# Il-Ġurnal Uffiċjali C 75/28 t

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 75 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6628 ta' Frar 2023 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 75

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6628 ta' Frar 2023

---

| Werrej | Paġna |
| --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | RIŻOLUZZJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/01 | Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-indirizzar konġunt ta’ theddida eżistenzjali: l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili għall-implimentazzjoni ta’ azzjoni klimatika ambizzjuża | 1 |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/02 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-sovranità diġitali: pilastru kruċjali għad-diġitalizzazzjoni u t-tkabbir tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 8 |
| 2023/C 75/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Tħejjija għall-emerġenzi (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 13 |
| 2023/C 75/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Euro diġitali (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 22 |
| 2023/C 75/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rikapitalizzazzjoni tal-kumpaniji tal-UE — Metodu innovattiv lejn irkupru sostnut u inklużiv (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 28 |
| 2023/C 75/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment — Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2022(COM(2021) 740 final) (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 35 |
| 2023/C 75/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-Żona tal-Euro (COM(2021) 742 final) (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 43 |
| 2023/C 75/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tisħiħ tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol biex jiġi appoġġjat l-irkupru ekonomiku (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 50 |
| 2023/C 75/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Intejbu l-ugwaljanza fl-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 56 |
| 2023/C 75/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Niżguraw solidarjetà Ewropea b’saħħitha għall-pazjenti b’mard rari (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 67 |
| 2023/C 75/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-membri tal-familja li jipprovdu l-kura lill-persuni b’diżabilità u lill-anzjani: l-isplużjoni tal-fenomenu matul il-pandemija (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 75 |
| 2023/C 75/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali u SMEs (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 82 |
| 2023/C 75/13 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Lejn strateġija sostenibbli tal-UE dwar il-proteini tal-pjanti u ż-żejt tal-pjanti (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 88 |
| 2023/C 75/14 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Lejn qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel biex il-konsumaturi jiġu awtonomizzati jagħmlu għażliet sostenibbli tal-ikel (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 97 |
| 2023/C 75/15 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Viżjoni strateġika dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija li tippermetti l-awtonomija strateġika tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 102 |
| 2023/C 75/16 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-importanza tat-trasport pubbliku għall-irkupru ekoloġiku tal-Ewropa (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 115 |
| 2023/C 75/17 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Id-diplomazija kulturali bħala vettur tar-relazzjonijiet esterni tal-UE — sħubijiet ġodda u r-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 122 |
| 2023/C 75/18 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Qorti multilaterali tal-arbitraġġ bejn l-investituri u l-Istati: valutazzjoni tal-proċess tal-UNCITRAL u l-kisbiet tiegħu fid-dawl tar-rakkomandazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 130 |

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/01

Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-indirizzar konġunt ta’ theddida eżistenzjali: l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili għall-implimentazzjoni ta’ azzjoni klimatika ambizzjuża

1

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/02

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-sovranità diġitali: pilastru kruċjali għad-diġitalizzazzjoni u t-tkabbir tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

8

2023/C 75/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Tħejjija għall-emerġenzi (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

13

2023/C 75/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Euro diġitali (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

22

2023/C 75/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rikapitalizzazzjoni tal-kumpaniji tal-UE — Metodu innovattiv lejn irkupru sostnut u inklużiv (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

28

2023/C 75/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment — Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2022(COM(2021) 740 final) (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(COM(2021) 740 final)

35

2023/C 75/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-Żona tal-Euro (COM(2021) 742 final) (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(COM(2021) 742 final)

43

2023/C 75/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tisħiħ tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol biex jiġi appoġġjat l-irkupru ekonomiku (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

50

2023/C 75/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Intejbu l-ugwaljanza fl-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

56

2023/C 75/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Niżguraw solidarjetà Ewropea b’saħħitha għall-pazjenti b’mard rari (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

67

2023/C 75/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-membri tal-familja li jipprovdu l-kura lill-persuni b’diżabilità u lill-anzjani: l-isplużjoni tal-fenomenu matul il-pandemija (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

75

2023/C 75/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali u SMEs (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

82

2023/C 75/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Lejn strateġija sostenibbli tal-UE dwar il-proteini tal-pjanti u ż-żejt tal-pjanti (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

88

2023/C 75/14

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Lejn qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel biex il-konsumaturi jiġu awtonomizzati jagħmlu għażliet sostenibbli tal-ikel (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

97

2023/C 75/15

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Viżjoni strateġika dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija li tippermetti l-awtonomija strateġika tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

102

2023/C 75/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-importanza tat-trasport pubbliku għall-irkupru ekoloġiku tal-Ewropa (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

115

2023/C 75/17

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Id-diplomazija kulturali bħala vettur tar-relazzjonijiet esterni tal-UE — sħubijiet ġodda u r-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

122

2023/C 75/18

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Qorti multilaterali tal-arbitraġġ bejn l-investituri u l-Istati: valutazzjoni tal-proċess tal-UNCITRAL u l-kisbiet tiegħu fid-dawl tar-rakkomandazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

130

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/19 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istatus ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti għal żmien twil(COM(2022) 650 — final) — Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar proċedura ta’ applikazzjoni unika għal permess uniku għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi sabiex jirrisjedu u jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru u dwar ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru(COM(2022) 655 — final) — Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE(COM(2022) 657 — final) | 136 |
| 2023/C 75/20 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jinvolvu ruħhom f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti ġudizzjarji manifestament infondati jew abbużivi (Kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika)(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD) | 143 |
| 2023/C 75/21 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 767/2008, (KE) Nru 810/2009 u (UE) 2017/2226 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolamenti tal-Kunsill (KE) Nru 1683/95, (KE) Nru 333/2002, (KE) Nru 693/2003 u (KE) Nru 694/2003 u l-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen, fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża(COM(2022) 658 final) | 150 |
| 2023/C 75/22 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istandards ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana maħsubin għall-applikazzjoni umana u li jħassar id-Direttivi 2002/98/KE u 2004/23/KE(COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD)) | 154 |
| 2023/C 75/23 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi kondizzjonijiet armonizzati għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti għall-bini, li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 305/2011(COM(2022) 144 final) | 159 |
| 2023/C 75/24 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Bdil f’Network tad-Data dwar is-Sostenibbiltà tal-Azjendi Agrikoli (FSDN)(COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD)) | 164 |
| 2023/C 75/25 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Pjan ta’ azzjoni għall-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna sabiex jiġu ffaċilitati l-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ukrajna u l-kummerċ bilaterali mal-UE(COM(2022) 217 final) | 171 |
| 2023/C 75/26 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari(COM(2022) 221 final) u Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-tħaffif tal-proċeduri tal-għoti tal-permessi għall-proġetti tal-enerġija rinnovabbli u l-iffaċilitar tal-Ftehimiet dwar ix-Xiri tal-Enerġija(C (2022) 3219 final) | 178 |
| 2023/C 75/27 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku — pjan ta’ azzjoni(COM(2022) 236 final) | 185 |
| 2023/C 75/28 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp ta’ network tat-trasport trans-Ewropew li jemenda r-Regolament (UE) 2021/1153 u r-Regolament (UE) Nru 913/2010 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013(COM(2022) 384 final/2 — 2021/0420 (COD)) | 190 |
| 2023/C 75/29 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Dispożizzjonijiet speċifiċi għall-programmi ta’ kooperazzjoni tal-2014 sal-2020 appoġġjati mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u fl-ambitu tal-għan ta’ kooperazzjoni territorjali Ewropea, wara tfixkil fl-implimentazzjoni tal-programm(COM(2022) 362 — 2022/0227 (COD)) | 195 |
| 2023/C 75/30 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 89/629/KEE(COM(2022)465 final — 2022/0282(COD)) | 198 |
| 2023/C 75/31 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar l-istabbiliment ta’ regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, u dwar il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax għal finijiet ta’ taxxa korporattiva (COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS)) | 199 |
| 2023/C 75/32 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tħassir tar-Regolament (KEE) Nru 1108/70 tal-Kunsill li jintroduċi sistema ta’ kontabilità dwar l-infiq fuq l-infrastruttura fir-rigward tat-trasport bil-ferrovija, bit-triq u bil-passaġġi fuq l-ilma interni, u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 851/2006 li jispeċifika l-entrati li għandhom jiġu inklużi taħt id-diversi intestaturi fil-formoli tal-kontijiet murija fl-Anness I tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1108/70(COM(2022) 381 final) | 204 |

III   Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/19

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istatus ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti għal żmien twil(COM(2022) 650 — final) — Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar proċedura ta’ applikazzjoni unika għal permess uniku għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi sabiex jirrisjedu u jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru u dwar ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru(COM(2022) 655 — final) — Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE(COM(2022) 657 — final)

(COM(2022) 650 — final)

(COM(2022) 655 — final)

(COM(2022) 657 — final)

136

2023/C 75/20

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jinvolvu ruħhom f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti ġudizzjarji manifestament infondati jew abbużivi (Kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika)(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

143

2023/C 75/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 767/2008, (KE) Nru 810/2009 u (UE) 2017/2226 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolamenti tal-Kunsill (KE) Nru 1683/95, (KE) Nru 333/2002, (KE) Nru 693/2003 u (KE) Nru 694/2003 u l-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen, fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża(COM(2022) 658 final)

(COM(2022) 658 final)

150

2023/C 75/22

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istandards ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana maħsubin għall-applikazzjoni umana u li jħassar id-Direttivi 2002/98/KE u 2004/23/KE(COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD))

(COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD))

154

2023/C 75/23

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi kondizzjonijiet armonizzati għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti għall-bini, li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 305/2011(COM(2022) 144 final)

(COM(2022) 144 final)

159

2023/C 75/24

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Bdil f’Network tad-Data dwar is-Sostenibbiltà tal-Azjendi Agrikoli (FSDN)(COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD))

Data

(COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD))

164

2023/C 75/25

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Pjan ta’ azzjoni għall-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna sabiex jiġu ffaċilitati l-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ukrajna u l-kummerċ bilaterali mal-UE(COM(2022) 217 final)

(COM(2022) 217 final)

171

2023/C 75/26

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari(COM(2022) 221 final) u Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-tħaffif tal-proċeduri tal-għoti tal-permessi għall-proġetti tal-enerġija rinnovabbli u l-iffaċilitar tal-Ftehimiet dwar ix-Xiri tal-Enerġija(C (2022) 3219 final)

(COM(2022) 221 final)

(C (2022) 3219 final)

178

2023/C 75/27

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku — pjan ta’ azzjoni(COM(2022) 236 final)

(COM(2022) 236 final)

185

2023/C 75/28

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp ta’ network tat-trasport trans-Ewropew li jemenda r-Regolament (UE) 2021/1153 u r-Regolament (UE) Nru 913/2010 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013(COM(2022) 384 final/2 — 2021/0420 (COD))

(COM(2022) 384 final/2 — 2021/0420 (COD))

190

2023/C 75/29

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Dispożizzjonijiet speċifiċi għall-programmi ta’ kooperazzjoni tal-2014 sal-2020 appoġġjati mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u fl-ambitu tal-għan ta’ kooperazzjoni territorjali Ewropea, wara tfixkil fl-implimentazzjoni tal-programm(COM(2022) 362 — 2022/0227 (COD))

(COM(2022) 362 — 2022/0227 (COD))

195

2023/C 75/30

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 89/629/KEE(COM(2022)465 final — 2022/0282(COD))

(COM(2022)465 final — 2022/0282(COD))

198

2023/C 75/31

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar l-istabbiliment ta’ regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, u dwar il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax għal finijiet ta’ taxxa korporattiva (COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

199

2023/C 75/32

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tħassir tar-Regolament (KEE) Nru 1108/70 tal-Kunsill li jintroduċi sistema ta’ kontabilità dwar l-infiq fuq l-infrastruttura fir-rigward tat-trasport bil-ferrovija, bit-triq u bil-passaġġi fuq l-ilma interni, u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 851/2006 li jispeċifika l-entrati li għandhom jiġu inklużi taħt id-diversi intestaturi fil-formoli tal-kontijiet murija fl-Anness I tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1108/70(COM(2022) 381 final)

(COM(2022) 381 final)

204

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/1

---

Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-indirizzar konġunt ta’ theddida eżistenzjali: l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili għall-implimentazzjoni ta’ azzjoni klimatika ambizzjuża”

(2023/C 75/01)

| Relaturi: | Peter SCHMIDT


  Isabel CAÑO AGUILAR


  Sandra PARTHIE


  Josep PUXEU ROCAMORA


  Neža REPANŠEK


  Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Relaturi:

Peter SCHMIDT

Isabel CAÑO AGUILAR

Sandra PARTHIE

Josep PUXEU ROCAMORA

Neža REPANŠEK

Lutz RIBBE

| Bażi legali | Artikolu 50 tar-Regoli ta’ Proċedura
  Riżoluzzjoni |
| --- | --- |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 104/1/0 |

Bażi legali

Artikolu 50 tar-Regoli ta’ Proċedura

Riżoluzzjoni

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

104/1/0

Il-laqgħa annwali tal-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (COP27) ser issir f’Sharm El-Sheikh, l-Eġittu, mis-6 sat-18 ta’ Novembru.

F’konformità mal-memo tal-Bureau tal-KESE tat-22 ta’ Frar 2022, il-KESE stabbilixxa Grupp Ad Hoc dwar il-Konferenza tal-Partijiet għall-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima biex iħejji r-riżoluzzjoni tal-COP tal-KESE, allinjata mal-prijoritajiet tal-COP li jmiss u l-proċessi ta’ negozjar tal-UNFCCC, u biex il-Kumitat kollu kemm hu jsir iktar familjari mal-proċess tal-UNFCCC u jinvolvih fin-negozjati dwar it-tibdil fil-klima.

Il-Grupp Ad Hoc għandu sitt membri mis-Sezzjoni NAT, flimkien ma’ rappreżentant taż-żgħażagħ li jipparteċipa regolarment, b’segwitu għall-Opinjoni fuq inizjattiva proprja Lejn involviment strutturat min-naħa taż-żgħażagħ dwar il-klima u s-sostenibbiltà fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet tal-UE (1). F’dawn l-aħħar ftit xhur, il-Grupp Ad Hoc iltaqa’ ma’ organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet rilevanti, bħall-Kummissjoni Ewropea, il-Kumitat tar-Reġjuni, l-Uffiċċju ta’ Livell Għoli għall-Promoturi tal-Klima u t-Tracker tal-Azzjoni Klimatika, kif ukoll ma’ rappreżentanti mill-kostitwenzi tas-soċjetà ċivili – iż-żgħażagħ, in-negozji, il-bdiewa, it-trade unions u l-NGOs ambjentali – biex jiskambjaw l-informazzjoni u jfittxu s-sinerġiji. L-emerġenza klimatika ġiet enfasizzata f’dawn il-konverżazzjonijiet kollha.

L-2022 qed issir sena li fiha t-tibdil fil-klima qed jixpruna avvenimenti estremi tat-temp b’mod iktar akut minn qatt qabel. Minn mewġiet ta’ sħana tikwi u nirien fl-Ewropa u f’partijiet tal-Asja t’Isfel għal għargħar diżastruż fil-Pakistan u l-Bangladesh, u nixfa fit-tul fl-Afrika tal-Lvant, b’eluf ta’ persuni maqtula, u miljuni iktar spostati jew f’xifer il-karestija.

F’dan ir-rigward, ir-rapport reċenti tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (2) jiddikjara li, biex it-tisħin globali jiġi limitat għal 1,5 oC, l-emissjonijiet tal-gassijiet serra jridu jilħqu l-quċċata “l-iktar tard qabel l-2025”, li l-emissjonijiet jeħtieġ li jonqsu bin-nofs sal-2030, u li tnaqqis profond u immedjat tal-emissjonijiet fis-setturi kollha huwa imperattiv sabiex dan iseħħ. Madankollu, il-politiki fis-seħħ bħalissa huma pproġettati li jirriżultaw f’madwar 2,7 oC u l-impenji attwali tal-pajjiżi – il-Kontributi Stabbiliti fil-Livell Nazzjonali – se jillimitaw it-tisħin għal 2,4 oC (3).

L-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja żiedet b’mod drammatiku l-kumplessità ma’ sitwazzjoni diġà diffiċli ekonomikament u soċjalment. Madankollu, l-urġenza klimatika ma tistax tiġi sospiża. Kwalunkwe miżura speċjali adottata trid tkun eċċezzjonali u limitata fiż-żmien, u l-Unjoni Ewropea jeħtieġ li taċċellera t-tfassil mill-ġdid tal-politika tagħha dwar l-enerġija u l-klima biex tindirizza x-xokkijiet fuq terminu qasir filwaqt li tavvanza lejn id-dekarbonizzazzjoni inevitabbli tas-soċjetajiet. L-Ewropa trid tkun minn ta’ quddiem fl-azzjoni klimatika, filwaqt li tnaqqas id-distakki bejn l-ambizzjoni u l-miżuri ta’ politika.

Ir-riżoluzzjoni mħejjija mill-membri tal-Grupp Ad Hoc tistieden lill-istituzzjonijiet u lill-gvernijiet tal-UE biex iżidu l-ambizzjoni klimatika, f’konformità max-xjenza u l-informazzjoni xjentifika, u jpoġġi enfasi partikolari fuq ir-rwol tas-soċjetà ċivili organizzata fl-aċċellerazzjoni tal-azzjoni klimatika. Ir-reżiljenza soċjali tista’ tissaħħaħ biss billi tingħata s-setgħa lis-soċjetà ċivili, lill-atturi soċjali u lill-movimenti fil-livell taċ-ċittadini.

Aħna l-aħħar ġenerazzjoni li tista’ twaqqaf it-tibdil fil-klima, u l-KESE, bħala l-vuċi tas-soċjetà ċivili Ewropea, għandu jaqdi rwol ewlieni fil-promozzjoni ta’ dawn it-trasformazzjonijiet lejn soċjetajiet newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju, inklużivi u soċjalment ġusti.

Rakkomandazzjonijiet ta’ Politika tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Navvanzaw l-ambizzjoni klimatika biex tiġi indirizzata l-emerġenza klimatika u tittejjeb l-azzjoni tal-klima tal-UE

Bħala l-leħen tas-soċjetà ċivili organizzata fl-Ewropa, li qed taġixxi fil-kapaċità ta’ korp konsultattiv għall-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni u bħala parti mill-komunità ta’ soċjetà ċivili globali,

| 1. | il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) josserva li l-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (UNFCCC) ġiet adottata 30 sena ilu bl-għan aħħari li tikseb l-istabilizzazzjoni ta’ konċentrazzjonijiet tal-gassijiet serra fl-atmosfera fuq livell li għandu jipprevjeni interferenza antropoġenika perikoluża mas-sistema klimatika (Artikolu 2) u li dan l-għan ma nkisibx; |
| --- | --- |

1.

| 2. | jirrimarka li l-Ftehim ta’ Pariġi fl-2015 mexxiena lkoll mill-għan kwalitattiv tal-Konvenzjoni dwar il-Klima – biex jipprevjeni interferenza mal-klima – għal mira kwantitattiva, li hija ż-żieda tat-temperatura medja globali tinżamm sew taħt iż-2 oC ’il fuq mil-livelli preindustrijali u jiġu segwiti sforzi biex tiġi llimitata ż-żieda tat-temperatura sa 1,5 oC ’il fuq mil-livelli preindustrijali (4); |
| --- | --- |

2.

| 3. | jenfasizza li l-għan ta’ 1,5 oC mhux se jkun biżżejjed biex jiġu evitati l-konsegwenzi drammatiċi tat-tibdil fil-klima. Kif turi l-evidenza, it-tibdil fil-klima diġà qed jibdel kull reġjun madwar il-globu. L-għargħar, in-nixfiet, il-maltempati, in-nirien u l-mewġiet ta’ sħana qed jiżdiedu esponenzjalment, b’effetti soċjali devastanti u impatt ekonomiku ta’ biljuni kull sena (5); |
| --- | --- |

3.

| 4. | jenfasizza li qed ngħixu f’emerġenza klimatika u li m’għandniex naqtgħu qalbna rigward l-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni minkejja li, attwalment, l-UNFCCC qed tonqos milli tikseb ir-riżultati mixtieqa; |
| --- | --- |

4.

| 5. | huwa konvint sew li deċiżjonijiet ta’ politika għandhom iwieġbu għax-xjenza u l-informazzjoni xjentifika, u jirrimarka li l-IPCC stabbilixxa parametri referenzjarji ċari: l-emissjonijiet għandhom jilħqu l-quċċata l-iktar tard sa qabel l-2025 (6) u d-dinja għandha taqtal-emmissjonijiet b’45 % taħt il-livelli tal-2010 sal-2030 biex tibqa’ ħajja l-possibiltà tal-1,5 oC; |
| --- | --- |

5.

| 6. | jirrikonoxxi li l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja żiedet ma’ sitwazzjoni diġà diffiċli kkaratterizzata minn inflazzjoni, prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-ikel u nuqqasijiet possibbli tal-enerġija, b’impatt aħrax fuq il-ħajja taċ-ċittadini, u sfidi soċjali u ekonomiċi severi, tal-anqas fuq terminu qasir. Il-KESE jemmen li s-sitwazzjoni attwali tqajjem saħansitra iktar l-urġenza tal-azzjoni klimatika Ewropea, u li s-sitwazzjoni ġeopolitika l-ġdida ssaħħaħ il-ħtieġa li l-UE taċċellera t-tfassil mill-ġdid tal-politika tagħha dwar l-enerġija u l-klima; |
| --- | --- |

6.

| 7. | huwa konvint li l-Patt Ekoloġiku Ewropew jeħtieġ jiġi msaħħaħ biex jinkiseb l-għan ta’ dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija, jiġu mnaqqsa iktar dipendenzi esterni, tiġi żgurata r-reżiljenza u tiġi mtejba t-tranżizzjoni ġusta, u li derogi eċċezzjonali għal miri maqbula jistgħu jingħataw biss għal perjodu limitat (7); u jemmen li l-iżvilupp ta’ awtonomija strateġika miftuħa għandu jiżgura dipendenzi mnaqqsa fl-enerġija, materja prima kritika u l-ikel; |
| --- | --- |

7.

| 8. | iħeġġeġ lill-UE biex tieħu rwol ta’ tmexxija u jappella lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri tal-UE biex jaġġornaw il-kontribut stabbilit fil-livell nazzjonali (NDC) wara l-Patt Klimatiku ta’ Glasgow; jappella għal distribuzzjoni globali ġusta bbażata fl-ekwità, ir-responsabbiltà storika u l-kapaċità; |
| --- | --- |

8.

| 9. | jilqa’ d-deċiżjonijiet tal-Parlament Ewropew dwar l-ETS (8) u l-bjar tal-karbonju (9), li jirriżultaw f’żieda żgħira fil-mira tat-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-UE li, għalkemm mhux bżżejjed, tikkostitwixxi sejħa biex jiżdiedu l-NDCs tal-UE; |
| --- | --- |

9.

| 10. | jesprimi t-tħassib dwar il-fatt li ħafna mill-pajjiżi ħabbru pjani fuq terminu twil immirati lejn il-kisba tan-newtralità klimatika sal-2050 jew l-2060 li mhumiex appoġġjati bi pjani fuq terminu qasir jew medju proporzjonat, u għalhekk jappella lill-Kummissjoni Ewropea biex tintensifika l-isforzi ta’ diplomazija tal-UE dwar il-promozzjoni tal-adozzjoni tal-oqfsa tal-politika bħall-Patt Ekoloġiku Ewropew mill-komunità internazzjonali, u tkun lesta li tappoġġja dan l-isforz billi taħdem ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili madwar id-dinja kollha, permezz tal-Aġenda 2030 u l-għanijiet tal-iżvilupp sostenibbli bħala kumpass għas-snin deċiżivi li ġejjin; |
| --- | --- |

10.

| 11. | jitlob lill-UE tiżviluppa iktar approċċi settorjali għal miżuri personalizzati jew “ċentri tal-klima” li jistgħu jiġu żviluppati fost il-pajjiżi bl-iktar programmi ta’ azzjoni dwar il-klima ambizzjużi biex tiġi mħeġġa azzjoni iktar mgħaġġla fuq in-naħa ta’ nazzjonijiet oħra – l-implimentazzjoni tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri (CBAM) tista’ tkun għodda għal dan; |
| --- | --- |

11.

| 12. | iqis li hija meħtieġa azzjoni deċiżiva u definita b’mod ċar biex l-Artikolu 6 tal-Ftehim ta’ Pariġi jsir operattiv u titlesta l-ġabra ta’ regoli għall-Ftehim ta’ Pariġi, li tistabbilixxi qafas għall-kooperazzjoni internazzjonali volontarja għall-pajjiżi biex inaqqsu l-emissjonijiet biex jissodisfaw il-wegħdiet tagħhom, filwaqt li jiġu evitati wħud mill-problemi li jikkonċernaw l-għadd doppju jew ir-riskju ta’ krediti foloz għat-tnaqqis tal-emissjonijiet; |
| --- | --- |

12.

Ir-rieżami tal-mudell ekonomiku attwali tagħna biex jiġu indirizzati b’mod effettiv il-mitigazzjoni u l-adattament, u jiġi żgurat aċċess adegwat b’rabta mal-finanzjament għall-klima

| 13. | jenfasizza li biex tiġi aċċellerata t-tranżizzjoni lejn soċjetà newtrali għall-klima, jeħtieġ li nwettqu rieżami tal-mudell ekonomiku attwali tagħna biex jiġi maħsub mill-ġdid il-mod li bih nikkonsmaw u nipproduċu u l-mod li bih nivvalutaw is-suffiċjenza, u jappella lill-UE biex tipproponi viżjoni ġdida ta’ prosperità għall-bnedmin u għall-pjaneta bbażata fuq il-prinċipji ta’ sostenibbiltà ambjentali, id-dritt għal ħajja deċenti u l-protezzjoni tal-valuri soċjali (10); |
| --- | --- |

13.

| 14. | jipproponi qafas ta’ governanza ġdid biex jiġu żviluppati dawn it-tibdiliet trasformattivi u jħeġġeġ lill-gvernijiet u lill-awtoritajiet reġjonali joħolqu Kummissjonijiet ta’ Tranżizzjoni Ġusta biex jippermettu lill-imsieħba soċjali u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, inklużi l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ, jipprovdu rakkomandazzjonijiet u biex jinnegozjaw u jiżviluppaw pjani ta’ tranżizzjoni ġusta nazzjonali u reġjonali (11); iqis li l-inizjattivi eżistenti biex jindirizzaw l-isfidi soċjali tat-trasformazzjoni ekoloġika baqgħu frammentati (12); |
| --- | --- |

14.

| 15. | jemmen li l-bidla rapida lejn ekonomija dekarbonizzata se tinvolvi sfidi kbar għaċ-ċittadini, il-ħaddiema, il-kumpaniji u r-reġjuni, speċjalment dawk li huma iktar dipendenti minn setturi u industriji li jużaw ħafna l-karbonju (13) u li l-NDCs għandhom jinkludu wkoll it-twettiq ta’ mmappjar granulari u analiżi tal-impatti li t-tranżizzjoni se jkollha fuq l-impjieg u l-ħiliet fil-pajjiż, is-sottoreġjuni u s-setturi, inklużi fuq sottokuntratturi u ktajjen tal-valur downstream, akkumpanjati minn pjani fil-livell nazzjonali għall-impjiegi u strateġiji ta’ tranżizzjoni ġusta (14), ibbażati fuq il-prinċipju tal-ILO ta’ tranżizzjoni ġusta; għalhekk, japprova l-proposta mill-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (15) biex tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta, li tipproteġi lill-ħaddiema u lill-impjiegi permezz ta’ finanzjament adatt għat-tranżizzjoni u għal iktar riċerka; |
| --- | --- |

15.

| 16. | jenfasizza li r-responsabbiltà tas-settur privat biex jintlaħaq l-għan tad-dekarbonizzazzjoni se tirrikjedi t-trasformazzjoni rapida tas-sistemi fuq skala mingħajr preċedent, u jirrimarka li s-settur privat għandu rwol kruċjali x’jaqdi fil-proċess; |
| --- | --- |

16.

| 17. | jirrikonoxxi l-isforzi numerużi u varjati li saru minn kumpaniji u imprendituri madwar l-UE biex jiġu żviluppati soluzzjonijiet kummerċjali biex itaffu u jadattaw għall-isfidi relatati mat-tibdil fil-klima, u jemmen li mudelli kummerċjali innovattivi u responsabbli għandhom jitrattaw it-tibdil fil-klima billi jiffukaw fuq miri ta’ sostenibbiltà li jistgħu jitkejlu, inkluż l-użu mnaqqas tal-ilma, tal-enerġija jew tal-kimiċi; |
| --- | --- |

17.

| 18. | huwa mħasseb li t-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra fl-UE ġej b’żieda fl-emissjonijiet barra l-pajjiż biex jiġi ssodisfat il-konsum tal-UE, li jiġġenera effetti kollaterali tal-gassijiet serra (16), u jikkunsidra li l-approċċ tal-inventarju tal-gassijiet serra tal-UE jeħtieġ jintegra l-emmissjonijiet tal-gasijiet serra assoċjati ma’ prodotti importati, li d-diżakkoppjar tal-progress soċjoekonomiku minn impatti domestiċi u importati negattivi fuq il-klima u l-bijodiversità għandu jsir prijorità, u li s-CBAM huwa miżura ta’ appoġġ biex jinkiseb dan il-għan; |
| --- | --- |

18.

| 19. | jinnota li t-telf tal-bijodiversità u t-tibdil fil-klima jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku, kif enfasizzat mill-komunità xjentifika, jappella għal approċċ olistiku għall-azzjoni ambjentali li jindirizza r-rabtiet bejn it-telf tal-bijodiversità u t-tibdil fil-klima, u jipproponi reviżjoni u żieda fid-daqs taż-żoni protetti u l-isforzi biex jiġu protetti r-riżorsi naturali li fadal skont l-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità għall-2030 (17); |
| --- | --- |

19.

| 20. | huwa mħasseb bil-fatt li l-impatt tat-tibdil fil-klima qed jaffettwa b’mod sproporzjonat lill-iktar nies vulnerabbli u li l-komunitajiet li huma l-inqas responsabbli għall-emissjonijiet globali qed jaffaċċjaw l-agħar impatti u mhux dejjem ikollhom ir-riżorsi biex ilaħħqu; |
| --- | --- |

20.

| 21. | jirrimarka li l-azzjoni għall-adattament qed issir iktar u iktar kritika hekk kif avvenimenti abnormali tal-klima jimmultiplikaw, u li huwa essenzjali li jiġu antiċipati aħjar impatti tat-tibdil fil-klima, jisħaq li l-Ftehim ta’ Pariġi jenfasizza l-importanza ta’ proċessi ta’ ppjanar ta’ adattament fuq livell nazzjonali billi jimpenja lill-pajjiżi kollha biex jirrappurtaw il-progress li jsir, u jħeġġeġ li l-inklużività tiġi ssemplifikata biex jiġi evitat it-tisħiħ tal-inugwaljanzi eżistenti; |
| --- | --- |

21.

| 22. | jappella għal żieda fil-kontribuzzjonijiet totali tal-finanzjament tal-klima mill-pajjiżi żviluppati, b’“enfasi ugwali” fuq il-finanzjament tal-mitigazzjoni u l-adattament, peress li, mingħajr finanzi addizzjonali għall-adattament, l-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-adattament se jkunu limitati, partikolarment f’pajjiżi li qed jiżviluppaw; jappella biex jittieħdu iktar passi biex jiġi żgurat li dan il-prinċipju jkun sostnut, peress li l-mitigazzjoni tissalvagwardja lil ġenerazzjonijiet futuri minn aggravazzjoni tal-kriżi klimatika, filwaqt li l-adattament jissalvagwardja lil ġenerazzjonijiet attwali u futuri minn avvenimenti ta’ temp estrem ikkawżati minn tibdil fil-klima diġà eżistenti (18), u jfakkar li l-finanzjament għall-adattament tat-tibdil fil-klima attwalment jammonta għal 25 % biss tal-finanzi tal-klima globali u li l-impenji preċedenti dwar kif il-finanzi tal-adattament se jiżdiedu għal 40 % sal-2025 mhux qed jintlaħqu (19); |
| --- | --- |

22.

| 23. | jilqa’ l-kontribuzzjoni tal-Kummissjoni ta’ EUR 100 miljun għall-Fond ta’ Adattament, filwaqt li jħeġġeġ lill-Istati Membri tal-UE biex jirduppjaw il-finanzi għall-adattament mil-livelli tal-2019 sal-2025, u jappella għal sforzi addizzjonali biex jissodisfaw il-Pjan ta’ Twettiq b’mira ta’ USD 100 biljun; jenfasizza l-fatt li bħalissa m’hemm l-ebda faċilità ta’ finanzjament globali biex jiġi appoġġjat l-irkupru mit-telf u l-ħsara li jsofru minnhom dawn in-nies u jħeġġeġ lill-Istati Membri tal-UE u l-Kummissjoni biex jimpenjaw ruħhom f’“faċilità għat-telf u l-ħsara” biex jissewwew il-konsegwenzi tat-tibdil fil-klima; |
| --- | --- |

23.

| 24. | jemmen li, bħala parti mill-azzjoni għall-ġustizzja klimatika, il-gvernijiet u l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom jiżviluppaw politika ta’ migrazzjoni u ażil Ewropea li tħares ’il quddiem u komprensiva li tipprovdi ħarsien għal persuni li ċċaqalqu minħabba l-klima, billi tibda bir-rikonoxximent formali ta’ refuġjati minħabba l-klima; |
| --- | --- |

24.

L-ispinta għal azzjoni settorjali effettiva biex tinkiseb newtralità klimatika

| 25. | jenfasizza li l-ekonomija ċirkolari u l-bijoekonomija huma faċilitaturi biex tiġi żviluppata viżjoni ġdida ta’ prosperità għan-nies, u jeħtieġ li jiġu aċċellerati iktar (20), filwaqt li jirrimarka li l-istrateġiji tal-ekonomija ċirkolari implimentati fis-setturi u n-nazzjonijiet għandhom il-potenzjal li jnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra globali b’39 % (21), jesprimi t-tħassib li l-UE hija biss madwar 12 % ċirkolari minkejja l-proċess ta’ aġġornament leġiżlattiv kbir imniedi fl-2015 permezz tal-ewwel Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar l-ekonomija ċirkolari u jemmen li iktar progress jista’ jinkiseb biss permezz tal-involviment tal-komponenti kollha tas-soċjetà ċivili, notevolment biex jingħelbu l-ostakli politiċi, kulturali, infrastrutturali, relatati mal-gvern u finanzjarji li fadal (22); |
| --- | --- |

25.

| 26. | jappella għal strateġiji ta’ tranżizzjoni għat-twaqqif ta’ sistemi tal-ikel sostenibbli sabiex jiġu integrati kif suppost fl-NDCs u jirrikonoxxi li, filwaqt li ħafna pajjiżi jsemmu l-potenzjal tal-mitigazzjoni u l-adattament tal-agrikoltura fl-NDCs tagħhom, huma ftit dawk li jistabbilixxu miri fir-rigward ta’ stadji oħra tas-sistema tal-ikel (23), u jħallu opportunitajiet mhux sfruttati (24); u jtenni r-rakkomandazzjonijiet tiegħu biex jiġu adottati politiki tal-ikel komprensivi, bħall-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt, inklużi miżuri dwar il-klima, u biex jiġi żgurat involviment strutturat ta’ partijiet interessati fil-katina tal-provvista tal-ikel (25) u fil-livelli kollha tal-governanza, b’mod partikolari t-tqegħid tal-produtturi fil-qalba tal-istrateġiji agrikoli u l-involviment tagħhom fit-tfassil tal-politika; |
| --- | --- |

26.

| 27. | jinsab imħasseb dwar is-sitwazzjoni tal-Afrika, li kkontribwiet inqas minn 4 % tal-emissjonijiet globali iżda tispikka b’mod sproporzjonat bħala wieħed mir-reġjuni l-iktar vulnerabbli fid-dinja u, minħabba li l-COP27 ser isseħħ fl-Afrika, jagħmel talba ċara lill-UE biex tagħti prijorità lir-riżorsi finanzjarji, tekniċi u ta’ bini tal-kapaċità għall-Afrika biex tappoġġja l-impenn tal-kontinent fil-COP21 ta’ Pariġi, u biex tqis il-fatt li l-biċċa l-kbira tal-Kontributi Stabbiliti fil-Livell Nazzjonali (NDCs) tal-Afrika fihom miri ta’ mitigazzjoni u adattament li huma kundizzjonali fuq l-għoti ta’ appoġġ internazzjonali adegwat, li jqajjem dubji dwar il-protezzjoni ta’ ekosistemi ta’ konservazzjoni ta’ valur għoli bħall-foresti jew is-savannahs, u l-estrazzjoni tal-fjuwils fossili; |
| --- | --- |

27.

| 28. | jappella għal waqfa immedjata għas-sussidji fuq il-fjuwils fossili, jilqa’ l-komunikazzjoni dwar REPowerEU, għaliex tippreżenta soluzzjonijiet konformi mal-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku u tal-Unjoni tal-Enerġija Ewropea (26) (27), u jemmen li l-gvernijiet jeħtieġ li jipprovdu qafas għall-investiment f’teknoloġiji rivoluzzjonarji f’oqsma bħall-effiċjenza fl-enerġija u l-produzzjoni ta’ enerġija rinnovabbli, permezz ta’ appoġġ għar-riċerka, l-innovazzjoni u l-iżvilupp, u dik ir-regolamentazzjoni għandha tiġi ddisinjata biex tippermetti u tagħti s-setgħa lill-iżvilupp u l-adozzjoni mis-suq ta’ teknoloġiji ġodda, inklużi miżuri orjentati lejn id-domanda biex jinħolqu swieq ewlenin u jingħataw inċentivi għall-konsum ta’ prodotti b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju (28); |
| --- | --- |

28.

| 29. | jilqa’ soluzzjonijiet diġitali li jippermettu l-protezzjoni ambjentali u t-trasformazzjoni tas-sostenibbiltà fit-trasport, fis-sistemi tal-enerġija, fil-bini, fl-agrikoltura u setturi oħrajn iżda jinnota wkoll li d-diġitalizzazzjoni ġenerali s’issa ma kkontribwietx għal tnaqqis fid-domanda tal-enerġija u l-emissjonijiet tal-karbonju, u għalhekk jenfasizza l-bżonn ta’ politiki ta’ appoġġ biex jiġu mmitigati r-rikorrenza u l-effetti ta’ induzzjoni (29); |
| --- | --- |

29.

| 30. | jenfasizza li t-tibdil fil-klima għandu wkoll riperkussjonijiet serji għall-kumpaniji, b’mod partikolari l-SMEs, bħall-interruzzjoni ta’ ktajjen tal-provvista u ħsara lis-siti tal-produzzjoni minħabba l-fenomenu ta’ temp estrem, u kultant jisfurzawhom jagħmlu tibdil li jiswa ħafna flus lill-mudelli ta’ negozju u operazzjoni tagħhom, kif ukoll investimenti biex ilaħħqu mar-rekwiżiti regolatorji jew rekwiżiti oħrajn; huwa tal-fehma li dawk li jkunu fost l-ewwel li jadottaw mudelli ta’ negozju sostenibbli għandhom jiġu appoġġjati biex jiġi żgurat li l-innovazzjoni tagħhom ma twassalx għal żvantaġġ kompetittiv; |
| --- | --- |

30.

| 31. | jenfasizza li l-appoġġ għas-settur privat irid jirrispetta l-prinċipji ta’ aċċess ekwu għall-għodod ta’ finanzjament għall SMEs u għandu jkun ibbażat biss fuq l-għanijiet tal-klima (30), u li se jkun meħtieġ xogħol estensiv fost il-ktajjen tal-valur u kollaborazzjoni transettorjali; |
| --- | --- |

31.

| 32. | jikkunsidra li l-armonizzazzjoni u l-istandardizzazzjoni huma punti prinċipali biex tinkiseb skalabbiltà ta’ soluzzjonijiet madwar l-industrija kollha permezz ta’ teknoloġija, titjib ta’ ħiliet u regolamentazzjoni li għandhom jiġu appoġġjati mill-gvernijiet tal-UE fil-livell internazzjonali, u li se tkun ta’ importanza ewlenija għall-SMEs b’mod partikolari biex jagħlu mod li l-istrumenti ta’ akkumpanjament u ta’ tisħiħ tal-kapaċitajiet jissodisfaw rekwiżiti ġodda u jiżdied l-aċċess għas-suq fl-UE; |
| --- | --- |

32.

It-tisħiħ tas-soċjetà ċivili biex tiġi aċċellerata l-azzjoni klimatika u appell għal qafas ta’ governanza ġdid

| 33. | jenfasizza li l-iskala ta’ azzjoni meħtieġa teħtieġ politiki integrati u fuq diversi livelli u soluzzjonijiet transettorjali b’involviment ġenwin tas-soċjetà ċivili, u għalhekk jipproponi qafas ta’ governanza ġdid biex jiġu żviluppati dawn il-bidliet trasformattivi; |
| --- | --- |

33.

| 34. | jikkunsidra li, fuq livell tal-post tax-xogħol, dan il-qafas ta’ governanza ġdid għandu jiggarantixxi d-djalogu soċjali billi jiġu żgurati d-drittijiet u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema u t-tisħiħ ta’ ftehimiet kollettivi; |
| --- | --- |

34.

| 35. | jikkunsidra li għandu jissaħħaħ ukoll djalogu usa’, bis-saħħa tal-kontribut tar-reġjuni, atturi rurali u bliet, imsieħba soċjali, kooperattivi u soċjetà ċivili, biex tiġi żgurata ġustizzja soċjali u kredibbiltà, u biex tingħata tifsira speċifika għall-impenn li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura (31). Pereżempju, l-iffaċilitar ta’ approċċi tal-prosumatur jista’ jgħaġġel it-tranżizzjoni għal sistema tal-enerġija iktar nadifa, joħloq mudelli ekonomiċi ġodda, u jgħin biex jiġu protetti l-iktar gruppi vulnerabbli fis-soċjetajiet tagħna, milli jkunu, pereżempju, maqtugħin mis-sħana, id-dawl u t-teknoloġija informatika; |
| --- | --- |

35.

| 36. | huwa konvint bis-sħiħ li l-inizjattivi minn isfel għal fuq u fil-livell taċ-ċittadini jeħtieġ li jkunu verament appoġġjati u mħeġġa biex jaċċelleraw il-mitigazzjoni u l-adattament tat-tibdil fil-klima u tissaħħaħ ir-reżiljenza soċjali, b’hekk jinħoloq il-potenzjal ta’ kultura ta’ kooperazzjoni u soluzzjonijiet minn isfel għal fuq; u jemmen li hemm ħtieġa ugwali u essenzjali biex isir iktar investiment fl-innovazzjoni soċjali biex jiġu integrati l-bidliet kulturali u tas-soċjetà meħtieġa biex il-protezzjoni tal-klima tiġi integrata fil-ħajja ta’ kuljum tan-negozji, l-awtoritajiet pubbliċi u l-unitajiet domestiċi; |
| --- | --- |

36.

| 37. | jemmen li l-ġeneru m’għandux jiġi indirizzat bħala kwistjoni separata u iżolata iżda għandu jitqies bħala fundamentali biex jiġu evitati miżuri u politiki li ma jqisux il-kwistjonijiet tal-ġeneru. It-tibdil fil-klima m’għandux l-istess impatt fuq it-taqsimiet kollha tal-popolazzjoni, u l-politiki dwar it-tibdil fil-klima, jekk ma jkunux iddisinjati sew, jipperpetwaw dawn l-inġustizzji u l-iżbilanċi. Pereżempju, il-parteċipazzjoni inugwali tan-nisa fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet u s-swieq tax-xogħol iżżid l-inugwaljanzi u sikwit tipprevjeni lin-nisa milli jikkontribwixxu bis-sħiħ fl-ippjanar, fit-tfassil tal-politiki u fl-implimentazzjoni relatati mal-klima (32); |
| --- | --- |

37.

| 38. | huwa konvint li l-involviment taż-żgħażagħ iktar b’saħħtu fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet, mill-abbozzar ta’ proposti u inizjattivi leġiżlattivi sal-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u s-segwitu, se jqis bl-aħjar mod id-dimensjoni interġenerazzjonali ta’ dawn il-bidliet (33). Huwa għalhekk li sa mill-2021, il-KESE beda jinkludi delegat żagħżugħ fid-delegazzjoni tal-UE uffiċjali għal-laqgħat tal-COP tal-UNFCCC, u huwa impenjat li jamplifika l-ilħna taż-żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fi ħdan ix-xogħol tal-Kumitat; il-KESE jirrakkomanda ħafna li partijiet u partijiet interessati oħra jadottaw approċċ simili; |
| --- | --- |

38.

| 39. | jirrikonoxxi r-rwol tan-nies indiġeni fuq quddiem nett tat-tibdil fil-klima – in-nies indiġeni jamministraw ’il fuq minn 80 % tal-bijodiversità li fadal tal-pjaneta (34); jilqa’ l-involviment dejjem jikber ta’ nies indiġeni fil-politika tal-klima u jħeġġeġ lill-partijiet biex jinvolvuhom b’mod attiv fl-implimentazzjoni tal-azzjoni klimatika; |
| --- | --- |

39.

| 40. | il-KESE jimpenja ruħu li jwettaq azzjonijiet biex jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet ta’ politika msemmija hawn fuq. |
| --- | --- |

40.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 429, 11.12.2020, p. 44.

1

(2)  https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/

2

(3)  https://climateactiontracker.org/global/temperatures/

3

(4)  Il-Ftehim ta’ Pariġi (mhux disponibbli bil-Malti).

4

(5)  Abbażi ta’: “Economic losses from weather and climate-related extremes in Europe reached around half a trillion euros over past 40 years” – European Environment Agency (“It-telf ekonomiku minn estremitajiet b’rabta mat-temp u mal-klima fl-Ewropa laħaq madwar nofs triljun euro matul dawn l-aħħar 40 sena” – Aġenzija Ewropea għall-Ambjent – mhux disponibbli bil-Malti); “New report: World counts the cost of a year of climate breakdown” – UK charity fighting global poverty – Christian Aid – Media Centre (“Rapport ġdid: Id-dinja tagħmel il-kont ta’ sena disturbi klimatiċi” – Christian Aid – Media Centre – mhux disponibbli bil-Malti); “The Costs of Extreme Weather Events Caused by Climate Change” – CMCC (“L-ispejjeż tal-Avvenimenti Meteoroloġiċi Estremi kkawżati mit-Tibdil fil-Klima” – CMCC – mhux disponibbli bil-Malti); “Billion-Dollar Weather and Climate Disasters” – National Centers for Environmental Information (NCEI) (noaa.gov) (“Diżastri tat-Temp u tal-Klima ta’ Biljuni ta’ Dollari – National Centers for Environmental Information – mhux disponibbli bil-Malti).

5

(6)  Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change – IPCC (It-Tibdil fil-Klima 2022: Il-Mitigazzjoni tat-Tibdil fil-klima – IPCC – mhux disponibbli bil-Malti).

6

(7)  Riżoluzzjoni tal-KESE dwar “Il-gwerra fl-Ukrajna u l-impatt ekonomiku, soċjali u ambjentali tagħha” (ĠU C 290, 29.7.2022, p. 1).

7

(8)  Tibdil fil-klima: Il-Parlament jinsisti għal azzjoni tal-UE aktar rapida u għall-indipendenza enerġetika.

8

(9)  Fit for 55: Parliament agrees to higher EU carbon sink ambitions by 2030 (“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Il-Parlament jaqbel ma’ ambizzjonijiet ogħla tal-bjar tal-karbonju tal-UE sal-2030 – mhux disponibbli fil-Malti).

9

(10)  Opinjoni tal-KESE dwar L-ekonomija sostenibbli li neħtieġu (ĠU C 106, 31.3.2020, p. 1).

10

L-ekonomija sostenibbli li neħtieġu

(11)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

11

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(12)  Opinjoni tal-KESE dwar Djalogu soċjali fi ħdan it-tranżizzjoni ekoloġika (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 95).

12

Djalogu soċjali fi ħdan it-tranżizzjoni ekoloġika

(13)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

13

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(14)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

14

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(15)  Conference on the Future of Europe – Recommendations adopted by the European Citizens' Panel (Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa – Rakkomandazzjonijiet adottati mill-Panel taċ-Ċittadini Ewropej – mhux disponibbli bil-Malti).

15

(16)  2021 Europe Sustainable Development Report – SDSN Europe (Rapport dwar l-Iżvilupp Sostenibbli fl-Ewropa 2021) – SDSN Europe.

16

(17)  Opinjoni tal-KESE (NAT/841) li għadha għaddejja dwar Il-miri għar-restawr tan-natura skont l-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità.

17

Il-miri għar-restawr tan-natura skont l-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità

(18)  Opinjoni tal-KESE dwar L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima (ĠU C 374, 16.9.2021, p. 84).

18

L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima

(19)  António Guterres: “50 % of All Climate Finance Needed for Adaptation” – UNFCCC (António Guterres: “50 % tal-Finanzjament Kollu għall-Klima huwa Meħtieġ għall-Adattament” – UNFCCC – mhux disponibbli bil-Malti).

19

(20)  Opinjoni tal-KESE dwar L-iżvilupp ta’ sinerġiji fi pjani direzzjonali differenti għal ekonomija ċirkolari (ĠU C 14, 15.1.2020, p. 29).

20

L-iżvilupp ta’ sinerġiji fi pjani direzzjonali differenti għal ekonomija ċirkolari

(21)  Circularity Gap Report 2021 “Climate Change Mitigation through the Circular Economy” (Rapport dwar id-Diskrepanza fiċ-Ċirkolarità 2021 – “Mitigazzjoni tat-Tibdil fil-Klima permezz tal-Ekonomija Ċirkolari” – mhux disponibbli bil-Malti).

21

(22)  Opinjoni tal-KESE dwar L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima (ĠU C 374, 16.9.2021, p. 84).

22

L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima

(23)  Enhancing NDCs For Food Systems – recommendations for decision-makers – NDC Action Project (unep.org) (It-tisħiħ tal-NDCs għas-Sistemi tal-Ikel – rakkomandazzjonijiet għal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet – Proġett ta’ Azzjoni tal-NDC – mhux disponibbli bil-Malti).

23

(24)  Opinjoni tal-KESE dwar Is-sigurtà alimentari u sistemi tal-ikel sostenibbli (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 72).

24

Is-sigurtà alimentari u sistemi tal-ikel sostenibbli

(25)  Opinjoni tal-KESE dwar Mill-għalqa sal-platt: strateġija sostenibbli dwar l-ikel (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 268).

25

Mill-għalqa sal-platt: strateġija sostenibbli dwar l-ikel

(26)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-ġustizzja klimatika, ĠU C 81, 2.3.2018, p. 22 u dwar L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima (ĠU C 374, 16.9.2021, p. 84).

26

Il-ġustizzja klimatika

L-Istrateġija l-ġdida tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima

(27)  Opinjoni tal-KESE dwar REPowerEU: Azzjoni Ewropea Konġunta għal enerġija aktar affordabbli, sikura u sostenibbli (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 123).

27

REPowerEU: Azzjoni Ewropea Konġunta għal enerġija aktar affordabbli, sikura u sostenibbli

(28)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

28

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(29)  Opinjoni tal-KESE dwar “Id-Diġitalizzazzjoni u s-Sostenibbiltà – status quo u l-ħtieġa għal azzjoni mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili” (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 187).

29

“Id-Diġitalizzazzjoni u s-Sostenibbiltà – status quo u l-ħtieġa għal azzjoni mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili”

(30)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

30

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(31)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

31

“Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika

(32)  2020 Pocket Guide to Gender Equality under the UNFCCC – WEDO (Gwida ta’ Referenza għall-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri taħt il-UNFCCC – WEDO – mhux disponibbli bil-Malti).

32

(33)  Opinjoni tal-KESE dwar Lejn involviment strutturat min-naħa taż-żgħażagħ dwar il-klima u s-sostenibbiltà (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 44).

33

Lejn involviment strutturat min-naħa taż-żgħażagħ dwar il-klima u s-sostenibbiltà

(34)  “Indigenous peoples defend Earth's biodiversity – but they're in danger” (“Il-popli indiġeni jiddefendu l-bijodiversità tad-dinja – iżda jinsabu fil-periklu” – mhux disponibbli bil-Malti).

