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη χρήση προϊόντων που σέβονται το περιβάλλον και είναι ασφαλέστερα για τους εργαζομένους. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Το νέο έργο LIFT-OSH (μέσα μόχλευσης για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία) του EU-OSHA ενισχύει τα στοιχεία που αποδεικνύουν τον θετικό αντίκτυπο της ορθής διαχείρισης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση, ανακατασκευή και ανακύκλωση απαιτεί σχεδιασμό, διευκόλυνση του διαχωρισμού των κατασκευαστικών στοιχείων και των υλικών κατά τη φάση της ανακύκλωσης και αποφυγή αναμεμειγμένων ή σύνθετων υλικών και ότι όλα αυτά θα εκθέσουν μαζικά τους εργαζομένους σε αυτές τις ουσίες. Ο EU-OSHA ενθαρρύνει τις εταιρείες που έχουν προτείνει καινοτόμες λύσεις σε τέτοια προβλήματα, για παράδειγμα, «Αφαίρεση των επικίνδυνων διαλυτών από την ανάλυση των υλικών που έχουν ανακτηθεί στον τομέα της κατασκευής και επισκευής δρόμων». Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτές οι βασικές πτυχές της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία πρέπει να ληφθούν υπόψη στον νέο κανονισμό. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να διασφαλιστούν όχι μόνο η απασχόληση και η οικονομική πρόοδος, αλλά και κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές βελτιώσεις με βάση τις αρχές της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και τον σχετικό κανονισμό. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ο προτεινόμενος αναθεωρημένος ΚΔΠ αναφέρει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η προστασία του περιβάλλοντος και να καλυφθεί ένα πιθανό ρυθμιστικό κενό, τα δομικά «προϊόντα» που κατασκευάζονται στο εργοτάξιο για άμεση ενσωμάτωση στις δομικές κατασκευές θα υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με τα άλλα δομικά προϊόντα που διατίθενται στην αγορά από τους κατασκευαστές. Όταν τα προϊόντα αυτά δεν διατίθενται στην αγορά, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν υφίσταται ένα τέτοιο ρυθμιστικό κενό. Οι εργολάβοι που κατασκευάζουν επιτόπου «προϊόντα» για άμεση ενσωμάτωση στα έργα (π.χ. πρέκι από σκυρόδεμα, ψεκασμό αφρού πολυουρεθάνης, πλαίσια παραθύρων και θυρών κ.λπ.) υπόκεινται σε κανονιστικές απαιτήσεις που ισχύουν για τα έργα (ή τμήματα των έργων) και οι απαιτήσεις αυτές βασίζονται κυρίως, αν όχι πάντα, στις ίδιες ακριβώς τεχνικές απαιτήσεις με αυτές για τους κατασκευαστές, δηλαδή τη λειτουργία συστήματος ελέγχου της παραγωγής στο εργοστάσιο, την κατάρτιση τεχνικής τεκμηρίωσης, την αξιολόγηση των «προϊόντων», τη δήλωση των επιδόσεων και της συμμόρφωσης και την τοποθέτηση της σήμανσης CE. Αυτή η περιττή διάταξη θα ήταν ιδιαίτερα επιζήμια για τις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Το άρθρο 7 του προτεινόμενου αναθεωρημένου ΚΔΠ διευρύνει το πεδίο εφαρμογής σε όλες τις απαιτήσεις προϊόντων που αναφέρονται στις προδιαγραφές δημόσιων συμβάσεων. Ωστόσο, δεν προσδιορίζει τον μηχανισμό συλλογής τέτοιων πληροφοριών, ο οποίος μπορεί να αφορά ευρύ και ποικίλο σύνολο κατασκευαστικών έργων, όπως εγκαταστάσεις σκύλων για τους αστυνομικούς σκύλους, διοικητικά κτίρια των αρχών, αυτοκινητόδρομους, πυρηνικές εγκαταστάσεις κ.λπ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τη σκοπιμότητα της συλλογής όλων των πληροφοριών σχετικά με τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά, καθώς και για τον τρόπο καθορισμού κατάλληλων μεθόδων αξιολόγησης που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των δημόσιων αγοραστών, για όλες τις χρήσεις. Επιπλέον, ανάλογα με την προβλεπόμενη χρήση, η αξιοπιστία που επιδιώκουν οι δημόσιοι αγοραστές θα είναι επίσης πολύ διαφορετική (η αξιοπιστία των επιδόσεων των μεμβρανών υδατοστεγάνωσης που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν σε εγκαταστάσεις για σκύλους θα είναι διαφορετική σε σύγκριση με το ίδιο προϊόν που χρησιμοποιείται στην οροφή ενός μουσείου καλών τεχνών) και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί στα συστήματα αξιολόγησης και επαλήθευσης που προσδιορίζονται στον προτεινόμενο αναθεωρημένο ΚΔΠ. Η ΕΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον η προσέγγιση αυτή είναι ρεαλιστική. |
| --- | --- |

3.10.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 305/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας προϊόντων του τομέα των δομικών κατασκευών και για την κατάργηση της οδηγίας 89/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 88 της 4.4.2011, σ. 5).

1

(2)  https://ec.europa.eu/environment/topics/waste-and-recycling/construction-and-demolition-waste_en

2

(3)  COM(2019) 640 final.

3

(4)  COM(2020) 662 final.

4

(5)  COM(2021) 802 final.

5

(6)  COM(2021) 800 final.

6

(7)  COM(2020) 102 final.

7

(8)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1025/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση, την τροποποίηση των οδηγιών του Συμβουλίου 89/686/ΕΟΚ και 93/15/ΕΟΚ και των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 94/9/ΕΚ, 94/25/ΕΚ, 95/16/ΕΚ, 97/23/ΕΚ, 98/34/ΕΚ, 2004/22/ΕΚ, 2007/23/ΕΚ, 2009/23/ΕΚ και 2009/105/ΕΚ και την κατάργηση της απόφασης 87/95/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της απόφασης αριθ. 1673/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 316 της 14.11.2012, σ. 12).

8

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/164 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/164

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μετατροπή σε δίκτυο δεδομένων για τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΔΔΒΓΕ)»

[COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD)]

(2023/C 75/24)

| Εισηγητής: | ο κ. Florian MARIN |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Florian MARIN

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 4.7.2022
  Συμβούλιο, 11.7.2022 |
| --- | --- |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 17.5.2022 |
| Νομική βάση | Άρθρο 43 παράγραφος 2 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 5.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 188/0/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 4.7.2022

Συμβούλιο, 11.7.2022

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

17.5.2022

Νομική βάση

Άρθρο 43 παράγραφος 2 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

5.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

188/0/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί και υποστηρίζει τη μετατροπή του δικτύου γεωργικής λογιστικής πληροφόρησης (ΔΓΛΠ) σε δίκτυο δεδομένων για τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΔΔΒΓΕ), όπως προβλέπεται στη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», που έχει ως καθήκον τη συλλογή δεδομένων βιωσιμότητας, τη βελτίωση των συμβουλευτικών υπηρεσιών και την παροχή ανατροφοδότησης στους γεωργούς. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το ΔΔΒΓΕ αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τεκμηριωμένες πολιτικές και συνιστά τα ακόλουθα:






  — | τα δεδομένα σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ποιότητα του εδάφους και την παγίδευση του άνθρακα, τη χρήση των φυτοφαρμάκων, την ποιότητα του νερού και του αέρα, την ενέργεια και τη βιοποικιλότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περιβαλλοντικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. Τα δεδομένα που συλλέγονται πρέπει να υποδιαιρούνται ανάλογα με το είδος του προϊόντος (βιολογικό κ.λπ.)· Οι μεταβλητές δεδομένων σχετικά με τη βιωσιμότητα πρέπει να αξιολογούνται ενδελεχώς όσον αφορά την εγκυρότητα, την ποιότητα και τη συγκρισιμότητα που πρέπει να συμπεριληφθούν στο δίκτυο προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο για τις πολιτικές. |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

τα δεδομένα σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ποιότητα του εδάφους και την παγίδευση του άνθρακα, τη χρήση των φυτοφαρμάκων, την ποιότητα του νερού και του αέρα, την ενέργεια και τη βιοποικιλότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περιβαλλοντικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. Τα δεδομένα που συλλέγονται πρέπει να υποδιαιρούνται ανάλογα με το είδος του προϊόντος (βιολογικό κ.λπ.)· Οι μεταβλητές δεδομένων σχετικά με τη βιωσιμότητα πρέπει να αξιολογούνται ενδελεχώς όσον αφορά την εγκυρότητα, την ποιότητα και τη συγκρισιμότητα που πρέπει να συμπεριληφθούν στο δίκτυο προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο για τις πολιτικές.

| — | τα δεδομένα σχετικά με τις συνθήκες εργασίας, τα είδη συμβάσεων, την υγεία και την ασφάλεια (ύπαρξη σχεδίου υγείας και ασφάλειας σε επίπεδο εκμετάλλευσης, αριθμός ατυχημάτων συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολούμενων), τις δεξιότητες και τους μισθούς, τη σχέση κοινωνικής αιρεσιμότητας με την κοινή γεωργική πολιτική, τον αριθμό των αυτοαπασχολούμενων και τον αριθμό των προσωρινών/εποχιακών εργαζομένων πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κοινωνικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες και τους νέους· |
| --- | --- |

—

τα δεδομένα σχετικά με τις συνθήκες εργασίας, τα είδη συμβάσεων, την υγεία και την ασφάλεια (ύπαρξη σχεδίου υγείας και ασφάλειας σε επίπεδο εκμετάλλευσης, αριθμός ατυχημάτων συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολούμενων), τις δεξιότητες και τους μισθούς, τη σχέση κοινωνικής αιρεσιμότητας με την κοινή γεωργική πολιτική, τον αριθμό των αυτοαπασχολούμενων και τον αριθμό των προσωρινών/εποχιακών εργαζομένων πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κοινωνικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες και τους νέους·

| — | τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα πρέπει να έχουν την ίδια βαρύτητα με τα οικονομικά δεδομένα· δεδομένου ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες το ΔΓΛΠ έχει αξιολογήσει κυρίως την οικονομική κατάσταση των γεωργών, η οικονομική διάσταση είναι καθοριστικής σημασίας, παράλληλα με τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις· |
| --- | --- |

—

τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα πρέπει να έχουν την ίδια βαρύτητα με τα οικονομικά δεδομένα· δεδομένου ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες το ΔΓΛΠ έχει αξιολογήσει κυρίως την οικονομική κατάσταση των γεωργών, η οικονομική διάσταση είναι καθοριστικής σημασίας, παράλληλα με τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις·

| — | μια προσέγγιση που να διασταυρώνεται με το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ) και τα δεδομένα που προκύπτουν από την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), καθώς και με τη Eurostat, ιδίως όσον αφορά τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα· |
| --- | --- |

—

μια προσέγγιση που να διασταυρώνεται με το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ) και τα δεδομένα που προκύπτουν από την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), καθώς και με τη Eurostat, ιδίως όσον αφορά τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα·

| — | όλοι οι γεωργοί να έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στο ΔΔΒΓΕ, εφόσον είναι πρόθυμοι και ικανοί, βάσει συγκεκριμένης μεθοδολογίας, και λαμβανομένης υπόψη της αντιπροσωπευτικότητας και των δημοσιονομικών περιορισμών, χωρίς κυρώσεις για όσους αποτελούν μέρος του δείγματος αλλά δεν επιθυμούν να συνεισφέρουν. Η παροχή στοιχείων από τους γεωργούς πρέπει να παραμείνει προαιρετική. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίσουν κατάλληλους τρόπους και κίνητρα για να ενθαρρύνουν τους γεωργούς να συμμετάσχουν στο ΔΔΒΓΕ. |
| --- | --- |

—

όλοι οι γεωργοί να έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στο ΔΔΒΓΕ, εφόσον είναι πρόθυμοι και ικανοί, βάσει συγκεκριμένης μεθοδολογίας, και λαμβανομένης υπόψη της αντιπροσωπευτικότητας και των δημοσιονομικών περιορισμών, χωρίς κυρώσεις για όσους αποτελούν μέρος του δείγματος αλλά δεν επιθυμούν να συνεισφέρουν. Η παροχή στοιχείων από τους γεωργούς πρέπει να παραμείνει προαιρετική. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίσουν κατάλληλους τρόπους και κίνητρα για να ενθαρρύνουν τους γεωργούς να συμμετάσχουν στο ΔΔΒΓΕ.

| — | πρέπει να δίνεται συνεχής έμφαση στη μείωση της γραφειοκρατίας: πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται σύγχρονες τεχνολογίες συλλογής δεδομένων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το διαδίκτυο των πραγμάτων, η αυτόματη επικύρωση ή οι υποδομές εξ αποστάσεως συλλογής δεδομένων· |
| --- | --- |

—

πρέπει να δίνεται συνεχής έμφαση στη μείωση της γραφειοκρατίας: πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται σύγχρονες τεχνολογίες συλλογής δεδομένων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το διαδίκτυο των πραγμάτων, η αυτόματη επικύρωση ή οι υποδομές εξ αποστάσεως συλλογής δεδομένων·

| — | το ΔΔΒΓΕ πρέπει να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση ολόκληρου του γεωργικού οικοσυστήματος και, για τον σκοπό αυτό, πρέπει επίσης να προβλεφθεί η διαλειτουργικότητα με άλλες βάσεις δεδομένων, για την από κοινού ανάλυση χωριστών συνόλων δεδομένων που καλύπτουν άλλα τμήματα της αλυσίδας εφοδιασμού· |
| --- | --- |

—

το ΔΔΒΓΕ πρέπει να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση ολόκληρου του γεωργικού οικοσυστήματος και, για τον σκοπό αυτό, πρέπει επίσης να προβλεφθεί η διαλειτουργικότητα με άλλες βάσεις δεδομένων, για την από κοινού ανάλυση χωριστών συνόλων δεδομένων που καλύπτουν άλλα τμήματα της αλυσίδας εφοδιασμού·

| — | να συμπεριληφθεί η γεωργία συντήρησης και ημισυντήρησης στη δειγματοληψία του ΔΔΒΓΕ· |
| --- | --- |

—

να συμπεριληφθεί η γεωργία συντήρησης και ημισυντήρησης στη δειγματοληψία του ΔΔΒΓΕ·

| — | να συμπεριληφθούν διαφορετικά χαρακτηριστικά, πηγές, μορφές, διαστάσεις και βαθμοί λεπτομέρειας των δεδομένων, λόγω των διαφορετικών καταστάσεων μεταξύ των κρατών μελών· |
| --- | --- |

—

να συμπεριληφθούν διαφορετικά χαρακτηριστικά, πηγές, μορφές, διαστάσεις και βαθμοί λεπτομέρειας των δεδομένων, λόγω των διαφορετικών καταστάσεων μεταξύ των κρατών μελών·

| — | τη συνεχή ανταλλαγή βέλτιστων γεωργικών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και των γεωργών· στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά μέσα. |
| --- | --- |

—

τη συνεχή ανταλλαγή βέλτιστων γεωργικών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και των γεωργών· στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά μέσα.

| — | Πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την ενίσχυση της ικανότητας συλλογής, ανταλλαγής, διαχείρισης και χρήσης των δεδομένων με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, ιδίως για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις. |
| --- | --- |

—

Πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την ενίσχυση της ικανότητας συλλογής, ανταλλαγής, διαχείρισης και χρήσης των δεδομένων με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, ιδίως για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις.

| — | Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση της διαχείρισης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και οι εξατομικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται επίσης με τη δημιουργία σαφούς σύνδεσης με τα δεδομένα σχετικά με τις εξωγενείς μεταβλητές της διαδικασίας γεωργικής παραγωγής, όπως οι μετεωρολογικές προβλέψεις κ.λπ. |
| --- | --- |

—

Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση της διαχείρισης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και οι εξατομικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται επίσης με τη δημιουργία σαφούς σύνδεσης με τα δεδομένα σχετικά με τις εξωγενείς μεταβλητές της διαδικασίας γεωργικής παραγωγής, όπως οι μετεωρολογικές προβλέψεις κ.λπ.

| — | Πρέπει να θεσπιστούν ειδικά κριτήρια που θα συνδέονται με τη βιωσιμότητα των διαδικασιών που απαιτούνται από το ΔΔΒΓΕ και κριτήρια συνθηκών εργασίας για τους φορείς συλλογής δεδομένων. |
| --- | --- |

—

Πρέπει να θεσπιστούν ειδικά κριτήρια που θα συνδέονται με τη βιωσιμότητα των διαδικασιών που απαιτούνται από το ΔΔΒΓΕ και κριτήρια συνθηκών εργασίας για τους φορείς συλλογής δεδομένων.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προστασία των δεδομένων, η ιδιοκτησία, η ιδιωτική ζωή και η εμπιστευτικότητα πρέπει πάντα να διασφαλίζονται (εγγύηση πλήρους ανωνυμοποίησης) και ότι οι γεωργοί πρέπει να έχουν μόνιμο έλεγχο των δεδομένων τους. Επιπλέον, τα συμφέροντα των γεωργών πρέπει να προστατεύονται και η συγκατάθεσή τους πρέπει να λαμβάνεται κατά την ανταλλαγή των δεδομένων τους, ανεξάρτητα από τον προορισμό και τη χρήση των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθούν κίνητρα στους γεωργούς να συνεισφέρουν και να έχουν σαφή και άμεσα οφέλη για την ανταλλαγή των δεδομένων τους, πέραν των συμβουλευτικών υπηρεσιών, όπως οικονομικά οφέλη ή πρόσβαση σε ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων χρηματοδοτούμενων από κονδύλια της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Τα δεδομένα που συλλέγονται για το ΔΔΒΓΕ δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο και την επιβολή κυρώσεων στους γεωργούς. Εάν η αρχή αυτή υπονομεύεται, οι γεωργοί θα πρέπει να έχουν την επιλογή να μην παρέχουν τα δεδομένα, πράγμα που θα περιορίσει, ωστόσο, σημαντικά την αξιοποίηση του ΔΔΒΓΕ ως εργαλείου πολιτικής. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η γενική προσέγγιση του ΔΔΒΓΕ είναι η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και, για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για τη δημιουργία ενός κοινού χώρου δεδομένων για τη γεωργία, με την προώθηση της συνιδιοκτησίας των δεδομένων και των συνεταιρισμών δεδομένων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν υπάρχει κοινή μεθοδολογία για τη διασφάλιση της συγκρισιμότητας και της κοινής χρήσης των δεδομένων στον αγροδιατροφικό τομέα. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση ειδικού ολοκληρωμένου προγράμματος για την ψηφιοποίηση του αγροδιατροφικού τομέα, δεδομένου ότι ορισμένοι γεωργοί είναι ήδη υποχρεωμένοι να συλλέγουν περιβαλλοντικά δεδομένα προκειμένου να πωλούν τα προϊόντα τους, ενώ τα αυτόματα και έξυπνα μηχανήματα ή αισθητήρες δημιουργούν δεδομένα. Πρέπει να εξεταστεί η ψηφιακή συμμετοχικότητα και ο ψηφιακός γραμματισμός, παράλληλα με τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε τεχνολογίες δεδομένων, υλισμικού και λογισμικού. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την καταβολή περισσότερων προσπαθειών για τη μείωση των λευκών ζωνών και την παροχή τηλεφωνικής συνδεσιμότητας και ευρυζωνικότητας στις αγροτικές περιοχές. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Τέλος, η ΕΟΚΕ συνιστά τα κονδύλια για την εφαρμογή του ΔΔΒΓΕ να εξασφαλιστούν από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη και τα δεδομένα που συλλέγονται να λαμβάνουν υπόψη την αστάθεια των τιμών και τις διάφορες κρίσεις στην αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Στο πλαίσιο της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (1), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβλεψε τη μετατροπή του δικτύου γεωργικής λογιστικής πληροφόρησης (ΔΓΛΠ) σε δίκτυο δεδομένων για τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΔΔΒΓΕ) για τη συλλογή δεδομένων βιωσιμότητας, τη βελτίωση των συμβουλευτικών υπηρεσιών και την παροχή ανατροφοδότησης στους γεωργούς. Τα δεδομένα θα συλλέγονται σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, σύμφωνα με ειδικά κριτήρια και περιοδικότητα σε όλα τα κράτη μέλη. Το ΔΓΛΠ θα προσαρμοστεί ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διαδικασία συλλογής δεδομένων με το ΔΔΒΓΕ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Κάθε κράτος μέλος θα καταρτίσει ειδικό σχέδιο για την επιλογή των εκμεταλλεύσεων που θα υποβάλλουν το δελτίο που θα εξασφαλίζει ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα δεδομένων. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα ταξινομούνται με ομοιόμορφο τρόπο και οι φορείς συλλογής στοιχείων, όπως τα λογιστικά γραφεία, θα συμμετέχουν στη διαδικασία, υπό τον συντονισμό ενός γραφείου-συνδέσμου σε επίπεδο κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τα στοιχεία που παρέχουν οι εκμεταλλεύσεις θα χρησιμοποιηθούν για τον χαρακτηρισμό του δελτίου της εκμετάλλευσης, για την εκτίμηση του εισοδήματος και της οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας της εκμετάλλευσης και για τον έλεγχο, μέσω επιτόπιων ελέγχων, της ακρίβειας των παρεχόμενων πληροφοριών. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Λειτουργικότητα του ΔΔΒΓΕ