34

---

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/8 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/8

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Is-sovranità diġitali: pilastru kruċjali għad-diġitalizzazzjoni u t-tkabbir tal-UE”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/02)

| Relatur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Relatur:

Philip VON BROCKDORFF

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 7.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10./2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 185/0/3 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fis-sezzjoni

7.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10./2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

185/0/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Minkejja progress sinifikanti biex tissaħħaħ is-sovranità diġitali tal-UE, għad hemm dipendenza qawwija minn kumpaniji tat-teknoloġija mhux ibbażati fl-UE. Dan qed jillimita t-tmexxija u l-awtonomija strateġika tal-UE fid-dinja diġitali, kif ukoll jillimata l-potenzjal tat-tkabbir ekonomiku tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | F’ambjent online li għadu ddominat minn kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE, tqum il-mistoqsija dwar x’livell ta’ kontroll għandu jkollhom iċ-ċittadini, in-negozji u l-gvernijiet tal-UE fuq id-data diġitali tagħhom. Dan jista’ ma jidhirx li huwa prijorità fil-kriżi attwali, iżda ma tistax tiġi sottovalutata l-ħtieġa li jiġi indirizzat l-iżbilanċ tas-sovranità diġitali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Fuq dan l-isfond, il-KESE huwa tal-fehma li l-UE trid tnaqqas id-dipendenza tagħha minn ġganti tat-teknoloġija mhux tal-UE billi tirdoppja l-isforzi tagħha biex tiżviluppa ekonomija diġitali sigura, inklużiva u bbażata fuq il-valuri li kapaċi tikkompeti ma’ ġganti tat-teknoloġija mhux tal-UE u tagħmel enfasi fuq il-konnettività affidabbli, is-sigurtà tad-data u l-intelliġenza artifiċjali (IA). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Għalhekk, il-KESE jitlob li l-investiment fis-settur diġitali jiġi orjentat b’mod sinifikanti lejn l-awtonomija strateġika miftuħa fl-ekonomija diġitali. Dan għandu jinkludi investiment fil-kapaċitajiet, fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali, fl-infrastruttura u fit-teknoloġiji diġitali. Il-KESE jappella wkoll għal kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fit-trasformazzjoni diġitali fejn id-drittijiet tal-ħaddiema jkunu protetti u fejn negozji ta’ kull daqs jistgħu jikkoeżistu u jirnexxu mingħajr regolamentazzjoni żejda. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jinnota li innovazzjonijiet bħall-cloud computing u l-IA saru assi strateġiċi importanti fl-UE, u jikkontribwixxu b’mod pożittiv għat-tkabbir potenzjali tal-ekonomija tal-UE. Madankollu, l-UE qed taqa’ lura fit-tellieqa globali biex jiġu żviluppati teknoloġiji ġodda fid-dinja diġitali, u għal xi teknoloġiji l-investiment privat tal-UE għadu lura meta mqabbel ma’ investiment simili fl-Istati Uniti u ċ-Ċina. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jitlob li jsiru sforzi mġedda sabiex jiġu stabbiliti sħubijiet pubbliċi-privati fit-teknoloġiji diġitali u li tiġi appoġġjata r-riċerka tal-UE fuq skala kbira fil-qasam tat-teknoloġiji ġodda bl-għan speċifiku li jinżamm il-pass mal-kapaċitajiet ta’ riċerka tal-Istati Uniti u taċ-Ċina. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jargumenta li l-iżbilanċi eżistenti fis-sovranità diġitali huma parzjalment dovuti għal ostakli nazzjonali li jkomplu jimpedixxu l-kisba ta’ Suq Uniku ġenwin. Fis-sitwazzjoni attwali, is-Suq Uniku huwa essenzjalment kompost minn diversi swieq nazzjonali iżgħar, mingħajr l-iskala meħtieġa għal kwalunkwe kumpanija unika bbażata fl-UE biex tikkompeti mal-ġganti diġitali ta’ din id-dinja. Barra minn hekk, hemm livelli differenti ta’ żvilupp, infrastrutturi u kapaċitajiet diġitali madwar l-UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni timxi ’l quddiem bil-qafas regolatorju diġitali tagħha mmirat lejn il-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE mill-eċċessi tad-dinja diġitali filwaqt li fl-istess ħin jipprovdi qafas għal ambjent aktar iċċentrat fuq il-bniedem u etiku. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Daqstant importanti huwa li l-pjattaformi, l-ekosistemi u l-attivitajiet online jsiru aktar miftuħa, ġusti u prevedibbli b’regoli li jkopru t-trasparenza u n-newtralità tal-algoritmi, u li jiġu kkunsidrati l-kondiviżjoni tad-data u l-interoperabbiltà. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jappoġġja t-talbiet biex l-UE tiżviluppa infrastruttura tal-cloud u tad-data biex tibni s-sovranità diġitali tagħha u tindirizza l-iżbilanċ enormi minħabba li s-suq tal-cloud u tal-ħżin tad-data huwa kważi totalment iddominat minn kumpaniji mhux tal-UE. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jirrikonoxxi wkoll il-potenzjal li l-UE tkun fuq quddiem nett fid-dinja fil-ġbir u l-ipproċessar tad-data, li huwa s-sinsla tal-ekonomija diġitali. Qafas tad-data tal-UE għall-ġbir u l-kondiviżjoni tad-data għandu potenzjal enormi f’setturi strateġiċi bħas-saħħa, is-suq tax-xogħol u t-trasport. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jitlob li l-politiki tal-kompetizzjoni u tal-protezzjoni tal-konsumatur fis-Suq Uniku jiġu aġġornati. Dan l-aġġornament għandu jiffoka wkoll fuq prattiki distorsivi ta’ kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE kif ukoll fuq l-influwenza dejjem tikber tal-kumpaniji diġitali Ċiniżi fl-UE. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-iżviluppi regolatorji bħall-Att dwar is-Swieq Diġitali u l-Att Ewropew dwar iċ-Ċipep propost. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jirrikonoxxi r-rwol ewlieni li jaqdu l-intrapriżi ż-żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) fit-tfassil tas-sovranità diġitali tal-UE, speċjalment permezz tal-interazzjonijiet tagħhom ma’ kumpaniji teknoloġiċi kbar tal-UE. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza l-importanza tal-edukazzjoni fil-livelli kollha (vokazzjonali jew akkademiku) fl-iżvilupp tas-sovranità diġitali tal-UE. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Sfond

| 2.1. | Is-sovranità diġitali tista’ tiġi deskritta b’mod tentattiv bħala l-awtonomija li permezz tagħha l-gvernijiet u n-negozji jimmaniġġjaw u jistabbilixxu d-data, il-hardware u s-software tagħhom stess. Għal żmien twil wisq, ġie espress tħassib dwar id-dipendenza qawwija minn għadd żgħir ta’ kumpaniji kbar tat-teknoloġija li joperaw barra mill-UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-evidenza tad-dipendenza qawwija tal-UE minn kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE hija li madwar 92 % tad-data kollha fid-dinja tal-Punent tinħażen fuq servers li huma proprjetà tal-Istati Uniti. Dan jinkludi data online, data miksuba mill-midja soċjali u data amministrata mill-gvernijiet nazzjonali (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Mhuwiex sorprendenti li din is-sitwazzjoni wasslet għal tħassib dejjem akbar li n-negozji tal-UE u l-gvernijiet nazzjonali jista’ ma jkollhomx kontroll sħiħ tad-data u jibqgħu jiddependu ħafna minn kumpaniji teknoloġiċi kbar mhux tal-UE, u dan jagħmilha diffiċli għall-kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-UE li jikkompetu mal-kontropartijiet tagħhom fl-Istati Uniti. Tħassib ieħor huwa li l-UE qed titlef bil-mod iżda biċ-ċert il-kapaċità tagħha li tinforza leġiżlazzjoni b’mod effettiv fl-ambjent diġitali. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ta’ tħassib huwa l-fatt li din id-dipendenza qawwija minn kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-Istati Uniti qed tillimita t-tmexxija u l-awtonomija strateġika tal-UE fid-dinja diġitali, kif ukoll tillimata l-potenzjal tat-tkabbir ekonomiku tal-UE. L-influwenza ekonomika ta’ kumpaniji tat-teknoloġija bbażati mhux fl-UE ma tistax tiġi sottovalutata. L-istess jista’ jingħad għall-influwenza tagħhom fuq iċ-ċittadini tal-UE u x-xejriet tal-konsum tagħhom, iżda wkoll dwar kif isawru l-mod kif jinteraġixxu ma’ ċittadini oħra fl-UE u barra minnha. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Illum, kumpaniji kbar tat-teknoloġija mhux tal-UE jafu aktar dwarna milli forsi l-eqreb membri tal-familja u ħbieb tagħna, u n-nuqqas ta’ privatezza huwa ta’ tħassib. Fil-fatt, ma nikkontrollawx id-data tagħna stess online: il-kumpaniji l-kbar tat-teknoloġija jagħmlu dan, u l-web għadu fil-biċċa l-kbira mhux regolat. Sforzi bħar-Regolament Ġenerali tal-UE dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) (2) ippruvaw jiddefinixxu regoli ġodda f’dan il-qasam. Il-problema hija li l-kumpaniji tat-teknoloġija jimxu b’rata iżjed mgħaġġla mill-UE fl-indirizzar ta’ din il-problema. Kumpaniji kbar tat-teknoloġija spiss joperaw fi spazji fejn ikollhom vantaġġ sinifikanti ta’ informazzjoni fuq ir-regolaturi u b’mod ġenerali jibqgħu liberi li jittraċċaw il-movimenti online miċ-ċittadini, jiġbru informazzjoni fil-proċess, u jisfruttaw dak l-għarfien għall-profitt. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Fuq dan l-isfond, il-President tal-Kummissjoni kienet identifikat il-politika diġitali bħala waħda mill-prijoritajiet ewlenin għall-mandat tagħha 2019-2024, u wiegħdet is-sovranità teknoloġika. Madankollu, għadna ’l bogħod milli niksbu dan, u l-Kummissjoni nnifisha esprimiet tħassib dwar kumpaniji kbar tat-teknoloġija mhux tal-UE li qed jiksru r-regoli u l-valuri ewlenin tal-UE. F’dawn l-aħħar snin, l-ekonomija tal-Internet ikkonsolidat madwar dawn il-ġganti tat-teknoloġija, li jużaw il-cookies biex jikkontrollaw id-data u jżommu s-saħħa oligopolistika fis-suq. Min-naħa tiegħu, il-Parlament Ewropew esprima tħassib dwar it-theddid għas-sigurtà marbut mal-preżenza teknoloġika Ċiniża li qed tikber fl-UE u, b’mod partikolari, appella għal azzjoni fil-livell tal-UE biex titnaqqas l-influwenza dejjem akbar taċ-Ċina fl-infrastruttura tal-5G. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | B’mod inkwetanti, setturi sħaħ tal-ekonomija tal-UE għadhom dipendenti ħafna minn pjattaformi online kbar u mhux ibbażati fl-UE. Dan iċaħħad lill-Istati Membri mis-sovranità diġitali tagħhom f’oqsma ewlenin bħad-drittijiet tal-awtur, il-protezzjoni tad-data, u t-tassazzjoni. Dan it-tħassib ġie estiż ukoll għal oqsma oħra bħall-kummerċ elettroniku u d-diżinformazzjoni online. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | F’ambjent online li huwa ddominat minn kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE, tqum il-mistoqsija dwar jekk iċ-ċittadini tal-UE jistgħux jirkupraw il-kontroll tad-data diġitali tagħhom u jekk l-UE tistax tindirizza l-iżbilanċ tas-sovranità diġitali b’mod effettiv u f’perjodu ta’ żmien raġonevoli. Osservazzjonijiet dwar dawn il-kwistjonijiet jinsabu fit-taqsimiet 3 u 4. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | L-ewwel nett, l-UE trid tnaqqas id-dipendenza tagħha minn ġganti tat-teknoloġija mhux tal-UE billi tirdoppja l-isforzi tagħha biex tiżviluppa ekonomija diġitali sigura, inklużiva u bbażata fuq il-valuri li kapaċi tikkompeti ma’ ġganti tat-teknoloġija mhux tal-UE u tagħmel enfasi fuq il-konnettività affidabbli, is-sigurtà tad-data u l-intelliġenza artifiċjali (IA). Il-KESE jqis l-aspett ibbażat fuq il-valuri ta’ importanza partikolari u jenfasizza d-dimensjoni soċjali u etika kif ukoll id-drittijiet tal-ħaddiema f’ekonomija diġitali. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-Kummissjoni wieġbet għall-iżviluppi fl-ekonomija diġitali billi abbozzat Kumpass Diġitali għad-deċennju diġitali tal-UE fl-2021 li ffoka fuq l-infrastrutturi, il-gvern, in-negozji u l-ħiliet. Dan il-kumpass stabbilixxa miri fil-livell tal-UE u f’dak nazzjonali, ippropona qafas ta’ governanza konġunta robust biex jimmonitorja l-progress u jindirizza l-insuffiċjenzi u ppropona wkoll proġetti multinazzjonali li jikkombinaw investimenti mill-UE, mill-Istati Membri u mis-settur privat. Dan ġie ssupplimentat mill-Att dwar is-Swieq Diġitali, qafas leġiżlattiv li għandu l-għan li jipprovdi livell ogħla ta’ kompetizzjoni fis-Swieq Diġitali Ewropej billi jipprevjeni lill-kumpaniji l-kbar milli jabbużaw mis-setgħa tagħhom fis-suq u billi jippermetti lil atturi ġodda jidħlu fis-suq. Aktar reċentement, l-Att Ewropew dwar iċ-Ċipep propost għandu l-għan li jżid il-produzzjoni tal-mikroċipep madwar l-UE b’reazzjoni għad-domanda li qed tiżdied u sabiex titnaqqas id-dipendenza minn fornituri minn barra l-Ewropa. Dan imur kontra d-dominanza taċ-Ċina speċjalment fil-produzzjoni ta’ ċipep semikondutturi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Hekk kif l-ekonomija tal-UE tirpilja wara l-pandemija, u fid-dawl taż-żieda fil-prezzijiet, il-KESE jappella għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-Kumpass Diġitali u li l-gvernijiet tal-UE jipprovdu inċentivi għan-negozji biex jinvestu aktar fil-kapaċitajiet diġitali u fir-riżorsi umani. Dan l-investiment jgħin biex tingħata spinta lill-awtonomija strateġika fit-trasformazzjoni diġitali tal-ekonomija tal-UE. L-investiment mill-gvernijiet tal-UE fit-titjib tal-kapaċitajiet, l-infrastruttura u t-teknoloġiji diġitali huwa wkoll meqjus vitali. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jinnota li innovazzjonijiet bħall-cloud computing u l-IA saru assi strateġiċi importanti fl-UE, u jikkontribwixxu b’mod pożittiv għat-tkabbir potenzjali tal-ekonomija tal-UE. Madankollu, l-UE għadha qed taqa’ lura fit-tellieqa globali biex jiġu żviluppati teknoloġiji ġodda fid-dinja diġitali. Fil-qasam tal-IA, pereżempju, l-investiment privat tal-UE għadu lura meta mqabbel ma’ investiment simili fl-Istati Uniti u fiċ-Ċina. L-istess japplika fil-każ tal-ġbir tad-data u tat-teknoloġiji tal-aċċess għad-data u tal-computing kwantistiku, u l-investiment tal-UE fit-teknoloġiji blockchain u fl-Internet tal-Oġġetti wkoll qed jaqa’ lura meta mqabbel ma’ investiment simili fl-Istati Uniti u fiċ-Ċina. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jinnota wkoll id-diversi strumenti finanzjarji fis-seħħ biex jitnaqqas id-distakk mal-investiment tal-Istati Uniti u taċ-Ċina fit-teknoloġiji diġitali. Dawn l-istrumenti jistgħu ċertament jappoġġjaw ir-riċerka u l-innovazzjoni fit-teknoloġiji diġitali iżda, kif indikat fil-punt 3.3, huwa meħtieġ aktar investiment, u l-KESE jitlob li jsiru sforzi mġedda għall-istabbiliment ta’ sħubijiet pubbliċi-privati fit-teknoloġiji diġitali u li tiġi appoġġjata riċerka tal-UE fuq skala kbira fil-qasam tat-teknoloġiji ġodda bl-għan speċifiku li jinżamm il-pass mal-kapaċitajiet ta’ riċerka tal-Istati Uniti u taċ-Ċina. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jemmen li s-sovranità diġitali mhijiex sempliċement kwistjoni li l-UE terġa’ tlaħħaq mal-oħrajn jew li tkun fuq quddiem tal-kurva diġitali. Lanqas ma hija kwistjoni ta’ jekk is-sovranità diġitali hijiex dwar in-natura protezzjonista tal-UE. Hija dwar il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni għall-kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-UE bil-ħsieb, kif indikat fit-titolu ta’ din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja, li jissaħħaħ il-potenzjal tat-tkabbir ekonomiku tal-UE u b’hekk ikun ta’ benefiċċju għas-soċjetà tal-UE b’mod ġenerali. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Hemm raġunijiet validi għaliex il-kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-UE jista’ jkollhom bżonn jiġu ttrattati b’mod aktar favorevoli minn kumpaniji bbażati mhux fl-UE jekk iridu jkunu fuq quddiem nett fil-qasam diġitali fid-dinja. Madankollu, il-KESE jargumenta li l-iżbilanċi eżistenti fis-sovranità diġitali huma parzjalment dovuti għal ostakli nazzjonali li jkomplu jimpedixxu l-kisba ta’ Suq Uniku ġenwin. Fis-sitwazzjoni attwali, is-Suq Uniku huwa essenzjalment kompost minn diversi swieq nazzjonali iżgħar, mingħajr l-iskala meħtieġa għal kwalunkwe kumpanija unika bbażata fl-UE biex tikkompeti mal-Microsofts ta’ din id-dinja. Hemm ukoll livelli differenti ta’ żvilupp u infrastrutturi madwar l-UE. Għalhekk, mhuwiex sorprendenti li s-suq diġitali għadu ddominat minn kumpaniji mhux tal-UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jemmen ukoll li l-indirizzar tas-sovranità diġitali se jgħin biex jiġi indirizzat it-tħassib dwar il-privatezza u d-data personali, it-tassazzjoni, id-data u l-akkwist pubbliku mill-gvern. Dan mhux se jseħħ mil-lum għal għada minkejja qafas regolatorju aktar robust. It-tassazzjoni, b’mod partikolari, ħarġet bħala qasam ta’ kontroversja minħabba li l-kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-Istati Uniti jistgħu jiksbu dħul permezz ta’ interazzjonijiet mal-klijenti fl-UE, u dan iqajjem il-kwistjoni tal-preżenza fiżika, li normalment tiskatta t-taxxabbiltà. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Fl-aħħar nett, il-KESE, f’Opinjoni preċedenti (3), kien diġà enfasizza l-importanza tas-sovranità diġitali bħala pilastru ewlieni tal-iżvilupp ekonomiku, soċjali u ambjentali tal-Ewropa u enfasizza wkoll li din is-sovranità diġitali trid tkun ibbażata fuq il-kompetittività globali, u fuq kooperazzjoni b’saħħitha bejn l-Istati Membri. Din hija prekundizzjoni essenzjali biex l-UE tkun fuq quddiem nett fix-xena internazzjonali, speċjalment fir-rigward tal-affidabbiltà tat-teknoloġiji diġitali. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jimplimentaw b’mod effettiv il-qafas regolatorju diġitali mmirat lejn il-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE mill-eċċessi tad-dinja diġitali filwaqt li fl-istess ħin jipprovdi qafas għal ambjent aktar iċċentrat fuq il-bniedem u etiku. Il-KESE huwa tal-fehma li l-qafas regolatorju għandu jgħin fil-ġestjoni tas-settur diġitali tal-UE b’mod aktar effettiv. Barra minn hekk, il-protezzjoni tal-ħaddiema u d-dritt għal negozjar kollettiv jenħtieġ li jiffaċilitaw it-tranżizzjoni lejn id-diġitalizzazzjoni. Fl-istess ħin, il-kumpaniji tat-teknoloġija tal-UE għandhom jingħataw biżżejjed spazju biex jinnovaw u jespandu meta mqabbla ma’ kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE, u jiġu mħeġġa sħubijiet internazzjonali meta jkun possibbli. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | L-istabbiliment ta’ regoli għad-data tal-UE se jgħin biex l-UE ssir aktar sovrana fis-sens nominali iżda mhux se jkun biżżejjed biex il-kumpaniji tat-teknoloġija tal-UE jikkompetu mal-firxa globali ta’ kumpaniji bbażati mhux fl-UE. Dan jista’ jseħħ biss b’direzzjoni politika, investiment fir-riċerka u l-innovazzjoni, u l-indirizzar tan-nuqqasijiet eżistenti tas-Suq Uniku. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Dan jimplika approċċ li jħares ’il quddiem għall-qafas regolatorju li se jsawwar l-ekonomija diġitali fis-snin li ġejjin. Daqstant importanti huwa li l-pjattaformi, l-ekosistemi u l-attivitajiet online jsiru aktar miftuħa, ġusti u prevedibbli b’regoli li jkopru t-trasparenza u n-newtralità tal-algoritmi, u li jiġu kkunsidrati l-kondiviżjoni tad-data u l-interoperabbiltà. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Fil-bini tas-sovranità diġitali tal-UE, il-KESE jappella għal aktar koordinazzjoni bejn il-ġuriżdizzjonijiet nazzjonali u, b’mod partikolari, ir-regolaturi f’dan il-qasam. Hija meħtieġa reviżjoni tal-istrutturi ta’ governanza eżistenti kemm sabiex tissaħħaħ l-interazzjoni bejn l-Istati Membri kif ukoll sabiex jiġi ffaċilitat it-teħid konġunt ta’ deċiżjonijiet relatati mal-qasam diġitali. Fil-fehma tal-KESE, dan se jkun kritiku biex jiġu appoġġjati l-isforzi biex tinkiseb xi forma ta’ sovranità diġitali. Fl-istess ħin, il-KESE jwissi kontra r-regolamentazzjoni żejda, li tista’ xxekkel it-tkabbir ekonomiku potenzjali. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jappoġġja t-talbiet biex l-UE tiżviluppa infrastruttura tal-cloud u tad-data biex tibni s-sovranità diġitali tagħha u tindirizza l-iżbilanċ enormi minħabba li s-suq tal-cloud u tal-ħżin tad-data huwa kważi totalment iddominat minn kumpaniji mhux tal-UE. Dan għandu jgħin ukoll biex jitnaqqsu r-riskji għas-sigurtà għaċ-ċittadini tal-UE. F’dan ir-rigward, il-KESE jtenni l-appoġġ tiegħu għall-inizjattiva tal-proġett EU Gaia-X, li għandha l-għan li tipprovdi ambjent sigur għall-ġestjoni tad-data għaċ-ċittadini, in-negozji u l-gvernijiet. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jirrikonoxxi wkoll il-potenzjal li l-UE tkun fuq quddiem nett fid-dinja fil-ġbir u l-ipproċessar tad-data, li huwa s-sinsla tal-ekonomija diġitali. Qafas tad-data tal-UE għall-ġbir u l-kondiviżjoni tad-data għandu potenzjal enormi f’setturi strateġiċi bħas-saħħa, is-suq tax-xogħol u t-trasport. Dan jippermetti liċ-ċittadini u lin-negozji jkollhom aċċess għal data madwar l-UE (f’konformità mar-regoli dwar il-privatezza u l-protezzjoni tad-data) u jtejjeb l-effiċjenza fis-Suq Uniku. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | B’rabta ma’ dan, il-KESE jitlob li l-politika tal-kompetizzjoni fis-Suq Uniku tiġi aġġornata u li l-iżbilanċi eżistenti jiġu indirizzati. Dan l-aġġornament għandu jiffoka wkoll fuq prattiki distorsivi ta’ kumpaniji tat-teknoloġija mhux tal-UE kif ukoll fuq l-influwenza dejjem tikber tal-kumpaniji diġitali Ċiniżi fl-UE. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jirrikonoxxi li l-kisba tas-sovranità diġitali se tiddependi minn (i) kif il-kumpaniji tat-teknoloġija bbażati fl-UE jadattaw għall-qafas leġiżlattiv, (ii) miżuri biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet tas-Suq Uniku, u (iii) ir-riċerka u l-innovazzjoni bbażati fl-UE fil-qasam diġitali, u l-opportunitajiet ta’ investiment. Fl-istess ħin, il-KESE ma jistax jinjora r-rwol li l-intrapriżi ż-żgħar u ta’ daqs medju jistgħu jaqdu fit-tiswir tas-sovranità diġitali tal-UE. L-SMEs jista’ ma jkollhomx ir-riżorsi finanzjarji biex isawru l-ekonomija diġitali direttament, iżda ċertament jistgħu jikkontribwixxu permezz ta’ interazzjonijiet ma’ kumpaniji teknoloġiċi kbar tal-UE. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza l-importanza tal-edukazzjoni fil-livelli kollha (vokazzjonali jew akkademiċi) fl-iżvilupp tas-sovranità diġitali tal-UE: l-istituzzjonijiet edukattivi jridu jinvestu fir-riċerka u l-innovazzjoni rilevanti u jrid jinħoloq qafas ta’ persunal kwalifikat li jkun kapaċi jappoġġja l-istrateġija diġitali tal-UE. Huwa rrakkomandat ukoll approċċ ikkoordinat fl-istituzzjonijiet edukattivi kollha fl-UE. |
| --- | --- |

4.9.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  https://www.weforum.org/agenda/2021/03/europe-digital-sovereignty/

1

(2)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta' April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali u dwar il-moviment liberu ta' tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1).

2

(3)  ĠU C 365, 23.9.2022, p. 13.

3

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/13 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/13

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Tħejjija għall-emerġenzi”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/03)

| Relatur: | Paul RÜBIG |
| --- | --- |

Relatur:

Paul RÜBIG

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 7.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 184/8/9 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.2.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fis-sezzjoni

7.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

184/8/9

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżviluppaw b’mod urġenti pjan biex tiżdied b’mod sostanzjali l-awtonomija/is-sovranità tas-suq uniku tal-UE fir-rigward tal-faċilitajiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija, il-produzzjoni tal-ikel u tal-ilma u l-estrazzjoni tal-materja prima meħtieġa, inkluża s-sovranità/l-awtonomija għat-teknoloġiji meħtieġa. Din is-sovranità/l-awtonomija tal-UE trid tikkonsisti fir-riċerka u l-iżvilupp, l-ipproċessar tal-materjal, id-disinn, il-manifattura, l-installazzjoni, it-tnedija u l-manutenzjoni tal-faċilitajiet fis-suq uniku tal-UE sabiex jiġu evitati l-faqar enerġetiku u l-qgħad fost iċ-ċittadini u l-konsumaturi tal-UE. L-aktar tħejjija effiċjenti għall-emerġenzi hija bbażata fuq ir-reżiljenza, kemm teknika kif ukoll soċjali. It-titjib kontinwu fir-reżiljenza tas-sistemi tal-enerġija kontra theddid naturali, politiku jew kwalunkwe theddid ieħor għandu jiġi integrat fil-politiki kollha tal-enerġija. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tiddefinixxi miżuri fuq perjodu qasir għall-bini ta’ faċilitajiet għall-produzzjoni tal-enerġija fi ħdan is-suq uniku tal-UE bħala kwistjoni ta’ urġenza biex jintlaħaq l-għan ta’ awtonomija/sovranità tal-UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jistma li n-nuqqasijiet tal-enerġija mifruxa u fit-tul fl-Ewropa jistgħu jiġu evitati billi jittieħdu l-azzjonijiet li ġejjin:






  — | jiġi promoss il-ftuħ teknoloġiku (rigward il-produzzjoni tal-enerġija u l-applikazzjonijiet għall-użu); |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

jiġi promoss il-ftuħ teknoloġiku (rigward il-produzzjoni tal-enerġija u l-applikazzjonijiet għall-użu);

| — | jissaħħaħ u jiġi żviluppat is-suq uniku Ewropew tal-enerġija; |
| --- | --- |

—

jissaħħaħ u jiġi żviluppat is-suq uniku Ewropew tal-enerġija;

| — | tissaħħaħ il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni mal-imsieħba tal-istess fehma, kif ukoll kooperazzjoni aktar mill-qrib ma’ Stati ġirien u mhux tal-UE; |
| --- | --- |

—

tissaħħaħ il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni mal-imsieħba tal-istess fehma, kif ukoll kooperazzjoni aktar mill-qrib ma’ Stati ġirien u mhux tal-UE;

| — | tiġi segwita politika kummerċjali ambizzjuża u jiġu diversifikati s-sorsi; |
| --- | --- |

—

tiġi segwita politika kummerċjali ambizzjuża u jiġu diversifikati s-sorsi;

| — | jiġu indirizzati l-ispariġġi fis-suq tax-xogħol; |
| --- | --- |

—

jiġu indirizzati l-ispariġġi fis-suq tax-xogħol;

| — | jittejbu l-komunikazzjoni u s-sensibilizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

jittejbu l-komunikazzjoni u s-sensibilizzazzjoni;

| — | jiġu aċċellerati l-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

jiġu aċċellerati l-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni;

| — | jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzi; |
| --- | --- |

—

jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzi;

| — | jiġu żgurati investimenti suffiċjenti (biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni ekoloġika, eċċ.); |
| --- | --- |

—

jiġu żgurati investimenti suffiċjenti (biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni ekoloġika, eċċ.);

| — | jiġi żgurat li l-politiki jkunu realistiċi. Pereżempju, fil-qasam tal-enerġija u l-klima jeħtiġilna nivvalutaw mill-ġdid il-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %” sabiex jinkiseb bilanċ bejn l-ilħuq tal-għanijiet għall-2030 u għall-2050, u s-sejbien ta’ perkors tul din it-tranżizzjoni li jkun ekonomikament u soċjalment aċċettabbli. Il-profitti tal-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet għandhom jintużaw biex jiġi ffinanzjat limitu massimu fuq il-prezz tal-gass abbażi tal-indiċi ta’ Henry Hub tal-Istati Uniti u biex ikun hemm investiment f’faċilitajiet ġodda tal-produzzjoni tal-enerġija fl-UE. |
| --- | --- |

—

jiġi żgurat li l-politiki jkunu realistiċi. Pereżempju, fil-qasam tal-enerġija u l-klima jeħtiġilna nivvalutaw mill-ġdid il-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %” sabiex jinkiseb bilanċ bejn l-ilħuq tal-għanijiet għall-2030 u għall-2050, u s-sejbien ta’ perkors tul din it-tranżizzjoni li jkun ekonomikament u soċjalment aċċettabbli. Il-profitti tal-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet għandhom jintużaw biex jiġi ffinanzjat limitu massimu fuq il-prezz tal-gass abbażi tal-indiċi ta’ Henry Hub tal-Istati Uniti u biex ikun hemm investiment f’faċilitajiet ġodda tal-produzzjoni tal-enerġija fl-UE.

| 1.4. | Sabiex jiġi evitat li jiġu kkunsidrati mill-ġdid l-iskedi ta’ żmien għall-Patt Ekoloġiku u jiġu implimentati politiki realistiċi dwar l-enerġija, l-għażliet u l-proċeduri tal-valutazzjoni tal-impatt u tar-risku tal-Patt Ekoloġiku u tal-politika dwar l-enerġija tal-UE m’għandhomx jinkludu biss l-impatt tal-miżuri fuq il-klima, iżda wkoll l-impatt fuq il-kapaċità tal-akkwist tal-konsumaturi tal-UE u l-impatt fuq il-kompetittività tal-ekonomija tal-UE, b’hekk jiġu salvagwardjati l-impjiegi fl-UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Fid-dawl tas-severità tal-kriżi, il-KESE huwa tal-fehma li m’għandha tiġi eskluża l-ebda miżura fir-rispons għal din il-kriżi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Bħala parti mis-sett ta’ miżuri li għandhom jittieħdu, fil-fehma tal-KESE, parti mir-rispons għandha tkun li jiġi implimentat il-Pjan Strateġiku Ewropew għat-Teknoloġija tal-Enerġija (il-pjan SET) u l-pjan REPowerEU, b’mod partikolari:






  — | it-titjib tal-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni taċ-ċirkolarità; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

it-titjib tal-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni taċ-ċirkolarità;

| — | l-implimentazzjoni tal-pjan REPowerEU biex tintemm id-dipendenza tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi. |
| --- | --- |

—

l-implimentazzjoni tal-pjan REPowerEU biex tintemm id-dipendenza tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi.

| — | iż-żieda fil-ħżin tal-gass u operazzjonijiet koordinati ta’ mili mill-ġdid; il-monitoraġġ u l-ottimizzazzjoni tas-swieq tal-elettriku; id-direzzjonar tal-investimenti lejn is-sistemi tal-enerġija u t-titjib tal-konnettività fil-viċinat immedjat permezz ta’ ACER (1), BEREC, ENTSO-G (2), ENTSO-E (3), u l-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) InnoEnergy, RawMaterials u Manufacturing tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT), waqt li jitqiesu l-iżviluppi fl-oqsma tal-infrastruttura Ewropea tal-idroġenu u tal-ħażna tal-idroġenu u s-CO2. |
| --- | --- |

—

iż-żieda fil-ħżin tal-gass u operazzjonijiet koordinati ta’ mili mill-ġdid; il-monitoraġġ u l-ottimizzazzjoni tas-swieq tal-elettriku; id-direzzjonar tal-investimenti lejn is-sistemi tal-enerġija u t-titjib tal-konnettività fil-viċinat immedjat permezz ta’ ACER (1), BEREC, ENTSO-G (2), ENTSO-E (3), u l-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) InnoEnergy, RawMaterials u Manufacturing tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT), waqt li jitqiesu l-iżviluppi fl-oqsma tal-infrastruttura Ewropea tal-idroġenu u tal-ħażna tal-idroġenu u s-CO2.

| — | Ejjew noħolqu 1 000 impjant tal-produzzjoni tal-enerġija tal-UE bi proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ 14-il jum u nibdew l-investiment immedjatament b’appoġġ finanzjarju mill-UE ta’ 50 % mid-dħul mill-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet. |
| --- | --- |

—

Ejjew noħolqu 1 000 impjant tal-produzzjoni tal-enerġija tal-UE bi proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ 14-il jum u nibdew l-investiment immedjatament b’appoġġ finanzjarju mill-UE ta’ 50 % mid-dħul mill-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet.

| 1.7. | Il-KESE jirrakkomanda li l-konsumaturi jiġu mħeġġa u appoġġjati biex jinvestu fil-produzzjoni u l-effiċjenza tal-enerġija tagħhom stess. Dan se jirrikjedi kampanji ta’ informazzjoni u inċentivi fiskali. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Barra minn hekk, il-KESE jistma li l-UE għandha tibni infrastruttura ġdida tat-trasport għat-trażmissjoni tal-enerġija u r-riżorsi tal-enerġija (pipeline mill-Afrika ta’ Fuq għal Spanja) u għal sorsi ta’ enerġija rinnovabbli bħall-idroġenu, il-bijometan u l-ammonijaka (Campfire). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Bħala rispons għall-kriżi, il-KESE jirrakkomanda sensiela ta’ miżuri fuq perjodu qasir ta’ żmien:






  — | jiġu salvagwardjati sorsi oħra, speċjalment iż-żejt, il-faħam, il-gass, l-uranju, l-ilma, l-ikel u l-għalf. |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

jiġu salvagwardjati sorsi oħra, speċjalment iż-żejt, il-faħam, il-gass, l-uranju, l-ilma, l-ikel u l-għalf.

| — | jiġu żviluppati pjani u kunċetti għall-iffrankar u r-razzjonar tal-enerġija fis-27 Stat Membru tal-UE:






  — | ir-razzjonar għandu jkollu prijoritajiet ċari, eż. pjani ta’ negozjar għar-razzjonar tal-enerġija għall-industriji li jużaw ħafna enerġija, u n-negozjar ta’ ftehimiet kummerċjali ġodda tad-WTO bi prijoritajiet ġodda għall-ikel, l-għalf, l-ilma u s-sanità; |
| --- | --- | --- |

—

jiġu żviluppati pjani u kunċetti għall-iffrankar u r-razzjonar tal-enerġija fis-27 Stat Membru tal-UE:

—

ir-razzjonar għandu jkollu prijoritajiet ċari, eż. pjani ta’ negozjar għar-razzjonar tal-enerġija għall-industriji li jużaw ħafna enerġija, u n-negozjar ta’ ftehimiet kummerċjali ġodda tad-WTO bi prijoritajiet ġodda għall-ikel, l-għalf, l-ilma u s-sanità;

| — | jiġi pprijoritizzat il-ħżin u l-provvisti tal-elettriku u tal-gass għall-isptarijiet, il-kura medika, is-servizzi ta’ emerġenza u l-kura għall-persuni akbar fl-età u dawk vulnerabbli; |
| --- | --- |

—

jiġi pprijoritizzat il-ħżin u l-provvisti tal-elettriku u tal-gass għall-isptarijiet, il-kura medika, is-servizzi ta’ emerġenza u l-kura għall-persuni akbar fl-età u dawk vulnerabbli;

| — | jinħarġu regoli għas-salvagwardja ta’ livelli suffiċjenti ta’ riżervi taż-żejt u l-gass; |
| --- | --- |

—

jinħarġu regoli għas-salvagwardja ta’ livelli suffiċjenti ta’ riżervi taż-żejt u l-gass;

| — | jiġu promossi l-iffrankar tal-enerġija u sorsi ġodda ta’ enerġija; |
| --- | --- |

—

jiġu promossi l-iffrankar tal-enerġija u sorsi ġodda ta’ enerġija;

| — | jissaħħu r-riċerka u l-iżvilupp tal-UE fir-riċerka dwar l-enerġija, speċjalment l-enerġiji alternattivi, l-enerġija mill-fużjoni, il-ħżin tal-enerġija, it-teknoloġiji tal-idroġenu u tal-ammonijaka, l-effiċjenza enerġetika tal-proċessi industrijali li jużaw ħafna enerġija, u l-apparat għall-konsumatur; |
| --- | --- |

—

jissaħħu r-riċerka u l-iżvilupp tal-UE fir-riċerka dwar l-enerġija, speċjalment l-enerġiji alternattivi, l-enerġija mill-fużjoni, il-ħżin tal-enerġija, it-teknoloġiji tal-idroġenu u tal-ammonijaka, l-effiċjenza enerġetika tal-proċessi industrijali li jużaw ħafna enerġija, u l-apparat għall-konsumatur;

| — | jitħaffu l-proċeduri ta’ approvazzjoni pubblika għal proġetti ġodda li jipprovdu enerġija addizzjonali fuq perjodu ta’ żmien qasir u medju, bħal stazzjonijiet tal-ħatt tal-idroġenu fil-portijiet tal-UE, pipelines u faċilitajiet tal-port għar-rigassifikazzjoni tal-gass likwifikat (LNG); |
| --- | --- |

—

jitħaffu l-proċeduri ta’ approvazzjoni pubblika għal proġetti ġodda li jipprovdu enerġija addizzjonali fuq perjodu ta’ żmien qasir u medju, bħal stazzjonijiet tal-ħatt tal-idroġenu fil-portijiet tal-UE, pipelines u faċilitajiet tal-port għar-rigassifikazzjoni tal-gass likwifikat (LNG);

| — | il-kumpaniji kollha fl-UE jintalbu jipproduċu jew jipprovdu prodotti u servizzi meħtieġa f’sitwazzjonijiet ta’ emerġenza biex jiżguraw il-provvista tal-elettriku ta’ emerġenza tagħhom, jaġġornaw il-pjani ta’ emerġenza tagħhom u jorganizzaw taħriġ perjodiku ta’ emerġenza, eċċ. (pereżempju kumpaniji involuti fit-telekomunikazzjoni u x-xandir, servizzi ta’ emerġenza, servers pubbliċi tal-IT, u fornituri tal-elettriku). |
| --- | --- |

—

il-kumpaniji kollha fl-UE jintalbu jipproduċu jew jipprovdu prodotti u servizzi meħtieġa f’sitwazzjonijiet ta’ emerġenza biex jiżguraw il-provvista tal-elettriku ta’ emerġenza tagħhom, jaġġornaw il-pjani ta’ emerġenza tagħhom u jorganizzaw taħriġ perjodiku ta’ emerġenza, eċċ. (pereżempju kumpaniji involuti fit-telekomunikazzjoni u x-xandir, servizzi ta’ emerġenza, servers pubbliċi tal-IT, u fornituri tal-elettriku).

| 1.10. | Lil hinn mill-miżuri fuq perjodu qasir ta’ żmien, il-KESE jirrakkomanda wkoll sensiela ta’ miżuri fuq perjodu ta’ żmien medju u twil: |
| --- | --- |

1.10.

| 1.10.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tiżviluppa pjani u twettaq il-miżuri u l-azzjonijiet koordinati li ġejjin fl-UE kollha:






  — | tiġi implimentata l-kondiviżjoni tal-metan permezz tal-elettroliżi/il-piroliżi u l-metan bl-istim biex jiġu prodotti l-idroġenu u l-karbonju solidu; |
| --- | --- | --- |

1.10.1.

—

tiġi implimentata l-kondiviżjoni tal-metan permezz tal-elettroliżi/il-piroliżi u l-metan bl-istim biex jiġu prodotti l-idroġenu u l-karbonju solidu;

| — | jużaw ir-riżervi tal-metan diversifikati u dejjiema bħala materja prima għall-idroġenu (trasportatur tal-enerġija), u l-karbonju, u jesploraw bis-sħiħ il-benefiċċji tagħhom bħala tejjieba tal-ħamrija għall-agrikoltura biex iżidu r-rendimenti u jtejbu s-sigurtà tal-ikel; |
| --- | --- |

—

jużaw ir-riżervi tal-metan diversifikati u dejjiema bħala materja prima għall-idroġenu (trasportatur tal-enerġija), u l-karbonju, u jesploraw bis-sħiħ il-benefiċċji tagħhom bħala tejjieba tal-ħamrija għall-agrikoltura biex iżidu r-rendimenti u jtejbu s-sigurtà tal-ikel;

| — | jitħaffef bil-kbir l-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija, jiġifieri jiġu ssemplifikati u integrati r-regolamenti tal-UE li jnaqqsu r-ritmu tal-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija; |
| --- | --- |

—

jitħaffef bil-kbir l-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija, jiġifieri jiġu ssemplifikati u integrati r-regolamenti tal-UE li jnaqqsu r-ritmu tal-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija;

| — | id-Direttiva Qafas il-ġdida tal-UE dwar l-Ilma. Għandha tingħata prijorità lill-iżgurar ta’ provvista rapida tal-enerġija; |
| --- | --- |

—

id-Direttiva Qafas il-ġdida tal-UE dwar l-Ilma. Għandha tingħata prijorità lill-iżgurar ta’ provvista rapida tal-enerġija;

| — | ir-regolamentazzjoni l-ġdida tal-UE dwar il-katina tal-provvista għandha tiġi ssemplifikata. L-enfasi għandha tkun fuq l-iżgurar ta’ provvista sostenibbli ta’ materja prima u prodotti kritiċi għall-UE, innegozjata permezz ta’ ftehimiet kummerċjali bilaterali; |
| --- | --- |

—

ir-regolamentazzjoni l-ġdida tal-UE dwar il-katina tal-provvista għandha tiġi ssemplifikata. L-enfasi għandha tkun fuq l-iżgurar ta’ provvista sostenibbli ta’ materja prima u prodotti kritiċi għall-UE, innegozjata permezz ta’ ftehimiet kummerċjali bilaterali;

| — | jissaħħu l-ktajjen tal-produzzjoni u s-sistemi tat-trasport biex jiġi kkumpensat it-tfixkil possibbli fil-futur għad-disponibbiltà ta’ materja prima kritika għan-negozji tal-UE (l-industrija u l-kummerċ); |
| --- | --- |

—

jissaħħu l-ktajjen tal-produzzjoni u s-sistemi tat-trasport biex jiġi kkumpensat it-tfixkil possibbli fil-futur għad-disponibbiltà ta’ materja prima kritika għan-negozji tal-UE (l-industrija u l-kummerċ);

| — | titnaqqas id-dipendenza fuq importazzjonijiet ta’ materjal kritiku u prodotti prefabbrikati; |
| --- | --- |

—

titnaqqas id-dipendenza fuq importazzjonijiet ta’ materjal kritiku u prodotti prefabbrikati;

| — | enfasi fuq is-sovranità/l-awtonomija teknoloġika tal-UE; |
| --- | --- |

—

enfasi fuq is-sovranità/l-awtonomija teknoloġika tal-UE;

| — | tiġi żviluppata infrastruttura transfruntiera tan-network tal-enerġija (380 kV jew ogħla); |
| --- | --- |

—

tiġi żviluppata infrastruttura transfruntiera tan-network tal-enerġija (380 kV jew ogħla);

| — | tiġi żgurata l-produzzjoni ta’ transformers għal tibdil fil-vultaġġ tal-elettriku (għoli/baxx, AC/DC); |
| --- | --- |

—

tiġi żgurata l-produzzjoni ta’ transformers għal tibdil fil-vultaġġ tal-elettriku (għoli/baxx, AC/DC);

| — | jerġgħu jitnedew l-eluf ta’ proġetti tal-produzzjoni tal-enerġija (idroenerġija, ġeotermali, ħażniet idriċi, eċċ.) li ilhom li twarrbu snin twal minħabba li jew kellhom profittabbiltà baxxa (minħabba gass irħis mir-Russja), jew minħabba ostakli burokratiċi; |
| --- | --- |

—

jerġgħu jitnedew l-eluf ta’ proġetti tal-produzzjoni tal-enerġija (idroenerġija, ġeotermali, ħażniet idriċi, eċċ.) li ilhom li twarrbu snin twal minħabba li jew kellhom profittabbiltà baxxa (minħabba gass irħis mir-Russja), jew minħabba ostakli burokratiċi;

| — | jiġu esplorati teknoloġiji ġodda ta’ sfruttament. Hemm diversi reġjuni fl-UE b’riżervi sostanzjali ta’ gass naturali li jistgħu jiġu estratti permezz ta’ teknoloġiji ġodda żviluppati reċentement mill-universitajiet Ewropej. Fid-dawl tal-mira tal-UE għas-sovranità/awtonomija tal-enerġija, l-UE għandha teżamina serjament dawn it-teknoloġiji l-ġodda u tħeġġeġ lir-reġjuni jippruvawhom; |
| --- | --- |

—

jiġu esplorati teknoloġiji ġodda ta’ sfruttament. Hemm diversi reġjuni fl-UE b’riżervi sostanzjali ta’ gass naturali li jistgħu jiġu estratti permezz ta’ teknoloġiji ġodda żviluppati reċentement mill-universitajiet Ewropej. Fid-dawl tal-mira tal-UE għas-sovranità/awtonomija tal-enerġija, l-UE għandha teżamina serjament dawn it-teknoloġiji l-ġodda u tħeġġeġ lir-reġjuni jippruvawhom;

| — | jikkunsidraw mill-ġdid il-produzzjoni lokali tal-gass/żejt u tal-e-fjuwil fejn possibbli u meħtieġ jew iżidu l-produzzjoni eżistenti bħala miżura fuq perjodu qasir. |
| --- | --- |

—

jikkunsidraw mill-ġdid il-produzzjoni lokali tal-gass/żejt u tal-e-fjuwil fejn possibbli u meħtieġ jew iżidu l-produzzjoni eżistenti bħala miżura fuq perjodu qasir.

| 1.10.2. | It-tisħiħ tat-taħriġ u l-ħiliet vokazzjonali għall-elettriċisti u l-bdiewa u l-ħolqien ta’ impjiegi fil-ġestjoni tal-ilma. |
| --- | --- |

1.10.2.

| 1.10.3. | Il-KESE jirrakkomanda li jiżdied l-għadd ta’ studenti Ewropej li jistudjaw suġġetti STEM (STEM = Xjenza, Teknoloġija, Inġinerija u Matematika), peress li l-għadd għadu staġnat filwaqt li l-pajjiżi fl-Asja żiedu b’mod sostanzjali l-għadd ta’ studenti li jistudjaw il-fiżika, l-ICT u l-inġinerija. Il-KESE jirrakkomanda li jiġu stabbiliti inizjattivi u inċentivi biex jiżdied l-għadd ta’ inġiniera, persuni tekniċi u impjiegi ta’ teknoloġija avvanzata fl-Ewropa biex jintlaħqu l-għanijiet tagħha ta’ sovranità/awtonomija teknoloġika. |
| --- | --- |

1.10.3.

| 1.10.4. | L-aħħar iżda mhux l-inqas, il-KESE jqis li huwa importanti li l-kapaċità tal-akkwist taċ-ċittadini u tal-konsumaturi tal-UE tinżamm għolja billi jkun hemm enfasi fuq is-sovranità/l-awtonomija teknoloġika tal-UE u b’hekk titnaqqas id-dipendenza tal-UE fuq l-importazzjonijiet (importazzjonijiet tat-teknoloġija u importazzjonijiet tal-enerġija), u jiżdied l-għadd ta’ impjiegi tat-teknoloġija avvanzata fl-Ewropa. |
| --- | --- |

1.10.4.

| 1.11. | Biex niġbru l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet fil-qosor, il-mistoqsija hija jekk l-ordni tal-prijoritajiet f’moħħ il-konsumaturi qalbitx minn: 1. ambjent, 2. prezz, u 3. sigurtà tal-provvista, għal: 1. sigurtà tal-provvista, 2. prezz, u 3. ambjent. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Id-definizzjoni ta’ “ġestjoni ta’ emerġenzi”: “ġestjoni ta’ emerġenzi” tfisser l-organizzazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi u r-responsabbiltajiet biex jiġu ttrattati l-aspetti umanitarji kollha tal-emerġenzi, jiġifieri:






  — | il-prevenzjoni; |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

il-prevenzjoni;

| — | it-tħejjija; |
| --- | --- |

—

it-tħejjija;

| — | ir-rispons; |
| --- | --- |

—

ir-rispons;

| — | il-mitigazzjoni; |
| --- | --- |

—

il-mitigazzjoni;

| — | l-irkupru. |
| --- | --- |

—

l-irkupru.

| 2.2. | Ħadd ma jaf kemm se ddum din il-gwerra brutali fl-Ukrajna, kemm se tinqered infrastruttura, jew kemm miljuni ta’ refuġjati Ukreni se jaħarbu lejn l-Istati Membri tal-UE — u b’hekk jiżdiedu miljuni ta’ konsumaturi ġodda fis-suq uniku. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-gwerra fl-Ukrajna ċertament se jkollha konsegwenzi drammatiċi għall-UE, peress li l-UE tiddependi ħafna mill-fjuwils fossili u l-materja prima importata mir-Russja u l-Ukrajna. Huwa rrakkomandat b’mod urġenti li jsir investiment fil-faċilitajiet ta’ estrazzjoni u produzzjoni proprji għall-enerġija biex tinkiseb awtonomija/sovranità — wieħed mill-għanijiet ewlenin tal-UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fl-2021, għadd ta’ pajjiżi Ewropej importaw 100 % tal-importazzjonijiet tal-gass naturali tagħhom mir-Russja, u wħud importaw madwar 70 % tal-importazzjonijiet taż-żejt tagħhom mir-Russja. Minn Settembru 2022, xi pajjiżi tal-UE (eż. il-Polonja, il-Bulgarija u t-tliet Stati Baltiċi) waqqfu l-importazzjoni tal-gass mir-Russja u ħafna pajjiżi tal-UE rnexxielhom inaqqsu b’mod konsiderevoli l-importazzjonijiet tagħhom tal-gass naturali Russu billi żiedu l-importazzjonijiet tal-gass minn pajjiżi oħra, primarjament l-LNG permezz tat-terminals LNG. B’konsegwenza, il-prezzijiet tal-gass fl-UE żdiedu u qed ikomplu jiżdiedu. Minn Lulju 2022, il-prezzijiet medji tal-gass fl-UE kienu madwar tmien darbiet ogħla milli fl-Istati Uniti, u b’hekk affettwaw b’mod negattiv il-kompetittività tal-UE. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Konsegwentement, ir-riskju ta’ telf enormi ta’ impjiegi fl-UE qed jiżdied. Skont EUROFER, l-industrija tal-azzar tal-UE timpjega direttament 330 000 persuna b’livell għoli ta’ ħiliet, u indirettament issostni sa 2,2 miljun persuna oħra. L-industriji tal-aluminju, tas-siment, tal-karta, tal-ħġieġ u tal-kimiċi wkoll jimpjegaw direttament u indirettament mijiet ta’ eluf ta’ nies. Fi ħdan is-suq uniku, il-faċilitajiet ta’ produzzjoni għall-produzzjoni tal-enerġija jistgħu jipprovdu mijiet ta’ eluf ta’ impjiegi ġodda mħallsa tajjeb, u għalhekk iżidu l-kapaċità tal-akkwist tal-konsumaturi tal-UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Fir-rigward tas-sigurtà tal-ikel: il-pajjiżi Ewropej se jfittxu b’mod sistematiku li jsiru inqas dipendenti fuq il-provvista tal-qamħ mill-Ukrajna u mir-Russja. Jeħtieġ li neżaminaw is-sussidji għall-fertilizzanti, inwarrbu l-art għall-produzzjoni tal-ikel u tal-għalf u nużaw l-iskart agroalimentari biex nipproduċu l-bijogass. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Tħejjija għad-diżastri (4)

| 3.1. | L-UE għamlet ħafna fir-rigward tat-tħejjija għall-emerġenzi, madankollu, il-gwerra fl-Ukrajna wriet li l-UE għandha tkompli u saħansitra żżid l-isforzi tagħha fl-oqsma li ġejjin:






  — | qtugħ ta’ enerġija (blackouts) ikkawżat minn ħsarat tekniċi, attakki ċibernetiċi eċċ. li jista’ jaffettwa:






  — | is-sistemi ta’ komunikazzjoni; |
| --- | --- | --- | --- |

3.1.

—

qtugħ ta’ enerġija (blackouts) ikkawżat minn ħsarat tekniċi, attakki ċibernetiċi eċċ. li jista’ jaffettwa:

—

is-sistemi ta’ komunikazzjoni;

| — | is-sistemi tas-sanità, il-provvista tal-ilma u t-trattament tal-ilma mormi; |
| --- | --- |

—

is-sistemi tas-sanità, il-provvista tal-ilma u t-trattament tal-ilma mormi;

| — | il-kontinwità tan-negozju tal-industrija; |
| --- | --- |

—

il-kontinwità tan-negozju tal-industrija;

| — | ir-razzjonament tal-elettriku u tal-gass għall-konsumaturi u għall-industrija tal-UE. Dan ir-riskju żdied b’mod drammatiku mindu faqqgħet il-gwerra fl-Ukrajna; |
| --- | --- |

—

ir-razzjonament tal-elettriku u tal-gass għall-konsumaturi u għall-industrija tal-UE. Dan ir-riskju żdied b’mod drammatiku mindu faqqgħet il-gwerra fl-Ukrajna;

| — | tfixkil fid-disponibbiltà tal-materja prima minħabba interruzzjonijiet fil-katina tal-produzzjoni jew tas-sistema tat-trasport (eż. il-konġestjoni tat-traffiku li involviet 400 bastiment kbir tal-merkanzija fil-port ta’ Shanghai f’April 2022 minħabba l-lockdown tal-COVID-19 f’Shanghai); |
| --- | --- |

—

tfixkil fid-disponibbiltà tal-materja prima minħabba interruzzjonijiet fil-katina tal-produzzjoni jew tas-sistema tat-trasport (eż. il-konġestjoni tat-traffiku li involviet 400 bastiment kbir tal-merkanzija fil-port ta’ Shanghai f’April 2022 minħabba l-lockdown tal-COVID-19 f’Shanghai);

| — | theddid jew inċidenti ċibernetiċi: l-UE kif tista’ tibni r-reżiljenza tan-negozju u tiżgura kontinwità tal-operat sabiex tissalvagwardja l-provvista meħtieġa għall-konsumaturi tal-UE? |
| --- | --- |

—

theddid jew inċidenti ċibernetiċi: l-UE kif tista’ tibni r-reżiljenza tan-negozju u tiżgura kontinwità tal-operat sabiex tissalvagwardja l-provvista meħtieġa għall-konsumaturi tal-UE?

| — | attakki oħra: l-intrapriżi jeħtiġilhom ikunu mgħammra sabiex jilqgħu għall-attakki u jirkupraw b’mod rapidu mill-attakki. |
| --- | --- |

—

attakki oħra: l-intrapriżi jeħtiġilhom ikunu mgħammra sabiex jilqgħu għall-attakki u jirkupraw b’mod rapidu mill-attakki.

| 3.2. | L-emerġenzi u d-diżastri jenfasizzaw l-importanza tas-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU (5). Diżastri jistgħu jkunu diżastri naturali (6), diżastri kkawżati minn inċidenti industrijali jew teknoloġiċi (makkinarju magħmul mill-bniedem, diżastri atomiċi, bijoloġiċi u kimiċi), gwerra u diżastri politiċi u ċivili (7), epidemiji u karestija, u l-impatt tal-produzzjoni tal-ikel u l-għalf. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Organizzazzjonijiet importanti fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea:

| 4.1. | L-UE ma għandhiex korpi kompetenti u speċjalizzati biex tgħin tixpruna d-dibattitu u t-tħejjijiet dwar “Tħejjija għall-emerġenzi”. B’mod speċifiku, dawn jinkludu:






  — | DĠ ECHO (Protezzjoni Ċivili u Operazzjonijiet tal-Għajnuna Umanitarja Ewropej) (8); |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

DĠ ECHO (Protezzjoni Ċivili u Operazzjonijiet tal-Għajnuna Umanitarja Ewropej) (8);

| — | l-ERCC (Ċentru ta’ Koordinazzjoni tar-Reazzjoni f’każ ta’ Emerġenza) (9); |
| --- | --- |

—

l-ERCC (Ċentru ta’ Koordinazzjoni tar-Reazzjoni f’każ ta’ Emerġenza) (9);

| — | in-Network tal-Unjoni ta’ Għarfien dwar il-Protezzjoni Ċivili (10); |
| --- | --- |

—

in-Network tal-Unjoni ta’ Għarfien dwar il-Protezzjoni Ċivili (10);

| — | il-Mekkaniżmu tal-Unjoni għall-Protezzjoni Ċivili (UCPM) (11). |
| --- | --- |

—

il-Mekkaniżmu tal-Unjoni għall-Protezzjoni Ċivili (UCPM) (11).

5.   Eżempji attwali ta’ emerġenzi kritiċi potenzjali għall-Istati Membri tal-UE, b’mod partikolari fil-qasam tal-faċilitajiet li jipproduċu l-enerġija

| 5.1. | Interruzzjoni fil-katina tal-provvista tal-produzzjoni tal-enerġija mill-fjuwils fossili (faħam, żejt, gass naturali, uranju). Fl-2021, il-fjuwils fossili kienu jammontaw għal madwar 80 % tal-enerġija primarja kollha użata fl-UE, li l-maġġoranza tagħhom kienu importati. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Blackout tal-elettriku u interruzzjonijiet sussegwenti fil-komunikazzjoni kkawżati minn ħsarat tekniċi, gwerra ċibernetika jew attakki terroristiċi. Il-produzzjoni tal-enerġija elettrika rinnovabbli hija erratika: ir-riħ ma jonfoħx dejjem u x-xemx mhux dejjem tiddi meta l-UE teħtieġ ammonti kbar ta’ enerġija, għaldaqstant, kwalunkwe żieda fil-kapaċità tal-ġenerazzjoni tal-enerġija mir-riħ jew fotovoltajka fl-UE jeħtieġ li tkun akkumpanjata mill-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet enormi ta’ ħżin tal-enerġija. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-kapaċità li jiġu żgurati provvisti ta’ materja prima kritika (ram, litju, kobalt, elementi tal-materjali tal-art rari, eċċ.) permezz ta’ strateġiji ġodda tas-suq uniku tal-UE dwar l-estrazzjoni, ir-riċiklaġġ, eċċ. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-kapaċità li jiġi żgurat suq uniku kompetittiv għal provvisti ta’ prodotti nofshom lesti (eż. minn meta bdiet il-gwerra fl-Ukrajna, l-industrija tal-karozzi tal-UE esperjenzat nuqqas serju ta’ faxex ta’ wajers prodotti fl-Ukrajna). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ir-rekwiżiti materjali għall-għadd enormi ta’ turbini eoliċi meħtieġa biex jintlaħqu l-għanijiet ta’ dekarbonizzazzjoni tal-produzzjoni tal-elettriku jaqbżu l-produzzjoni globali annwali tar-ram b’fattur ta’ 14 (25 miljun tunnellata meta mqabbla ma’ 350 miljun tunnellata meħtieġa) u jaqbżu l-produzzjoni globali annwali tal-aluminju b’fattur ta’ 7,2, u jaqbżu l-produzzjoni globali annwali tal-azzar speċjali meħtieġ għat-turbini eoliċi b’fattur ta’ 3,9. Il-pannelli solari huma prinċipalment prodotti fiċ-Ċina. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Provvisti massivi ta’ fjuwils fossili huma meħtieġa b’mod urġenti sakemm jinbena ammont suffiċjenti ta’ faċilitajiet ta’ produzzjoni għal installazzjonijiet tal-enerġija rinnovabbli fl-UE. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Rispons

| 6.1. | Minħabba l-iskala tal-konsum tal-enerġija tal-UE, it-tranżizzjoni ekoloġika tal-UE se ddum madwar għoxrin sena. Il-laqgħa tal-Kunsill f’Versailles irrakkomandat li t-tranżizzjoni tiġi aċċellerata, li huwa kompitu diffiċli ħafna. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | L-ostaklu ewlieni li jipprevjeni trasferiment aktar rapidu mhuwiex biss dwar il-flus, iżda pjuttost il-materjali meħtieġa għal madwar 700 000 turbina eolika kbira ta’ 5 MW meħtieġa madwar l-UE, u l-miljuni ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi, l-enerġija tal-ilma u l-faċilitajiet tal-ħżin tal-enerġija. Barra minn hekk, se jkollhom jinbnew faċilitajiet ġeotermali u faċilitajiet għall-ħżin tal-idroġenu, l-ammonijaka u tas-CO2. Sabiex jiġi distribwit l-ammont miżjud b’mod massiv ta’ enerġija elettrika deċentralizzata ġġenerata, linji ta’ trażmissjoni tal-enerġija b’vultaġġ għoli u vultaġġ medju se jkollhom jiġu estiżi fuq skala enormi. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Kull waħda minn dawn is-700 000 turbina eolika kbira ta’ 5 MW (li tipikament tipproduċi 12,5 GWh ta’ potenza elettrika kull sena) għandha għoli ta’ madwar 200 metru, pedament ta’ madwar 2 000 tunnellata ta’ konkrit rinfurzat, teħtieġ madwar 600 tunnellata ta’ azzar speċjali, 20 tunnellata ta’ ram, u provvista ta’ materjali tal-art rari skarsi ħafna li jridu jiġu importati prinċipalment miċ-Ċina jew mir-Russja. Jekk dawn it-tunnellati ta’ materjali meħtieġa jiġu mmultiplikati b’madwar 700 000 turbina eolika meħtieġa fl-UE, isir evidenti li jinħtieġu ammonti kbar ta’ konkrit, azzar, ram u materjali oħra — li l-produzzjoni tagħhom tarmi ammonti addizzjonali enormi ta’ CO2. Fir-rigward tal-elementi tal-materjali tal-art rari (għall-ġeneraturi tal-elettriku u għall-batteriji), in-neodimju, id-disprożju, eċċ., il-problema tan-nuqqas hija saħansitra aktar serja, u tkun diffiċli ħafna biex tissolva sal-2050. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Mitigazzjoni

| 7.1. | Jekk il-Ġermanja tkompli tibni turbini eoliċi bir-rata tal-2021, il-bini ta’ 70 000 turbina eolika meħtieġa skont il-Patt Ekoloġiku jieħu 160 sena. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Fil-qosor, ħafna inġiniera jsostnu li l-kisba tal-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku sal-2050 hija sfida kbira minħabba nuqqas ta’ materjali (elementi tal-materjali tal-art rari, ram, azzar, eċċ.), u ta’ inġiniera u ħaddiema tas-sengħa (eż. elettriċisti) li t-tnejn huma meħtieġa għall-Patt Ekoloġiku tal-UE. |
| --- | --- |

7.2.

8.   Prevenzjoni

| 8.1. | Ħafna industriji li jużaw ħafna enerġija għandhom jiġu kkonvertiti biex jużaw idroġenu ekoloġiku rinnovabbli jew ammonijaka prodott minn potenza elettrika rinnovabbli sal-2050, eż. l-industrija tal-azzar, l-industrija tal-kimika u l-industrija tas-siment, fost oħrajn. Ħafna nies mhumiex konxji li t-tranżizzjoni ta’ dawn l-industriji kollha li jużaw ħafna enerġija teħtieġ madwar 10 darbiet aktar potenza elettrika rinnovabbli meta mqabbla mat-tranżizzjoni għall-elettromobbiltà u għad-dekarbonizzazzjoni tal-industrija tal-azzar. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Il-produzzjoni tal-ħadid u l-azzar tammonta għal kwart tal-emissjonijiet industrijali globali kollha tas-CO2. Madwar 1 870 miljun tunnellata ta’ azzar ġew prodotti madwar id-dinja kollha fl-2020; li madwar 57 % minnhom ġew prodotti fiċ-Ċina, u 7 % fl-UE. Mill-1 870 miljun tunnellata ta’ azzar prodotti madwar id-dinja, madwar 1 300 miljun tunnellata (65 %) isiru permezz tal-perkors integrat tal-forn tal-blast, fejn il-mineral tal-ħadid jitnaqqas bil-kokk, u b’hekk jiġu ġġenerati emissjonijiet għoljin ħafna ta’ CO2 (madwar 1,4 tunnellata ta’ CO2 għal kull tunnellata ta’ azzar). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Fi ħdan is-27 Stat Membru tal-UE, jiġu prodotti madwar 150 miljun tunnellata ta’ azzar fis-sena, madwar 90 miljun tunnellata minnhom permezz tal-perkors tal-forn tal-blast. Sabiex il-produzzjoni ta’ dawn id-90 miljun tunnellata ta’ ħadid fondut grezz (imnaqqsa fil-forn tal-blast bil-kokk) tinbidel għal ħadid ekoloġiku tal-idroġenu rinnovabbli, ikun meħtieġ madwar 360 TWh fis-sena ta’ elettriku rinnovabbli (sal-2050). 360 TWh fis-sena huwa ammont kbir ta’ enerġija rinnovabbli! Dan l-ammont ta’ elettriku rinnovabbli huwa aktar minn dak meħtieġ għall-elettrifikazzjoni tal-karozzi tal-passiġġieri kollha fl-UE kollha. Mhux inqas minn 30 000 turbini eoliċi kbar se jkunu meħtieġa biex jipproduċu dan l-elettriku rinnovabbli għall-industrija tal-azzar tal-UE. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Fl-Unjoni Ewropea, fl-2019, il-produzzjoni tal-elettriku kienet tammonta għal madwar 2 904 TWh, li minnhom 35 % biss kienu ġejjin minn sorsi rinnovabbli. Madankollu, madwar 38 % (1 112 TWh) ġew prodotti minn fjuwils fossili u madwar 26 % mill-enerġija nukleari (765 TWh). 13 % biss ġew prodotti mill-enerġija mir-riħ, 12 % minn impjanti idroelettriċi, 4 % minn impjanti tal-enerġija solari, 4 % mill-bijoenerġija u 2 % minn provvisti ġeotermali. Il-biċċa l-kbira tal-ġenerazzjoni tal-elettriku rinnovabbli fl-Unjoni Ewropea fl-2019 (1 005 TWh) kienet mill-enerġija mir-riħ (367 TWh, 42 % tal-enerġija rinnovabbli kollha). 39 % oħra ġew iġġenerati minn impjanti idroelettriċi (345 TWh), 12 % minn impjanti tal-enerġija solari (125 TWh) u l6 % li jifdal mill-bijoenerġija (55 TWh). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | L-espansjoni tal-akkumulu ppompjat tal-impjanti idroelettriċi hija meħtieġa biex tiġi stabbilizzata l-grilja f’każ ta’ blackout imminenti. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | L-enerġija idroelettrika għandha titmexxa ’l fuq fl-aġenda tal-politika dwar l-enerġija u l-klima. Impjanti idroelettriċi żviluppati b’mod sostenibbli jeħtieġ li jiġu rikonoxxuti bħala sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Il-gvernijiet għandhom jinkludu l-enerġija idroelettrika kbira u żgħira fil-miri tal-użu fit-tul tagħhom, fil-pjani tal-enerġija u fl-iskemi ta’ inċentivi għall-enerġija rinnovabbli, fuq l-istess livell bħall-enerġija rinnovabbli varjabbli. |
| --- | --- |

8.6.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Aġenzija tal-UE għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija

1

(2)  https://www.entsog.eu/

2

(3)  https://www.entsoe.eu/

3

(4)  https://ec.europa.eu/echo/what/humanitarian-aid/disaster-preparedness_mt

4

(5)  https://sdgs.un.org/goals

5

(6)  https://www.conserve-energy-future.com/10-worst-natural-disasters.php

6

(7)  https://www.samhsa.gov/find-help/disaster-distress-helpline/disaster-types/incidents-mass-violence

7

(8)  https://ec.europa.eu/echo/index_mt

8

(9)  https://erccportal.jrc.ec.europa.eu/

9

(10)  https://civil-protection-knowledge-network.europa.eu/

10

(11)  https://ec.europa.eu/echo/what/civil-protection/eu-civil-protection-mechanism_mt

11

---

ANNESS

It-testi li ġejjin mill-Opinjoni tas-Sezzjoni ġew rifjutati u ħadu posthom emendi adottati mill-Assemblea, iżda ġabu mill-inqas kwart tal-voti:

| “1.3 | Il-KESE jistma li n-nuqqasijiet tal-enerġija mifruxa u fit-tul fl-Ewropa jistgħu jiġu evitati billi jittieħdu l-azzjonijiet li ġejjin:






  — | jissaħħaħ u jiġi żviluppat is-suq uniku Ewropew tal-enerġija; |
| --- | --- | --- |

“1.3

—

jissaħħaħ u jiġi żviluppat is-suq uniku Ewropew tal-enerġija;

| — | tissaħħaħ il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni mal-imsieħba tal-istess fehma; |
| --- | --- |

—

tissaħħaħ il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni mal-imsieħba tal-istess fehma;

| — | tiġi segwita politika kummerċjali ambizzjuża u jiġu diversifikati s-sorsi; |
| --- | --- |

—

tiġi segwita politika kummerċjali ambizzjuża u jiġu diversifikati s-sorsi;

| — | jiġu indirizzati l-ispariġġi fis-suq tax-xogħol; |
| --- | --- |

—

jiġu indirizzati l-ispariġġi fis-suq tax-xogħol;

| — | jittejbu l-komunikazzjoni u s-sensibilizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

jittejbu l-komunikazzjoni u s-sensibilizzazzjoni;

| — | jiġu aċċellerati l-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

jiġu aċċellerati l-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni;

| — | jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzi; |
| --- | --- |

—

jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzi;

| — | jiġu żgurati investimenti suffiċjenti (biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni ekoloġika, eċċ.); |
| --- | --- |

—

jiġu żgurati investimenti suffiċjenti (biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni ekoloġika, eċċ.);

| — | jiġi żgurat li l-politiki jkunu realistiċi. Pereżempju, fil-qasam tal-enerġija u l-klima jeħtiġilna nivvalutaw mill-ġdid il-pakkett ‘lesti għall-mira ta’ 55 %’ sabiex jinkiseb bilanċ bejn l-ilħuq tal-għanijiet għall-2030 u għall-2050, u s-sejbien ta’ perkors tul din it-tranżizzjoni li jkun ekonomikament u soċjalment aċċettabbli”. |
| --- | --- |

—

jiġi żgurat li l-politiki jkunu realistiċi. Pereżempju, fil-qasam tal-enerġija u l-klima jeħtiġilna nivvalutaw mill-ġdid il-pakkett ‘lesti għall-mira ta’ 55 %’ sabiex jinkiseb bilanċ bejn l-ilħuq tal-għanijiet għall-2030 u għall-2050, u s-sejbien ta’ perkors tul din it-tranżizzjoni li jkun ekonomikament u soċjalment aċċettabbli”.

Riżultat tal-votazzjoni:

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 95 |
| --- | --- |
| Kontra: | 67 |
| Astensjonijiet: | 25 |

Favur:

95

Kontra:

67

Astensjonijiet:

25

| “1.6. | Bħala parti mis-sett ta’ miżuri li għandhom jittieħdu, fil-fehma tal-KESE, parti mir-rispons għandha tkun li jiġi implimentat il-Pjan Strateġiku Ewropew għat-Teknoloġija tal-Enerġija (il-pjan SET) u l-pjan REPowerEU, b’mod partikolari:






  — | it-titjib tal-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni taċ-ċirkolarità; |
| --- | --- | --- |

“1.6.

—

it-titjib tal-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni taċ-ċirkolarità;

| — | l-implimentazzjoni tal-pjan REPowerEU biex tintemm id-dipendenza tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi. |
| --- | --- |

—

l-implimentazzjoni tal-pjan REPowerEU biex tintemm id-dipendenza tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi.

| — | iż-żieda fil-ħżin tal-gass u operazzjonijiet koordinati ta’ mili mill-ġdid; il-monitoraġġ u l-ottimizzazzjoni tas-swieq tal-elettriku; id-direzzjonar tal-investimenti lejn is-sistemi tal-enerġija u t-titjib tal-konnettività fil-viċinat immedjat permezz ta’ ACER (*1), BEREC, ENTSO-G, ENTSO-E, u l-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) InnoEnergy, RawMaterials u Manufacturing tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT). |
| --- | --- |

—

iż-żieda fil-ħżin tal-gass u operazzjonijiet koordinati ta’ mili mill-ġdid; il-monitoraġġ u l-ottimizzazzjoni tas-swieq tal-elettriku; id-direzzjonar tal-investimenti lejn is-sistemi tal-enerġija u t-titjib tal-konnettività fil-viċinat immedjat permezz ta’ ACER (*1), BEREC, ENTSO-G, ENTSO-E, u l-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) InnoEnergy, RawMaterials u Manufacturing tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT).

Riżultat tal-votazzjoni:

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 104 |
| --- | --- |
| Kontra: | 61 |
| Astensjonijiet: | 18 |

Favur:

104

Kontra:

61

Astensjonijiet:

18

| “1.10.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tiżviluppa pjani u twettaq il-miżuri u l-azzjonijiet koordinati li ġejjin fl-UE kollha:






  — | jitħaffef bil-kbir l-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija, jiġifieri jiġu ssemplifikati u integrati r-regolamenti tal-UE li jnaqqsu r-ritmu tal-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija:






  — | id-Direttiva Qafas il-ġdida tal-UE dwar l-Ilma. Għandha tingħata prijorità lill-iżgurar ta’ provvista rapida tal-enerġija; |
| --- | --- | --- | --- |

“1.10.1.

—

jitħaffef bil-kbir l-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija, jiġifieri jiġu ssemplifikati u integrati r-regolamenti tal-UE li jnaqqsu r-ritmu tal-akkwist ta’ infrastruttura kritika tal-enerġija:

—

id-Direttiva Qafas il-ġdida tal-UE dwar l-Ilma. Għandha tingħata prijorità lill-iżgurar ta’ provvista rapida tal-enerġija;

| — | ir-regolamentazzjoni l-ġdida tal-UE dwar il-katina tal-provvista għandha tiġi ssemplifikata. L-enfasi għandha tkun fuq l-iżgurar ta’ provvista sostenibbli ta’ materja prima u prodotti kritiċi għall-UE, innegozjata permezz ta’ ftehimiet kummerċjali bilaterali; |
| --- | --- |

—

ir-regolamentazzjoni l-ġdida tal-UE dwar il-katina tal-provvista għandha tiġi ssemplifikata. L-enfasi għandha tkun fuq l-iżgurar ta’ provvista sostenibbli ta’ materja prima u prodotti kritiċi għall-UE, innegozjata permezz ta’ ftehimiet kummerċjali bilaterali;

| — | jissaħħu l-ktajjen tal-produzzjoni u s-sistemi tat-trasport biex jiġi kkumpensat it-tfixkil possibbli fil-futur għad-disponibbiltà ta’ materja prima kritika għan-negozji tal-UE (l-industrija u l-kummerċ); |
| --- | --- |

—

jissaħħu l-ktajjen tal-produzzjoni u s-sistemi tat-trasport biex jiġi kkumpensat it-tfixkil possibbli fil-futur għad-disponibbiltà ta’ materja prima kritika għan-negozji tal-UE (l-industrija u l-kummerċ);

| — | titnaqqas id-dipendenza fuq importazzjonijiet ta’ materjal kritiku u prodotti prefabbrikati; |
| --- | --- |

—

titnaqqas id-dipendenza fuq importazzjonijiet ta’ materjal kritiku u prodotti prefabbrikati;

| — | enfasi fuq is-sovranità/l-awtonomija teknoloġika tal-UE; |
| --- | --- |

—

enfasi fuq is-sovranità/l-awtonomija teknoloġika tal-UE;

| — | tiġi żviluppata infrastruttura transfruntiera tan-network tal-enerġija (380 kV jew ogħla); |
| --- | --- |

—

tiġi żviluppata infrastruttura transfruntiera tan-network tal-enerġija (380 kV jew ogħla);

| — | tiġi żgurata l-produzzjoni ta’ transformers għal tibdil fil-vultaġġ tal-elettriku (għoli/baxx, AC/DC); |
| --- | --- |

—

tiġi żgurata l-produzzjoni ta’ transformers għal tibdil fil-vultaġġ tal-elettriku (għoli/baxx, AC/DC);

| — | jerġgħu jitnedew l-eluf ta’ proġetti tal-produzzjoni tal-enerġija (idroenerġija, ġeotermali, ħażniet idriċi, eċċ.) li ilhom li twarrbu snin twal minħabba li jew kellhom profittabbiltà baxxa (minħabba gass irħis mir-Russja), jew minħabba ostakli burokratiċi; |
| --- | --- |

—

jerġgħu jitnedew l-eluf ta’ proġetti tal-produzzjoni tal-enerġija (idroenerġija, ġeotermali, ħażniet idriċi, eċċ.) li ilhom li twarrbu snin twal minħabba li jew kellhom profittabbiltà baxxa (minħabba gass irħis mir-Russja), jew minħabba ostakli burokratiċi;

| — | jiġu esplorati teknoloġiji ġodda ta’ sfruttament. Hemm diversi reġjuni fl-UE b’riżervi sostanzjali ta’ gass naturali li jistgħu jiġu estratti permezz ta’ teknoloġiji ġodda żviluppati reċentement mill-universitajiet Ewropej. Fid-dawl tal-mira tal-UE għas-sovranità/awtonomija tal-enerġija, l-UE għandha teżamina serjament dawn it-teknoloġiji l-ġodda u tħeġġeġ lir-reġjuni jippruvawhom”. |
| --- | --- |

—

jiġu esplorati teknoloġiji ġodda ta’ sfruttament. Hemm diversi reġjuni fl-UE b’riżervi sostanzjali ta’ gass naturali li jistgħu jiġu estratti permezz ta’ teknoloġiji ġodda żviluppati reċentement mill-universitajiet Ewropej. Fid-dawl tal-mira tal-UE għas-sovranità/awtonomija tal-enerġija, l-UE għandha teżamina serjament dawn it-teknoloġiji l-ġodda u tħeġġeġ lir-reġjuni jippruvawhom”.

Riżultat tal-votazzjoni:

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 96 |
| --- | --- |
| Kontra: | 66 |
| Astensjonijiet: | 30 |

Favur:

96

Kontra:

66

Astensjonijiet:

30

---

(*1)  Aġenzija tal-UE għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija”.’

*1

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/22 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/22

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Euro diġitali”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/04)

| Relatur: | Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Relatur:

Juraj SIPKO

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 6.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 183/1/1 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

6.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

183/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-proċess rapidu tal-innovazzjoni teknoloġika fis-settur finanzjarju wassal għall-iżvilupp gradwali tal-muniti diġitali mill-banek ċentrali madwar id-dinja. Bħal banek ċentrali oħra madwar id-dinja, il-Bank Ċentrali Ewropew (Eurosistema tal-BĊE) adotta deċiżjoni f’Lulju 2021 biex iniedi “fażi ta’ investigazzjoni” qabel l-introduzzjoni possibbli ta’ euro diġitali. Il-KESE huwa kuntent li l-BĊE qed ikompli jaħdem favur l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. Bħalissa, l-Eurosistema tal-BĊE qed tieħu approċċ gradwali lejn l-adozzjoni ta’ euro diġitali, li qed issegwi skeda ta’ żmien stabbilita. Madankollu, għadha ma tteħditx deċiżjoni dwar jekk għandux jiġi adottat euro diġitali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jqis li l-inklużività finanzjarja u diġitali hija importanti ħafna fl-introduzzjoni tal-euro diġitali. Għalhekk, huwa jistenna li l-euro diġitali jkun ta’ benefiċċju għal kulħadd fiż-żona tal-euro. L-euro diġitali għandu jippermetti li t-tranżazzjonijiet ta’ pagament jitwettqu aktar malajr u b’mod aktar effiċjenti. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jinnota li l-euro diġitali se jikkostitwixxi forma ġdida ta’ flus. F’dan ir-rigward, huwa jenfasizza li filwaqt li l-aspetti u l-opportunitajiet pożittivi kollha offruti jridu jitqiesu meta tiġi kkunsidrata l-adozzjoni tagħha, għandhom jiġu indikati wkoll ir-riskji potenzjali kollha, speċjalment fir-rigward tas-settur finanzjarju. Għalhekk, se jkun meħtieġ li jitqiesu l-monitoraġġ, is-superviżjoni u l-ġestjoni tar-riskji potenzjali involuti meta jitfassal l-euro diġitali. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jqis l-istabbiltà finanzjarja bħala waħda mill-kwistjonijiet ewlenin meta nimxu lejn l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. Għalhekk, hekk kif jimxi ’l quddiem, se jkun importanti li l-BĊE jieħu l-miżuri kollha meħtieġa fil-qasam tas-superviżjoni biex jiġġieled it-tranżazzjonijiet illegali, b’mod partikolari għall-finijiet ta’ ħasil tal-flus u finanzjament tat-terroriżmu (AML/CFT), kif ukoll biex jiġġieled l-attakki ċibernetiċi. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Peress li qed isiru t-tħejjijiet għall-introduzzjoni possibbli ta’ euro diġitali, il-KESE jqis li hemm lok biex is-sistema ta’ pagament issir aktar effiċjenti u kompetittiva. L-euro diġitali jista’ jnaqqas ir-riskju filwaqt li jippromovi l-istabbiltà finanzjarja. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jappoġġja l-passi meħuda mill-Eurosistema tal-BĊE favur l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. Minħabba li dan huwa proġett kumpless ħafna li huwa influwenzat ħafna wkoll mill-iżvilupp dinamiku attwali ta’ teknoloġiji innovattivi, se jkun importanti li l-BĊE jistabbilixxi diversi għażliet ta’ disinn. Għaldaqstant, se jkun importanti li jkunu jistgħu jsiru tranżazzjonijiet kemm online kif ukoll offline. Barra minn hekk, fi tranżazzjonijiet ta’ pagament transkonfinali, is-sistemi jeħtieġ li jkunu kompatibbli ma’ xulxin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE qed jimmonitorja mill-qrib il-ħidma tal-BĊE dwar l-adozzjoni ta’ euro diġitali u se jkompli jagħmel dan. Għalhekk, se jkun importanti li, hekk kif il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell tal-Eurosistema tal-BĊE jimxi ’l quddiem, jittieħdu l-miżuri sostantivi u sistemiċi kollha biex jintgħażel l-aktar mudell adatt li jiżgura l-inklużività finanzjarja, l-istabbiltà finanzjarja u l-privatezza. Il-BĊE bħalissa qed jesplora u jirrieżamina diversi għażliet ta’ disinn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Peress li dan huwa proġett kumpless u partikolarment eżiġenti, li jikkonċerna kull resident tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li s-soċjetà ċivili tkun involuta fl-istadji li jmiss tat-tħejjijiet, in-negozjati u d-diskussjonijiet dwar l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | L-evoluzzjoni kontinwa tat-teknoloġija qed twassal għal diġitalizzazzjoni rapida fis-setturi kollha tal-ekonomija, inkluża l-istruttura soċjali ġenerali. L-iżvilupp rapidu u l-impatt tal-innovazzjoni teknoloġika jistgħu jidhru wkoll fis-settur finanzjarju u fl-istituzzjonijiet li jipprovdu servizzi ta’ pagament. Il-proċess rapidu tad-diġitalizzazzjoni qed ikompli wkoll fis-settur pubbliku. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-banek ċentrali madwar id-dinja bħalissa qed jiddiskutu u jiddeċiedu dwar jekk jintroduċux munita diġitali tal-bank ċentrali (CBDC). Fil-preżent, il-banek ċentrali tal-Bahamas u n-Niġerja adottaw munita diġitali bħala munita legali. Barra minn hekk, aktar minn 110 pajjiż madwar id-dinja qed jesploraw il-possibbiltà li jintroduċu munita diġitali. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Bħala l-ewwel stat tal-G20 li għamel dan, ir-Repubblika tal-Poplu taċ-Ċina (1) nediet b’suċċess proġett b’munita diġitali, li s’issa mhuwiex interkonness ma’ banek ċentrali oħra madwar id-dinja. F’Jannar 2022, is-Sistema Federali ta’ Riżerva tal-Istati Uniti ppubblikat studju dwar il-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-introduzzjoni ta’ dollaru diġitali. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Madwar 90 % tal-banek ċentrali, li jirrappreżentaw 95 % tal-PDG globali, attwalment jinsabu fil-proċess li jikkunsidraw l-adozzjoni ta’ munita diġitali (2). Madwar nofs il-banek ċentrali tad-dinja qed jiżviluppaw jew iwettqu provi speċifiċi fir-rigward tal-introduzzjoni tas-CBDCs. Barra minn hekk, żewġ terzi tal-banek ċentrali beħsiebhom jintroduċu CBDC għal tranżazzjonijiet fil-livell tal-konsumatur fi żmien qasir jew medju. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Hemm qbil ġenerali li jistgħu jkunu mistennija inqas spejjeż u tranżazzjonijiet ta’ pagament aktar effiċjenti, aktar rapidi u aktar siguri wara l-introduzzjoni ta’ muniti diġitali mill-banek ċentrali. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Dan il-proċess fejn banek ċentrali jadottaw muniti diġitali huwa marbut mal-iżviluppi dinamiċi fis-suq tal-kriptovaluti. Barra minn hekk, l-emerġenza u t-tixrid rapidu tal-COVID-19 komplew jaċċelleraw dan il-proċess ta’ diġitalizzazzjoni. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Meta jittieħdu deċiżjonijiet dwar l-introduzzjoni ta’ muniti diġitali tal-bank ċentrali, se jkun importanti li jitqies l-impatt ta’ tali mossa fuq l-istabbiltà makrofinanzjarja. L-Istati li ddeċidew li jadottaw u potenzjalment jimplimentaw muniti diġitali huma mistennija li jaraw benefiċċji sinifikanti, mhux biss f’termini ta’ veloċità, effiċjenza, u volum ta’ operazzjonijiet, iżda wkoll fir-rigward tal-funzjonament mingħajr interruzzjoni tas-sistema ta’ pagament u saldu. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-introduzzjoni ta’ euro diġitali mill-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) għandu jkollha l-għan li tippreserva r-rwol tal-flus pubbliċi bħala l-ankra tas-sistema ta’ pagamenti, u tikkontribwixxi wkoll għall-awtonomija strateġika Ewropea u l-effiċjenza ekonomika. Barra minn hekk, jenħtieġ li tikkontribwixxi għal suq Ewropew tal-pagamenti bl-imnut aktar ġust, aktar varjat u aktar reżiljenti, filwaqt li tiżgura livell għoli ta’ privatezza u sigurtà. L-Eurosistema hija tabilħaqq impenjata li tippermetti standards għoljin ta’ privatezza. Madankollu, livelli ogħla ta’ privatezza minn soluzzjonijiet ta’ pagamenti attwali jeħtieġ li jiġu integrati fil-qafas regolatorju. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Kummenti ewlenin

| 3.1. | Il-KESE jirrimarka li l-BĊE għandu jkun iffukat fuq it-tnaqqis u l-eliminazzjoni ta’ riskji potenzjali huwa u jimxi lejn l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. Fir-rigward tal-euro diġitali nnifisu, hemm diversi mudelli li qed jiġu diskussi, inklużi mudelli bbażati fuq validazzjoni minn parti terza u validazzjoni bejn il-pari u b’funzjonalità offline jew online (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jistenna li l-istrateġija tal-BĊE għall-adozzjoni ta’ euro diġitali tinvolvi eżami ta’ kull tip ta’ riskju involut u enfasi fuq it-teħid ta’ miżuri biex jiġu eliminati r-riskji potenzjali. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jenfasizza li l-pjani tal-BĊE biex jiġi introdott euro diġitali għandhom jiffukaw ukoll fuq iż-żamma tal-istabbiltà finanzjarja u l-iżgurar ta’ tranżizzjoni monetarja bla xkiel. Għalhekk, se jkunu importanti aktar analiżijiet fil-fond tal-karatteristiċi differenti tad-disinn ta’ euro diġitali, inkluż fir-rigward tal-impatt futur tal-euro diġitali fuq l-istabbiltà makrofinanzjarja. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jistenna li l-proċess ta’ żvilupp teknoloġiku jeħtieġ ukoll li jqis riskji possibbli oħra assoċjati ma’ dan il-proċess. L-istrateġija diġitali tal-euro tal-BĊE għalhekk se tiffaċċja żewġ sfidi, jiġifieri l-iżgurar ta’ stabbiltà finanzjarja u tranżizzjoni bla xkiel tal-politika monetarja minn naħa waħda, u l-iżgurar ta’ proċess dinamiku ta’ żvilupp teknoloġiku u innovazzjoni min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jistenna li se jkun meħtieġ li jittieħdu l-miżuri kollha neċessarji kontra l-finanzjament tat-terroriżmu u operazzjonijiet illegali oħra meta jsiru pagamenti barranin (4). F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm lok konsiderevoli għal kooperazzjoni u koordinazzjoni internazzjonali ta’ benefiċċju reċiproku bejn il-banek ċentrali u l-istituzzjonijiet internazzjonali finanzjarji monetarji, u dawkekonomiċi (5). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jinnota li meta jiġu vvalutati l-forom differenti ta’ flus, għandhom jiġu kkunsidrati l-funzjonijiet li jwettqu, jiġifieri l-funzjonijiet ta’ ħażna ta’ valur, l-unità ta’ kont, u l-mezz ta’ skambju. Jenħtieġ li euro diġitali jintuża prinċipalment bħala mezz ta’ pagament u ma jsirx strument għall-investimenti finanzjarji, sabiex jiġu evitati konsegwenzi negattivi għas-settur finanzjarju. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jqis li, sabiex jinkiseb l-effett massimu fir-rigward ta’ din il-funzjoni ta’ pagament, ser ikun importanti li l-provvista ta’ fondi tkun suffiċjenti u ħielsa minn kwalunkwe restrizzjoni. Il-KESE jinnota wkoll li, fir-relazzjonijiet reċiproċi ta’ pagament u ħlas, ser ikun importanti li jiġu aċċettati kemm il-persuni fiżiċi kif ukoll dawk ġuridiċi. Madankollu, se jkun hemm bżonn għodod fis-seħħ biex jiġi evitat li l-euro diġitali jintuża għal skopijiet ta’ investiment (6). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jistenna li l-BĊE jkollu jindirizza ċerti sfidi meta jikkunsidra l-introduzzjoni ta’ euro diġitali, b’mod partikolari fir-rigward tas-sigurtà tal-pagamenti, l-effiċjenza tagħhom, l-inklużività finanzjarja, inklużi l-istabbiltà finanzjarja u t-trażmissjoni tal-politika monetarja, eċċ. Il-pjani tal-korporazzjonijiet tas-settur privat li jintroduċu muniti diġitali aċċelleraw il-proġetti tas-CBDC. Huwa importanti ħafna li l-BĊE jantiċipa aktar kompetizzjoni mill-muniti diġitali tas-settur privat (7). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jirrimarka li se jkun importanti għall-BĊE li jiddeċiedi kif jistabbilixxi l-kundizzjonijiet biex jiġi evitat falliment potenzjali tas-suq. Barra minn hekk, se jkun meħtieġ ukoll li jiġi ddeterminat kif għandhom jiġu ttrattati l-banek privati, kif ukoll l-istituzzjonijiet finanzjarji li jipprovdu servizzi ta’ pagament domestiċi u barranin. Il-BĊE għalhekk se jkollu jieħu deċiżjoni importanti fl-istadju preparatorju dwar liema mudell tas-CBDC jagħżel. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Fil-preżent, dawn huma l-mudelli rikonoxxuti għall-muniti diġitali tal-bank ċentrali: il-mudell dirett, il-mudell indirett, il-mudell intermedjat u l-mudell ibridu. Barra minn hekk, il-KESE jirrimarka li waħda mill-akbar sfidi fl-użu ta’ wieħed mill-mudelli possibbli għall-munita diġitali tal-BĊE se tkun l-interoperabbiltà bejn il-banek ċentrali (8). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE jistenna li s-sistemi ta’ pagament transfruntiera għal tranżazzjonijiet bl-imnut li jużaw l-euro diġitali jkunu rapidi biżżejjed, irħas, aktar trasparenti, aktar siguri u ħafna aktar aċċessibbli. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jenfasizza li l-interkonnessjoni tal-pagamenti bl-imnut se tagħmilha aktar faċli biex it-tranżazzjonijiet individwali jitwettqu skont il-mudelli differenti adottati mill-banek ċentrali individwali huma u jintroduċu l-euro diġitali. Aktar ma tkun tajba l-interoperabbiltà bejn il-fornituri ta’ servizzi ta’ pagament, aktar se jkun kbir is-sodisfazzjon tal-utenti u tal-fornituri ta’ servizzi. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-KESE qed jara l-euro diġitali bħala forma ġdida ta’ flus. L-innovazzjoni teknoloġika qed twassal għal żewġ forom ta’ munita diġitali, jiġifieri (a) assi diġitali tal-bank ċentrali u (b) assi diġitali privati. Hawnhekk, għandhom jitqiesu mhux biss il-kompetizzjoni potenzjali, iżda wkoll l-istatus tal-euro diġitali fir-relazzjonijiet monetarji internazzjonali bħala t-tieni munita ta’ riżerva l-aktar importanti. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Rakkomandazzjonijiet speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jirrimarka li jekk jiġi introdott euro diġitali, il-BĊE, f’kooperazzjoni mal-banek kummerċjali, se jiżgura li l-flus kontanti jkomplu jiġu pprovduti u xorta jistgħu jintużaw f’operazzjonijiet bl-imnut (9). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jirrimarka li l-BĊE għandu jimmonitorja r-riskji potenzjali kollha. L-“istablecoin” se tkun miżura importanti biex tiġi żgurata l-istabbiltà tal-munita fil-blockchain (10). Għalhekk se jkun importanti li jiġi speċifikat kif il-BĊE se jittratta din il-forma ta’ munita diġitali — stablecoin — li tista’ tkun marbuta wkoll mal-euro diġitali. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jenfasizza li l-flus kontanti ser jibqgħu importanti ħafna għall-inklużività ta’ munita. Ċerti sezzjonijiet tas-soċjetà — speċjalment persuni anzjani u finanzjarjament vulnerabbli — mhux dejjem ikollhom aċċess għal kontijiet diġitali u karti tal-kreditu. Għalihom, il-flus kontanti huma l-uniku mezz ta’ ħlas. Barra minn hekk, il-flus kontanti huma protezzjoni kontra l-intrużività eċċessiva fl-isfera privata taċ-ċittadini. Il-volum dejjem jikber ta’ karti tal-flus fl-ekonomija huwa prova tal-fiduċja f’din il-forma ta’ flus, probabbilment anke wara, u minħabba, il-kriżi finanzjarja tal-2008. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jinnota li bħalissa kważi l-banek ċentrali kollha fid-dinja li adottaw strateġija għall-introduzzjoni ta’ munita diġitali tal-bank ċentrali qed ifittxu li jistabbilixxu, u qed jittestjaw, il-forma, is-sistema, id-disinn u l-mudell tal-muniti diġitali futuri tagħhom. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jara d-dilemma li qed jiffaċċja l-BĊE bħala riżultat tal-proċess ta’ innovazzjoni teknoloġika (11) dwar kif għandu jitkompla l-proċess tad-diġitalizzazzjoni tal-euro li għaddej bħalissa, filwaqt li jiġu żgurati rabtiet ma’ muniti diġitali oħra tal-bank ċentrali, u fl-istess ħin tiġi żgurata wkoll l-inklużività finanzjarja, u l-istabbiltà makroekonomika u finanzjarja. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jistenna li l-introduzzjoni ta’ euro diġitali mhijiex prevista bħala soluzzjoni għall-kwistjonijiet kollha relatati mar-rivoluzzjoni teknoloġika li qed tevolvi. Jista’ jkun mistenni tnaqqis sinifikanti fil-metodi ta’ pagament fi flus kontanti. Barra minn hekk, jeħtieġ li tiġi indirizzata l-kwistjoni tas-sovranità monetarja, mhux l-inqas b’appoġġ għall-proċess ta’ diġitalizzazzjoni marbut ma’ pagamenti u trasferimenti barranin, inkluż l-indirizzar tal-kwistjoni ewlenija tal-inklużjoni finanzjarja. Dawn huma kollha mistoqsijiet miftuħa li l-BĊE għadu qed jiffaċċja llum. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jinnota li ma jistax ikun hemm approċċ wieħed tajjeb għal kulħadd għal euro diġitali għall-Istati Membri kollha, peress li hemm differenzi nazzjonali. Għalhekk, fit-tranżizzjoni lejn euro diġitali, il-kamp ta’ applikazzjoni għall-użu tiegħu f’kull pajjiż jeħtieġ li jkun il-kunsiderazzjoni primarja. L-euro diġitali se jiġi offrut liċ-ċittadini kollha taż-żona tal-euro, hekk kif il-flus kontanti jiġu offruti liċ-ċittadini kollha taż-żona tal-euro, irrispettivament minn pajjiżhom. L-użu tiegħu jista’ jvarja skont id-drawwiet u n-normi tal-pajjiżi individwali. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jifhem li meta wieħed ifittex li jsawwar il-karatteristiċi differenti tal-introduzzjoni tal-euro diġitali, se jkun importanti li jitqiesu b’mod partikolari l-kundizzjonijiet tal-privatezza kif ukoll iż-żmien tal-introduzzjoni fis-suq. Se jkun importanti wkoll li jintużaw l-infrastruttura attwali u l-arkitettura teknika l-ġdida biex tiġi żgurata s-sigurtà tat-tranżazzjonijiet u l-proċeduri ta’ pagament fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-klijent. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-KESE jemmen li fir-realtà l-euro diġitali se jinvolvi livell għoli ta’ protezzjoni tal-privatezza. Għalkemm il-perjodu ta’ żmien għadu ma ġiex stabbilit eżattament, huwa importanti ħafna li jsiru tħejjijiet bir-reqqa f’dan l-istadju. Barra minn hekk, il-KESE jinnota li meta joħroġ euro diġitali, il-BĊE se jqis ir-rekwiżiti kollha tal-AML/CFT, iżda li dan ma jfissirx li l-BĊE nnifsu se jwettaq il-kontrolli b’rabta mal-proċedura kun af lill-klijent tiegħek; dawn jistgħu jsiru, pereżempju, minn entitajiet taħt superviżjoni, skont id-disinn tal-euro diġitali. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Il-KESE jemmen li l-valutazzjoni tas-sovranità nazzjonali kif ukoll l-impatt fuq is-sistema bankarja Ewropea se jkunu importanti wkoll. Għalkemm is-sistema Ewropea ta’ pagament kollha kemm hi bħalissa mhijiex kompletament uniformi, huwa ta’ vantaġġ kbir li hija aċċessibbli kemm għall-persuni fiżiċi kif ukoll għal dawk ġuridiċi. S’issa, u mill-kriżi finanzjarja globali ’l hawn, din kienet relattivament effiċjenti, stabbli u sigura. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Il-KESE jappella għat-tlestija tal-Unjoni Bankarja. Unjoni Bankarja kompluta u ġenwina tkun ta’ benefiċċju biex tkompli tissaħħaħ ir-reżiljenza u l-uniformità tas-settur bankarju Ewropew. Dan huwa wkoll kruċjali u ta’ benefiċċju fid-dawl ta’ euro diġitali potenzjali. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Il-KESE jirrimarka li l-banek kummerċjali fil-pajjiżi taż-żona tal-euro attwalment jibbenefikaw minn kundizzjonijiet favorevoli għat-tranżazzjonijiet ta’ pagament. F’dan l-isfond, il-banek kummerċjali u istituzzjonijiet oħra fis-settur finanzjarju, inklużi istituzzjonijiet li jipprovdu servizzi ta’ pagament, ikunu mistennija jikkooperaw b’mod intensiv mal-BĊE fit-tfassil u l-introduzzjoni tal-euro diġitali. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Jeħtieġ li l-introduzzjoni u l-implimentazzjoni tas-CBDCs fil-pajjiżi taż-żona tal-euro jqisu mill-inqas l-aspetti importanti ħafna li ġejjin:






  (i) | meta l-euro diġitali jiġi adottat bħala l-mezz bażiku ta’ pagament, l-għażla li jitwettqu tranżazzjonijiet ta’ pagament fi flus kontanti xorta trid tkun disponibbli; |
| --- | --- | --- |

4.13.

(i)

meta l-euro diġitali jiġi adottat bħala l-mezz bażiku ta’ pagament, l-għażla li jitwettqu tranżazzjonijiet ta’ pagament fi flus kontanti xorta trid tkun disponibbli;

| (ii) | il-ħtieġa li l-euro diġitali jkun jista’ jintuża u jkun aċċessibbli fiż-żona tal-euro, u potenzjalment anke barra mill-pajjiż; |
| --- | --- |

(ii)

il-ħtieġa li l-euro diġitali jkun jista’ jintuża u jkun aċċessibbli fiż-żona tal-euro, u potenzjalment anke barra mill-pajjiż;

| (iii) | il-proċess ta’ diġitalizzazzjoni għandu jfisser li l-euro diġitali jista’ jintuża fi tranżazzjonijiet taħt il-kundizzjonijiet il-ġodda li ma kinux jeżistu għal pagamenti fi flus kontanti. |
| --- | --- |

(iii)

il-proċess ta’ diġitalizzazzjoni għandu jfisser li l-euro diġitali jista’ jintuża fi tranżazzjonijiet taħt il-kundizzjonijiet il-ġodda li ma kinux jeżistu għal pagamenti fi flus kontanti.

| 4.14. | Il-KESE jistenna li l-BĊE qed iħejji u beħsiebu jimplimenta firxa ta’ miżuri mmirati lejn l-introduzzjoni ta’ euro diġitali, skont l-iskeda ta’ żmien adottata. Barra minn hekk, jenfasizza l-ħtieġa għal kooperazzjoni mill-qrib ħafna fir-rigward tal-iżgurar ta’ livell għoli ta’ interkonnessjoni tas-sistema ta’ pagament, mhux biss fl-Istati Membri taż-żona tal-euro, iżda wkoll ma’ banek ċentrali oħra madwar id-dinja u ma’ istituzzjonijiet finanzjarji monetarjirilevanti, li se jipprovdu wkoll l-assistenza teknika meħtieġa. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | L-introduzzjoni ta’ euro diġitali se tirrikjedi li jiġi stabbilit sett sħiħ ta’ kundizzjonijiet sostantivi u sistemiċi biex jiġi żgurat li dan jiffunzjona b’mod effettiv. Peress li dan se jaffettwa liċ-ċittadini kollha tal-Istati Membri taż-żona tal-euro, inklużi l-Istati Membri tal-UE, hemm ħtieġa ċara li s-soċjetà ċivili, ir-riċerka u l-qasam akkademiku jiġu inklużi fl-istadji li jmiss tad-diskussjonijiet dwar l-adozzjoni u l-introduzzjoni ta’ euro diġitali. |
| --- | --- |

4.15.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Iċ-Ċina nediet proġett ta’ yuan diġitali fl-2014, u l-munita kienet qed tintuża matul il-Logħob Olimpiku tax-Xitwa fl-2022. S’issa, il-yuan diġitali ntuża biss fit-territorju Ċiniż.

1

(2)  Għal aktar informazzjoni, ara: https://news.bitcoin.com/105-countries-are-exploring-central-bank-digital-currencies-cbdc-tracker-shows/ (mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  Għal aktar informazzjoni, ara:

3

https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220504_magdesignfeatures.en.pdf?2e15ee7911b93a720fbdebe09cfa1a79 (mhux disponibbli bil-Malti).

(4)  Għal aktar informazzjoni, ara l-Opinjoni l-aktar riċenti tal-KESE dwar dan is-suġġett Il-pakkett leġiżlattiv kontra l-ħasil tal-flus, (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 89).

4

Il-pakkett leġiżlattiv kontra l-ħasil tal-flus

(5)  L-istituzzjonijiet li ġejjin huma involuti l-aktar mill-qrib fil-proċess tal-introduzzjoni ta’ munita diġitali tal-bank ċentrali: il-Fond Monetarju Internazzjonali, il-Bank għall-Ħlasijiet Internazzjonali, il-Bank Dinji, u istituzzjonijiet oħra pubbliċi u privati finanzjari monetarji u dawk ekonomiċi.

5

(6)  Għal aktar informazzjoni, ara:

6

https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220711_tools.en.pdf?fb2430528d8f964513dd66ffcd8cbaf7 (mhux disponibbli bil-Malti).

(7)  Muniti diġitali privati (kriptovaluti) jistgħu jikkompetu ma’ muniti diġitali tal-bank ċentrali. Mill-kriżi finanzjarja globali ’l hawn, kien hemm żieda sinifikanti fil-muniti diġitali privati.

7

(8)  Meta jingħaqdu mudelli differenti ta’ sistemi ta’ pagament transfruntiera, huwa importanti li dawn ikunu kompatibbli ma’ xulxin.

8

(9)  Għal aktar informazzjoni, ara l-Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar Strateġija dwar il-Pagamenti bl-Imnut għall-UE (ĠU C 220, 9.6.2021, p. 72).

9

Strateġija dwar il-Pagamenti bl-Imnut għall-UE

(10)  Stablecoin hija kriptovaluta bi prezz fiss li l-valur tas-suq tagħha huwa marbut ma’ assi oħra. Għall-kuntrarju ta’ kriptovaluti oħra, bħall-bitcoin, l-istablecoin tista’ tintrabat ma’ assi bħal ċerti riżervi jew muniti konvertibbli li jistgħu jiġu nnegozjati fil-boroż, inklużid-dollaru Amerikan jew l-euro.

10

(11)  L-iżvilupp teknoloġiku hawnhekk huwa bbażat fuq proċess ta’ deċentralizzazzjoni tal-finanzi, bħal, pereżempju, fil-każ tal-esperimenti li qed jitwettqu mill-kumpaniji l-kbar tat-teknoloġija. Diem/Libra u l-introduzzjoni tal-e-CNY huma r-riżultat ta’ proċess teknoloġiku rivoluzzjonarju.

11

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/28 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/28

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rikapitalizzazzjoni tal-kumpaniji tal-UE — Metodu innovattiv lejn irkupru sostnut u inklużiv”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/05)

| Relatur: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Relatur:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 6.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 186/0/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

6.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

186/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Evidenza reċenti tistma nuqqas ta’ ekwità u defiċit ta’ kapital ibridu ta’ EUR 450-600 biljun. Dan ipoġġi ħafna kumpaniji f’riskju, speċjalment meta jitqies li qed jinħolqu tensjonijiet ekonomiċi ġodda u li l-kumpaniji tal-UE għandhom dejn eċċessiv. Il-kumpaniji tal-UE jiddependu prinċipalment mill-finanzjament bankarju, u għalhekk għandhom jiġu mħeġġa sorsi oħra ta’ finanzjament. Dan jeħtieġ l-involviment ta’ atturi, bħall-maniġers tal-assi, il-kumpaniji tal-assigurazzjoni u l-fondi tal-pensjonijiet. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | F’dan il-kuntest, il-KESE jirrakkomanda l-iżvilupp ta’ qafas li jsaħħaħ l-istrumenti finanzjarji ibridi, sabiex ikunu faċli biex jiġu implimentati, isaħħu l-karti tal-bilanċ tal-kumpaniji u jippermettu lill-kumpaniji jżommu l-livell ta’ investiment tagħhom mingħajr ma jżidu d-dejn tagħhom. Dan jippermettilhom jibqgħu kompetittivi u jkunu jistgħu jadattaw għall-futur, billi jagħtu spinta lit-trasformazzjoni doppja ekoloġika u diġitali tagħhom. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Strumenti subordinati ħafna huma l-aħjar alternattiva għal diversi raġunijiet:






  (i) | huma diġà jeżistu u huma rregolati f’pajjiżi Ewropej differenti, li jagħmluhom strument sigur għall-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju (MSMEs); |
| --- | --- | --- |

1.3.

(i)

huma diġà jeżistu u huma rregolati f’pajjiżi Ewropej differenti, li jagħmluhom strument sigur għall-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju (MSMEs);

| (ii) | huma soluzzjoni aġli fit-tul, faċli biex jiġu implimentati, għal kumpaniji ta’ kull daqs, meta mqabbla ma’ alternattivi aktar sofistikati bħal bonds jew ishma. |
| --- | --- |

(ii)

huma soluzzjoni aġli fit-tul, faċli biex jiġu implimentati, għal kumpaniji ta’ kull daqs, meta mqabbla ma’ alternattivi aktar sofistikati bħal bonds jew ishma.

| (iii) | huma prodott kompatibbli man-negozji tal-familja, li jammontaw għal 60 % tal-kumpaniji tal-UE, peress li, normalment, dawn il-familji jixtiequ jżommu l-kontroll tal-kumpanija tagħhom. |
| --- | --- |

(iii)

huma prodott kompatibbli man-negozji tal-familja, li jammontaw għal 60 % tal-kumpaniji tal-UE, peress li, normalment, dawn il-familji jixtiequ jżommu l-kontroll tal-kumpanija tagħhom.

| 1.4. | Biex ikunu soluzzjoni effettiva, l-istrumenti proposti għandhom ikollhom status ta’ kważi ekwità, sabiex ma jitqiesx bħala dejn fil-karti tal-bilanċ tagħhom, u jiġu kklassifikati eżatt wara l-ekwità f’pagamenti ta’ kaskata f’każ li kumpanija tiġi likwidata. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Biex ikun hemm impatt kbir, li jilħaq kumpaniji ta’ kull daqs, l-aħjar għażla hija skema fejn hemm kollaborazzjoni bejn l-istituzzjonijiet privati u pubbliċi, inklużi l-banek, il-maniġers tal-assi, is-settur pubbliku, u l-investituri istituzzjonali (assiguraturi u fondi tal-pensjonijiet). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Din ir-rakkomandazzjoni taqdi għan fit-tul b’soluzzjoni li tista’ tiġi implimentata fi żmien qasir, u tappoġġja l-Unjoni tas-Swieq Kapitali. Strument mudell fil-livell tal-UE jista’ jibbenefika mill-viżibbiltà, il-likwidità u l-iskala tas-suq uniku u jkun attraenti ħafna għall-investituri istituzzjonali li jfittxu profili tar-riskju ta’ dejn u tat-tip ibridu iżda b’redditi aħjar, filwaqt li jissodisfa l-ħtiġijiet ta’ kumpaniji iżgħar. Bi skala suffiċjenti fil-livell tal-UE, qafas ta’ suċċess jista’ jiżviluppa fi klassi ta’ assi definita tajjeb li tinkoraġġixxi l-investiment u l-integrazzjoni fl-UE. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Sfond

| 2.1. | Il-kumpaniji ż-żgħar u ta’ daqs medju huma l-qalba tal-ekonomija: fl-UE-27, dawn jirrappreżentaw 99,8 % tal-kumpaniji kollha, kważi żewġ terzi (65 %) tal-impjieg u aktar minn nofs (53 %) tal-valur miżjud iġġenerat mis-settur tan-negozju mhux finanzjarju (NFBS) (1). Dawn huma l-ekonomija reali u l-fattur ewlieni għall-koeżjoni soċjali f’ħafna reġjuni Ewropej. Fl-2020, kien hemm aktar minn 22,5 miljun SME. Hemm ftit inqas minn 200 000 SME ta’ daqs medju, iżda dawn jammontaw għal 17,3 % tal-valur miżjud u 16 % tal-impjieg (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-COVID-19 laqtet ħażin lill-ekonomija matul l-2020 u għal parti mill-2021, iżda r-rispons rapidu tal-gvernijiet b’miżuri pubbliċi temporanji impedixxa mewġa mifruxa ta’ fallimenti relatati mal-COVID-19, prinċipalment permezz ta’ soluzzjonijiet biex jiġu indirizzati l-likwidità u kwistjonijiet fuq terminu qasir li rriżultaw f’dejn eċċessiv fost il-kumpaniji tal-UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | It-tmiem tal-biċċa l-kbira tal-miżuri ta’ appoġġ pubbliku diġà mogħtija jikkoinċidi ma’ tensjonijiet ġodda li jaffettwaw l-ekonomiji globali u Ewropej, bħall-kriżi tal-enerġija, l-inflazzjoni, it-tmiem tal-pożizzjoni monetarja akkomodanti tal-BĊE, it-twessigħ tal-primjums tar-riskju, iż-żieda fl-ispiża tal-finanzjament, il-problemi fil-ktajjen tal-provvista u l-invażjoni tar-Russja fl-Ukrajna. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-pożizzjoni tal-Ewropa bħala l-mexxejja tat-tranżizzjoni ekoloġika se tirrikjedi investimenti kbar minn aġenti pubbliċi u privati. Il-pożizzjoni dgħajfa tal-SMEs tista’ tagħmilha diffiċli għalihom biex jadattaw għal standards ġodda u jwassluhom biex jibqgħu lura meta mqabbla ma’ korporazzjonijiet kbar jew kumpaniji ta’ daqs medju minn partijiet oħra tad-dinja. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Minħabba li proporzjon għoli ta’ kumpaniji għandhom dejn eċċessiv (3), u fl-istess ħin jeħtieġu riżorsi fit-tul biex jiffaċċjaw l-isfidi li ġejjin, huma meħtieġa soluzzjonijiet ġodda li jsaħħu l-kapital tal-MSMEs u l-kumpaniji ż-żgħar b’kapitalizzazzjoni medja. L-inizjattivi eżistenti fil-livell Ewropew, bħall-programm ESCALAR tal-BEI, normalment jimmiraw lejn korporattivi b’rata għolja ta’ tkabbir li jitqiesu bħala negozji li qed jespandu jew kumpaniji fl-istadji bikrija tagħhom li huma ffinanzjati minn fondi ta’ kapital ta’ riskju. Is-soluzzjonijiet ġodda għandhom jikkomplementaw dawk attwalment fis-seħħ u jiffukaw fuq MSMEs eżistenti u stabbiliti u kumpaniji żgħar b’kapitalizzazzjoni medja, li jiffurmaw il-maġġoranza tal-kumpaniji Ewropej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Xi pajjiżi nedew miżuri selettivi biex isaħħu l-kapaċità ta’ investiment tal-kumpaniji, filwaqt li jevitaw ir-riskju ta’ “żombifikazzjoni”. Fi Spanja u Franza, dawn il-programmi jirrappreżentaw aktar minn EUR 30 biljun għal 15 000 kumpanija (4), bl-użu ta’ self subordinat b’mod profond bħala l-istrument ewlieni u l-klassifikazzjoni tal-kreditu bħala kriterju tal-għażla biex jiġi żgurat li r-riċevituri jkunu kumpaniji vijabbli. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Id-dejn eċċessiv tal-kumpaniji Ewropej jitlob xi tip ta’ strument ta’ rikapitalizzazzjoni li jippermettilhom iżommu jew iżidu l-isforz ta’ investiment tagħhom. Is-swieq pubbliċi appoġġjaw kumpaniji elenkati eżistenti b’mod raġonevolment tajjeb sal-lum, iżda dawk privati ma għandhomx il-profondità biex jappoġġjaw kumpaniji iżgħar. Id-diskrepanza fl-ekwità u fil-kapital ibridu li l-UE tista’ tiffaċċja minħabba l-pandemija u t-tnaqqis tal-miżuri ta’ appoġġ mill-Istat hija stmata għal EUR 450-600 biljun (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | L-MSMEs u l-kumpaniji żgħar b’kapitalizzazzjoni medja ġeneralment jirrapportaw li jsibuha aktar diffiċli minn kumpaniji kbar biex jaċċessaw il-finanzjament, speċjalment il-finanzjament fit-tul: |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Meta japplikaw għal self, proporzjon akbar jiddikjara li jiffaċċjaw ostakli (7 % tal-SMEs meta mqabbla ma’ 4 % tal-kumpaniji l-kbar), dawn għandhom rati ta’ suċċess aktar baxxi (72 % vs 85 %) u rati ogħla ta’ rifjut (6 % vs 2 %) kif ukoll kundizzjonijiet agħar, skont l-istħarriġ SAFE (6). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | In-negozji tal-familja jirrappreżentaw aktar minn 60 % tal-kumpaniji Ewropej kollha (iċ-ċifri jiżdiedu għal 85 % fi Spanja u 75 % fl-Italja, Franza u l-Ġermanja (7)). Dawn il-kumpaniji huma inqas probabbli li jfittxu alternattivi ta’ ekwità għal finanzjament fit-tul li jeħtieġu li jċedu l-kontroll tal-kumpanija. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Barra minn hekk, l-SMEs għandhom it-tendenza li jkollhom portafoll inqas diversifikat ta’ strumenti finanzjarji esterni, spiss ibbażati fuq il-banek u mmirati lejn użi fuq terminu qasir.






  (i) | Id-dipendenza tal-SMEs mill-banek għadha għolja fiż-żona tal-euro, fejn 70 % tal-finanzjament estern jiddependi mill-banek, meta mqabbel ma’ 40 % fl-Istati Uniti (8). |
| --- | --- | --- |

3.3.

(i)

Id-dipendenza tal-SMEs mill-banek għadha għolja fiż-żona tal-euro, fejn 70 % tal-finanzjament estern jiddependi mill-banek, meta mqabbel ma’ 40 % fl-Istati Uniti (8).

| (ii) | 63 % tal-kumpaniji l-kbar jirrapportaw li jużaw fondi għal investiment fiss, meta mqabbla ma’ 38 % tal-SMEs, u 28 % biss tal-mikrointrapriżi (9). |
| --- | --- |

(ii)

63 % tal-kumpaniji l-kbar jirrapportaw li jużaw fondi għal investiment fiss, meta mqabbla ma’ 38 % tal-SMEs, u 28 % biss tal-mikrointrapriżi (9).

| 3.4. | Għalhekk, din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tirrakkomanda l-iżvilupp ta’ qafas komuni għal strumenti finanzjarji subordinati ħafna li jagħtu spinta lir-rikapitalizzazzjoni tal-kumpaniji tal-UE. Dan il-qafas għandu jiżgura li dawn l-istrumenti jkollhom kunsiderazzjoni ta’ kważi ekwità, sabiex ma jaffettwax il-proporzjon tad-dejn tal-kumpaniji u l-klassifikazzjoni korporattiva tagħhom. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Din l-Opinjoni tistieden lill-UE tieħu azzjoni b’mod kollettiv biex tiżviluppa b’mod adegwat dan l-istrument komuni f’konformità mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità, billi tawtorizza intervent mill-Unjoni meta l-objettivi ta’ azzjoni jkunu jistgħu jintlaħqu aħjar fil-livell tal-Unjoni minħabba l-iskala u l-effetti tal-azzjoni proposta. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Dan il-qafas għal strumenti subordinati ħafna għandu:






  (i) | jelimina n-nuqqas ta’ finanzjament imsemmi hawn fuq fil-finanzjament fit-tul biex jissaħħu l-karti tal-bilanċ u jiġi appoġġjat l-investiment; |
| --- | --- | --- |

3.4.2.

(i)

jelimina n-nuqqas ta’ finanzjament imsemmi hawn fuq fil-finanzjament fit-tul biex jissaħħu l-karti tal-bilanċ u jiġi appoġġjat l-investiment;

| (ii) | jipprovdi lin-negozji tal-familja strument biex jagħti spinta lill-investimenti fit-tul tagħhom mingħajr ma jċedu l-kontroll tal-kumpanija tagħhom, peress li huma lesti li jqassmu sehem mill-profitti u/jew joħorġu strumenti ibridi (10); |
| --- | --- |

(ii)

jipprovdi lin-negozji tal-familja strument biex jagħti spinta lill-investimenti fit-tul tagħhom mingħajr ma jċedu l-kontroll tal-kumpanija tagħhom, peress li huma lesti li jqassmu sehem mill-profitti u/jew joħorġu strumenti ibridi (10);

| (iii) | ikun kompatibbli mal-prattiki tal-fornituri finanzjarji ewlenin (banek kummerċjali, maniġers tal-assi, is-settur pubbliku) sabiex ikun jista’ jilħaq il-maġġoranza tal-kumpaniji; |
| --- | --- |

(iii)

ikun kompatibbli mal-prattiki tal-fornituri finanzjarji ewlenin (banek kummerċjali, maniġers tal-assi, is-settur pubbliku) sabiex ikun jista’ jilħaq il-maġġoranza tal-kumpaniji;

| (iv) | jgħin biex jattira investituri istituzzjonali, bħal kumpaniji tal-assigurazzjoni u fondi tal-pensjonijiet, soġġetti għar-Regolament dwar il-PRIIPs (11), li jimmaniġġjaw it-tfaddil u huma attur ewlieni biex jidderieġu aktar assi lejn l-ekonomija reali. |
| --- | --- |

(iv)

jgħin biex jattira investituri istituzzjonali, bħal kumpaniji tal-assigurazzjoni u fondi tal-pensjonijiet, soġġetti għar-Regolament dwar il-PRIIPs (11), li jimmaniġġjaw it-tfaddil u huma attur ewlieni biex jidderieġu aktar assi lejn l-ekonomija reali.

| 3.5. | Hemm diversi strumenti subordinati ħafna li jistgħu jintużaw biex isaħħu l-karti tal-bilanċ tal-SMEs u tal-kumpaniji b’kapitalizzazzjoni medja, bħal bonds, bonds konvertibbli, skemi ta’ ishma doppji, u self ibridu (bħal self parteċipattiv):






  (i) | Il-ħruġ ta’ bonds jintuża prinċipalment minn swieq kbar u għal emissjonijiet kbar. Dawn huma kumplessi u għaljin. Pereżempju, anki jekk l-użu ta’ bonds korporattivi kiber b’mod konsiderevoli f’dawn l-aħħar snin, hemm biss 2 000 emittent attiv b’kollox, prinċipalment kumpaniji akbar (12). |
| --- | --- | --- |

3.5.

(i)

Il-ħruġ ta’ bonds jintuża prinċipalment minn swieq kbar u għal emissjonijiet kbar. Dawn huma kumplessi u għaljin. Pereżempju, anki jekk l-użu ta’ bonds korporattivi kiber b’mod konsiderevoli f’dawn l-aħħar snin, hemm biss 2 000 emittent attiv b’kollox, prinċipalment kumpaniji akbar (12).

| (ii) | Il-bonds konvertibbli privati għandhom il-vantaġġ ewlieni li jkunu estremament flessibbli f’termini ta’ struttura, peress li huma kuntratt privat. Madankollu, dan jimplika wkoll livell baxx ta’ sigurtà għal kumpaniji iżgħar, normalment b’inqas litteriżmu finanzjarju, u kost ta’ tranżazzjoni għoli. Dawn jintużaw prinċipalment minn fornituri sofistikati ta’ kapital ta’ riskju. |
| --- | --- |

(ii)

Il-bonds konvertibbli privati għandhom il-vantaġġ ewlieni li jkunu estremament flessibbli f’termini ta’ struttura, peress li huma kuntratt privat. Madankollu, dan jimplika wkoll livell baxx ta’ sigurtà għal kumpaniji iżgħar, normalment b’inqas litteriżmu finanzjarju, u kost ta’ tranżazzjoni għoli. Dawn jintużaw prinċipalment minn fornituri sofistikati ta’ kapital ta’ riskju.

| (iii) | L-iskemi ta’ ishma doppji jirreferu għall-ħruġ ta’ żewġ klassijiet ta’ ishma, li waħda minnhom normalment ikollha drittijiet tal-vot limitati jew l-ebda dritt tal-vot, filwaqt li tipprovdi ekwità. Għalkemm f’xi Stati Membri dan l-istrument huwa permess (13) (bħall-pajjiżi Nordiċi, il-Polonja, il-Portugall u l-Italja), f’ħafna oħrajn (bħall-Ġermanja, Franza u Spanja) mhuwiex, u l-użu fuq skala kbira jidher aktar diffiċli biex jinkiseb, peress li jkun jeħtieġ livell għoli ta’ adattament għall-kumpanija li toħroġ l-ishma. |
| --- | --- |

(iii)

L-iskemi ta’ ishma doppji jirreferu għall-ħruġ ta’ żewġ klassijiet ta’ ishma, li waħda minnhom normalment ikollha drittijiet tal-vot limitati jew l-ebda dritt tal-vot, filwaqt li tipprovdi ekwità. Għalkemm f’xi Stati Membri dan l-istrument huwa permess (13) (bħall-pajjiżi Nordiċi, il-Polonja, il-Portugall u l-Italja), f’ħafna oħrajn (bħall-Ġermanja, Franza u Spanja) mhuwiex, u l-użu fuq skala kbira jidher aktar diffiċli biex jinkiseb, peress li jkun jeħtieġ livell għoli ta’ adattament għall-kumpanija li toħroġ l-ishma.

| (iv) | Is-self ibridu huwa strument ta’ dejn li huwa subordinat b’mod profond u orjentat lejn terminu twil (normalment jinkludi perjodi ta’ grazzja). Dan huwa strument li huwa rregolat f’ħafna ġuriżdizzjonijiet, li jagħti lill-kumpaniji aktar sigurtà, u jagħmel il-proċess aktar aġli, peress li l-prodott ma jinħoloqx f’kull operazzjoni. Barra minn hekk, ma jippenalizzax lill-kumpaniji f’termini ta’ dejn, peress li jikklassifika l-aħħar fl-ordni ta’ ħlas lura qabel l-ekwità. |
| --- | --- |

(iv)

Is-self ibridu huwa strument ta’ dejn li huwa subordinat b’mod profond u orjentat lejn terminu twil (normalment jinkludi perjodi ta’ grazzja). Dan huwa strument li huwa rregolat f’ħafna ġuriżdizzjonijiet, li jagħti lill-kumpaniji aktar sigurtà, u jagħmel il-proċess aktar aġli, peress li l-prodott ma jinħoloqx f’kull operazzjoni. Barra minn hekk, ma jippenalizzax lill-kumpaniji f’termini ta’ dejn, peress li jikklassifika l-aħħar fl-ordni ta’ ħlas lura qabel l-ekwità.

| | Użu | Fattibbiltà | Track record | Protezzjoni tal-kumpaniji | Protezzjoni tal-investituri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bonds | Baxx | Għolja | Baxx | Medja | Għolja |
| Bonds konvertibbli | Medju | Medja | Baxx | Baxxa | Għolja |
| Ishma doppji | Baxx | Medja | Medju | Għolja | Medja |
| Self ibridu | Għoli | Għolja | Medju sa Għoli | Għolja | Medja |

Użu

Fattibbiltà

Track record

Protezzjoni tal-kumpaniji

Protezzjoni tal-investituri

Bonds

Baxx

Għolja

Baxx

Medja

Għolja

Bonds konvertibbli

Medju

Medja

Baxx

Baxxa

Għolja

Ishma doppji

Baxx

Medja

Medju

Għolja

Medja

Self ibridu

Għoli

Għolja

Medju sa Għoli

Għolja

Medja

Sors: Inbonis Rating.

| 3.6. | Strument ta’ self ibridu huwa l-aħjar alternattiva għal diversi raġunijiet:






  (i) | jirrappreżenta soluzzjoni fit-tul li hija faċli biex tiġi implimentata u tipprovdi protezzjoni akbar lill-kumpaniji meta mqabbla ma’ bonds jew ishma; |
| --- | --- | --- |

3.6.

(i)

jirrappreżenta soluzzjoni fit-tul li hija faċli biex tiġi implimentata u tipprovdi protezzjoni akbar lill-kumpaniji meta mqabbla ma’ bonds jew ishma;

| (ii) | jiżgura lill-MSMEs li ma jkun hemm l-ebda dilwizzjoni jew telf ta’ kontroll, filwaqt li jkollu vantaġġi relatati mal-ispejjeż, bħal tnaqqis tat-taxxa jew kostijiet aktar baxxi tal-ħruġ); |
| --- | --- |

(ii)

jiżgura lill-MSMEs li ma jkun hemm l-ebda dilwizzjoni jew telf ta’ kontroll, filwaqt li jkollu vantaġġi relatati mal-ispejjeż, bħal tnaqqis tat-taxxa jew kostijiet aktar baxxi tal-ħruġ);

| (iii) | joffri lis-selliefa redditu attraenti, mingħajr il-ħtieġa li d-detenturi tat-titoli maħruġa jiġu involuti f’deċiżjonijiet korporattivi; |
| --- | --- |

(iii)

joffri lis-selliefa redditu attraenti, mingħajr il-ħtieġa li d-detenturi tat-titoli maħruġa jiġu involuti f’deċiżjonijiet korporattivi;

| (iv) | Is-self parteċipattiv, tip ta’ self ibridu, diġà jeżisti u huwa regolat f’ħafna pajjiżi Ewropej, bħal Spanja (préstamos participativos), Franza, (prêts participatifs), il-Ġermanja (Partiarisches Darlehen) jew reċentement il-Portugall (empréstimos participativos) (14). |
| --- | --- |

(iv)

Is-self parteċipattiv, tip ta’ self ibridu, diġà jeżisti u huwa regolat f’ħafna pajjiżi Ewropej, bħal Spanja (préstamos participativos), Franza, (prêts participatifs), il-Ġermanja (Partiarisches Darlehen) jew reċentement il-Portugall (empréstimos participativos) (14).

| 3.6.1. | Is-self ibridu huwa l-istrument magħżul għal inizjattivi pubbliċi u privatidifferenti biex jindirizza n-nuqqas ta’ finanzjament tal-kapital fl-UE kollha: mill-inqas sitt programmi fi tliet Stati Membri, kif ukoll xi programmi tal-Fond Ewropew għall-Investiment, jużaw dan is-self parteċipattiv ibridu:






  (i) | Franza għandha l-programm Relance ta’ dejn subordinat appoġġjat mill-gvern ta’ EUR 12,7 biljun, immirat lejn 10 000 kumpanija, prinċipalment SMEs, li jużaw self parteċipattiv u bonds subordinati. Dan il-programm qed jitqassam mill-banek u huwa ffinanzjat minn investituri istituzzjonali. |
| --- | --- | --- |

3.6.1.