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη μετατροπή του ΔΓΛΠ σε ΔΔΒΓΕ και θεωρεί ότι τα ίδια δεδομένα δεν πρέπει να συλλέγονται πολλές φορές, δεδομένου ότι ορισμένα κράτη μέλη συλλέγουν ήδη ορισμένα κοινωνικά και περιβαλλοντικά δεδομένα, και ότι πρέπει να διασφαλιστεί μια προσέγγιση που διασταύρωσης με το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ) και τα δεδομένα που προκύπτουν από την εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), καθώς και με τη Eurostat, ιδίως όσον αφορά τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά δεδομένα. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ του ΔΔΒΓΕ και διαφόρων φορέων, όπως οι δημόσιες διοικήσεις, οι στατιστικές αρχές και οι ιδιωτικοί φορείς, πρέπει να πραγματοποιείται με ελεγχόμενο και προσαρμοσμένο τρόπο. Η προώθηση των ψηφιακών τεχνολογιών που έχουν ήδη αναπτυχθεί και χρηματοδοτηθεί από την ΕΕ (FAIRshare (2), έργα του προγράμματος «Ορίζων» κ.λπ.) μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διαχείρισης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και της χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η χρονική υστέρηση μεταξύ της συλλογής και της επεξεργασίας δεδομένων δεν πρέπει να επηρεάζει την ποιότητα του ΔΔΒΓΕ και τις συμβουλευτικές υπηρεσίες που παρέχονται στους γεωργούς. Οι γεωργοί πρέπει να γνωρίζουν αν τα δεδομένα τους χρησιμοποιούνται για πρόσθετους σκοπούς που συνδέονται με το ΔΔΒΓΕ, όπως η έρευνα, η καινοτομία, η κατάρτιση κ.λπ., και να παρέχουν τη συγκατάθεσή τους. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η προστασία των δεδομένων, οι αντίστοιχοι κανόνες του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (3) (ΓΚΠΔ) και τα δεδομένα από αισθητήρες, η εμπιστοσύνη στη χρήση των δεδομένων, οι διαδικασίες ελέγχου, η ιδιοκτησία, η ιδιωτική ζωή και τα δικαιώματα παραγωγής ή η διαφάνεια πρέπει να ενσωματώνουν τα συμφέροντα των γεωργών και οι γεωργοί πρέπει να επωφελούνται από τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί. Η μείωση της γραφειοκρατίας πρέπει να αποτελεί διαρκή προτεραιότητα. Απαιτείται σαφής μεθοδολογία σε επίπεδο ΕΕ για την ενθάρρυνση των γεωργών στο πλαίσιο αυτό. Πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο συμμετοχής των ενώσεων γεωργών. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη η βιωσιμότητα της εφαρμογής του συστήματος και οι συνθήκες εργασίας των ατόμων που συμμετέχουν στην εφαρμογή του ΔΔΒΓΕ στους τομείς της συλλογής, της διαχείρισης, της αποθήκευσης και της επεξεργασίας δεδομένων. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της σχετικά με την ψηφιοποίηση και τη βιωσιμότητα (4): τα πλέον ενεργειακά αποδοτικά κέντρα δεδομένων πρέπει να γίνουν ο κανόνας και τα νέα κέντρα δεδομένων πρέπει να λειτουργούν με 100 % ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να καθοριστούν από την Επιτροπή και να λαμβάνονται υπόψη σε όλα τα κράτη μέλη ειδικά κριτήρια που συνδέονται με τη βιωσιμότητα της διαδικασίας και τις συνθήκες εργασίας των φορέων συλλογής δεδομένων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Το ΔΔΒΓΕ δεν πρέπει να αποτελεί μέσο που θα χρησιμοποιείται μόνο από τις δημόσιες αρχές κατά τη χάραξη δημόσιων πολιτικών, αλλά πρέπει επίσης να ενσωματώνει τις ανάγκες των κοινωνικών εταίρων, των ερευνητικών φορέων, των πανεπιστημίων, των γεωργών και των ΜΚΟ. Το ΔΔΒΓΕ θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση της ένταξης των γεωργών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα (πίστωση κ.λπ.). Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να παρέχει ανά τακτά χρονικά διαστήματα επισκόπηση της γεωργίας σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και των διαφόρων ειδών γεωργίας. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Όλοι οι γεωργοί της ΕΕ θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στο ΔΔΒΓΕ εφόσον είναι πρόθυμοι να το πράξουν, λαμβανομένων υπόψη της αντιπροσωπευτικότητας, των δημοσιονομικών περιορισμών και των στόχων του ΔΔΒΓΕ. Πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα της εθελοντικής συνεισφοράς στο ΔΔΒΓΕ βάσει προσαρμοσμένων, ειδικών κριτηρίων και μεθοδολογιών για τις εκμεταλλεύσεις που δεν περιλαμβάνονται στη δειγματοληψία. Οι γεωργοί δεν πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν δεδομένα για το ΔΔΒΓΕ και δεν πρέπει να υπάρχουν κυρώσεις. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι εκμεταλλεύσεις συντήρησης και ημισυντήρησης. Τα δεδομένα που συλλέγονται πρέπει να κατανέμονται ανάλογα με το είδος του προϊόντος (βιολογικό κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η σύγχρονη και καινοτόμος συλλογή και επεξεργασία δεδομένων με βάση την τεχνητή νοημοσύνη, το διαδίκτυο των πραγμάτων, την αυτόματη επικύρωση, το λογισμικό OCR ή τις υποδομές εξ αποστάσεως συλλογής δεδομένων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου το ΔΔΒΓΕ να καταστεί αποτελεσματικότερο, παράλληλα με τα γεωχωρικά δεδομένα που συλλέγονται μέσω του ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος. Πρέπει να δημιουργηθεί σαφής σύνδεση μεταξύ του ΔΔΒΓΕ, της ΚΓΠ και του ευρωπαϊκού νέφους ανοικτής επιστήμης. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές νομοθεσίες στα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές, και να διαθέτει επαρκή ευελιξία προκειμένου να ενσωματώνει νέους δείκτες. Η συνεργασία μεταξύ των γραφείων-συνδέσμων, των γραφείων των κρατών μελών και της ΓΔ Γεωργίας της Επιτροπής πρέπει να είναι αποτελεσματική για την επιτυχία του ΔΔΒΓΕ. Πρέπει να δοθεί στα περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα η ίδια σημασία με τα οικονομικά δεδομένα, τους μικρούς και μεγάλους γεωργούς και τις διάφορες περιφέρειες. Η ανοικτή στάση και η προθυμία συμβολής στο ΔΔΒΓΕ ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το επίπεδο ευαισθησίας και η ακριβής αξία ορισμένων στοιχείων. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ των δεδομένων που πρέπει να συλλέγονται σε ετήσια βάση και εκείνων που απαιτούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Τα διαφορετικά χαρακτηριστικά, οι πηγές, οι μορφές, οι διαστάσεις και ο βαθμός λεπτομέρειας των δεδομένων αποτελούν πρόκληση για το ΔΔΒΓΕ, δεδομένου ότι τα ίδια δεδομένα δεν πρέπει να συλλέγονται πολλές φορές. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη διάρθρωση του κόστους για τη συλλογή δεδομένων και, ως εκ τούτου, απαιτείται μεγαλύτερη ευελιξία. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η συλλογή δεδομένων πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διάφορες κρίσεις και την αυξημένη αστάθεια των τιμών, η οποία καθίσταται σταθερή μεταβλητή στις αγροδιατροφικές αλυσίδες. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συμβάλλει στην τροφοδότηση αυτής της αστάθειας και η κερδοσκοπία στον τομέα των τροφίμων ασκεί πίεση στις αλυσίδες εφοδιασμού. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο ΔΔΒΓΕ πρέπει να εξασφαλίζονται από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ προτείνει την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού συμβουλευτικού οργάνου, με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, το οποίο θα επιλέγεται βάσει διαφανών κριτηρίων για την παρακολούθηση της συλλογής δεδομένων και για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη χρήση των δεδομένων και τις στρατηγικές αλλαγές στις απαιτήσεις δεδομένων, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές προκλήσεις και τη δυναμική της ζήτησης των δεδομένων. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να ενσωματωθούν στο ΔΔΒΓΕ δεδομένα σχετικά με τις γεωργικές πρακτικές, πιο συγκεκριμένα όσον αφορά τη διαχείριση της γης, την προστασία των φυτών, τη λίπανση των φυτών, την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων. Οι βέλτιστες γεωργικές πρακτικές πρέπει να συλλέγονται και να διαδίδονται ως αποτέλεσμα του ΔΔΒΓΕ, ιδίως στον περιβαλλοντικό και κοινωνικό τομέα (κατάρτιση, πρότυπα εργαλεία, ορθές πρακτικές, ανταλλαγές μεταξύ συμβούλων κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Τα δεδομένα σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ποιότητα του εδάφους και την παγίδευση του άνθρακα, τη χρήση των φυτοφαρμάκων, την ποιότητα του νερού και του αέρα, την ενέργεια και τη βιοποικιλότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περιβαλλοντικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα, τα οποία είναι διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Οι συνθήκες εργασίας, τα είδη συμβάσεων, η υγεία και η ασφάλεια (ύπαρξη σχεδίου υγείας και ασφάλειας σε επίπεδο εκμετάλλευσης, αριθμός ατυχημάτων συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολούμενων), η σχέση κοινωνικής αιρεσιμότητας με την κοινή γεωργική πολιτική, ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων, ο αριθμός των προσωρινών/εποχιακών εργαζομένων, οι δεξιότητες και οι μισθοί θα πρέπει να θεωρούνται ως κοινωνικά δεδομένα και να συλλέγονται από τους γεωργούς ή από άλλα μέσα που θα είναι διαλειτουργικά με το ΔΔΒΓΕ. Πρέπει επίσης να υπάρχει διαρκής μέριμνα ώστε να διασφαλίζεται ότι τα δεδομένα που συλλέγονται χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση της προόδου προς την επίτευξη των ΣΒΑ. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις γυναίκες και τους νέους ως κεντρικό σημείο εστίασης για το μέλλον της αγροτικής ανάπτυξης. Η διευκόλυνση της πρόσβασης σε ευκαιρίες, σταθερές συμβάσεις εργασίας, προσαρμοσμένες δημόσιες υπηρεσίες και υψηλή ποιότητα ζωής αποτελούν πτυχές που μπορούν να υποκινηθούν έμμεσα από το ΔΔΒΓΕ. Ακόμα, πρέπει να δοθεί ειδική προσοχή στα δεδομένα εκμεταλλεύσεων με διεθνή δραστηριότητα, καθώς η οργάνωση των εκμεταλλεύσεων γίνεται ολοένα πιο σύνθετη και ορισμένες έχουν ήδη παραγωγή εκτός της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας του ΔΔΒΓΕ, η ΕΟΚΕ εκφράζει ανησυχίες σχετικά με την προτεινόμενη εξουσία που δίνεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκρίνει σημαντικό αριθμό κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων (για παράδειγμα όσον αφορά τη διαχείριση δεδομένων, τον αριθμό αναγνώρισης εκμετάλλευσης, τη χρήση δεδομένων ή την πρόσβαση σε πρωτογενή δεδομένα και τη διαβίβαση αυτών). Αυτό θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό και μάλλον να πραγματοποιείται μέσω εκτελεστικών πράξεων. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Συμβολή του ΔΔΒΓΕ στη βελτίωση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών επιδόσεων των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και στη διαφάνεια και τη δικαιοσύνη της αγροδιατροφικής αλυσίδας εφοδιασμού

| 4.1. | Το ΔΔΒΓΕ θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μέσο που θα συμβάλλει στη βελτίωση της διαχείρισης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων με την ανάπτυξη εργαλείων στήριξης αποφάσεων για τη βελτίωση των επιδόσεων των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (μεταξύ άλλων με την προώθηση της γεωργίας ακριβείας) μέσω της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τα δε κράτη μέλη πρέπει να καθοδηγηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες που προκύπτουν από το ΔΔΒΓΕ θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη βελτιωμένη ενοποίηση των συνόλων δεδομένων, προκειμένου να παρέχονται τεκμηριωμένες συμβουλές για όλες τις διαστάσεις της βιωσιμότητας (οικονομική, περιβαλλοντική, κοινωνική). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Τα δεδομένα που συλλέγονται σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης χρησιμοποιούνται εν μέρει για την αύξηση του δυναμικού και των βιώσιμων επιδόσεων της εκμετάλλευσης. Οι γεωργοί πρέπει να έχουν τον έλεγχο των δεδομένων τους και πρέπει να τους παρέχεται βοήθεια και ενημέρωση σχετικά με τη χρήση των δεδομένων τους, προκειμένου να εργάζονται με μεγαλύτερη ακρίβεια, αποτελεσματικότητα και βιωσιμότητα με σκοπό την προώθηση των βιώσιμων γεωργικών πρακτικών. Τα δεδομένα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τον συγκεκριμένο σκοπό για τον οποίο συλλέχθηκαν. Τα κράτη μέλη πρέπει να συμμετάσχουν δεόντως στο θέμα αυτό και η Επιτροπή πρέπει να διατυπώσει σαφείς συστάσεις και ανοικτές λύσεις λογισμικού προσαρμοσμένες στο οικοσύστημα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να αναπτυχθεί ένας κοινός χώρος δεδομένων με βάση ένα δημόσιο σήμα εμπιστοσύνης στα δεδομένα για τα αγροδιατροφικά προϊόντα στην ΕΕ για μια καλύτερη και αποτελεσματικότερη προσέγγιση των αλυσίδων εφοδιασμού. Πρέπει να καθοριστούν συγκεκριμένοι στόχοι σε κάθε κράτος μέλος. Η συνιδιοκτησία δεδομένων, οι συνεταιρισμοί δεδομένων για τη γεωργία και η ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων για τη συλλογή δεδομένων απαιτούν ειδικούς χρηματοδοτικούς πόρους και ειδική στρατηγική. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Στον αγροδιατροφικό τομέα απουσιάζει η ανάπτυξη προτύπων και κοινής μεθοδολογίας για τη διασφάλιση της συγκρισιμότητας και της κοινής χρήσης των δεδομένων. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα με τη συμμετοχή των κρατών μελών, δεδομένου ότι ορισμένοι γεωργοί είναι υποχρεωμένοι να συλλέγουν δεδομένα προκειμένου να πωλούν τα προϊόντα τους σε εμπόρους λιανικής πώλησης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ προτείνει το ΔΔΒΓΕ να συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση ολόκληρου του οικοσυστήματος της εκμετάλλευσης και να είναι διαλειτουργικό με άλλες βάσεις δεδομένων που καλύπτουν δεδομένα σχετικά με την αλυσίδα εφοδιασμού ή να αναλύει από κοινού χωριστά σύνολα δεδομένων, προκειμένου να είναι σε θέση να παρακολουθεί την κατανομή της προστιθέμενης αξίας και να διασφαλίζει δίκαιη μεταχείριση για όλους τους παράγοντες της τροφικής αλυσίδας. Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να παρέχει τους βασικούς κύριους δείκτες επιδόσεων που συνδέονται με τις επιδόσεις των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αλλά συνδέονται επίσης με την περιφερειακή κατάσταση και την κατάσταση των προϊόντων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Το ΔΔΒΓΕ πρέπει να συμβάλλει στην έξυπνη, καινοτόμο και βιώσιμη διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στη βελτίωση της διαχείρισης και της παραγωγής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και στη σύνδεση με τις εξωγενείς μεταβλητές της γεωργικής παραγωγής (καιρός κ.λπ.). Οι γεωργοί και οι συνεταιρισμοί πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο στα ερευνητικά έργα και τα κονδύλια της ΕΕ θα μπορούσαν να διατεθούν ειδικά για την ψηφιοποίηση του αγροδιατροφικού τομέα. Λόγω της ιδιαίτερης φύσης του τομέα, πρέπει να προκηρυχθεί ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων με τη συμμετοχή των κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Συμβολή του ΔΔΒΓΕ στην ψηφιοποίηση του τομέα της γεωργίας και του αγροδιατροφικού τομέα

| 5.1. | Η εσωτερίκευση των τεχνολογιών ΤΠ είναι μια αργή διαδικασία, δεδομένου ότι η γεωργία εξακολουθεί να είναι ένας από τους λιγότερο ψηφιοποιημένους τομείς και υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών, περιφερειών και γεωργικών εκμεταλλεύσεων στο πλαίσιο αυτό. Η ψηφιακή συμπεριληπτικότητα αποτελεί τεράστιο πρόβλημα στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε προκειμένου να μειωθούν οι ανισότητες. Ένας πιο ψηφιοποιημένος αγροδιατροφικός τομέας θα συμβάλει στην αύξηση της διαφάνειας στην αλυσίδα εφοδιασμού και στην ελαχιστοποίηση του κινδύνου κερδοσκοπίας στον τομέα των τροφίμων. Η ΕΟΚΕ προτείνει να τεθεί σε εφαρμογή ένα ειδικό ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την ψηφιοποίηση του αγροδιατροφικού τομέα με τη σύμπραξη της Επιτροπής, των κρατών μελών και της κοινωνίας των πολιτών. Η διευκόλυνση της πρόσβασης σε τεχνολογίες υλισμικού και λογισμικού για τα κράτη μέλη, και ιδίως για τους μικροκαλλιεργητές, θα πρέπει να καλύπτεται από ειδικά προγράμματα, δεδομένου ότι η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί προτεραιότητα. Η ανανέωση των αδειών λογισμικού που χρησιμοποιούνται για τη συλλογή και την ανταλλαγή δεδομένων πρέπει να καλύπτεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Στο πλαίσιο αυτό, μπορούν να χρησιμοποιηθούν κονδύλια της ΕΕ, ενώ η συμμετοχή των κρατών μελών αποτελεί σημαντικό παράγοντα. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Τα αυτόνομα και έξυπνα μηχανήματα ή αισθητήρες δημιουργούν δεδομένα που μπορούν να συμβάλουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης και να ενοποιήσουν τη διαχείριση δεδομένων σε επίπεδο αλυσίδας εφοδιασμού. Η διασυνδεσιμότητα και η διαλειτουργικότητα μεταξύ των παραγόντων της αλυσίδας εφοδιασμού σε συνδυασμό με τα γεωχωρικά δεδομένα αναμένεται να συμβάλουν στη διασφάλιση της σύνδεσης των μικρών γεωργών με την αγορά και στην ενοποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η εδραίωση της ικανότητας συλλογής, ανταλλαγής, διαχείρισης και χρήσης δεδομένων σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, ιδίως για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, είναι σημαντική για την καλύτερη ενσωμάτωση των γεωργών στις αλυσίδες εφοδιασμού και για την αύξηση της αποδοτικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Το κόστος αυτό πρέπει να καλυφθεί από την ΚΓΠ, ενώ ειδικά μέτρα πρέπει να ενσωματωθούν στα στρατηγικά σχέδια από τα κράτη μέλη. Η ελλιπής γνώση των μικρών γεωργών αναφορικά με τις ψηφιακές διαδικασίες πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο προσεκτικής διαχείρισης και να υπάρξει σαφής και συνεχής εστίαση στην αύξηση των ψηφιακών γνώσεων σε ολόκληρη την ΚΓΠ και σε άλλες σχετικές πολιτικές. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η συλλογή κοινωνικών και περιβαλλοντικών δεδομένων δεν πρέπει να αποτελεί μεμονωμένη διαδικασία ή πρόσθετη δραστηριότητα, αλλά μάλλον συνεχή δραστηριότητα σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή το είδος, και τα κράτη μέλη πρέπει να στηρίζουν αυτήν τη συνεχή δραστηριότητα. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η ζήτηση δεδομένων και ψηφιοποίησης στον αγροδιατροφικό τομέα θα μπορούσε να δημιουργήσει διακρίσεις ως προς τις τιμές και κερδοσκοπία στις αγορές βασικών προϊόντων. Η διαχείριση της συγκέντρωσης της αγοράς δεδομένων σε μικρό αριθμό εταιρειών πρέπει να γίνεται με τρόπο που να διασφαλίζει την κυριαρχία των δεδομένων. Επιπλέον, η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των παραγόντων της αλυσίδας εφοδιασμού πρέπει να πραγματοποιείται με δίκαιο, διαφανή και αμερόληπτο τρόπο, επιτρέποντας στο ΔΔΒΓΕ να συμβάλει στη δημιουργία μιας δικαιότερης αλυσίδας εφοδιασμού και στη μείωση των έμμεσων εκπομπών. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Πρέπει να δοθεί συνεχής έμφαση στη δημιουργία ενός πλαισίου για τη δημοκρατία των δεδομένων και την ισόρροπη διαπραγματευτική ισχύ όσον αφορά τα οφέλη για τα δεδομένα στους αγροδιατροφικούς τομείς. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση ταυτότητας για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και προτείνει να υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά την προστασία των δεδομένων, την ιδιοκτησία, την ευθύνη και τη φορητότητα στη γεωργία. Πρέπει να υπάρχει μέριμνα για τον δίκαιο επιμερισμό των οφελών των δεδομένων με βάση την αμοιβαιότητα μεταξύ των συνεισφερόντων και των φορέων συγκέντρωσης δεδομένων, παράλληλα με τη δυνατότητα εύκολης εύρεσης των δεδομένων του ΔΔΒΓΕ. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Απαιτούνται εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την ανάδειξη της σημασίας των δεδομένων για τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιδόσεις των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ιδίως για τους μικροκαλλιεργητές, προκειμένου να εδραιωθεί η εμπιστοσύνη και να βελτιωθεί η κατανόηση της συμβολής των δεδομένων στη συνάφεια και την αποτελεσματικότητα των μελλοντικών δημόσιων πολιτικών. Οι παράγοντες των αλυσίδων εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων διατροφής πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ανοικτές πλατφόρμες δεδομένων, προκειμένου να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα και η διαφάνεια εντός των αλυσίδων εφοδιασμού προϊόντων. Το ΔΔΒΓΕ θα μπορούσε να παρακινήσει τους γεωργούς να χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες προκειμένου να ενταχθούν ευκολότερα στις αλυσίδες εφοδιασμού και να μεταφέρουν βέλτιστες πρακτικές. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ο ψηφιακός γραμματισμός πρέπει να παρέχεται συνεχώς, ιδίως σε μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις και γεωργούς μεγαλύτερης ηλικίας, παράλληλα με προγράμματα κατάρτισης για τους φορείς συλλογής δεδομένων. Η κατάρτιση, οι πρακτικές και οι εκστρατείες στον τομέα της κυβερνοασφάλειας πρέπει να είναι διαρκείς. Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της ψηφιοποίησης και των δεδομένων, απαιτούνται πιο φιλικά προς τον χρήστη συστήματα. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί η ευρυζωνική κάλυψη και η ψηφιοποίηση ως προϋπόθεση για τη γεωργία ακριβείας και τη ρομποτική, καθώς και να υποστηριχθούν οι επενδύσεις σε βιώσιμες τεχνικές. Πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο της σαφούς σύνδεσης μεταξύ του ΔΔΒΓΕ και του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», αλλά και με το Ταμείο Ευρυζωνικών Δικτύων «Συνδέοντας την Ευρώπη». |
| --- | --- |

5.8.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»: μια στρατηγική για βιώσιμα τρόφιμα (EE C 429 της 11.12.2020, σ. 268).

1

(2)  https://www.h2020fairshare.eu/

2

(3)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1).

3

(4)  Διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ψηφιοποίηση και βιωσιμότητα: Υφιστάμενη κατάσταση και ανάγκη δράσης από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών» (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 187).

4

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/171 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/171

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο δράσης για τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας με σκοπό τη διευκόλυνση των γεωργικών εξαγωγών και του διμερούς εμπορίου της Ουκρανίας με την ΕΕ»

[COM(2022) 217 final]

(2023/C 75/25)

| Εισηγητής: | ο κ. Marcin NOWACKI |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Marcin NOWACKI

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 156/12/17 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

156/12/17

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει ότι η απρόκλητη στρατιωτική επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας έχει οδηγήσει στην καταστροφή σημαντικού μέρους των υποδομών και στον αποκλεισμό των θαλάσσιων λιμένων και θαλάσσιων οδών, με αποτέλεσμα την κατάρρευση του εξωτερικού εμπορίου της Ουκρανίας. Συνεπώς, πρέπει να διερευνηθεί το ενδεχόμενο εναλλακτικών εμπορικών λωρίδων με τη χρήση των οδικών και των σιδηροδρομικών μεταφορών μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη, την Επιτροπή και το Συμβούλιο να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση του εκτελωνισμού στα σημεία διέλευσης των συνόρων, τόσο αυξάνοντας τον αριθμό των υπαλλήλων όσο και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των υπαλλήλων της ΕΕ και της Ουκρανίας. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνεχίσουν μια τάση που αναπτύσσεται ήδη σε ορισμένες χώρες της ΕΕ. Για παράδειγμα, η Πολωνία έχει ξεκινήσει τη λειτουργία ειδικών λωρίδων για την κυκλοφορία εμπορευμάτων στα σημεία διέλευσης των συνόρων Korczowa-Krakovets και Dorohusk-Yahodyn. Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι υπάρχει ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Ουκρανίας για τη βελτίωση του εκτελωνισμού, μεταξύ άλλων μέσω του ταυτόχρονου εκτελωνισμού από όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, με σεβασμό, παράλληλα, όλων των διαδικασιών τόσο των κρατών μελών της ΕΕ όσο και της Ουκρανίας. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Αξίζει να σημειωθεί ότι μία από τις πλέον πρόσφατες καίριες προσπάθειες για την αύξηση του εμπορίου διά ξηράς είναι η υπογραφή δύο συμφωνιών μεταξύ της ΕΕ, της Ουκρανίας και της Μολδαβίας για την ελευθέρωση των οδικών μεταφορών των ουκρανικών εμπορευμάτων προς την ΕΕ μέσω της Μολδαβίας. Οι συμφωνίες οδικών μεταφορών θα συμβάλουν στην προσπάθεια αυτή διευκολύνοντας την οδική μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας και Μολδαβίας, επιτρέποντας στους μεταφορείς της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της ΕΕ να διέρχονται και να εκτελούν δρομολόγια μεταξύ των εδαφών τους χωρίς να χρειάζεται να παίρνουν άδειες για τις εν λόγω μεταφορές. Η συμφωνία ΕΕ-Ουκρανίας προβλέπει επίσης την αναγνώριση των ουκρανικών αδειών οδήγησης και των πιστοποιητικών επαγγελματικών προσόντων (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη για επείγουσες επενδύσεις σε υποδομές, προκειμένου να αυξηθούν οι διελεύσεις των συνόρων και να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή του εμπορίου σιδηροδρομικώς. Οι επενδύσεις αυτές μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο με την υποστήριξη των ευρωπαϊκών ταμείων. Η στήριξη της επενδυτικής διαδικασίας, οι εγγυήσεις πληρωμών και η ασφάλιση των επιχειρηματιών που συμμετέχουν στη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας είναι απαραίτητες για την αύξηση του όγκου των μεταφορών. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη στενής συνεργασίας με τους Ουκρανούς εταίρους, όχι μόνο κατά την υλοποίηση της επενδυτικής διαδικασίας και τη βελτίωση των διαδικασιών για τη μεταφορά εμπορευμάτων, αλλά και κατά την παροχή στους Ουκρανούς εργαζομένους της δυνατότητας να εργαστούν στην ΕΕ. Τούτο αφορά τόσο τους κυβερνητικούς όσο και τους κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προσδιορίζει με ακρίβεια τις σημαντικές επιβαρύνσεις και τις αιτίες τους στο εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας. Η συνεχιζόμενη ένοπλη σύρραξη στο ουκρανικό έδαφος, η οποία προκλήθηκε από την εντελώς αδικαιολόγητη εισβολή της Ρωσίας, οδήγησε σε μεγάλης κλίμακας καταστροφή των υποδομών της Ουκρανίας και στον αποκλεισμό των θαλάσσιων λιμένων της στον Εύξεινο Πόντο, με αποτέλεσμα την αποκοπή της από τον δίαυλό της για το διεθνές εμπόριο. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί απάντηση στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα «Σχέδιο δράσης για τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας με σκοπό τη διευκόλυνση των γεωργικών εξαγωγών και του διμερούς εμπορίου της Ουκρανίας με την ΕΕ» (2) της 12ης Μαΐου 2022. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ένα από τα βασικά εμπορεύματα που παράγονται από την Ουκρανία και εξάγονται στην ΕΕ καθώς και σε πολλές αφρικανικές και ασιατικές χώρες είναι τα τρόφιμα και, πρωτίστως, τα σιτηρά. Η Ουκρανία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφίμων. Ο αποκλεισμός του εξωτερικού της εμπορίου σημαίνει σημαντική μείωση της προσφοράς πολλών τροφίμων στην ΕΕ και παγκοσμίως. Η Ουκρανία και η Ρωσία μαζί παράγουν το 10 % του παγκόσμιου σίτου και αντιπροσωπεύουν το 30 % του παγκόσμιου εμπορίου σίτου. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία εναλλακτικών και βελτιστοποιημένων διαδρομών εφοδιαστικής —νέων «λωρίδων αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας»— με σκοπό τη διευκόλυνση του εμπορίου γεωργικών προϊόντων της Ουκρανίας και του διμερούς εξωτερικού εμπορίου. Οι λωρίδες θα δώσουν επίσης στην Ουκρανία πρόσβαση στις ευρωπαϊκές εμπορικές οδούς μέσω θαλάσσιων λιμένων, η οποία θα δώσει στον ανατολικό γείτονά μας τη δυνατότητα να συμμετέχει στο παγκόσμιο εμπόριο. Ωστόσο, είναι γενικά αποδεκτό ότι οι εξαγωγές μέσω ξηράς μπορούν να αντισταθμίσουν ποσό από το ένα τρίτο έως το ήμισυ μόνον των εξαγωγών που πραγματοποιεί κανονικά η Ουκρανία μέσω του Εύξεινου Πόντου. Εξάλλου, το κόστος της χερσαίας μεταφοράς στην Ευρώπη είναι πολύ υψηλότερο από τις θαλάσσιες εξαγωγές μέσω του Ευξείνου Πόντου. Επιπλέον, οι ουκρανικές εξαγωγές περιορίζονται εντός της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. Έτσι οι γεωργοί χάνουν ευκαιρίες ενώ δεν μπορεί να δοθεί βοήθεια σε πολλές αφρικανικές και ασιατικές χώρες με τον επειγόντως αναγκαίο επισιτιστικό εφοδιασμό. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Το άνοιγμα ενός ασφαλούς διαδρόμου σιτηρών στον Εύξεινο Πόντο μπορεί να αποτελέσει καλό νέο για τις χώρες εισαγωγής τροφίμων και για τους Ουκρανούς γεωργούς. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμή δεν έχει γίνει ακόμη, καθώς η εμπιστοσύνη στη Ρωσία είναι χαμηλή. Επιπλέον, βρισκόμαστε σε μια περίοδο υψηλών τιμών καυσίμων και λιπασμάτων. Μεγάλο μέρος των γεωργικών εκτάσεων της Ουκρανίας ελέγχεται από τη Ρωσία ή απειλείται από τις ρωσικές επιθέσεις. Ας υποθέσουμε ότι οι γεωργοί δεν μπορούν πλέον να καλλιεργήσουν λόγω του υψηλού κόστους και της χαμηλής ασφάλειας. Στην περίπτωση αυτή, ενδέχεται να εγκαταλείψουν τη γεωργία, ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στη διεθνή επισιτιστική ασφάλεια, αφαιρώντας παράλληλα θέσεις εργασίας από τους εργαζομένους. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να βρεθούν λύσεις. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η Επιτροπή ορθά προσδιορίζει τα σημεία συμφόρησης, δηλαδή τους πιο προβληματικούς τομείς που παρεμποδίζουν το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας, και προτείνει διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που διαπιστώθηκαν. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Τα κυριότερα εμπόδια στην ανάπτυξη του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας αφορούν ζητήματα υποδομών. Συνεπώς, απαιτούνται επειγόντως επενδύσεις για τη διατήρηση της λειτουργίας των σημείων διέλευσης των συνόρων και τη διευκόλυνση των σιδηροδρομικών μεταφορών μεταξύ της Ουκρανίας και των κρατών μελών της ΕΕ. Θα πρέπει να εδραιωθεί και να διευρυνθεί η συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών, της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, που μπορεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη μεταφορά εμπορευμάτων. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η ζημία που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ιδίως επειδή δεν γνωρίζουμε πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος. Ωστόσο, θα πρέπει ήδη να μελετάται ο σχεδιασμός για την ανασυγκρότηση, την οικονομική ανάπτυξη και την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο οικονομικό οικοσύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα σημαντικό βήμα για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας ήταν η διάσκεψη του Λουγκάνο, που πραγματοποιήθηκε στις 4-5 Ιουλίου 2022. Αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι ηγέτες της ΕΕ αποφάσισαν στις 23 Ιουνίου 2022 να χορηγήσουν στην Ουκρανία καθεστώς υποψήφιας για ένταξη χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το σχέδιο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη δημιουργία «λωρίδων αλληλεγγύης» με σκοπό την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ουκρανίας αποτελεί ασφαλώς ένα σημαντικό βήμα προς την επίτευξη αυτού του στόχου. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η Ουκρανία διαθέτει 18 λιμένες, από τους οποίους μπορούν να εξάγονται εμπορεύματα σε ευρωπαϊκές χώρες και άλλα μέρη του κόσμου. Σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες από την Ουκρανία, 15 εξ αυτών έχουν αποκλειστεί. Μόνο τρεις λιμένες λειτουργούν: οι Reni, Izmail και Ust-Donaisk. Η Ρωσία εμπόδισε επίσης την αναχώρηση 80 σχεδόν ξένων πλοίων με τα πληρώματά τους. Ουκρανικές πηγές αναφέρουν ότι μόνο 400 000 τόνοι φορτίου έφυγαν από τους λιμένες τον Μάρτιο. Τον Μάιο, οι εξαγωγές από λιμένες ανήλθαν σε 1,3 εκατ. τόνους (3). Ωστόσο, αυτό είναι απλώς μια σταγόνα στον ωκεανό σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες. Η προοπτική για αύξηση του θαλάσσιου εμπορίου έχει ενταχθεί σε μια συμφωνία βάσει της οποίας η Ρωσία θα επιτρέψει στα εμπορικά πλοία να αποπλέουν από τα ουκρανικά λιμάνια. Τα πρώτα πλοία με ουκρανικά σιτηρά έχουν ήδη αποπλεύσει από το λιμάνι της Οδησσού. Πρέπει να τονιστεί ότι η συμφωνία με τη Ρωσία είναι εύθραυστη και ότι οι λιμένες θα μπορούσαν να αποκλειστούν και πάλι εντελώς ανά πάσα στιγμή (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Εξάλλου, η Ουκρανία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφίμων παγκοσμίως. Το ήμισυ περίπου των παγκόσμιων εξαγωγών ηλιελαίου, το 16 % των εξαγωγών αραβοσίτου και το 10 % των εξαγωγών σίτου προέρχονται από αυτήν τη χώρα. Η Ουκρανία είναι επίσης σημαντικός παραγωγός και εξαγωγέας άλλων δημητριακών και προϊόντων διατροφής (5). Οι εξαγωγές τροφίμων αποτελούν βασική πηγή εσόδων για την Ουκρανία, αποφέροντας 27,7 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ (USD) το 2021 (6). Τα γεωργικά προϊόντα της Ουκρανίας πωλούνται κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Χώρες της ΕΕ όπως η Ισπανία, οι Κάτω Χώρες και η Ιταλία συγκαταλέγονται επίσης στους μεγαλύτερους εισαγωγείς των εν λόγω εμπορευμάτων. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, περίπου τα δύο τρίτα των εξαγωγών εμπορευμάτων από την Ουκρανία πραγματοποιούνταν διά θαλάσσης. Τότε, τα δημητριακά εξάγονταν σχεδόν αποκλειστικά διά θαλάσσης, και, για τα φυτικά έλαια, το ποσοστό ήταν πάνω από 90 % (7). Ο αποκλεισμός των εμπορικών θαλάσσιων λιμένων στον Εύξεινο Πόντο επηρεάζει άμεσα τη διεθνή επισιτιστική ασφάλεια και την οικονομική κατάσταση σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο. Ο περιορισμένος εφοδιασμός με τρόφιμα από την Ουκρανία αποτελεί ασφαλώς σημαντικό παράγοντα πληθωρισμού τιμών σε ολόκληρη την ΕΕ και θα συνεχίσει να είναι. Η συγκομιδή παρεμποδίστηκε από τον πόλεμο, καθώς τα ρωσικά στρατεύματα έκλεβαν καλλιέργειες στα κατεχόμενα εδάφη. Επιπλέον, ναρκοθέτησαν την περιοχή και έκαψαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, η συγκομιδή της Ουκρανίας είναι πολύ μικρότερη από ό,τι τα προηγούμενα έτη. Αυτό, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες στις εξαγωγές, θα μπορούσε να προξενήσει πείνα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Επιπλέον, εκτιμάται ότι περί το 30 % των περιοχών παραγωγής σίτου της Ουκρανίας ελέγχονται πλέον από τη Ρωσία (Αύγουστος 2022). Η κατάσταση της παραγωγής στις κατεχόμενες περιοχές είναι ασαφής: ποιος ελέγχει αυτές τις προμήθειες και είναι ακόμη δυνατόν να φτάσουν στις παγκόσμιες αγορές; Επίσης, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, εκτιμήθηκε ότι υπήρχαν ακόμη στην Ουκρανία 20 έως 25 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών από τη συγκομιδή του 2021. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Τα προβλήματα αυτά δικαιολογούν απόλυτα τις προτάσεις της Επιτροπής για τη δημιουργία «λωρίδων αλληλεγγύης». Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για την ενίσχυση της ασφάλειας των επενδύσεων, πέραν των μέτρων για την επέκταση της ικανότητας διέλευσης των συνόρων. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.   Συντονισμός των εργασιών των τελωνειακών υπηρεσιών των κρατών μελών της ΕΕ και της Ουκρανίας

| 4.1.1. | Οι κοινοί τελωνειακοί έλεγχοι στα σύνορα της ΕΕ με την Ουκρανία δεν είναι κάτι νέο. Ένας παρόμοιος μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του UEFA Euro 2012. Περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα διέσχισαν τα σύνορα Πολωνίας-Ουκρανίας κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου. Ωστόσο, οι ειδικές διαδικασίες την εποχή εκείνη κάλυπταν μόνο την κυκλοφορία προσώπων και όχι εμπορευμάτων. Παρ’ όλα αυτά, ο συντονισμός των τελωνειακών υπηρεσιών κατέστησε δυνατή την αύξηση των δυνατοτήτων διέλευσης των συνόρων. Οι ιδιαίτερες περιστάσεις που πυροδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία δικαιολογούν, ασφαλώς, την εξέταση παρόμοιων μέτρων για την κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι τελωνειακοί έλεγχοι είναι αναγκαίοι στα σημεία διέλευσης των συνόρων με την Ουκρανία. Ωστόσο, συνιστούμε τη διεξαγωγή τους σε απόλυτη συνεργασία και συντονισμό σε ένα σημείο και στην ίδια χρονική στιγμή από υπαλλήλους τόσο του κράτους μέλους της ΕΕ όσο και της Ουκρανίας. |
| --- | --- |

4.1.1.

4.2.   Αύξηση της χωρητικότητας των σημείων διέλευσης των συνόρων. Λύσεις οδικών μεταφορών. Έναρξη λειτουργίας νέων σημείων διέλευσης των συνόρων και λωρίδων για τον εκτελωνισμό εμπορευμάτων, ιδίως αγροδιατροφικών προϊόντων

| 4.2.1. | Η έναρξη λειτουργίας των σημείων διέλευσης των συνόρων και η αύξηση της χωρητικότητάς τους είναι κρίσιμες για την ελεύθερη ανταλλαγή εμπορευμάτων μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και της Ουκρανίας. Αυτή η τάση εμφανίζεται σε χώρες που συνορεύουν με την Ουκρανία και θα πρέπει να στηριχθεί και οικονομικά, μέσω επενδύσεων στις αναγκαίες υποδομές. Είναι αναγκαίο αφενός να αυξηθεί η χωρητικότητα των ήδη υφιστάμενων σημείων διέλευσης των συνόρων, π.χ. με την αύξηση του αριθμού των τελωνειακών υπαλλήλων, και αφετέρου να αρχίσουν να λειτουργούν νέα σημεία διέλευσης των συνόρων, σε μέρη όπου αυτό είναι δυνατό, ιδίως για τον εκτελωνισμό εμπορευμάτων. Αξίζει να αναφερθεί το παράδειγμα της Πολωνίας, η οποία έχει αυξήσει τη χωρητικότητα ανταλλαγής εμπορευμάτων στα σημεία διέλευσης των συνόρων Korczowa-Krakovets και Dorohusk-Yahodyn. Χάρη στην επέκταση και τη χρήση των υφιστάμενων υποδομών, η Πολωνία, σε σύντομο χρονικό διάστημα, έχει μειώσει τους χρόνους αναμονής για τον εκτελωνισμό εμπορευμάτων σε άλλα σημεία διέλευσης των συνόρων. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχει η δυνατότητα χρήσης θαλάσσιων λιμένων όχι μόνο στην Πολωνία αλλά και στις χώρες της Βαλτικής για το εμπόριο σιτηρών της Ουκρανίας. Είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά το σιδηροδρομικό δίκτυο στην Πολωνία και να επιτραπεί στις ουκρανικές αρχές και επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν λιμένες στην Πολωνία, τη Λιθουανία, τη Λετονία και την Εσθονία. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι σημαντική ποσότητα ουκρανικών σιτηρών αποθηκεύεται σε αποθήκες στα πολωνοουκρανικά σύνορα. Αυτό σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στην εμπορική εφοδιαστική που πρέπει να εξαλειφθούν. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή προτείνει επίσης την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ουκρανίας σχετικά με τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές. Μετά την αρχική περίοδο ισχύος της, θα μπορούσε να παραμείνει σε ισχύ για όσο διάστημα εξακολουθούν να υφίστανται οι σοβαρές επιπτώσεις της στρατιωτικής επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας στις υποδομές και τις δραστηριότητες στον τομέα των μεταφορών. Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι το ουκρανικό και το ευρωπαϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον διαφέρουν σημαντικά. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό κάθε συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας να περιλαμβάνει χάρτη πορείας για κανονιστικές αλλαγές στην Ουκρανία, ώστε οι εγχώριοι κανονισμοί να συγκλίνουν με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένης της δέσμης μέτρων για την κινητικότητα. Διαφορετικά, οι ουκρανικές εταιρείες μεταφορών ενδέχεται να αποκτήσουν σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των αντίστοιχων ευρωπαϊκών, με αποτέλεσμα σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις για τον ευρωπαϊκό κλάδο μεταφορών. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Στη δράση 4, η Επιτροπή ζητεί οι αποστολές εξαγωγών γεωργικών προϊόντων της Ουκρανίας να διοχετευθούν κατά προτεραιότητα προς τους εμπορευματικούς διαδρόμους με τη βέλτιστη διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα. Αυτό είναι σημαντικό από διοικητική άποψη. Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι, χωρίς πρόσθετα οικονομικά κίνητρα και επαρκή ασφάλιση, οι ιδιωτικοί μεταφορείς ενδέχεται να μην είναι πρόθυμοι να αναλάβουν κινδύνους που συνδέονται με τη μεταφορά γεωργικών προϊόντων. Οι ιδιωτικές εταιρείες θα τηρήσουν την αρχή της μεγιστοποίησης του κέρδους και της ελαχιστοποίησης του κινδύνου και ενδέχεται να επιλέξουν άλλα εμπορεύματα ή εντελώς διαφορετικές πορείες δράσης αντί της μεταφοράς γεωργικών προϊόντων από την Ουκρανία. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή ορθά επισημαίνει την ανάγκη άρσης των πολυάριθμων φραγμών ώστε οι Ουκρανοί οδηγοί να εργάζονται εντός ΕΕ. Θα πρέπει να αναληφθεί κοινή δράση με τους Ουκρανούς εταίρους ώστε να επιτραπεί στους Ουκρανούς να εργάζονται σε ευρωπαϊκές εταιρείες μεταφορών και να διασχίζουν ελεύθερα τα σύνορα. Εξάλλου, οι ευρωπαϊκές εταιρείες μεταφορών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή αντιμετωπίζουν σημαντική έλλειψη εργαζομένων. Πολλοί Ουκρανοί πολίτες εργάζονταν σε χώρες της ΕΕ πριν από τον πόλεμο, αλλά αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Επί του παρόντος, δεν είναι σε θέση να εγκαταλείψουν την Ουκρανία και να εργαστούν στην ΕΕ, γεγονός που έχει αντίκτυπο στην κατάσταση των ευρωπαϊκών εταιρειών. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Σιδηροδρομικές συνδέσεις μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας

| 4.3.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορθά διαπιστώνει προβλήματα στον τομέα των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών. Το εύρος σιδηροτροχιάς που χρησιμοποιείται στην ΕΕ είναι 1 435 mm, ενώ στην Ουκρανία είναι 1 520 mm. Αυτό καθιστά αδύνατο για τις ευρωπαϊκές εμπορευματικές αμαξοστοιχίες να κινούνται πάνω στις ουκρανικές γραμμές και αντίστροφα. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει την πρακτική της αλλαγής των φορείων φορταμαξών, η οποία ενδέχεται να μην αρκεί σε όλες τις περιπτώσεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ουκρανικές φορτάμαξες έχουν μερικές φορές μεγαλύτερο πλάτος από εκείνες που χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη, γεγονός που ενδέχεται να τις εμποδίσει να κινούνται πάνω στις ευρωπαϊκές γραμμές. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Στη δράση 5, η Επιτροπή δεσμεύεται ότι θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία για τον προσδιορισμό των βασικών κέντρων μεταφόρτωσης/αλλαγής τροχιάς στα σύνορα ΕΕ-Ουκρανίας και πέραν αυτών, προκειμένου να καθοριστούν οι όγκοι που θα μπορούσαν να μεταφορτώνονται σε καθημερινή βάση, για μεταφορά χύδην και μέσω εμπορευματοκιβωτίων. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η βοήθεια της ΕΕ για τον συντονισμό θα πρέπει να μην περιοριστεί στη μεταφορά αλλά να καλύψει και τη διαμεταφορά εμπορευμάτων. Οι ουκρανικές εταιρείες αντιμετωπίζουν επί του παρόντος μεγάλες δυσκολίες στη δημιουργία νέων εφοδιαστικών αλυσίδων (κρατήσεις συνοριακών τερματικών σταθμών και οργάνωση των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, κρατήσεις τερματικών σταθμών στους λιμένες, συμβάσεις με ναυτιλιακές εταιρείες). Συχνά παραδίδουν σιτηρά μόνο στα σύνορα, γεγονός που δημιουργεί σημεία συμφόρησης. Το πρόβλημα θα μπορούσε να επιλυθεί με μεγάλης κλίμακας εκδηλώσεις και μηχανισμούς ανάπτυξης επαφών (και στο διαδίκτυο), όπως σύνδεση των Ουκρανών εξαγωγέων με ευρωπαϊκές εταιρείες διαμεταφοράς εμπορευμάτων, εταιρείες εφοδιαστικής κ.λπ. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η δημιουργία λωρίδων αλληλεγγύης απαιτεί αρκετές επενδύσεις σε υποδομές, ιδίως στους σιδηροδρόμους. Αξιοσημείωτο παράδειγμα αποτελεί η επέκταση της ευρωπαϊκής σιδηροδρομικής υποδομής εντός του προτεινόμενου διαδρόμου Πολωνίας-Ουκρανίας-Ρουμανίας, στη γραμμή Gdańsk-Lublin/Przemyśl-Lviv-Chernivtsi-Suceava-Constanța. Το έργο θα μπορούσε να αποτελέσει ανατολικό κλάδο του νέου διαδρόμου ΔΕΔ-Μ Βαλτικής-Εύξεινου Πόντου-Αιγαίου, ο οποίος συζητείται στο πλαίσιο της συγκυριακής αναθεώρησης του δικτύου ΔΕΔ-Μ. Μόλις πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες επενδύσεις στην Πολωνία, όπως ο συγκοινωνιακός κόμβος αλληλεγγύης και η προσαρμογή των σιδηροτροχιών υψηλής ταχύτητας στις εμπορευματικές μεταφορές, αυτή θα είναι πιθανότατα η ταχύτερη διαδρομή για τη μεταφορά εμπορευμάτων από την Ουκρανία στους θαλάσσιους λιμένες της Βαλτικής. Η πραγματοποίηση επενδύσεων για τους σιδηροδρόμους στο πλαίσιο του δικτύου ΔΕΔ-Μ θα επιτρέψει στη Μολδαβία να συνδεθεί καλύτερα με την ΕΕ και να ανοίξει περισσότερες διαδρομές εμπορευματικών μεταφορών προς την Οδησσό και το Κισινάου. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Χρηματοδοτική στήριξη και μείωση των κινδύνων για τους επιχειρηματίες

| 4.4.1. | Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας απαιτεί σημαντικότατες επενδύσεις. Σημαντικό μέρος των υποδομών και της γεωργίας της χώρας έχει καταστραφεί από τη στρατιωτική δράση. Οι επενδύσεις αυτές απαιτούν πηγές χρηματοδότησης και εγγυήσεις πληρωμής για την παροχή βεβαιότητας σε περιπτώσεις στις οποίες ο επενδυτής δεν είναι σε θέση να πληρώσει τον ανάδοχο. Συνεπώς, πρέπει να προβλεφθούν ευρωπαϊκοί πόροι για τη στήριξη των επιχειρηματιών που πραγματοποιούν επενδύσεις στην Ουκρανία. Με το υψηλό κόστος καυσίμων, λιπασμάτων και ασφάλισης, πολλοί γεωργοί δεν θα αναλάβουν τον κίνδυνο επενδύσεων. Πολλές γεωργικές εκμεταλλεύσεις στις κατεχόμενες περιοχές θα παραμείνουν εγκαταλελειμμένες, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα υπάρχει απασχόληση για τον πληθυσμό ούτε παραγωγή τροφίμων. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η Επιτροπή ορθά επισημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες φορταμαξών της ΕΕ είναι απρόθυμοι να στείλουν το τροχαίο υλικό και τα οχήματά τους στην Ουκρανία. Η απάντηση της Ουκρανίας στις ανησυχίες αυτές είναι ένα κυβερνητικό διάταγμα με το οποίο η Ουκρανία ανέλαβε την υποχρέωση να καλύπτει το κόστος που προκύπτει από την απώλεια φορταμαξών ή φορτηγίδων. Ωστόσο, το διάταγμα δεν αντισταθμίζει τους ασφαλιστικούς κινδύνους και δεν ισχύει για τις οδικές μεταφορές. Το ευρωπαϊκό τροχαίο υλικό εισέρχεται ήδη μερικώς στην Ουκρανία, αλλά σε περιορισμένο ακόμη αριθμό. Είναι λογική η στήριξη της ΕΕ, σε συνεργασία με την Ουκρανία, και η διάθεση ειδικών πόρων στο μέσο αυτό. Ο κίνδυνος που σχετίζεται με τις στρατιωτικές δραστηριότητες στο έδαφος της Ουκρανίας επηρεάζει σημαντικά την προθυμία των επιχειρήσεων (και στον τομέα των οδικών μεταφορών) να δραστηριοποιηθούν στις συναλλαγές μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας που αφορούν τα εμπορεύματα. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Η Επιτροπή αναφέρεται σε διάφορα σημεία στην ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις, π.χ. στην κατασκευή σιδηροδρομικών συνδέσεων, σε υποδομές μεταφόρτωσης εμπορευμάτων ή σε υποδομές αποθήκευσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι η βασική πρόκληση για τις ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές σιτηρών (τερματικοί σταθμοί, ανυψωτήρες, αγορές φορταμαξών και τροχαίου υλικού, ανάπτυξη προβλητών κ.λπ.) είναι η αβεβαιότητα κατά τη διάρκεια του πολέμου και, ως εκ τούτου, ο κίνδυνος υπερεπενδύσεων. Δεδομένων των παγκόσμιων διαστάσεων του προβλήματος, είναι εύλογες οι εκκλήσεις για στήριξη από τα κράτη και τους διεθνείς οργανισμούς με σκοπό τη δημιουργία χρηματοδοτικών μέσων για την κάλυψη του κινδύνου των σημαντικών επενδύσεων σε υποδομές μεταφορών και αποθήκευσης σιτηρών για τις ιδιωτικές εταιρείες. Στους πιθανούς ενδιαφερόμενους φορείς περιλαμβάνονται η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ή άλλες αναπτυξιακές τράπεζες των χωρών της περιοχής. |
| --- | --- |

4.4.3.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Supporting Ukrainian exports and improving connections to the EU: EU strengthens cooperation with Ukraine and Moldova [Υποστήριξη των ουκρανικών εξαγωγών και βελτίωση των συνδέσεων με την ΕΕ: Η ΕΕ ενισχύει τη συνεργασία με την Ουκρανία και τη Μολδαβία] (europa.eu)

1

(2)  [COM(2022) 217 final].

2

(3)  https://ubn.news/russian-invaders-have-seized-and-blocked-15-ukrainian-ports/

3

(4)  https://www.business-standard.com/article/international/ukraine-russia-sign-un-deal-to-export-grain-and-fertiliser-on-black-sea-122072201213_1.html

4

(5)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492 και https://www.apk-inform.com/en/news/1526701

5

Βλέπε επίσης: The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine [Η σημασία της Ουκρανίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας για τις παγκόσμιες γεωργικές αγορές και οι κίνδυνοι που ενέχει ο πόλεμος στην Ουκρανία], Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών.

The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine

(6)  https://www.weforum.org/agenda/2022/07/ukraine-s-food-exports-by-the-numbers/

6

(7)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492

7

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Η ακόλουθη τροπολογία, η οποία έλαβε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των έγκυρων ψήφων, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ

Υποβάλλεται από τον/την:

CAÑO AGUILAR Isabel

HAJNOŠ Miroslav

QUAREZ Christophe

SZYMAŃSKI Mateusz

TEN/781 — Λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας

Σημείο 4.5

Μετά το σημείο 4.4.3, να προστεθεί νέο σημείο:

| Γνωμοδότηση τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| | 4.5. | Η προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον νέο Εργατικό Κώδικα |

Γνωμοδότηση τμήματος

Τροπολογία

4.5.