(i)

Franza għandha l-programm Relance ta’ dejn subordinat appoġġjat mill-gvern ta’ EUR 12,7 biljun, immirat lejn 10 000 kumpanija, prinċipalment SMEs, li jużaw self parteċipattiv u bonds subordinati. Dan il-programm qed jitqassam mill-banek u huwa ffinanzjat minn investituri istituzzjonali.

| (ii) | Fi Spanja, il-Fond ta’ EUR 1 biljun għar-Rikapitalizzazzjoni ta’ Impriżi Affettwati mill-COVID, għall-SMEs u l-kumpaniji b’kapitalizzazzjoni medja li għandhom problemi ta’ solvenza iżda li huma vijabbli, bl-użu ta’ self parteċipattiv. |
| --- | --- |

(ii)

Fi Spanja, il-Fond ta’ EUR 1 biljun għar-Rikapitalizzazzjoni ta’ Impriżi Affettwati mill-COVID, għall-SMEs u l-kumpaniji b’kapitalizzazzjoni medja li għandhom problemi ta’ solvenza iżda li huma vijabbli, bl-użu ta’ self parteċipattiv.

| (iii) | Fi Spanja wkoll, Fond ta’ Appoġġ totali ta’ EUR 9 biljun għal 15-il sena għall-Investiment Industrijali Produttiv (EUR 600 miljun fis-sena), iffinanzjat mill-pubbliku, bl-użu ta’ dejn regolari, self parteċipattiv u ekwità, immirat lejn kumpaniji bi proġetti ta’ investiment industrijali. |
| --- | --- |

(iii)

Fi Spanja wkoll, Fond ta’ Appoġġ totali ta’ EUR 9 biljun għal 15-il sena għall-Investiment Industrijali Produttiv (EUR 600 miljun fis-sena), iffinanzjat mill-pubbliku, bl-użu ta’ dejn regolari, self parteċipattiv u ekwità, immirat lejn kumpaniji bi proġetti ta’ investiment industrijali.

| (iv) | F’Valenzja, il-bank għall-iżvilupp reġjonali, Instituto Valenciano de Finanzas, nieda diversi programmi ta’ finanzjament li jużaw self parteċipattiv biex jappoġġjaw lill-SMEs u kumpaniji strateġiċi b’kapitalizzazzjoni medja bi proġett ta’ investiment, li jammontaw għal EUR 400 miljun fis-sena. |
| --- | --- |

(iv)

F’Valenzja, il-bank għall-iżvilupp reġjonali, Instituto Valenciano de Finanzas, nieda diversi programmi ta’ finanzjament li jużaw self parteċipattiv biex jappoġġjaw lill-SMEs u kumpaniji strateġiċi b’kapitalizzazzjoni medja bi proġett ta’ investiment, li jammontaw għal EUR 400 miljun fis-sena.

| (v) | In-Netherlands nedew programm ta’ appoġġ għal self subordinat għall-SMEs ta’ EUR 400 miljun. |
| --- | --- |

(v)

In-Netherlands nedew programm ta’ appoġġ għal self subordinat għall-SMEs ta’ EUR 400 miljun.

| 3.7. | Biex jiġi żgurat użu effettiv li jilħaq l-MSMEs kollha u li għandu l-aqwa impatt possibbli, l-aħjar skema operazzjonali hija waħda fejn hemm diversi oriġinaturi u distributuri pubbliċi u privati, li jistgħu ma jkunux l-istess. L-oriġinaturi jinkludu l-banek, il-maniġers tal-assi kif ukoll is-settur pubbliku, filwaqt li l-investituri jistgħu jkunu l-banek proprji, is-settur pubbliku jew l-investituri istituzzjonali (assiguraturi u fondi tal-pensjonijiet). Dan il-qafas jirreferi għal tranżazzjonijiet oriġinati ġodda, mhux għat-titolizzazzjoni ta’ dawk eżistenti. Dan huwa, pereżempju, dak li sar fi Franza, bil-programm Relance (15). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Mitigazzjoni tar-riskji potenzjalment perċepiti ta’ skema ta’ self ibridu distribwita fuq skala kbira fl-Ewropa kollha:






  Riskju perċepit | Soluzzjoni |
| --- | --- | --- |
| Superviżjoni ta’ attività kreditizja mhux bankarja | L-inklużjoni ta’ għodod għall-ġestjoni tar-riskju, bħall-klassifikazzjoni tal-kreditu, tneħħi r-riskju ta’ attività kreditizja mhux bankarja. |
| Esklużjoni tal-banek | Strument ta’ self ibridu jirrestawra s-solvenza tal-kumpaniji u għalhekk il-banek ikunu lesti li jkomplu jsellfuhom. |
| Kompatibbiltà mal-inizjattiva dwar Kwota ta’ Tnaqqis ta’ Predispożizzjoni Favur id-Dejn (DEBRA) | Din l-inizjattiva tfittex ukoll li tevita d-dejn eċċessiv tal-kumpaniji, għalhekk hija kompatibbli mal-objettiv ewlieni tal-inizjattiva DEBRA. |
| Ir-restawr tas-solvenza ta’ kumpaniji mhux vijabbli | L-introduzzjoni ta’ standards tas-suq bħall-klassifikazzjoni tal-kreditu tipprevjeni lill-kumpaniji mhux vijabbli milli jaċċessaw dawn l-istrumenti. Ħafna programmi pubbliċi li jużaw self parteċipattiv inkludew dan ir-rekwiżit. |

3.8.

Riskju perċepit

Soluzzjoni

Superviżjoni ta’ attività kreditizja mhux bankarja

L-inklużjoni ta’ għodod għall-ġestjoni tar-riskju, bħall-klassifikazzjoni tal-kreditu, tneħħi r-riskju ta’ attività kreditizja mhux bankarja.

Esklużjoni tal-banek

Strument ta’ self ibridu jirrestawra s-solvenza tal-kumpaniji u għalhekk il-banek ikunu lesti li jkomplu jsellfuhom.

Kompatibbiltà mal-inizjattiva dwar Kwota ta’ Tnaqqis ta’ Predispożizzjoni Favur id-Dejn (DEBRA)

Din l-inizjattiva tfittex ukoll li tevita d-dejn eċċessiv tal-kumpaniji, għalhekk hija kompatibbli mal-objettiv ewlieni tal-inizjattiva DEBRA.

Ir-restawr tas-solvenza ta’ kumpaniji mhux vijabbli

L-introduzzjoni ta’ standards tas-suq bħall-klassifikazzjoni tal-kreditu tipprevjeni lill-kumpaniji mhux vijabbli milli jaċċessaw dawn l-istrumenti. Ħafna programmi pubbliċi li jużaw self parteċipattiv inkludew dan ir-rekwiżit.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-qafas propost għas-self ibridu għandu jissodisfa ċerti standards li jagħmluh attraenti għall-partijiet interessati kollha: kumpaniji, fornituri finanzjarji li jaġixxu bħala distributuri u investituri istituzzjonali. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Huwa essenzjali li l-qafas jiżgura kunsiderazzjoni tal-ekwità għal dan it-tip ta’ self ibridu bl-effetti li ġejjin:






  (i) | Għall-kalkolu tal-proporzjon bejn il-kapital u d-dejn, sabiex ma jżidx mad-dejn eżistenti jew ma jkollux impatt eċċessiv fuq il-proporzjon bejn id-dejn u l-kapital. Pereżempju, fi Franza, l-Artikoli 313 u 314 tal-Kodiċi Monetarju u Finanzjarju (Code monétaire et financier) jistabbilixxi li s-self parteċipattiv huwa, għall-finijiet tal-valutazzjoni tas-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpaniji li jirċevuh, meqjus bħala kapital proprju. |
| --- | --- | --- |

4.2.

(i)

Għall-kalkolu tal-proporzjon bejn il-kapital u d-dejn, sabiex ma jżidx mad-dejn eżistenti jew ma jkollux impatt eċċessiv fuq il-proporzjon bejn id-dejn u l-kapital. Pereżempju, fi Franza, l-Artikoli 313 u 314 tal-Kodiċi Monetarju u Finanzjarju (Code monétaire et financier) jistabbilixxi li s-self parteċipattiv huwa, għall-finijiet tal-valutazzjoni tas-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpaniji li jirċevuh, meqjus bħala kapital proprju.

| (ii) | Għall-finijiet ta’ tnaqqis tal-kapital. Dan huwa l-każ, pereżempju, tar-regolament Spanjol, li jgħid li s-self parteċipattiv huwa inkluż fil-kalkolu tal-ekwità għall-finijiet tat-tnaqqis tal-kapital u x-xoljiment tal-kumpaniji, u li l-ħlas lura antiċipat jew l-amortizzament tas-self parteċipattiv jista’ jseħħ biss jekk ikun segwit minn żieda fil-kapital tal-istess ammont (16). |
| --- | --- |

(ii)

Għall-finijiet ta’ tnaqqis tal-kapital. Dan huwa l-każ, pereżempju, tar-regolament Spanjol, li jgħid li s-self parteċipattiv huwa inkluż fil-kalkolu tal-ekwità għall-finijiet tat-tnaqqis tal-kapital u x-xoljiment tal-kumpaniji, u li l-ħlas lura antiċipat jew l-amortizzament tas-self parteċipattiv jista’ jseħħ biss jekk ikun segwit minn żieda fil-kapital tal-istess ammont (16).

| (iii) | F’każ ta’ insolvenza, dan is-self ibridu għandu jkollu status subordinat, li jiġi kklassifikat wara d-debitu ordinarju jew il-kredituri komuni, u qabel l-azzjonisti. In-nuqqas li jinbena d-dejn b’dan il-mod x’aktarx li jikkomprometti l-kapaċità tal-kumpaniji li jżidu d-dejn minn sorsi tradizzjonali. Wieħed mill-għanijiet tal-pjan ta’ azzjoni tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali tal-KE huwa li tinkiseb konverġenza akbar fost ir-reġimi ta’ insolvenza differenti tal-Istati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

(iii)

F’każ ta’ insolvenza, dan is-self ibridu għandu jkollu status subordinat, li jiġi kklassifikat wara d-debitu ordinarju jew il-kredituri komuni, u qabel l-azzjonisti. In-nuqqas li jinbena d-dejn b’dan il-mod x’aktarx li jikkomprometti l-kapaċità tal-kumpaniji li jżidu d-dejn minn sorsi tradizzjonali. Wieħed mill-għanijiet tal-pjan ta’ azzjoni tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali tal-KE huwa li tinkiseb konverġenza akbar fost ir-reġimi ta’ insolvenza differenti tal-Istati Membri tal-UE.

| 4.2.1. | Hemm każijiet fejn is-self ibridu għandu korrispettiv ta’ ekwità skont l-Istandards Internazzjonali tar-Rapportar Finanzjarju (IFRS) u Basel II. Pereżempju, meta self ibridu jkollu maturità perpetwa, jikkwalifika bħala ekwità skont ir-regoli tal-IFRS minħabba l-istatus subordinat profond tiegħu (17). B’mod ġenerali, l-istrumenti ibridi jistgħu jitqiesu bħala ekwità jekk ma jkunux garantiti, subordinati u żborżati kompletament, jekk ma jkunux jistgħu jinfdew fuq l-inizjattiva tad-detentur, jekk ikunu jistgħu jintużaw biex ikopru t-telf u jekk l-obbligu li jitħallsu l-imgħaxijiet ikun jista’ jiġi pospost (18). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Il-KESE jirrakkomanda li tiġi modifikata d-Direttiva 2013/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (19) dwar il-Kontabbiltà sabiex il-proċedura tal-kontabbiltà tiġi armonizzata għal self ibridu jew għal tipi oħra ta’ dejn li jkollhom maturità itwal minn tmien snin (20) b’perjodu ta’ grazzja ta’ mill-inqas tliet snin u b’rata tal-imgħax varjabbli, parti minnha marbuta mas-“suċċess” definit fid-diskrezzjoni (eż. fuq it-tkabbir, fuq il-profittabbiltà...). Din il-modifika se tiffaċilita l-komputazzjoni tas-self ibridu bħala ekwità meta jiġi kkalkulat il-valur nett ta’ kumpanija għall-finijiet tal-liġi kummerċjali u ttrattat bħala ekwità jew fondi proprji għall-finijiet ta’ kontabilità. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | Sabiex tiġi evitata l-inċertezza, l-istrument għandu jżomm il-korrispettiv tad-dejn tiegħu għal skopijiet oħra (jiġifieri tat-taxxa u dawk legali), għalhekk il-ħruġ ta’ strument simili għal ekwità m’għandux jinvolvi telf ta’ kontroll tal-vot għall-kumpaniji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Punt importanti ieħor kemm għall-kumpaniji kif ukoll għall-investituri huwa li l-imgħax perjodiku mħallas fuq l-istrument ta’ dejn subordinat ma jridx ikun soġġett għal xi taxxa minn ras l-għajn jew tnaqqis f’ras il-għajn, sabiex l-aggregazzjoni tirċievi l-introjtu mill-imgħax fuq bażi grossa. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.4. | Fir-rigward tan-naħa tal-investiment, strument ta’ kważi-ekwità bħal dak propost jikkwalifika bħala strument eliġibbli għall-Fondi ta’ Investiment Ewropew fuq Terminu Twil (ELTIFs), skont l-Artikolu 10 tar-Regolament ELTIF (21), li jippermettilu jsir parti mill-ekosistema finanzjarja minnufih. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | L-ELTIFs jistgħu aktar tard jiġu kkummerċjalizzati fl-UE billi jiġi ppubblikat prospett jew Dokument bl-Informazzjoni Ewlenija li jikkonforma mar-rekwiżit tar-Regolament dwar il-Prospett (22) jew ir-Regolament dwar il-prodotti aggregati ta’ investiment għall-konsumaturi bbażati fuq l-assigurazzjoni, rispettivament. Dan jgħin biex l-investituri fil-livell tal-konsumatur jiġu integrati fid-dejn privat u fl-ekonomija reali, xi ħaġa li għadha ma nkisbitx bl-inizjattivi ta’ self kollettiv. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Idealment, l-istrument għandu jinkorpora standards tas-suq bħal klassifikazzjonijiet tal-kreditu minn aġenziji rreġistrati mal-ESMA jew valutazzjonijiet tal-indikaturi ambjentali, soċjali u ta’ governanza, biex tissaħħaħ il-bażi tal-investituri. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.5. | Fl-aħħar nett, din l-inizjattiva tappoġġja l-Unjoni tas-Swieq Kapitali. Approċċ mifrux mal-UE kollha, mudell ta’ strument Ewropew komuni, jista’ jibbenefika mill-viżibbiltà, il-likwidità u l-iskala tas-suq uniku u jiġġenera appell wiesa’ fost l-investituri istituzzjonali li jfittxu profili tar-riskju ta’ dejn u tat-tip ibridu iżda b’redditi aħjar, filwaqt li jissodisfa l-ħtiġijiet ta’ kumpaniji iżgħar. Bi skala suffiċjenti fil-livell tal-UE, qafas ta’ suċċess jista’ jiżviluppa fi klassi ta’ assi definita tajjeb li tinkoraġġixxi l-investiment u l-integrazzjoni fl-UE. |
| --- | --- |

4.5.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Annual Report on European SMEs 2020/2021 (Rapport Annwali dwar l-SMEs Ewropej għall-2020/2021), il-Kummissjoni Ewropea, Lulju 2021.

1

(2)  Annual Report on European SMEs 2020/2021 (Rapport Annwali dwar l-SMEs Ewropej għall-2020/2021), il-Kummissjoni Ewropea, Lulju 2021.

2

(3)  Il-proporzjon tad-dejn żdied bi 18,8-il punt perċentwali bejn tmiem l-2019 u l-bidu tal-2021, li jilħaq massimu ta’ 164,4 %. Bullettin Ekonomiku tal-BĊE, Ħarġa 2/2022.

3

(4)  Ministeru għall-Ekonomija ta’ Franza, COFIDES, SEPIDES, Instituto Valenciano de Finanzas.

4

(5)  Recapitalising EU businesses post COVID-19 (Rikapitalizzazzjoni tan-negozji tal-UE wara l-COVID-19), AFME u PwC.

5

(6)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE) (Stħarriġ dwar l-aċċess għall-finanzi tal-intrapriżi (SAFE)), Kummissjoni Ewropea, Novembru 2021.

6

(7)  Negozji tal-Familja Ewropej.

7

(8)  European SMEs Financing Gap (Diskrepanza fil-Finanzjament tal-SMEs Ewropej), Euler Hermes.

8

(9)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE) (Stħarriġ dwar l-aċċess għall-finanzi tal-intrapriżi (SAFE)), Kummissjoni Ewropea, Novembru 2021.

9

(10)  Recapitalising EU businesses post COVID-19 (Rikapitalizzazzjoni tan-negozji tal-UE wara l-COVID-19), AFME u PwC.

10

(11)  Ir-Regolament (UE) Nru 1286/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Novembru 2014 dwar dokumenti bl-informazzjoni ewlenija għal prodotti aggregati ta’ investiment għall-konsumaturi bbażati fuq l-assigurazzjoni (PRIIPs) (ĠU L 352, 9.12.2014, p. 1).

11

(12)  The rise of non-bank finance and its implications for monetary policy transmission (Iż-żieda ta’ finanzjament mhux bankarju u l-implikazzjonijiet tiegħu għat-trażmissjoni tal-politika monetarja), 2021, BĊE.

12

(13)  Study on minority shareholders protection (Studju dwar il-protezzjoni tal-azzjonisti minoritarji), rapport finali, Kummissjoni Ewropea.

13

(14)  Legal framework of participative loans approved byDecree Law 11/2022 of January 12 (Qafas legali ta’ self parteċipattiv approvat mid-Digriet Amministrattiv 11/2022 tat-12 ta’ Jannar).

14

(15)  Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées (Skema ta’ Garanzija tal-Istat għal self parteċipattiv u fondi ta’ bonds subordinati), Kummissjoni Ewropea (mhux disponibbli bil-Malti).

15

Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées

(16)  Riżoluzzjoni tal-20 ta’ Diċembru 1996, Instituto de Contabilidad y Auditoría de Cuentas (Istitut tal-Kontabbiltà u tal-Awditjar).

16

Instituto de Contabilidad y Auditoría de Cuentas

(17)  Deċiżjoni tal-Kummissjoni SA.60113 (2021/N) – il-Finlandja – Għajnuna lil Finnair b’rabta mal-COVID-19

17

(18)  Basel II. 4. Strumenti ta’ dejn/kapital ibridi, Anness 1a. Definizzjoni ta’ kapital. (d) Strumenti ta’ dejn/kapital ibridi.

18

(19)  Id-Direttiva 2013/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Ġunju 2013 dwar id-dikjarazzjonijiet finanzjarji annwali, id-dikjarazzjonijiet finanzjarji kkonsolidati u r-rapporti relatati ta’ ċerti tipi ta’ impriżi, u li temenda d-Direttiva 2006/43/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttivi tal-Kunsill 78/660/KEE u 83/349/KEE (ĠU L 182, 29.6.2013, p. 19).

19

(20)  Ta’ min ifakkar li l-ħajja medja ta’ kumpanija hija bejn wieħed u ieħor dan l-għadd ta’ snin, u għall-ekwità privata hija saħansitra aktar baxxa (ħames snin).

20

(21)  Ir-Regolament (UE) 2015/760 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta' April 2015 dwar il-Fondi ta' Investiment Ewropej fuq Terminu Twil (ĠU L 123, 19.5.2015, p. 98).

21

(22)  Ir-Regolament (UE) 2017/1129 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta' Ġunju 2017 dwar il-prospett li għandu jiġi ppubblikat meta titoli jiġu offruti lill-pubbliku jew jiġu ammessi għall-kummerċ f'suq regolat, u li jħassar id-Direttiva 2003/71/KE (ĠU L 168, 30.6.2017, p. 12).

22

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/35 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/35

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — “Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment — Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2022”

(COM(2021) 740 final)

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/06)

| Relatur: | Judith VORBACH |
| --- | --- |

Relatur:

Judith VORBACH

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.3.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 6.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 133/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.3.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

6.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

133/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Mill-adozzjoni tal-ewwel Opinjoni dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli 2022 ’l hawn, is-sitwazzjoni nbidlet b’mod drammatiku minħabba l-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna. B’konsegwenza ta’ din l-aggressjoni, tnaqqsu l-istimi tat-tkabbir tal-PDG reali tal-UE u l-previżjonijiet tal-inflazzjoni għaż-żona tal-euro ġew riveduti ’l fuq għal livell rekord, l-aktar minħabba żidiet fil-prezzijiet fis-suq tal-gass. Il-KESE jirrikonoxxi li l-objettivi ewlenin kollha ta’ politika ekonomika orjentata lejn il-prosperità jinsabu taħt pressjoni, u li l-frammentazzjoni u t-tensjonijiet ġeopolitiċi kif ukoll il-COVID-19 għadhom fatturi ta’ riskju serji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jtenni b’mod espliċitu l-appell tiegħu għal approċċ ta’ politika ekonomika bbilanċjata biex jiġu indirizzati l-problemi li ilhom jeżistu u biex jiġu indirizzati l-kriżijiet attwali. L-għanijiet tal-UE kif deskritti fl-Artikolu 3 tat-TUE jikkostitwixxu l-bażi għall-prosperità, l-istabbiltà politika, il-konverġenza ’l fuq, il-kompetittività u r-reżiljenza tal-UE fil-passat, fil-preżent u fil-futur. Il-kriżi attwali m’għandhiex titħalla tipperikola l-ġustizzja u l-għanijiet ambjentali. Fid-dawl taż-żieda fil-prezzijiet, hemm ħtieġa urġenti li jiġu protetti l-aktar kumpaniji vulnerabbli u speċifikament esposti, b’mod partikolari l-SMEs. Barra minn hekk, huwa kruċjali li tiġi ssalvagwardjata l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju, li jikkostitwixxu parti kbira mid-domanda ekonomika. Is-solidarjetà mal-poplu fl-Ukrajna, it-tisħiħ tal-awtonomija strateġika tal-UE u l-ħidma favur il-paċi għandhom ukoll ikunu fiċ-ċentru tal-attenzjoni. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza saret l-għodda ewlenija biex jitwettqu l-prijoritajiet ta’ politika tal-UE taħt is-Semestru Ewropew (is-Semestru). Hija kienet ta’ għajnuna biex l-ekonomija tiġi stabbilizzata matul il-pandemija u qed taqdi rwol ewlieni fir-rispons għall-kriżi attwali. Il-KESE jitlob li l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza jiġu implimentati b’tali mod li jkollhom impatt tanġibbli fuq il-benessri tan-nies. Peress li r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż (CSRs) se jaqdu rwol aktar sinifikanti, il-KESE jappella għal monitoraġġ bir-reqqa u approċċ ibbilanċjat. Il-KESE jappella għal riforma tas-Semestru li tiggarantixxi parteċipazzjoni ta’ kwalità tajba min-naħa tas-soċjetà ċivili organizzata. Fir-rigward tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza, il-KESE jilqa’ r-rakkomandazzjoni “fuq il-bażi tal-applikazzjoni b’suċċess tal-prinċipju tas-sħubija”, u jitlob li l-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jsir obbligatorju. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ ż-żieda fil-miri tal-enerġija rinnovabbli u l-effiċjenza u jenfasizza li s-sostenibbiltà ambjentali trid tkun fiċ-ċentru tal-attenzjoni; barra minn hekk, jappella wkoll sabiex tiġi promossa malajr u b’urġenza riforma tas-suq Ewropew tal-elettriku. Huwa meħtieġ investiment massiv biex tiġi promossa t-tranżizzjoni ekoloġika u tissaħħaħ l-awtonomija strateġika, u l-KESE jistieden lill-Kummissjoni tipprovdi perspettiva strutturata, li turi liema fondi tal-UE għandhom jintużaw u sa liema punt l-investiment għandu jkun kopert mill-programmi tal-UE, l-Istati Membri, jew għodod ta’ finanzjament privati jew imħallta. Il-KESE jirrakkomanda li jiġi implimentat Fond ta’ Aġġustament għall-Klima u, fil-futur, li jiġi eżaminat ukoll it-tisħiħ tan-NextGenerationEU u/jew InvestEU. Waqt ir-ristrutturar tal-fondi jew it-tfassil tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali l-ġdid, il-KESE jwissi kontra t-tnaqqis tal-fondi relatati mal-objettivi soċjali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | It-tlestija tas-suq uniku għandha tkompli żżid il-konverġenza ’l fuq bejn l-Istati Membri. Id-distorsjonijiet u l-ostakli għandhom jiġu indirizzati u r-reġjuni għandhom jiġu appoġġjati biex jisfruttaw il-potenzjal sħiħ tagħhom. Huwa meħtieġ progress fit-tlestija tas-Suq tal-Kapital u tal-Unjoni Bankarja, kif ukoll progress fl-implimentazzjoni tal-istrateġija finanzjarja sostenibbli, u fl-iżgurar tal-istabbiltà tas-suq finanzjarju. Il-KESE jappella għal approċċ ġust u bbilanċjat għat-titjib tal-ambjent tan-negozju u l-produttività. It-taħriġ u r-riċerka għadhom għodod essenzjali biex tingħata spinta lill-kompetittività u lit-tranżizzjoni doppja ġusta u l-awtonomija strateġika. Il-KESE jilqa’ l-proposti enfasizzati fil-Komunikazzjoni dwar Il-Mudell Ewropew ta’ Tkabbir tagħna, iżda jenfasizza wkoll l-importanza li tissaħħaħ l-awtonomija strateġika, tiġi rilokata l-produzzjoni ta’ prodotti ewlenin fl-UE, u ma jiġux injorati l-għanijiet soċjali u ambjentali tul il-ktajjen tal-provvista. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-Kummissjoni ġustament issostni li l-appoġġ pubbliku biex jiġi stimulat l-investiment privat jeħtieġ li jkun indirizzat sew lejn proġetti b’valur miżjud ċar, u l-politika tal-kompetizzjoni għandu jkollha rwol ewlieni. Il-KESE jenfasizza l-importanza tat-trasparenza u l-monitoraġġ biex tiġi żgurata l-integrità u biex jintlaħqu l-għanijiet maħsuba. L-effetti mhux mistennija għandhom jiġu evitati billi jiġi żgurat li l-investimenti li xorta waħda kienu jsiru ma jiġux issussidjati, u l-baġits pubbliċi m’għandhomx ikunu mgħobbija żżejjed bir-riskji. Fl-aħħar nett, il-miżuri tal-għajnuna mill-Istat għandhom ikunu wkoll marbuta mal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u mar-rispett tad-drittijiet tal-ħaddiema, l-istandards ambjentali u l-obbligi fiskali. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni biex l-istabbilizzaturi awtomatiċi jitħallew joperaw, itejbu l-investiment u jkomplu japplikaw il-klawżola liberatorja ġenerali matul l-2023. Madankollu, il-KESE għandu riżervi dwar il-limitazzjoni tat-tkabbir tan-nefqa kurrenti ffinanzjat nazzjonalment taħt il-produzzjoni potenzjali fuq terminu medju, u l-intenzjoni li tiġi vvalutata r-rilevanza għall-ftuħ ta’ proċeduri ta’ defiċit eċċessiv fir-rebbiegħa tal-2023. S’issa, ir-regoli fiskali tal-UE bilkemm ġew implimentati u s-sanzjonijiet qatt ma ġew applikati. Il-KESE jtenni t-talba tiegħu biex il-qafas fiskali jiġi mmodernizzat billi jiġu stabbiliti miri realistiċi u tiġi inkorporata regola tad-deheb mingħajr ma tiġi pperikolata s-sostenibbiltà fiskali fuq terminu medju, filwaqt li għandhom jiġu ppreżentati linji gwida għal perjodu ta’ tranżizzjoni. Valur sod tal-euro għandu jiġi salvagwardjat permezz ta’ approċċ monetarju u fiskali bbilanċjat f’konformità ma’ governanza makroekonomika tajba. Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza li sistema ġusta ta’ nfiq u dħul hija prekundizzjoni għas-sostenibbiltà fiskali. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Fi Frar 2022, il-KESE adotta Opinjoni dwar l-Istrateġija Annwali għat-Tkabbir Sostenibbli 2022 (1). F’dak iż-żmien l-UE kienet għaddejja mill-akbar reċessjoni fl-istorja tagħha (2), filwaqt li ttieħdu miżuri ta’ appoġġ bla preċedent biex jittaffa l-impatt u tiġi evitata sitwazzjoni instabbli. Bin-Next Generation EU, l-UE laħqet fażi ġdida ta’ politika ekonomika u ta’ solidarjetà. Peress li l-Kummissjoni allokat rwol sinifikanti lis-Semestru fil-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u għalhekk żiedet l-importanza tagħha għall-koordinazzjoni tal-politika, il-KESE tenna l-appell tiegħu għal involviment aktar mill-qrib tas-soċjetà ċivili organizzata. Il-KESE laqa’ l-aġenda għas-sostenibbiltà kompetittiva, u enfasizza li l-erba’ dimensjonijiet tagħha — is-sostenibbiltà ambjentali, il-produttività, il-ġustizzja u l-istabbiltà makroekonomika — għandhom jitqiegħdu fuq l-istess livell sabiex jinkisbu l-effetti ta’ rinforz maħsuba u tranżizzjoni ekoloġika u diġitali ġusta. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bħal fis-snin preċedenti, l-Opinjoni addizzjonali tqis il-proċess tas-Semestru li għaddej bħalissa u tipprovdi kontribut għaċ-ċiklu li jmiss. Dan huwa partikolarment importanti din is-sena. Mill-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna ’l hawn, ix-xenarju ġeopolitiku nbidel b’mod drammatiku, il-prijoritajiet inbidlu u l-politika ġiet adattata, kif rifless fil-Komunikazzjonijiet dwar Il-Pjan RepowerEU (3) u Il-Mudell Ewropew ta’ Tkabbir tagħna (4). Is-Semestru, li hu stess għaddej minn bidla sistemika, wera li huwa qafas kredibbli għall-koordinazzjoni tal-politika tal-UE matul il-pandemija. Fil-pakkett tar-Rebbiegħa, l-implikazzjonijiet tal-kriżi attwali huma għal darb’oħra riflessi b’mod komprensiv. B’mod simili għall-Komunikazzjoni (5), din l-Opinjoni hija strutturata madwar id-dimensjonijiet tal-aġenda għas-sostenibbiltà kompetittiva. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-gwerra fl-Ukrajna u s-sanzjonijiet konsegwenti, flimkien ma’ miżuri ta’ konteniment applikati fiċ-Ċina u d-deċelerazzjoni tat-tkabbir fl-Istati Uniti, qed jolqtu l-ekonomija tal-UE. Iż-żieda rapida fil-prezzijiet tal-enerġija u tal-prodotti bażiċi tal-ikel qed iżżid l-inflazzjoni, u dan inaqqas il-kapaċità tal-akkwist u jimpedixxi l-kompetittività. L-UE hija vulnerabbli minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha, id-dipendenza qawwija tagħha mill-fjuwils importati, u l-integrazzjoni għolja fil-ktajjen tal-valur globali. Fit-tbassir tas-sajf, l-istimi tat-tkabbir tal-PDG reali tnaqqsu għal 2,7 % fl-2022, filwaqt li l-previżjonijiet tal-inflazzjoni ġew riveduti ’l fuq għal medja rekord ta’ 8,3 % fl-2022 (6). Il-Kummissjoni tenfasizza li n-natura u d-daqs bla preċedent tax-xokkijiet ikkawżati mill-gwerra jwasslu sabiex il-projezzjonijiet ikunu inċerti ħafna. Aktar żidiet fil-prezzijiet, flimkien ma’ effetti sekondarji, jistgħu jsaħħu l-forzi ta’ staġflazzjoni u x’aktarx li jkun hemm riperkussjonijiet politiċi. It-tensjonijiet ġeopolitiċi u l-COVID-19 jibqgħu fatturi ta’ riskju serji (7). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-kriżi reċenti tpoġġi pressjoni fuq l-objettivi ewlenin kollha tal-politika ekonomika orjentata lejn il-prosperità (8), jiġifieri s-sostenibbiltà ambjentali, it-tkabbir sostenibbli u inklużiv, il-livell massimu ta’ impjieg u x-xogħol ta’ kwalità għolja, id-distribuzzjoni ġusta, is-saħħa u l-kwalità tal-ħajja, l-istabbiltà finanzjarja, l-istabbiltà tal-prezzijiet, il-kummerċ ibbilanċjat ibbażat fuq struttura industrijali u ekonomika ġusta u kompetittiva, u finanzi pubbliċi stabbli. Il-KESE jtenni b’mod espliċitu l-appell tiegħu għal approċċ ta’ politika bbilanċjat, li jiffoka fuq dawn l-objettivi kollha sabiex jiġu indirizzati l-problemi li ilhom jeżistu u biex jiġu indirizzati b’mod adegwat il-kriżijiet reċenti attwali, f’konformità mal-Artikolu 3 tat-TUE. It-tħaddin tal-għanijiet u l-prinċipji tal-UE kien il-bażi tal-prosperità tal-UE fil-passat, u jikkostitwixxi wkoll il-bażi għall-istabbiltà politika preżenti u futura, il-konverġenza ’l fuq, il-kompetittività u r-reżiljenza għal kriżijiet ġodda. Ir-reazzjoni tal-UE għall-aggressjoni Russa m’għandhiex tipperikola l-ġustizzja u l-għanijiet ambjentali. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ir-raġunijiet għaż-żieda bla preċedent fil-prezzijiet huma diversi u jinkludu wkoll nuqqasijiet fil-politika Ewropea. Il-President tal-Kummissjoni Ursula von der Leyen ġustament qalet li d-disinn attwali tas-suq tal-elettriku ma għadux jaħdem u jeħtieġ li jiġi riformat (9). Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni u lill-Kunsill biex imexxu ’l quddiem malajr riforma tas-suq tal-enerġija tal-UE, u bħala parti minn dan biex jindirizzaw ukoll il-volatilità detrimentali fuq terminu qasir u ż-żidiet fil-prezzijiet fit-tul. Il-KESE jitlob bil-qawwa li jittieħdu miżuri drastiċi, straordinarji kif ukoll temporanji. Il-punti tat-tluq possibbli jinkludu l-effett tal-ordni tal-mertu, il-Borża tal-Enerġija tal-UE (EEX), l-użu ħażin tas-saħħa fis-suq u l-impatt tat-tranżazzjonijiet spekulattivi u n-negozjar ta’ frekwenza għolja. Il-prezzijiet tal-elettriku għandhom jiġu diżakkoppjati mill-prezzijiet tal-gass u għandhom jitqiesu limiti massimi tal-prezzijiet. Il-profitti mhux mistennija għandha tittieħed parti minnhom permezz ta’ imposti, u tingħata attenzjoni biex ma jiġux skoraġġuti l-investimenti f’soluzzjonijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-fokus ewlieni tal-prijoritajiet tal-UE jrid ikun is-solidarjetà mal-poplu fl-Ukrajna, it-tisħiħ tal-awtonomija strateġika tal-UE u l-ħidma favur il-paċi. Dan huwa konformi mal-Artikolu 21 tat-TUE, li jiddikjara li — fost affarijiet oħra — l-Unjoni għandha ssegwi politiki biex “tissalvagwardja l-valuri, l-interessi fundamentali, is-sigurtà, l-indipendenza u l-integrità tagħha”, “tikkonsolida u tappoġġja d-demokrazija” u “tippreserva l-paċi, tipprevjeni l-kunflitti u ssaħħaħ is-sigurtà internazzjonali”. Għal dan il-għan, il-KESE jirrikonoxxi wkoll l-objettivi stabbiliti fid-Dikjarazzjoni ta’ Versailles tal-Kunsill, jiġifieri t-tisħiħ tas-sovranità tal-UE billi jitnaqqsu d-dipendenzi strateġiċi tagħha, tiżdied is-sigurtà tal-provvista fil-qasam tal-materja prima kritika u jitneħħew gradwalment id-dipendenzi mill-fjuwils fossili tar-Russja. Il-KESE jilqa’ l-passi li qed jittieħdu sabiex jitneħħew b’mod gradwali d-dipendenzi mill-fjuwils fossili, u jappella għal aktar azzjoni f’dik id-direzzjoni. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza saret l-għodda ewlenija għat-twettiq tal-prijoritajiet ta’ politika tal-UE taħt is-Semestru u, tabilħaqq, diġà għenet b’mod deċiżiv biex tiġi stabbilizzata l-ekonomija matul il-pandemija, biex tiġi amplifikata t-tranżizzjoni doppja u biex tiżdied il-kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri. Minn issa ’l quddiem, il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza se jkollha rwol ewlieni fil-mobilizzazzjoni u t-tmexxija tar-riżorsi biex tiġi indirizzata l-kriżi reċenti u jiġi implimentat ir-REPowerEU. L-Istati Membri huma mistiedna jipproponu kapitolu ddedikat dwar ir-REPowerEU fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza tagħhom abbażi tas-CSRs il-ġodda. Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza aġġornati jiġu implimentati b’mod effettiv u sostenibbli, sabiex ikollhom impatt pożittiv u tanġibbli fuq il-benessri tan-nies. Madankollu, is-CSRs ikunu aktar sinifikanti meta l-ilħuq tal-għanijiet stabbiliti fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza ikun marbut mal-iżborż tas-segmenti tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Din il-bidla fil-proċeduri għandha tiġi mmonitorjata u evalwata u l-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Kunsill jiżguraw approċċ bilanċjat. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | B’mod partikolari, l-involviment aktar mill-qrib tal-imsieħba soċjali u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċess tas-Semestru huwa meħtieġ fil-livell nazzjonali, sabiex jiġi żgurat li l-gruppi soċjetali kollha jkunu rappreżentati kif suppost, biex jitrawmu soluzzjonijiet imfassla apposta appoġġjati bis-sħiħ mis-soċjetà ċivili organizzata u biex tinkiseb sjieda ġenerali tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-KESE jappella għal riforma tas-Semestru li tiggarantixxi parteċipazzjoni effettiva u ta’ kwalità tajba permezz ta’ direttiva jew regolament. Matul proċess ta’ konsultazzjoni formali bbażat fuq regoli u proċeduri trasparenti, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom jiġu debitament informati bil-miktub u jingħataw biżżejjed żmien biex janalizzaw il-proposti u jabbozzaw il-kummenti u l-proposti tagħhom. L-inklużjoni jew ir-rifjut ta’ dawn il-proposti għandha tkun akkumpanjata minn ġustifikazzjoni li tinsab f’dokumenti pubbliċi. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Fil-kuntest tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza, il-KESE japprezza r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar ħidma “fuq il-bażi tal-applikazzjoni b’suċċess tal-prinċipju tas-sħubija fl-ipprogrammar u l-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni”, kif appella l-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli 2022. L-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata għandu jsir obbligatorju. Fl-ewwel Riżoluzzjoni tiegħu (10) dwar l-involviment tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-pjani, il-KESE kkonkluda li fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri dan ma kienx biżżejjed, u talab li jiġu stabbiliti standards minimi għal tali konsultazzjoni. Fit-tieni Riżoluzzjoni tiegħu (11), il-KESE appella lil ħafna Stati Membri biex itejbu l-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ trasparenti, kif ukoll l-għoti ta’ informazzjoni lill-pubbliku, u jinkoraġġixxu aktar djalogu dwar il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza mal-partijiet interessati kollha, li jista’ jgħin ukoll biex jiġu evitati l-użu ħażin u l-frodi. Barra minn hekk, ir-riżoluzzjoni tinkludi prattiki tajbin, bħall-istabbiliment ta’ korp ta’ monitoraġġ li jinkludi s-soċejtà ċivili organizzata, li jista’ jservi bħala eżempju għal Stati Membri oħra. Matul il-konferenza annwali tiegħu, il-Grupp ad hoc dwar is-Semestru Ewropew tal-KESE ġedded l-appell tiegħu biex il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili ssir obbligatorja bil-liġi (12). Is-sejħa għal involviment adegwat tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-awtoritajiet lokali u reġjonali hija riflessa wkoll fir-rapport konġunt fuq inizjattiva proprja tal-Kumitat għall-Baġits u l-Kumitat għall-Affarijiet Ekonomiċi u Monetarji rigward l-implimentazzjoni tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (13), li jipprovdi l-kontribut tal-Parlament Ewropew għar-rapport ta’ rieżami dwar l-implimentazzjoni tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza li l-Kummissjoni Ewropea adottat fid-29 ta’ Lulju 2022 (14). |
| --- | --- |

2.9.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1.   Enerġija u sostenibbiltà ambjentali

| 3.1.1. | Il-Kummissjoni ġustament tenfasizza li l-aċċelerazzjoni tad-dekarbonizzazzjoni “se tnaqqas id-dipendenza tagħna fuq il-fjuwils fossili filwaqt li tgħin ukoll biex jintlaħqu l-għanijiet klimatiċi tagħna għall-2030”. Il-KESE jenfasizza li s-sostenibbiltà ambjentali għandha tkun fiċ-ċentru tal-attenzjoni, u jilqa’ ż-żieda fil-mira tal-enerġija rinnovabbli għal mill-inqas 45 % tat-taħlita tal-enerġija globali tal-UE, flimkien mal-mira tal-effiċjenza enerġetika ta’ tnaqqis ta’ 13 % fil-konsum tal-enerġija sal-2030 bħala parti mill-pjan REPowerEU. Bl-istess mod, ir-rakkomandazzjonijiet dwar l-investimenti fl-enerġija huma milqugħa, li għandhom jiffukaw — fost oħrajn — fuq l-appoġġ għall-unitajiet domestiċi vulnerabbli, il-promozzjoni tal-mobbiltà sostenibbli u d-dekarbonizzazzjoni tal-industrija, ir-riċerka u l-innovazzjoni u t-tisħiħ tal-infrastruttura, inkluż f’kuntest transfruntier. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Qabel il-gwerra fl-Ukrajna, diġà kien hemm distakk bejn il-ħtiġijiet ta’ investiment u l-finanzjament. Biex jintlaħaq l-għan intermedju ta’ tnaqqis ta’ 55 % fl-emissjonijiet sal-2030 meta mqabbel mal-1990, il-ħtiġijiet ta’ investiment addizzjonali annwali ġew stmati sa EUR 520 biljun (15). Jinħolqu aktar ħtiġijiet għat-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid, l-adattament għat-tibdil fil-klima u t-teknoloġiji ewlenin, bħall-batteriji. Min-naħa l-oħra, madwar 30 % tal-baġit tal-UE għall-perjodu 2021-2027 se jintefaq fuq it-tranżizzjoni ekoloġika. Il-politika ta’ koeżjoni hija mistennija li twassal għal madwar EUR 100 biljun matul dan id-deċennju, u EUR 224,1 biljun għandhom jiġu mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (16). L-analiżi tal-Kummissjoni tindika li r-REPowerEU jinvolvi investiment addizzjonali ta’ EUR 210 biljun bejn issa u l-2027, minbarra dak li huwa meħtieġ biex jintlaħqu l-objettivi tal-proposti “lesti għall-mira ta’ 55 %”. Biex jiġi mobilizzat il-finanzjament, qed jiġu proposti diversi possibbiltajiet, li fil-biċċa l-kbira jiddependu mill-komponent tas-self tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tipprovdi perspettiva strutturata, li turi liema fondi tal-UE għandhom jintużaw u sa liema punt l-investiment għandu jkun kopert minn programmi tal-UE, investiment privat tal-Istati Membri jew forom imħallta. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Minħabba l-urġenza u l-interess komuni li titħaffef it-tranżizzjoni tal-enerġija, il-KESE jirrakkomanda ħafna li l-Istati Membri jużaw malajr u b’mod komprensiv l-opportunitajiet offruti min-Next Generation EU, mill-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza u mill-pjan reċenti REPowerEU. Jekk jirriżulta li l-miżuri eżistenti ma jkunux biżżejjed biex jissodisfaw il-ħtiġijiet ta’ finanzjament li possibbilment qed jiżdiedu, se tkun meħtieġa azzjoni ulterjuri. Il-KESE jitlob li jiġi stabbilit Fond ta’ Aġġustament għall-Klima (17) sabiex jipprovdi appoġġ immedjat f’każ ta’ diżastri. Barra minn hekk, anke jekk tiġi implimentata regola tad-deheb, xi Stati Membri xorta jista’ ma jkollhomx il-kapaċità li jiġbru l-ammonti meħtieġa mingħajr ma jipperikolaw is-sostenibbiltà fiskali tagħhom. Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat it-tisħiħ tan-NextGenerationEU u/jew InvestEU. Ir-rabta bejn l-għotjiet u/jew is-self mal-investiment fit-tranżizzjoni tal-enerġija tista’ tikkostitwixxi punt ta’ bidla deċiżiva. Il-KESE jappella għal approċċ ġust u bbilanċjat għat-titjib tal-ambjent tan-negozju u l-produttività. Fi kwalunkwe każ, waqt ir-ristrutturar tal-fondi eżistenti kif ukoll fil-kuntest tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali l-ġdid, il-KESE jwissi kontra t-tnaqqis ta’ fondi relatati mal-objettivi soċjali u t-tranżizzjoni ġusta. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Il-Kummissjoni ġustament tenfasizza li t-“trasformazzjoni tal-ekonomija Ewropea se tirnexxi biss jekk tkun ġusta u inklużiva u jekk kulħadd ikun jista’ jgawdi mill-opportunitajiet li ġġib magħha t-tranżizzjoni doppja” (18). Dawn ma għadhomx ikunu kliem fiergħa. Il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal immappjar u analiżi tal-impatt li t-tranżizzjoni se jkollha fuq l-impjieg u l-ħiliet (19). Id-djalogu soċjali u l-governanza korporattiva tajba bil-parteċipazzjoni tal-ħaddiema u l-involviment tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politika għandhom jiġu indirizzati saħansitra aktar fi żminijiet ta’ nuqqas ta’ sigurtà u kriżijiet. Fl-aħħar nett, l-aspetti kollha tas-sostenibbiltà ambjentali, inklużi l-bijodiversità u l-prevenzjoni tat-tniġġis, għandhom jibqgħu fuq quddiem fl-aġenda. Il-prinċipju ta’ “la tagħmilx ħsara sinifikanti” għandu jiġi applikat ukoll fil-kuntest tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza aġġornati. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Produttività

| 3.2.1. | It-tlestija tas-suq uniku għandha żżid il-konverġenza ekonomika u soċjali ’l fuq bejn l-Istati Membri. Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li jeħtieġ li jiġu indirizzati d-distorsjonijiet fi ħdan is-suq uniku u l-ostakli għalih. L-għajnuna lir-reġjuni biex jisfruttaw il-potenzjal sħiħ tagħhom mhux biss tikkontribwixxi għal suq uniku aktar integrat iżda wkoll issaħħaħ il-produttività tal-UE u tikkontribwixxi għas-sostenibbiltà tal-enerġija, peress li l-kapaċità li jiġu prodotti sorsi ta’ enerġija rinnovabbli tvarja sostanzjalment bejn ir-reġjuni. Huwa meħtieġ progress fit-tlestija tas-Suq tal-Kapital u tal-Unjoni Bankarja, u li tiġi żgurata l-istabbiltà tas-suq finanzjarju sabiex jiżdiedu l-finanzi u l-investiment affidabbli u sodi. B’mod partikolari, is-self għan-Next Generation EU jsaħħaħ is-swieq kapitali tal-UE u r-rwol internazzjonali tal-euro. Barra minn hekk, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-qafas ta’ finanzjament sostenibbli li għandu l-għan li jidderieġi l-investiment privat lejn is-sostenibbiltà, u jenfasizza wkoll l-importanza li jitqiesu r-riskji relatati mal-klima. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Il-KESE jilqa’ approċċ ta’ politika komprensiv li jinkludi l-investiment u r-riformi sabiex jissaħħaħ l-ambjent tan-negozju u tiġi promossa l-produttività b’mod ġust u bbilanċjat. Ir-riformi għandhom jiffukaw fuq amministrazzjoni pubblika effiċjenti, infrastruttura tat-trasport moderna, taħriġ u edukazzjoni ta’ kwalità tajba u effiċjenza fir-riżorsi. Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li sistemi ġudizzjarji indipendenti, ta’ kwalità tajba u effiċjenti u oqfsa kontra l-korruzzjoni li jiffunzjonaw tajjeb huma essenzjali. Ir-riċerka u l-innovazzjoni, flimkien mal-edukazzjoni, għadhom għodod essenzjali biex tingħata spinta lill-produttività, lill-kompetittività, lit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali, lill-konverġenza ’l fuq u lill-awtonomija strateġika tal-UE. Il-KESE jilqa’ r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni biex — fost oħrajn — tiffaċilita t-trasferimenti tal-għarfien, tipproduċi l-eċċellenza, trawwem l-innovazzjoni tan-negozju u tattira t-talent. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Il-KESE jikkummenta dwar il-Komunikazzjoni dwar il-Mudell Ewropew ta’ Tkabbir tagħna kif ġej. Il-Kummissjoni tenfasizza azzjonijiet biex jitnaqqsu d-dipendenzi strateġiċi, bħal sħubijiet internazzjonali, alleanzi industrijali, investiment pubbliku u privat u, b’mod partikolari, id-diversifikazzjoni tal-ktajjen tal-provvista. Il-KESE jenfasizza kemm huwa importanti li l-UE tippromovi aġenda ta’ kummerċ ħieles b’mod ġust mingħajr ma tittraskura l-għanijiet ambjentali u soċjali tul il-ktajjen tal-provvista. Fir-rigward tal-provvista ta’ materja prima u provvisti kritiċi, l-UE m’għandhiex toħloq dipendenzi ġodda minn stati li ma jikkondividux il-valuri tal-UE, iżda għandha tirsisti għal awtonomija strateġika. Barra minn hekk, il-produzzjoni ta’ prodotti ewlenin, bħall-mediċini, għandha tiġi rilokata lejn l-UE biex tiġi żgurata d-disponibbiltà tagħhom f’każ ta’ emerġenza. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Id-diġitalizzazzjoni hija faċilitatur għat-tranżizzjoni ekoloġika, il-produttività u l-kompetittività. Il-Kummissjoni ġustament tenfasizza erba’ oqsma ta’ azzjoni, jiġifieri l-edukazzjoni, il-ħiliet u l-kompetenzi diġitali; l-infrastrutturi diġitali u ta’ konnettività siguri u sostenibbli; it-trasformazzjoni diġitali tan-negozji; u d-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi u tas-sistemi edukattivi. Biex jintlaħqu dawn l-għanijiet, huma meħtieġa aktar investimenti f’teknoloġiji diġitali ewlenin, inklużi ċ-ċibersigurtà, l-intelliġenza artifiċjali, l-ispazji tad-data u s-semikondutturi. Il-KESE jappella għal diġitalizzazzjoni sostenibbli billi jiġu salvagwardjati d-drittijiet soċjali, tissaħħaħ l-effiċjenza enerġetika, u jitnaqqsu l-iskart elettroniku u l-użu tal-ilma. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Il-Kummissjoni ssostni li sehem kbir ta’ investimenti biex tiġi ffinanzjata t-tranżizzjoni doppja u biex tissaħħaħ ir-reżiljenza se jiġi mis-settur privat, filwaqt li l-investimenti pubbliċi għandhom ikunu mmirati tajjeb u jgħinu biex jattiraw investimenti privati u jikkoreġu l-fallimenti tas-suq. Fil-fatt, l-UE għandha l-għan li timmobilizza mill-inqas EUR 1 triljun matul l-għaxar snin li ġejjin permezz tal-baġit tal-UE u strumenti assoċjati. Il-Kummissjoni ġustament tiddikjara li l-appoġġ pubbliku jeħtieġ li jkun indirizzat sew lejn proġetti b’valur miżjud ċar, u l-politika tal-kompetizzjoni għandu jkollha rwol ewlieni. B’mod partikolari fil-kuntest ta’ InvestEU jew programmi simili, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal trasparenza u monitoraġġ biex tiġi żgurata l-integrità u biex jintlaħqu l-għanijiet maħsuba. L-effetti mhux mistennija għandhom jiġu evitati billi jiġi żgurat li l-investimenti li xorta waħda kienu jsiru ma jiġux issussidjati. L-allokazzjonijiet għandhom ikunu trasparenti u r-riskji għandhom jinqasmu b’mod legalment vinkolanti sabiex is-setturi pubbliċi ma jitgħabbewx iżżejjed. Meta mqabbla mal-finanzjament pubbliku, ma għandhomx jiġu ġġenerati spejjeż ogħla, u l-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat għandhom ikunu marbuta mal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u mar-rispett għad-drittijiet tal-ħaddiema, l-istandards ambjentali u l-obbligi fiskali. |
| --- | --- |

3.2.5.

3.3.   Ġustizzja

| 3.3.1. | Minkejja li l-UE hija relattivament għanja skont l-istandards globali, l-inugwaljanzi bejn u fi ħdan l-Istati Membri u r-reġjuni jikkostitwixxu sfida kbira. Il-Kummissjoni turi li, bis-saħħa ta’ rispons politiku fil-pront, l-inugwaljanzi ġenerali fid-dħul u r-riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali baqgħu relattivament stabbli fl-2019 u l-2020, filwaqt li l-effetti ta’ nofs it-terminu huma inċerti. Ħafna minn dawk li diġà kienu qed jiffaċċjaw kundizzjonijiet agħar intlaqtu b’mod sproporzjonat. Iż-żidiet fil-prezzijiet laqtu l-aktar lill-unitajiet domestiċi b’introjtu aktar baxx. Barra minn hekk, il-prezzijiet tad-djar komplew jiżdiedu b’mod qawwi, f’xi Stati Membri rreġistraw l-aktar tkabbir mgħaġġel f’għaxar snin, u r-rati tal-imgħax qed jibdew jiżdiedu. Miljuni ta’ nies ibatu minn tnaqqis fid-dħul disponibbli u qed isibuha diffiċli biex ilaħħqu mal-ħajja. Għadhom jippersistu inċertezzi kbar, id-diżastri relatati mal-klima qed jiżdiedu u t-tranżizzjoni doppja qed tikkawża bidliet strutturali. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Is-sostenibbiltà soċjali mhijiex biss għan fiha nnifisha iżda wkoll prekundizzjoni għal sitwazzjoni ekonomika u politika stabbli, produttività u kompetittività li jkunu ġusti. Id-dħul reali li qed jonqos u l-aspettattivi xejn pożittivi jaffettwaw mhux biss il-benesseri individwali, iżda wkoll id-domanda ekonomika u għalhekk il-pjani ta’ investiment, il-produzzjoni u t-tkabbir. Barra minn hekk, filwaqt li s-settur bankarju wera li huwa reżiljenti u s-self li ma jrendix tnaqqas b’mod sostanzjali, ħlief fil-każ ta’ tliet Stati Membri, din ir-reżiljenza tista’ tiġi pperikolata jekk ikun hemm aktar tnaqqis fir-ritmu ekonomiku. Il-KESE jwissi kontra effetti sekondarji bħal dawn. Fid-dawl tal-prezzijiet li qed jogħlew, hemm ħtieġa urġenti li jiġu protetti dawk l-aktar vulnerabbli u li tiġi salvagwardjata l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi bi dħul baxx u medju, li jikkostitwixxu parti kbira tad-domanda. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-miżuri li ttieħdu biex jiġu protetti dawk l-aktar vulnerabbli u biex jittaffa l-impatt soċjali tad-diversi kriżijiet fl-UE, bħal pereżempju l-Istrument Ewropew għal Appoġġ temporanju biex jittaffew ir-Riskji ta’ Qgħad f’Emerġenza (SURE), u biex jiġu appoġġjati l-persuni li qed jaħarbu mill-Ukrajna. Il-KESE jaqbel ukoll mal-Kummissjoni dwar l-importanza li jiġi żgurat aċċess għal edukazzjoni ta’ kwalità tajba fil-livelli kollha, ta’ kopertura adegwata minn xbieki ta’ sikurezza soċjali u ta’ akkomodazzjoni affordabbli u soċjali flimkien ma’ sistemi tal-kura tas-saħħa effettivi, reżiljenti u sostenibbli. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġu appoġġjati wkoll iż-żgħażagħ li huma affettwati mill-kriżi tal-enerġija. Tabilħaqq, l-implimentazzjoni sħiħa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali hija kruċjali: l-implimentazzjoni tiegħu fiċ-ċiklu tas-Semestru Ewropew flimkien mal-monitoraġġ tiegħu permezz tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali huma pass fid-direzzjoni t-tajba. Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, ir-riformi u l-investimenti fi ħdan l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza, li jikkontribwixxu għall-inklużjoni soċjali u r-reżiljenza, huma milqugħa tajjeb ħafna. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | L-intervisti li saru fil-kuntest tar-riżoluzzjoni tal-KESE dwar l-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jindikaw li d-dimensjoni soċjali hija relattivament sottożviluppata f’ċerti pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-KESE jirrakkomanda li tingħata attenzjoni lill-effetti distributtivi u li jiġi kkunsidrat bir-reqqa l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali fil-kuntest tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Barra minn hekk, il-KESE jitlob li tiġi pprovduta stima tal-investiment meħtieġ għall-implimentazzjoni tal-Pilastru. Il-KESE jenfasizza l-importanza li jinstab bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali u tas-suq tax-xogħol. Id-drittijiet ta’ protezzjoni nazzjonali favur l-impjegati ma għandhom qatt jiġu kklassifikati bħala ostakli amministrattivi għas-suq (20). Fit-tisħiħ tas-suq uniku, id-drittijiet soċjali u tax-xogħol għandhom jiġu rispettati bl-istess mod, sabiex jiġi ssalvagwardjat il-progress tal-UE lejn is-sostenibbiltà ekonomika, soċjali u ambjentali b’mod ġust. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   L-Istabbiltà Makroekonomika

| 3.4.1. | L-abilitazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ appoġġ fiskali nazzjonali u tal-UE fuq skala kbira kkontribwew b’mod deċiżiv għas-salvagwardja tal-istabbiltà ekonomika, soċjali u politika, mhux l-inqas minħabba li żiedu l-fiduċja. Barra minn hekk, filwaqt li l-irkupru ekonomiku ġie affettwat bil-kbir minn mindu faqqgħet il-gwerra, il-pożizzjoni fiskali espansjonarja fl-2022 x’aktarx li tgħin timmodera mill-ġdid l-impatt tal-kriżi reċenti u tissalvagwardja l-istabbiltà. Il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni biex l-istabbilizzaturi awtomatiċi jitħallew joperaw u biex jissaħħaħ l-investiment biex tiġi implimentata t-tranżizzjoni doppja. B’mod partikolari, huwa kuntent ħafna li l-klawżola liberatorja ġenerali se tkompli tapplika matul l-2023, peress li, tabilħaqq, is-sitwazzjoni ekonomika tal-UE ma ġietx lura għan-normal u l-Istati Membri jeħtieġ li jkunu jistgħu jirreaġixxu fil-pront meta jkun meħtieġ. Filwaqt li jirrikonoxxi li l-BĊE żied ir-rati tal-imgħax għall-ewwel darba fi ħdax-il sena, il-KESE jappella bil-qawwa għal azzjoni politika li tiżgura li d-differenzi fir-rendimenti tal-bonds Ewropej ikunu moderati u jiġi evitat taqlib fis-swieq finanzjarji, sabiex ma jiġix ipperikolat l-investiment privat fit-tranżizzjoni tal-enerġija u biex tiġi evitata reċessjoni. Għalkemm dawn il-miri jistgħu jirrikjedu li jsir użu estensiv mis-sett ta’ għodod tal-BĊE, il-politika monetarja waħedha mhux se tkun tista’ trażżan id-dinamika attwali tal-prezzijiet b’mod sostenibbli. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Il-KESE jilqa’ l-miżuri fiskali diskrezzjonali biex jittaffew l-effetti tal-prezzijiet għoljin tal-enerġija, li huma stmati għal 0,6 % tal-PDG tal-UE fl-2022, għall-industriji l-aktar vulnerabbli u speċifikament esposti. Madankollu, in-nuqqas ta’ enerġija u l-impatt fuq prezzijiet ta’ prodotti bażiċi oħra jistgħu jkunu rilevanti wkoll fit-terminu medju, flimkien ma’ tensjonijiet ġeopolitiċi kontinwi u aktar pressjoni ’l isfel fuq l-ekonomija tal-UE. Barra minn hekk, il-prospetti ta’ tkabbir baxx flimkien mal-intensifikazzjoni tal-pressjonijiet fuq il-prezzijiet joħolqu dilemmi ġodda għall-politika ekonomika tal-UE. Għalhekk, il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni li l-UE għandha tkun lesta biex tirreaġixxi għas-sitwazzjoni ekonomika li qed tevolvi. Is-sitwazzjoni għandha tiġi osservata bir-reqqa, sabiex ikunu jistgħu jiġu identifikati fi stadju bikri l-ostakli ġodda li jirrikjedu impuls fiskali stabbilizzanti, u tiġi antiċipata l-ħtieġa li jiġu estiżi l-miżuri ta’ appoġġ. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Il-KESE jesprimi riżervi dwar il-limitazzjoni tat-tkabbir tal-infiq kurrenti ffinanzjat nazzjonalment taħt il-produzzjoni potenzjali fuq terminu medju fi Stati Membri b’dejn għoli, u jenfasizza li kwalunkwe kontroll tal-infiq kurrenti primarju għandu jqis l-impatt soċjali u jwissi kontra t-tnaqqis fl-infiq soċjali, fil-kura tas-saħħa u fl-edukazzjoni. B’kuntrast ma’ dan, id-diverġenzi bejn l-Istati Membri għandhom jiġu indirizzati b’mod orjentat lejn il-prosperità, pereżempju billi jiġu promossi r-riċerka u l-iżvilupp u t-taħriġ ulterjuri. Il-KESE għandu wkoll dubji dwar il-valutazzjoni tar-rilevanza tal-proposta li jinfetħu proċeduri ta’ defiċit eċċessiv fir-rebbiegħa tal-2023, u jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-regoli fiskali tal-UE bilkemm ġew implimentati (21) u s-sanzjonijiet tal-fażi 2 tal-proċedura ta’ defiċit eċċessiv qatt ma ġew applikati peress li fi żmien ta’ tbatija ekonomika kienu jaggravaw is-sitwazzjoni. Barra minn hekk, il-KESE għandu dubji dwar l-applikazzjoni possibbli tal-proċeduri ta’ defiċit eċċessiv waqt li l-klawżola liberatorja għadha attiva. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Il-KESE jtenni l-kunsiderazzjonijiet tiegħu dwar in-nuqqasijiet tal-qafas fiskali attwali u jtenni t-talba tiegħu biex il-qafas jiġi mmodernizzat billi — fost oħrajn — jiġu stabbiliti miri realistiċi u operattivi tad-defiċit u d-dejn (22), tiġi inkorporata regola tad-deheb tal-investiment u tkun permessa flessibbiltà akbar u differenzjazzjoni speċifika għall-pajjiż mingħajr ma tiġi pperikolata s-sostenibbiltà fiskali fuq terminu medju. Valur sod tal-euro għandu jiġi salvagwardjat permezz ta’ approċċ monetarju u fiskali bbilanċjat f’konformità ma’ governanza makroekonomika tajba. Il-KESE stieden ukoll lill-Kummissjoni tippreżenta linji gwida għal perjodu ta’ tranżizzjoni, li matulu l-proċedura ta’ defiċit eċċessiv ma għandhiex tinbeda, qabel ma jidħol fis-seħħ il-qafas rivedut (23). Barra minn hekk, il-Parlament tal-UE enfasizza fir-riżoluzzjoni tiegħu tat-8 ta’ Lulju 2021, “l-importanza li jkun hemm perkors ċar lejn qafas fiskali rieżaminat, preferibbilment qabel id-diżattivazzjoni tal-klawżola liberatorja ġenerali”, u enfasizza li “l-applikazzjoni tal-qafas fiskali attwali, b’mod partikolari l-perkorsi ta’ aġġustament, twassal għal veloċità qawwija fit-tnaqqis tad-dejn li tista’ timmina t-triq ta’ rkupru tal-ekonomiji”. Fl-aħħar nett, sabiex jiġu evitati r-riskji għall-istabbiltà u jiżdiedu t-tħejjija għall-kriżijiet u l-kapaċità ta’ rispons, għandu jiġi kkunsidrat il-ħolqien ta’ fondi adatti tal-UE. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ ir-rakkomandazzjoni li għandhom ikomplu jsiru sforzi konġunti biex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-ippjanar aggressiv tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa, kif ukoll l-effetti konsegwenzjali li jirriżultaw fost l-Istati Membri, u jappella għal azzjoni koordinata. Il-KESE jilqa’ l-ftehim tal-OECD dwar ir-riforma tat-tassazzjoni korporattiva u jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jimplimentawh malajr. L-UE għandha tippromovi dan il-ftehim fil-livell internazzjonali, b’mod partikolari mal-imsieħba kummerċjali ewlenin. Barra minn hekk, nilqgħu l-istrateġija li l-piż tat-taxxa jiġi trasferit lil hinn mix-xogħol u — sakemm l-impatt distributtiv jiġi kkunsidrat bir-reqqa — lejn l-appoġġ għat-tranżizzjoni doppja. Pereżempju, it-taxxa fuq il-proprjetà hija inqas distorsiva u tippermetti spostament fil-piż tat-taxxa lil hinn mix-xogħol. Barra minn hekk, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, fil-kuntest tal-iżgurar ta’ politika fiskali prudenti, jiġu indirizzati biss miżuri relatati man-nefqa, mhux miżuri bbażati fuq id-dħul. Kollox ma’ kollox, sistema ta’ dħul ġusta hija prekundizzjoni għas-sostenibbiltà fiskali u għar-restawr ta’ finanzi pubbliċi sodi, b’mod partikolari f’pajjiżi b’ħafna dejn. |
| --- | --- |

3.4.5.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli 2022 (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 50).

1

(2)  Ara https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/european-economic-forecast-spring-2020_en, paġna 1.

2

(3)  COM(2022) 230 final.

3

(4)  Kummissjoni Ewropea Komunikazzjoni dwar Lejn ekonomija ekoloġika, diġitali u reżiljenti: il-Mudell Ewropew ta’ Tkabbir tagħna.

4

(5)  Semestru Ewropew 2022: Komunikazzjoni dwar il-pakkett tar-Rebbiegħa — Kummissjoni Ewropea (europa.eu).

5

(6)  Summer 2022 Economic Forecast: Russia’s war worsens the outlook (europa.eu) (Tbassir Ekonomiku għas-Sajf 2022: Il-gwerra tar-Russja taggrava l-perspettiva (mhux disponibbli bil-Malti)).

6

(7)  Spring 2022 Economic Forecast: Russian invasion tests EU economic resilience | Kummissjoni Ewropea (europa.eu) (Tbassir Ekonomiku għar-Rebbiegħa 2022: L-Invażjoni Russa tittestja r-reżiljenza ekonomika tal-UE (mhux disponibbli bil-Malti)).

7

(8)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli 2022 (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 50).

8

(9)  Diskors tal-President tal-Kummissjoni Ursula von der Leyen matul id-dibattitu fis-sessjoni plenarja tal-Parlament Ewropew (8.6.2022) dwar il-konklużjonijiet tal-laqgħa speċjali tal-Kunsill Ewropew tat-30 u l-31 ta’ Mejju 2022.

9

(10)  ĠU C 155, 30.4.2021, p. 1.

10

(11)  Ara r-Riżoluzzjoni tal-KESE dwar L-Involviment tas-soċjetà ċivili organizzata fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza — Kif nistgħu ntejbuh? (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 1).

11

(12)  Konferenza Annwali tal-ESG 2022 — Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (europa.eu).

12

(13)  2021/2251 (INI), punt 88

13

(14)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX:52022DC0383

14

(15)  Żieda minn EUR 683 biljun fis-sena investiti matul l-aħħar għaxar snin. F’xenarju intermedju, il-ħtiġijiet ta’ investiment annwali addizzjonali ġew stmati għal medja ta’ EUR 360 biljun sal-2030. Ara Bruegel Policy Contribution, Ħarġa Nru 18/21 — Settembru 2021. Aktar investiment se jkun meħtieġ wara l-2030.

15

(16)  COM(2022) 231 final.

16

(17)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar Fond ta’ Aġġustament għall-Klima ffinanzjat mill-Koeżjoni u min-Next Generation EU (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 23).

17

Fond ta’ Aġġustament għall-Klima ffinanzjat mill-Koeżjoni u min-Next Generation EU

(18)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar Lejn ekonomija ekoloġika, diġitali u reżiljenti (COM(2022) 83 final).

18

Lejn ekonomija ekoloġika, diġitali u reżiljenti

(19)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %”: Nilħqu l-mira klimatika tal-UE għall-2030 fi triqitna lejn in-newtralità klimatika (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 101).

19

(20)  Ara l-opinjoni tal-KESE dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2022 (ĠU C 275, 18.7, 2022, p. 50), il-punt 3.2.3.

20

(21)  Skont il-previżjonijiet tal-Fond Monetarju Internazzjonali ta’ Ottubru 2015, ir-regola ta’ tnaqqis ta’ 1/20 tad-dejn ma kinitx mistennija li tiġi osservata minn disa’ Stati Membri fit-tliet snin ta’ wara. It-tieni fażi tal-proċedura ta’ defiċit eċċessiv ma ġietx implimentata (Bruegel Policy Contribution, Marzu 2016).

21

(22)  Klaus Regling, Direttur tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà, jipproponi l-aġġustament tal-proporzjon tad-dejn minn 60 % għal 100 %, filwaqt li jinżamm id-defiċit kull sena għal 3 % tal-PDG.

22

(23)  ĠU C 429, 11.12.2020, p. 227 u ĠU C 105, 4.3.2022, p. 11.

23

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/43 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/43

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew — Kunsiderazzjonijiet addizzjonali dwar Rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-Żona tal-Euro

(COM(2021) 742 final)

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/07)

| Relatur: | Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Relatur:

Juraj SIPKO

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 22.3.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 6.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 170/1/2// |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

22.3.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

6.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

170/1/2//

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jinnota li l-iżvilupp ekonomiku attwali taż-żona tal-euro u tal-Unjoni Ewropea huwa kkaratterizzat minn livell partikolarment għoli ta’ inċertezza ekonomika, ġeoekonomika u politika. Din l-inċertezza tirriżulta minn żewġ xokkijiet sistemiċi li għaddejjin bħalissa, jiġifieri l-prevalenza kontinwa tal-COVID-19 u l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja. Hemm ukoll riskju ġdid assoċjat mal-frammentazzjoni fis-setturi tal-kummerċ internazzjonali, il-pagamenti, il-kapital u s-swieq finanzjarji, inklużi l-manifattura, ir-riċerka u t-trasport. Ir-riskji sistemiċi wasslu għal akkumulazzjoni enormi ta’ dejn pubbliku u żieda fl-inflazzjoni. Madankollu, l-indirizzar tat-tibdil fil-klima għadu l-akbar sfida li qed jiffaċċjaw iż-żona tal-euro u l-Istati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jtenni li l-ġlieda kontra l-prevalenza kontinwa tal-COVID-19 għadha ’l bogħod milli tiġi fi tmiemha. Għalhekk, jenħtieġ li jittieħdu l-miżuri sostantivi u sistemiċi kollha biex tiġi indirizzata l-marda, filwaqt li fl-istess ħin issir tħejjija għal epidemiji u pandemiji potenzjali oħra. Il-KESE jenfasizza, kif ikkonfermat mill-esperjenza ta’ dawn l-aħħar sentejn, li l-ogħla rata ta’ redditu fuq l-investiment hija fis-settur tas-saħħa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jappoġġja t-tmiem tal-aggressjoni Russa u tal-gwerra fl-Ukrajna u r-restawr tal-integrità territorjali tal-Ukrajna. Dan jista’ joħloq il-kundizzjonijiet għal tkabbir ekonomiku reżiljenti, inklużiv u sostenibbli fil-pajjiżi taż-żona tal-euro u fl-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE qed isegwi mill-qrib ix-xejriet inflazzjonarji sfavorevoli ħafna, li jirriżultaw prinċipalment miż-żieda fil-prezzijiet tal-komoditajiet, tal-ikel u tal-enerġija, inkluż it-tfixkil fil-katina tal-provvista. F’din is-sitwazzjoni, iż-żieda fir-rati tal-imgħax mhijiex għodda partikolarment effettiva. Politika monetarja li tkun rigoruża wisq tista’ żżid ukoll ir-riskji ta’ reċessjoni u tista’ ddewwem l-investimenti privati fit-tranżizzjoni tal-enerġija li huma tant meħtieġa b’mod urġenti. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li l-BĊE jwettaq valutazzjoni adegwata tal-proporzjonalità, li tanalizza bir-reqqa l-effetti sekondarji ta’ politika monetarja aktar rigoruża u l-konsegwenzi tagħha għal miri ta’ stabbiltà fil-prezzijiet fit-tul. Madankollu, il-KESE jħeġġeġ lill-Bank Ċentrali Ewropew biex inaqqas l-inflazzjoni bażi mingħajr ma jikkomprometti l-irkupru ekonomiku tal-UE. Minħabba r-riskji msemmija hawn fuq, il-BĊE għandu jipproċedi b’kawtela biex jinnormalizza l-politika monetarja. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Fid-dawl taż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija u tal-ikel, il-KESE jirrakkomanda li dawk li jfasslu l-politika ekonomika nazzjonali jistabbilixxu xibka ta’ sikurezza soċjali li tiffunzjona u tkun effettiva għall-gruppi tal-popolazzjoni l-aktar vulnerabbli, inklużi s-segmenti l-aktar affettwati tal-klassi medja, b’mod li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE huwa mħasseb dwar l-akkumulazzjoni kontinwa fid-dejn pubbliku. Għalhekk jirrakkomanda li jittieħdu passi lejn konsolidazzjoni fiskali fuq perjodu medju ta’ żmien. Bl-għan li jiġu rikostitwiti l-baġits nazzjonali, il-KESE jara li hemm lok għal tassazzjoni ekwa, u flimkien magħha l-użu effettiv tal-fondi pubbliċi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jirrimarka li l-attivazzjoni tal-klawżola liberatorja ġenerali minħabba l-COVID-19 kienet id-deċiżjoni t-tajba. Għalkemm ġiet estiża sal-2023, jeħtieġ li tiġi kkunsidrata estensjoni oħra f’każ li jippersistu r-riskji sistemiċi. Għalhekk, il-KESE jistenna li l-Kummissjoni Ewropea tħejji, mingħajr dewmien, passi konkreti għar-riforma tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Minkejja l-progress li sar lejn l-istabbiliment ta’ unjoni finanzjarja, jeħtieġ li jiġu adottati u implimentati l-miżuri sostantivi u sistemiċi kollha għall-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja u l-Unjoni tas-Swieq Kapitali. F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-organizzazzjonijiet responsabbli u lill-istituzzjonijiet kompetenti biex jingħaqdu flimkien biex tinħoloq unjoni finanzjarja. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jenfasizza l-impatt negattiv tal-frammentazzjoni. Huwa jindika l-instabbiltà tas-suq tal-bonds sovrani fis-swieq taż-żona tal-euro. Għalhekk, il-KESE jilqa’ t-tħabbira tal-Bank Ċentrali Ewropew fil-15 ta’ Ġunju 2022 dwar it-tħejjija ta’ miżuri biex jindirizzaw il-frammentazzjoni fiż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jappoġġja t-trasformazzjoni tal-ekonomiji taż-żona tal-euro. Fl-istess ħin, jindika r-riskju eżistenzjali assoċjat mat-tibdil fil-klima. Fid-dawl ta’ dan, u minkejja l-iżviluppi ġeoekonomiċi kumplessi mhux previsti, huwa jirrakkomanda tranżizzjoni lejn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-użu ta’ riżorsi finanzjarji disponibbli taħt il-pjan ta’ rkupru kif ukoll riżorsi finanzjarji oħra, inkluż l-appoġġ għall-finanzjament tas-settur privat. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Bħal pajjiżi oħra tal-UE, il-pajjiżi taż-żona tal-euro bħalissa qed jiffaċċjaw xokkijiet, riskji u theddid sistemiċi. Għalhekk, minħabba l-perjodu kritiku li fih tinsab l-umanità, il-KESE jappella lill-pajjiżi u lill-istituzzjonijiet internazzjonali kompetenti kollha biex jaħdmu flimkien u jindirizzaw ix-xokkijiet, ir-riskji u t-theddid sistemiċi kollha storikament mingħajr preċedent li qed tiffaċċja bħalissa d-dinja. Id-dewmien fl-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri jista’ jkollu konsegwenzi estensivi, mhux biss f’termini ta’ telf materjali, iżda wkoll – u fuq kollox – f’termini ta’ ħajja umana. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kuntest

| 2.1. | Bħalissa hemm żewġ xokkijiet reali sistemiċi – il-COVID-19 u l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja – li, flimkien mal-frammentazzjoni ġeoekonomika sussegwenti, irriżultaw fi grad għoli ta’ inċertezza. Barra minn hekk, iż-żieda fil-prezzijiet tal-prodotti bażiċi u tal-ikel wasslet għal riskji soċjoekonomiċi sinifikanti kemm fiż-żona tal-euro kif ukoll fl-UE. Fid-dawl tat-theddida eżistenzjali li jġib miegħu t-tibdil fil-klima, waħda mill-akbar sfidi għaż-żona tal-euro u għall-Istati Membri tal-UE hija t-tranżizzjoni lejn ekonomija ekoloġika. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-iżviluppi ekonomiċi tal-lum qed jiġu akkumpanjati minn xokkijiet esterni reali mingħajr preċedent fil-pajjiżi taż-żona tal-euro. Għalhekk, mill-perspettiva tal-indikaturi makroekonomiċi sottostanti, dawn l-iżviluppi ma jistgħux jitqiesu bħala stabbli. Barra minn hekk, xi Stati Membri speċifiċi taż-żona tal-euro jiffaċċjaw sfidi strutturali persistenti fil-perkors tagħhom lejn il-bini ta’ ekonomiji sostenibbli, reżiljenti u inklużivi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Qabel dawn iż-żewġ xokkijiet sistemiċi, l-inflazzjoni kienet relattivament baxxa fi kważi l-Istati Membri kollha taż-żona tal-euro. Rati ta’ inflazzjoni relattivament aktar baxxi ġew irreġistrati saħansitra qabel il-bidu tal-kriżi klimatika, u xi pajjiżi taż-żona tal-euro saħansitra esperjenzaw deflazzjoni. Id-dinamika tal-inflazzjoni tal-lum titlob li jsir użu estensiv mis-sett ta’ għodod tal-BĊE. Bħalissa, l-inflazzjoni hija waħda mill-akbar riskji għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, reżiljenti u inklużiv fiż-żona tal-euro. It-tnaqqis u l-istabbilizzazzjoni tal-inflazzjoni u ż-żamma tagħha taħt il-mira tal-inflazzjoni, jiġifieri taħt it-2 %, ma jistgħux jinkisbu mingħajr bidliet adatti fil-politika monetarja tal-Bank Ċentrali Ewropew. F’dan il-kuntest, il-Kunsill Governattiv ħa l-azzjoni meħtieġa biex jissodisfa l-mandat tal-BĊE li jsegwi l-istabbiltà tal-prezzijiet u li jissalvagwardja l-istabbiltà finanzjarja. Fil-futur qrib, huwa importanti li l-BĊE jipproċedi b’kawtela biex jinnormalizza l-politika monetarja. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-inflazzjoni hija l-ogħla li qatt kienet minn mindu nħolqot l-unjoni monetarja Ewropea. Dan jirriżulta minn sensiela sħiħa ta’ fatturi li wasslu għal żieda gradwali fir-rati tal-inflazzjoni anke matul il-kriżi globali tal-COVID-19 li sejra għall-agħar. L-irkupru ekonomiku fiż-żona tal-euro li għaddej bħalissa kompla jaggrava din ix-xejra negattiva minħabba provvisti mnaqqsa. L-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja kkontribwiet ukoll għal prezzijiet ogħla. Huwa leġittimu li wieħed jistaqsi sa liema punt il-politika monetarja tal-Bank Ċentrali Ewropew, bl-użu tal-istrumenti kollha disponibbli għad-dispożizzjoni tiegħu, tista’ tnaqqas iż-żieda fl-inflazzjoni u treġġagħha lura gradwalment għall-mira ddikjarata tal-inflazzjoni u żżommha fil-mira, mingħajr ma tipperikola l-istabbiltà tal-munita unika u l-irkupru ekonomiku mill-kriżi tal-COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ix-xejriet attwali tal-inflazzjoni la huma temporanji u lanqas għal żmien qasir (kif innotat fil-ħarifa tal-2021), iżda juru livell għoli ta’ inċertezza. Fit-tieni nofs tas-sena l-oħra, iż-żidiet fil-prezzijiet kienu prinċipalment xprunati minn prezzijiet tal-enerġija, tfixkil fil-ktajjen tal-provvista, żieda eċċezzjonalment qawwija fil-prezzijiet tal-prodotti bażiċi u kostijiet ogħla tat-trasport. Minħabba li r-raġunijiet għad-dinamika attwali tal-prezzijiet huma kumplessi, il-politika monetarja waħedha mhux se jirnexxielha tnaqqas l-inflazzjoni. Dak li huwa meħtieġ huwa d-diversifikazzjoni tal-importazzjonijiet tal-enerġija biex b’hekk titnaqqas id-dipendenza mill-provvisti mir-Russja. Id-diversifikazzjoni toffri wkoll lill-Istati Membri taż-żona tal-euro opportunità storika biex iniedu riformi strutturali urġenti (pereżempju riformi amministrattivi, riformi ġudizzjarji, riformi biex jissaħħaħ l-istat tad-dritt) u jnaqqsu d-dipendenza mill-importazzjonijiet ta’ inputs tal-enerġija tradizzjonali. Barra minn hekk, huwa meħtieġ intervent fis-suq biex tiġi kkontrollata d-dinamika attwali tal-prezzijiet volatili fis-suq tal-enerġija. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni għal intervent ta’ emerġenza biex jiġu indirizzati l-prezzijiet għoljin tal-enerġija. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Fl-istess ħin, hemm evidenza li ħafna kumpaniji rnexxielhom jespandu l-profitti unitarji tagħhom minkejja ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. L-analiżi tal-BĊE turi li l-profitti kienu kontributur ewlieni għall-inflazzjoni domestika ġenerali hekk kif il-kumpaniji għaddew lil oħrajn il-kostijiet ogħla u pproteġew u wessgħu l-marġnijiet tal-profitt. L-interventi fis-suq fis-settur tal-enerġija jistgħu wkoll irażżnu d-dinamika tal-prezzijiet. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Iż-żidiet attwali fil-prezzijiet huma prinċipalment marbuta mal-provvista. Din ix-xejra qed tolqot ħażin il-kompetittività taż-żona tal-euro, qed twassal għal spejjeż ogħla, u qed tpoġġi pressjoni ’l fuq fuq il-pagi u s-salarji fi żmien ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku. Jekk din ix-xejra negattiva tissokta, din tista’ potenzjalment twassal għal staġflazzjoni (staġnar ekonomiku fi żmien ta’ inflazzjoni) (għalkemm bħalissa mhux preżenti fil-pajjiżi taż-żona tal-euro b’mod ġenerali). F’termini storiċi, l-staġflazzjoni ġiet irreġistrata kważi 40 sena ilu. Ma jistax jiġi eskluż li jekk ix-xokkijiet sistemiċi esterni jkomplu, dan jista’ jirriżulta fi staġflazzjoni mhux mixtieqa. Min-naħa l-oħra, il-KESE jindika l-effetti negattivi possibbli fuq id-domanda jekk dawk b’introjtu baxx u medju jiġu affettwati mit-telf fil-pagi reali. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Fl-2021, kien hemm xejra relattivament favorevoli fit-tkabbir ekonomiku madwar l-Istati Membri taż-żona tal-euro, mingħajr ebda aspettattiva ta’ tnaqqis qawwi fil-flussi ta’ investiment u kummerċ minħabba livelli għoljin ta’ inċertezza ekonomika. Il-kriżi globali tal-COVID-19 tista’ tapprofondixxi d-distakk fit-tkabbir ekonomiku fiż-żona tal-euro jekk ir-riformi strutturali ma jiġux adottati u implimentati. Din ix-xejra lejn id-diverġenza jista’ jkollha impatt kbir fuq il-konverġenza u taggrava dan l-iżvilupp negattiv madwar l-Istati Membri taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Fuq medda qasira ta’ żmien, il-prospettiva għal tkabbir potenzjali fl-investiment mhijiex inkoraġġanti. L-istrumenti adottati għall-irkupru ta’ wara l-COVID (Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza) bdew jiġu kemxejn imrażżna minħabba l-inċertezza tal-investiment ikkawżata mill-gwerra fl-Ukrajna. Għalhekk huwa importanti li l-ekonomiji individwali jkunu kapaċi jlaħħqu mat-tfixkil kontinwu tal-flussi tal-kummerċ u tal-investiment u mal-inċertezza kontinwa tal-ekonomija globali, iżda prinċipalment mal-livell għoli ta’ inċertezza fl-Istati Membri taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | It-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku jirriżulta wkoll miż-żieda sinifikanti fil-prezzijiet tal-enerġija li qed jiffaċċjaw l-unitajiet domestiċi. Xi Stati Membri ħadu miżuri biex jindirizzaw iż-żieda fil-prezzijiet permezz ta’ sussidji, bidliet fil-VAT, inklużi kontribuzzjonijiet soċjali addizzjonali, u tariffi tal-enerġija soċjali għall-unitajiet domestiċi bid-dħul l-aktar baxx. Għalhekk hemm bżonn li jiġi kkunsidrat mill-ġdid l-użu effiċjenti tal-enerġija fid-djar u li jinbidlu d-drawwiet tal-konsum tal-enerġija. Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija wasslet għal spostament gradwali ta’ oġġetti oħra mill-basket tal-konsumaturi, li għalihom issa kien hemm tnaqqis fid-domanda. Barra minn hekk, il-prezzijiet ogħla tal-enerġija għall-unitajiet domestiċi qed iwasslu għal bidla fix-xejra tal-konsum tal-unitajiet domestiċi u għal tnaqqis sinifikanti fil-konsum ta’ ċerti oġġetti tal-konsum. Madankollu, l-enerġija hija oġġett bażiku u l-użu tagħha jista’ jitnaqqas biss sa ċertu punt, li jfisser li familji ifqar b’mod partikolari se jsofru minn dawn iż-żidiet fil-prezzijiet. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-COVID-19 kellha impatt negattiv ħafna fuq il-finanzi pubbliċi fl-Istati Membri taż-żona tal-euro. Il-klawżola liberatorja ġenerali tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir ġiet attivata f’Marzu 2020 biex tiġi indirizzata l-kriżi tal-COVID-19. Ġie stabbilit ukoll il-Qafas Temporanju għall-Għajnuna mill-Istat, biex jippermetti l-użu fuq skala kbira ta’ stimolu fiskali biex jappoġġja s-settur tan-negozju iżda wkoll biex tinżamm l-istabbiltà soċjali. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ir-rispons fiskali u t-tnaqqis fl-output irriżultaw f’żieda sinifikanti fil-proporzjonijiet tad-dejn pubbliku, b’mod partikolari f’xi Stati Membri b’dejn għoli. Huwa importanti ħafna li tiġi żgurata s-sostenibbiltà tad-dejn pubbliku permezz ta’ tnaqqis gradwali tad-dejn pubbliku. Minħabba li l-prezzijiet tal-enerġija se jibqgħu f’livell għoli fit-terminu medju, se jkunu meħtieġa rieżami tas-suq u tal-mekkaniżmi taż-żieda fil-prezzijiet, flimkien ma’ aktar miżuri ta’ appoġġ fiskali, sabiex jiġu appoġġjati l-unitajiet domestiċi u l-kumpaniji partikolarment milqutin miż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Żieda fl-infiq fuq is-sigurtà u prijoritajiet kritiċi oħra tista’ twassal għal tnaqqis temporanju fil-pożizzjoni ekonomika taż-żona tal-euro fl-ekonomija dinjija. F’dan l-isfond, l-Istati Membri taż-żona tal-euro qed jiffaċċjaw l-isfida ewlenija ta’ tranżizzjoni lejn tkabbir ekonomiku sostenibbli u ż-żamma tas-sehem tal-ekonomija taż-żona tal-euro fil-konfront ta’ kompetituri globali oħra, bl-użu tal-għodod kollha disponibbli flimkien ma’ politiki individwali effettivi, inklużi għodod diplomatiċi. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Aktar reċentement, ir-rata tal-kambju tal-euro tbaxxiet kontra d-dollaru Amerikan minħabba żviluppi ġeopolitiċi negattivi, tnaqqis li beda f’Mejju 2021. Id-deprezzament tal-euro, it-tieni l-akbar valuta ta’ riżerva, ġej prinċipalment mill-politiki monetarji differenti segwiti mill-Bank Ċentrali Ewropew u l-Federal Reserve System (FED). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Abbażi tal-analiżi ta’ hawn fuq, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-prospettiva ekonomika tagħha (Lulju 2022), li hija prinċipalment determinata mill-iżviluppi fl-Ukrajna. Din il-prospettiva tassumi li, din is-sena, it-tkabbir ekonomiku se jkun ta’ 2,7 % fl-Istati Membri tal-UE u 2,6 % fiż-żona tal-euro, u jinżel għal 1,5 % u 1,4 % s-sena d-dieħla, skont it-tbassir tal-Kummissjoni. Ir-rata medja tal-inflazzjoni hija mbassra li tilħaq 7,6 % fl-UE u 7,6 % fiż-żona tal-euro din is-sena filwaqt li, is-sena d-dieħla, l-inflazzjoni hija mistennija li tonqos għal 4,6 % u 4 % rispettivament. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jenfasizza li l-iżvilupp ekonomiku fuq terminu qasir iżda anke fuq terminu medju tal-pajjiżi taż-żona tal-euro huwa, u għandu l-potenzjal li jkun, influwenzat b’mod qawwi mill-impatt tal-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja. Dan l-iżvilupp negattiv huwa sistemiku u ma hemm l-ebda parallel fl-istorja ta’ wara l-gwerra. Għalhekk huwa diffiċli ħafna li jitqabbel ma’ xokkijiet oħra li storikament kellhom impatt negattiv fuq l-iżviluppi ekonomiċi fiż-żona tal-euro. Fi kwalunkwe każ, hemm livell għoli ħafna ta’ inċertezza li jagħmilha aktar diffiċli biex tiġi determinata l-prospettiva għal żviluppi futuri. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jirrimarka li t-trajettorja tal-indikaturi makroekonomiċi u mikroekonomiċi sottostanti fil-pajjiżi taż-żona tal-euro mhijiex inkoraġġanti. Il-livell ta’ inċertezza huwa partikolarment għoli. B’mod partikolari, hemm għadd ta’ varjabbli mhux magħrufa, prinċipalment ta’ natura ġeopolitika u ekonomika, li jistgħu jaffettwaw il-livelli diġà estremament għoljin ta’ inċertezza. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jqis li x-xejra tal-inflazzjoni tippreżenta riskju għoli għall-progress soċjoekonomiku fil-pajjiżi taż-żona tal-euro. Ir-riskju attwali tal-inflazzjoni huwa prinċipalment marbut mal-provvista u t-tfixkil tal-ktajjen tal-valur. L-iżviluppi fl-Ukrajna, b’mod partikolari fil-qasam tal-inputs tal-enerġija, inklużi l-prezzijiet tal-komoditajiet, flimkien ma’ miżuri biex jitrażżan it-tixrid tal-COVID-19, wasslu għal bidliet min-naħa tal-provvista. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Id-dinamika tal-inflazzjoni tal-lum titlob li jsir użu estensiv mis-sett ta’ għodod tal-BĊE biex tinkiseb l-istabbiltà tal-prezzijiet bl-użu ta’ politika monetarja akkomodanti. Il-BĊE għandu jipproċedi b’kawtela fil-proċess ta’ normalizzazzjoni tal-politika monetarja. Barra minn hekk, huwa mistenni li l-politika monetarja se tkompli tappoġġja l-politika ekonomika fil-pajjiżi membri taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jenfasizza li r-riskju tal-inflazzjoni ma ġiex imrażżan fl-Istati Membri u li t-tentattivi biex jiġi eliminat huma biss parzjali. Minħabba x-xejra sfavorevoli kontinwa fl-inflazzjoni u l-impatt tagħha fuq l-unitajiet domestiċi, flimkien mal-iżviluppi fil-kompetittività, il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet kompetenti u responsabbli kollha biex jadottaw u jimplimentaw il-miżuri urġenti kollha biex jikkumpensaw għax-xokkijiet negattivi fil-prezzijiet. Fl-istess ħin, għandu jiġi evitat it-taqlib fis-suq tal-bonds sovrani fiż-żona tal-euro (1). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jilqa’ l-pubblikazzjoni tal-programm REPowerEU. Huwa jistenna li dan il-programm jikkontribwixxi għal tnaqqis gradwali tad-dipendenza mill-inputs tal-enerġija mill-Federazzjoni Russa. Joffri wkoll il-possibbiltà li gradwalment jiġu eliminati l-akbar riskji ta’ kostijiet li huma theddida kbira għall-istabbiltà tal-prezzijiet fil-pajjiżi taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jistenna li REPowerEU jagħmel żewġ kontributi ewlenin oħra: (i) RePowerEU jista’ jistimola żieda kbira fl-investiment f’setturi u oqsma partikolari, u b’hekk titwettaq l-idea li tmur lura għal qabel l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja. L-idea bażika hija li din is-sena se tkun sinifikanti f’termini ta’ tkabbir fl-investiment, speċjalment f’oqsma partikolari ta’ interess pubbliku; (ii) REPowerEU għandu jagħti wkoll kontribut sostanzjali għall-aktar bidliet strutturali importanti li qed tiffaċċja l-ġenerazzjoni attwali u b’hekk jilħaq l-objettivi ewlenin li l-ekonomiji taż-żona tal-euro jsiru aktar kompetittivi, sostenibbli u reżiljenti, sabiex jintlaħqu l-miri ewlenin stabbiliti fil-Patt Ekoloġiku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE qed jimmonitorja mill-qrib kif l-investiment qed jiġi riallokat b’mod fundamentali, meta mqabbel mal-pjani ta’ investiment oriġinali. It-tkabbir tal-investiment huwa mistenni li jkun aktar baxx f’setturi marbuta mar-ristrutturar tal-enerġija u mal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tal-Patt Ekoloġiku għall-pajjiżi tal-UE. Mhuwiex ċar x’se tkun il-prospettiva f’setturi u oqsma li mhumiex marbuta direttament. F’dan l-isfond, se jkun importanti li jseħħ l-iżvilupp ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju f’setturi ekonomiċi tradizzjonali (mhux bilfors żviluppi strateġiċi jew li jfittxu eċċellenza ta’ klassi dinjija), bl-użu tal-opportunitajiet potenzjali f’reġjuni individwali. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ li tingħata kunsiderazzjoni xierqa mhux biss biex jintlaħqu l-prijoritajiet kritiċi attwali iżda wkoll biex tiġi żgurata prestazzjoni tal-innovazzjoni uniformi madwar ir-reġjuni, iż-żona tal-euro u l-UE kollha kemm hi. Jekk dan l-għan jiġi sottovalutat jista’ jaggrava x-xejriet diverġenti bejn ir-reġjuni fiż-żona tal-euro u l-Istati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-KESE jilqa’ l-possibbiltà ta’ konverġenza aktar qawwija bis-saħħa tat-tkabbir fl-Istati Membri taż-żona tal-euro li qabel kienu inqas żviluppati, li fuq medda twila ta’ żmien kienu qed jikbru b’rata ogħla mill-medja taż-żona tal-euro. F’dan il-kuntest, ta’ min jinnota li l-COVID-19 u l-gwerra attwali fl-Ukrajna jistgħu jwasslu għal proċess diverġenti li jaggrava fl-Istati Membri taż-żona tal-euro, li ma jwassalx għall-kisba tal-ideat bażiċi stabbiliti fit-Trattat ta’ Maastricht. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE jilqa’ u jappoġġja d-dibattitu li għaddej dwar it-tfassil tal-qafas istituzzjonali l-ġdid għall-finanzi pubbliċi fl-Istati Membri tal-UE. F’dan il-kuntest, il-Kumitat jirrimarka li l-aġġornament tar-regoli fiskali tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir huwa assoċjat fuq kollox mal-isfida tar-rikonċiljazzjoni tas-sostenibbiltà finanzjarja ma’ ħtiġijiet ċari ta’ investiment pubbliku. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jara li hemm lok għal koordinazzjoni reċiproka u rabtiet bejn tipi differenti ta’ politiki mmirati lejn l-iżgurar ta’ dejn pubbliku sostenibbli. Barra minn hekk, f’każijiet ġustifikati hemm il-ħtieġa li jiġu appoġġjati l-istrateġiji fiskali f’konformità mal-approċċ fuq terminu medju għall-korrezzjoni fiskali maħsuba għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-Kumitat jistenna li jinstabu soluzzjonijiet realistiċi u fattibbli għal pjattaforma dwar il-finanzi pubbliċi li għandha tiġi implimentata mingħajr dewmien. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Minħabba li l-baġits pubbliċi jinsabu taħt pressjoni wara l-kriżi tal-COVID-19, il-miżuri l-oħra ta’ kumpens biex jappoġġjaw lill-unitajiet domestiċi u lill-kumpaniji biex ilaħħqu mal-kriżi tal-enerġija jridu jkunu mmirati u effettivi. Il-KESE ġustament jifhem u jirrispetta r-raġunijiet attwali għas-salvagwardja tas-sigurtà, il-ħtiġijiet umanitarji u soċjali u l-impatt tagħhom fuq il-baġits nazzjonali fiż-żona tal-euro. F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li ttawwal iż-żmien tal-attivazzjoni tal-klawżola liberatorja tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir, u jistieden lill-Kummissjoni tressaq proposti konkreti ta’ riforma għall-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir malajr kemm jista’ jkun. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Il-KESE qal ripetutament li, bħal fil-passat, u aktar u aktar illum, huma meħtieġa sforzi akbar biex tissaħħaħ il-pożizzjoni taż-żona tal-euro fil-kuntest internazzjonali. Bħalissa, l-ekonomiji taż-żona tal-euro qed jiffaċċjaw sfidi ġodda marbutin mar-riskju ġenerali għas-sigurtà u l-bidliet strutturali. Barra minn hekk, l-iżviluppi ekonomiċi u politiċi jistgħu jaffettwaw il-pożizzjoni tal-euro fis-sistema monetarja u ta’ pagament internazzjonali. It-tmiem tal-aggressjoni Russa u tal-gwerra fl-Ukrajna u r-restawr tal-integrità territorjali tal-Ukrajna jistgħu jwasslu għal qawmien mill-ġdid tal-ekonomija dinjija u għal ekonomija taż-żona tal-euro aktar b’saħħitha. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE huwa konvint li, sabiex tiġi żgurata stabbiltà soċjoekonomika relattiva fl-Istati Membri taż-żona tal-euro, fl-isfond prevalenti ta’ livelli għoljin ta’ inċertezza ġeopolitika u ekonomika, marbuta mar-riskji ta’ inflazzjoni li qed tiżdied u dejn pubbliku li qed jikber, se jkun importanti li ssir enfasi fuq il-prijoritajiet it-tajba meta jintużaw il-fondi tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Dan l-istrument jippermetti lill-Istati Membri tal-UE joħorġu bonds b’mod konġunt fis-swieq kapitali, u s’issa kien effettiv ħafna. Għalhekk, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir l-użu prattiku tiegħu fil-futur ukoll. F’dan ir-rigward, il-KESE jara li hemm lok għall-użu tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza lil hinn mill-2026. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jenfasizza li l-invażjoni kontinwa tal-Ukrajna mir-Russja tista’ twassal għal reċessjoni mhux mixtieqa u saħansitra staġflazzjoni f’ċerti pajjiżi taż-żona tal-euro. Għalhekk, issa huma meħtieġa aktar minn qatt qabel il-monitoraġġ bir-reqqa ta’ dawn l-iżviluppi negattivi u l-azzjoni preventiva biex jiġu indirizzati. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jinnota li l-qgħad u x-xejriet tas-suq tax-xogħol jindikaw stabbiltà relattiva. Fl-istess ħin, il-Kumitat jenfasizza diskrepanzi relattivament kbar bejn ir-rati tal-qgħad nazzjonali meta mqabbla mal-perjodu ta’ qabel l-2008. Il-qgħad strutturali huwa prevalenti f’xi Stati Membri taż-żona tal-euro, flimkien ma’ nuqqas ta’ ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati. Huwa dan in-nuqqas relattiv ta’ ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati ħafna li mhux jippermetti ambitu suffiċjenti biex tiżdied il-kompetittività f’setturi u oqsma partikolari. F’dan il-kuntest, il-KESE jinnota li għad hemm biżżejjed opportunità, u li għadha mhix sfruttata, għat-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid fl-Istati Membri taż-żona tal-euro u l-UE. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE huwa mħasseb ħafna dwar ix-xejriet negattivi fl-inugwaljanza u ż-żieda fil-faqar fl-Istati Membri taż-żona tal-euro u madwar l-UE. L-inugwaljanza fl-aktar sens wiesa’ tagħha hija, fil-biċċa l-kbira, ukoll il-legat tal-kriżi finanzjarja globali. Il-COVID-19 kompliet taggrava din ix-xejra negattiva. Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija u tal-ikel bħalissa qed taffettwa lill-gruppi tal-popolazzjoni l-aktar vulnerabbli, kif ukoll lill-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju. Għal din ir-raġuni, il-KESE jistieden b’mod urġenti lill-istituzzjonijiet kompetenti kollha biex jistabbilixxu xibka ta’ sikurezza soċjali li taħdem b’mod effettiv u fejn ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jerġa’ jiġbed l-attenzjoni għall-iżvilupp possibbli u mhux previst ta’ aktar mutazzjonijiet, pandemiji u epidemiji. It-tfiġġija u t-tixrid rapidu tal-COVID-19 żvelaw li s-settur tas-saħħa ma kienx ippreparat ħafna għall-pandemija. Hija għalhekk essenzjali tħejjija aktar fil-fond, iżda fuq kollox politika aktar responsabbli mill-korpi u l-istituzzjonijiet kompetenti kollha f’dan il-qasam. Il-KESE jinnota li, kif urew l-iżviluppi matul dawn l-aħħar sentejn, l-akbar redditu fuq l-investiment ġej mill-investiment fis-saħħa u l-prevenzjoni. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jenfasizza li l-appoġġ għall-għoti ta’ likwidità addizzjonali sa mit-tifqigħa tal-COVID-19 kien id-deċiżjoni t-tajba. Madankollu, minħabba li xi operazzjonijiet partikolari ġew sospiżi, issa se jkun meħtieġ li wieħed jiffoka biex tiġi żgurata s-solvenza ta’ ċerti negozji. Se tkun meħtieġa wkoll likwidità addizzjonali biex jiġi appoġġjat it-tkabbir ta’ wara l-pandemija. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa kruċjali li jsir progress fl-istabbiliment tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali u tal-Unjoni Bankarja. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jirrimarka li għaddej proċess ta’ frammentazzjoni fl-ekonomija dinjija. L-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja wasslet għal frammentazzjoni fil-kummerċ internazzjonali, il-pagamenti internazzjonali, ir-relazzjonijiet internazzjonali finanzjarji, it-trasport internazzjonali, ix-xjenza u r-riċerka internazzjonali, il-ktajjen tal-valur globali, u f’oqsma oħra wkoll. Dan il-proċess kellu impatt negattiv ħafna fuq l-iżviluppi soċjoekonomiċi fil-pajjiżi taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jinnota li l-livell għoli attwali ta’ inċertezza ekonomika u ġeoekonomika, akkumpanjat minn riskji għoljin, huwa l-aktar sitwazzjoni kumplessa fl-istorja kollha tal-proġett ta’ integrazzjoni Ewropea. Minħabba n-nuqqas ta’ prevedibbiltà tal-iżviluppi soċjoekonomiċi futuri, hemm ħtieġa qawwija li l-istituzzjonijiet kompetenti jadottaw u jimplimentaw firxa sħiħa ta’ miżuri biex inaqqsu u jeliminaw ix-xokkijiet esterni għall-ekonomiji tal-Istati Membri taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

4.8.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Għalhekk, il-KESE jilqa’ t-tħabbira tal-BĊE tal-15 ta’ Ġunju 2022 li biħsiebu jaħdem fuq strument għall-ġlieda kontra l-frammentazzjoni fiż-żona tal-euro.

1

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/50 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/50

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-tisħiħ tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol biex jiġi appoġġjat l-irkupru ekonomiku”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/08)

| Relatur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Relatur:

Philip VON BROCKDORFF

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adottata fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 101/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fis-sezzjoni

29.9.2022

Adottata fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

101/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | F’għadd ta’ Opinjonijiet tiegħu, il-KESE rrefera għall-importanza tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol u nnota li matul is-snin, il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fi ħdan l-UE żdiedet iżda b’pass moderat biss. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jemmen li hemm il-ħtieġa għal analiżi aktar fil-fond dwar għaliex — apparti r-restrizzjonijiet ikkawżati mill-pandemija — l-għadd ta’ persuni li marru jgħixu f’pajjiżi oħra fl-età tax-xogħol fl-UE qed jikber b’żieda perċentwali iżgħar minn dik tas-snin preċedenti. Il-KESE jappella wkoll sabiex isir studju li jiddetermina l-kost ekonomiku tal-istat attwali tas-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jirrakkomanda miżuri nazzjonali aktar effettivi b’enfasi fuq politiki attivi tas-suq tax-xogħol, bħal benefiċċji relatati max-xogħol għall-ħaddiema tal-UE u ta’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea biex tinkludi indikaturi bħala parti minn rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fis-Semestru Ewropew, biex jiġu mmonitorjati politiki nazzjonali li b’xi mod jew ieħor jirrestrinġu l-mobbiltà tal-ħaddiema fl-UE kollha. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni Ewropea tanalizza l-iżviluppi negattivi relatati mal-mobbiltà tal-ħaddiema, b’mod partikolari l-fenomenu tal-eżodu ta’ mħuħ f’ċerti setturi u reġjuni. Fl-istess ħin, il-miżuri biex jiġi miġġieled l-eżodu tal-imħuħ iridu jmorru id f’id ma’ dawk li jippromovu l-konverġenza soċjali u ekonomika ’l fuq. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-Istati Membri jkomplu jtejbu l-portali rilevanti tagħhom bl-inklużjoni tal-kundizzjonijiet minimi tax-xogħol meħtieġa mil-leġiżlazzjoni nazzjonali biex jiġi evitat l-abbuż. Il-KESE jappella wkoll għal aktar sforzi fit-titjib tal-ħiliet lingwistiċi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex jiffaċilitaw il-mobbiltà tal-persuni b’diżabilità. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jqis ukoll l-ugwaljanza bejn il-ġeneri bħala fattur importanti fit-tisħiħ tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fl-UE kif iddikjarat fl-Opinjoni SOC/731 (1). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea timmonitorja kontinwament il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali u tiżgura soluzzjonijiet komuni għal sitwazzjonijiet ġodda bħat-telexogħol minn barra l-pajjiż. Barra minn hekk, il-KESE jappella sabiex jiżdiedu l-isforzi biex jinħoloq numru Ewropew tas-sigurtà soċjali bħala possibbiltà biex jingħelbu l-ostakli fl-aċċess għas-sigurtà soċjali f’sitwazzjonijiet transfruntiera. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jinnota li kundizzjonijiet tajbin tax-xogħol u tal-impjieg, kif ukoll aspetti tal-kwalità tal-ħajja bħad-disponibbiltà ta’ skejjel tajbin u ta’ faċilitajiet rikreattivi, huma meħtieġa għan-negozji biex iżommu vantaġġ kompetittiv u biex jattiraw ħaddiema tas-sengħa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jinnota wkoll li l-pandemija tal-COVID-19 tejbet b’mod ċar l-opportunitajiet għat-telexogħol. Aktar u aktar ħaddiema huma interessati li jaħdmu mill-bogħod minn barra l-pajjiż għal perjodu qasir jew temporanju. Il-KESE jistenna bil-ħerqa n-negozjati li ġejjin tal-imsieħba soċjali dwar direttiva dwar il-kwistjoni. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jappella għal network fl-UE kollha ta’ punti ta’ informazzjoni, inklużi servizzi online iżda wkoll servizzi fiżiċi u telefoniċi, bil-għan li jgħinu lill-ħaddiema u lill-impjegaturi jindirizzaw mistoqsijiet f’oqsma bħas-servizzi bankarji u tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza l-importanza tal-analiżi statistika li għadha għaddejja tal-flussi marbuta mal-mobbiltà tax-xogħol biex tgħin fl-indirizzar tad-diskrepanzi tal-ħiliet fis-swieq tax-xogħol tal-UE u biex jiġi vvalutat l-impatt ta’ żviluppi bħall-gwerra fl-Ukrajna u l-movimenti ta’ persuni fl-età tax-xogħol fi ħdan u bejn l-Istati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Fi żmien ta’ inċertezza ekonomika kbira, bi tbassir ekonomiku li qed jiġi rivedut ’l isfel u b’żieda probabbli fir-rata tal-imgħax taż-żona tal-euro biex tikkumbatti r-rati għoljin ta’ inflazzjoni li mhumiex ’il bogħod, il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fl-UE jista’ jkollha rwol kruċjali fl-irkupru ekonomiku tal-UE u fil-prospetti ta’ tkabbir. Huwa magħruf b’mod ġenerali li l-moviment liberu tal-ħaddiema u tas-servizzi jikkontribwixxi għat-tkabbir ekonomiku u l-koeżjoni fl-Unjoni u joħloq opportunitajiet ta’ impjiegi fis-Suq Uniku. L-effett huwa ċar: żieda fil-mobbiltà biex timla l-postijiet vakanti eżistenti ttejjeb l-allokazzjoni tar-riżorsi tax-xogħol, iżżid l-output ekonomiku u l-benesseri, b’mod partikolari jekk il-kundizzjonijiet tax-xogħol offruti huma ġusti. Is-suq tax-xogħol tal-UE huwa bbażat ukoll fuq il-prinċipju ta’ trattament ugwali kif stabbilit fl-Artikolu 45 tat-TFUE u speċifikat f’diversi atti ta’ leġiżlazzjoni sekondarja. B’mod ġenerali, l-ekonomija tal-UE għandha x’tiggwadanja miż-żieda fil-mobbiltà tal-forza tax-xogħol. Madankollu, għall-Istati Membri individwali, jista’ jkun hemm qligħ u telf, skont l-effetti fuq perjodu ta’ żmien twil tad-direzzjoni tal-flussi tal-mobbiltà. Fuq pejodu ta’ żmien qasir, il-mobbiltà tax-xogħol ser tkun ta’ benefiċċju għall-pajjiżi mittenti kkaratterizzati minn qgħad strutturali. Madankollu, l-effetti netti għall-pajjiżi riċeventi jkunu jiddependu ħafna, fost affarijiet oħra, mill-kundizzjonijiet tax-xogħol ipprovduti lill-ħaddiema. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | F’numru ta’ Opinjonijiet tiegħu, il-KESE rrefera għall-importanza tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol u nnota li l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol intra-UE żdiedet matul is-snin, iżda b’pass moderat u, f’termini perċentwali, għadha lura meta mqabbla mal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol tal-Istati Uniti. Skont studju mwettaq mid-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali tal-Kummissjoni Ewropea, il-popolazzjoni tal-Istati Uniti li marret tgħix fi stat ieħor tammonta għal madwar 2,8 % tal-popolazzjoni totali fl-età tax-xogħol, filwaqt li fl-UE s-sehem huwa ta’ madwar 1,2 % (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Skont l-istatistika tal-popolazzjoni tal-Eurostat għall-2019, kien hemm 13-il miljun persuna tal-UE fl-età tax-xogħol (minn 20 sa 64) li ċċaqalqu minn Stat Membru għal ieħor. Madankollu, l-istokk taċ-ċittadini fl-età tax-xogħol li marru jgħixu f’pajjiżi oħra fi ħdan l-UE kiber b’żieda perċentwali iżgħar mis-snin preċedenti, u l-pandemija ma għenitx fiż-żieda ta’ dawn in-numri. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol tal-UE tal-2019 indika ċifra ta’ 11,9 miljun persuna li ċċaqilqu fl-UE fl-età tax-xogħol (definita bħala ċittadini tal-UE li jgħixu fi Stat Membru li mhuwiex il-pajjiż taċ-ċittadinanza tagħhom), li 9,9 miljun minnhom kienu persuni attivi li ċċaqilqu (definiti bħala ċittadini tal-UE li jibdew jaħdmu fi Stat Membru differenti mingħajr il-ħtieġa li jiksbu permess tax-xogħol). Dan jirrappreżenta 4,2 % tal-forza tax-xogħol totali f’dawk li kienu t-28 Stat Membru. Ovvjament, il-ħruġ tar-Renju Unit mill-UE naqqas l-opportunitajiet ta’ xogħol għaċ-ċittadini tal-UE u issa, il-pajjiżi ta’ destinazzjoni ewlenin huma l-Ġermanja, Franza, l-Italja u Spanja. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ir-Rumanija u l-Polonja huma l-aktar pajjiżi importanti ta’ oriġini għal dawk iċ-ċittadini li jiċċaqalqu fi ħdan l-UE b’mod attiv, bis-setturi ewlenin ta’ attività ekonomika li jinkludu l-manifattura u l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut għal dawk li jiċċaqalqu fi ħdan l-UE. Setturi oħrajn relattivament importanti huma l-kostruzzjoni u t-trasport, il-kura soċjali u s-servizzi domestiċi, it-turiżmu u l-agrikoltura. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | L-għadd ta’ ħaddiema transfruntiera fl-UE-28 kien ta’ 1,5 miljun u, għal darb’oħra, minħabba li r-Renju Unit ħareġ mill-UE, in-numru naqas, u issa, il-pajjiżi ewlenin ta’ residenza tal-ħaddiema transfruntiera huma Franza, il-Ġermanja u l-Polonja, bi flussi notevoli oħrajn li jseħħu bejn is-Slovakkja, l-Ungerija u l-Awstrija. Il-KESE jinnota li l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fi ħdan l-UE hija motivata minn diversi raġunijiet, skont is-sitwazzjoni personali ta’ dak li jkun, inklużi d-differenzi fil-pagi bejn il-pajjiż ospitanti u l-pajjiż ta’ residenza tal-ħaddiem transfruntier. Id-deċiżjoni li persuna tmur taħdem barra minn pajjiżha tista’ tabilħaqq tkun ibbażata fuq taħlita ta’ diversi raġunijiet, inkluż l-impjieg offrut fuq bażi staġjonali f’setturi bħall-agrikoltura u t-turiżmu. Aktar reċentement, il-kapaċità tal-akkwist li sejra għall-agħar u li għandha impatt fuq iċ-ċittadini fl-UE kollha tista’ fil-fatt tiskoraġġixxi l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol, speċjalment jekk iż-żieda fil-prezzijiet ikollha wkoll impatt fuq l-ispiża tal-akkomodazzjoni mikrija. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | F’dawn l-aħħar snin, kien hemm żieda fil-mobbiltà fost dawk iċ-ċittadini b’edukazzjoni għolja li marru jgħixu f’pajjiżi oħra fi ħdan l-UE, li aktar minn terz minnhom jaqgħu f’din il-kategorija. Min-naħa l-oħra, is-sehem taċ-ċittadini b’livell baxx ta’ ħiliet li marru jgħixu f’pajjiżi oħra naqas bl-istess perċentwali taż-żieda taċ-ċittadini b’livell għoli ta’ edukazzjoni li marru jgħixu f’pajjiżi oħra. Huwa rilevanti li wieħed jinnota li l-mobbiltà taċ-ċittadini b’edukazzjoni għolja li marru jgħixu f’pajjiżi oħra hija żviluppatur importanti tal-ekonomija bbażata fuq l-għarfien. Il-pajjiżi ta’ destinazzjoni l-aktar importanti tal-UE għaċ-ċittadini b’livell għoli ta’ ħiliet li marru jgħixu f’pajjiżi oħra, huma l-Ġermanja, Spanja, Franza, il-Belġju u l-Awstrija. Filwaqt li ċ-ċittadini b’livell għoli ta’ ħiliet li marru jgħixu f’pajjiżi oħra jaħdmu l-aktar bħala professjonisti fin-negozju, fit-tagħlim, fix-xjenza u fl-inġinerija, il-kwalifiki eċċessivi jidhru li huma pjuttost prevalenti. Huwa stmat li 55 % taċ-ċittadini b’livell għoli ta’ ħiliet li marru jgħixu f’pajjiżi oħra huma nisa. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Skont il-projezzjonijiet demografiċi tal-Eurostat, l-età medja taċ-ċittadini tal-UE mistennija tiżdied. B’mod sinifikanti wkoll, il-popolazzjoni fl-età tax-xogħol mistennija tonqos fil-proporzjon tal-popolazzjoni kollha, b’mod partikolari dawk li għandhom bejn l-20 u d-39 sena. Min-naħa l-oħra, gruppi ta’ età akbar se jkollhom żidiet proporzjonali kbar. Fis-snin li ġejjin, dawn l-iżviluppi demografiċi ser ikollhom impatt konsiderevoli fuq in-numru potenzjali taċ-ċittadini li jmorru jgħixu f’pajjiżi oħra fi ħdan l-UE, peress li l-persuni għandhom tendenza akbar li jmorru jgħixu f’pajjiż ieħor fil-bidu tal-ħajja tax-xogħol tagħhom u, hekk kif ikunu qed jixjieħu, għandhom anqas tendenza li jmorru jgħixu f’pajjiżi oħra. Dan huwa kkorroborat mill-evidenza, fejn persuni b’età ta’ bejn l-20 u d-29 sena u bejn it-30 u d-39 sena jirreġistraw numri ta’ ħruġ annwali ogħla minn gruppi ta’ etajiet oħra. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Peress li n-numru ta’ persuni f’koorti ta’ etajiet iżgħar qed jonqos ukoll fil-pajjiżi mittenti, dan huwa mistenni li jirriżulta fi tnaqqis fin-numru ta’ ħaddiema mobbli fl-UE kollha. Madankollu, dan it-tnaqqis mistenni fil-flussi tal-mobbiltà jista’ jiġi kontrobilanċjat mill-popolazzjoni li qed tixjieħ tal-UE, b’domanda akbar għal kura tas-saħħa u soċjali speċjalizzata, li teħtieġ żieda fir-reklutaġġ tal-ħaddiema mobbli. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Huwa evidenti minn dan ta’ hawn fuq li l-flussi tal-mobbiltà fl-UE kollha għadhom sfida li tillimita l-provvista u tikkawża diskrepanzi fil-biċċa l-kbira tas-setturi, inklużi fit-teknoloġija tal-informazzjoni u fl-industrija tat-teknoloġija għolja. Il-pandemija ma għenitx lil din is-sitwazzjoni, peress li l-mobbiltà intra-UE ġiet ristretta minn lockdowns u miżuri restrittivi oħra bħall-għeluq tal-fruntieri u l-projbizzjonijiet fuq l-ivvjaġġar. Qabel il-pandemija, il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol bejn il-Lvant u l-Punent kienet iddominat il-flussi min-Nofsinhar għat-Tramuntana, u dan mistenni jkompli permezz tal-influss ta’ refuġjati mill-Ukrajna maħkuma mill-effetti qerrieda tal-gwerra. Fi kwalunkwe każ, aktar ma l-mobbiltà fost iċ-ċittadini tal-UE terġa’ lura għal-livelli ta’ qabel il-pandemija, aktar aħjar. L-għadd ta’ persuni attivi fis-suq tax-xogħol li ċċaqalqu naqas b’4 % bejn l-2019 u l-2020 (3). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Ir-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi u l-kwalifiki huwa essenzjali biex jimtlew il-postijiet battala fejn jippersisti n-nuqqas ta’ ħaddiema u biex tiġi ffaċilitata l-mobbiltà. Madankollu, is-sistema ta’ rikonoxximent jeħtieġ li tissaħħaħ biex taħdem b’mod effettiv u biex tappoġġja l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol. Il-problema tirrigwarda prinċipalment ir-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki vokazzjonali aktar milli l-livell akkademiku jew professjonali. Minkejja dan, huwa rilevanti li jiġi rikonoxxut li hemm approċċ differenti għar-rikonoxximent reċiproku bejn il-kwalifiki akkademiċi u dawk vokazzjonali. Għandu jitqies ukoll li skont l-Artikolu 166 tat-TFUE, l-UE għandha tirrispetta bis-sħiħ ir-responsabbiltà tal-Istati Membri għall-kontenut u l-organizzazzjoni tat-taħriġ vokazzjonali, filwaqt li tappoġġja u tissupplimenta l-azzjoni tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Kummenti speċifiċi