Το ουκρανικό κοινοβούλιο εγκατέλειψε πρόσφατα την πάγια αρχή της διαβούλευσης των συνδικαλιστικών και εργοδοτικών ενώσεων σχετικά με πολιτικές που σχετίζονται με αλλαγές στην εργατική νομοθεσία. Ως αποτέλεσμα, το ουκρανικό κοινοβούλιο υπερψήφισε τον νόμο 2434 IX, που τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2022, και ο οποίος εισάγει διακρίσεις σε βάρος των εργαζομένων σε επιχειρήσεις με κάτω από 250 υπαλλήλους και με μισθούς που υπερβαίνουν το οκταπλάσιο του κατώτατου μισθού επιτρέποντας στον εργοδότη τους να προτείνει την υπογραφή ατομικών συμβάσεων εργασίας οι οποίες, εάν γίνουν αποδεκτές, ενδέχεται να επιβάλλουν στους εν λόγω εργαζομένους επιπρόσθετες ευθύνες και υποχρεώσεις που δεν προβλέπονται από την εργατική νομοθεσία ή τις συλλογικές συμβάσεις. Ο νόμος εγκρίθηκε ως στρατιωτικός νόμος, ωστόσο συνιστά εμφανώς μέρος ευρύτερης ατζέντας απορρύθμισης και περιστολής των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Η έγκρισή του και η εισαγωγή των διατάξεών του στη νέα εργατική νομοθεσία εν καιρώ ειρήνης θα ήταν αντίθετη με το κοινοτικό κεκτημένο, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών, των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης των εργαζομένων, των όρων βιώσιμης απασχόλησης και της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης, αλλά και με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την κύρωση Συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων αναφορικά με την ασφαλή και ευπροσάρμοστη απασχόληση, τους ικανούς κατώτατους μισθούς και το ελάχιστο εισόδημα.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 81 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 97 |
| Αποχές: | 17 |

Ψήφοι υπέρ:

81

Ψήφοι κατά:

97

Αποχές:

17

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/178 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/178

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια»

[COM(2022) 221 final]

και «Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για έργα ανανεώσιμης ενέργειας και τη διευκόλυνση των συμφωνιών αγοράς ενέργειας»

[C(2022) 3219 final]

(2023/C 75/26)

| Εισηγητής: | ο κ. Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Alena MASTANTUONO |

Εισηγητής:

ο κ. Kęstutis KUPŠYS

Συνεισηγήτρια:

η κ. Alena MASTANTUONO

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 171/1/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

171/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τονίζει ότι η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει επειγόντως την ηλιακή ενέργεια και να αναπτύξει περαιτέρω τις ευρωπαϊκές ικανότητες στον τομέα αυτό για διάφορους λόγους: επίτευξη των στόχων για το κλίμα, αύξηση της στρατηγικής ενεργειακής αυτονομίας της ΕΕ, προώθηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων και της δημιουργίας αξιοπρεπών θέσεων εργασίας, ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης και προώθηση επιχειρηματικών ευκαιριών, καθώς και συμβολή στην πρόσβαση των νοικοκυριών σε οικονομικά προσιτή ενέργεια. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη να αναγνωριστούν οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το ενεργειακό τους μείγμα, το οποίο αντικατοπτρίζει τις γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες τους και τη διαθεσιμότητα διαφόρων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ενίσχυση της ηλιακής ενέργειας πρέπει να συμμορφώνεται με τις τεχνικές προϋποθέσεις και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Η αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη απαιτεί ευρύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια (1) (εφεξής «η στρατηγική»), αλλά εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι τα αποτελέσματά της θα καθυστερήσουν τόσο πολύ. Καλεί τα κράτη μέλη να μην περιμένουν την έγκριση των νέων κανόνων της ΕΕ και να αρχίσουν ήδη να διευκολύνουν τις διοικητικές διαδικασίες και να συντομεύσουν τη διαδικασία αδειοδότησης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις ολοκληρωμένες και ενιαίες διαδικασίες χορήγησης αδειών μίας στάσης και να επιταχύνουν αμέσως τον προσδιορισμό των «περιοχών πρώτης επιλογής», περιορίζοντας τη διαδικασία πλήρους εφαρμογής σε δύο έτη κατ’ ανώτατο όριο. Τονίζει επίσης ότι η στρατηγική για την ηλιακή ενέργεια απαιτεί ισχυρή ανάπτυξη των ικανοτήτων αποθήκευσης και ότι τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής πρέπει να είναι έτοιμα. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να ενθαρρύνουν, να στηρίξουν και να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να καταστούν παραγωγοί-καταναλωτές ηλιακής ενέργειας και να δημιουργήσουν ενεργειακές κοινότητες. Η ΕΟΚΕ συνιστά στις τοπικές αρχές να δρομολογήσουν έργα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας σε περιοχές όπου οι άνθρωποι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να επενδύσουν μέσω των ενεργειακών κοινοτήτων. Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα αγροτικά φωτοβολταϊκά (αγροβολταϊκά), με σκοπό την παροχή νέων ευκαιριών και οφελών στους γεωργούς.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η επέκταση της χρήσης αντλιών θερμότητας θα πρέπει να εξετάζεται παράλληλα με την αύξηση της εγκατάστασης ηλιακών φωτοβολταϊκών, καθώς ο συνδυασμός ηλιακών φωτοβολταϊκών συστημάτων (στις στέγες) και αντλιών θερμότητας παρέχει την πλέον ενεργειακά αποδοτική και οικονομικά προσιτή λύση για ψύξη, όπου οι κλιματικές συνθήκες το επιτρέπουν. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης την ανάγκη προώθησης ηλιακών θερμικών συστημάτων σε έργα κοινής ωφέλειας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Για να εξασφαλιστεί μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση ηλιακών φωτοβολταϊκών, είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και να εξασφαλιστούν ομαλές και αξιόπιστες αλυσίδες εφοδιασμού στον τομέα της ηλιακής ενέργειας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί επιτακτική ανάγκη η ΕΕ να βρει τρόπους παραγωγής ηλιακών φωτοβολταϊκών στην Ευρώπη, βελτιώνοντας το περιβάλλον για τις δημόσιες και τις ιδιωτικές επενδύσεις και δημιουργώντας φιλικές προς τις επιχειρήσεις συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων της κατάλληλης πρόσβασης στη χρηματοδότηση και της ισχυρής εστίασης στην έρευνα και την καινοτομία. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στην εγκατάσταση ηλιακής ενέργειας λόγω της τεράστιας έλλειψης ειδικευμένων εργαζομένων, καθώς και κανονιστικών ή ακόμη και τεχνικών φραγμών. Η ΕΟΚΕ ζητεί εντατική προώθηση της κατάρτισης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων μέσω της συνεργασίας μεταξύ των σχετικών ενδιαφερομένων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της δημιουργίας μιας εσωτερικής βιομηχανικής ικανότητας της ΕΕ για βιώσιμα προϊόντα ηλιακής ενέργειας σε λογικές τιμές και ζητεί ισχυρή στήριξη της συμμαχίας για τον κλάδο των ηλιακών φωτοβολταϊκών. Τονίζει τη σαφή ανάγκη κινητοποίησης όλων των ενδιαφερόμενων μερών, με την υποστήριξη των δημόσιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων, ώστε να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες πρακτικές γνώσεις και η εμπειρογνωσία, καθώς και ευρεία στήριξη για την ανάπτυξη ηλιακών φωτοβολταϊκών. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Ιστορικό

| 2.1. | Στις 18 Μαΐου 2022, στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία, της επιβολής κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας και των προσπαθειών αντιμετώπισης του ζητήματος της ενεργειακής κυριαρχίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το σχέδιο REPowerEU (2), με στόχο «την ταχεία μείωση της εξάρτησής μας από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα με την ταχύρρυθμη προώθηση της πράσινης μετάβασης και τη συνένωση δυνάμεων προς επίτευξη ενός πιο ανθεκτικού ενεργειακού συστήματος και μιας πραγματικής Ενεργειακής Ένωσης». |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Όσον αφορά την παραγωγή καθαρής ενέργειας, το σχέδιο REPowerEU προτείνει τρόπους με τους οποίους η ΕΕ μπορεί να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση και να κινητοποιήσει μαζικές επενδύσεις στην ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές (3). Ως μέρος του σχεδίου REPowerEU, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια (στο εξής: «η στρατηγική»). Η εν λόγω στρατηγική διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις πρωτοβουλίες:






  α) | μια Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας στις στέγες· |
| --- | --- | --- |

2.2.

α)

μια Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας στις στέγες·

| β) | μια δέσμη διαδικασιών αδειοδότησης· |
| --- | --- |

β)

μια δέσμη διαδικασιών αδειοδότησης·

| γ) | μια μεγάλης κλίμακας ενωσιακή σύμπραξη δεξιοτήτων· |
| --- | --- |

γ)

μια μεγάλης κλίμακας ενωσιακή σύμπραξη δεξιοτήτων·

| δ) | μια ενωσιακή συμμαχία για τον κλάδο των ηλιακών φωτοβολταϊκών. |
| --- | --- |

δ)

μια ενωσιακή συμμαχία για τον κλάδο των ηλιακών φωτοβολταϊκών.

| 2.3. | Η στρατηγική βασίζεται στις προτεινόμενες πρωτοβουλίες της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές, την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων και την ενεργειακή απόδοση (στο εξής: η πρόταση «COM(2022) 222 final» (4)). Η πρόταση COM(2022) 222 final προβλέπει την υιοθέτηση μέγιστης χρονικής διάρκειας για τη διαδικασία αδειοδότησης που ισχύει για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Επιτροπή έχει υποβάλει πρωτοβουλία για την ενίσχυση των στόχων που τέθηκαν σε προηγούμενες προτάσεις σχετικά με αναθεωρήσεις της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (5) (RED II) και της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση (6) (EED). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί μία από τις διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ που σχετίζονται με την ενέργεια και πρέπει να εξεταστεί σε αυτό το γενικό πλαίσιο, καλύπτοντας, μεταξύ άλλων, γνωμοδοτήσεις για το σχέδιο REPowerEU (7), τις αγορές ενέργειας, την ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές της ενέργειας. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την προτεινόμενη στρατηγική, ιδίως το γεγονός ότι αντιμετωπίζει την ανάγκη ανάληψης δράσης σε ολόκληρο τον τομέα της ηλιακής ενέργειας, μεταξύ άλλων όσον αφορά: επενδύσεις, καινοτομία, παραγωγή ενέργειας, ηλεκτρική ενέργεια κίνητρα, υποδομές, ειδικευμένους εργαζόμενους, ευαισθητοποίηση, βιωσιμότητα και αξιακές αλυσίδες. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ενίσχυση της ηλιακής ενέργειας και η προώθηση των ευρωπαϊκών δυναμικοτήτων στον τομέα αυτόν είναι επείγουσα για πολλούς λόγους. Είναι αναγκαίο να επιτευχθούν οι στόχοι για το κλίμα, καθώς και να αυξηθεί η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας. Η στρατηγική ενισχύει επίσης τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και προωθεί τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας, παρέχει επιχειρηματικές ευκαιρίες και συμβάλλει στην πρόσβαση των νοικοκυριών σε οικονομικά προσιτή ενέργεια. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Για μια συνεκτική και βιώσιμη στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει:






  1) | κατάλληλα κανονιστικά πλαίσια που εξοικονομούν χρόνο και μειώνουν το κόστος· |
| --- | --- | --- |

3.3.

1)

κατάλληλα κανονιστικά πλαίσια που εξοικονομούν χρόνο και μειώνουν το κόστος·

| 2) | την ενεργό συμβολή των καταναλωτών στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας· |
| --- | --- |

2)

την ενεργό συμβολή των καταναλωτών στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας·

| 3) | χρήση οικονομιών κλίμακας· |
| --- | --- |

3)

χρήση οικονομιών κλίμακας·

| 4) | ισχυρές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές· |
| --- | --- |

4)

ισχυρές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές·

| 5) | κίνητρα για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία· |
| --- | --- |

5)

κίνητρα για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία·

| 6) | ειδικευμένα άτομα και ποιοτικές θέσεις εργασίας οι οποίες είναι απαραίτητες για την προσέλκυσή τους· |
| --- | --- |

6)

ειδικευμένα άτομα και ποιοτικές θέσεις εργασίας οι οποίες είναι απαραίτητες για την προσέλκυσή τους·

| 7) | επάρκεια πρώτων υλών· |
| --- | --- |

7)

επάρκεια πρώτων υλών·

| 8) | κυκλικότητα και ενεργειακή απόδοση σε ολόκληρο τον τομέα των ηλιακών φωτοβολταϊκών και |
| --- | --- |

8)

κυκλικότητα και ενεργειακή απόδοση σε ολόκληρο τον τομέα των ηλιακών φωτοβολταϊκών και

| 9) | επαρκή χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

9)

επαρκή χρηματοδότηση.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την ανάγκη να αναγνωριστούν στη στρατηγική οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το ενεργειακό τους μείγμα, το οποίο αντικατοπτρίζει τις γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες τους και τη διαθεσιμότητα διαφόρων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επιπλέον, η ενίσχυση της ηλιακής ενέργειας πρέπει να συμμορφώνεται με τις τεχνικές προϋποθέσεις και το περιβαλλοντικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η στρατηγική για την ηλιακή ενέργεια θα αποτελέσει ακρογωνιαίο λίθο της μετάβασης σε ένα κλιματικά ουδέτερο ενεργειακό σύστημα στο οποίο οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη της τεχνολογίας αποθήκευσης, στη διαχείριση της ζήτησης και στην ενοποίηση του συνολικού ενεργειακού συστήματος. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην επείγουσα ανάγκη δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών για την έρευνα, την ανάπτυξη προϊόντων και τη δημιουργία βιομηχανικής ικανότητας της ΕΕ για την παραγωγή βιώσιμου εξοπλισμού ηλιακής ενέργειας σε ανταγωνιστικές τιμές. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τη συμμαχία για τον κλάδο των ηλιακών φωτοβολταϊκών, η οποία αναμένεται να βρει λύσεις στο επίμονο πρόβλημα της φθίνουσας βιομηχανικής ικανότητας στην ΕΕ. Εν προκειμένω, θα πρέπει να αξιοποιηθούν η εμπειρία και οι πιθανές συνέργειες με άλλες συμμαχίες, όπως η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους συσσωρευτές. Οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχουν εξαρχής, καθότι διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην παροχή πρακτικών γνώσεων και εμπειρογνωσίας όπως και στην προσέγγιση του ευρύτερου κοινού και στην εξασφάλιση κοινωνικής στήριξης και διαβούλευσης. |
| --- | --- |

3.6.

Ενίσχυση της υιοθέτησης της ηλιακής ενέργειας

| 3.7. | Για να ενισχυθεί η υιοθέτηση της ηλιακής ενέργειας, χρειαζόμαστε μια πολιτική που θα ενθαρρύνει τους καταναλωτές και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη του ενεργειακού συστήματος να ανταποκρίνονται στη φιλοδοξία αυτή όταν προμηθεύονται την ενέργειά τους. Ταυτόχρονα, πρέπει να ενθαρρυνθούν προκειμένου να δεσμευτούν για μέτρα ενεργειακής απόδοσης και εξοικονόμησης ενέργειας. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τα αναμενόμενα οφέλη, για παράδειγμα τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, τη βελτίωση της καθημερινής ευημερίας τους και την αύξηση της αξίας της περιουσίας τους, καθώς και με το σχεδιασμό κατάλληλων χρηματοδοτικών μέσων. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να ενθαρρύνουν, να στηρίξουν και να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να καταστούν όχι μόνο συνειδητοί καταναλωτές ενέργειας αλλά και παραγωγοί-καταναλωτές ενέργειας και να δημιουργήσουν τοπικές ενεργειακές κοινότητες. Αυτό θα τους βοηθήσει να είναι πιο συνειδητοποιημένοι και ανεξάρτητοι από τις τιμές της κοινής αγοράς. Η ΕΟΚΕ συνιστά στις τοπικές αρχές να δρομολογήσουν συλλογικά έργα ηλιακής ενέργειας, αξιοποιώντας δημόσια κτίρια, όπως γραφεία, σχολεία και νοσοκομεία, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή φτώχεια σε περιοχές όπου οι άνθρωποι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να επενδύσουν μέσω των ενεργειακών κοινοτήτων. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Δεδομένου του πρωταρχικού ρόλου της ενεργειακής απόδοσης και της εξοικονόμησης ενέργειας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διευκολύνουν την ανάπτυξη έξυπνων μετρητών, ώστε να μπορούν οι χρήστες ενέργειας να έχουν καλύτερη εικόνα της κατανάλωσής τους και να κατανοούν καλύτερα τον τρόπο διαχείρισής της. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εξεταστεί η σχέση μεταξύ της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και της αύξησης του ρόλου της ηλιακής ενέργειας στην ανακαίνιση των κτιρίων. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να καθοδηγούν τους χρήστες ενέργειας να κατανέμουν συνετά τις ενεργειακές τους ανάγκες καθ’ όλη τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου, προκειμένου να μειωθεί η ζήτηση κατά τις ώρες αιχμής. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η αύξηση της εγκατάστασης ηλιακών φωτοβολταϊκών θα πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με την επέκταση της χρήσης αντλιών θερμότητας, δεδομένου ότι οι περίοδοι αιχμής για την παραγωγή ηλιακής ενέργειας συμπίπτουν με την αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας για την ψύξη των κτιρίων. Ο συνδυασμός ηλιακών φωτοβολταϊκών συστημάτων (στις στέγες) και αντλιών θερμότητας παρέχει την πιο ενεργειακά αποδοτική και τη φθηνότερη λύση για ψύξη (ορισμένες ώρες της ημέρας), όπου οι κλιματικές συνθήκες το επιτρέπουν. Τον υπόλοιπο χρόνο η παραγωγή συνδέεται με τη μεταβλητότητα της έντασης της ηλιακής ακτινοβολίας, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να χρησιμοποιηθεί κάποια άλλη πηγή ενέργειας για την κάλυψη της ενεργειακής ζήτησης. Η μεταβλητότητα μπορεί να μετριαστεί εν μέρει με την ανάπτυξη ισχυρής ικανότητας αποθήκευσης, η οποία εξακολουθεί να μην είναι διαθέσιμη σήμερα σε επαρκείς ποσότητες και με καλύτερες συνδέσεις μεταφοράς, γεγονός που απαιτεί καλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ηλιακή θερμική ενέργεια έχει υποτιμηθεί σε μεγάλο βαθμό στα περισσότερα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη χρήση των ηλιακών θερμικών συστημάτων, όπου είναι δυνατόν, σε κλίμακα έργων κοινής ωφέλειας στα σχέδια ενεργειακής μετάβασης σε επίπεδο κρατών μελών, περιφερειών και δήμων. Στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης εφοδιασμού με φυσικό αέριο και της ανάγκης αντικατάστασης του ορυκτού αερίου, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για θέρμανση και βιομηχανικές ανάγκες, η ηλιακή θερμική ενέργεια θα αποτελέσει σημαντικό παράγοντα του ενεργειακού συστήματος. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την περαιτέρω αξιολόγηση και αύξηση του δυναμικού υιοθέτησης ηλιακών φωτοβολταϊκών στις στέγες, μέσω της δημιουργίας μόνιμων μηχανισμών διαβούλευσης και συνεργασίας με τη συμμετοχή ενός ευρέος φάσματος σχετικών ενδιαφερομένων. Αυτό θα απαιτούσε την ίδρυση και την κατάλληλη χρηματοδότηση τοπικών και περιφερειακών φορέων και οντοτήτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με στόχο την υποστήριξη των πολιτών, των ΜΜΕ και των τοπικών αρχών, με παράλληλη ανάληψη πρωτοβουλιών κατάρτισης και προώθηση νέων αξιοπρεπών θέσεων εργασίας. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά φωτοβολταϊκά (BIPV) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μεγιστοποίηση της παραγωγής ηλιακής ενέργειας. Εάν τμήματα της πρόσοψης ενός κτιρίου πέραν της στέγης καλύπτονται από επιφάνειες παραγωγής ηλιακής ενέργειας, ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να «αρμέξει τον ήλιο» για πολύ μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Αυτή η προσέγγιση είναι καλή για ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα, διότι σημαίνει ότι οι περίοδοι αιχμής για την παραγωγή από ηλιακά φωτοβολταϊκά μπορούν να εξομαλυνθούν. Η ΕΟΚΕ συνιστά την ενθάρρυνση περαιτέρω έρευνας για τα συστήματα BIPV, καθώς και την προσθήκη ενός επιπλέον επίπεδου στην πρωτοβουλία φωτοβολταϊκών στις στέγες, με ιδιαίτερη έμφαση στην υποστήριξη του προσανατολισμού της εγκατάστασης των ηλιακών φωτοβολταϊκών από ανατολή προς δύση. |
| --- | --- |

3.13.

Επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης και εξασφάλιση οικονομικών πόρων

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα υπάρξει άμεση ανάγκη για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με στόχο τη διευκόλυνση της ανάπτυξης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής, αποθήκευσης, διανομής και μεταφοράς της. Παρότι η αδειοδότηση υπάγεται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις γενικές γραμμές που καθορίζονται στην πρόταση COM(2022) 222 final και στη σύσταση C(2022) 3219 final της Επιτροπής (8) και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στην ανάπτυξη των διαδικασιών τους. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Σύμφωνα με ανάλυση του κλάδου (9), ο χρόνος που απαιτείται για την αδειοδότηση εγκατάστασης ηλιακών φωτοβολταϊκών κυμαίνεται από 12 μήνες στη Λιθουανία έως 48 μήνες στην Κροατία. Από τις 12 χώρες με διαθέσιμες πληροφορίες, μόνο σε τρεις ο χρόνος που απαιτείται για την αδειοδότηση ήταν μικρότερος από το όριο των 24 μηνών της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να καθορίσουν συντομότερες προθεσμίες για τις διοικητικές διαδικασίες και τις διαδικασίες αδειοδότησης, καθώς και να τις απλοποιήσουν ενισχύοντας τις ολοκληρωμένες και ενιαίες διαδικασίες χορήγησης αδειών μίας στάσης. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να αναμείνουν την έγκριση της πρότασης, αλλά να αρχίσουν ήδη να συντομεύουν τις διαδικασίες. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη ψηφιοποίησης όσο το δυνατόν περισσότερων διαδικασιών στα διάφορα στάδια της διαδικασίας αδειοδότησης. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την ενότητα «Διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών και της κοινότητας» της σύστασης της Επιτροπής (10). Η συμμετοχή των πολιτών και των ενεργειακών κοινοτήτων σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι απαραίτητη για τη δραστηριοποίηση των πολιτών και την εκ μέρους τους υποστήριξη κατά την ενεργειακή μετάβαση. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας δεν θα πρέπει να αποτελεί προνόμιο μόνο για ορισμένους καταναλωτές και ότι οι ενεργειακά φτωχοί και οι ευάλωτοι καταναλωτές πρέπει να έχουν πρόσβαση στην ηλιακή ενέργεια, π.χ. μέσω εγκαταστάσεων κοινωνικής στέγασης, ενεργειακών κοινοτήτων ή χρηματοδοτικής στήριξης για μεμονωμένες εγκαταστάσεις. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Σύμφωνα με την πρόταση COM(2022) 222 final, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εγκρίνουν σχέδιο ή σχέδια για τον καθορισμό «περιοχών πρώτης επιλογής» για έναν ή περισσότερους τύπους ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος των τροποποιήσεων της οδηγίας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη να τεθούν σε εφαρμογή τα εν λόγω σχέδια το συντομότερο δυνατόν και να περιοριστεί η διαδικασία πλήρους εφαρμογής σε δύο έτη κατ’ ανώτατο όριο. Οι στέγες αποτελούν μια ομοιογενή περιοχή, εκτός φυσικά από πολιτιστικά προστατευόμενες περιοχές. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι περίοδοι εκκίνησης για πρωτοβουλίες όπου οι τεχνικές λύσεις είναι ευρέως γνωστές, όπως στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών στις στέγες, πρέπει να είναι μικρότερες. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι οι πλωτές φωτοβολταϊκές μονάδες στην επιφάνεια λιμνών και ταμιευτήρων μειώνουν την απώλεια νερού λόγω εξάτμισης, ενώ παράλληλα βελτιώνουν την απόδοση μετατροπής ισχύος των φωτοβολταϊκών χάρη στην εγγενή ψύξη που παρέχεται από το νερό. Στην περίπτωση των φραγμάτων, η ηλεκτρική ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να παρέχεται από πλωτά φωτοβολταϊκά και η νυκτερινή ισχύς μπορεί να παράγεται από το νερό που απελευθερώνεται από το φράγμα, με τη χρήση της υφιστάμενης σύνδεσης στο δίκτυο. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Ωστόσο, απαιτείται προσεκτική προσέγγιση σε περιπτώσεις όπου οι τεχνικές λύσεις είναι λιγότερο προηγμένες και οι επιπτώσεις στην απώλεια βιοποικιλότητας δεν έχουν εξεταστεί πλήρως. Ένα τέτοιο παράδειγμα θα μπορούσε να είναι τα πλωτά φωτοβολταϊκά έργα, ιδίως σε μη τεχνητά υδατικά συστήματα. Αυτή η έλλειψη πιο αναλυτικής προσέγγισης αποτελεί μία από τις σπάνιες ελλείψεις της προαναφερθείσας πρότασης. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα αγροτικά φωτοβολταϊκά (αγροβολταϊκά), ενδεχομένως με τη μορφή πρόσθετης σύστασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι δράσεις των κρατών μελών στον τομέα αυτό δεν θα πρέπει να στρεβλώνουν τη χρήση παραγωγικών γεωργικών εκτάσεων ή να βλάπτουν την παραγωγή τροφίμων (και, ως εκ τούτου, την ανάγκη παροχής κινήτρων για την παραγωγή ηλιακής ενέργειας σε εκτάσεις μικρότερης αξίας). Ταυτόχρονα, θα πρέπει να επισημανθούν στον τομέα της γεωργικής πολιτικής οι ευκαιρίες που συνδέονται με πρόσθετο εισόδημα για τους γεωργούς από την παραγωγή ενέργειας και την καλύτερη προστασία των καλλιεργειών και των ζώων (αποτέλεσμα σκίασης και ψύξης, μείωση της θερμικής καταπόνησης, προστασία από χαλάζι και παγετό). Ο τελευταίος παράγοντας θα πρέπει επίσης να εξεταστεί μέσα από το πρίσμα της βελτιωμένης προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εγκατάσταση ηλιακών πάρκων μεγάλης κλίμακας σε περιθωριακές περιοχές και σε εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές εκτάσεις. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Η ενίσχυση της ηλιακής ενέργειας αποτελεί επείγον ζήτημα και, ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο τα αντίστοιχα έργα που κατοχυρώνονται στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας να συνιστούν προτεραιότητα. Δεδομένου ότι η ικανότητα παραγωγής πράσινης ενέργειας, και ιδίως ηλιακής ενέργειας, ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των περιφερειών, η πολιτική συνοχής θα μπορούσε και θα πρέπει να συμβάλει αποφασιστικά στον συνολικό ενεργειακό εφοδιασμό της ΕΕ· το πρόγραμμα InvestEU ή ένα παρόμοιο πρόγραμμα θα πρέπει επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την εστίαση της στρατηγικής στον επαναπροσδιορισμό της χρήσης πρώην βιομηχανικής ή μεταλλευτικής γης, καθώς οι εν λόγω εκτάσεις γης αντιπροσωπεύουν μια ευκαιρία για την ανάπτυξη συστημάτων ηλιακής ενέργειας. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη χρήση του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης για τις «περιοχές πρώτης επιλογής». |
| --- | --- |

3.21.