| 3.1. | Il-KESE jemmen li hemm il-ħtieġa għal analiżi aktar fil-fond dwar għaliex — apparti r-restrizzjonijiet ikkawżati mill-pandemija — l-għadd ta’ dawk li marru jgħixu f’pajjiżi oħra fl-età tax-xogħol fl-UE qed jikber b’żieda perċentwali iżgħar minn dik tas-snin preċedenti. Il-KESE jappella wkoll sabiex isir studju li jiddetermina l-kost ekonomiku tal-istat attwali tas-suq tax-xogħol, ikkaratterizzat minn frammentazzjoni simili għall-Istati Membri: “il-kost ta’ suq tax-xogħol tal-UE mhux unifikat”. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jirrakkomanda miżuri ta’ politika nazzjonali aktar effettivi bħal inċentivi ta’ mobbiltà, inkluża l-mobbiltà ċirkolari (billi jsir investiment fil-pajjiżi ta’ oriġini permezz ta’ programmi ta’ skambju u tagħlim reċiproku), b’enfasi fuq miżuri ta’ politika nazzjonali attivi tas-suq tax-xogħol, bħal benefiċċji fuq ix-xogħol għall-ħaddiema tal-UE u ta’ pajjiżi terzi. F’dan ir-rigward, il-KESE jemmen li l-għoti ta’ appoġġ finanzjarju lill-persuni li jfittxu x-xogħol, bħall-kopertura tal-ispejjeż tar-rilokazzjoni biex jibdew impjieg fi Stat Membru jew reġjun ieħor, jista’ jinkoraġġixxi aktar il-mobbiltà. Barra minn hekk, hemm il-ħtieġa għal aktar sforzi biex tittejjeb l-informazzjoni dwar l-impjiegi f’pajjiżi oħra tal-UE, kif ukoll l-assistenza għar-rilokazzjoni biex tiġi appoġġjata l-loġistika taċ-ċaqliq minn pajjiż għal ieħor — pereżempju, li wieħed isib akkomodazzjoni, li wieħed jirreġistra ruħu għal skopijiet ta’ taxxa, li wieħed isib skola għal uliedu, li wieħed possibbilment isib għajnuna biex jinstab impjieg għas-sieħeb/sieħba tiegħu, eċċ. Il-KESE jirrakkomanda li jsir użu mill-għodod tal-IA f’wide web komuni tal-UE li tiċċentralizza l-offerti kollha tal-impjiegi fl-Istati Membri tal-UE, biex isir tqabbil aħjar bejn il-profili u r-rekwiżiti tal-impjiegi. Bl-istess mod, għandhom jiġu pprovduti inċentivi aktar immirati biex jinkoraġġixxu lill-ħaddiema qiegħda biex jiċċaqalqu lejn Stati Membri b’livelli baxxi ta’ qgħad. In-nuqqas ta’ ħaddiema tas-sengħa hija l-aktar kwistjoni urġenti għall-kumpaniji Ewropej, kif iddikjarat fir-rapport SAFE maħruġ mill-BĊE fl-1 ta’ Ġunju 2022. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jiddispjaċih li s-suq tax-xogħol tal-UE għadu frammentat. Il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol kienet il-vittma tal-approċċ frammentat adottat sa issa. Jeħtieġ li jiġu evitati aktar politiki li mhumiex konnessi, b’mod partikolari fil-livell nazzjonali. Filwaqt li huwa meħtieġ li jiġi ssalvagwardjat trattament ugwali bejn il-ħaddiema lokali u dawk mobbli, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea biex tinkludi indikaturi bħala parti minn rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fis-Semestru Ewropew, biex jiġu mmonitorjati politiki nazzjonali li b’xi mod jew ieħor jirrestrinġu l-mobbiltà tal-ħaddiema fl-UE kollha. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Iż-żieda fil-mobbiltà tal-ħaddiema u l-professjonisti tal-UE tista’ sseħħ biss jekk ikun hemm infurzar aħjar tad-dispożizzjonijiet eżistenti, aċċess għall-informazzjoni u kooperazzjoni bejn l-Istati Membri. Il-KESE jemmen li r-rwol tal-Kummissjoni Ewropea huwa kritiku f’dan kollu. Il-KESE jinnota li l-Istati Membri individwali jistgħu joqogħdu lura milli jadottaw aktar riformi tas-Suq Uniku minħabba l-biża’ li dan jista’ jwassal għal telf ta’ impjiegi għal żmien qasir, b’mod partikolari f’dawk il-pajjiżi li diġà għadhom lura, u f’pajjiżi/setturi ta’ produttività baxxa. Fit-teorija, il-moviment ħieles tal-ħaddiema jista’ jgħin biex tiġi indirizzata din il-kwistjoni, iżda minn perspettiva nazzjonali, dan jista’ jwassal għal telf ta’ riżorsi u għal eżodu ta’ mħuħ/ħiliet potenzjali fl-interim. Għalhekk, jista’ jkun meħtieġ li l-Kummissjoni Ewropea tanalizza l-iżviluppi negattivi relatati mal-mobbiltà tal-ħaddiema, b’mod partikolari l-fenomenu tal-eżodu ta’ mħuħ f’ċerti setturi u reġjuni. Fl-istess ħin, il-miżuri biex jiġi miġġieled l-eżodu tal-imħuħ iridu jmorru id f’id ma’ dawk li jippromovu l-konverġenza soċjali u ekonomika ’l fuq. Il-KESE jirrikonoxxi li jista’ jkun hemm numru ta’ varjabbli involuti, inklużi l-prospetti demografiċi u l-effett tagħhom fuq id-daqs u l-kompożizzjoni tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol kemm fil-pajjiżi mittenti kif ukoll f’dawk riċeventi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Filwaqt li l-istandards edukattivi u ta’ validazzjoni jeħtieġ li jinżammu f’kull ħin, il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex inaqqsu l-burokrazija u jaderixxu mal-prinċipju fundamentali ta’ trattament ugwali. F’dan ir-rigward, titjib ulterjuri fil-mekkaniżmi ta’ rikonoxximent reċiproku u l-portali dwar il-mobbiltà fix-xogħol huwa meqjus meħtieġ. Il-KESE jinnota titjib importanti fil-portal tal-EURES dwar il-mobbiltà tax-xogħol, fil-pjattaforma online tal-Europass u s-sistema ta’ Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi u jistieden lill-Istati Membri biex ikomplu jtejbu l-portali rilevanti tagħhom bl-inklużjoni tal-kundizzjonijiet minimi tax-xogħol meħtieġa mil-leġiżlazzjoni nazzjonali. Dawn tal-aħħar huma meqjusa bħala partikolarment rilevanti biex jiġu evitati abbużi fil-kundizzjonijiet tax-xogħol għal ħaddiema mobbli fir-reġjuni transfruntiera u għal ħaddiema minn pajjiżi terzi. Il-KESE jappella wkoll għal aktar sforzi biex jittejbu l-ħiliet lingwistiċi, peress li n-nuqqas ta’ ħiliet lingwistiċi joħloq ostaklu kbir għall-moviment liberu fl-UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex jiffaċilitaw il-mobbiltà tal-persuni b’diżabilità. L-adozzjoni ta’ definizzjoni Ewropea komuni tal-istatus ta’ diżabilità, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, u r-rikonoxximent reċiproku tal-istatus ta’ diżabilità fost l-Istati Membri huma rilevanti għal dan. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jqis l-ugwaljanza bejn il-ġeneri bħala fattur importanti fit-tisħiħ tal-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fl-UE kif iddikjarat fl-Opinjoni SOC/731. Dan għandu jkun parti minn impenn usa’ biex jiġu rispettati l-istandards tad-demokrazija u l-ugwaljanza għal kulħadd bħala mezz biex tiżdied il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri ospitanti jipprovdu lill-persuni li jaħdmu fil-pajjiż ospitanti aċċess għat-taħriġ, bħall-programmi għat-tagħlim tal-lingwa, fil-bidu tal-esperjenza professjonali tagħhom u t-taħriġ mill-ġdid, jekk meħtieġ fi stadju aktar tard, sabiex jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħaddiema f’ċerti setturi u jiġu appoġġjati t-tranżizzjonijiet diġitali u l-miżuri lejn ekonomija newtrali għall-klima. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jinnota wkoll li Erasmus+ jista’ jtejjeb il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol fl-UE kollha u jiġbed l-attenzjoni għal studju mwettaq fl-2011 (4) li janalizza kif l-istudju barra mill-pajjiż jaffettwa l-mobbiltà tas-suq tax-xogħol aktar tard fil-ħajja billi juża l-esponiment għall-Erasmus bħala sors indipendenti ta’ varjazzjoni fl-istudju barra mill-pajjiż. L-istudju sab li l-istudju barra mill-pajjiż iżid b’mod sinifikanti l-probabbiltà li wieħed jaħdem barra mill-pajjiż wara li jikseb kwalifika akkademika. Il-gradwati li studjaw barra minn pajjiżhom għandhom probabbiltà ta’ 15 fil-mija aktar li jaħdmu barra minn pajjiżhom wara li jiggradwaw. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-KESE jilqa’ l-koordinazzjoni mtejba tas-sigurtà soċjali fl-UE iżda jinnota b’ċertu tħassib li għad hemm ċerti diffikultajiet għall-ħaddiema mobbli, u speċjalment għall-ħaddiema transfruntiera u tal-fruntieri, fl-aċċess għas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea timmonitorja kontinwament il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali u tiżgura soluzzjonijiet komuni għal sitwazzjonijiet ġodda bħat-telexogħol minn barra l-pajjiż. L-importanza ta’ azzjoni kkoordinata fil-livell tal-Unjoni ma tistax tiġi enfasizzata biżżejjed. L-Istati Membri għandhom jiżguraw id-drittijiet soċjali tal-ħaddiema mobbli f’kull ħin, anke waqt sitwazzjonijiet ta’ kriżi. Filwaqt li jirrikonoxxi d-differenzi eżistenti fl-iskemi tal-pensjoni fl-UE kollha, il-KESE jappella wkoll għal aktar sforzi biex jiġu kkoordinati u infurzati aħjar id-drittijiet tal-pensjonijiet tal-ħaddiema mobbli fl-UE kollha, possibbilment permezz ta’ rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fi ħdan is-Semestru Ewropew. Barra minn hekk, il-KESE jappella sabiex jiżdiedu l-isforzi biex jinħoloq numru Ewropew tas-sigurtà soċjali bħala possibbiltà biex jingħelbu l-ostakli fl-aċċess għas-sigurtà soċjali f’sitwazzjonijiet transfruntiera. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.10.1. | Għandu jiġi nnutat li l-Prodott tal-Pensjoni Personali pan-Ewropew (PEPP) (5) suppost ikun partikolarment attraenti għal individwi li jaħdmu għal rashom u għal ħaddiema mobbli li jaħdmu f’pajjiżi differenti matul il-ħajja tax-xogħol tagħhom. Il-kapaċità li wieħed jibdel il-fornituri tal-PEPPs bejn il-fruntieri bla dubju se tikkontribwixxi għall-mobbiltà tal-forza tax-xogħol, għalkemm mhux ċar sa liema punt se tagħmel dan, peress li s’issa l-ebda PEPPs ma huma disponibbli. |
| --- | --- |

3.10.1.

| 3.10.2. | Meta ġie introdott, il-KESE laqa’ l-kunċett tal-PEPP bħala pass kruċjali biex iċ-ċittadini tal-UE jitħeġġu jagħmlu provvediment adegwat għas-snin tal-irtirar tagħhom u bħala element kostitwenti essenzjali fl-Unjoni tas-Swieq Kapitali. Madankollu, peress li l-provvista tal-PEPPs għad trid timmaterjalizza, il-KESE jara l-ħtieġa li jsir sforz addizzjonali fil-kuntest tal-Pjan ta’ Azzjoni (6) tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali, taħt l-Azzjoni 9, bl-għan li tiġi stimulata l-parteċipazzjoni fl-iskemi tal-pensjonijiet okkupazzjonali. |
| --- | --- |

3.10.2.

| 3.11. | Il-KESE jinnota li l-pandemija tal-COVID-19 tejbet b’mod ċar l-opportunitajiet għat-telexogħol (7). Aktar u aktar ħaddiema għandhom interess li jaħdmu mill-bogħod minn barra l-pajjiż għal perjodu qasir jew temporanju. Il-KESE jistenna bil-ħerqa n-negozjati li ġejjin tal-imsieħba soċjali dwar ir-reviżjoni u l-aġġornament tal-Ftehim Awtonomu dwar it-Telexogħol tal-2002, li għandu jitressaq għall-adozzjoni fil-forma ta’ ftehim legalment vinkolanti implimentat permezz ta’ Direttiva. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jinnota li kundizzjonijiet tajbin tax-xogħol u tal-impjieg, kif ukoll aspetti tal-kwalità tal-ħajja bħad-disponibbiltà ta’ skejjel tajbin, u faċilitajiet ta’ standard għoli u sostenibbli, huma meħtieġa biex in-negozji jżommu vantaġġ kompetittiv u biex jattiraw ħaddiema tas-sengħa. Il-KESE jenfasizza wkoll ir-rilevanza ta’ investiment kontinwu fit-taħriġ formali u informali u fit-tagħlim tul il-ħajja, sabiex tiġi appoġġjata t-tranżizzjoni lejn ekonomija diġitali u newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju. F’ambjent dinamiku u li qed jinbidel malajr, l-adattament rapidu u effettiv għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu tas-suq tax-xogħol, filwaqt li jiġi rikonoxxut l-impatt tan-nuqqas ta’ provvista ta’ ħaddiema fuq il-forza tax-xogħol eżistenti, huwa kruċjali. Rilevanti għal dan huwa l-ftehim qafas tal-imsieħba soċjali Ewropej dwar id-diġitalizzazzjoni, li jiddikjara li ż-żewġ partijiet jieħdu l-impenn li jtejbu l-ħiliet jew jitħarrġu mill-ġdid biex jindirizzaw l-isfidi diġitali tal-intrapriżi. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-KESE jisħaq l-ħtieġa tad-diġitalizzazzjoni tal-proċeduri għall-mobbiltà tax-xogħol u l-istazzjonar tal-ħaddiema sabiex jittejjeb l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u jitneħħew l-ostakli li mhumiex proporzjonati. Dan jgħin ukoll biex jiġu mmonitorjati u infurzati r-regoli b’mod korrett. Il-KESE jaqbel mal-proposta li tinsab fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-20 ta’ Mejju 2021 — L-impatti tar-regoli tal-UE fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema u tas-servizzi: il-mobilità tal-forza tax-xogħol intra-UE bħala għodda għat-tqabbil tal-ħtiġijiet u l-ħiliet tas-suq tax-xogħol (2020/2007(INI)) (8) — li tirrakkomanda li jinħoloq helpdesk f’punt uniku għall-ħaddiema u l-impjegaturi futuri dwar ir-regoli applikabbli tal-UE, b’bażi kemm diġitali kif ukoll fiżika fi ħdan l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol. Kif stabbilit fl-Artikolu 5 tar-Regolament dwar l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol, din l-Awtorità għandha ttejjeb id-disponibbiltà, il-kwalità u l-aċċessibbiltà tal-informazzjoni dwar il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol, inkluż permezz ta’ sit web uniku għall-Unjoni kollha li jaġixxi bħala portal uniku għall-aċċess ta’ sorsi ta’ informazzjoni u servizzi fil-livell tal-Unjoni u dak nazzjonali fil-lingwi kollha tal-UE. Barra minn hekk, l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol għandha tappoġġja lill-Istati Membri fl-aġġornament tas-siti web nazzjonali tagħhom. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Fl-istess ħin, il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex jiddiġitalizzaw is-servizzi pubbliċi, b’mod partikolari s-servizzi tas-sigurtà soċjali rilevanti, biex jiffaċilitaw il-mobbiltà tal-ħaddiema Ewropej fl-UE kollha, filwaqt li fl-istess ħin jiggarantixxu l-portabbiltà tad-drittijiet u l-konformità mal-obbligi fir-rigward tal-mobbiltà tal-ħaddiema u l-professjonisti. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal network fl-UE kollha ta’ punti ta’ informazzjoni, inklużi servizzi online iżda wkoll servizzi fiżiċi u telefoniċi, bil-għan li jgħinu lill-ħaddiema u lill-impjegaturi jindirizzaw mistoqsijiet f’oqsma bħas-servizzi bankarji u tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-analiżi statistika li għadha għaddejja tal-flussi marbuta mal-mobbiltà tax-xogħol biex tgħin fl-indirizzar tad-diskrepanzi tal-ħiliet fis-swieq tax-xogħol tal-UE u biex jiġi vvalutat l-impatt ta’ żviluppi bħall-gwerra fl-Ukrajna u l-movimenti ta’ persuni fl-età tax-xogħol fi ħdan u bejn l-Istati Membri tal-UE. Il-KESE jirrikonoxxi li t-tqabbil fil-livell Ewropew huwa ferm aktar diffiċli milli fil-livell nazzjonali jew reġjonali. Madankollu, il-KESE jemmen li r-rwol tal-konsulenti tal-EURES biex jipprovdu appoġġ infurmat lill-ħaddiema mobbli huwa kruċjali. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Ir-riċerka dwar il-mobbiltà tal-ħaddiema minn pajjiżi terzi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħhom hija rilevanti wkoll. Il-KESE jinsab imħasseb dwar l-okkorrenza ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol prekarji għall-ħaddiema minn pajjiżi terzi fl-Istati Membri u jappella għal infurzar aktar b’saħħtu tar-regoli. Il-KESE jinnota wkoll li l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol mill-Istati Membri tal-UE mhux se tkun biżżejjed biex tindirizza n-nuqqas ta’ ħiliet. Jeħtieġ ukoll li l-migrazzjoni tal-ħaddiema minn pajjiżi terzi tiġi ffaċilitata u msaħħa. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-pakkett reċenti dwar il-politika tal-migrazzjoni, iżda jtenni l-fehma tiegħu li jeħtieġ li jittieħdu passi effettivi biex iċ-ċittadini qiegħda tal-UE jkunu jistgħu jidħlu fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.17.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 443, 22.11.2022, p. 63.

1

(2)  https://epc2010.princeton.edu/papers/100976

2

(3)  Rapport Annwali dwar il-Mobbiltà tal-Forza tax-Xogħol Intra-UE (2021).

3

(4)  Parey and Waldinger (2011) Studying abroad and the effect on international labour market mobility; evidence from the introduction of Erasmus. (L-istudju barra mill-pajjiż u l-effett fuq il-mobbiltà internazzjonali tas-suq tax-xogħol; evidenza mill-introduzzjoni ta’ Erasmus — mhux disponibbli bil-Malti).

4

(5)  Opinjoni tal-KESE: il-Prodott tal-Pensjoni Personali pan-Ewropew (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 139).

5

(6)  Ara l-Opinjoni tal-KESE: Unjoni tas-Swieq Kapitali għall-persuni u n-negozji — pjan ta’ azzjoni ġdid, ĠU C 155, 30.4.2021, p. 20.

6

(7)  ĠU C 220, 9.6.2021, p. 13, ĠU C 220, 9.6.2021, p. 106.

7

(8)  ĠU C 15, 12.1.2022, p. 137.

8

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/56 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/56

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Intejbu l-ugwaljanza fl-UE”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/09)

| Relatur: | Ozlem YILDIRIM |
| --- | --- |
| Korelatur: | Cristian PÎRVULESCU |

Relatur:

Ozlem YILDIRIM

Korelatur:

Cristian PÎRVULESCU

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 140/13/31 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

140/13/31

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jfakkar fil-preambolu tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li jgħid li “l-Unjoni hi mibnija fuq il-valuri indiviżibbli u universali tad-dinjità tal-bniedem, tal-libertà, tal-ugwaljanza u tas-solidarjetà”. Huwa jenfasizza wkoll l-importanza tal-Artikolu 20, li jistabbilixxi l-prinċipju tal-ugwaljanza f’għajnejn il-liġi għal kulħadd. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Barra minn hekk, il-KESE jfakkar li l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-ugwaljanza mhux biss tipprojbixxi d-diskriminazzjoni, imma tippromovi wkoll l-applikazzjoni koerenti tal-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jħeġġeġ ħafna lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jkomplu jiżviluppaw il-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni fl-aċċess għall-beni u s-servizzi, b’mod partikolari billi jadottaw il-Proposta għal direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jqis li l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tipprovdi bażi soda u li l-istrumenti għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali għandhom jiġu żviluppati b’mod uniformi fl-Unjoni kollha. Fost oħrajn, huwa essenzjali li jiġu inklużi l-interazzjonijiet, l-ambjenti u s-sitwazzjonijiet kollha li fihom tista’ sseħħ id-diskriminazzjoni. Id-differenza fil-protezzjoni legali toħloq ġerarkiji inaċċettabbli bejn id-drittijiet u tħalli kategoriji sħaħ ta’ persuni mingħajr protezzjoni. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Is-sistema Ewropea attwali għall-protezzjoni hija bbażata essenzjalment fuq ir-rikors individwali tal-vittmi għal rimedju ġudizzjarju u rikors għad-dritt. Madankollu, għadd ta’ studji juru li r-rapporti u l-proċeduri ma jippermettux rispons għad-dimensjoni strutturali, intersezzjonali u sistemika tal-inugwaljanzi, u li r-rikors għad-dritt min-naħa tal-vittmi ma tantx huwa sinifikanti, li statistikament huwa eċċezzjoni kbira u jintuża biss bħala soluzzjoni ta’ kontinġenza (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jissottolinja li l-inugwaljanzi u d-diskriminazzjoni multipla kkawżati mill-istrutturi soċjali jistgħu jiġu solvuti biss permezz ta’ politika koerenti u komprensiva, mezzi konkreti u mobilizzazzjoni sostnuta. Is-sensibilizzazzjoni, il-viżibbiltà u t-taħriġ huma xpruni importanti li jeħtieġ li jiġu attivati f’kull parti tas-soċjetà. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jemmen li l-promozzjoni tal-ugwaljanza u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali għandhom jiġu integrati f’viżjoni soċjali usa’, li timmultiplika u ssaħħaħ l-għodod li bihom l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet Ewropej jimmaterjalizzaw l-appoġġ għall-individwi u l-atturi pubbliċi u privati. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jemmen li l-Unjoni għandha timpenja ruħha b’mod attiv fil-promozzjoni tar-rikonoxximent tal-prinċipju ġenerali tal-ugwaljanza u ta’ obbligi pożittivi ta’ opportunitajiet indaqs, u li biex tagħmel dan, l-istituzzjonijiet għandhom jibdew jiżviluppaw il-ġenerazzjoni li jmiss ta’ miżuri għall-promozzjoni tal-ugwaljanza fl-Ewropa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi li l-iżviluppi teknoloġiċi jagħmluha possibbli li jiġi ffaċilitat l-aċċess għal-liġi għal bosta ċittadini, huwa jenfasizza li fil-fatt jistgħu joħolqu ksur ġdid tal-ugwaljanza u għaldaqstant joħolqu ħtiġijiet ġodda ta’ intervent sabiex jiġu żgurati l-konformità mal-prinċipju tat-trattament ugwali u l-applikazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għad-dritt jingħata saħħa proporzjonata mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva u jirregola d-diskriminazzjoni, il-KESE huwa favur leġiżlazzjoni tal-UE li tadotta standards li jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kollettivi fl-Istati Membri biex itejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-effett tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jemmen li l-Unjoni għandha tiżgura s-sigurtà, it-trattament ugwali u l-protezzjoni min-naħa tal-awtoritajiet tal-Istati Membri għal atturi politiċi, atturi mit-trade unions u atturi mill-NGOs, abbażi tal-valuri tagħha tad-demokrazija, l-istat tad-dritt u n-nondiskriminazzjoni mibnija fuq opinjonijiet politiċi. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Għandha tittejjeb ukoll il-kapaċità tal-atturi ċiviċi kollha, b’mod partikolari dawk involuti fil-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, biex jaħdmu bl-istrumenti legali eżistenti u jikkollaboraw mal-istituzzjonijiet pubbliċi. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-KESE jfakkar fil-preambolu tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li jgħid li “l-Unjoni hi mibnija fuq il-valuri indiviżibbli u universali tad-dinjità tal-bniedem, tal-libertà, tal-ugwaljanza u tas-solidarjetà”. Huwa jenfasizza wkoll l-importanza tal-Artikolu 20, li jistabbilixxi l-prinċipju tal-ugwaljanza f’għajnejn il-liġi għal kulħadd. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Barra minn hekk, il-KESE jfakkar li l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-ugwaljanza mhux biss tipprojbixxi d-diskriminazzjoni, imma tippromovi wkoll l-applikazzjoni koerenti tal-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Illum, il-forom multipli ta’ inugwaljanza u d-dimensjoni intersezzjonali tagħhom huma rikonoxxuti mill-Unjoni Ewropea (inklużi l-inugwaljanzi bejn il-ġeneri, u dawk etniċi, soċjali, ġenerazzjonali, eċċ.). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Aktar minn għoxrin sena wara l-adozzjoni tat-Trattat ta’ Amsterdam, l-indikaturi Ewropej u nazzjonali kollha juru li għadha tippersisti d-diskriminazzjoni abbażi tal-oriġini etnika, ir-razza, il-ġeneru, l-orjentazzjoni sesswali, l-opinjonijiet u t-twemmin, id-diżabilità u l-età, fejn jidħlu l-impjieg, l-aċċess għall-beni, għall-edukazzjoni, kif ukoll għas-servizzi pubbliċi u għall-protezzjoni soċjali. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Din il-persistenza ta’ diskriminazzjoni tirriżulta b’mod partikolari minn proċessi kumplessi, li ħafna drabi jikkoinċidu, u huma r-riżultat ta’ proċessi integrati kif ukoll sistemi u standards li jipproduċu u jirriproduċu diskriminazzjoni diretta jew indiretta. Din it-taħlita ta’ sorsi ta’ inugwaljanza tipproduċi sitwazzjonijiet li allura huma sistemiċi u jikkostitwixxu ostakli reali għall-promozzjoni tal-ugwaljanza (3). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-KESE, permezz tal-membri tiegħu iżda wkoll permezz tal-attivitajiet li jsiru direttament fl-Istati Membri, jinnota wkoll li l-klima soċjali ġenerali qed tiddeterjora u li kulma jmur qed tiżdied l-imġiba diskriminatorja fil-konfront tal-persuni vulnerabbli. Minn dan il-lat, hemm ħtieġa ċara għal azzjoni rapida u koordinata fil-livell nazzjonali u Ewropew. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Barra minn hekk, wara kważi sentejn ta’ kriżi tal-COVID-19, diversi aġenziji tan-NU, inkluża l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (4), jaraw sinjali inkwetanti ta’ inugwaljanzi soċjali u territorjali li sejrin għall-agħar. Il-kriżi tal-COVID-19 aggravat l-inugwaljanzi soċjali u ekonomiċi, u affettwat b’mod sinifikanti n-negozji Ewropej billi bidlet il-kapaċità tagħhom li jżommu u joħolqu l-impjieg. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Konsegwentement, il-gruppi soċjali foqra jew prekarji huma inevitabbilment aktar vulnerabbli għad-diskriminazzjoni, li tiżdied ma’ fatturi oħra ta’ vulnerabbiltà. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tingħata attenzjoni lill-ispeċifiċità ta’ din id-diskriminazzjoni u li tiġi żviluppata politika b’saħħitha biex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni kontra l-persuni żvantaġġati ekonomikament u soċjalment fl-UE. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-KESE jissottolinja li l-inugwaljanzi u d-diskriminazzjoni multipla kkawżati mill-istrutturi soċjali jistgħu jiġu solvuti biss permezz ta’ politika b’saħħitha, mezzi konkreti u mobilizzazzjoni sostnuta. Huwa meħtieġ appoġġ akbar u sinifikanti għall-korpi nazzjonali li jippromovu l-ugwaljanza u jipproteġu d-drittijiet tal-bniedem, speċjalment biex tissaħħaħ l-indipendenza u jiżdiedu l-persunal u l-allokazzjonijiet finanzjarji tagħhom. Is-sensibilizzazzjoni, il-viżibbiltà u t-taħriġ huma xpruni importanti li jeħtieġ li jiġu attivati f’kull parti tas-soċjetà u tal-ordni pubbliku. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Il-KESE jemmen li l-promozzjoni tal-ugwaljanza u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali għandhom jiġu integrati f’viżjoni soċjali usa’, li timmultiplika u ssaħħaħ l-għodod li bihom l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet Ewropej jimmaterjalizzaw l-appoġġ għall-individwi u l-atturi pubbliċi u privati. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-KESE jtenni l-appoġġ sħiħ tiegħu għall-Pjan ta’ Azzjoni l-ġdid dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u jemmen li hemm ħafna elementi ta’ konverġenza mal-promozzjoni tal-ugwaljanza, il-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni (5). Jinħtieġ li tingħata aktar attenzjoni għall-implimentazzjoni tagħhom biex jintlaħqu l-objettivi tiegħu. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | F’konformità mal-Opinjonijiet preċedenti tiegħu (6), il-KESE jirrikonoxxi l-isforzi tal-UE f’dak li jikkonċerna l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri, id-difiża kontra d-diskriminazzjoni abbażi tal-oriġini etnika, ir-razza jew l-età, ir-reliġjon, l-opinjoni jew it-twemmin, il-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni LGBTQIA+, id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità, kif ukoll l-integrazzjoni tal-persuni Rom u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-migranti. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Kif diġà rrimarka l-Kumitat, il-Karta għandha potenzjal mhux sfruttat min-naħa tal-istituzzjonijiet li jipproteġu d-drittijiet tal-bniedem, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali. Hemm bżonn ta’ titjib sabiex jiġi rfinat l-impatt tagħha favur il-protezzjoni, il-prevenzjoni, il-promozzjoni, l-implimentazzjoni u l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-ugwaljanza (7). |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Is-sistema Ewropea attwali għall-protezzjoni hija bbażata essenzjalment fuq ir-rikors individwali tal-vittmi għal rimedju ġudizzjarju u rikors għad-dritt. Madankollu, l-istudji kollha juru li r-rapporti u l-proċeduri ma jippermettux rispons għad-dimensjoni strutturali, intersezzjonali u sistemika tal-inugwaljanzi, u li r-rikors għal-liġi min-naħa tal-vittmi ma tantx huwa sinifikanti, statistikament huwa eċċezzjoni kbira u jintuża biss bħala soluzzjoni ta’ kontinġenza (8). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Illum, fil-qasam tal-impjieg, il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni hija limitata għal sitwazzjonijiet li jikkorrispondu biss għall-kriterji msemmija fl-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (il-ġeneru, ir-razza jew l-oriġini etnika, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali). |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Barra minn hekk, il-protezzjoni tad-dritt tal-UE dwar l-aċċess għall-beni u għas-servizzi pubbliċi hija limitata għall-kriterji tar-razza jew l-oriġini etnika u l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. L-ebda forma oħra ta’ ksur tal-ugwaljanza ma hija trattata bħala tali u l-protezzjoni mid-diskriminazzjoni tvarja skont kriterju jew ieħor. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Illum, il-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni għandha ġeometrija varjabbli fi ħdan l-Istati Membri. Xi wħud joffru protezzjoni lil beni u servizzi kontra l-forom kollha ta’ diskriminazzjoni msemmija fl-Artikolu 19, filwaqt li oħrajn jipproteġuhom lil hinn mill-kriterji ta’ dan l-artikolu. B’riżultat ta’ dan, il-protezzjoni mid-diskriminazzjoni, u b’hekk l-ugwaljanza, tvarja bejn l-Istat Membri. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Huwa fid-dawl ta’ dawn is-sejbiet li għandhom jittieħdu l-passi li jmiss biex jingħelbu r-restrizzjonijiet attwali fl-implimentazzjoni effettiva tal-miżuri ta’ protezzjoni tal-ugwaljanza fl-Unjoni Ewropea bil-għan li tinkiseb l-inklużjoni. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1.   Il-promozzjoni tal-affermazzjoni ta’ prinċipju ġenerali tal-ugwaljanza fl-Istati Membri

| 3.1.1. | Is-sitwazzjoni attwali fl-Ewropa turi li l-prinċipju tal-ugwaljanza huwa aspirazzjoni li għad hemm inċertezzi konsiderevoli dwarha. Pereżempju, il-Kummissjoni tgħid hi stess li fiż-żmien tal-COVID-19, l-aċċess ugwali għall-kura tas-saħħa kien sfida konsiderevoli fl-Ewropa (9). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Illum, filwaqt li ċerti pajjiżi Ewropej japplikaw il-prinċipju ġenerali tal-ugwaljanza fil-qafas ġuridiku tagħhom billi jiżguraw id-dritt għal trattament ugwali fis-soċjetà ċivili, fir-relazzjonijiet ekonomiċi u mal-Istat, oħrajn jippenalizzaw biss id-diskriminazzjoni espressament ipprojbita mil-liġi, u ma jipprevedu l-ebda obbligu pożittiv biex jiġi implimentat il-prinċipju tal-ugwaljanza (10). |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Din id-diskrepanza toħloq differenza sinifikanti bejn iċ-ċittadini u r-residenti Ewropej f’dak li jikkonċerna l-ambitu tal-prinċipju tal-ugwaljanza, il-protezzjoni tiegħu mil-liġi u r-rekwiżiti imposti għall-implimentazzjoni effettiva tiegħu. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tirrikonoxxi d-diffikultajiet strutturali li jimpedixxu l-applikazzjoni sħiħa tal-prinċipju tal-ugwaljanza, fattur li jesponi l-limitazzjonijiet fir-rigward ta’ dak li nkiseb u l-livell tal-inugwaljanzi li jeżisti fl-Ewropa llum. L-organizzazzjonijiet nazzjonali li jippromovu l-ugwaljanza u jiddefendu d-drittijiet tal-bniedem għandhom ikunu involuti b’mod attiv f’dan il-proċess ta’ evalwazzjoni kontinwa. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li l-Unjoni tadotta politika ambizzjuża biex tippromovi l-prinċipju tal-ugwaljanza u l-opportunitajiet indaqs, skont il-valuri minquxa fit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, billi timmobilizza l-oqsma kollha tal-kompetenza tagħha. Għal dan l-għan, il-KESE jappoġġja l-inizjattiva l-ġdida tal-Kummissjoni Ewropea, ibbażata fuq l-Artikoli 157 u 19 tat-Trattat, li tiffoka fuq l-effettività tal-korpi nazzjonali għall-promozzjoni tal-ugwaljanza u fuq l-iżvilupp tal-potenzjal tagħhom, ir-rwoli u l-kapaċitajiet multipli tagħhom. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | L-Unjoni għandha tgħammar lilha nnifisha b’mezzi konkreti biex il-prinċipju ġenerali tal-ugwaljanza ssarrfu fi prinċipju ġuridiku applikabbli għall-Istati Membri kollha, li jippermetti li tingħata protezzjoni lil hinn mill-inugwaljanzi fit-trattament marbutin mas-seba’ kriterji ta’ diskriminazzjoni protetti mill-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. L-użu tal-fondi strutturali jkun, pereżempju, wieħed mill-mezzi effettivi għall-implimentazzjoni effettiva ta’ miżuri kontra d-diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Ir-rikonoxximent ta’ prinċipju ġenerali tat-trattament ugwali, il-ħolqien ta’ obbligi pożittivi u r-rikonoxximent tad-dimensjoni sistemika tagħhom huma metodi kif tittejjeb il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi ekonomiċi u soċjali. |
| --- | --- |

3.1.7.

3.2.   Il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi u d-diskriminazzjoni ġġenerati fil-qasam diġitali

| 3.2.1. | Filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi li l-iżviluppi teknoloġiċi jagħmluha possibbli li jiġi ffaċilitat l-aċċess għad-drittijiet għal bosta ċittadini, huwa jqis li fil-fatt qed joħolqu ksur ġdid tal-ugwaljanza fl-aċċess għad-drittijiet u s-servizzi, u għalhekk jeħtieġ li jsir intervent ġdid sabiex jiġi rrispettat il-prinċipju tat-trattament ugwali. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | It-trasformazzjoni diġitali tas-servizzi tal-Istat u l-aċċess għall-beni u s-servizzi (inklużi s-servizzi bażiċi) wasslet għal bidla profonda fir-relazzjoni mal-utent billi eliminat l-ostakli fiżiċi, imma ħolqot ukoll ostakli diġitali ġodda. Din tipprevjeni l-aċċess għad-drittijiet u s-servizzi ta’ ċerti ċittadini, b’mod partikolari tal-persuni fl-iżjed kundizzjonijiet prekarji, jew dawk li jinsabu f’sitwazzjoni ta’ dgħufija jew ta’ diżabblità, kif ukoll tal-biċċa l-kbira tal-persuni akbar fl-età fit-territorju Ewropew (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Dawn id-disfunzjonijiet jirrikjedu l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ ordni pubbliku ġdid ta’ inklużjoni diġitali kif ukoll il-ħolqien ta’ obbligi pożittivi għall-operaturi pubbliċi u privati fil-konfront tal-utenti, inkluż aċċess faċli u b’xejn. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Minbarra d-diffikultajiet tekniċi tal-aċċess tekniku, u b’rabta mal-għodod derivati mill-algoritmi (12) u t-teknoloġiji bijometriċi (13), il-KESE jinnota li qed inħabbtu wiċċna ma’ sfidi ġodda ta’ ksur tad-drittijiet u mal-konsegwenzi tad-diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Kif enfasizzat mill-ħidma tal-Kunsill tal-Ewropa (14) u l-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali (15), id-deċiżjonijiet algoritmiċi jwasslu għal għodod ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet bi preġudizzji diskriminatorji fuq il-bażi tat-tfittxija għar-riproduzzjoni awtomatizzata tar-riżultati. L-aktar strumenti legali rilevanti biex jittaffew ir-riskji ta’ diskriminazzjoni xprunata mill-IA huma l-liġi dwar in-nondiskriminazzjoni u l-liġi dwar il-protezzjoni tad-data. Jekk jiġu infurzati b’mod effettiv, iż-żewġ strumenti legali jistgħu jgħinu fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni illegali. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Il-KESE jqis li l-monitoraġġ ta’ dawn l-effetti jeħtieġ ordni pubbliku b’saħħtu li japplika għas-suq intern Ewropew kollu u għall-atturi ekonomiċi mhux Ewropej li, b’konformità mal-leġiżlazzjoni dwar is-servizzi diġitali li qed tiġi adottata bħalissa, jirrikjedi l-introduzzjoni ta’ proċessi ta’ monitoraġġ awtomatizzat tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, il-verifika tad-data, l-evalwazzjoni, il-valutazzjoni tal-impatt u l-korrezzjoni fl-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ dawn it-teknoloġiji. L-adozzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi Diġitali tista’ tgħin ukoll biex jiġu pprovduti soluzzjonijiet. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   L-iżvilupp tal-protezzjoni tat-trattament ugwali u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni fid-dinja tax-xogħol

| 3.3.1. | Il-KESE jenfasizza l-importanza kruċjali tal-impjieg bħala kwistjoni ta’ integrazzjoni u t-twettiq tal-wegħda tal-ugwaljanza għal kulħadd. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Minkejja l-impenn storiku tal-Unjoni Ewropea favur l-ugwaljanza bejn il-ġeneri fl-impjieg, is-sitwazzjoni attwali tfakkarna li n-nisa huma storikament l-ewwel li jbatu l-konsegwenzi tal-kriżijiet (ekonomiċi, soċjali, sanitarji u oħrajn). L-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-post tax-xogħol għadha waħda mill-isfidi ewlenin li qed iħabbtu wiċċhom magħhom il-pajjiżi Ewropej. Bil-kriżi tal-COVID-19, ir-rata tal-impjieg tan-nisa naqset fl-etajiet kollha u fil-kategoriji tax-xogħol kollha, u fil-livell globali niżlet għal 61,8 % (16). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Dawn l-inugwaljanzi marbutin mal-ġeneru huma kkombinati ma’ forom oħra ta’ inugwaljanza. L-istħarriġ tal-Eurostat tal-2019 juri li 68 % tal-persuni b’diżabilità kienu f’riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali, meta mqabbla ma’ 28,4 % fil-każ tal-popolazzjoni ġenerali (17). 21 % tal-persuni li jikkunsidraw lilhom infushom bħala LGBT ħassew li jġarrbu diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol, u l-istess ħassewhom 25 % tal-persuni ta’ oriġini mill-Magreb u mill-Afrika u r-Rom (18). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | L-Ewrobarometru tal-2020 dwar id-diskriminazzjoni jindika li 59 % tal-Ewropej iqisu li l-kawża ewlenija tad-diskriminazzjoni hija l-oriġini etnika jew il-kulur tal-ġilda, u l-istudji juru li din hija partikolarment sinifikanti fil-qasam tal-impjieg, fejn l-impatt tagħha huwa konsiderevoli fuq l-opportunitajiet indaqs u l-integrazzjoni soċjali. Għandhom jiġu stabbiliti metodi biex diskriminazzjoni bħal din titressaq quddiem il-qrati, bħall-metodu Clerc, rikonoxxut mill-qrati supremi Franċiżi, li jagħmilha possibbli li jitqabbel l-avvanz fil-karriera ta’ persuni impjegati fl-istess livell (19). |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Illum, il-politika Ewropea għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni fl-impjieg hija limitata għal qafas ġuridiku li jippermetti t-tressiq ta’ każijiet ta’ diskriminazzjoni quddiem il-qrati, li fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni huwa ta’ piż kbir ħafna fuq il-vittma potenzjali peress li jinvolvi rikors wieħed jew aktar kontra l-impjegatur tal-vittma, fornitur tas-servizzi jew l-Istat. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Il-Kummissjoni ilha li rrikonoxxiet li d-diskriminazzjoni hija l-prodott ta’ fenomeni multipli. Il-litigazzjoni fuq bażi ta’ każ b’każ hija piż kbir ħafna għall-vittmi. Il-fenomenu tan-nuqqas ta’ rikors b’rabta mad-diskriminazzjoni huwa ddokumentat u enormi (20). Ftit hemm tilwim dwar id-diskriminazzjoni f’dak li jikkonċerna l-impjieg u kważi ma hemm l-ebda rikors rigward id-diskriminazzjoni fl-aċċess għall-beni u s-servizzi. Jistgħu jissaħħu l-mekkaniżmi u l-proċessi mhux ġuriżdizzjonali għall-promozzjoni tal-ugwaljanza, kif ukoll l-appoġġ għax-xogħol legali pro bono u għal-litigazzjoni dwar l-interess pubbliku. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għal-liġi jingħata saħħa proporzjonali mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva għar-regolazzjoni tad-diskriminazzjoni, il-KESE huwa favur leġiżlazzjoni tal-UE li tadotta għodod proċedurali li jiffaċilitaw l-aċċess għal-liġi fl-Istati Membri, pereżempju bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ azzjoni kollettiva li jtejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-impatt tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Barra minn hekk, jekk l-Unjoni Ewropea għandha l-intenzjoni li tiġġieled id-diskriminazzjoni fid-dinja tax-xogħol b’mod effettiv, il-litigazzjoni ġudizzjarja ma tistax tkun l-uniku mezz ta’ intervent kontra d-diskriminazzjoni kollettiva u sistemika. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | L-Unjoni Ewropea għandha twessa’ l-firxa ta’ interventi tagħha kontra d-diskriminazzjoni lil hinn mir-rimedju ġudizzjarju billi tesiġi l-użu ta’ għodod ta’ antiċipazzjoni li jippermettu li jsir intervent f’każ ta’ inugwaljanzi, jikkoreġu l-prattiki u jipprevjenu d-diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | Il-KESE jemmen li għandhom jiġu applikati politiki komparabbli fil-qasam tad-diskriminazzjoni abbażi tal-kriterji kollha stabbiliti fl-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni:






  i. | timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ; |
| --- | --- | --- |

3.3.10.

i.

timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ;

| ii. | tadotta miżuri biex tintegra l-analiżi tad-diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u tinkoraġġixxi l-obbligi ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ tal-impjegaturi; |
| --- | --- |

ii.

tadotta miżuri biex tintegra l-analiżi tad-diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u tinkoraġġixxi l-obbligi ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ tal-impjegaturi;

| iii. | tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni. |
| --- | --- |

iii.

tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni.

3.4.   It-twessigħ u l-unifikazzjoni tal-ambitu tal-protezzjoni mid-diskriminazzjoni fl-Unjoni

| 3.4.1. | Il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Unjoni Ewropea tkompli tiżviluppa l-protezzjoni mid-diskriminazzjoni fl-aċċess għall-beni u s-servizzi, b’mod partikolari billi tadotta l-proposta għal direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, età jew l-orjentazzjoni sesswali. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Il-KESE jinnota li l-protezzjoni attwali mid-diskriminazzjoni fl-aċċess għall-beni u s-servizzi toħloq ġerarkija ta’ protezzjoni skont il-kriterji u l-ġeneru u b’hekk toħloq sitwazzjoni ta’ protezzjoni mhux ugwali għall-persuni soġġetti għal kriterji ta’ diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Filwaqt li l-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni huwa pilastru tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-Unjoni, sakemm l-adozzjoni tal-abbozz tad-direttiva tibqa’ sospiża, l-Unjoni Ewropea mhijiex se tissodisfa l-missjoni tagħha li kulħadd ikun jista’ jgawdi mill-istess drittijiet fl-ispazju pubbliku Ewropew. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Il-KESE jistieden lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jiżguraw li dan l-abbozz ta’ direttiva jiġi adottat f’verżjoni li tinkorpora l-proposti ġenerali tiegħu dwar it-titjib tal-aċċess għad-drittijiet u r-rimedji, inklużi mekkaniżmi li jiffaċilitaw l-aċċess għad-drittijiet permezz tal-adozzjoni ta’ proċeduri ta’ azzjoni kollettiva biex jiġu żgurati l-effettività u r-rikonoxximent tal-kompetenza tal-korpi nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | L-UE se jkollha tintensifika l-isforzi u l-kooperazzjoni tagħha fuq il-post biex tiżgura li d-dinjità u d-drittijiet fundamentali tal-persuni LGBTQIA+ jiġu rrispettati mingħajr eċċezzjonijiet, li dawn qatt ma jkunu soġġetti għal prosekuzzjoni u li l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ħajja pubblika tissaħħaħ. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.5. | Il-KESE jqis li l-UE għandha tkun involuta b’mod attiv fil-promozzjoni tar-rikonoxximent ta’ prinċipju ġenerali u obbligi pożittivi ta’ opportunitajiet indaqs. L-istituzzjonijiet tal-UE għandhom jappoġġjaw ukoll l-organizzazzjonijiet nazzjonali li jippromovu l-ugwaljanza u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem billi jadottaw standards vinkolanti, sabiex ikunu jistgħu jisfruttaw il-potenzjal sħiħ tagħhom u jiżguraw l-applikazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni eżistenti. |
| --- | --- |

3.5.

3.6.   Is-salvagwardja tal-protezzjoni mid-diskriminazzjoni politika, tat-trade unions u ċivika

| 3.6.1. | Il-KESE jinnota li f’dawn l-aħħar snin, fl-Ewropa kollha, l-attivisti politiċi, l-attivisti mit-trade unions jew li jappartjenu għal assoċjazzjonijiet tal-ħaddiema, kif ukoll l-attivisti mis-soċjetà ċivili ħabbtu wiċċhom ma’ diffikultajiet biex jeżerċitaw il-libertà tal-espressjoni u l-azzjoni tagħhom, pereżempju, huma u jeżerċitaw d-dritt tagħhom li jipprotestaw sabiex jesprimu l-pretensjonijiet tagħhom jew jinnegozjaw. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Il-KESE jemmen li kemm l-Unjoni kif ukoll l-Istati Membri, skont il-leġiżlazzjoni tagħhom u strumenti internazzjonali applikabbli, għandhom jiżguraw b’mod effettiv is-sigurtà, it-trattament ugwali u l-protezzjoni min-naħa tal-awtoritajiet tal-Istati Membri għal atturi politiċi, imsieħba soċjali u atturi mill-komunità, abbażi tal-valuri tad-demokrazija, l-istat tad-dritt u n-nondiskriminazzjoni bbażata fuq l-opinjonijiet politiċi fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | L-Istati Membri kollha rratifikaw il-Konvenzjoni tal-ILO C087 dwar il-Libertà ta’ Assoċjazzjoni u l-Protezzjoni tad-Dritt għall-Organizzazzjoni u l-Konvenzjoni tal-ILO C098 dwar id-Dritt ta’ Organizzazzjoni u n-Negozjar Kollettiv. Il-libertà ta’ assoċjazzjoni u d-dritt għall-organizzazzjoni jridu wkoll jiġu rrispettati u promossi. Huwa importanti li jsiru diskussjonijiet fil-livell nazzjonali u dak tal-UE dwar kif jiġi żgurat li l-ħaddiema jista’ jkollhom aċċess għar-rappreżentanza tat-trade unions, u jeżerċitaw id-drittijiet li jorganizzaw b’mod kollettiv u jieħdu azzjoni kollettiva (21). F’konformità mal-istandards rikonoxxuti internazzjonalment tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni biex jiżguraw, f’konformità mal-leġiżlazzjoni, is-sistemi tar-relazzjonijiet industrijali u l-istrumenti internazzjonali applikabbli tagħhom, li jipproteġu b’mod effettiv il-libertà ta’ assoċjazzjoni u d-dritt għall-organizzazzjoni u n-negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

3.6.3.

3.7.   Istituzzjonijiet nazzjonali effikaċi biex jippromovu l-ugwaljanza, jipproteġu d-drittijiet fundamentali u jiġġieldu d-diskriminazzjoni

| 3.7.1. | Spiss wisq, l-applikazzjoni ta’ regolamenti Ewropej u nazzjonali f’dan il-qasam għandha limitazzjonijiet sinifikanti relatati mal-aspetti ġuridiċi, istituzzjonali, organizzattivi u finanzjarji li jikkaratterizzaw kull Stat Membru. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Il-Kumitat iqis li għandhom jiġu stabbiliti pjani konkreti, inkluż appoġġ finanzjarju, biex tittejjeb il-kapaċità tal-istituzzjonijiet nazzjonali. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tfassal programm ta’ assistenza lill-istituzzjonijiet nazzjonali b’responsabbiltajiet fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem sabiex itejbu, isaħħu u jagħmlu aktar effettivi l-kapaċitajiet tagħhom (ta’ twaqqif, akkreditazzjoni u konformità mal-istandards internazzjonali), inklużi s-sensibilizzazzjoni, l-għarfien u l-issodisfar tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-gruppi kollha. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Għandha tittejjeb ukoll il-kapaċità tal-atturi soċjali u ċiviċi kollha, b’mod partikolari dawk involuti fil-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, biex jaħdmu bl-istrumenti legali eżistenti u jikkollaboraw mal-istituzzjonijiet pubbliċi. Huwa meħtieġ appoġġ aħjar għall-atturi soċjali u għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jiżguraw l-aċċess għal-liġi għall-vittmi tad-diskriminazzjoni. L-appoġġ jista’ jingħata permezz ta’ taħriġ, sensibilizzazzjoni, trasferiment tal-għarfien u l-aħjar prattiki, appoġġ finanzjarju u organizzattiv, u protezzjoni mill-attakki u l-kampanji dispreġjattivi. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Kif ġie ssuġġerit qabel, il-Kumitat itenni l-ħtieġa li jinħoloq mekkaniżmu effettiv u aċċessibbli biex jiġu identifikati u rrappurtati l-attakki fiżiċi u verbali, l-intimidazzjoni u l-fastidju (anke permezz ta’ proċessi legali abbużivi), u diskors ta’ mibegħda kontra l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, inklużi dawk li jipproteġu d-drittijiet tal-bniedem (22). Meta dawn l-attakki jsiru fl-isfera diġitali, dawn għandhom jiġu identifikati malajr u jitneħħa l-kontenut korrispondenti kollu li jkun ġie ppubblikat. |
| --- | --- |

3.7.5.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  COM(2008) 426.

1

(2)  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives, (L-ugwaljanza fl-UE għoxrin sena wara l-implimentazzjoni inizjali tad-direttivi dwar l-ugwaljanza (mhux disponibbli bil-Malti)) April 2021.

2

Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives

(3)  Mulder, J., Indirect sex discrimination in employment, (Diskriminazzjoni indiretta bejn il-ġeneri fl-impjieg (mhux disponibbli bil-Malti)) Network Ewropew ta’ esperti legali fil-qasam tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri u n-nondiskriminazzjoni, Kummissjoni Ewropea, 2020.

3

(4)  Ara b’mod partikolari t-8 edizzjoni tar-rapport tal-ILO: Employment impact of the pandemic worse than expected (L-impatt tal-kriżi li għaddejja bħalissa fuq id-dinja tax-xogħol (mhux disponibbli bil-Malti)), Ottubru 2021. L-organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO), COVID-19: Osservatorju tal-ILO – it-8 edizzjoni, 27 ta’ Ottubru 2021.

4

COVID-19: Osservatorju tal-ILO – it-8 edizzjoni

(5)  Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (COM(2021) 38) (ĠU C 374, 16.9.2021, p. 38).

5

(6)  Ara b’mod partikolari l-Opinjonijiet dwar is-sitwazzjoni ta’ nisa b’diżabilità (SOC/579) (ĠU C 367, 10.10.2018, p. 20); is-sitwazzjoni ta’ nisa Rom (SOC/585) (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 20); l-aġenda għal drittijiet tal-persuni b’diżabilità (SOC/616) (ĠU C 97, 24.3.2020, p. 41); il-ġestjoni tad-diversità fl-Istati Membri tal-UE (SOC/642) (ĠU C 10, 11.1.2021, p. 7); l-istrateġija dwar l-ugwaljanza tal-persuni LGBTIQ għall-2020-2025 (SOC/667) (ĠU C 286, 16.7.2021, p. 128); il-pjan ta’ azzjoni dwar l-integrazzjoni u l-inklużjoni 2021-2027 (SOC/668) (ĠU C 286, 16.7.2021, p. 134); l-istrateġija dwar id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità (SOC/680) (ĠU C 374, 16.9.2021, p. 50); u Il-qafas strateġiku ġdid tal-UE dwar ir-Rom għall-ugwaljanza, l-inklużjoni u l-parteċipazzjoni wara l-2020 (mhux disponibbli bil-Malti).

6

Il-qafas strateġiku ġdid tal-UE dwar ir-Rom għall-ugwaljanza, l-inklużjoni u l-parteċipazzjoni wara l-2020

(7)  Opinjoni dwar Strateġija biex tissaħħaħ l-applikazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali fl-UE (SOC/671) (ĠU C 341, 24.8.2021, p. 50).

7

(8)  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives, (L-ugwaljanza fl-UE għoxrin sena wara l-implimentazzjoni inizjali tad-direttivi dwar l-ugwaljanza (mhux disponibbli bil-Malti)), op. cit.

8

Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives

(9)  Kummissjoni Ewropea, Is-solidarjetà fis-saħħa: it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fis-settur tas-saħħa fl-UE (COM(2009) 567 final).

9

Is-solidarjetà fis-saħħa: it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fis-settur tas-saħħa fl-UE

(10)  Crowley, N., Making Europe more Equal: A legal Duty? (Nagħmlu l-Ewropa aktar ugwali: Obbligu legali? (mhux disponibbli bil-Malti)), Equinet, 2016.

10

Making Europe more Equal: A legal Duty?

(11)  Défenseur des droits, Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics (Id-diġitalizzazzjoni u l-inugwaljanzi fl-aċċess għas-servizzi pubbliċi (mhux disponibbli bil-Malti)), 2019; Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on? (Id-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi: fejn ninsabu wara tliet snin? (mhux disponibbli bil-Malti)), 2022.

11

Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics

Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on?

(12)  Gerards, J. Xenidis, R., Algorithmic discrimination in Europe (Id-diskriminazzjoni algrotmika fl-Ewropa (mhux disponibbli bil-Malti)), Network Ewropew ta’ Esperti Legali fil-qasam tal-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri u n-Nondiskriminazzjoni, Kummissjoni Ewropea, 2020.

12

Algorithmic discrimination in Europe

(13)  Défenseur des droits, Technologies biométriques: L’impératif respect des droits fondamentaux (It-teknoloġiji bijometriċi: il-ħtieġa assoluta ta’ rispett tad-drittijiet fundamentali (mhux disponibbli bil-Malti)), 2021.

13

Technologies biométriques: L’impératif respect des droits fondamentaux

(14)  Kunsill tal-Ewropa, ECRI Zuiderveen, Frederik (Prof.), Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques (Diskriminazzjoni, intelliġenza artifiċjali u deċiżjonijiet algoritmiċi (mhux disponibbli bil-Malti)), 2018.

14

Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques

(15)  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali Getting the future right – Artificial intelligence and fundamental rights (Tħejjija tajba għall-futur – Intelliġenza artifiċjali u drittijiet fundamentali (mhux disponibbli bil-Malti)), 2021.

15

Getting the future right – Artificial intelligence and fundamental rights

(16)  Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi (EIGE), Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic (L-ugwaljanza bejn il-ġeneri u l-impatt soċjoekonomiku tal-pandemija tal-COVID-19 (mhux disponibbli bil-Malti)).

16

Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic

(17)  Eurostat, Income inequalities (Inugwaljanzi fil-pagi (mhux disponibbli bil-Malti)), 2019.

17

(18)  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives, (L-ugwaljanza fl-UE għoxrin sena wara l-implimentazzjoni inizjali tad-direttivi dwar l-ugwaljanza (mhux disponibbli bil-Malti)), op. cit.

18

Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives

(19)  Chappe. V.A., La preuve par la comparaison: méthode des panels et droit de la non-discrimination (Prova permezz tal-parafgun: metodoloġija tal-panels u liġi dwar in-nondiskriminazzjoni (mhux disponibbli bil-Malti)), Sociologies pratiques, 2011/2 nru. 23, p. 45-55; Deċiżjoni qafas ta’ Défenseur des droits Nru 2022, 139 tal-31 ta’ Awwissu 2022; Qorti suprema: Awla soċjali 10/7/1998 Nru 90-41231; Awla soċjali 4/7/2000, Nru 98-43285; Awla soċjali 28/6/2006 Nru 04-46419.

19

(20)  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives, (L-ugwaljanza fl-UE għoxrin sena wara l-implimentazzjoni inizjali tad-direttivi dwar l-ugwaljanza (mhux disponibbli bil-Malti)), op. cit.

20

Equality in the EU 20 years on from the initial implementation of the equality directives

(21)  Ara wkoll l-Opinjoni dwar Pagi minimi deċenti madwar l-Ewropa (SOC/632), punt 4.5.3 u punt 4.5.6 (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 159).

21

(22)  Opinjoni dwar Strateġija biex tissaħħaħ l-applikazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali fl-UE (SOC/671) (ĠU C 341, 24.8.2021, p. 50).

22

---

ANNESS

L-emendi li ġejjin inċaħdu waqt id-diskussjoni iżda rċevew tal-inqas kwart tal-voti mixħuta (Artikolu 59(3) tar-Regoli ta’ Proċedura):

EMENDA 1

SOC/724 — It-titjib tal-ugwaljanza fl-UE

Punt 3.3.7

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-Sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għal-liġi jingħata saħħa proporzjonali mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva għar-regolazzjoni tad-diskriminazzjoni, il-KESE
  huwa favur
  leġiżlazzjoni
  tal-UE
  li tadotta għodod proċedurali li jiffaċilitaw l-aċċess għal-liġi fl-
  Istati Membri
  , pereżempju bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ azzjoni kollettiva li jtejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-impatt tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali. | Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għal-liġi jingħata saħħa proporzjonali mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva għar-regolazzjoni tad-diskriminazzjoni, il-KESE
  jħeġġeġ lill-Istati Membri jikkunsidraw u, fejn meħtieġ, jieħdu azzjonijiet adegwati biex jiżguraw u jappoġġjaw l-aċċess għall-ġustizzja. Dan jista’ jinkludi
  leġiżlazzjoni li tadotta għodod proċedurali li jiffaċilitaw l-aċċess għal-liġi fl-
  Istat Membru kkonċernat
  , pereżempju bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ azzjoni kollettiva li
  jistgħu
  jtejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-impatt tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali. |

Opinjoni tas-Sezzjoni

Emenda

Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għal-liġi jingħata saħħa proporzjonali mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva għar-regolazzjoni tad-diskriminazzjoni, il-KESE
  huwa favur
  leġiżlazzjoni
  tal-UE
  li tadotta għodod proċedurali li jiffaċilitaw l-aċċess għal-liġi fl-
  Istati Membri
  , pereżempju bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ azzjoni kollettiva li jtejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-impatt tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali.

Biex jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għal-liġi jingħata saħħa proporzjonali mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku jsir theddida effettiva għar-regolazzjoni tad-diskriminazzjoni, il-KESE
  jħeġġeġ lill-Istati Membri jikkunsidraw u, fejn meħtieġ, jieħdu azzjonijiet adegwati biex jiżguraw u jappoġġjaw l-aċċess għall-ġustizzja. Dan jista’ jinkludi
  leġiżlazzjoni li tadotta għodod proċedurali li jiffaċilitaw l-aċċess għal-liġi fl-
  Istat Membru kkonċernat
  , pereżempju bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ azzjoni kollettiva li
  jistgħu
  jtejbu l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-impatt tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali.

Raġuni

Fil-grupp ta’ studju u fis-sezzjoni SOC ma kien hemm l-ebda qbil fit-tliet gruppi kollha dwar din il-kwistjoni. Il-liġi proċedurali tradizzjonalment tappartjeni għall-kompetenza tal-Istati Membri. Għalhekk għandu jkun f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu jekk jixtiqux jintroduċu fil-livell nazzjonali azzjonijiet kollettivi/rimedju kollettiv bħala għodda biex jinfurzaw il-prinċipju tal-ugwaljanza. Dan jippermetti wkoll li kwalunkwe sistema nazzjonali tiġi adattata għar-realtajiet nazzjonali. Barra minn hekk, wieħed m’għandux jinsa li r-rimedju kollettiv jista’ jintuża ħażin ukoll.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 59 |
| --- | --- |
| Kontra: | 104 |
| Astensjonijiet: | 13 |

Favur:

59

Kontra:

104

Astensjonijiet:

13

EMENDA 2

SOC/724 — It-titjib tal-ugwaljanza fl-UE

Punt 3.3.10

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-Sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-KESE jemmen li għandhom jiġu applikati politiki komparabbli fil-qasam tad-diskriminazzjoni abbażi tal-kriterji kollha stabbiliti fl-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni:






  — | timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ; |

Opinjoni tas-Sezzjoni

Emenda

Il-KESE jemmen li għandhom jiġu applikati politiki komparabbli fil-qasam tad-diskriminazzjoni abbażi tal-kriterji kollha stabbiliti fl-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni:

—

timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ;

| — | tadotta
  miżuri
  biex tintegra l-analiżi tad-
  diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u 
  tinkoraġġixxi l-
  obbligi ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ
  tal-impjegaturi
  ; |
| --- | --- |

—

tadotta
  miżuri
  biex tintegra l-analiżi tad-
  diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u 
  tinkoraġġixxi l-
  obbligi ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ
  tal-impjegaturi
  ;

| — | tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni. |
| --- | --- |

—

tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni.