Ενίσχυση των ικανοτήτων παραγωγής και εγκατάστασης

| 3.22. | Ο τρέχων στόχος της ΕΕ για ηλιακή φωτοβολταϊκή ενέργεια 320 GW έως το 2025 και 600 GW έως το 2030 (μόνο η Γερμανία επιθυμεί να φέρει επί γραμμής 215 GW) είναι πολύ φιλόδοξος αλλά αναγκαίος για την επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ. Σύμφωνα με το σχέδιο REPowerEU, κάθε έτος μέχρι το 2025 πρέπει να αναπτύσσονται 42 GW, ο δε ρυθμός ανάπτυξης πρέπει να επιταχύνεται ώστε να φτάσει έως και τα 53 GW ετησίως μετά το 2025. Με βάση το σχέδιο αυτό, η ΕΕ πρέπει να διπλασιάσει τον ρυθμό των εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας που κατέγραψε το 2021: απαιτείται άμεσα ένα άλμα από 21 GW ετησίως σε 42 GW ετησίως. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Επί του παρόντος, η ευρωπαϊκή οικονομία δεν είναι έτοιμη να παράσχει τα απαραίτητα κατασκευαστικά στοιχεία για μια τόσο μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση ηλιακών φωτοβολταϊκών, ελλείψει παραγωγικής ικανότητας. Υπάρχουν επίσης σημαντικά εμπόδια στην εγκατάσταση λόγω της τεράστιας έλλειψης ειδικευμένων εργαζομένων, καθώς και κανονιστικών ή ακόμη και τεχνικών φραγμών. Συγκριτικά, και σε έντονη αντίθεση με την ΕΕ, η Κίνα αναμένεται να εγκαταστήσει επιπλέον 100 GW φωτοβολταϊκής ισχύος το 2022, σχεδόν διπλασιάζοντας τον ρυθμό εγκατάστασής της (11) και, παράλληλα, καλύπτοντας ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα της βιομηχανίας φωτοβολταϊκών της. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Η ΕΟΚΕ τονίζει συνεπώς την ανάγκη να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και οικονομία, να διασφαλιστεί η στρατηγική αυτονομία (ιδίως η αυτονομία του ενεργειακού εφοδιασμού) και να εξασφαλιστούν ομαλές και αξιόπιστες αλυσίδες εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στον κλάδο της ηλιακής ενέργειας μόνο εάν οι συνθήκες το επιτρέπουν από επιχειρηματικής άποψης και υπογραμμίζει τη σαφή ανάγκη κινητοποίησης όλων των σχετικών ενδιαφερομένων, με την υποστήριξη των δημόσιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την εμπορική εκμετάλλευση των ευρωπαϊκών καινοτόμων λύσεων φωτοβολταϊκών μέσω σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της ηλιακής ενέργειας. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα βιώσιμες ανταγωνιστικές συνθήκες για την ευρωπαϊκή παραγωγή φωτοβολταϊκών, συμπεριλαμβανομένης της ηγετικής θέσης της ΕΕ στις τεχνολογίες φωτοβολταϊκών, τη βιωσιμότητα, την ανακύκλωση και τις ολοκληρωμένες λύσεις φωτοβολταϊκών. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιτακτική ανάγκη για την ΕΕ να ενισχύσει τις δημόσιες και τις ιδιωτικές επενδύσεις και να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για τον τομέα της ηλιακής ενέργειας, για παράδειγμα με την προώθηση της κατάρτισης στον συγκεκριμένο τομέα και με την εξασφάλιση κατάλληλης πρόσβασης σε χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων μέσω των εργαλείων της ταξινομίας της ΕΕ για βιώσιμες δραστηριότητες. Σύμφωνα με τον εικαζόμενο μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων σε κλιματική τράπεζα της Ευρώπης, η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί έμφαση στη στήριξη της κατασκευής ηλιακών φωτοβολταϊκών στα χρηματοδοτικά προγράμματα που παρέχει η εν λόγω τράπεζα. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθούν κίνητρα για έρευνα σχετικά με νέες τεχνολογίες φωτοβολταϊκών, π.χ. που βασίζονται σε εναλλακτικά υλικά. Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της έλλειψης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθούν η κατάρτιση και η ανάπτυξη δεξιοτήτων, μέσω της συνεργασίας μεταξύ των σχετικών ενδιαφερομένων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτρέπει τα αρμόδια θεσμικά όργανα να βρουν τρόπους για την ανάπτυξη ενός εργατικού δυναμικού που θα διαθέτει τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτούνται προκειμένου να καταστούν λειτουργικές όλες οι διαθέσιμες επιλογές ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

3.27.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις για τις αλυσίδες εφοδιασμού της παραγωγής

| 4.1. | Υπάρχουν σημαντικές στρατηγικές εξαρτήσεις στα ανάντη τμήματα κατασκευής, κάτι που θα μπορούσε να παρεμποδίσει την ταχεία επέκταση της ηλιακής ενέργειας. Το μεγαλύτερο εμπόδιο από όλα παραμένει η περιορισμένη ικανότητα προμήθειας των υλικών που είναι απαραίτητα για τους φιλόδοξους στόχους της στρατηγικής. Σχεδόν σε όλα τα τμήματα της αξιακής αλυσίδας των φωτοβολταϊκών, η Ευρώπη —η οποία παλαιότερα κατείχε ηγετική θέση στην παραγωγή ηλιακών φωτοβολταϊκών— δεν διαδραματίζει εμφανή ρόλο, παρόλο που εξακολουθεί να κατατάσσεται μεταξύ των κορυφαίων στην έρευνα ηλιακών φωτοβολταϊκών και διαθέτει σημαντικές ερευνητικές εγκαταστάσεις. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας του κλάδου, η ΕΕ έχει περιορισμένη ικανότητα να προμηθεύεται την υποκείμενη πρώτη ύλη, το πολυκρυσταλλικό πυρίτιο. Τα προβλήματα με την προμήθεια της εν λόγω πρώτης ύλης επιδεινώνονται από το γεγονός ότι τα τέσσερα μεγαλύτερα εργοστάσια πολυκρυσταλλικού πυριτίου ηλιακής ποιότητας, που αποτελούν σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής, βρίσκονται στην επαρχία Σιντζιάνγκ στην Κίνα. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη νομοθετική πρωτοβουλία της Επιτροπής (12) για την απαγόρευση από την ενιαία αγορά προϊόντων που κατασκευάζονται με καταναγκαστική εργασία. Το μέτρο αυτό είναι παρόμοιο με τον νόμο των ΗΠΑ για την πρόληψη της καταναγκαστικής εργασίας των Ουιγούρων, ο οποίος είχε άμεσες επιπτώσεις στη διανομή πολυκρυσταλλικού πυριτίου στην αγορά, καθώς η τιμή αυτού του πρωτογενούς υλικού, που παράγεται κυρίως στην Κίνα, πρόκειται να αυξηθεί για ολόκληρη τη βιομηχανία φωτοβολταϊκών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ένα τέτοιο μέτρο, που επιβάλλεται σε παγκόσμια κλίμακα, συμβάλλει στην επίτευξη του ΣΒΑ 8 για την αξιοπρεπή εργασία. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Μια πιθανή, αν και απλοϊκή, απάντηση στην πρόκληση είναι η ανάπτυξη ικανοτήτων στην Ευρώπη· ωστόσο, οι τρέχουσες τεχνολογίες για την παραγωγή «ακατέργαστου» πολυκρυσταλλικού πυριτίου και των πλινθωμάτων που προέρχονται από αυτό είναι, παραδόξως, ιδιαίτερα ενεργοβόρες. Πράγματι αυτό είναι υλοποιήσιμο και μπορεί να επιτευχθεί όταν υπάρχει πρόσβαση σε φθηνή και αξιόπιστη ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (π.χ. μέσω υβριδικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, που συνδυάζουν αιολική ενέργεια, ηλιακή ενέργεια και αποθήκευση ενέργειας). Συνολικά, η έλλειψη πρώτων υλών και κατασκευαστικών στοιχείων, καθώς και οι αυστηροί κανόνες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την ενεργειακή απόδοση, καθιστούν την εν λόγω παραγωγή λιγότερο ελκυστική από επιχειρηματικής άποψης για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, η οποία αντιμετωπίζει επίσης δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ είναι ακράδαντα πεπεισμένη ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία στην καινοτομία με στόχο την ανάπτυξη πλήρως ανακυκλώσιμων φωτοβολταϊκών συστημάτων είναι απαραίτητη προκειμένου να οικοδομηθεί μια ακμάζουσα εσωτερική ευρωπαϊκή βιομηχανία ηλιακής ενέργειας. Θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να εξεταστεί η χρήση πιο υποσχόμενων πρώτων υλών από το πολυκρυσταλλικό πυρίτιο για την εφαρμογή ηλιακών κυψελών σε μεταλλικά φύλλα, μεταξύ άλλων, ή η χρήση ηλιακών κυψελών που μπορούν να γίνουν ημιδιαφανείς, για παράδειγμα σε παράθυρα που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Όσον αφορά τα περαιτέρω στάδια της αξιακής αλυσίδας, δηλαδή τα ηλιακά πλακίδια και τις ηλιακές κυψέλες, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ακόμη χειρότερη θέση. Μόλις το 1 % των ηλιακών πλακιδίων και μόνο το 0,4 % των ηλιακών κυψελών παράγονται στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τη βιομηχανική ένωση SolarPower Europe, αντιμετωπίζουμε «κρίσιμη έλλειψη πλινθωμάτων και παραγωγικής ικανότητας όσον αφορά τα ηλιακά πλακίδια». |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Σύμφωνα με στοιχεία της ένωσης του κλάδου παραγωγής φωτοβολταϊκών της ΕΕ,(European Solar Manufacturing Council/ESMC), μόνο το 3 % των ηλιακών φωτοβολταϊκών μονάδων παράγεται στην Ευρώπη από 29 διαφορετικές εταιρείες. Αυτό σημαίνει ότι μόνο μία ανά περίπου 30 μονάδες που συναρμολογούνται στην Ευρώπη είναι ευρωπαϊκής προέλευσης. Το 2020, το εμπορικό έλλειμμα σε προϊόντα ηλιακής ενέργειας ανήλθε σε 8,7 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Επίσης, σπανίζουν άλλες εισροές για εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών· ωστόσο, οι κρίσιμες ελλείψεις που αντιμετωπίζουμε είναι λιγότερο σοβαρές. Οι κατασκευές τοποθέτησης είναι προϊόντα χαμηλής πολυπλοκότητας και μπορούν να εισαχθούν με λιγότερες κρίσιμες εξαρτήσεις ή να παραχθούν τοπικά εάν η ζήτηση είναι υψηλή. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η περίπτωση των ηλιακών υαλοπινάκων, οι οποίοι αποτελούν βασικό στοιχείο για τους φωτοβολταϊκούς συλλέκτες που παράγονται τοπικά, καταδεικνύει σαφώς την κοντόφθαλμη εμπορική πολιτική της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία άρθηκαν οι αμυντικοί εμπορικοί δασμοί για τα τελικά προϊόντα (ηλιακοί φωτοβολταϊκοί συλλέκτες) που έρχονται στην Ευρώπη από την Κίνα, γεγονός που εκθέτει τους Ευρωπαίους παραγωγούς σε σκληρό ανταγωνισμό από το εξωτερικό, ενώ παρόμοια αμυντικά μέτρα για τα ενδιάμεσα προϊόντα, όπως οι ηλιακοί υαλοπίνακες, παρέμειναν σε ισχύ. Ως αποτέλεσμα, οι ηλιακοί υαλοπίνακες που προέρχονται από την Ευρώπη και από Ευρωπαίους παραγωγούς φωτοβολταϊκών είναι δυσανάλογα υπερτιμημένοι σε σύγκριση με ηλιακούς υαλοπίνακες από αντίστοιχους παραγωγούς σε άλλες περιοχές του κόσμου. Επίσης, το γεγονός αυτό προκάλεσε με τη σειρά του πιέσεις όσον αφορά την τιμολόγηση για εισαγόμενους ηλιακούς υαλοπίνακες. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Οι ηλιακοί συλλέκτες μπορούν να συμβάλουν αποτελεσματικά στη βιωσιμότητα εάν ολόκληρος ο κύκλος δεν απαιτεί υπερβολική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης. Η κατασκευή, η μεταφορά και η διάθεση οποιασδήποτε τεχνολογίας παράγει εκπομπές. Ο τρόπος με τον οποίο κατασκευάζεται και ανακυκλώνεται ένας συλλέκτης βοηθά στο να προσδιοριστεί πόσο χρήσιμος είναι πραγματικά στη μείωση των συνολικών εκπομπών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό να τηρούνται οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

4.10.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Πρόταση COM(2022) 221.

1

(2)  COM(2022) 230 final.

2

(3)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Κοινή ευρωπαϊκή δράση REPowerEU για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια» (ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ. 123) και γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Σχέδιο RePowerEU» (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 185).

3

(4)  COM(2022) 222 final.

4

(5)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 82).

5

(6)  Οδηγία 2012/27/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για την ενεργειακή απόδοση, την τροποποίηση των οδηγιών 2009/125/ΕΚ και 2010/30/ΕΕ και την κατάργηση των οδηγιών 2004/8/ΕΚ και 2006/32/ΕΚ (ΕΕ L 315 της 14.11.2012, σ. 1).

6

(7)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Σχέδιο RePowerEU» (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 185).

7

(8)  Σύσταση της Επιτροπής, της 18ης Μαΐου 2022, σχετικά με την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για έργα ανανεώσιμης ενέργειας και τη διευκόλυνση των συμφωνιών αγοράς ενέργειας [C(2022) 3219 final].

8

(9)  https://ember-climate.org/insights/research/europes-race-for-wind-and-solar/

9

(10)  C(2022) 3219 final.

10

(11)  https://www.pv-magazine.com/2022/05/31/chinese-pv-industry-brief-chinas-nea-predicts-108-gw-of-solar-in-2022/

11

(12)  COM(2022) 71 final, COM(2022) 66 final και COM(2022) 453 final.

12

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/185 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/185

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας και μακροπρόθεσμη βελτίωση στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας — σχέδιο δράσης»

[COM(2022) 236 final]

(2023/C 75/27)

| Εισηγήτρια: | η κ. Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Alena MASTANTUONO

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 179/3/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28.6.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

179/3/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ανησυχεί ιδιαίτερα για τις εξελίξεις στις αγορές ενέργειας και, ως εκ τούτου, επικροτεί το γεγονός ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής εξετάζει βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας και μακροπρόθεσμες βελτιώσεις στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, ως εκ τούτου, το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι «υπάρχουν τομείς στους οποίους απαιτούνται προσαρμογές στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ ώστε να ληφθούν υπόψη το μελλοντικό ενεργειακό τοπίο και μείγμα παραγωγής ενέργειας, οι νέες αναδυόμενες τεχνολογίες, οι γεωπολιτικές εξελίξεις, καθώς και τα διδάγματα που αντλούνται από την τρέχουσα κρίση. Οι εν λόγω προσαρμογές αναμένεται να συμβάλουν στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και στη βελτίωση της καταλληλότητάς του για την προώθηση της οικονομικά αποδοτικής απανθρακοποίησης του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, την παροχή προσιτών τιμών για τους καταναλωτές και την αύξηση της ικανότητάς του να ανθίσταται στην αστάθεια των τιμών». |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Επειδή οι εύρυθμα λειτουργούσες αγορές ενέργειας διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιδίωξη όλων των βασικών στόχων ενός βιώσιμου ενεργειακού συστήματος, δηλαδή της ασφάλειας του εφοδιασμού, του εύλογου κόστους και τιμών, καθώς και της κλιματικής ουδετερότητας, η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης σημαντικό να διευκολυνθούν και να διατηρηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για το μέλλον. Τυχόν μελλοντικά μέτρα δεν θα πρέπει να υπονομεύουν αυτές τις προϋποθέσεις και θα πρέπει να συμβάλλουν στις προσπάθειες για το κλίμα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ταυτόχρονα ότι η τρέχουσα κρίση των τιμών ενέργειας έχει αρνητικό αντίκτυπο στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης. Οι άκρως υψηλές τιμές της ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό και συμβάλλουν στην οικονομική αβεβαιότητα. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ στηρίζει την προσέγγιση της Επιτροπής για τη λήψη βραχυπρόθεσμων μέτρων με σκοπό τη μείωση του κόστους και τη διασφάλιση προσιτών τιμών για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της παροχής άμεσης οικονομικής στήριξης στους ευάλωτους καταναλωτές, καθώς και στις ΜΜΕ και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προσωρινές παρεμβάσεις θα πρέπει να ακολουθούνται από προσαρμογή του σχεδιασμού της αγοράς στους τομείς όπου απαιτούνται προσαρμογές στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, όπως δηλώνει η Επιτροπή.
  Αντί της εξάρτησης από τη συνεχή αντιστάθμιση, η ΕΟΚΕ ζητεί από τους φορείς χάραξης πολιτικής να ενθαρρύνουν, να στηρίξουν και να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές ενέργειας και να δημιουργήσουν τοπικές ενεργειακές κοινότητες, βοηθώντας τους έτσι να είναι πιο ανεξάρτητοι από τις κοινές τιμές της αγοράς. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βοηθήσουν τους ευάλωτους καταναλωτές μέσω ειδικών προγραμμάτων ώστε να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές. |
| --- | --- |

1.3.

Αντί της εξάρτησης από τη συνεχή αντιστάθμιση, η ΕΟΚΕ ζητεί από τους φορείς χάραξης πολιτικής να ενθαρρύνουν, να στηρίξουν και να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές ενέργειας και να δημιουργήσουν τοπικές ενεργειακές κοινότητες, βοηθώντας τους έτσι να είναι πιο ανεξάρτητοι από τις κοινές τιμές της αγοράς. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βοηθήσουν τους ευάλωτους καταναλωτές μέσω ειδικών προγραμμάτων ώστε να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές.

| 1.4. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, το πρόβλημα είναι πρωτίστως η υψηλή τιμή του φυσικού αερίου, και, συνεπώς, οποιαδήποτε μέτρα ληφθούν τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να αποσκοπούν στην εξάλειψη αυτής της βασικής αιτίας των αυξανόμενων τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και στη διευκόλυνση της αύξησης της παραγωγής και της χρήσης ενέργειας από μη ορυκτές πηγές στον βαθμό που ανταποκρίνεται στη ζήτηση ενέργειας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δράση από την πλευρά της ζήτησης που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 14 Σεπτεμβρίου 2022 και ζητεί να καταβληθούν κοινές προσπάθειες από τα νοικοκυριά, τον δημόσιο τομέα και τις επιχειρήσεις. Η μείωση της ζήτησης είναι ο ευκολότερος τρόπος αντιμετώπισης των λογαριασμών ενέργειας και μείωσης των εκπομπών. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να πραγματοποιηθούν μεγαλύτερες επενδύσεις για την ταχύτερη μετάβαση σε ένα μη ορυκτό και κλιματικά ουδέτερο ενεργειακό σύστημα. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, πριν από κάθε δράση παρακολούθησης, πρέπει να διεξάγεται διεξοδική συζήτηση και να συντάσσεται εκτίμηση αντικτύπου. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμμετάσχει σε αυτή τη συζήτηση. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφεύγουν βραχυπρόθεσμες προτάσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο τους βασικούς στόχους ενός βιώσιμου ενεργειακού συστήματος. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας και μακροπρόθεσμες βελτιώσεις στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας» βασίζεται σε διάφορα πρόσφατα έγγραφα που πραγματεύονται την ταχεία αύξηση των τιμών της ενέργειας και τις ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού που εγείρει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Συνδέεται επίσης εγγενώς με τις πρωτοβουλίες σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ανακοίνωση πρέπει να εξεταστεί σε αυτό το γενικό πλαίσιο και παραπέμπει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της για τα θέματα αυτά (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι εύρυθμα λειτουργούσες αγορές ενέργειας διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιδίωξη όλων των βασικών στόχων ενός βιώσιμου ενεργειακού συστήματος, δηλαδή της ασφάλειας του εφοδιασμού, του προσιτού κόστους και τιμών, καθώς και της κλιματικής ουδετερότητας. Εάν ληφθεί υπόψη ότι όλοι αυτοί οι στόχοι διακυβεύονται επί του παρόντος, η ΕΕ θα πρέπει να επικεντρωθεί σε μέτρα που αποφέρουν οφέλη όσον αφορά το σύνολο των στόχων και που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες του ευρωπαϊκού οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να «επανέλθουμε στα στοιχειώδη» και να επικεντρωθούμε στη δημιουργία αποτελεσματικών συνθηκών για την καλύτερη ενοποίηση των ενεργειακών αγορών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι αγορές ενέργειας είναι όλο και πιο διασυνδεδεμένες μέσω της τομεακής ολοκλήρωσης, η οποία συμβάλλει στην απανθρακοποίηση του ενεργειακού συστήματος με οικονομικά αποδοτικό τρόπο και στην αντιμετώπιση της αυξημένης αστάθειας του ενεργειακού συστήματος. Ο υφιστάμενος σχεδιασμός της αγοράς στόχο έχει να παρακινεί όλους τους παράγοντες να επιτύχουν την απανθρακοποίηση, η οποία είναι απαραίτητη για να τεθεί η Ευρώπη στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Από την άλλη πλευρά, ο σημερινός σχεδιασμός της αγοράς, που καθορίζει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας βάσει αξιολογικής κατάταξης, πάσχει ιδιαιτέρως επί του παρόντος από τις εξαιρετικά υψηλές τιμές του φυσικού αερίου. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η εσωτερική αγορά είναι καίριας σημασίας ώστε η ΕΕ να διασφαλίσει την αποδοτική κατανομή των πόρων, και αυτό ισχύει και για την ενέργεια. Ταυτόχρονα, οι διεθνείς αγορές έχουν επίσης σημαντικό αντίκτυπο στο ενεργειακό σύστημα της ΕΕ, ιδίως μέσω των αγορών καυσίμων. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν αναδείξει την ανάγκη η ΕΕ να καταβάλει προσπάθειες για τη βελτίωση της στρατηγικής αυτονομίας της στον τομέα της ενέργειας και των ενεργειακών πρώτων υλών. Η επίτευξη του στόχου της μείωσης της εξάρτησης της ΕΕ από αναξιόπιστες τρίτες χώρες απαιτεί στενότερη συνεργασία και αναδεικνύει την αλληλεξάρτηση των κρατών μελών. Ενώ είναι σημαντικό η ΕΕ να κάνει τη μέγιστη δυνατή χρήση των δικών της διαθέσιμων πόρων και της υφιστάμενης δυναμικότητάς της, δεν είναι ρεαλιστικό ή χρήσιμο να ενεργεί ανεξάρτητα από τις διεθνείς αγορές· αντίθετα, θα πρέπει να επιδιωχθεί πολύτιμη συνεργασία με αξιόπιστους εταίρους. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι εύρυθμα λειτουργούσες αγορές μπορούν να επιτευχθούν μόνο εάν τα βασικά στοιχεία είναι σε τάξη: η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι κατάλληλες ενεργειακές υποδομές αποτελούν αναγκαία βάση για κάθε ενεργειακό σύστημα και συμβάλλουν στη συνολική λειτουργία των αγορών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της διαθεσιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας της ενέργειας. Συνεπώς, η άρση των εμποδίων στη ροή ενέργειας αποτελεί βασικό μέτρο για την πιο εύρυθμη λειτουργία των αγορών. Οι κατάλληλοι κανόνες της αγοράς είναι ένα ακόμη βασικό στοιχείο της λειτουργίας της αγοράς, μέσω του καθορισμού των κανόνων ανταγωνισμού, μεταξύ άλλων, ώστε να υπάρξει αύξηση της διαφάνειας και δημιουργία και ενίσχυση ίσων όρων ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Οι επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές είναι αναπόφευκτες, προκειμένου τα ενεργειακά συστήματα και η αγορά να αναπτυχθούν και να ανταποκριθούν αποδοτικά στις τρέχουσες τάσεις, όπως ο εξηλεκτρισμός, η τοπικοποίηση, η ψηφιοποίηση και η αύξηση της παραγωγής και της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Προκειμένου να διευκολυνθούν οι επενδύσεις αυτές, οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι αρμόδιες αρχές πρέπει να επιταχύνουν τις αδειοδοτικές και τις διοικητικές διαδικασίες, διασφαλίζοντας παράλληλα την κατάλληλη διαβούλευση με τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Εκτός από τις συνδέσεις μεταφοράς και διανομής, οι σύγχρονες και ανθεκτικές στις μελλοντικές εξελίξεις υποδομές πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τη δυναμικότητα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και τα ψηφιακά συστήματα που απαιτούνται προκειμένου τα ενεργειακά συστήματα να καταστούν «έξυπνα». Ταυτόχρονα, πρέπει να αποφευχθούν φαινόμενα εγκλωβισμού που οδηγούν σε μη αξιοποιήσιμα στοιχεία ενεργητικού. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί λογική τη διάκριση μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων κατά την αναζήτηση λύσεων και βελτιώσεων στην τρέχουσα κατάσταση. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι πολλά μέτρα, ιδίως σημαντικές επενδύσεις, χρειάζονται περισσότερο χρόνο ώστε να υλοποιηθούν. Για ορισμένα μέτρα, απαιτείται περισσότερος χρόνος ώστε να καταστεί δυνατός ο σωστός σχεδιασμός τους και να διασφαλιστεί η σκοπιμότητα και η συμβατότητά τους με τους βασικούς ενεργειακούς στόχους, καθώς και να αποφευχθούν βραχυπρόθεσμα μέτρα που ενδέχεται να αποδειχθούν αντιπαραγωγικά μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ανάγκη για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ισχύει επίσης για τη διασφάλιση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστάσεων και αποδιοργάνωσης της αγοράς. Αυτό αναδεικνύει τον ρόλο των δραστηριοτήτων ανάλυσης προοπτικών στον εντοπισμό κινδύνων και στην προετοιμασία του εδάφους για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και την αντιμετώπιση κινδύνων, μεταξύ άλλων μέσω σχεδίων έκτακτης ανάγκης. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ορισμένοι μηχανισμοί δυναμικότητας έχουν τη δυνατότητα να συμβάλλουν στην ασφάλεια του εφοδιασμού, ιδίως κατά τις περιόδους αιχμής της κατανάλωσης, και έτσι αποφεύγονται παράλληλα αδικαιολόγητες στρεβλώσεις της αγοράς, σύμφωνα με τις αρχές σχεδιασμού του κανονισμού για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Ενώ η ΕΟΚΕ καλεί τους φορείς χάραξης πολιτικής να επιδιώκουν συνεχώς και με συνέπεια όλους τους βασικούς στόχους ενός βιώσιμου ενεργειακού συστήματος, ζητεί επίσης να τεθούν στο επίκεντρο τα βαθύτερα αίτια των προβλημάτων. Χωρίς αυτού του είδους την προσέγγιση, ελλοχεύει μεγάλος κίνδυνος εμφάνισης οξύτατων συμπτωμάτων με μέτρα που είτε είναι ανεπαρκή είτε, στη χειρότερη περίπτωση, υπονομεύουν τους βασικούς στόχους. Στην περίπτωση αυτή, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να αναφέρουν σαφώς το χρονοδιάγραμμα για αυτό το είδος σεναρίου έκτακτης ανάγκης. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οποιαδήποτε μέτρα ληφθούν είτε σε επίπεδο κρατών μελών είτε σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να βασίζονται σε έγκυρα επιστημονικά συμπεράσματα, σε αξιόπιστα στοιχεία και σε διεξοδικές εκτιμήσεις επιπτώσεων. Όσον αφορά τις πολιτικές και τα μέτρα, θα πρέπει να διεξαχθεί εις βάθος διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Γενικά, η ανάπτυξη των αγορών ενέργειας μετά την κρίση θα πρέπει να βασίζεται όλο και περισσότερο στην καινοτομία και τον ανταγωνισμό, παρά στις επιδοτήσεις και τους φραγμούς στις συναλλαγές. Επιπλέον, πρέπει να αναγνωριστεί ότι, στην περίπτωση της αγοράς ενέργειας της ΕΕ, η παρέμβαση σε οποιαδήποτε χώρα θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στην υπόλοιπη αγορά. Συνεπώς, τα μέτρα στα κράτη μέλη πρέπει να είναι κατάλληλα στοχευμένα και προσωρινά, με τις λιγότερο στρεβλωτικές επιπτώσεις στην αγορά της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Κάθε πιθανή παρέμβαση στις αγορές ενέργειας θα πρέπει να αξιολογείται με γνώμονα τους βασικούς στόχους, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι δεν υπονομεύει την ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς και τους ίσους όρους ανταγωνισμού ούτε προκαλεί αβεβαιότητα που αποδυναμώνει το επενδυτικό περιβάλλον. Επιπλέον, δεν πρέπει να θέτει σε κίνδυνο τις προσπάθειες απανθρακοποίησης και ενεργειακής απόδοσης. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Πρόκειται για μια αυστηρή απαίτηση, καθώς κάθε παρέμβαση στην αγορά ενέργειας θα έχει και αρνητικές συνέπειες. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτές θα μπορούσαν να είναι στρεβλώσεις της αγοράς, φορολογικό κόστος, διαταραχή του εφοδιασμού ή αρνητικός αντίκτυπος στις επενδύσεις ή στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι κάθε παρέμβαση πρέπει να βασίζεται σε προσεκτική ανάλυση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεών της. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η άμεση οικονομική στήριξη για τον μετριασμό των επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας σε όσους έχουν ανάγκη αποτελεί αναμφίβολα την πιο ρεαλιστική επιλογή ως μέτρο έκτακτης ανάγκης σε μια κατάσταση κρίσης. Ωστόσο, πιθανά μέτρα στήριξης που αποσκοπούν στον μετριασμό της κρίσης θα πρέπει να είναι προσωρινά και να στοχεύουν σε όσους πλήττονται περισσότερο, είτε αυτοί είναι πολίτες, είτε ΜΜΕ, είτε ενεργοβόρες βιομηχανίες. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Αντί της εξάρτησης από τη συνεχή αντιστάθμιση, η ΕΟΚΕ ζητεί από τους φορείς χάραξης πολιτικής να ενθαρρύνουν, να στηρίξουν και να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές ενέργειας και να δημιουργήσουν τοπικές ενεργειακές κοινότητες, βοηθώντας τους έτσι να είναι πιο ανεξάρτητοι από τις κοινές τιμές της αγοράς. Αυξανόμενες προσπάθειες θα πρέπει επίσης να επικεντρωθούν στην καθοδήγηση και τη στήριξη των πολιτών και των μικρών επιχειρήσεων στις δραστηριότητες εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης, καθώς και στην ανταπόκριση στις διάφορες μορφές παραγωγής ενέργειας μέσω ευέλικτης ζήτησης. Όπως αναλύθηκε εκτενώς από την ΕΟΚΕ, οι ιδιαίτερα ευάλωτοι καταναλωτές που πλήττονται περισσότερο από τις υψηλές τιμές ενέργειας έχουν τις χειρότερες πιθανότητες, και σε πολλές περιπτώσεις καμία πιθανότητα, να γίνουν παραγωγοί-καταναλωτές. Τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη, σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες για να βοηθήσουν τους καταναλωτές να ξεπεράσουν τα διάφορα εμπόδια που αντιμετωπίζουν (π.χ. εκστρατείες ενημέρωσης και ενεργοποίησης, οικονομικοί πόροι, πρόσβαση σε κεφάλαια, πρόσβαση σε επίγειες επιφάνειες και σε στέγες για την εγκατάσταση μονάδων ηλιακής και αιολικής ενέργειας κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ συμφώνησε σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (2) με τα συμπεράσματα της πρόσφατης έκθεσης του ACER (3), σύμφωνα με τα οποία, κατά τη διάρκεια των κρίσεων, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας απέδειξε ότι λειτουργεί εύρυθμα, καθώς κατάφερε να αποφύγει τις διακοπές της ηλεκτροδότησης ή ακόμη και τις καθολικές διακοπές της ηλεκτροδότησης σε ορισμένες περιοχές. Η αξιολόγηση του ACER καταδεικνύει επίσης ότι η αστάθεια των τιμών θα ήταν πολύ χειρότερη σε οποιαδήποτε χώρα ενεργούσε μεμονωμένα. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι οι τιμές του φυσικού αερίου αυξάνουν τις τιμές της ενέργειας, δεδομένου του σημερινού σχεδιασμού της αγοράς, όπου η αξιολογική κατάταξη καθορίζει την τιμή. H ΕΟΚΕ επισημαίνει τις κοινές αξίες που διέπουν την Ένωση όσον αφορά τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 14 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), όπως ορίζονται στο πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος που προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) (4). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Σε γενικότερο επίπεδο, πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι έχουν επιτευχθεί πολλά όσον αφορά την ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας της ΕΕ κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό έχει αποφέρει αξιοσημείωτα οφέλη όσον αφορά τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα της ενέργειας, τα οποία συχνά θεωρούνται δεδομένα. Χωρίς τη συνεργασία και την ολοκλήρωση των αγορών, το κόστος της διασφάλισης της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και του οικολογικού προσανατολισμού του ενεργειακού συστήματος θα ήταν πολύ υψηλότερο. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Αυτή η θετική εξέλιξη της ολοκλήρωσης της αγοράς ενέργειας θα πρέπει να συνεχιστεί. Το συμφέρον και τα οφέλη από τη σύνδεση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας πέραν των εθνικών συνόρων καθίστανται όλο και πιο εμφανή με την αυξημένη εξάρτηση από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η αύξηση των ενδοκρατικών και διασυνοριακών συνδέσεων συμβάλλει στην ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και εξισώνει τις τιμές. Βραχυπρόθεσμα, αυτό ενδέχεται να αποτελέσει μειονέκτημα για όσους απολαμβάνουν χαμηλότερες τιμές εντός του φάσματος διαφορετικών τιμών, αλλά μακροπρόθεσμα θα συμβάλει στη μείωση και τη σταθεροποίηση των τιμών. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Σύμφωνα με την αξιολόγηση του ACER, αξίζει να διατηρηθεί ο σημερινός σχεδιασμός της αγοράς. Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, συμφωνεί με την Επιτροπή ότι υπάρχουν τομείς όπου απαιτούνται προσαρμογές στον σχεδιασμό της αγοράς ενέργειας της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την απανθρακοποίηση με χαμηλότερο κόστος και για τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού, ιδίως λόγω της αύξησης της παραγωγής και της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και της σταθερότητας και της οικονομικής προσιτότητας. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί, για παράδειγμα, κατά πόσον ο υφιστάμενος σχεδιασμός της αγοράς, συμπεριλαμβανομένου του κανονιστικού πλαισίου της, παρέχει επαρκή κίνητρα για επενδύσεις σε επιλογές ευελιξίας (όπως αποθήκευση, μετατόπιση φορτίου και πράσινο υδρογόνο). Χωρίς αλλαγή της διαδικασίας υποβολής προσφορών, η οποία θα συνεπαγόταν σημαντικούς κινδύνους, υπάρχουν πολλές ευκαιρίες που θα μπορούσαν να παράσχουν κίνητρα για φιλικές προς το σύστημα τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένου ενός συστήματος τελών δικτύου που ανταμείβει την παραγωγή και κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας με ακρίβεια φορτίου. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης απαραίτητο να ξεκινήσει χωρίς καθυστέρηση η πολιτική συζήτηση σχετικά με τον τρόπο διασφάλισης, σε έναν μελλοντικό σχεδιασμό της αγοράς, των επενδύσεων και της αναχρηματοδότησης της δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο απώτερο μέλλον, όταν η κάλυψη όλης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα είναι ο κανόνας και η τιμή της αγοράς θα μπορούσε τακτικά να είναι μηδενική ή και αρνητική. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Στη συζήτηση για τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έχει διατυπωθεί σαφέστατα ότι είναι αναγκαίο να αντικατασταθεί η τρέχουσα οριακή τιμολόγηση με ένα διαφορετικό είδος συστήματος, δεδομένου ότι το φυσικό αέριο βρίσκεται συχνά στην οριακή θέση, καθορίζοντας έτσι την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στο σύνολό της. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη δήλωση της Προέδρου της ΕΟΚΕ και της προέδρου του τμήματος ΤΕΝ της 8ης Σεπτεμβρίου 2022 ότι «η ΕΟΚΕ ζητεί κοινή ευρωπαϊκή δράση που θα διασφαλίζει τη σταθερότητα των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και θα μεταρρυθμίζει επειγόντως την αγορά ενέργειας, ζητώντας παράλληλα την ταχύτερη ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και την ενίσχυση των υποδομών». |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Οι αυξήσεις των τιμών οφείλονται κυρίως σε απρόβλεπτους εξωτερικούς παράγοντες, όπως ο πόλεμος, και παράλληλα με την αξιολογική κατάταξη, ώθησαν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά να φτάσουν σε επίπεδα ρεκόρ. Εάν ληφθεί υπόψη ότι η βασική αιτία των σημερινών υψηλών τιμών ενέργειας είναι το αέριο, η ιδανική λύση στο πρόβλημα θα ήταν να ελαχιστοποιηθεί η χρήση αερίου και να αυξηθεί η παραγωγή και η χρήση ενέργειας από μη ορυκτές πηγές στον βαθμό που ανταποκρίνεται στη ζήτηση ενέργειας. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ενέργεια από ορυκτές πηγές επηρεάζει επίσης τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας μέσω των δικαιωμάτων εκπομπής, η τιμή των οποίων έχει αυξηθεί σημαντικά, αν και εξακολουθεί να έχει περιορισμένο αντίκτυπο σε σύγκριση με τις τιμές του αερίου. Επιπλέον, ένα υψηλό μερίδιο της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές εξακολουθεί να αποτελείται από διάφορους φόρους. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των κλυδωνισμών των τιμών που προκαλούνται από έκτακτες περιστάσεις όπως ο πόλεμος και των τακτικότερων διακυμάνσεων των τιμών. Οι διακυμάνσεις εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες που σχετίζονται με την προσφορά και τη ζήτηση ενέργειας. Λόγω της τεράστιας αύξησης της παραγωγής διαλείπουσας ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η αστάθεια των τιμών στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας είναι πιθανό να αυξηθεί. Συνεπώς, η αγορά πρέπει να στείλει τα κατάλληλα τιμολογιακά μηνύματα, προκειμένου να ανταποκριθεί στην ανάγκη για ευελιξία. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα ανώτατα όρια τιμών ή άλλες παρεμβάσεις στις αγορές χονδρικής πώλησης ενέργειας είναι συχνά απαραίτητα για την σημερινή αγορά ενέργειας, η οποία δέχεται υπερβολικές πιέσεις, αλλά μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια του εφοδιασμού, το επενδυτικό περιβάλλον και την εξοικονόμηση ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι τα τιμολογιακά μηνύματα που βασίζονται στην αγορά είναι αναγκαία ώστε να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας, η τιμή αποτελεί επίσης κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας και ενεργειακή απόδοση. Ωστόσο, απαιτείται προσωρινή καλά στοχευμένη αποζημίωση για όσους πλήττονται περισσότερο από τις τιμές της ενέργειας, είτε πρόκειται για νοικοκυριά είτε για επιχειρήσεις, προκειμένου να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της απότομης αύξησης των τιμών της ενέργειας. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση να διερευνηθεί η αναθεώρηση του πλαισίου REMIT, προκειμένου να μετριαστούν οι κίνδυνοι κατάχρησης της αγοράς μέσω της βελτίωσης της διαφάνειας της αγοράς και της βελτίωσης της ποιότητας των δεδομένων της αγοράς. Για να αποφευχθεί ο αρνητικός αντίκτυπος στις επιχειρήσεις, τα νοικοκυριά και την κοινωνία, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των στρεβλωτικών επιπτώσεων στον καθορισμό των τιμών του φυσικού αερίου μέσω πιθανής κατάχρησης της αγοράς και κερδοσκοπίας. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη αναθεώρησης των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα στο πλαίσιο των νέων συνθηκών, προκειμένου να υπάρξει συντονισμένη απάντηση για την κάλυψη των μακροπρόθεσμων αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια. |
| --- | --- |

3.17.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  EE C 275 της 18.7.2022, σ. 80, ΕΕ C 323 της 26.8.2022, σ. 123, ΕΕ C 443 της 22.11.2022, σ. 140.

1

(2)  C 443 της 22.11.2022, σ. 140.

2

(3)  ACER, Final assessment of the EU wholesale electricity market design (Τελική αξιολόγηση του σχεδιασμού της αγοράς χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ).

3

(4)  ΕΕ C 275 της 18.7.2022, σ. 80.

4

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/190 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/190

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τροποποιημένη πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1153 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013»

[COM(2022) 384 final — 2021/0420 (COD)]

(2023/C 75/28)

| Γενικός εισηγητής: | ο κ. Stefan BACK |
| --- | --- |

Γενικός εισηγητής:

ο κ. Stefan BACK

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 3.10.2022
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 6.10.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 172 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 155/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 3.10.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 6.10.2022

Νομική βάση

Άρθρα 172 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

155/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει ότι, στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού ΔΕΔ-Μ και του κανονισμού για τους σιδηροδρομικούς εμπορευματικούς διαδρόμους (1) (εφεξής «πρόταση ΔΕΔ-Μ» (2)), εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη μεγαλύτερη έμφαση στις συνδέσεις με τις γειτονικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των χωρών εταίρων και των υπό ένταξη χωρών. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η πρόταση για το ΔΕΔ-Μ δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2021· στη συνέχεια, η ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την εκτίμηση που διατυπώνεται στην τροποποιημένη πρόταση, σύμφωνα με την οποία η εν λόγω εξέλιξη επαναπροσδιόρισε το γεωπολιτικό τοπίο, έφερε στο προσκήνιο την ευπάθεια της ΕΕ σε απρόβλεπτα γεγονότα εκτός των συνόρων της και ανέδειξε το γεγονός ότι η εσωτερική αγορά και το δίκτυο μεταφορών της ΕΕ δεν μπορούν να εξεταστούν μεμονωμένα κατά τη διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η κατάσταση αυτή ορθώς κατέδειξε την επείγουσα ανάγκη συνδρομής της Ουκρανίας, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της συνδεσιμότητας των μεταφορών με την ΕΕ, προκειμένου να διατηρηθούν και να βελτιωθούν η κινητικότητα και οι εμπορευματικές ροές μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. Ειδικότερα, είναι έντονη η ανάγκη να υποστηριχθεί η μεταφορά της παραγωγής δημητριακών από την Ουκρανία, λόγω της μη διαθεσιμότητας των λιμένων του Εύξεινου Πόντου, οι οποίοι έχουν αποκλειστεί από τη Ρωσία. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η ταχεία δημιουργία εναλλακτικών οδών εφοδιαστικής με τη χρήση όλων των μέσων μεταφοράς που συνδέουν την ΕΕ με την Ουκρανία είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία και την οικονομική ανάκαμψη της Ουκρανίας, καθώς και για τη σταθεροποίηση των παγκόσμιων αγορών τροφίμων και την επισιτιστική ασφάλεια. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης το σχέδιο δράσης που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση για τις λωρίδες αλληλεγγύης όσον αφορά την αναβάθμιση των διασυνοριακών συνδέσεων (οδικών-οδικών, σιδηροδρομικών-οδικών και σιδηροδρομικών-σιδηροδρομικών) μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων συνοριακών σημείων διέλευσης, και την εξέταση της επέκτασης των διαδρόμων του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης θετικά το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης προβλέπει επίσης «προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του ΜΣΕ», οι οποίες θα καταστήσουν δυνατή την έμφαση της στήριξης ιδίως σε έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της διαλειτουργικότητας και της συνδεσιμότητας του δικτύου μεταφορών της ΕΕ με την Ουκρανία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την επέκταση του ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, μέσω ενδεικτικών χαρτών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα IV της τροποποιημένης πρότασης· πρόκειται για επίκαιρη πρόταση και με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία, ιδίως με τη βελτίωση των ευκαιριών για την καθιέρωση ομαλών και απρόσκοπτων ροών μεταφορών μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το ισχυρό πολιτικό μήνυμα που δίδεται με τη συμπερίληψη των συνδέσεων στην Ουκρανία στην ύψιστη προτεραιότητα του ΔΕΔ-Μ, δηλαδή τους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών, με το ισχυρό σύστημα εφαρμογής τους με τη μορφή συντονιστών, προγραμμάτων εργασίας, διαφόρων ομάδων εργασίας και, στο πλαίσιο της πρότασης ΔΕΔ-Μ, την υποχρέωση να δοθεί νομική ισχύς στα προγράμματα εργασίας μέσω εκτελεστικής πράξης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη ότι ούτε οι γενικές διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία με τρίτες χώρες, ούτε οι διατάξεις σχετικά με την εφαρμογή του μέσου των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών και των οριζόντιων προτεραιοτήτων φαίνεται να παρέχουν νομική βάση για την επέκταση της εφαρμογής των προτεραιοτήτων του διαδρόμου ή του συστήματος εφαρμογής τους, συμπεριλαμβανομένων των συντονιστών, της διακυβέρνησης, του προγράμματος εργασίας του Ευρωπαίου συντονιστή ή της εκτελεστικής πράξης, σε τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ισχυρό και αξιόπιστο σύστημα εφαρμογής για τις συνδέσεις που θα θεωρηθούν μέρος των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών, ενδεχομένως με την ενίσχυση και τον πολλαπλασιασμό των ομάδων εργασίας για τη συνεργασία με τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Δεδομένου του υφιστάμενου πολιτικού πλαισίου, κρίνεται επίσης σκόπιμο, και σύμφωνα με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν, να εξαλειφθούν οι ενδεικτικές συνδέσεις ΔΕΔ-Μ στη Ρωσία και τη Λευκορωσία. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της για το γεγονός ότι η τροποποιημένη πρόταση περιλαμβάνει ρητή δέσμευση να εξεταστεί το ενδεχόμενο αποκατάστασης των συνδέσεων στη Λευκορωσία, καθώς και των συνδέσεων μεταξύ της Λευκορωσίας και των κρατών μελών της ΕΕ, εάν η χώρα κάνει βήματα εκδημοκρατισμού, ενώ δεν αναλαμβάνεται παρόμοια δέσμευση όσον αφορά τη Ρωσία. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να αποφευχθούν αυτού του είδους οι δεσμεύσεις για το μέλλον. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η κατάργηση των συνδέσεων των κρατών μελών με τη Ρωσία φαίνεται να έχει δημιουργήσει προβλήματα σε ορισμένα κράτη μέλη, δεδομένου ότι ορισμένες από αυτές τις συνδέσεις παραμένουν σημαντικές για τη συνδεσιμότητα στο οικείο κράτος μέλος. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί η δέουσα προσοχή στην πιθανή εσωτερική σημασία των εν λόγω συνδέσεων σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι προφανής επίσης η ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των διαφορών στο εύρος τροχιάς των σιδηροδρόμων στην ΕΕ και στην Ουκρανία, αν και οι σχετικές αλλαγές ενδέχεται να απαιτούν κάποιο χρόνο για την εφαρμογή τους και, ως εκ τούτου, είναι απίθανο να εξευρεθούν λύσεις στα άμεσα και επείγοντα προβλήματα αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ προτείνει η απαίτηση μετάβασης στο πρότυπο εύρος τροχιάς 1 435 mm της ΕΕ να περιοριστεί στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεπής και καλά συντονισμένη μετάβαση σε αυτό, δεδομένου ότι η υποχρέωση των κρατών μελών να καταρτίσουν σχέδια μετάβασης περιορίζεται σε αυτούς τους διαδρόμους. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι η πρόταση σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε νέα σιδηροδρομική υποδομή στο κεντρικό ή στο εκτεταμένο ΔΕΔ-Μ θα πρέπει να κατασκευάζεται με το ενωσιακό πρότυπο εύρος τροχιάς 1 435 mm θα μπορούσε να δημιουργήσει εξαιρετικά περίπλοκα προβλήματα εσωτερικής συνοχής στα κράτη μέλη με διαφορετικό εύρος τροχιάς. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Γενικές παρατηρήσεις — Ιστορικό

2.1.   Συνδέσεις με την Ουκρανία και τη Μολδαβία και εξάλειψη/υποβάθμιση των συνδέσεων με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία

| 2.1.1. | Η πρόταση της 27ης Ιουλίου 2022 για την τροποποίηση της πρότασης ΔΕΔ-Μ που υποβλήθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2021 (3) (εφεξής «η τροποποιημένη πρόταση») ενεργοποιήθηκε από τον ρωσικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας και τις επιπτώσεις του στις αλυσίδες εφοδιασμού, που ανέδειξαν τη σημασία των συνδέσεων ΔΕΔ-Μ με γειτονικές χώρες εταίρους. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Το άρθρο 9 της πρότασης της Επιτροπής του Δεκεμβρίου («πρόταση ΔΕΔ-Μ») προβλέπει τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη σύνδεση του ΔΕΔ-Μ με τις υποδομές τους και την ενίσχυση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας. Στα σημεία που επισημαίνονται περιλαμβάνονται η επέκταση της πολιτικής ΔΕΔ-Μ σε τρίτες χώρες, οι διαδικασίες ελέγχου των συνόρων και η επιτήρηση που επιτρέπει την απρόσκοπτη ροή της κυκλοφορίας, η ολοκλήρωση των σχετικών συνδέσεων υποδομής, η διαλειτουργικότητα, η διευκόλυνση των πλωτών μεταφορών και η ανάπτυξη συστημάτων ΤΠΕ. Οι σχετικοί χάρτες προσδιορίζουν το καθεστώς κεντρικού και εκτεταμένου δικτύου σύμφωνα με τα κριτήρια του κανονισμού ΔΕΔ-Μ (4). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Καθορίζονται ειδικά κριτήρια για τους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών, διαφορετικά από εκείνα που ισχύουν για το κεντρικό και το εκτεταμένο δίκτυο. Οι διάδρομοι είναι τα σημαντικότερα από στρατηγική άποψη τμήματα του ΔΕΔ-Μ (άρθρο 7 της πρότασης ΔΕΔ-Μ), με ειδικές γενικές προτεραιότητες, διαφορετικές από το κεντρικό και το εκτεταμένο δίκτυο (άρθρα 12 και 13), και ειδικούς κανόνες εφαρμογής (κεφάλαιο V, άρθρα 50-54). |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας (5) προσδιορίζει ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά τις υποδομές τις οποίες πρέπει να αντιμετωπίσουν η ΕΕ και οι γειτονικές της χώρες για να στηρίξουν την οικονομία και την ανάκαμψη της Ουκρανίας και να αντιμετωπίσουν ζητήματα εφοδιασμού και συνδεσιμότητας μεταξύ της ΕΕ, της Ουκρανίας και των παγκόσμιων αγορών. Προτείνει να αξιολογηθεί η επέκταση των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών στην Ουκρανία και τη Μολδαβία για τη διασφάλιση των εισαγωγών και των εξαγωγών, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών καλλιεργειών εκτός Ουκρανίας. Τον Μάιο του 2022 υπεγράφη μνημόνιο συνεννόησης υψηλού επιπέδου σχετικά με τους ενδεικτικούς χάρτες του ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Στις 14 Ιουλίου 2022, η Επιτροπή εξέδωσε κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό με ενδεικτικούς χάρτες για το δίκτυο ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, για την επέκταση των προτύπων ΔΕΔ-Μ στις γειτονικές χώρες, ώστε να καταστούν δυνατές οι αδιάλειπτες συνδέσεις. Οι χάρτες αυτοί αποτελούν πλέον μέρος της τροποποιημένης πρότασης, η οποία περιλαμβάνει επίσης χάρτες που επεκτείνουν πολυάριθμους διαδρόμους ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία και τη Μολδαβία. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Η τροποποιημένη πρόταση περιλαμβάνει επίσης τις ενδεικτικές συνδέσεις ΔΕΔ-Μ στη Ρωσία και τη Λευκορωσία. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Επιπλέον, οι συνδέσεις που ενώνουν το δίκτυο των κρατών μελών με τις ενδεικτικές συνδέσεις ΔΕΔ-Μ στη Ρωσία και τη Λευκορωσία υποβαθμίστηκαν ώστε να αποτελέσουν μέρος του εκτεταμένου δικτύου. |
| --- | --- |

2.1.7.