Il-KESE jemmen li għandhom jiġu applikati politiki komparabbli fil-qasam tad-diskriminazzjoni abbażi tal-kriterji kollha stabbiliti fl-Artikolu 19 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni:

| — | timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ; |
| --- | --- |

—

timpenja ruħha, fil-kuntest tal-politika tagħha fil-qasam tal-impjieg u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, li tinforza b’mod effiċjenti l-miżuri eżistenti jew tadotta miżuri ġodda biex tippromovi l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg u tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ;

| — | tiżgura li jiġu adottati
  miżuri
  li jgħinu biex isir użu effiċjenti tad-definizzjoni ta’
  diskriminazzjoni
  kif stabbilita fil-liġi tal-UE
  fuq il-post tax-xogħol u 
  biex tipprovdi gwida lill-impjegaturi fl-
  obbligi
  tagħhom
  ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ; |
| --- | --- |

—

tiżgura li jiġu adottati
  miżuri
  li jgħinu biex isir użu effiċjenti tad-definizzjoni ta’
  diskriminazzjoni
  kif stabbilita fil-liġi tal-UE
  fuq il-post tax-xogħol u 
  biex tipprovdi gwida lill-impjegaturi fl-
  obbligi
  tagħhom
  ta’ valutazzjoni, rappurtar u monitoraġġ;

| — | tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni. |
| --- | --- |

—

tgħin lin-negozji jiżviluppaw prattiki kontra d-diskriminazzjoni u prattiki tal-inklużjoni.

Raġuni

Dan il-punt huwa dwar l-implimentazzjoni ta’ politiki bbażati fuq kriterji stabbiliti fl-Artikolu 19 tat-TFUE. Il-punti 3.4.1 (u 1.3) ta’ din l-Opinjoni diġà jgħid li “Il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Unjoni Ewropea tkompli tiżviluppa l-protezzjoni mid-diskriminazzjoni fl-aċċess għall-beni u s-servizzi, b’mod partikolari billi tadotta l-Proposta għal Direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, età jew l-orjentazzjoni sesswali”. Din l-emenda għandha l-għan li timmodifika t-test biex jindika liema tip ta’ miżuri huma meħtieġa biex l-implimentazzjoni u l-applikazzjoni tar-regoli tal-UE kontra d-diskriminizzajoni jsiru effiċjenti.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 67 |
| --- | --- |
| Kontra: | 109 |
| Astensjonijiet: | 11 |

Favur:

67

Kontra:

109

Astensjonijiet:

11

EMENDA 3

SOC/724 — It-titjib tal-ugwaljanza fl-UE

Punt 3.4.4

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-Sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-KESE jistieden lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jiżguraw li dan l-abbozz ta’ direttiva jiġi adottat f’verżjoni li tinkorpora l-proposti ġenerali tiegħu dwar it-titjib tal-aċċess għad-drittijiet u r-rimedji,
  inklużi
  mekkaniżmi li jiffaċilitaw l-aċċess għad-drittijiet permezz tal-adozzjoni ta’ proċeduri ta’ azzjoni kollettiva biex jiġu żgurati l-effettività u r-rikonoxximent tal-kompetenza tal-korpi nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni. | Il-KESE jistieden lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jiżguraw li dan l-abbozz ta’ direttiva jiġi adottat f’verżjoni li tinkorpora l-proposti ġenerali tiegħu dwar it-titjib tal-aċċess għad-drittijiet u r-rimedji,
  filwaqt li jħallu f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu dwar
  mekkaniżmi
  possibbli
  li jiffaċilitaw l-aċċess għad-drittijiet permezz tal-adozzjoni ta’ proċeduri ta’ azzjoni kollettiva biex jiġu żgurati l-effettività u r-rikonoxximent tal-kompetenza tal-korpi nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni. |

Opinjoni tas-Sezzjoni

Emenda

Il-KESE jistieden lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jiżguraw li dan l-abbozz ta’ direttiva jiġi adottat f’verżjoni li tinkorpora l-proposti ġenerali tiegħu dwar it-titjib tal-aċċess għad-drittijiet u r-rimedji,
  inklużi
  mekkaniżmi li jiffaċilitaw l-aċċess għad-drittijiet permezz tal-adozzjoni ta’ proċeduri ta’ azzjoni kollettiva biex jiġu żgurati l-effettività u r-rikonoxximent tal-kompetenza tal-korpi nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni.

Il-KESE jistieden lill-Kunsill, lill-Parlament u lill-Kummissjoni jiżguraw li dan l-abbozz ta’ direttiva jiġi adottat f’verżjoni li tinkorpora l-proposti ġenerali tiegħu dwar it-titjib tal-aċċess għad-drittijiet u r-rimedji,
  filwaqt li jħallu f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu dwar
  mekkaniżmi
  possibbli
  li jiffaċilitaw l-aċċess għad-drittijiet permezz tal-adozzjoni ta’ proċeduri ta’ azzjoni kollettiva biex jiġu żgurati l-effettività u r-rikonoxximent tal-kompetenza tal-korpi nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni.

Raġuni

Fil-grupp ta’ studju u fis-sezzjoni SOC ma kien hemm l-ebda qbil fit-tliet gruppi kollha dwar din il-kwistjoni. Il-liġi proċedurali tradizzjonalment tappartjeni għall-kompetenza tal-Istati Membri. Għalhekk għandu jkun f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu jekk jixtiqux jintroduċu fil-livell nazzjonali azzjonijiet kollettivi/rimedju kollettiv bħala għodda biex jinfurzaw il-prinċipju tal-ugwaljanza. Dan jippermetti wkoll li kwalunkwe sistema nazzjonali tiġi adattata għar-realtajiet nazzjonali. Barra minn hekk, wieħed m’għandux jinsa li r-rimedju kollettiv jista’ jintuża ħażin ukoll.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 60 |
| --- | --- |
| Kontra: | 114 |
| Astensjonijiet: | 11 |

Favur:

60

Kontra:

114

Astensjonijiet:

11

EMENDA 4

SOC/724 — It-titjib tal-ugwaljanza fl-UE

Punt 1.10

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-Sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Biex
  jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għad-dritt jingħata saħħa proporzjonata mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku
  jsir theddida effettiva u jirregola d-
  diskriminazzjoni
  , il-KESE huwa favur
  leġiżlazzjoni
  tal-UE
  li tadotta standards li jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kollettivi fl-
  Istati Membri biex itejbu
  l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-effett tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jikkunsidraw u, fejn meħtieġ, jieħdu azzjonijiet adatti biex
  jingħeleb
  jew jittaffa l-
  piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għad-dritt jingħata saħħa proporzjonata mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku
  tagħhom isir deterrent effettiv fir-regolamentazzjoni tad-
  diskriminazzjoni
  . Dan jista’ jinkludi
  leġiżlazzjoni li tadotta standards li jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kollettivi fl-
  Istat Membru kkonċernat li jtejbu
  l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-effett tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali
  . Biex tiffaċilita l-iskambji tal-aħjar prattiki, il-Kummissjoni Ewropea hija mistiedna tipprovdi informazzjoni dwar l-oqfsa leġiżlattivi nazzjonali differenti f’dan ir-rigward
  . |

Opinjoni tas-Sezzjoni

Emenda

Biex
  jingħeleb il-piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għad-dritt jingħata saħħa proporzjonata mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku
  jsir theddida effettiva u jirregola d-
  diskriminazzjoni
  , il-KESE huwa favur
  leġiżlazzjoni
  tal-UE
  li tadotta standards li jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kollettivi fl-
  Istati Membri biex itejbu
  l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-effett tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jikkunsidraw u, fejn meħtieġ, jieħdu azzjonijiet adatti biex
  jingħeleb
  jew jittaffa l-
  piż tal-litigazzjoni għall-individwu, biex ir-rikors għad-dritt jingħata saħħa proporzjonata mal-prattiki ddenunzjati, u biex il-qafas ġuridiku
  tagħhom isir deterrent effettiv fir-regolamentazzjoni tad-
  diskriminazzjoni
  . Dan jista’ jinkludi
  leġiżlazzjoni li tadotta standards li jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kollettivi fl-
  Istat Membru kkonċernat li jtejbu
  l-aċċess għar-rimedju ġudizzjarju u l-effett tiegħu, sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u jitħares it-trattament ugwali
  . Biex tiffaċilita l-iskambji tal-aħjar prattiki, il-Kummissjoni Ewropea hija mistiedna tipprovdi informazzjoni dwar l-oqfsa leġiżlattivi nazzjonali differenti f’dan ir-rigward
  .

Raġuni

Fil-grupp ta’ studju u fis-sezzjoni SOC ma kien hemm l-ebda qbil fit-tliet gruppi kollha dwar din il-kwistjoni. Il-liġi proċedurali tradizzjonalment tappartjeni għall-kompetenza tal-Istati Membri. Għalhekk għandu jkun f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu jekk jixtiqux jintroduċu fil-livell nazzjonali azzjonijiet kollettivi/rimedju kollettiv bħala għodda biex jinfurzaw il-prinċipju tal-ugwaljanza. Dan jippermetti wkoll li kwalunkwe sistema nazzjonali tiġi adattata għar-realtajiet nazzjonali. Barra minn hekk, wieħed m’għandux jinsa li r-rimedju kollettiv jista’ jintuża ħażin ukoll.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 65 |
| --- | --- |
| Kontra: | 113 |
| Astensjonijiet: | 8 |

Favur:

65

Kontra:

113

Astensjonijiet:

8

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/67 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/67

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Niżguraw solidarjetà Ewropea b’saħħitha għall-pazjenti b’mard rari”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/10)

| Relatur: | Alain COHEUR |
| --- | --- |

Relatur:

Alain COHEUR

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 171/1/1 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.2.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

171/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Fl-2009, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) adotta l-Opinjoni SOC/330 dwar il-Proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar azzjoni Ewropea fil-qasam tal-mard rari (1), fejn esprima l-appoġġ, it-tħassib u s-suġġerimenti tiegħu bil-għan li titħeġġeġ sensibilizzazzjoni dwar il-ħtiġijiet kollha tal-persuni li jgħixu b’mard rari. Il-KESE jiddispjaċih bil-kbir li, aktar minn għaxar snin wara l-adozzjoni tal-Opinjoni tiegħu, huwa qed itenni t-talba tiegħu għal approċċ Ewropew komprensiv li jqis il-ħtiġijiet kollha tal-persuni b’mard rari, u jappella għal soluzzjonijiet Ewropej biex jittaffa l-impatt tal-mard rari fuq il-ħajja ta’ kuljum, tal-familja u dik professjonali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jerġa’ jafferma bil-qawwa l-appoġġ u s-solidarjetà tiegħu mal-pazjenti b’mard rari, il-familji tagħhom u l-komunità tal-mard rari inġenerali. L-Unjoni Ewropea (UE) tista’ tkun il-promotur tad-dritt għall-kura tas-saħħa għal kulħadd fl-Unjoni Ewropea kollha b’mod li turi li persuni b’mard rari ma jitħallewx waħidhom. L-appoġġ għar-riċerka fundamentali u għal Spazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa (EHDS) ibbażat fuq il-prinċipju FAIR (traċċabilità (findability), aċċessibilità (accessibility), interoperabilità (interoperability) u riutilizzabilità (reusability)) huwa meħtieġ għal dijanjożi u trattament aktar rapidi ta’ mard rari. Il-KESE jirrakkomanda r-rikonoxximent u l-promozzjoni bis-sħiħ tal-għarfien espert ta’ Orphanet sabiex tissaħħaħ l-ekosistema Ewropea tad-data dwar is-saħħa għall-benefiċċju tal-pazjenti b’mard rari. Ikun tajjeb kieku s-sit web ta’ Orphanet ikun disponibbli bil-lingwi kollha tal-UE, peress li dan jipprovdi valur miżjud kbir għall-pazjenti b’mard rari u l-professjonisti tal-kura tas-saħħa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jafferma mill-ġdid is-sejbiet dwar il-prevalenza ta’ mard rari fl-UE, is-similaritajiet fil-perkorsi tal-pazjenti b’mard rari u l-isfidi tal-protezzjoni soċjali minkejja l-eteroġeneità jew l-għadd kbir ta’ mard u t-tixrid tal-pazjenti u l-għarfien espert. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ l-prinċipju tad-dritt ta’ aċċess għall-kura tas-saħħa propost mill-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, mir-riżoluzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti, u l-attenzjoni mogħtija mill-Konferenza dwar il-Futur tal-Unjoni Ewropea u l-Presidenza Franċiża tal-2022 tal-Kunsill tal-UE għall-mard rari, bil-għan li jiġi żgurat li s-sitwazzjoni għall-pazjenti b’mard rari ma tiġix aggravata mill-inugwaljanza fis-saħħa. Il-Kumitat jenfasizza l-importanza ta’ strateġija tal-kura Ewropea ambizzjuża għal indokraturi informali ta’ pazjenti b’mard rari. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jirrakkomanda li tittieħed l-opportunità mill-momentum politiku u li wieħed jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-istituzzjonijiet u s-soċjetà ċivili, bil-għan li jiġi stabbilit pjan ta’ azzjoni Ewropew komprensiv dwar il-mard rari b’għanijiet SMART li jistgħu jintlaħqu sal-2030, biex jiġi żgurat li l-pazjenti kollha b’mard rari fl-UE jgawdu minn opportunitajiet indaqs għad-dijanjożi, it-trattament u l-perspettiva olistika dwar il-kura integrata. L-għan irid ikun li l-pazjenti jirċievu dijanjożi tal-marda rari tagħhom fi żmien sena. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-mandat tal-Awtorità għat-Tħejjija u għar-Rispons f’Każ ta’ Emerġenza tas-Saħħa (HERA) jiġi estiż jew jintuża bħala mudell biex tinħoloq awtorità Ewropea ġdida għall-mard mhux komunikabbli li trawwem il-koordinazzjoni u s-solidarjetà għall-mard rari sabiex tiġi kkoordinata l-implimentazzjoni ta’ pjan ta’ azzjoni Ewropew dwar il-mard rari u jiġi żgurat approċċ Ewropew għall-mard rari mhux komunikabbli. Il-ħidma f’sinerġija ma’ Orphanet, li tibbenefika minn appoġġ strutturali tal-UE sabiex tkun tista’ tippubblika l-ħidma tagħha bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE, tiggarantixxi li kemm il-pazjenti kif ukoll il-professjonisti jkollhom aċċess għall-informazzjoni li jeħtieġu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jagħti leħen lis-soċjetà ċivili tal-Istati Membri sabiex jissaħħaħ id-djalogu politiku mal-pubbliku u jappoġġja lill-istituzzjonijiet Ewropej permezz ta’ kooperazzjoni strutturali u permanenti sabiex tiġi żviluppata politika li hija appoġġjata bis-sħiħ. Il-KESE jirrakkomanda li t-Triju ta’ Presidenzi li jmiss 2023-2024, jiġifieri Spanja, il-Belġju u l-Ungerija, iżommu l-politika dwar il-mard rari fuq l-aġenda, iqisu l-evalwazzjoni tal-2022 tan-Networks ta’ Referenza Ewropej (ERNs) u l-wegħda tal-Kummissjoni li tirrevedi l-istrateġija tagħha dwar il-mard rari sal-bidu tal-2023, billi l-mard rari jiġi inkorporat fil-politika tas-saħħa pubblika fil-mandati futuri tal-Kummissjoni. L-involviment tal-partijiet interessati u tal-imsieħba soċjali huwa kruċjali fl-iżvilupp ta’ strateġija ambizzjuża. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jitlob inizjattivi bħal riżoluzzjoni biex tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-pazjenti b’mard rari u tiġi stimulata l-parteċipazzjoni tagħhom fil-politika dwar il-mard rari u r-rakkomandazzjonijiet f’konformità mal-Artikolu 4 tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (UNCRPD). L-assoċjazzjonijiet tal-pazjenti, sors ta’ esperjenza, jista’ jkollhom rwol vitali bħala rappreżentanti billi jitkellmu f’isem il-pazjenti; il-parteċipazzjoni tagħhom fir-rakkomandazzjonijiet ta’ politika għandha tiġi żgurata u appoġġjata (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jitlob li tiġi rikonoxxuta l-importanza tal-aċċess għal dijanjożi ta’ mard rari waqt l-iskrinjar perinatali jew neonatali jew mill-aktar fis possibbli wara l-bidu tal-problemi tas-saħħa jew tal-iżvilupp, il-benefiċċji tal-kura tas-saħħa multidixxiplinari u l-perspettiva olistika fir-rigward tal-ħtiġijiet u l-perkorsi tal-pazjenti, li jistgħu jibbenefikaw minn kura medika u soċjali integrata u koordinazzjoni ċentralizzata tal-kura, u fuq kollox, l-ottimizzazzjoni tal-aċċessibbiltà finanzjarja għall-kura. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jiddikjara li s-servizzi tas-saħħa ta’ kwalità qatt ma jistgħu jkunu l-privileġġ ta’ dawk li jistgħu, għal kwalunkwe raġuni, jiżguraw aċċess aħjar għas-servizz tas-saħħa nazzjonali rilevanti, jaffordjaw l-ogħla primjums tal-assigurazzjoni, joħorġu ħlas mill-but jew jorganizzaw l-aktar kampanji ta’ ġbir profittabbli. L-importanza ta’ sistemi ta’ assigurazzjoni tas-saħħa bbażati fuq is-solidarjetà li jipproteġu pazjenti b’mard rari ma tistax tiġi sottovalutata. Il-KESE jilqa’ dibattitu dwar il-benefiċċji u l-isfidi għall-fondi reċiproċi Ewropej tal-assigurazzjoni tas-saħħa bbażati fuq is-solidarjetà li jkopru t-trattament innovattiv għall-pazjenti b’mard rari. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jirrikonoxxi kemm huwa importanti li l-pazjenti Ewropej b’mard rari jkunu jistgħu jaċċessaw trattament transfruntier għad-dijanjożi u l-kura. Il-kapaċità kemm għall-ivvjaġġar għat-trattament kif ukoll li jiġi evitat ivvjaġġar eċċessiv permezz tat-telemediċina tista’ ttejjeb l-aċċess għall-kura għal pazjenti b’mard rari, speċjalment dawk b’mard rari ħafna. Il-KESE jitlob li l-funzjonament tal-ERNs jiġi ottimizzat u jappella għall-integrazzjoni tagħhom fis-sistemi kollha tal-UE u tal-kura tas-saħħa tal-Istati Membri. Il-KESE jissuġġerixxi li tiġi esplorata l-għażla li titfassal konvenzjoni għall-kura fl-ERNs. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Fid-dawl tas-sitwazzjonijiet ekonomiċi mhux ugwali tal-Istati Membri, il-KESE jirrakkomanda u jistenna riflessjoni dwar il-possibbiltà li jinħoloq Fond Finanzjarju Speċjali tal-UE li l-Istati Membri jikkontribwixxu għalih u jibbenefikaw minnu skont il-kapaċità finanzjarja tagħhom sabiex jiġi żgurat l-aċċess għat-trattament għall-pazjenti Ewropej kollha b’mard rari, speċjalment dawk bi ħtiġijiet mediċi mhux issodisfati, biex tiġi żgurata solidarjetà ġenwina fl-UE. Il-KESE jappoġġja mudelli ta’ xiri u kontribuzzjonijiet konġunti, bħall-kalkolatur Ewropew tal-prezzijiet ġusti għall-mediċini, biex tiżdied l-aċċessibbiltà tat-trattament farmaċewtiku għall-Istati Membri u l-pazjenti b’mard rari, u jitlob li dan jitqies fir-Reviżjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-mediċini orfni u pedjatriċi (mediċini għall-persuni b’mard rari u għat-tfal). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jirrakkomanda li ssir riċerka dwar il-fond ta’ solidarjetà għall-mard rari, speċifikament dawk li mhumiex inklużi fl-ERNs. Dan il-fond jista’ jkunu żieda utli meta l-assigurazzjoni tas-saħħa obbligatorja ma tkoprix l-ispejjeż għal trattament kumpless jew rari ta’ mard jew kura transfruntiera, u l-KESE jemmen li mutwalizzazzjoni fil-livell Ewropew hija neċessità. Jeħtieġ li fond Ewropew ta’ solidarjetà għall-pazjenti b’mard rari:






  — | jimmira li jipprevjeni lill-pazjenti b’mard rari milli jġarrbu spejjeż insopportabbli għal kura tas-saħħa medikament neċessarja u ġustifikabbli li tkun disponibbli fl-UE u milli jsofru aktar inugwaljanza fis-saħħa minħabba r-rarità tal-marda tagħhom; |
| --- | --- | --- |

1.13.

—

jimmira li jipprevjeni lill-pazjenti b’mard rari milli jġarrbu spejjeż insopportabbli għal kura tas-saħħa medikament neċessarja u ġustifikabbli li tkun disponibbli fl-UE u milli jsofru aktar inugwaljanza fis-saħħa minħabba r-rarità tal-marda tagħhom;

| — | jesprimi solidarjetà Ewropea sabiex jittejjeb l-aċċess għall-kura tas-saħħa disponibbli madwar l-UE għall-pazjenti kollha b’marda rari, biex jiġu infurzati aħjar id-drittijiet tal-pazjenti għall-kura tas-saħħa transfruntiera, u biex jiġi ottimizzat u ffaċilitat l-użu tal-ERNs; |
| --- | --- |

—

jesprimi solidarjetà Ewropea sabiex jittejjeb l-aċċess għall-kura tas-saħħa disponibbli madwar l-UE għall-pazjenti kollha b’marda rari, biex jiġu infurzati aħjar id-drittijiet tal-pazjenti għall-kura tas-saħħa transfruntiera, u biex jiġi ottimizzat u ffaċilitat l-użu tal-ERNs;

| — | jikkomplementa d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-sigurtà soċjali u l-assigurazzjoni tas-saħħa billi jiġi żviluppat fond biex ikopri l-ispejjeż assoċjati u inevitabbli relatati mal-kura transkonfinali fl-UE, u jiffaċilita l-kooperazzjoni Ewropea fl-indirizzar tal-isfidi tas-saħħa pubblika li tibbenefika minn approċċ transkonfinali strutturali u ta’ appoġġ. |
| --- | --- |

—

jikkomplementa d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-sigurtà soċjali u l-assigurazzjoni tas-saħħa billi jiġi żviluppat fond biex ikopri l-ispejjeż assoċjati u inevitabbli relatati mal-kura transkonfinali fl-UE, u jiffaċilita l-kooperazzjoni Ewropea fl-indirizzar tal-isfidi tas-saħħa pubblika li tibbenefika minn approċċ transkonfinali strutturali u ta’ appoġġ.

2.   Osservazzjonijiet ġenerali dwar il-mard rari

| 2.1. | Il-mard rari huwa rari, iżda l-pazjenti b’mard rari huma numerużi — marda hija kklassifikata bħala rari abbażi tal-prevalenza. Fl-UE marda rari hija definita bħala kundizzjoni li ħafna drabi tkun kronika, xi drabi tikkawża diżabbiltà jew tkun ta’ theddida għall-ħajja, u li ma taffettwax aktar minn persuna waħda minn kull 2 000 (3). Fl-2019, Orphanet — il-portal għall-mard rari u l-mediċini orfni — għamel lista ta’ 6 172 marda rari unika (4). 71,9 % minn dan il-mard rari għandu oriġini ġenetika u 69,9 % joħroġ fl-ewwel snin tat-tfulija. Huwa stmat li bejn 3,5 % u 5,9 % tal-popolazzjoni għandhom mard rari, li jirriżulta f’madwar 36 miljun pazjent fl-UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In-natura kumplessa u kronika ta’ bosta mard rari ħafna drabi jmur lill hinn mill-ħajja tal-pazjent waħdu u jolqot ħafna oħrajn bħall-familja, iżda wkoll is-sistemi tas-saħħa u tal-kura soċjali. Il-familji jistgħu jsiru f’riskju ta’ iżolament u vulnerabbiltà aggravata u, minħabba d-dimensjoni tal-ġeneru tal-kura informali (5), marda rari tista’ taffettwa b’mod sinifikanti l-ħajja tal-ommijiet u tan-nisa b’mod partikolari. L-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-persuni li jindokraw b’mod informali għandu għalhekk ikun fokus partikolari. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Għalkemm diġà ġew identifikati aktar minn 6 172 marda u dan jista’ jwassal għal dijanjożi ta’ pazjent, għad hemm nuqqas ta’ definizzjonijiet, karatterizzazzjonijiet jew testijiet dijanjostiċi għal xi kundizzjonijiet u dawn huma hekk imsejħa sindromi mingħajr isem (SWAN). Id-differenza fil-qasam tas-saħħa hija saħansitra aktar evidenti għall-pazjenti mingħajr dijanjożi. Il-ħtiġijiet mhux issodisfati tagħhom huma saħansitra ogħla u l-inugwaljanza saħansitra akbar peress li dijanjożi hija meħtieġa biex tinkiseb kura medika adegwata jew benefiċċji soċjali u tal-assigurazzjoni tas-saħħa addizzjonali. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-inugwaljanzi persistenti fl-aċċess għall-kura tas-saħħa jeħtieġu mudelli proattivi u mmirati bbażati fil-komunità sabiex il-gruppi l-aktar vulnerabbli, pereżempju l-persuni b’diżabbiltà fiżika, psikosoċjali u sensorjali, ikunu jistgħu jirċievu dijanjożi u kura. F’Opinjonijiet preċedenti, il-KESE indirizza l-kura tas-saħħa għall-migranti u għaċ-ċittadini tal-UE li ġejjin minn kuntest ta’ migrazzjoni; dan l-għarfien espert u dawn ir-rakkomandazzjonijiet jeħtieġ li jinbnew bħala parti minn approċċ komuni għall-mard rari (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Id-dijanjożi ta’ marda rari — jekk ma tkunx ġiet identifikata permezz ta’ skrinjar perinatali — tieħu medja ta’ madwar erba’ snin u nofs wara li jinqalgħu sfidi tas-saħħa jew tal-iżvilupp. Ir-riċerka sabet li l-perjodi ta’ inċertezza dijanjostika — li spiss jinkludu dijanjożi ħażina u/jew trattament skorrett li jikkawża konsegwenzi dannużi — ivarjaw bejn ħames u seba’ snin (7). It-triq għal dijanjożi konklużiva u korretta ħafna drabi twassal għal perkors li jinvolvi li wieħed jarawh diversi professjonisti tal-kura tas-saħħa: ir-riċerka wriet kif 22 % tal-pazjenti b’mard rari dijanjostikat ikkonsultaw aktar minn ħames professjonisti tal-kura tas-saħħa u 7 % saħansitra aktar minn għaxra (8). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Is-sensibilizzazzjoni fost il-professjonisti tal-kura tas-saħħa sabiex ikunu jistgħu jidentifikaw aħjar il-mard rari potenzjali u jkunu awtonomizzati li jirreferu l-pazjenti u jħaffu l-proċess dijanjostiku teħtieġ skambju ta’ informazzjoni, taħriġ adegwat u kontinwu ta’ kwalità għolja tal-forza tax-xogħol u ppjanar f’waqtu tal-forza tax-xogħol bl-involviment tal-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-prijoritizzazzjoni u l-investiment strutturat fir-riċerka medika fundamentali dwar il-kawżi ta’ mard rari, inklużi l-kawżi ġenetiċi, iridu jwasslu għal trattament aktar effiċjenti u, possibbilment, anke aċċess għall-kura għal pazjenti b’mard rari. Strumenti ta’ finanzjament Ewropej bħall-programm EU4Health 2027–2021 — viżjoni għal UE aktar b’saħħitha — u regolamenti bħall-proposta dwar l-ispazju Ewropew tad-data dwar is-saħħa għandhom jappoġġjaw tali riċerka. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-għarfien u l-kompetenza meħtieġa għad-dijanjożi u l-ġestjoni tal-ħtiġijiet tal-kura terapewtika speċjalizzata meħtieġa għal xi mard rari jistgħu ma jkunux disponibbli f’ċerti Stati Membri u ġeografikament mifruxa madwar l-UE. It-trattamenti jeħtieġ li jkunu aktar disponibbli, aċċessibbli u affordabbli, b’pazjenti li jirrappurtaw nuqqas ta’ disponibbiltà fejn jgħixu (22 %), listi ta’ stennija li jfixklu l-aċċess għat-trattament (14 %), trattament finanzjarjament mhux affordabbli (12 %) u appoġġ finanzjarju li ma jkunx disponibbli biex jiġi ffaċilitat l-ivvjaġġar biex jirċievu trattament f’pajjiż ieħor (12 %) (9). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-kwalità tal-kura teħtieġ li s-servizzi tas-saħħa jkunu f’waqthom, ekwitabbli, integrati u effiċjenti (10). Skrinjar perinatali u neonatali huma proċessi vitali fid-dijanjożi bikrija. Ir-Rakkomandazzjoni dwar l-Ittestjar Ġenetiku Transfruntier tal-Mard Rari fl-Unjoni Ewropea mill-Grupp ta’ Esperti tal-Kummissjoni dwar il-Mard Rari u l-ħidma ta’ Eurordis dwar l-iskrinjar fl-UE kollha jwittu t-triq għal rakkomandazzjoni madwar l-Ewropa kollha. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | It-triq lejn id-dijanjożi, li tirċievi dijanjożi u ħajja b’marda rari tista’ tkun ta’ sfida mentali għall-pazjent u/jew għall-familja tiegħu. Il-vulnerabbiltà psikoloġika u soċjali tista’ tiġi kkawżata mill-inviżibbiltà ta’ marda, il-piż fiżiku tagħha u n-nuqqas ta’ għarfien jew fehim tal-kundizzjonijiet minn oħrajn. Il-ħajja ta’ kuljum tista’ tiġi aggravata minn koordinazzjoni fqira tal-kura iżda wkoll minn sfidi ta’ natura prattika, amministrattiva, edukattiva, professjonali jew finanzjarja (11). Approċċ olistiku għall-kura jkopri l-ispettru kollu tas-saħħa (prevenzjoni u kura tas-saħħa kontinwa, kurattiva, riabilitattiva u palljattiva), ħtiġijiet soċjali u ta’ kuljum u jirrikjedi kura medika u soċjali multidixxiplinari integrata ta’ kwalità għolja. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Jum il-Mard Rari jħeġġeġ sensibilizzazzjoni u rikonoxximent fost is-soċjetà inġenerali u jżid il-fehim u l-inklużjoni soċjali tal-pazjenti u l-familji. L-infurmar tal-pazjenti b’mard rari u l-iżgurar tal-benesseri tal-pazjenti u tal-familja tagħhom jeħtieġu ekosistema ta’ professjonisti tal-kura tas-saħħa, fondi reċiproċi tal-assigurazzjoni tas-saħħa, gruppi ta’ kuntatt (diġitali) u assoċjazzjonijiet tal-pazjenti. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Osservazzjonijiet ġenerali dwar il-politika Ewropea dwar il-mard rari

| 3.1. | L-UE identifikat il-mard rari bħala prijorità fil-qasam tas-saħħa pubblika aktar minn għoxrin sena ilu u ħadet azzjoni li rriżultat: f’żieda fir-riċerka u żvilupp, fl-adozzjoni mill-Istati Membri ta’ pjani ta’ azzjoni nazzjonali dwar il-mard rari, il-koordinazzjoni tal-kooperazzjoni transfruntiera fl-ERNs u d-drittijiet tal-pazjenti li jaċċessaw il-kura transfruntiera (12). Il-Kummissjoni aċċettat ir-rakkomandazzjoni 3 “Titjib tal-appoġġ biex jiġi ffaċilitat l-aċċess tal-pazjenti b’mard rari għall-kura tas-saħħa” u ħabbret li se tirrevedi l-istrateġija tagħha dwar il-mard rari fejn meħtieġ sal-bidu tal-2023 (13). Il-Parlament Ewropew adotta r-riżoluzzjoni tiegħu dwar l-istrateġija tal-UE dwar is-saħħa pubblika fl-era ta’ wara l-COVID-19, li titlob pjan ta’ azzjoni tal-UE għall-mard rari (14). L-UE stabbilixxiet ukoll “aċċess f’waqtu għal kura tas-saħħa affordabbli, preventiva u kurattiva ta’ kwalità tajba” fil-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (15). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-Komunikazzjoni mħabbra dwar strateġija Ewropea għall-kura hija mistennija li tinkludi appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u r-rikonoxximent kif imiss tal-indokraturi informali. Il-familji ta’ pazjenti b’mard rari jibbenefikaw minn strateġija li tirrikonoxxi aħjar lill-indokraturi u d-drittijiet tagħhom madwar l-UE, li toffri aktar flessibbiltà fl-eżerċizzju tad-drittijiet tal-indokraturi f’sitwazzjonijiet transkonfinali u li tinkludi s-saħħa mentali (dik ta’ indokraturi formali u informali) bħala tħassib ewlieni (16). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-Istati Membri tal-UE kosponsorjaw ir-Riżoluzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tal-2021 dwar Nindirizzaw l-isfidi tal-persuni li jgħixu b’mard rari u l-familji tagħhom (17), li tinkludi sejħa biex jissaħħu s-sistemi tas-saħħa sabiex tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-persuni li jgħixu b’marda rari biex jindirizzaw il-ħtiġijiet tas-saħħa fiżika u mentali tagħhom u b’hekk jissodisfaw id-drittijiet tal-bniedem tagħhom, inkluż id-dritt tagħhom għall-ogħla standard possibbli ta’ saħħa fiżika u mentali, biex jittejbu l-ekwità u l-ugwaljanza tas-saħħa, jintemmu d-diskriminazzjoni u l-istigma, jiġu eliminati l-lakuni fil-kopertura, u tinħoloq soċjetà aktar inklużiva. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur (Saħħa) indirizza r-rispons tal-Ewropa għall-mard rari u ddiskuta jekk ikunx utli li jissaħħu l-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni dwar il-mard rari bejn l-Istati Membri u fil-livell tal-UE. Il-Presidenza tal-Kunsill tqis li t-tisħiħ tal-azzjoni tal-UE f’dan il-qasam iwassal għall-benefiċċji tanġibbli tal-unjoni tas-saħħa pubblika għaċ-ċittadini Ewropej. L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa huwa għodda waħda li għandha tikkontribwixxi għal azzjoni aktar effettiva tal-UE, billi jkollha rwol fil-ġlieda kontra l-mard rari u tiżgura aċċess għal data dwar is-saħħa ta’ kwalità għolja fi ħdan qafas sikur. Huwa jrid jagħmel it-trattament ġdid, aktar sikur u personalizzat isir aċċessibbli aktar malajr (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ir-rapport dwar ir-riżultat tal-Konferenza dwar il-Futur tal-UE jinkludi proposta dwar l-aċċess ugwali għall-kura tas-saħħa għal kulħadd, bil-għan li jiġi stabbilit “dritt għas-saħħa” — li jiggarantixxi lill-Ewropej kollha aċċess ugwali u universali għal kura tas-saħħa affordabbli, preventiva, kurattiva u ta’ kwalità. Il-plenarja tal-Konferenza speċifikament irrikonoxxiet u rreferiet għall-komunità tal-mard rari, u appoġġjat: it-teħid ta’ deċiżjonijiet aktar rapidu u aktar b’saħħtu dwar suġġetti ewlenin u biex tittejjeb l-effettività tal-governanza Ewropea hekk kif timxi lejn l-iżvilupp tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa; il-ħtieġa li jiġi żgurat li kulħadd ikun jista’ jaċċessa t-trattamenti eżistenti, kull fejn ikunu disponibbli għall-ewwel darba fl-UE; għal dak l-għan, tiġi ffaċilitata l-kooperazzjoni transfruntiera, speċjalment fil-każ ta’ mard rari; it-tisħiħ tas-sistema tal-kura tas-saħħa biex jissaħħu r-reżiljenza u l-kwalità tas-sistemi tal-kura tas-saħħa tagħna, b’mod partikolari, permezz ta’ aktar żvilupp, koordinazzjoni u finanzjament tan-Networks ta’ Referenza Ewropej peress li dawn jikkostitwixxu l-bażi tal-iżvilupp ta’ networks ta’ kura medika għal trattamenti kumplessi u speċjalizzati ħafna (19). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | “Il-Pjan tal-Ewropa tal-2021 biex Jingħeleb il-Kanċer: Approċċ ġdid tal-UE għall-prevenzjoni, it-trattament u l-kura”, il-lista ta’ azzjonijiet li għandhom jinkisbu sal-2030 u l-involviment tal-partijiet interessati huma approċċ għall-politika Ewropea tas-saħħa mmirata lejn l-indirizzar tal-inugwaljanzi fis-saħħa fi ħdan l-UE (20). Il-pjan jibni wkoll fuq in-Networks Ewropej ta’ Referenza, li huma pijunieri fl-iskambju tal-għarfien espert dwar id-dijanjożi u t-trattament tal-mard rari. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Osservazzjonijiet speċifiċi dwar il-mard rari u l-politika dwar il-mard rari

| 4.1. | Fl-evalwazzjoni tas-segwitu tal-Opinjoni tal-KESE dwar il-Proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar azzjoni Ewropea fil-qasam tal-mard rari (21), il-KESE jqis li, filwaqt li r-rakkomandazzjonijiet għadhom qed jiġu indirizzati bi gradi differenti ta’ suċċess pereżempju, permezz tal-iżvilupp ta’ ERNs mill-2017 ’il quddiem, l-introduzzjoni ta’ sistema ta’ komunikazzjoni u rappurtar, manwali jew linji gwida biex jiġi ffaċilitat id-djalogu bejn kulturi professjonali differenti fi ħdan l-UE u l-ispazju Ewropew tad-data dwar is-saħħa biex jiġi inkluż rekwiżit li l-pazjenti jkunu jistgħu jaċċessaw id-data tagħhom, il-politika tal-UE dwar il-mard rari teħtieġ azzjoni urġenti, u għad hemm ħafna xi jsir. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | L-ERNs huma inizjattiva ewlenija ta’ kooperazzjoni Ewropea konkreta bejn is-sistemi tal-kura tas-saħħa li jiffaċilitaw il-provi kliniċi u l-għarfien espert fid-dijanjożi u t-trattament għall-pazjenti Ewropej b’mard rari. Il-potenzjal ta’ dawn l-ERNs bħalissa għadu ma ġiex eżaminat bis-sħiħ u għadu mhux qed jopera. Evalwazzjoni hija skedata li tibda fl-2022 (22). L-24 ERN, imwaqqfa fl-2017, laħqu 1 466 membru tal-ERN fl-Istati Membri Ewropej kollha, inklużi aktar minn 900 unità tal-kura tas-saħħa li jinsabu f’aktar minn 313-il sptar. 1,7 miljun pazjent qed jirċievu kura minn membri tal-ERN; madankollu, 2 100 każ ta’ pazjenti b’mard kumpless u rari ħafna biss ġew ittrattati permezz tas-Sistema ta’ Ġestjoni Klinika tal-Pazjenti (CPMS). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-fatturi li għandhom jiġu indirizzati sabiex jiġi ottimizzat il-potenzjal tal-ERNs huma: in-nuqqas ta’ rimborż għall-fornituri tal-kura tas-saħħa li jipparteċipaw fl-ERNs, l-ebda rimborż speċifiku għal konsultazzjonijiet virtwali permezz tas-CPMS, problemi ta’ interoperabbiltà amministrattiva jew teknika. Punt ta’ ħidma ieħor huwa l-integrazzjoni tal-ERNs fis-sistemi nazzjonali tal-kura tas-saħħa permezz taċ-ċentri ta’ referenza affiljati għall-mard rari, li jiggarantixxi l-promozzjoni tal-eżistenza u l-aċċessibbiltà tagħhom. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Iċ-ċentralizzazzjoni tal-kura għal pazjenti b’mard rari filwaqt li jinżamm numru suffiċjenti ta’ ċentri ta’ għarfien espert tkun ta’ benefiċċju għall-kwalità tal-kura. Jeħtieġ li jiġu stabbiliti kriterji li jiddefinixxu ċentru ta’ għarfien espert. Iċ-ċentri ta’ kompetenza jeħtieġu finanzjament speċifiku u adegwat. Minħabba li huma s-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali li jiġġeneraw ir-riżorsi użati biex tiġi ffinanzjata n-nefqa tas-saħħa pubblika, huma għandu jkollhom rwol strateġiku fit-tqassim ta’ dawn ir-riżorsi. Jeħtieġ li n-networks tal-kura lokali, reġjonali u nazzjonali jsiru konxji tal-eżistenza ta’ ċentri ta’ għarfien espert u jiġu mħeġġa biex jipparteċipaw fl-ERNs biex jiffaċilitaw l-aċċess għall-kura u jtejbu l-kwalità tal-kura. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Intwera li s-sħubijiet u l-konsorzji transkonfinali ta’ diversi partijiet interessati u konsorzji appoġġjati mill-finanzjament tal-UE, li jlaqqgħu flimkien is-soċjetà ċivili u l-esperti dwar il-mard rari u s-saħħa jew il-politika soċjali, l-akkademja, l-imsieħba mediċi, iċ-ċentri tal-għarfien, l-assoċjazzjonijiet tal-pazjenti, il-fondi tal-assigurazzjoni tas-saħħa reċiproka mingħajr skop ta’ qligħ u l-pazjenti esperti, qed jarrikkixxu l-ekosistemi għar-riċerka u l-kooperazzjoni Ewropea. Dawn ikkontribwew għall-formulazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet ta’ politika, proġetti pilota u studji ċċentrati fuq il-pazjent biex itejbu l-aċċess ta’ pazjenti b’mard rari Ewropej għal kura tas-saħħa u soċjali olistika u integrata ta’ kwalità għolja (23). Wasal iż-żmien li dawn ir-rakkomandazzjonijiet u l-aħjar prattiki jiġu kkonsolidati f’politika koerenti li tintegra inizjattivi nazzjonali, transkonfinali u Ewropej, li ma tħalli l-ebda pazjent b’mard rari jibqa’ lura. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | L-Istudju parteċipatorju Rare 2030 — Foresight in Rare Disease Policy (il-Prospettiva fil-Politika dwar il-Mard Rari) fassal tmien rakkomandazzjonijiet kruċjali dwar it-trattament, il-kura, ir-riċerka, id-data u l-infrastruttura Ewropea u nazzjonali, bi pjan direzzjonali u għanijiet SMART li jistabbilixxu t-ton għall-għaxar snin li ġejjin tal-politika dwar il-mard rari: 1) pjani u strateġiji Ewropej u nazzjonali integrati fit-tul; 2) dijanjożi aktar bikrija, aktar mgħaġġla u aktar preċiża; 3) aċċess għal kura tas-saħħa ta’ kwalità għolja; 4) kura integrata u ffukata fuq il-persuna; 5) sħubijiet mal-pazjenti; 6) riċerka mmexxija mill-ħtiġijiet u żvilupp innovattivi; 7) ottimizzazzjoni tad-data għall-benefiċċju tal-pazjenti u tas-soċjetà; 8) trattamenti disponibbli, aċċessibbli u affordabbli (24). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ir-rikonoxximent tal-għarfien espert tal-pazjenti b’mard rari, il-qraba u l-professjonisti tal-kura tas-saħħa fforma l-qofol tal-proġett EMRaDi, li fost l-oħrajn eżamina l-provvista u d-domanda fil-qasam tal-mard rari fl-Euregio Meuse-Rhine. Il-proġett analizza wkoll ir-realtà ta’ kuljum u l-perkorsi tal-pazjenti abbażi ta’ 104 intervista fil-fond dwar tmien mard rari (25). Dawn tal-aħħar ikkonfermaw is-suppożizzjonijiet dwar id-diffikultajiet dijanjostiċi, iż-żieda fil-piż fil-koordinazzjoni tal-kura (b’pazjenti li jiltaqgħu ma’ bejn 6 u 25 professjonist tal-kura tas-saħħa fil-perkors tagħhom bħala pazjent), il-ħtieġa u l-preferenza għal kura multidixxiplinari f’ċentri speċjalizzati u b’hekk il-ħtieġa għal perspettiva olistika usa’ dwar il-firxa sħiħa tal-ispettru kollu tal-ħtiġijiet informattivi, l-appoġġ psikoloġiku, l-inklużjoni soċjali u l-opportunitajiet ta’ żvilupp, il-ħtiġijiet prattiċi u amministrattivi iżda wkoll transkonfinali tal-kura tas-saħħa. Il-proġett ifformula rakkomandazzjonijiet dwar il-kura olistika; it-telemediċina u s-solidarjetà Ewropea (26). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-pandemija tal-COVID-19 aċċellerat id-diġitalizzazzjoni tal-kura tas-saħħa, l-użu ta’ teknoloġiji ġodda u l-użu tat-telemediċina. Ir-regolamentazzjoni, it-tisħiħ tal-kapaċitajiet u r-rimborż tat-telemediċina, li jinkludu t-telekonsultazzjoni, it-telekompetenza, it-telemonitoraġġ u s-saħħa mobbli, jeħtieġ li jkunu r-riżultat ta’ konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali u l-partijiet interessati mis-settur mediku u, fuq kollox, għandhom jiżguraw is-sikurezza tal-pazjent u l-kwalità u l-kontinwità tal-kura u t-trattament. L-aħjar użu tat-telemediċina jipprevjeni lill-pazjenti, inkluż dawk b’mard rari, milli jkollhom jivvjaġġaw b’mod eċċessiv f’pajjiżhom jew madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | L-avvanz tar-riċerka akkademika, l-ekonomija tas-saħħa u l-kwalità tal-kura għal mard rari jeħtieġu reġistri tal-pazjenti bbażati fuq il-prinċipju FAIR (traċċabbiltà, aċċessibbiltà, interoperabbiltà u riutilizzabbiltà). Inizjattivi bħall-Maħżen tad-Data tar-Reġistru Ewropew, ir-repożitorju tal-metadata tal-Infrastruttura Ewropea tar-Reġistru tal-Mard Rari (ERDRI.mdr) u l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa jeħtieġ li jagħtu bidu għal dibattitu dwar reġistrazzjoni standard konċiża u l-iskop tar-reġistri. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | L-immappjar tal-provvista u d-domanda fil-qasam tal-mard rari jirrikjedi analiżi kwantitattiva tal-prevalenza, il-konsum tal-kura u l-ispejjeż tal-kura tal-pazjenti b’mard rari bl-akbar rispett għall-privatezza tal-pazjenti. Metodoloġija innovattiva mill-fondi Belġjani tal-assigurazzjoni tas-saħħa ppermettiet l-ewwel analiżi tal-prevalenza, l-ispejjeż tal-kura u l-konsum tal-kura ta’ pazjenti b’mard rari meta mqabbla mal-ispiża medja tal-kura u l-konsum tal-kura tal-membri affiljati tagħha (27). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | L-analiżi kkonfermat konsum ta’ kura ogħla mill-membru medju (żjarat u dħul fl-isptar aktar frekwenti, kura għand prattikant mediku ġenerali u kura speċjalizzata aktar frekwenti), li jista’ jiġi spjegat mill-ħtiġijiet ta’ kura aktar kumplessi. L-ispejjeż fis-sistema tal-assigurazzjoni tas-saħħa obbligatorja ġew ikkonfermati bħala għaxar darbiet iktar mill-membru medju b’kontribuzzjoni annwali ta’ ħlas mill-but tliet darbiet aktar mill-membru medju. Il-mediċini kienu jinkludu l-akbar parti, b’medja ta’ nofs l-infiq. L-ispejjeż reali huma mistennija li jkunu ħafna ogħla peress li l-istudju ma qiesx iċ-ċirkostanzi soċjoekonomiċi tal-familja jew spejjeż oħra mhux rimborżati bħall-kura psikoloġika jew il-kura paramedika, l-assigurazzjoni komplementari jew sempliċement spejjeż mill-but. L-analiżi turi l-importanza ta’ sistemi sodi ta’ assigurazzjoni tas-saħħa bbażati fuq is-solidarjetà li jintervjenu biex jipproteġu lill-pazjenti b’mard rari. Meta l-pazjenti b’mard rari jirrifjutaw jew ma jiħdux kura minħabba raġunijiet finanzjarji, dan ikollu impatt fuq saħħithom, il-kwalità tal-ħajja tagħhom aktar ’il quddiem u jippreżenta riskju finanzjarju ta’ spejjeż ogħla fit-tul. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Ir-reviżjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-mediċini orfni u pedjatriċi (mediċini għal persuni b’mard rari u għat-tfal) teħtieġ approċċ ambizzjuż biex jiġi żgurat li l-mediċini u t-trattament orfni jkunu affordabbli għas-sistemi tal-kura tas-saħħa u l-pazjenti tal-Istati Membri. Bħalissa l-affordabbiltà hija ostaklu għal ħafna pazjenti b’mard rari. Forom differenti ta’ kooperazzjoni Ewropea u mudelli ta’ xiri konġunt ta’ mediċini bejn pajjiżi — bħall-Beneluxa (28) jew kif jidher matul il-pandemija tal-COVID-19 fir-rigward tal-vaċċini — tejbu l-aċċess għat-trattamenti permezz ta’ approċċ komuni, trasparenti, sostenibbli u ta’ appoġġ tal-UE. Id-dibattitu dwar l-ipprezzar ġust u t-trasparenza tal-ispejjeż tar-R&Ż għall-mediċini huwa msaħħaħ permezz tal-proposta għal kalkulatur tal-prezzijiet ġusti għall-mediċini u l-mudell tal-ipprezzar ġust tal-informatika avvanzata fil-mediċina għall-kalkolu ta’ prezz FAIR għal mediċini ġodda jew eżistenti (mingħajr kompetizzjoni ġenerika) u t-tqabbil tiegħu mal-prezz imħallas jew li qed jiġi nnegozjat (29). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Meta ma jkun possibbli l-ebda rimborż regolari, jeżistu dispożizzjonijiet differenti għall-aċċess ta’ prodotti orfni minn pazjenti b’mard rari fi Stati Membri differenti, inklużi programmi ta’ użu kompassjonali, dispożizzjonijiet għall-użu ta’ mediċini mhux skont it-tikketta kif ukoll, pereżempju, interventi tal-Fond Speċjali ta’ Solidarjetà (30). Il-fondi ta’ solidarjetà jistgħu jkunu żieda utli meta l-assigurazzjoni obbligatorja tas-saħħa ma tkoprix l-ispejjeż għal trattament ta’ mard kumpless jew rari jew kura transkonfinali. Dan huwa ċertament il-każ meta ma jeżistux ċentri ta’ referenza rikonoxxuti fl-UE. Minkejja l-impatt baġitarju tat-trattament tal-mard rari, ir-riflessjonijiet dwar il-konvenzjonijiet Ewropej għall-kura fl-ERNs jew għal pazjenti b’mard rari li jaċċessaw il-kura f’ċentru ta’ referenza fi Stat Membru ieħor, ma mmaterjalizzawx. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | L-Awtorità għat-Tħejjija u għar-Rispons f’Każ ta’ Emerġenza tas-Saħħa (HERA) oriġinat bħala rispons għall-pandemija tal-COVID-19, u bħala pilastru ewlieni tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa. Hija għandha l-għan li tipprevjeni, tidentifika u tirrispondi malajr għal emerġenzi tas-saħħa u tantiċipa t-theddid u l-kriżijiet potenzjali tas-saħħa, permezz tal-ġbir ta’ intelligence u l-bini tal-kapaċitajiet ta’ rispons meħtieġa. Il-missjoni tagħha tista’ tiġi estiża lil hinn mill-mard komunikabbli u l-mandat tagħha jfisser li tista’ tindirizza theddid ieħor għas-saħħa. L-istruttura ta’ governanza attwali tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa għadha ma tinkludix appoġġ istituzzjonalizzat dwar it-tħejjija u r-rispons għal sfidi ta’ mard rari li l-Istati Membri jistgħu jiffaċċjaw. L-HERA tista’ sservi bħala mudell għal awtorità ġdida għall-mard mhux komunikabbli li trawwem il-koordinazzjoni u s-solidarjetà għall-mard rari. |
| --- | --- |

4.14.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 218, 11.9.2009, p. 91.

1

(2)  L-Uffiċċju tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU (2006), il-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabbiltà.

2

(3)  Kummissjoni Ewropea (2019), Mard Rari.

3

(4)  Orphanet (2021) Orphanet in numbers: 6 172 diseases https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/index.php; Nguengang Wakap S., Lambert D.M., Olry A., Rodwell C., Gueydan C., Lanneau V., Murphy D., Le Cam Y., Rath A. Estimating cumulative point prevalence of rare diseases: analysis of the Orphanet database. Eur J Hum Genet. 2020 Feb;28(2):165-173. doi: 10.1038/s41431-019-0508-0. Epub 2019 Sep 16. PMID: 31527858; PMCID: PMC6974615.

4

(5)  Eurocarers (Diċembru 2021), The gender dimension of informal care.

5

(6)  ĠU C 256, 27.10.2007, p. 123.

6

(7)  Eurordis; Rare disease impact report: insights from patients and the medical community 2013 detailing diagnostic uncertainty of low prevalence diseases in the United States and the United Kingdom.

7

(8)  Koning Boudewijnstichting (2014), Zoom: nieuwe perspectieven op gelijke kansen- Zeldzame ziekten.

8

(9)  Kole, A., Hedley V., et al. (2021), Recommendations from the Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today: Available, accessible and affordable treatments — what do people living with a rare disease think? p. 119.

9

(10)  L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (2022), Il-kwalità tal-kura,

10

(11)  Loridan J., Noirhomme C. (2020), Field analysis of existing RD patient pathways in the EMR.

11

(12)  Ir-Regolament (KE) Nru 141/2000 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1999 dwar il-Prodotti mediċinali orfni (ĠU L 18, 22.1.2000, p. 1); Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Ġunju 2009 dwar azzjoni fil-qasam tal-mard rari (ĠU C 151, 3.7.2009, p. 7); Id-Direttiva 2011/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2011 dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali (ĠU L 88, 4.4.2011, p. 45).

12

(13)  Qorti Ewropea tal-Awdituri (2019), Azzjonijiet tal-UE fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali: ambizzjonijiet sinifikanti, iżda tenħtieġ ġestjoni aħjar.

13

(14)  Parlament Ewropew (10 ta’ Lulju 2020), L-istrateġija tal-UE dwar is-saħħa pubblika wara l-COVID-19 Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-10 ta’ Lulju 2020 dwar l-istrateġija tal-UE dwar is-saħħa pubblika wara l-COVID-19 (2020/2691(RSP)) (ĠU C 371, 15.9.2021, p. 102).

14

(15)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (COM(2021) 102 final).

15

(16)  Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Organizzazzjonijiet tal-Assigurazzjoni Reċiproka (AIM) (2022), AIM's Views on the EU Care Strategy.

16

(17)  Nazzjonijiet Uniti (5 ta’ Jannar 2022), A/RES/76/132: Riżoluzzjoni adottata mill-Assemblea Ġenerali fis-16 ta’ Diċembru 2021 dwar “Nindirizzaw l-isfidi tal-persuni li jgħixu b’mard rari u l-familji tagħhom”.

17

Nindirizzaw l-isfidi tal-persuni li jgħixu b’mard rari u l-familji tagħhom

(18)  Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur (Saħħa) (29 ta’ Marzu 2022), Riżultati ewlenin — Ir-rispons Ewropew għall-mard rari.

18

(19)  Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, Rapport dwar l-Eżitu Finali, Mejju 2022.

19

(20)  Pjan tal-Ewropa biex Jingħeleb il-Kanċer Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill (2021).

20

(21)  ĠU C 218, 11.9.2009, p. 91.

21

(22)  Dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni li jakkumpanja d-dokument “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-tħaddim tad-Direttiva 2011/24/UE dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali” (SWD(2022) 200 final), Networks ta’ Referenza Ewropej, p. 29-36 (mhux disponibbli bil-Malti).

22

(23)  INNOVCARE (2018), Bridging the gaps between health, social and local services to improve care of people living with rare and complex conditions; EMRaDi (2020), Rare diseases do not stop at borders; RARE 2030 (2021), Foresight in Rare Disease Policy.

23

(24)  Kole, A., Hedley V., et al. (2021) Recommendations from the Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today.

24

Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today

(25)  EMRaDi (2020), Final report of the EMRaDi project.

25

(26)  EMRaDi project (2019) Factsheet EMRaDi — How to get EU actions on rare diseases (RD) closer to RD patients and their relatives? From local and cross-border developments to European solutions.

26

(27)  Noirhomme C., (Diċembru 2020), MC informations 282, Analyse de la consommation et des dépenses de soins des personnes atteintes de maladies rares, p. 20-29.

27

(28)  Beneluxa Initiative on Pharmaceutical Policy.

28

(29)  AIM — European fair price calculator for medicines; AIM offers a tool to calculate fair and transparent European prices for accessible pharmaceutical innovations.

29

(30)  Università ta’ Maastricht (2020), Report on the analysis of legal, financial and reimbursement mechanisms of rare diseases for treatment costs of EMR rare diseases patients, 3.2 “Prodotti mediċinali orfni”, p. 43-45.