2.2.   Το εύρος τροχιάς

| 2.2.1. | Η ανακοίνωση για τις ουκρανικές λωρίδες αλληλεγγύης εντοπίζει επίσης σημεία συμφόρησης λόγω της απόκλισης μεταξύ του ουκρανικού εύρους τροχιάς των 1 520 mm και του εύρους τροχιάς της ΕΕ των 1 435 mm. Αυτό δημιουργεί πρόβλημα λόγω της επί του παρόντος ανεπαρκούς ικανότητας μεταφόρτωσης. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Η τροποποιημένη πρόταση αποσκοπεί στην εναρμόνιση του εύρους τροχιάς στο κεντρικό και στο εκτεταμένο δίκτυο της ΕΕ ώστε να επιτευχθεί τελικά κοινό εύρος τροχιάς 1 435 mm. Η νέα σιδηροδρομική υποδομή πρέπει να κατασκευαστεί με το εν λόγω εύρος τροχιάς και τα κράτη μέλη που διαθέτουν, εν όλω ή εν μέρει, διαφορετικό εύρος τροχιάς θα καταρτίσουν, εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, σχέδιο για τη μετάβαση των υφιστάμενων σιδηροδρομικών γραμμών στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών σε εύρος τροχιάς 1 435 mm. Τα σχέδια θα συντονίζονται με τα ενδιαφερόμενα γειτονικά κράτη μέλη. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Τα σχέδια μετάβασης θα προσδιορίζουν τις σιδηροδρομικές γραμμές που δεν πρόκειται να τροποποιηθούν και θα περιλαμβάνουν ανάλυση κόστους-οφέλους που θα αιτιολογεί την εν λόγω απόφαση, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στη διαλειτουργικότητα. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Οι προτεραιότητες για τον σχεδιασμό των υποδομών και των επενδύσεων που αφορούν τα σχέδια μετάβασης θα πρέπει να αποτελούν μέρος του πρώτου προγράμματος εργασιών των Ευρωπαίων συντονιστών για τους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών που περιλαμβάνουν εμπορευματικές σιδηροδρομικές γραμμές με εύρος τροχιάς που δεν είναι ευρωπαϊκό πρότυπο. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Η Ιρλανδία απαλλάσσεται από την υποχρέωση εναρμόνισης του εύρους τροχιάς (άρθρα 15 και 16 της πρότασης ΔΕΔ-Μ). |
| --- | --- |

2.2.5.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση για το ΔΕΔ-Μ, εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη μεγαλύτερη έμφαση στις συνδέσεις με τις γειτονικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των χωρών εταίρων και των υπό ένταξη χωρών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η πρόταση για το ΔΕΔ-Μ δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2021· στη συνέχεια, η ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την εκτίμηση που διατυπώνεται στην τροποποιημένη πρόταση, σύμφωνα με την οποία η εν λόγω εξέλιξη επαναπροσδιόρισε το γεωπολιτικό τοπίο, έφερε στο προσκήνιο την ευπάθεια της ΕΕ σε απρόβλεπτα γεγονότα εκτός των συνόρων της και ανέδειξε το γεγονός ότι η εσωτερική αγορά και το δίκτυο μεταφορών της ΕΕ δεν μπορούν να εξεταστούν μεμονωμένα κατά τη διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η κατάσταση αυτή ορθώς ανέδειξε την επείγουσα ανάγκη συνδρομής της Ουκρανίας, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της συνδεσιμότητας των μεταφορών με την ΕΕ, προκειμένου να διατηρηθούν και να βελτιωθούν η κινητικότητα και οι εμπορευματικές ροές μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. Ειδικότερα, υπάρχει έντονη ανάγκη να υποστηριχθεί η μεταφορά της παραγωγής δημητριακών από την Ουκρανία, λόγω της μη διαθεσιμότητας των λιμένων του Εύξεινου Πόντου, οι οποίοι έχουν αποκλειστεί από τη Ρωσία. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ανάγκη λήψης μέτρων για τη διασφάλιση επαρκούς κινητικότητας και ροών μεταφορών μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας επισημάνθηκε για πρώτη φορά στην προαναφερθείσα ανακοίνωση σχετικά με τις λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας και έκτοτε έχει αντιμετωπιστεί μέσω μιας σειράς μέτρων, μεταξύ άλλων με την προώθηση της κατάλληλης ανάπτυξης υποδομών μέσω και ενδεικτικών επεκτάσεων των συνδέσεων ΔΕΔ-Μ με την Ουκρανία, σύμφωνα με τις διατάξεις της πρότασης ΔΕΔ-Μ σχετικά με τη συνεργασία με τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η ταχεία δημιουργία εναλλακτικών οδών εφοδιαστικής με τη χρήση όλων των μέσων μεταφοράς που συνδέουν την ΕΕ με την Ουκρανία είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία και την οικονομική ανάκαμψη της Ουκρανίας, καθώς και για τη σταθεροποίηση των παγκόσμιων αγορών τροφίμων και την επισιτιστική ασφάλεια. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η χωρητικότητα των σχετικών τερματικών σταθμών και των σημείων διέλευσης των συνόρων, για παράδειγμα σε σημεία με διπλό εύρος τροχιάς, πρέπει να βελτιωθεί επειγόντως, όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση για τις λωρίδες αλληλεγγύης. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης το σχέδιο δράσης που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση για τις λωρίδες αλληλεγγύης για την αναβάθμιση των διασυνοριακών (οδικών-οδικών, σιδηροδρομικών-οδικών και σιδηροδρομικών-σιδηροδρομικών) συνδέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων σημείων διέλευσης των συνόρων, για την αξιολόγηση της επέκτασης των διαδρόμων του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία, ώστε να προσφέρουν αυξημένη συνδεσιμότητα μέσω της ανάπτυξης σιδηροδρομικών γραμμών πρότυπου εύρους στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, και για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και της πλοϊμότητας στον διάδρομο Ρήνου-Δούναβη με στόχο τη διασφάλιση αποδοτικότερης κυκλοφορίας. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης θετικά το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης προβλέπει επίσης «προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του ΜΣΕ», οι οποίες θα καταστήσουν δυνατή την έμφαση της στήριξης κυρίως σε έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της διαλειτουργικότητας και της συνδεσιμότητας του δικτύου μεταφορών της ΕΕ με την Ουκρανία. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την επέκταση του ΔΕΔ-Μ στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, μέσω ενδεικτικών χαρτών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα IV της τροποποιημένης πρότασης· πρόκειται για επίκαιρη πρόταση και με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία, ιδίως με τη βελτίωση των ευκαιριών για την καθιέρωση ομαλών και απρόσκοπτων ροών μεταφορών μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι ενδεικτικοί χάρτες των υποδομών ΔΕΔ-Μ της Ουκρανίας στο παράρτημα IV της τροποποιημένης πρότασης κατατάσσουν τις συνδέσεις, τους τερματικούς σταθμούς, τους λιμένες και τους αερολιμένες στο κεντρικό ή το εκτεταμένο δίκτυο, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 της πρότασης ΔΕΔ-Μ. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Οι ενδεικτικές συνδέσεις εντός της Ουκρανίας αποτελούν επίσης μέρος των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών, επεκτείνοντας τον διάδρομο Βόρειας Θάλασσας-Βαλτικής, τον διάδρομο Σκανδιναβίας-Μεσογείου, τον διάδρομο Βαλτικής-Αδριατικής, τον διάδρομο Ρήνου-Δούναβη και τον διάδρομο Βαλτικής-Εύξεινου Πόντου στην Ουκρανία μέσω χαρτών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα III της τροποποιημένης πρότασης. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το ισχυρό πολιτικό μήνυμα που δίδεται με τη συμπερίληψη των συνδέσεων στην Ουκρανία στην ύψιστη προτεραιότητα του ΔΕΔ-Μ, δηλαδή τους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών, με το ισχυρό σύστημα εφαρμογής τους με τη μορφή συντονιστών, προγραμμάτων εργασίας, διαφόρων ομάδων εργασίας και, στο πλαίσιο της πρότασης ΔΕΔ-Μ, την υποχρέωση να δοθεί νομική ισχύς στα προγράμματα εργασίας μέσω εκτελεστικής πράξης. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη ότι ούτε οι γενικές διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία με τρίτες χώρες, ούτε οι διατάξεις σχετικά με την εφαρμογή του μέσου των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών και των οριζόντιων προτεραιοτήτων φαίνεται να παρέχουν νομική βάση για την επέκταση της εφαρμογής των προτεραιοτήτων του διαδρόμου ή του συστήματος εφαρμογής τους, συμπεριλαμβανομένων των συντονιστών, της διακυβέρνησης, του προγράμματος εργασίας του Ευρωπαίου συντονιστή ή της εκτελεστικής πράξης, σε τρίτες χώρες. Μόνο το άρθρο 52 παράγραφος 3 στοιχείο στ) σχετικά με τη διακυβέρνηση των διαδρόμων επιτρέπει τη συγκρότηση ομάδων εργασίας για τη συνεργασία με τρίτες χώρες, αλλά αυτό δεν φαίνεται να μεταβάλλει το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων για τους διευρωπαϊκούς διαδρόμους. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ισχυρό και αξιόπιστο σύστημα εφαρμογής για τις συνδέσεις που θα θεωρηθούν επέκταση των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών, ενδεχομένως με την ενίσχυση και τον πολλαπλασιασμό των ομάδων εργασίας για τη συνεργασία με τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Δεδομένου του τρέχοντος πολιτικού πλαισίου, κρίνεται επίσης σκόπιμο, και σύμφωνα με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν, να εξαλειφθούν οι ενδεικτικές συνδέσεις ΔΕΔ-Μ στη Ρωσία και τη Λευκορωσία. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει ωστόσο την έκπληξή της για το γεγονός ότι η τροποποιημένη πρόταση περιλαμβάνει ρητή δέσμευση να εξεταστεί το ενδεχόμενο αποκατάστασης των συνδέσεων στη Λευκορωσία, καθώς και των συνδέσεων μεταξύ της Λευκορωσίας και των κρατών μελών της ΕΕ, εάν η χώρα κάνει βήματα εκδημοκρατισμού σύμφωνα με σχετικό σχέδιο της ΕΕ, ενώ δεν αναφέρονται παρόμοιες προοπτικές όσον αφορά τη Ρωσία. Παρότι δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο σχέδιο της ΕΕ όσον αφορά τη δημοκρατία στη Ρωσία, οι διαφορετικές προσεγγίσεις είναι δύσκολο να εξηγηθούν. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να αποφευχθούν αυτού του είδους οι δεσμεύσεις για το μέλλον. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η κατάργηση των συνδέσεων των κρατών μελών με τη Ρωσία φαίνεται να έχει δημιουργήσει προβλήματα σε ορισμένα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, ο Φινλανδός υπουργός Μεταφορών έχει επικρίνει τον γενικό χαρακτήρα των εν λόγω μέτρων, δεδομένου ότι ορισμένες από αυτές τις συνδέσεις παραμένουν σημαντικές για τη συνδεσιμότητα στο οικείο κράτος μέλος. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί η δέουσα προσοχή στην πιθανή εσωτερική σημασία των εν λόγω συνδέσεων σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι προφανής επίσης η ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των διαφορών στο εύρος τροχιάς των σιδηροδρόμων στην ΕΕ και στην Ουκρανία, αν και οι σχετικές αλλαγές ενδέχεται να απαιτούν κάποιο χρόνο για την εφαρμογή τους και, ως εκ τούτου, είναι απίθανο να εξευρεθούν λύσεις στα άμεσα και επείγοντα προβλήματα αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η απαίτηση μετάβασης σε εύρος τροχιάς 1 435 mm έχει διευρυνθεί και η δυνατότητα διατήρησης άλλου εύρους τροχιάς έχει μειωθεί, μέσω των προτεινόμενων τροποποιήσεων των άρθρων 15 και 16 και του νέου άρθρου 16α. Δεδομένου ότι η υλοποίηση της μετάβασης στο εύρος τροχιάς 1 435 mm επικεντρώνεται στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών –καθώς τα σχέδια μετάβασης που θα εκπονηθούν από όλα τα κράτη μέλη περιορίζονται σε αυτούς τους διαδρόμους– μια γενική υποχρέωση κατασκευής όλων των νέων γραμμών με εύρος τροχιάς 1 435 mm φαίνεται να μην συνάδει με τον κύριο στόχο του άρθρου 16α, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της συνοχής και της απρόσκοπτης σιδηροδρομικής μεταφοράς στους διευρωπαϊκούς διαδρόμους. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει να περιοριστεί η σχετική απαίτηση στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεπής και καλά συντονισμένη μετανάστευση. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της για τη γενική υποχρέωση που διατυπώνεται στο προτεινόμενο άρθρο 16α παράγραφος 1, σύμφωνα με την οποία κάθε νέα σιδηροδρομική υποδομή πρέπει να κατασκευάζεται με ευρωπαϊκό πρότυπο ονομαστικό εύρος τροχιάς 1 435 mm, κατά τα φαινόμενα ανεξάρτητα από τη διαμόρφωση του γύρω δικτύου, δεδομένου ότι η υποχρέωση αυτή θα μπορούσε να καταστήσει εξαιρετικά περίπλοκη την εσωτερική συνοχή και να δημιουργήσει προβλήματα συμφόρησης στα κράτη μέλη με διαφορετικό εύρος τροχιάς. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Αξίζει να σημειωθεί ότι η μείωση των δυνατοτήτων εξαίρεσης για αποκλίνοντα εύρη τροχιάς έχει προκαλέσει ανησυχίες, για παράδειγμα στη Φινλανδία, όπου αμφισβητείται η αναλογικότητα της πρότασης στο πλαίσιο αυτό. |
| --- | --- |

3.22.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 290 της 29.7.2022, σ. 120.

1

(2)  COM(2021) 812 final.

2

(3)  COM(2022) 384 final.

3

(4)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1315/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και για την κατάργηση της απόφασης αριθ. 661/2010/EE (ΕΕ L 348 της 20.12.2013, σ. 1).

4

(5)  COM(2022) 217 final.

5

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/195 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/195

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ειδικές διατάξεις για τα προγράμματα συνεργασίας της περιόδου 2014-2020 που στηρίζονται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας και στο πλαίσιο του στόχου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, ύστερα από διατάραξη στην υλοποίηση προγράμματος»

[COM(2022) 362 — 2022/227 (COD)]

(2023/C 75/29)

| Γενικός εισηγητής: | ο κ. Andris GOBIŅŠ |
| --- | --- |

Γενικός εισηγητής:

ο κ. Andris GOBIŅŠ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 27.9.2022
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 17.8.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 27.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 117/1/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 27.9.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 17.8.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

27.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

117/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την έγκριση του προταθέντος κανονισμού το συντομότερο δυνατόν και συνιστά να έχει τεθεί σε ισχύ το αργότερο έως στις αρχές Νοεμβρίου του 2022. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Δεδομένης της ανάγκης ταχείας έγκρισής του, είναι πιθανό, σε πρώτο στάδιο, ο κανονισμός να εγκριθεί χωρίς αλλαγές. Η ΕΟΚΕ προτείνει, ως εκ τούτου, να εξεταστεί το ενδεχόμενο αναθεώρησής του σε δεύτερο στάδιο με τη συμπερίληψη των παρακάτω προτεινόμενων βελτιώσεων. Οι προτεινόμενες αλλαγές θα πρέπει να εμπλουτίσουν επίσης τη συζήτηση και την προετοιμασία των τροποποιήσεων στους συνακόλουθους κανονισμούς και προγράμματα. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ανέλαβαν ταχεία δράση και επέδειξαν την αναγκαία ευελιξία όσον αφορά την υλοποίηση σχεδίων αμέσως μετά την έναρξη του απρόκλητου και αδικαιολόγητου πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η ανάληψη ταχείας δράσης ήταν ο μόνος τρόπος για την τήρηση των αξιών και των αρχών της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της εξασφάλισης ευελιξίας για την τροποποίηση του σκοπού των εν εξελίξει έργων, για να αντιστοιχούν στις αναδυόμενες ανάγκες με την παροχή της απαραίτητης ευελιξίας στις διαχειριστικές αρχές και ασφάλειας δικαίου ότι η διαχείριση και η υλοποίηση των έργων πραγματοποιούνται σύμφωνα με τους κανόνες, χωρίς σημαντικούς περιορισμούς κατά τον έλεγχο. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθότι ο κανονισμός θα εφαρμοστεί αναδρομικά από την έναρξη του πολέμου ευρείας κλίμακας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη νέα πραγματικότητα που επικρατεί κατά τους τελευταίους μήνες του πολέμου κατά της Ουκρανίας. Λαμβάνοντας υπόψη το καθεστώς της Ουκρανίας ως υποψήφιας προς ένταξη χώρας, της αυξανόμενης ανάγκης για ανασυγκρότηση και τις προετοιμασίες για τον χειμώνα στην Ουκρανία, θα πρέπει να παρέχεται ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία στις επιλέξιμες δραστηριότητες και να διευρυνθεί ο ορισμός της διεθνούς/περιφερειακής συνεργασίας προκειμένου για σημερινά και μελλοντικά έργα, όπως προβλέπεται στις προτεινόμενες αλλαγές του κανονισμού (βλέπε προτάσεις κατωτέρω). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Δεδομένης της αναστολής της χρηματοδότησης των αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Λευκορωσίας και τη σχετική αναστολή της διεθνούς συνεργασίας, η ΕΟΚΕ προτείνει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για τη μεταφορά κονδυλίων που προορίζονταν αρχικά για αυτά τα προγράμματα συνεργασίας σε αυτά με την Ουκρανία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Με την κοινωνία των πολιτών να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανασυγκρότησης της Ουκρανίας και την προετοιμασία της χώρας για την προσχώρησή της στην ΕΕ, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διάθεση κονδυλίων, συμπεριλαμβανομένης της νέας χορήγησης κονδυλίων, για το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τους στόχους της πρότασης και επικροτεί την πρόθεση να ακολουθηθεί ευέλικτη προσέγγιση στα προγράμματα συνεργασίας ως μέρος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας, έτσι ώστε να αντικατοπτρίζονται οι ανακύπτουσες ανάγκες ως συνέπεια της απρόκλητης και αδικαιολόγητης στρατιωτικής επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και του συνακόλουθου αντικτύπου της στην ΕΕ γενικά και σε αρκετές από τις ανατολικές περιφέρειές της ειδικότερα, καθώς και του εκτεταμένου αντικτύπου της πανδημίας COVID-19 στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις τεράστιες προσπάθειες που καταβάλλουν οι εθνικές κυβερνήσεις, οι τοπικές αρχές και η κοινωνία των πολιτών των γειτονικών κρατών μελών της ΕΕ, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, για να υποδεχθούν τους εκτοπισθέντες Ουκρανούς πολίτες που προσπαθούν να διαφύγουν μαζικά από τη ρωσική εισβολή και εκφράζει την ικανοποίησή της για την υποστήριξη της κατά περίπτωση χρήσης των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας για την ικανοποίηση των αντίστοιχων αναγκών ανθρωπιστικής βοήθειας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ουκρανικές αρχές σε όλα τα επίπεδα, καθότι αναγκάζονται, αφενός, να μεριμνούν για τη στρατιωτική άμυνα της χώρας και, αφετέρου, να στηρίζουν την οικονομία. Τούτο δε καθώς μεγάλος αριθμός ανθρώπων χάνει τη ζωή του, καταστρέφονται κατοικίες και υποδομές, εκτοπίζεται σημαντικό μέρος του πληθυσμού, διαταράσσονται η παραγωγή και οι μεταφορές, ασκείται άνευ προηγουμένου πίεση στον προϋπολογισμό, μαζί με πολλά άλλα προβλήματα που προκαλεί η ρωσική επίθεση. Τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας με την Ουκρανία θα πρέπει να συμβάλουν στην ελάφρυνση αυτού του βάρους, παρέχοντας στους δικαιούχους ευκαιρίες να ανταποκριθούν στις ανάγκες που προκύπτουν κατά τη διάρκεια του πολέμου. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόσφατη χορήγηση του καθεστώτος υποψήφιας χώρας στην Ουκρανία και τη Μολδαβία και τονίζει την ανάγκη να παρέχει η ΕΕ ολοκληρωμένη συνδρομή στις εν λόγω χώρες κατά τις μεταρρυθμίσεις τους για την ένταξή τους στην ΕΕ, τις οποίες εφαρμόζουν ενώ επωμίζονται το βάρος του ολομέτωπου πολέμου στην Ουκρανία. Οι δραστηριότητες των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει, κατά περίπτωση, να εξυπηρετούν πάγια τους ενισχυμένους στόχους ένταξης της Ουκρανίας και της Μολδαβίας στην ΕΕ, μεταξύ άλλων με τη μεταφορά της πείρας των γειτονικών χωρών της ΕΕ σε θέματα μεταρρυθμίσεων. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει τις προετοιμασίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να συνεπάγεται ισχυρό ρόλο για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Δεδομένης της αναστολής της χρηματοδότησης των αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Λευκορωσίας και τη σχετική αναστολή της διασυνοριακής συνεργασίας, η ΕΟΚΕ προτείνει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για τη μεταφορά κονδυλίων που προορίζονταν αρχικά για αυτά τα προγράμματα συνεργασίας σε αυτά με την Ουκρανία. Λόγω του μεγάλου συμβολισμού και των αυξημένων αναγκών, αξίζει να επενδύσουμε χρόνο και ικανότητα στην εξεύρεση και την προετοιμασία μιας νομικής βάσης εν προκειμένω. Οι ισχυροί συναισθηματικοί και βασισμένοι σε αξίες δεσμοί μπορούν να θεωρηθούν ένα είδος «γειτονίας» με την Ουκρανία και, κατ’ επέκταση, να ερμηνεύονται ως κατάλληλοι για τους σκοπούς του προγράμματος κατά την τρέχουσα ασυνήθιστη περίοδο. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει το εξαιρετικό οικονομικό βάρος που επωμίζονται οι γειτονικές κοινότητες που υποδέχονται πολυάριθμους εκτοπισθέντες Ουκρανούς πολίτες και, ως εκ τούτου, επικροτεί την πρόθεση άρσης της υποχρέωσης εθνικής συγχρηματοδότησης για πέντε διασυνοριακά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και την Ουκρανία. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ρωσική επίθεση και η επακόλουθη εισροή εκτοπισθέντων έχουν αποδείξει και πάλι τον καίριο ρόλο που διαδραματίζει η κοινωνία των πολιτών και έχουν ενισχύσει σημαντικά την ενεργό δράση της κοινωνίας των πολιτών τόσο στην Ουκρανία όσο και στις γειτονικές χώρες της ΕΕ, με την εμφάνιση εκατοντάδων πρωτοβουλιών εθελοντισμού τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο που αποσκοπούν στην παροχή τροφής και στέγης και στη διασφάλιση άλλων ανθρωπιστικών αναγκών. Η στήριξη του έργου της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει, ως εκ τούτου, να βρίσκεται στο επίκεντρο των διασυνοριακών προγραμμάτων. Η σημασία της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα πιστοποιηθεί επίσης κατά την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας και των περιφερειών της και κατά την προετοιμασία της προσχώρησής της στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Υπό το πρίσμα της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη επιτάχυνσης της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια και της περαιτέρω ενίσχυσης της ενεργειακής απόδοσης. Τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει να παρέχουν στους δικαιούχους τους την ευκαιρία να μετριάσουν τα επικείμενα προβλήματα της χειμερινής περιόδου, παρέχοντάς τους, παράλληλα, τη δυνατότητα να συνεχίσουν να επιδιώκουν τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, δεν πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις κατά την εκπόνηση των προτεινόμενων αλλαγών. Όταν υλοποιούνται ορθά, οι διαβουλεύσεις δεν προκαλούν απώλεια χρόνου αλλά, στις περισσότερες περιπτώσεις, συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας της συνταχθείσας απόφασης. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών του Ευρωπαϊκού Κώδικα Δεοντολογίας ως προς την αρχή της εταιρικής σχέσης μπορεί να συμβάλει στην επιτυχία των έργων που υλοποιούνται βάσει του τροποποιημένου κανονισμού. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ΕΕ αναλαμβάνει ευρεία δράση με στόχο την παροχή αρωγής στους εκτοπισθέντες από την Ουκρανία, π.χ. μέσω της δράσης συνοχής για τους πρόσφυγες στην Ευρώπη (CARE), της «Ευέλικτης βοήθειας για εδάφη» (FAST — CARE), αλλαγών στην πολιτική συνοχής κ.λπ. Πάντως, θα πρέπει να μετριαστούν οι κίνδυνοι διπλής χρηματοδότησης. Μέσω της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Γειτονίας θα πρέπει να συνεχίσει να επιδιώκεται ο κύριος στόχος της, δηλαδή η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των ανατολικών της εταίρων. Ενόψει της παράτασης της διακοπής των προγραμμάτων στα οποία συμμετέχουν η Ρωσία και η Λευκορωσία, και λόγω της αυξανόμενης ανάγκης και του αυξανόμενου ενδιαφέροντος συνεργασίας με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, θα πρέπει να προετοιμαστεί —π.χ. στο άρθρο 9, αλλά και στα άρθρα 5, 6 και 8— η νομική βάση για τις μεταβολές και τη συνεργασία με τα εν λόγω κράτη. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, εκτός από την άφιξη εκτοπισθέντων, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε και άλλες βαθιές επιπτώσεις στη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ, της Ουκρανίας και των γειτονικών της χωρών. Λόγω του ρωσικού ναυτικού αποκλεισμού των ουκρανικών θαλάσσιων λιμένων και της διακοπής των διαδρόμων μεταφορών στην ανατολική Ουκρανία, ένα μεγάλο μέρος του ουκρανικού εμπορίου, συμπεριλαμβανομένων των σιτηρών, ανακατευθύνθηκε μέσω των συνόρων της χώρας με την ΕΕ, προκαλώντας έτσι σημαντική πίεση στις διασυνοριακές υποδομές. Δεδομένου ότι οι εξαγωγές σιτηρών και άλλων προϊόντων από την Ουκρανία είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη μιας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης, με τα διασυνοριακά προγράμματα θα πρέπει να επιλύονται όσα προβλήματα εφοδιαστικής ανακύπτουν, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη ροή εμπορευμάτων, μεταξύ άλλων μέσω της βελτίωσης της διασυνοριακής διαχείρισης, της κατασκευής εγκαταστάσεων αποθήκευσης κοντά στα σύνορα και άλλων σχετικών μέτρων. Τα έργα αυτά ενδέχεται να απαιτήσουν μεγαλύτερη ελαστικότητα ως προς τις προθεσμίες από ό,τι ορίζεται επί του παρόντος στο άρθρο 6 παράγραφος 2. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το υψηλότερο κόστος, που προκάλεσε ο ιδιαίτερα υψηλός πληθωρισμός ως συνέπεια του ρωσικού πολέμου, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα έργα και όχι μόνο σε εκείνα που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση για διευκόλυνση της διαχείρισης των διασυνοριακών προγραμμάτων, μεταξύ άλλων μέσω αλλαγών στις δραστηριότητές τους, λόγω των έκτακτων περιστάσεων. Ωστόσο, επισημαίνει ότι υπάρχει ανάγκη θέσπισης ρυθμίσεων έναντι της πιθανής κατάχρησης κονδυλίων και προτείνει την ενίσχυση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών (συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων) στη λήψη αποφάσεων και στην παρακολούθηση των δραστηριοτήτων του διασυνοριακού προγράμματος. Οι πτυχές αυτές θα μπορούσαν να τονιστούν στο άρθρο 7 ή/και στο άρθρο 15. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Οι μονομερής αναστολή, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2, θα πρέπει να συνοδεύεται από αιτιολόγηση που αναφέρεται στον παρόντα κανονισμό. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Όπως αναφέρεται στα σημεία 1.7 και 2.5, η ΕΟΚΕ προτείνει, στις περιπτώσεις αποκλεισμού των αρχικώς ορισμένων εταίρων, να επιτρέπεται η συμμετοχή νέων εταίρων από την κοινωνία των πολιτών (συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων νέας χορήγησης κονδυλίων) και από την Ουκρανία. Επομένως το άρθρο 10 παράγραφος 3 πρέπει να τροποποιηθεί αναλόγως. Η δε δημοκρατική λευκορωσική ή ρωσική διασπορά μπορεί να θεωρηθεί εταίρος σε εξαιρετικές περιπτώσεις. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Πρέπει να ληφθούν υπόψη πρόσθετα μέτρα για την πρόληψη της απάτης ή τη διαχείριση παρατυπιών, οι οποίες ενδέχεται να προκύψουν κατά τη διαδικασία εκτέλεσης. Ο ρόλος τόσο της κοινωνίας των πολιτών όσο και των κοινωνικών εταίρων θα πρέπει να ενισχυθεί όσον αφορά τόσο αυτές τις διαδικασίες όσο και τις επιτροπές παρακολούθησης (άρθρο 14, παράγραφος 3). |
| --- | --- |

3.7.

Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/198 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/198

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση της οδηγίας 89/629/ΕΟΚ του Συμβουλίου»

[COM(2022) 465 final — 2022/0282 (COD)]

(2023/C 75/30)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 3.10.2022
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 26.9.2022
  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 16.9.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 100 παράγραφος 2 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 26.10.2022 |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 169/0/03 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 3.10.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 26.9.2022

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 16.9.2022

Νομική βάση

Άρθρα 100 παράγραφος 2 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

26.10.2022

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

169/0/03

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής είναι ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/199 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/199

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου και για τον περιορισμό της δυνατότητας έκπτωσης τόκων για σκοπούς φόρου εισοδήματος εταιρειών»

[COM(2022) 216 final — 2022/0154 (CNS)]

(2023/C 75/31)

| Εισηγητής: | ο κ. Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Krister ANDERSSON |

Εισηγητής:

ο κ. Petru Sorin DANDEA

Συνεισηγητής:

ο κ. Krister ANDERSSON

| Αίτηση γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 115 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 6.10.2022 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 187/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2022

Νομική βάση

Άρθρο 115 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

6.10.2022

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

187/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου (DEBRA) αποσκοπεί στη διόρθωση της οφειλόμενης στον τρόπο φορολόγησης στρέβλωσης που προκαλεί η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου για τις εταιρείες στην ΕΕ μέσω της εφαρμογής κανόνων σχετικών με τη δυνατότητα έκπτωσης των πλασματικών τόκων επί των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου καθώς και μέσω της εισαγωγής ειδικών περιορισμών όσον αφορά τη δυνατότητα έκπτωσης φόρου για το καθαρό κόστος δανεισμού. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Προς τούτο, η Επιτροπή ανέπτυξε στοχοθετημένους κανόνες όσον αφορά τόσο την έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου όσο και τον περιορισμό στην έκπτωση τόκων. Οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις εξαιρούνται από τα μέτρα, καθότι υπόκεινται ήδη σε κανονιστικές απαιτήσεις μετοχικού κεφαλαίου που αποτρέπουν την ανεπαρκή μετοχοποίηση. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου που επινόησε η Επιτροπή υπολογίζεται με τον πολλαπλασιασμό της βάσης της έκπτωσης φόρου επί το πλασματικό επιτόκιο. Η βάση της έκπτωσης φόρου προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του μετοχικού κεφαλαίου στο τέλος του φορολογικού έτους και του μετοχικού κεφαλαίου στο τέλος του προηγούμενου φορολογικού έτους, δηλαδή ισούται με την ετήσια μεταβολή του μετοχικού κεφαλαίου. Από πλευράς χρέους, ένας αναλογικός περιορισμός θα περιορίσει τη δυνατότητα έκπτωσης των τόκων στο 85 % του καθαρού κόστους δανεισμού (ήτοι καταβληθέντες τόκοι μείον εισπραχθέντες τόκοι). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τους στόχους που επιδιώκει η πρόταση της Επιτροπής, στον βαθμό που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση ενός σημαντικού και πολυσυζητημένου ζητήματος όσον αφορά τη φορολογία εταιρειών, όπως είναι η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου. Ωστόσο, η πραγματική δομή και το περιεχόμενο της πρότασης είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η απόφαση της Επιτροπής να ταχθεί υπέρ της ευνοϊκής μεταχείρισης του μετοχικού κεφαλαίου έναντι του χρέους, όχι μόνο μέσω της χορήγησης έκπτωσης φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου το οποίο αυξάνουν οι εταιρείες με την πάροδο του χρόνου, αλλά και μέσω του περιορισμού της δυνατότητας έκπτωσης φόρου επί της χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια που βαραίνουν τις εταιρείες κατά 15 %, ενδέχεται να βλάψει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, και ιδίως τις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της καθότι η πρόταση της Επιτροπής θα μπορούσε να καταστήσει τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομία, οικονομικά ασθενέστερες. Οι επιχειρήσεις αυτές δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές και, ως εκ τούτου, ο περιορισμός της δυνατότητας έκπτωσης του κόστους τόκων θα μπορούσε να παρεμποδίσει τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι, στην περίπτωση των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, η ενθάρρυνση προς το μετοχικό κεφάλαιο θα πρέπει να γίνεται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, μέσω φορολογικών εκπτώσεων επί του μετοχικού κεφαλαίου χωρίς αυτό να αποβαίνει εις βάρος της δυνατότητας έκπτωσης τόκων επί του χρέους. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το ασφάλιστρο κινδύνου που ορίζεται από 1 % έως 1,5 % στην πρόταση της Επιτροπής δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της αγοράς και είναι ανεπαρκές για την αντιστάθμιση των απωλειών της δυνατότητας έκπτωσης για το κόστος τόκων. Το 2021, το ασφάλιστρο κινδύνου αγοράς (MRP) υπερέβαινε το 5 % σε όλα τα κράτη μέλη και παραμένει επί του παρόντος σε αυτά τα επίπεδα. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τον φόβο ότι η μη δυνατότητα έκπτωσης των νόμιμων εξόδων που συνεπάγεται η επιχειρηματική δραστηριότητα με τη μορφή τόκων θα μπορούσε να θέσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους που δραστηριοποιούνται σε άλλους σημαντικούς εμπορικούς συνασπισμούς. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η κατάργηση της δυνατότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να τυγχάνουν έκπτωσης για το κόστος τόκων θα δημιουργούσε κίνητρα για τη χρήση συμφωνιών χρηματοδοτικής μίσθωσης αντί να επενδύουν οι επιχειρήσεις άμεσα σε μηχανήματα και εξοπλισμό. Συν τοις άλλοις, θα καθίστατο δυσκολότερη και θα υπονομευόταν η ενδοομιλική χρηματοδότηση εντός μεγάλων ομίλων εταιρειών που ασκούν λειτουργίες κεντρικού ταμείου, με συνέπεια η χρηματοδότηση των επενδύσεων να είναι πιο δαπανηρή και άρα να γίνονται λιγότερες επενδύσεις. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Με μέλημα να συμβάλει εποικοδομητικά και να εκφράσει πλήρως τις ανησυχίες της, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να επανεξετάσει ουσιαστικά την πρότασή της, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους ή μερικής απαλλαγής από τους περιορισμούς στην έκπτωση τόκων χρέους ιδίως υπέρ των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Πρόταση της Επιτροπής

| 2.1. | Η πρόταση της Επιτροπής για οδηγία του Συμβουλίου (πρόταση DEBRA) (1) αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της οφειλόμενης στον τρόπο φορολόγησης στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου για τις εταιρείες στην ΕΕ μέσω της θέσπισης κανόνων σχετικά με τη δυνατότητα έκπτωσης των πλασματικών τόκων επί των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου καθώς και μέσω της εισαγωγής ειδικών περιορισμών στη δυνατότητα έκπτωσης φόρου για το καθαρό κόστος δανεισμού. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η πρόταση ευθυγραμμίζεται με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Φορολογία των επιχειρήσεων για τον 21ο αιώνα» (2), στην οποία τονίζεται ότι η στρέβλωση υπέρ της ευνοϊκής μεταχείρισης του χρέους στους φορολογικούς κανόνες αποτελεί σημαντικό ζήτημα του οποίου οφείλουν να επιληφθούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ με σκοπό την επίτευξη ενός δίκαιου και αποτελεσματικού φορολογικού συστήματος. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή τονίζει ότι «μια εταιρεία μπορεί να αφαιρεί τόκους που συνδέονται με τη χρηματοδότηση μέσω χρέους, όχι όμως και το κόστος που σχετίζεται με τη χρηματοδότηση μέσω μετοχικού κεφαλαίου, όπως η καταβολή μερισμάτων, κάτι το οποίο την ενθαρρύνει συνεπώς να χρηματοδοτεί επενδύσεις μέσω χρέους και όχι μετοχικού κεφαλαίου. Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβάλει στην υπερβολική συσσώρευση χρεών, με πιθανές αρνητικές δευτερογενείς συνέπειες για ολόκληρη την ΕΕ, σε περίπτωση που ορισμένες χώρες αντιμετωπίσουν υψηλά κύματα αφερεγγυότητας. Η στρέβλωση που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους τιμωρεί επίσης τη χρηματοδότηση της καινοτομίας μέσω μετοχικού κεφαλαίου». |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η πρόταση της Επιτροπής ανταποκρίνεται επίσης στο συγκεκριμένο αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για διόρθωση του ζητήματος της ευνοϊκής μεταχείρισης του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου, με τη θέσπιση, παράλληλα, ισχυρών διατάξεων προς αποφυγήν της εκμετάλλευσης οποιασδήποτε έκπτωσης φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου ως νέου μέσου για τη διάβρωση της φορολογικής βάσης (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πρόταση της Επιτροπής αποτελεί προϊόν ευρείας διαβούλευσης στην οποία συμμετείχαν διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, από πανεπιστημιακούς και δημόσιες αρχές μέχρι ΜΚΟ, επιχειρηματικές ενώσεις και εταιρείες. Η διαβούλευση κατέδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των ενδιαφερόμενων μερών θεωρεί απαραίτητη την ανάληψη πρωτοβουλίας για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλεί η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Επιπλέον, η Επιτροπή συνεργάστηκε με έξι κράτη μέλη που έχουν ήδη εφαρμόσει κανόνες κατά της στρέβλωσης που προκαλεί η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου, στην προσπάθειά της να συγκεντρώσει τις ειδικές γνώσεις τους ως προς την εφαρμογή των εν λόγω κανόνων βάσει της άμεσης πείρας τους (4). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κατά την εκπόνηση της πρότασής της, η Επιτροπή εξέτασε πέντε πιθανές κανονιστικές επιλογές: i) επιλογή 1: εισαγωγή επ’ αόριστον έκπτωσης φόρου επί του αποθέματος εταιρικού μετοχικού κεφαλαίου· ii) επιλογή 2: εισαγωγή έκπτωσης φόρου, αλλά μόνο για νέο μετοχικό κεφάλαιο και για δέκα έτη· iii) επιλογή 3: έκπτωση φόρου επί του εταιρικού κεφαλαίου, παράλληλα με την αναίρεση της τρέχουσας δυνατότητας έκπτωσης των πληρωμών τόκων· iv) επιλογή 4: πλήρης αναίρεση της δυνατότητας έκπτωσης των δαπανών για τόκους· v) επιλογή 5: έκπτωση φόρου για πλασματικούς τόκους επί νέου εταιρικού μετοχικού κεφαλαίου για δέκα έτη με μερικό περιορισμό της δυνατότητας έκπτωσης φόρου επί του χρέους για όλες τις εταιρείες. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Τελικά προκρίθηκε η πέμπτη επιλογή και, ως εκ τούτου, στην πρόταση της Επιτροπής αναπτύσσονται ειδικοί κανόνες σχετικοί τόσο με την έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου όσο και με τον περιορισμό στην έκπτωση τόκων επί του χρέους. Οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις εξαιρούνται ρητώς από τα μέτρα, καθότι υπόκεινται ήδη σε κανονιστικές απαιτήσεις μετοχικού κεφαλαίου που αποτρέπουν την ανεπαρκή μετοχοποίηση. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ειδικότερα, η έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου που επινόησε η Επιτροπή υπολογίζεται ως εξής: Βάση της έκπτωσης φόρου x Πλασματικά επιτόκια. Με τη σειρά της, η βάση της έκπτωσης φόρου ισούται με τη διαφορά μεταξύ του μετοχικού κεφαλαίου στο τέλος του φορολογικού έτους και του μετοχικού κεφαλαίου στο τέλος του προηγούμενου φορολογικού έτους, δηλαδή ισούται με την ετήσια αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Εάν η βάση έκπτωσης φόρου φορολογούμενης εταιρείας που έχει ήδη επωφεληθεί από έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου είναι αρνητική σε δεδομένη φορολογική περίοδο (μείωση μετοχικού κεφαλαίου), ένα αναλογικό ποσό καθίσταται φορολογητέο για δέκα διαδοχικές φορολογικές περιόδους και έως τη συνολική αύξηση του καθαρού μετοχικού κεφαλαίου για το οποίο έχει επιτευχθεί η εν λόγω έκπτωση, εκτός εάν η φορολογούμενη εταιρεία μπορεί να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία ότι αυτό οφείλεται σε ζημίες που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της φορολογικής περιόδου ή λόγω νομικής υποχρέωσης. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Με την πρόταση θεσπίζονται ειδικοί κανόνες για το σχετικό πλασματικό επιτόκιο που θα εφαρμοστεί και, δεδομένων των δυσκολιών των ΜΜΕ εξεύρεσης χρηματοδότησης, προβλέπεται η εφαρμογή του υψηλότερου συντελεστή υπέρ αυτών των ΜΜΕ, χωρίς να παρέχεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα παρέκκλισης. Για την πρόληψη των καταχρηστικών φορολογικών πρακτικών, η έκπτωση φόρου περιορίζεται ήδη, μέσω του σχεδίου για τη διάβρωση της βάσης και μετατόπιση των κερδών (BEPS) και της εφαρμογής των κανόνων περιορισμού που εφαρμόζονται στην ΕΕ δυνάμει της οδηγίας ATAD (5), στο 30 % κατ’ ανώτατο όριο των κερδών προ τόκων, φόρων, απομείωσης και αποσβέσεων (6) της φορολογούμενης εταιρείας για κάθε φορολογικό έτος. Προτείνεται ο συντονισμός των δύο περιορισμών. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Από πλευράς χρέους, ένας αναλογικός περιορισμός θα περιορίσει τη δυνατότητα έκπτωσης των τόκων στο 85 % του καθαρού κόστους δανεισμού (ήτοι καταβληθέντες τόκοι μείον εισπραχθέντες τόκοι). Σύμφωνα με την Επιτροπή, μια τέτοια προσέγγιση καθιστά δυνατή την αναίρεση της στρέβλωσης που προκαλεί η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου ταυτόχρονα τόσο από την πλευρά του μετοχικού κεφαλαίου όσο και από την πλευρά του χρέους. Ωστόσο, δεν περιλαμβάνονται αυξήσεις ιδίων κεφαλαίων λόγω διεταιρικών συναλλαγών ή αναπροσαρμογών των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η νομική βάση της πρότασης είναι το άρθρο 115 της ΣΛΕΕ, δυνάμει του οποίου τα νομικά μέτρα προσέγγισης λαμβάνουν τη μορφή οδηγίας, και η Επιτροπή θεωρεί ότι η οδηγία είναι σύμφωνη με τις αρχές της αναλογικότητας και της επικουρικότητας. Η προθεσμία μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο ορίστηκε για τις αρχές του 2024, ενώ τα κράτη μέλη που ήδη εφαρμόζουν κανόνες για την αναίρεση της στρέβλωσης που προκαλεί η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου θα μπορούν να διατηρήσουν τις εκπτώσεις φόρου που ισχύουν επί του παρόντος για την εναπομένουσα διάρκεια των εν λόγω εκπτώσεων βάσει του εθνικού δικαίου και με μέγιστη επιτρεπόμενη περίοδο δέκα ετών. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τους στόχους που επιδιώκονται στην πρόταση της Επιτροπής, καθότι αποσκοπούν στην επίλυση ενός σημαντικού και πολυσυζητημένου ζητήματος όσον αφορά τη φορολογία εταιρειών, όπως είναι η ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κάθε μεγέθους μπορούν να ωφεληθούν σημαντικά από κατάλληλους και ορθώς σχεδιασμένους σχετικούς κανόνες, κάτι που θα επιφέρει μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα στην εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της με θέμα «Ο ρόλος της εταιρικής φορολογίας στην εταιρική διακυβέρνηση» (7), στην οποία ζητεί επιμόνως η εξεύρεση λύσης στο ζήτημα της μεροληπτικής μεταχείρισης του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου, επισημαίνοντας τους κινδύνους που σχετίζονται με την αθέμιτη μόχλευση και τονίζοντας ότι η «μεροληπτική μεταχείριση χρέους/μετοχικού κεφαλαίου στα συστήματα φορολογίας εταιρειών επηρεάζει το κοινωνικοοικονομικό κόστος, καθώς και τη μόχλευση και την εταιρική διακυβέρνηση των επιχειρήσεων» (8).
  Η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει επίσης τη συμβολή που μπορεί να έχει η αντιμετώπιση της μεροληπτικής μεταχείρισης χρέους — μετοχικού κεφαλαίου στο φιλόδοξο θεματολόγιο της Επιτροπής ώστε να καταστεί η ευρωπαϊκή οικονομία πιο βιώσιμη και ψηφιοποιημένη, επισημαίνοντας ότι η «υπερβολική εξάρτηση από τη χρηματοδότηση με δανειακά κεφάλαια μπορεί να υπονομεύσει την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς οι επιχειρήσεις καθίστανται οικονομικά ευάλωτες, ενώ θα επηρεαστεί αρνητικά η δυνατότητα ανάληψης νέων και επισφαλών πράσινων επενδυτικών έργων». (9). Ωστόσο, οι κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται πρέπει να αντιμετωπίζουν δεόντως το ζήτημα της DEBRA. Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτάσεις της Επιτροπής θα έβλαπταν τις ΜΜΕ και ιδίως τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθιστώντας τις οικονομικά ασθενέστερες. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει επίσης τη συμβολή που μπορεί να έχει η αντιμετώπιση της μεροληπτικής μεταχείρισης χρέους — μετοχικού κεφαλαίου στο φιλόδοξο θεματολόγιο της Επιτροπής ώστε να καταστεί η ευρωπαϊκή οικονομία πιο βιώσιμη και ψηφιοποιημένη, επισημαίνοντας ότι η «υπερβολική εξάρτηση από τη χρηματοδότηση με δανειακά κεφάλαια μπορεί να υπονομεύσει την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς οι επιχειρήσεις καθίστανται οικονομικά ευάλωτες, ενώ θα επηρεαστεί αρνητικά η δυνατότητα ανάληψης νέων και επισφαλών πράσινων επενδυτικών έργων». (9). Ωστόσο, οι κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται πρέπει να αντιμετωπίζουν δεόντως το ζήτημα της DEBRA. Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτάσεις της Επιτροπής θα έβλαπταν τις ΜΜΕ και ιδίως τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθιστώντας τις οικονομικά ασθενέστερες.

| 3.3. | Ο περιορισμός της δυνατότητας έκπτωσης του κόστους τόκων θα μπορούσε να παρεμποδίσει τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αυτά τα αρνητικά αποτελέσματα είναι ακόμη πιο πιθανά κατά την τρέχουσα οικονομική κατάσταση όπου σημειώνονται αυξήσεις των επιτοκίων. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ είναι προτιμότερη από μια πληθώρα ασυντόνιστων πρωτοβουλιών των κρατών μελών. Ωστόσο, καθώς έξι κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη εθνικούς κανόνες περί εκπτώσεων στη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, αξίζει να σημειωθεί ότι το καθαρό αποτέλεσμα της έκπτωσης φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου και η απαλοιφή της έκπτωσης φόρου λόγω του κόστους των τόκων δεν θα εναρμονίσει πλήρως το επενδυτικό κόστος ανά την ΕΕ, ακόμη και αν εγκριθεί η υπό εξέταση οδηγία. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ευρεία και λεπτομερή διαβούλευση που ξεκίνησε η Επιτροπή με θέμα την πρόταση σχετικά με την έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου, η οποία έδωσε σε διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς —επιχειρηματικές ενώσεις, εταιρείες, δημόσιες αρχές και πανεπιστημιακούς— τη δυνατότητα να εκφράσουν τη θέση τους για ένα καίριας σημασίας ζήτημα που αφορά τη φορολογία των εταιρειών και την εταιρική διοίκηση στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά επίσης τη στοχευμένη διαβούλευση που διενήργησε η Επιτροπή μαζί με τα έξι κράτη μέλη που έχουν ήδη εγκρίνει κανόνες για τη διόρθωση της μεροληπτικής μεταχείρισης χρέους — μετοχικού κεφαλαίου, καθώς δίνει στον νομοθέτη τη δυνατότητα να λάβει υπόψη την πείρα που έχουν ήδη αποκτήσει στον εν λόγω τομέα οι εθνικοί νομοθέτες και οι φορολογικές αρχές. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η απόφαση της Επιτροπής να ταχθεί υπέρ της ευνοϊκής μεταχείρισης του μετοχικού κεφαλαίου έναντι του χρέους, όχι μόνο μέσω της χορήγησης έκπτωσης φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου το οποίο αυξάνουν οι εταιρείες με την πάροδο του χρόνου, αλλά και μέσω του περιορισμού της δυνατότητας έκπτωσης φόρου επί της χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια που βαραίνουν τις εταιρείες κατά 15 %, θα βλάψει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, και ιδίως τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Πράγματι, για τις εν λόγω εταιρείες, η ενθάρρυνση προς το μετοχικό κεφάλαιο θα πρέπει να επιδιωχθεί κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, μέσω φορολογικών εκπτώσεων επί του μετοχικού κεφαλαίου χωρίς αυτό να αποβαίνει εις βάρος της δυνατότητας έκπτωσης τόκων επί του χρέους. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ριψοκίνδυνη την επιβολή περιορισμού στη δυνατότητα έκπτωσης τόκων επί του χρέους, ιδίως για τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, υπό τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τη διπλή δυσμενή επίδραση του επίμονου πληθωρισμού και της ανόδου των επιτοκίων στην οποία προχωρούν οι κεντρικές τράπεζες προκειμένου να δαμάσουν τον πληθωρισμό. Επιπλέον, τα επίπεδα χρέους πολλών επιχειρήσεων αυξήθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας. Ο περιορισμός της δυνατότητας έκπτωσης φόρου επί του χρέους θα μπορούσε όντως να δυσχεράνει τη διαχείριση των χρεών που βαραίνουν τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η αρχή της αναλογικότητας, όπως καθιερώθηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα απαιτούσε από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αναπτύξουν κατάλληλους κανόνες για την επίτευξη των επιδιωκόμενων κανονιστικών στόχων με την ελάχιστη δυνατή θυσία ως προς τα ρυθμιζόμενα θέματα. Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η σημαντική μείωση των εκπτώσεων φόρου επί της χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια ενδέχεται να έχει ανεπιθύμητα αποτελέσματα για τις ΜΜΕ, και δη για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις όπως η εξασθένιση της βιωσιμότητας του χρέους τους, οι απολύσεις και η συνολική διατάραξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ολόκληρης της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η κατάργηση της δυνατότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να τυγχάνουν έκπτωσης για το κόστος τόκων θα δημιουργούσε κίνητρα για τη χρήση συμφωνιών χρηματοδοτικής μίσθωσης αντί να επενδύουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις σε μηχανήματα και εξοπλισμό. Αυτό δεν αποτελεί κατάλληλο κίνητρο, τουλάχιστον χωρίς διεξοδική ανάλυση. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Πολλές εταιρείες χρησιμοποιούν την ενδοομιλική χρηματοδότηση και τις λειτουργίες κεντρικού ταμείου για τη χρηματοδότηση επενδύσεων με οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Βάσει των προτεινόμενων κανόνων ουσιαστικά κάθε εταιρεία του ομίλου θα υποχρεούται να χρηματοδοτεί τις επενδύσεις της. Αυτό θα αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης και, ως εκ τούτου, θα οδηγήσει ακούσια στη μείωση των επενδύσεων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ληφθεί μέριμνα για το ζήτημα αυτό, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η συνεχής αποτελεσματική χρηματοδότηση των επενδύσεων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να περιοριστεί το κόστος συμμόρφωσης για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται να υπαχθούν στη νέα έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου μέσω της επίτευξης επαρκούς επιπέδου ασφάλειας δικαίου και προβλεψιμότητας των νέων κανόνων, έτσι ώστε να αποφευχθούν οι αβεβαιότητες και τα ζητήματα ερμηνείας, κατάσταση η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε σχοινοτενείς διαπραγματεύσεις ή ακόμη και σε διενέξεις μεταξύ των φορολογικών αρχών και των εταιρειών. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ως εκ τούτου, υπό το πρίσμα των προηγούμενων επιχειρημάτων και για την υποβολή εποικοδομητικής συμβολής, η ΕΟΚΕ προτείνει τη διεξοδική επανεξέταση της πρότασης της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους ή τουλάχιστον μερικής εξαίρεσης των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων από τους κανόνες που αφορούν την έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου. |
| --- | --- |

4.7.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου και για τον περιορισμό της δυνατότητας έκπτωσης τόκων για σκοπούς φόρου εισοδήματος εταιρειών [COM(2022) 216 final].

1

(2)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, «Φορολογία των επιχειρήσεων για τον 21ο αιώνα» [COM(2021) 251 final].

2

(3)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 2022, σχετικά με τον αντίκτυπο των εθνικών φορολογικών μεταρρυθμίσεων στην οικονομία της ΕΕ [2021/2074(INI)] (ΕΕ C 342 της 6.9.2022, σ. 14).

3

(4)  Τα κράτη μέλη που διαθέτουν κανόνες που προβλέπουν έκπτωση φόρου επί των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου μπορούν να αναβάλουν την εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας οδηγίας για τη διάρκεια των δικαιωμάτων που έχουν ήδη θεσπιστεί βάσει των εθνικών κανόνων (προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων). Οι φορολογούμενες εταιρείες, οι οποίες την [1η Ιανουαρίου 2024] επωφελούνται από έκπτωση φόρου επί του μετοχικού κεφαλαίου δυνάμει του εθνικού δικαίου (στο Βέλγιο, στην Κύπρο, στην Ιταλία, στη Μάλτα, στην Πολωνία και στην Πορτογαλία), θα μπορούν να συνεχίσουν να επωφελούνται από την εν λόγω έκπτωση φόρου δυνάμει του εθνικού δικαίου για περίοδο έως 10 ετών.

4

(5)  Οδηγία (ΕΕ) 2016/1164 του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2016, για τη θέσπιση κανόνων κατά πρακτικών φοροαποφυγής που έχουν άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (ΕΕ L 193 της 19.7.2016, σ. 1).

5

(6)  Κέρδη προ τόκων, φόρων, απομείωσης και αποσβέσεων (στα αγγλικά: EBITDA).

6

(7)  ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 13.

7

(8)  ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 13, σημεία 4.1 έως 4,7.

8

(9)  EE C 152 της 6.4.2022, σ. 13.

9

---

| 28.2.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 75/204 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 75/204

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου περί καθιερώσεως λογιστικής των δαπανών που αφορούν τα έργα υποδομής στον τομέα των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 851/2006 της Επιτροπής περί καθορισμού του περιεχομένου των διαφόρων κεφαλαίων των εντύπων λογιστικής οργανώσεως του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1108/70 του Συμβουλίου»

[COM (2022) 381 final]

(2023/C 75/32)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.9.2022
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 12.8.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 91 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 26.10.2022 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 573 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 170/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.9.2022

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 12.8.2022

Νομική βάση

Άρθρα 91 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

26.10.2022

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

573

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

170/0/0

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση είναι απολύτως ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2022.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---