30

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/75 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/75

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-membri tal-familja li jipprovdu l-kura lill-persuni b’diżabilità u lill-anzjani: l-isplużjoni tal-fenomenu matul il-pandemija”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/11)

| Relatur: | Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |

Relatur:

Pietro Vittorio BARBIERI

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 170/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.2.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

170/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jesprimi tħassib dwar il-kundizzjonijiet tal-għajxien taċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità u b“mard kroniku u deġenerattiv, inklużi l-indeboliment konjittiv u l-mard onkoloġiku. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jinnota li dawn is-sitwazzjonijiet saru saħansitra aktar drammatiċi matul il-pandemija tal-COVID-19, u b’hekk saru inevitabbli l-interventi strutturali fil-politiki u fis-servizzi soċjali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Sabiex jiġu ottimizzati l-politiki soċjali u jitfassal bl-aħjar mod l-appoġġ meħtieġ, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tintlaħaq definizzjoni komuni tar-rwol u s-sitwazzjoni tal-membri tal-familja li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità, jew b’mard kroniku u deġenerattiv, fosthom l-indeboliment konjittiv u l-mard onkoloġiku, inkluża d-definizzjoni tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ tali persuni u l-gradazzjoni tal-interventi tagħhom, u billi jiġi promoss ukoll ir-rwol tal-partijiet interessati fil-qasam tas-servizzi komunitarji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jinnota l-ħtieġa li l-fenomenu jiġi ddefinit aktar permezz ta’ studji u analiżi soċjoloġiċi, u statistika li jagħtu attenzjoni lill-impatti tal-kura fit-tul fuq il-membri tal-familja, irrispettivament minn jekk dawn ikunux qed jaħdmu fl-istess ħin. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jqis li l-ġestjoni tal-fenomenu tal-membri tal-familja li jipprovdu l-kura għandu jkun ibbażat fuq azzjonijiet konġunti ta’ politika pubblika, ta’ min iħaddem permezz tad-djalogu soċjali u, fl-aħħar nett, ta’ min jipprovdi l-kura lill-familja stess u l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom, u jiġi żgurat l-involviment tagħhom mit-tfassil tal-politika pubblika sal-implimentazzjoni tagħha. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu żgurati servizzi ta’ protezzjoni tas-saħħa, inklużi kura tas-saħħa preventiva u eżamijiet mediċi speċjalizzati u regolari, u li jiġi promoss taħriġ adegwat dwar kif wieħed għandu jieħu ħsieb is-saħħa tiegħu stess għaċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul għal qrabathom. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jitlob biex jiġu previsti investigazzjonijiet speċifiċi fis-sistemi nazzjonali tal-pensjonijiet, immirati li jiġbru elementi utli sabiex jikklassifikaw u jadattaw id-dritt għal forom alternattivi ta’ paga ordinarja għal dawk li huma kostretti li jirrinunzjaw ix-xogħol sabiex jieħdu ħsieb għal żmien twil lill-qraba b’kundizzjonijiet kroniċi u deġenerattivi jew b’diżabilitajiet. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jinnota li f’dan il-fenomenu għadhom jeżistu d-differenzi bejn il-ġeneri u, f’konformità mal-Opinjoni dwar “Strateġija dwar l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri (1)”, jitlob li tittieħed azzjoni biex din tiġi miġġielda, anke billi tissaħħaħ l-implimentazzjoni tal-indikazzjonijiet diġà espressi fid-Direttiva (UE) 2019/1158 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE, filwaqt li jinnota li għad hemm għarfien limitat tal-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-persuni kkonċernati, jitlob li jiġi stabbilit Jum Ewropew għall-persuni li jipprovdu kura fit-tul għal qrabathom, bil-għan li jiżdied l-għarfien ta’ dan il-fenomenu u jiġu promossi politiki u miżuri ta’ appoġġ adatti. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu ggarantiti servizzi u appoġġ għall-akkomodazzjoni, għas-servizzi bbażati fid-djar b’attenzjoni partikolari għall-ħtiġijiet tas-saħħa u l-kura, kif ukoll għas-servizzi ta’ appoġġ psikoloġiku għal min jipprovdi l-kura u għall-unità domestika jew għall-persuna b’diżabilità. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jitħeġġu u jiġu żgurati servizzi ta’ emerġenza f’każ ta’ avvenimenti mhux previsti, li jagħmluha impossibbli li jiġi pprovdut trattament fit-tul jew temporanju, u servizzi ta’ għajnuna, li jillimitaw l-effetti ta’ tagħbija eċċessiva u li tieħu fit-tul. Għandu jkun hemm ukoll faċilitar u proċeduri ffaċilitati li jnaqqsu l-proċeduri burokratiċi imposti fuq il-persuni li jindukraw. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jqis li huma ċentrali l-provvista ta’ servizzi u appoġġ li jippermettu lill-persuna b’diżabilità tuża metodi ta’ awtosuffiċjenza barra mill-familja tal-oriġini, inkluż permezz ta’ perkorsi ta’ awtosuffiċjenza, soluzzjonijiet alternattivi ta’ akkomodazzjoni u perkorsi ta’ ħajja indipendenti għall-persuni b’diżabilità, politiki li inevitabbilment ikollhom impatti pożittivi anke fuq il-piż tal-kura tal-qraba tal-familja li minflok ikollhom jagħtu kura fit-tul. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jitlob li l-Istati Membri jikkunsidraw l-adozzjoni ta’ miżuri, inkluż permezz ta’ trasferimenti monetarji biex jiġi miġġieled ir-riskju tal-faqar ta’ dawk li — minkejja politiki, servizzi u appoġġ speċifiċi għall-ġlieda kontra l-faqar — huma mġiegħla jċedu l-impjieg bi ħlas kollu jew parti minnu sabiex jipprovdu kura fit-tul lill-qraba tagħhom. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jitlob li, fil-politiki tal-Istati Membri, tiġi mħeġġa l-provvista (kwalitattiva u kwantitattiva) ta’ ħaddiema tal-kura fit-tul. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Il-KESE jappella għal inċentivi u appoġġ maħsuba għal partijiet li jipprovdu impjieg li jiffavorixxu l-flessibilità tax-xogħol u l-benesseri korporattiv, minbarra dawk diġà previsti mir-regoli tal-Istati Membri, favur il-ħaddiema li jwettqu kura kontinwa għall-membri tal-familja. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Deskrizzjoni tal-fenomenu

| 2.1. | L-istatistika tal-Eurostat dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja tal-familja (3) ppubblikata fl-2018 wriet li aktar minn 300 miljun resident tal-UE kienu fil-grupp ta’ età ta’ bejn it-18 u l-64 sena u li, f’dan il-grupp, madwar terz kellhom responsabilitajiet ta’ kura. Dan ifisser li madwar 100 miljun persuna kienu qed jieħdu ħsieb tfal taħt l-età ta’ 15-il sena u/jew membri tal-familja dipendenti (morda, anzjani u/jew b’diżabilità) li għandhom 15-il sena jew aktar. Min-naħa l-oħra, madwar 200 miljun persuna fl-UE ma kellhom l-ebda responsabilità ta’ kura. Fost dawk li pprovdew il-kura, il-maġġoranza (74 %) ħadu ħsieb tfal taħt l-età ta’ 15-il sena li kienu jgħixu fid-dar tagħhom stess. Mis-26 % l-oħra, 3 % kienu jieħdu ħsieb tfal li jgħixu barra mill-familja, 7 % oħra kienu tfal li jgħixu kemm ġewwa kif ukoll barra mill-familja, 4 % tfal u membri tal-familja mhux awtosuffiċjenti u l-aħħar 12 % jinkludi biss membri tal-familja li mhumiex awtosuffiċjenti. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Fl-2018, wieħed minn kull tliet residenti tal-UE ta’ bejn it-18 u l-64 sena kellu responsabilitajiet ta’ kura (34,4 %, meta mqabbel ma’ 65,6 % li ma kellhom l-ebda responsabilità ta’ dan it-tip). Fil-grupp responsabbli għall-kura kien hemm it-tqassim li ġej: 28,9 % kienu qed jieħdu ħsieb biss tfal taħt l-età ta’ 15-il sena, 4,1 % kienu qed jieħdu ħsieb membri tal-familja mhux awtosuffiċjenti ta’ 15-il sena jew aktar, u inqas minn 2 % kienu qed jieħdu ħsieb kemm tfal żgħar kif ukoll membri tal-familja li mhumiex awtosuffiċjenti. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-maġġoranza ta’ dawk li jieħdu ħsieb membri tal-familja li mhumiex awtosuffiċjenti kienu nisa: 63 %, meta mqabbla ma’ 37 % tal-irġiel. Fi ħdan il-grupp ta’ età kkunsidrat (18-64 sena), dawn il-fornituri tal-kura kienu jappartjenu għall-gruppi ta’ età aktar avvanzata: 48,5 % kellhom bejn 55 u 64 sena u 35 % bejn 45 u 54 sena. 5,5 % biss kienu fil-grupp ta’ età ta’ bejn it-18 u l-44 sena. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fl-Istati Membri attwali kollha (27) u dawk li ma għadhomx membri (1) tal-UE (UE-28), kien hemm differenza ta’ 3,3 punti perċentwali bejn l-irġiel (2,5 %) u n-nisa (5,9 %) li jikkonfermaw li kienu naqqsu s-sigħat tax-xogħol jew waqfu jaħdmu għal aktar minn xahar fil-post attwali jew preċedenti tagħhom biex jgħinu lill-membri tal-familja morda, anzjani u/jew persuni b’diżabilità. L-akbar differenza nstabet fil-Bulgarija (6,8 punti perċentwali) u l-aktar waħda baxxa f’Ċipru (1,1 punt perċentwali), iżda kullimkien in-nisa kienu bidlu l-ħajja tax-xogħol tagħhom aktar ta’ spiss mill-irġiel (Eurostat, 2018). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Fl-2018, 29,4 % tal-impjegati tal-UE-28 qalu li, b’mod ġenerali, jistgħu jaħdmu b’sigħat flessibbli (adattati) u jużaw ġranet sħaħ ta’ liv għal skopijiet ta’ kura. F’dan ir-rigward, madankollu, ġew osservati differenzi bejn l-Istati Membri tal-UE. L-ogħla rata ta’ impjegati bil-possibbiltà kemm li jaħdmu sigħat flessibbli kif ukoll li jieħdu l-liv għall-kura kienet fis-Slovenja (60,4 %), segwita mill-Finlandja (57,1 %) u d-Danimarka (55,1 %). L-aktar rati baxxi kienu fl-Ungerija (7,5 %), il-Polonja (7,3 %) u Ċipru (3,8 %). Min-naħa l-oħra, wieħed minn kull erba’ impjegati (25,2 %) qalu li ma kellhomx l-opportunità li jaħdmu sigħat tax-xogħol flessibbli jew li jieħdu ġranet sħaħ minħabba l-kura. Għal dawk li min-naħa l-oħra kellhom din il-possibbiltà, kien hemm differenzi konsiderevoli bejn l-Istati Membri, minn 6,9 % fil-Latvja u minn 7,7 % fis-Slovenja għal 58,6 % fil-Polonja u 58,7 % f’Ċipru (Eurostat, 2018). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Effetti fuq is-saħħa: fl-2009 Elizabeth Blackburn, Carol Greider u Jack Szostak rebħu l-Premju Nobel fil-mediċina bl-iskoperta li wriet l-impatt bijoloġiku tal-istress tipiku ta’ dawk li jipprovdu kura fit-tul. Il-kura fit-tul kienet qassret it-telomeri ta’ ommijiet bi tfal bi bżonnijiet speċjali minn disa’ snin sa sbatax-il sena. L-impatt ta’ stress daqstant fit-tul huwa appoġġjat b’mod wiesa’ minn letteratura xjentifika internazzjonali. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Matul is-seduta tal-4 ta’ Lulju 2022, il-Kummissjoni Ewropea ddikjarat li l-kura informali tkun tammonta għal bejn 33-39 biljun siegħa, ekwivalenti għal bejn 2,4 % u 2,7 % tal-PDG tal-UE. Il-QFP, jiġifieri l-ammont ta’ investiment tal-UE fi proġetti innovattivi għall-futur, huwa inqas minn nofs dan l-ammont, jew madwar 1,02 % tal-PDG. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-istejjer tal-ħajja tal-persuni li jieħdu ħsieb il-familja, miġbura mill-organizzazzjonijiet mhux governattivi ta’ persuni b’diżabilità, juru influwenzi qawwija u restrizzjonijiet fuq opportunitajiet għal relazzjonijiet soċjali, kif ukoll iż-żamma ta’ interessi kulturali u sportivi, minħabba l-attività ta’ kura personali li spiss tkun imprevedibbli u minħabba n-nuqqas ta’ alternattivi għall-assistenza pprovduta, li magħha tiżdied il-privazzjoni ta’ mumenti u spazji ta’ serħan. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Fit-twettiq ta’ attivitajiet ta’ kura fit-tul għall-qraba b’diżabilità, mard kroniku u deġenerattiv, kif muri fil-letteratura statistika u fl-istejjer tal-ħajja, hemm disparità bejn il-ġeneri li taqa’ l-aktar fuq in-nisa; l-akbar impatt huwa rreġistrat f’termini ta’ rinunzja tax-xogħol, ta’ limitazzjoni tal-avvanz fil-karriera, ta’ tranżizzjoni sfurzata għal part-time u, b’mod aktar ġenerali, f’termini ta’ żieda fil-faqar materjali u immaterjali. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Fl-UE, 25 % tan-nisa u 3 % tal-irġiel jgħidu li ma jistax ikollhom aċċess għal xogħol bi ħlas, jew li jistgħu jaħdmu part-time biss b’mod mhux intenzjonat, minħabba l-kompiti ta’ kura li jridu jwettqu għall-qraba, iż-żgħażagħ, l-anzjani u l-morda (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-persuni li jieqfu jaħdmu ta’ spiss ma jkunux koperti minn ħlasijiet tas-sigurtà soċjali utli biex jibbenefikaw minn benefiċċji futuri ta’ pensjoni tax-xjuħija, u għalhekk huma destinati li jidħlu fis-sistema ta’ kura jew appoġġ għall-faqar. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Il-kompressjoni u t-tnaqqis tas-servizzi għall-individwu u għall-familji, għalkemm b’mod differenti fid-diversi pajjiżi tal-UE, huma l-kawża ta’ piż żejjed saħansitra akbar għaċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità u b’mard kroniku u deġenerattiv, inkluż il-mard onkoloġiku. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Billi dawn il-persuni li jindukraw mhumiex qed iwettqu xogħol f’qafas ta’ relazzjoni ta’ impjieg, huma ma jibbenefikawx minn miżuri ta’ protezzjoni tas-saħħa u miżuri ta’ prevenzjoni kontra l-mard li ġew stabbilizzati u kkonsolidati għall-impjegati. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Jidher ċar mill-istejjer tal-ħajja ta’ dawk li jieħdu ħsieb il-familja li l-kura kontinwa u fit-tul, iżda mhux biss, spiss tirrappreżenta għażla obbligatorja jew sfurzata minħabba n-nuqqas ta’ servizzi ta’ kura, kif ukoll ix-xewqa li l-qarib ma jiġix istituzzjonalizzat; meta s-servizzi jkunu ta’ livell tajjeb, xorta jkun hemm piż residwu tal-kura ftit jew wisq sinifikanti. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Id-dipendenza mill-kura tal-familja tal-oriġini minħabba n-nuqqas ta’ alternattivi, sostenn u appoġġ ħafna drabi tagħmilha impossibbli biex il-persuni b’diżabilità jibdew jgħixu b’mod awtonomu u indipendenti. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Ir-riċerka tal-Eurofound “Il-ħajja, ix-xogħol u l-COVID-19” (5) sabet, matul il-pandemija, żieda sinifikanti fl-isforzi formali u informali tal-kura fid-dar u tnaqqis fl-użu tal-kura residenzjali. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Ġeneralment, fin-nefqa tal-protezzjoni soċjali tal-pajjiżi tal-UE, l-ispejjeż għall-istituzzjonalizzazzjoni fi strutturi residenzjali, potenzjalment segreganti, huma fil-biċċa l-kbira u strateġikament preponderanti fir-rigward tal-politiki għall-appoġġ tal-għajxien awtonomu u l-għajxien indipendenti, u madankollu l-prinċipji u l-indikazzjonijiet tal-Istrateġija tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2021-2030, li fiha l-Kummissjoni Ewropea talbet lill-Istati Membri biex jimplimentaw prattiki tajba ta’ deistituzzjonalizzazzjoni fil-qasam tas-saħħa mentali u fir-rigward tal-persuni kollha b’diżabilità, inklużi l-minorenni, sabiex tissaħħaħ it-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għas-servizzi ta’ appoġġ tal-komunità (ara l-punt 1.3). |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Il-fenomenu ta’ piż żejjed fil-qasam tal-kura jaffettwa numru differenti ta’ nies li l-partikolaritajiet tagħhom jaffettwaw l-intensità, it-tul ta’ żmien, it-tip ta’ kura pprovduta flimkien mal-progressività potenzjali tagħha, u konsegwentement il-piż żejjed: persuni b’diżabilità mentali, persuni b’diżabilità intellettwali severa, persuni b’dimenzja senili, b’mard kroniku, deġenerattiv u onkoloġiku; f’ħafna każijiet anke l-komponent strettament tal-kura tas-saħħa jitħalla f’idejn il-membru tal-familja. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Għalkemm hemm differenzi kbar, għad hemm għadd ta’ stereotipi dwar il-kura pprovduta mill-qraba: pereżempju, hemm il-persistenza ta’ stereotip li jqis tali sitwazzjoni bħala waħda fejn huwa inevittabbli li sseħħ fatalità jew, għall-kuntrarju, li tkun għażla purament emozzjonali u konxja tal-membri tal-familja li jipprovdu l-kura huma stess. L-impożizzjoni ta’ kura personali lill-qraba ta’ persuni b’diżabilità, f’ċerti sitwazzjonijiet speċifiċi, iwassal għal diffikultajiet biex il-persuni b’diżabilità jgħixu b’mod awtonomu u indipendenti, u b’hekk dan jikkomprometti u jillimita l-għażliet u l-opportunitajiet tagħhom biex jgħixu ħajjithom kif jixtiequ. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Għalkemm hemm differenzi kbar relatati mal-kwalità differenti tas-servizzi ta’ appoġġ, il-ġestjoni tal-emerġenzi (mard tal-assistent, sitwazzjonijiet partikolari akuti, emerġenzi marbuta mad-djar, il-kunflitt u l-istress mhux ikkontrollat...) tirrappreżenta fattur partikolarment importanti kemm f’avvenimenti eċċezzjonali kif ukoll fi stress u ansjetà relatati. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | F’sitwazzjonijiet ta’ pressjoni akbar, u fin-nuqqas ta’ soluzzjonijiet alternattivi għall-kura diretta mill-membri tal-familja, ix-xenarju ta’ assenza prevedibbli (telf tal-awtonomija personali, mard deġenerattiv, età, mewt) tal-qarib li jipprovdi l-kura huwa kawża ta’ ansjetà profonda u ġustifikata; l-ansjetà hija kkonfermata fil-każ ta’ nuqqas totali ta’ kura alternattiva. L-inkarigu esklużiv tal-piżijiet tal-kura għall-membru tal-familja jsir, b’mod partikolari f’każijiet ta’ intensità akbar, raġuni għall-konfinament tal-unità domestika kollha, b’effetti prevedibbli u xi kultant anki patoloġiċi. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | M’hemm l-ebda rikonoxximent uniformi fil-leġiżlazzjoni tal-UE tal-persuna involuta fil-kura ta’ qarib b’mard kroniku u deġenerattiv jew b’diżabilità, inkluż in-nuqqas ta’ rikonoxximent tas-servizzi li jipprovdu, iżda wkoll f’termini ta’ rikonoxximent tar-riskji u l-ħtiġijiet li tinvolvi l-attività tagħhom. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Is-sitwazzjonijiet ta’ esklużjoni, riskju u żvantaġġ akbar jidhru li huma relatati mal-kwalità u l-kwantità tas-servizzi lill-familja, lill-persuna, id-diżabilità u l-prattika ta’ għajxien indipendenti u servizzi bbażati fid-dar, b’mod partikolari s-servizzi tas-saħħa u r-riabilitazzjoni; madankollu, ma hemm l-ebda stħarriġ utli li jidentifika u jiddefinixxi b’ċertezza l-aspetti kollha ta’ din il-korrelazzjoni possibbli u li jindika kwalunkwe prattika tajba. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | Id-Direttiva (UE) 2019/1158 dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata għall-ġenituri u għall-persuni li jagħtu l-kura identifikat għadd ta’ miżuri biex jikkumpensaw għad-disparitajiet bejn il-ġeneri fil-forom ta’ kura tal-familja kif ukoll passi ulterjuri lejn rikonċiljazzjoni akbar bejn il-ħinijiet tat-trattament u l-ħinijiet tax-xogħol; lil hinn mill-analiżi tal-impatt reali fl-Istati Membri, id-Direttiva ma tapplikax għall-membri tal-familja li mhumiex ħaddiema, li jkunu ħallew ix-xogħol tagħhom jew li jkunu rtiraw. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | F’ħafna kuntesti, l-appoġġ għaċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità jew b’mard kroniku jew deġenerattiv jingħata minn organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ tal-membri tal-familja nfushom, kif deher mis-seduta tal-Grupp ta’ Studju Tematiku dwar id-Drittijiet marbuta mad-Diżabilità fis-16 ta’ Settembru 2021. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | Fl-UE-27 madwar 6,3 miljun persuna jaħdmu fis-settur tal-kura fit-tul, jew 3,2 % tal-forza tax-xogħol kollha tal-UE (abbażi tad-data tal-LFS 2019). Hemm differenzi kbar bejn l-Istati Membri, u r-rata baxxa ħafna f’xi pajjiżi (EL, CY, RO, PL, BG, EE, LT, HR, IT, HU — f’kollha 1,8 % jew inqas) probabbilment jirrifletti d-dipendenza mill-kura informali (tal-familja) f’dawn il-pajjiżi (u d-dipendenza minn persuni li jipprovdu l-kura f’unitajiet domestiċi, impjegati minn familji u li mhumiex inklużi f’din l-istatistika). |
| --- | --- |

2.26.

| 2.27. | Studju tal-Eurofound (2020) sab li l-pagi tal-kura fit-tul u ta’ servizzi soċjali oħra huma 21 % inqas mill-medja u inkluda sejħa għall-promozzjoni tan-negozjar kollettiv fis-settur biex tiġi indirizzata din il-problema (6). |
| --- | --- |

2.27.

3.   Il-bini ta’ politika għall-dawk il-persuni li jipprovdu l-kura

| 3.1. | Hemm bżonn li tintlaħaq definizzjoni komuni tar-rwol u s-sitwazzjoni tal-membri tal-familja li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità, jew b’mard kroniku u deġenerattiv, fosthom l-indeboliment konjittiv u l-mard onkoloġiku, inkluża d-definizzjoni tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ tali persuni u l-gradazzjoni tal-interventi tagħhom: definizzjoni li hija utli għar-rikonoxximent tal-istatus, il-politiki u s-servizzi ta’ appoġġ fil-pajjiżi tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Rieżami komprensiv tal-politiki dwar il-benesseri juri li huwa meħtieġ u adatt li jsir l-aħjar użu u li jiġu żgurati l-involviment u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini (assistenti u klijenti) fil-koprogrammazzjoni tas-servizzi tagħhom u, qabel dan, fid-definizzjoni strateġika tal-politiki. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Sabiex jiġi limitat il-fenomenu, huwa meqjus essenzjali li jsir studju dwar is-sitwazzjoni u l-kundizzjonijiet tal-għajxien taċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba b’diżabilità, b’mard kroniku u deġenerattiv, inklużi l-indeboliment konjittiv u l-mard onkoloġiku. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Sabiex tiġi żgurata informazzjoni korretta għat-tfassil tal-politika, l-Eurostat għandu jaġġorna r-rekord tar-“Rikonċiljazzjoni tax-xogħol u l-ħajja tal-familja (2018)” u jkompli japprofondixxi l-impatti tal-kura fit-tul lill-qraba fuq il-membri tal-familja, irrispettivament minn jekk humiex qed jaħdmu fl-istess ħin. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Iċ-ċittadini li jipprovdu kura fit-tul lill-qraba tagħhom għandhom jiġu ggarantiti l-protezzjoni tas-saħħa — li tinkludi anke l-prevenzjoni ta’ inċidenti li jkollhom huma u jwettqu d-dmirijiet tagħhom ta’ kura, kif ukoll kontra mard li jirriżulta mid-dmirijiet ta’ kura tagħhom — li toffri protezzjoni adatta simili kemm jista’ jkun għal dik mogħtija lill-ħaddiema impjegati u dawk li jaħdmu għal rashom. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Huwa mixtieq li titnieda analiżi ekonomika, legali u tal-impatt bil-għan li jiġu identifikati kriterji kondiviżi, ġusti u sostenibbli għar-rikonoxximent ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol diffiċli għal attivitajiet ta’ kura fit-tul għal qraba għal dawk iċ-ċittadini li jaħdmu fuq bażi regolari fl-istess ħin. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Għandha ssir analiżi ekonomika, legali u tal-impatt bil-għan li jiġu identifikati miżuri ta’ appoġġ ekonomiku għal dawk li jieqfu mix-xogħol sabiex jieħdu ħsieb qarib anzjan jew qraba li għandhom kundizzjonijiet kroniċi u deġenerattivi jew diżabilitajiet. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | F’konformità mal-Opinjoni dwar “Strateġija dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri (7)”, jeħtieġ li tittieħed azzjoni biex tiġi indirizzata d-differenza bejn il-ġeneri relatata mal-kura fit-tul għall-qraba, anke billi tissaħħaħ l-implimentazzjoni tal-indikazzjonijiet diġà espressi fid-Direttiva (UE) 2019/1158. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Is-suċċess u l-effettività tal-politiki u s-servizzi għal dawk li joffru kura fit-tul huma marbuta mill-qrib mal-politiki u mal-appoġġ għall-individwi b’diżabilità li jixtiequ jew jistgħu jgħixu ħajja indipendenti lil hinn mill-familja tal-oriġini, meta jkunu marbuta magħha minħabba dipendenza mill-kura. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | L-għarfien u l-konsapevolezza dwar il-fenomenu għadhom jidhru frammentati, parzjali u limitati għal ftit osservaturi u atturi soċjali; dan l-għarfien limitat għandu jiġi kkompensat, anke permezz ta’ inizjattivi speċifiċi, sabiex jissaħħu u jiġu promossi politiki u miżuri adatti ta’ sostenn. Għalhekk, il-KESE jitlob li jiġi stabbilit Jum Ewropew għall-persuni li jipprovdu kura fit-tul lil qrabathom. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE jappella lill-Unjoni Ewropea biex tikkoopera mill-qrib mal-Istati Membri sabiex ittejjeb il-kundizzjonijiet tal-għajxien kemm ta’ dawk li jipprovdu kura fit-tul lil qrabathom kif ukoll tal-familji tagħhom, u biex tevita li din l-attività tiġi — fil-fatt — sfurzata. Il-miżuri speċifiċi biex jinkiseb dan għandhom jimmiraw:






  — | għar-rikonoxximent u t-tisħiħ tar-rwol tal-partijiet interessati, inkluż fil-qasam tas-servizzi komunitarji; |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

għar-rikonoxximent u t-tisħiħ tar-rwol tal-partijiet interessati, inkluż fil-qasam tas-servizzi komunitarji;

| — | għall-għoti ta’ servizzi u appoġġ għall-għajxien sabiex jiġu evitati l-iżolament, il-marġinalità u l-piż żejjed psikofiżiku; |
| --- | --- |

—

għall-għoti ta’ servizzi u appoġġ għall-għajxien sabiex jiġu evitati l-iżolament, il-marġinalità u l-piż żejjed psikofiżiku;

| — | għat-tisħiħ tas-servizzi domestiċi b’attenzjoni partikolari għall-ħtiġijiet tas-saħħa u l-kura; |
| --- | --- |

—

għat-tisħiħ tas-servizzi domestiċi b’attenzjoni partikolari għall-ħtiġijiet tas-saħħa u l-kura;

| — | għall-provvista ta’ servizzi ta’ appoġġ psikoloġiku għall-persuni li jipprovdu kura lill-familja u fi ħdan l-unità domestika; |
| --- | --- |

—

għall-provvista ta’ servizzi ta’ appoġġ psikoloġiku għall-persuni li jipprovdu kura lill-familja u fi ħdan l-unità domestika;

| — | għall-provvista ta’ faċilitajiet u perkorsi aktar faċli għat-twettiq ta’ attivitajiet burokratiċi; |
| --- | --- |

—

għall-provvista ta’ faċilitajiet u perkorsi aktar faċli għat-twettiq ta’ attivitajiet burokratiċi;

| — | għall-iżgurar ta’ servizzi ta’ emerġenza kontra avvenimenti mhux mistennija jew l-impossibbiltà ta’ assistenza; |
| --- | --- |

—

għall-iżgurar ta’ servizzi ta’ emerġenza kontra avvenimenti mhux mistennija jew l-impossibbiltà ta’ assistenza;

| — | għall-iżgurar ta’ servizzi ta’ għajnuna li jillimitaw l-effetti ta’ piż mentali u fiżiku eċċessiv u fit-tul fuq il-membri tal-familja; |
| --- | --- |

—

għall-iżgurar ta’ servizzi ta’ għajnuna li jillimitaw l-effetti ta’ piż mentali u fiżiku eċċessiv u fit-tul fuq il-membri tal-familja;

| — | għall-indirizzar, anke permezz ta’ trasferimenti ta’ flus, tar-riskju tal-faqar għal dawk li jċedu impjieg bi ħlas jew inaqqsu t-tul ta’ żmien tagħhom fix-xogħol, u b’mod ġenerali, għall-unità domestika inkwistjoni; |
| --- | --- |

—

għall-indirizzar, anke permezz ta’ trasferimenti ta’ flus, tar-riskju tal-faqar għal dawk li jċedu impjieg bi ħlas jew inaqqsu t-tul ta’ żmien tagħhom fix-xogħol, u b’mod ġenerali, għall-unità domestika inkwistjoni;

| — | għall-promozzjoni tal-provvista (kwalitattiva u kwantitattiva) tal-ħaddiema tal-kura fit-tul fil-politiki tal-Istati Membri; |
| --- | --- |

—

għall-promozzjoni tal-provvista (kwalitattiva u kwantitattiva) tal-ħaddiema tal-kura fit-tul fil-politiki tal-Istati Membri;

| — | għall-promozzjoni, fejn possibbli, ta’ perkorsi ta’ awtosuffiċjenza, ta’ soluzzjonijiet alternattivi ta’ akkomodazzjoni u ta’ perkorsi ta’ għajxien indipendenti għall-persuni b’diżabilità; |
| --- | --- |

—

għall-promozzjoni, fejn possibbli, ta’ perkorsi ta’ awtosuffiċjenza, ta’ soluzzjonijiet alternattivi ta’ akkomodazzjoni u ta’ perkorsi ta’ għajxien indipendenti għall-persuni b’diżabilità;

| — | għat-twettiq ta’ assistenza għall-membri tal-familja abbażi ta’ azzjonijiet konġunti bejn il-politiki pubbliċi (rikonoxximent u tisħiħ tar-rwol ta’ dawk li jieħdu ħsieb il-familja, disponibbiltà u affidabbiltà tas-servizzi, saħħa tal-fornituri tal-kura, promozzjoni ta’ soluzzjonijiet ta’ reżistenza, protezzjoni soċjali u skemi ta’ kumpens għall-fornituri tal-kura, eċċ.) u għal min iħaddem permezz tad-djalogu soċjali u, fl-aħħar nett, għal dawk li persuni stess li jipprovdu l-kura u l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom, billi jiżguraw l-involviment tagħhom mit-tfassil tal-politiki pubbliċi sal-implimentazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

—

għat-twettiq ta’ assistenza għall-membri tal-familja abbażi ta’ azzjonijiet konġunti bejn il-politiki pubbliċi (rikonoxximent u tisħiħ tar-rwol ta’ dawk li jieħdu ħsieb il-familja, disponibbiltà u affidabbiltà tas-servizzi, saħħa tal-fornituri tal-kura, promozzjoni ta’ soluzzjonijiet ta’ reżistenza, protezzjoni soċjali u skemi ta’ kumpens għall-fornituri tal-kura, eċċ.) u għal min iħaddem permezz tad-djalogu soċjali u, fl-aħħar nett, għal dawk li persuni stess li jipprovdu l-kura u l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom, billi jiżguraw l-involviment tagħhom mit-tfassil tal-politiki pubbliċi sal-implimentazzjoni tagħhom.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 364, 28.10.2020, p. 77.

1

(2)  Id-Direttiva (UE) 2019/1158 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Ġunju 2019 dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata għall-ġenituri u għall-persuni li jindukraw u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2010/18/UE (ĠU L 188, 12.7.2019, p. 79).

2

(3)  “Rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol u tal-familja”, Eurostat 2018 (mhux disponibbli bil-Malti).

3

(4)  ĠU C 194, 12.5.2022, p. 19, il-punt 3.8.

4

(5)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2020/living-working-and-covid-19

5

(6)  Eurofound (2020), Long-term care workforce: Employment and working conditions [Ħaddiema fil-kura fit-tul: Impjieg u kundizzjonijiet tax-xogħol] (mhux disponibbli bil-Malti).

6

Long-term care workforce: Employment and working conditions

(7)  ĠU C 364, 28.10.2020, p. 77.

7

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/82 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/82

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali u SMEs”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/12)

| Relatur: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Korelatur: | Nicos EPISTITHIOU |

Relatur:

Giuseppe GUERINI

Korelatur:

Nicos EPISTITHIOU

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 13.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 136/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adozzjoni fis-sezzjoni

13.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

136/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-ekonomija Ewropea tista’ tibbenefika mit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali u ssir aktar kompetittiva, sostenibbli, reżiljenti u awtonoma. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, l-UE għandha ttejjeb il-kapaċità tar-riċerka u żvilupp u tal-innovazzjoni tagħha u żżid id-disseminazzjoni tat-teknoloġiji fost iċ-ċittadini, l-amministrazzjonijiet pubbliċi u l-intrapriżi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Kumitat jikkunsidra li l-investiment tal-UE għar-riċerka u l-iżvilupp għandu jiżdied għal 3 % tal-PDG mill-aktar fis possibbli. L-UE għandha tiżviluppa sett ta’ ħiliet speċifiku fit-teknoloġiji diġitali tal-ġenerazzjoni ġdida u tiżgura li dawn isiru parti mill-mudelli ta’ negozju tan-negozji tal-UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | It-tranżizzjoni doppja toffri ħafna opportunitajiet għat-titjib tal-kompetittività tal-SMEs, iżda din tista’ wkoll tkun ta’ theddida. Biex jiġu evitati dawn ir-riskji waqt it-tranżizzjoni, l-SMEs Ewropej iridu jkunu akkumpanjati minn sett ta’ politiki u strumenti. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Filwaqt li dawn jistgħu jkunu innovattivi ħafna, l-SMEs tradizzjonali jsibu diffikultajiet fl-immaniġġjar tat-tranżizzjoni doppja minħabba limiti finanzjarji u organizzattivi, kif ukoll nuqqas ta’ kompetenzi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | L-aċċess għall-finanzjament għall-innovazzjoni għall-SMEs irid jittejjeb radikalment f’kull Stat Membru, anke permezz ta’ rikors għal finanzjament mill-bejgħ ta’ ishma u inċentivi tat-taxxa marbuta mat-teknoloġiji u l-ħiliet diġitali. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jiffunzjonaw bħala punti uniċi ta’ servizz li jipprovdu analiżijiet u soluzzjonijiet lill-kumpaniji sabiex jindirizzaw it-tranżizzjoni doppja. Il-KESE jemmen li aktar kumpaniji tal-UE, anke dawk fl-ekonomija soċjali, għandhom jinvolvu ruħhom fl-attivitajiet taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali, u li r-riżultati għandhom jiġu komunikati aħjar, b’mod partikolari lill-SMEs. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jistgħu jservu bħala pjattaformi għall-ittestjar ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi qabel l-investiment (“ittestjar qabel l-investiment”), għall-iskambju tal-aħjar prattiki u għall-iżvilupp tal-ħiliet diġitali. Dawn jista’ jkollhom ukoll rwol essenzjali biex jiġi sfruttat il-potenzjal tat-teknoloġiji diġitali għas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-Kumitat jemmen li hemm nuqqas ta’ viżjoni ċara dwar l-iżvilupp futur taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali, b’mod speċjali fir-rigward taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej li għadhom kemm ġew stabbiliti. Huma meħtieġa indikaturi ta’ prestazzjoni ewlenin li jkejlu l-prestazzjoni taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali bil-għan li jittrasformawhom fiċ-ċentri Ewropej ewlenin għall-innovazzjoni inklużiva tal-SMEs. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jikkunsidra li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandhom jaġixxu bħala “saffi tan-nofs”, intiżi biex jisimgħu t-talbiet tal-SMEs u jidentifikaw għodod u soluzzjonijiet biex jiggwidawhom. Is-sensibilizzazzjoni dwar ir-rwol importanti taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali hija importanti ħafna. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-Kumitat jinnota li diversi politiki tal-SMEs mhumiex implimentati fuq livell nazzjonali, u hemm diskrepanza kbira fil-komunikazzjoni rigward dawn il-faċilitajiet għall-SMEs. L-UE u l-Istati Membri għandhom jaħdmu flimkien għas-sensibilizzazzjoni dwar inizjattivi Ewropej u nazzjonali eżistenti għall-SMEs, inkluż il-benefiċċji tas-sħubija man-network taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jikkunsidra li finanzjament xieraq jeħtieġ li jiġi żgurat għall-attivitajiet taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali – minn programmi ta’ appoġġ għall-iżvilupp tan-negozju u għar-riċerka u l-innovazzjoni, sa finanzjament sussidjat għal negozji u l-parteċipazzjoni f’sejħiet għall-offerti. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jemmen li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandhom jikkonċentraw l-attenzjoni tagħhom fuq l-appoġġ għal ekonomiji reġjonali u għal sistemi ta’ SMEs lokali, u jirrakkomanda mmappjar reġjonali ta’ ċentri eżistenti u pjan ta’ azzjoni li jiffoka fuq l-iżvilupp reġjonali u inklużjoni u parteċipazzjoni akbar. Il-kooperazzjoni bejn kumpaniji kbar u SMEs tista’ tkompli ttejjeb l-innovazzjoni diġitali, u tisfrutta l-potenzjal li bħalissa mhux użat tal-innovazzjoni bbażata fuq il-katina tal-provvista. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jinnota li hemm differenzi fost ir-reġjuni Ewropej fid-distribuzzjoni taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali, fejn ir-reġjuni tal-Lvant u tax-Xlokk baqgħu lura. It-tnaqqis tad-disparitajiet bejn l-Istati Membri u r-reġjuni huwa ta’ importanza kruċjali għall-progress Ewropew. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jridu jappoġġjaw lill-SMEs fit-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid ta’ ħiliet tal-forza tax-xogħol tagħhom, inklużi l-intraprendituri, anke għall-iżgurar tal-impjegabbiltà futura f’kuntesti li jinbidlu malajr. Is-sistemi ta’ edukazzjoni jridu jiġu żviluppati b’enfasi qawwija fuq l-iSTEM, u dan irid jibda mill-iskejjel primarji. Barra minn hekk, l-edukazzjoni sekondarja u terzjarja teknika u vokazzjonali u l-universitajiet lokali huma atturi importanti. Il-ħiliet diġitali huma fattur kritiku biex tinkiseb diġitalizzazzjoni sħiħa u biex iż-żgħażagħ b’talent jiġu attirati wkoll lejn setturi tradizzjonali. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | It-trade unions, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-assoċjazzjonijiet ta’ min iħaddem u l-awtoritajiet pubbliċi jeħtieġ li jaħdmu flimkien kemm fil-governanza tal-missjonijiet u l-istrateġiji taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali kif ukoll għall-iżvilupp ta’ programmi ta’ tagħlim tul il-ħajja u taħriġ vokazzjonali li jiggarantixxu impjegabbiltà kontinwa b’postijiet tax-xogħol deċenti u salarji deċenti, u jiżguraw id-drittijiet soċjali u l-parteċipazzjoni attiva tal-ħaddiema. Id-djalogu soċjali huwa essenzjali fil-proċess, u l-ugwaljanza bejn il-ġeneri trid tiġi żgurata. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kuntest tal-proposta u l-kunsiderazzjonijiet ġenerali

| 2.1. | It-trasformazzjoni diġitali qed ikollha effetti straordinarji fuq l-ekonomija, l-ambjent u s-soċjetà b’mod ġenerali. Hija qed iżżid il-produttività tas-sistemi ekonomiċi, ittejjeb is-servizzi pubbliċi u l-kwalità tal-ħajja tan-nies u tiġġenera żvilupp ġdid. In-negozji u l-organizzazzjonijiet (pubbliċi u privati, kummerċjali u soċjali) li qabdu t-triq lejn it-trasformazzjoni diġitali żviluppaw is-servizzi, il-prodotti u l-proċessi tagħhom u saru aktar kompetittivi. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-biżgħat rigward l-impatti negattivi fuq l-impjieg bħala riżultat tad-diġitalizzazzjoni ġew ikkuntestwalizzati b’mod aktar ċar: attivitajiet standardizzati ħafna f’setturi li huma aktar esposti għall-kompetizzjoni effettivament jippreżentaw riskji ta’ spostament, iżda dawn ir-riskji huma ħafna iktar baxxi f’setturi b’valur miżjud akbar u fil-manifattura. B’mod ġenerali, l-ekonomija Ewropea tista’ tibbenefika mit-tranżizzjoni diġitali u ambjentali u ssir aktar kompetittiva, sostenibbli, reżiljenti u awtonoma. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-bidliet li qed jirriżultaw mit-trasformazzjoni diġitali huma fundamentali u rapidi. Dawn jirrikjedu li l-organizzazzjonijiet kollha jżommu ruħhom aġġornati b’mod kontinwu mal-pass frenetiku tal-bidla, inkluż billi jagħtu spinta ġdida lilhom infushom. L-SMEs, is-sinsla tal-ekonomija Ewropea, kienu fost l-organizzazzjonijiet li sofrew l-aktar mit-trasformazzjoni diġitali. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-SMEs tradizzjonali għandhom it-tendenza li jikkonċentraw ir-riżorsi, li huma skarsi f’termini ta’ finanzjament, kapital uman u struttura organizzattiva f’attivitajiet u prattiki konsolidati. Anke meta jkunu innovattivi ħafna, l-SMEs għandhom it-tendenza li jippreferu innovazzjoni inkrementali (mid-tech) milli innovazzjoni radikali (high-tech), li hija tipika tad-dominju diġitali. L-SMEs qed jiddependu wkoll minn self tradizzjonali mill-banek bħala finanzjament, li xi kultant ikun imxekkel minn nuqqas ta’ kollateral jew storja ta’ kreditu. Opportunitajiet ta’ finanzjament imtejba jistgħu jiġu żviluppati, b’mod speċjali fir-rigward tal-finanzjament mill-bejgħ ta’ ishma, li għadu żviluppat inqas fl-UE meta mqabbel mal-Istati Uniti tal-Amerka pereżempju, fejn huwa disponibbli ħafna finanzjament fi stadji fejn id-dejn ma jistax jerġa’ jitħallas. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-pandemija tal-COVID-19 aċċelerat il-proċessi ta’ trasformazzjoni diġitali: aspetti importanti tal-ekonomija u s-soċjetà, bħax-xogħol, il-kummerċ, l-edukazzjoni, il-komunikazzjoni u d-divertiment, f’daqqa waħda, saru virtwali. Sabiex ma jfallux, l-SMEs kellhom jiżviluppaw ukoll preżenza diġitali. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-pandemija tal-COVID-19 illimitat ukoll il-flussi tal-kummerċ u fixklet il-katini ta’ valur globali, u wriet il-ħtieġa u l-urġenza biex l-Ewropa tilħaq livell ferm ogħla ta’ indipendenza teknoloġika. Din hija d-direzzjoni li lejha qed jersqu l-istrateġiji tal-UE għall-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet awtonomi u kompetittivi ħafna għat-teknoloġiji ewlenin għall-futur. Din tinkludi għażliet ta’ politika li jeħtieġ li jintlaqgħu u jiġu mħeġġa. Għalkemm sar progress, għad fadal lok sinifikanti għal titjib fir-rigward tat-trasformazzjoni diġitali ta’ negozji, awtoritajiet pubbliċi u organizzazzjonijiet oħra. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-KESE jemmen li l-abbiltà tal-produzzjoni tal-innovazzjoni, u li din tiġi disseminata fis-soċjetà u fl-ekonomija, se tkun il-fattur ewlieni li se jiddetermina l-kompetittività tal-UE bejn illum u l-2050. Għaldaqstant, u kif mistqarr mill-Kummissjoni Ewropej fil-programm Ewropa Diġitali (1), l-UE trid tiżviluppa sett ta’ ħiliet speċifiku fit-teknoloġiji diġitali ta’ ġenerazzjoni ġdida bħall-IoT (l-Internet tal-oġġetti), il-big data, l-intelliġenza artifiċjali, ir-robotika, il-cloud computing u l-blockchain, u tiżgura li dawn it-teknoloġiji abilitanti jsiru parti permanenti tal-mudelli ta’ negozju tan-negozji Ewropej, inkluż permezz ta’ attivitajiet ta’ Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali. Għal fini ta’ ċarezza, f’din l-Opinjoni aħna nirreferu għaċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali u għaċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej bħala ċentri ta’ innovazzjoni diġitali. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Dak li ntqal dwar it-tranżizzjoni diġitali jgħodd ukoll għat-tranżizzjoni ekoloġika. Iż-żewġ fażijiet tat-tranżizzjoni sistematika għandhom ħafna elementi komuni u joħolqu piż doppju għall-SMEs (u, ovvjament, opportunijiet differenti li għandhom jiġu vvalutati bir-reqqa). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Id-diġitalizzazzjoni tal-industrija Ewropea se jkollha impatt dirett fuq it-tilħiq tal-objettivi tal-klima tal-Patt Ekoloġiku u l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tal-Aġenda tal-2030. Madankollu, proġetti diġitali avvanzati qegħdin jużaw ukoll kwantitajiet sinifikanti ta’ enerġija, u l-KESE jemmen li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej jista’ jkollhom rwol ewlieni fl-analiżi tal-impatt fuq it-tranżizzjoni ekoloġika. Il-produzzjoni sostenibbli u l-mudelli ta’ negozju ċirkolari fl-Ewropa jistgħu jinkisbu biss permezz ta’ investimenti kbar f’teknoloġiji emerġenti ġodda. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Dawn l-isfidi jeħtieġu żvilupp rapidu u vigoruż tal-kapaċità teknoloġika tal-UE. Il-KESE jinnota li l-UE għadha lura f’termini tal-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp relattiv għall-PDG (2,32 % fl-2020, imqabbel ma’ 3,08 % fl-Istati Uniti tal-Amerka u 3,2 % fil-Ġappun) (2). L-investimenti fir-riċerka u l-iżvilupp għandhom jiżdiedu mill-aktar fis possibbli għal 3 % tal-PDG biex jippermettu lill-UE tikkompeti globalment fid-dinja tat-tranżizzjoni diġitali. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | F’livell Ewropew, il-kumpaniji, u mhux l-SMEs biss, ibatu biex jadottaw teknoloġiji ġodda. Il-KESE, permezz ta’ Opinjonijiet diversi, enfasizza l-fatt li, filwaqt li t-trasformazzjoni diġitali tinvolvi opportunitajiet sinifikanti għan-negozji madwar l-UE, ħafna minnhom għadhom jaffaċjaw ostakli u inċertezzi legali, b’mod partikolari fir-rigward ta’ attivitajiet transfruntiera. Dawn l-inċertezzi, għal ħafna SMEs, jaggravaw in-nuqqas ta’ aċċess għal riżorsi finanzjarji jew ta’ investiment, kif ukoll skarsezzi ta’ ħiliet. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Għaldaqstant, għandhom jiġu żviluppati u msaħħa għodod biex jagħtu appoġġ lill-SMEs sabiex jegħlbu dawn il-lakuni. Iċ-Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali huma l-istrumenti ewlenin għal dan il-għan. Il-KESE jemmen li aktar kumpaniji fl-Ewropa għandhom jikkollaboraw maċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali u li r-riżultati miksuba għandhom jiġu kkomunikati aħjar, partikolarment lill-SMEs. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali bħala infrastruttura għall-appoġġ tal-SMEs

| 3.1. | Iċ-Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali huma entitajiet differenti (mil-lat organizzattiv, f’termini ta’ governanza u f’termini tas-servizzi provduti), stabbiliti madwar l-Ewropa biex jgħinu lill-SMEs fit-trasformazzjoni diġitali tagħhom. Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jiffunzjonaw bħala punti uniċi ta’ servizz li jipprovdu analiżijiet u soluzzjonijiet lill-kumpaniji sabiex jindirizzaw it-tranżizzjoni doppja. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jipprovdu servizzi ta’ valur miżjud lill-SMEs bħat-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid ta’ ħiliet, konsulenza dwar l-innovazzjoni, teknoloġiji, strateġiji, finanzjament, it-tranżizzjoni ekoloġika u l-ekonomija ċirkolari. Ħafna mid-drabi dawn joffru wkoll pjattaformi u faċilitajiet teknoloġiċi għall-ittestjar ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi qabel ma jsiru investimenti (“ittestjar qabel l-investiment”). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | In-network wiesa’ taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali fl-Ewropa bħalissa għaddej minn ristrutturazzjoni kbira. Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej li ntgħażlu dan l-aħħar se jkollhom 50 % mill-finanzjament tagħhom ġej minn fondi ta’ Ewropa Diġitali u 50 % minn fondi nazzjonali u reġjonali, u se jiġu inkarigati mill-appoġġ għad-diġitalizzazzjoni tal-SMEs u tal-awtoritajiet pubbliċi. Wara l-adozzjoni tal-programm Ewropa Diġitali, l-ewwel ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej se jibdew joperaw f’Settembru 2022. Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali attwali se jkomplu l-operat tagħhom b’appoġġ għat-trasformazzjoni diġitali tal-SMEs u r-reġjuni bl-użu ta’ riżorsi mill-Orizzont Ewropa u l-FEŻR. Il-KESE jemmen li dan it-trikkib ta’ ismijiet jista’ jikkawża konfużjoni fost dawk li se jirċievu s-servizzi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jemmen li hemm nuqqas ta’ viżjoni ċara dwar l-iżvilupp futur taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali. Għaldaqstant, il-KESE jappella għal xi indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni ċari biex ikejlu l-prestazzjoni taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali tul iż-żmien, u anki biex jippjanaw kif l-istrateġija tad-diġitalizzazzjoni tal-SMEs qed timxi fil-livell Ewropew. Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jridu jsiru network ta’ punti ewlenin ta’ servizz għall-assistenza tal-ħtiġijiet diġitali tal-SMEs. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej se jkunu aktar uniformi f’termini ta’ daqs, governanza u kompiti. Dawn se jkollhom preżenza ġeografika pjuttost estensiva, u se jiżviluppaw kapaċitajiet speċifiċi ta’ livell għoli f’“teknoloġiji abilitanti ewlenin” individwali kif definit mill-programm Ewropa Diġitali. Dawn se jassistu fit-trasformazzjoni diġitali ta’ kumpaniji, b’mod partikolari l-SMEs u l-mid-caps u l-awtoritajiet pubbliċi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Filwaqt li t-teknoloġiji abilitanti ewlenin u l-approċċ iffokat fuq teknoloġija avvanzata segwiti mill-Kummissjoni Ewropea għaċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej huma koerenti mal-għanijiet tal-kompetittività teknoloġika stabbilita fil-programm tal-Ewropa Diġitali, jinsab imħasseb fir-rigward tal-ħila tagħhom li jkunu konformi mal-perkorsi ta’ innovazzjoni tal-SMEs. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jikkunsidra bħala essenzjali li, fl-istrateġija għaż-żieda tal-kapaċità diġitali tal-SMEs, tingħata aktar attenzjoni lin-natura tad-domanda li ġejja minn dawn it-tipi ta’ negozji, kif ukoll il-kwistjonijiet kritiċi potenzjali li jistgħu jirriżultaw f’dawn il-proċessi ta’ bidla radikali. Dan se jinkiseb billi jkun hemm aktar kapaċità li jingħata widen għall-ħtiġijiet tal-SMEs u bil-kollaborazzjoni ma’ diversi partijiet ikkonċernati, inklużi kumpaniji kbar, fi programmi żviluppati apposta ta’ innovazzjoni. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | L-SMEs m’għandhomx rwoli organizzattivi uffiċjali għall-innovazzjoni u r-riċerka u l-iżvilupp, u l-approċċ tagħhom għall-innovazzjoni huwa prinċipalment immirat lejn teknoloġiji ta’ livell medju (integrazzjoni ta’ teknoloġiji stabbiliti) u innovazzjoni inkrementali (innovazzjoni gradwali u aktar bil-mod minn innovazzjoni diġitali radikali), li tiġi żviluppata wkoll permezz ta’ mezzi informali u semiformali ta’ skambju ta’ għarfien espert u sperimentazzjoni ma’ kumpaniji oħra, inkluż bħala parti minn relazzjonijiet ta’ sottokuntrattar. It-teknoloġiji ewlenin jistgħu wkoll jiġu introdotti fl-SMEs billi jinbnew perkorsi ta’ żvilupp strateġiku u teknoloġiku li jinkludu dawn it-teknoloġiji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-proċessi ta’ innovazzjoni għall-SMEs għalhekk jeħtieġu “saff tan-nofs” bejn id-domanda u l-provvista. Għandu jiġi disinjat b’tali mod li jqis id-domanda (anke waħda dgħajfa) u jidentifika l-aktar għodod u soluzzjonijiet adatti minn provvista abbundanti u kaotika ta’ risposti teknoloġiċi. Iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jistgħu jkunu dan is-“saff tan-nofs”. Is-sensibilizzazzjoni dwar ir-rwol importanti li jista’ jkollhom iċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali Ewropej hija ta’ importanza kbira. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ir-riżultati miksuba miċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali f’dan ir-rigward, diġà jistgħu jitqiesu bħala pożittivi. “Skont il-BEI, id-data miġbura turi li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandhom rwol ewlieni fl-appoġġ lill-SMEs Ewropej fit-trasformazzjoni diġitali. [...] Aktar minn 70 % tal-intrapriżi mistħarrġa li użaw ċentru ta’ innovazzjoni diġitali jemmnu li l-appoġġ li rċevew tejjeb il-perkors diġitali tagħhom”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Iċ-Ċentri ta’ Innovazzjoni Diġitali jista’ jkollhom ukoll rwol importanti fil-promozzjoni tad-diġitalizzazzjoni ta’ intrapriżi tal-ekonomija soċjali, b’mod partikolari għal intrapriżi soċjali li joperaw fis-settur tal-benefiċċji soċjali u l-kura fid-dar, fejn it-teknoloġiji diġitali jistgħu jgħinu jtejbu s-servizzi billi jindirizzaw il-ħtiġijiet tal-persuni b’diżabbiltà. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Proposti għat-titjib tal-politiki Ewropej dwar l-innovazzjoni diġitali għall-SMEs

| 4.1. | Il-KESE japprezza l-attenzjoni mogħtija lill-SMEs u l-ammont ta’ politiki u programmi għall-appoġġ tagħhom. Madankollu, il-Kumitat jinnota li l-approċċ ġenerali tal-KE mhuwiex ikkonċentrat biżżejjed fuq il-proċessi u l-ħtiġijiet tal-SMEs. Barra minn hekk, dawn il-politiki kollha mhumiex implimentati kollha f’livell nazzjonali u hemm distakk kbir fil-komunikazzjoni ta’ dawn il-faċilitajiet fost l-SMEs. Is-sensibilizzazzjoni dwar inizjattivi Ewropej u nazzjonali jridu jsiru prijorità u r-responsabbiltà għandha tinqasam bejn l-istituzzjonijiet Ewropej u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jemmen li, sabiex jiġu implimentati l-kompiti taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali, jeħtieġ li jiġi żgurat finanzjament xieraq permezz tal-użu ta’ diversi sorsi, minn programmi ta’ appoġġ fl-iżvilupp tan-negozju u r-riċerka u l-innovazzjoni f’livell reġjonali, nazzjonali u Ewropew, sa finanzjament sussidjat għal negozji u l-parteċipazzjoni f’sejħiet għall-offerti. Min-naħa tal-SMEs, għandha tingħata l-possibbiltà li jaċċessaw inċentivi tat-taxxa marbuta ma’ investimenti fl-innovazzjoni diġitali u ħiliet relatati. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jemmen li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandu jkollhom rwol ewlieni fl-iżvilupp ekonomiku u tal-impjiegi mingħajr problemi u bilanċjat tal-UE, u b’mod speċifiku, għandhom jakkumpanjaw it-tranżizzjoni doppja diġitali u ekoloġika tal-SMEs. Għal dan il-għan, dawn għandhom jiżviluppaw ukoll il-provvista tal-hekk imsejħa servizzi “mhux tas-suq” bħala parti mit-taħriġ u l-attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni, u l-ispejjeż ta’ dawn l-attivitajiet ta’ rilevanza pubblika għandhom jiġu koperti minn finanzjament pubbliku. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jemmen li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandu jkollhom, fuq kollox, rwol ta’ integraturi tas-sistema, fejn ilaqqgħu flimkien il-ħtiġijiet tal-SMEs u s-soluzzjonijiet teknoloġiċi. Għal dan il-għan, huwa kruċjali li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jiżviluppaw il-kapaċità li joperaw bħala pjattaformi ta’ innovazzjoni lokali, li jlaqqgħu flimkien il-ħiliet u r-riżorsi tan-networks ta’ innovazzjoni lokali (u possibbilment dawk esterni) u d-domanda/l-opportunitajiet li jirriżultaw minn sistemi ta’ produzzjoni lokali, qabel ma jiżviluppaw ħiliet speċifiċi f’teknoloġiji ewlenin individwali li huma speċifċi għal entitajiet ta’ riċerka u innovazzjoni oħrajn (ċentri ta’ riċerka, universitajiet, kumpaniji kbar). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Minħabba l-istandardizzazzjoni tal-proċessi u l-inċentivi għal kooperazzjoni transfruntiera u l-kondiviżjoni tal-għarfien, l-esperjenza u l-prattiki, inkluż permezz ta’ pjattaforma diġitali kondiviża, il-KESE jemmen li ċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali għandhom jikkonċentraw l-attenzjoni tagħhom fuq l-appoġġ għall-ekonomiji reġjonali u għas-sistemi ta’ SMEs lokali. Il-KESE, għaldaqstant, jirrakkomanda mmappjar reġjonali taċ-ċentri eżistenti f’kollaborazzjoni ma’ organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem ta’ SMEs, u pjan ta’ azzjoni li jiffoka fuq l-iżvilupp reġjonali u inklużjoni u parteċipazzjoni akbar. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jinnota li għad hemm differenzi fid-distribuzzjoni taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali fost ir-reġjuni Ewropej, u l-istess pajjiżi tal-Lvant u tax-Xlokk li kellhom riżultati ta’ diġitalizzazzjoni baxxi fis-snin reċenti baqgħu lura. F’opinjoni preċedenti, il-KESE qal li “L-indirizzar tad-distakk diġitali se jkun prijorità partikolari. [...] il-pandemija enfasizzat kemm l-opportunitajiet, kif ukoll l-iżvantaġġi tal-komunikazzjoni diġitali, partikolarment għal dawk li jgħixu f’żoni rurali.” It-tnaqqis tad-disparitajiet bejn l-Istati Membri u r-reġjuni huwa ta’ importanza kruċjali għall-progress Ewropew. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jemmen li, sabiex tiġi inċentivata t-tranżizzjoni doppja diġitali u ekoloġika għall-SMEs, iridu jiġu indirizzati u mmonitorjati kif imiss żewġ dimensjonijiet ewlenin: il-ħiliet diġitali mifruxa u l-kooperazzjoni bejn kumpaniji, u l-ewwel tingħata attenzjoni lill-produzzjoni u lill-katini ta’ provvista. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-ħiliet diġitali huma fattur kritiku, speċjalment għall-SMEs, peress li dawn jikkostitwixxu l-ostaklu ewlieni biex tinkiseb diġitalizzazzjoni sħiħa, anke fil-preżenza ta’ inċentivi finanzjarji b’saħħithom għall-investimenti. Għall-SMEs, it-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid ta’ ħiliet jinvolvu kemm il-forza tax-xogħol impjegata kif ukoll l-intraprendituri li huma direttament involuti fil-proċessi ta’ produzzjoni u f’għażliet ta’ innovazzjoni u investiment. Fejn l-intraprendituri m’għandhomx ħiliet diġitali, dan iċaħħadhom milli jieħdu vantaġġ mill-opportunitajiet provduti mit-teknoloġiji diġitali, u huwa xkiel serju għall-kompetittività tal-kumpaniji, li jħalli impatt negattiv fuq l-impjieg. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | L-SMEs m’għandhomx rwoli organizzattivi uffiċjali għall-innovazzjoni u r-riċerka u l-iżvilupp, u l-approċċ tagħhom għall-innovazzjoni huwa prinċipalment immirat lejn teknoloġiji ta’ livell medju (integrazzjoni ta’ teknoloġiji stabbiliti) u innovazzjoni inkrementali (innovazzjoni gradwali u aktar bil-mod minn innovazzjoni diġitali radikali), li tiġi żviluppata wkoll permezz ta’ mezzi informali u semiformali ta’ skambju ta’ għarfien espert u sperimentazzjoni ma’ kumpaniji oħra, inkluż bħala parti minn relazzjonijiet ta’ sottokuntrattar. It-teknoloġiji ewlenin jistgħu wkoll jiġu introdotti fl-SMEs billi jinbnew perkorsi ta’ żvilupp strateġiku u teknoloġiku li jinkludu dawn it-teknoloġiji. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | It-trade unions, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi u tas-soċjetà ċivili, l-assoċjazzjonijiet ta’ min iħaddem u l-awtoritajiet pubbliċi, li r-rwol ewlieni tagħhom għandu jiggwida l-missjoni u l-istrateġiji taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali, iridu jaħdmu flimkien sabiex itejbu l-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid tal-ħiliet, il-programmi ta’ tagħlim tul il-ħajja u t-taħriġ vokazzjonali li jiggarantixxu l-impjegabbiltà kontinwa tal-forza tax-xogħol, postijiet tax-xogħol u salarji deċenti u drittijiet soċjali. Il-ħaddiema għandu jkollhom rwol ewlieni fil-proċessi tat-trasformazzjoni diġitali u trid tiġi żgurata l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Id-djalogu soċjali huwa kruċjali għal dan il-għan, u għandu jkun appoġġjat biex jidentifika l-ħtiġijiet fuq żmien qasir u medju, kif ukoll l-effetti fit-tul tal-politiki. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Il-kooperazzjoni bejn kumpaniji kbar u SMEs, l-ewwel nett rigward il-produzzjoni u l-katini ta’ provvista, tista’ ttejjeb l-innovazzjoni diġitali, u tegħleb ħafna ostakli fl-għarfien, fl-istandardizzazzjoni u fl-ispejjeż. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Il-KESE jemmen li r-rwol strateġiku futur taċ-ċentri ta’ innovazzjoni diġitali jiddependi minn żewġ fatturi: il-kapaċità li jittrażmettu lil dawk li jfasslu l-politika l-ħtiġijiet, ir-restrizzjonijiet u l-opportunitajiet tal-SMEs relatati mar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni sabiex jitfasslu aħjar dawk il-politiki li jippromovu r-rilevanza u l-kwalità tal-SMEs; u l-kapaċità li jsaħħu l-ekosistema soċjali u intraprenditorjali tagħna, u li jikkontribwixxu biex jagħmluha aktar reżiljenti u li tħares ’il quddiem. |
| --- | --- |

4.12.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ir-Regolament (UE) 2021/694 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2021 li jistabbilixxi l-Programm Ewropa Diġitali u li jħassar id-Deċiżjoni (UE) 2015/2240 (ĠU L 166, 11.5.2021, p. 1).

1

(2)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=551418.

2

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/88 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/88

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn strateġija sostenibbli tal-UE dwar il-proteini tal-pjanti u ż-żejt tal-pjanti”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/13)

| Relatur: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Relatur:

Lutz RIBBE

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 5.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 158/2/3 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fis-sezzjoni

5.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

158/2/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | It-trobbija tal-bhejjem (inklużi l-laħam, il-prodotti tal-ħalib u l-bajd) hija settur agrikolu ekonomikament importanti fl-UE. Madankollu, f’dawn l-aħħar snin kien soġġett għal dibattitu soċjali dejjem akbar; fost affarijiet oħra, minħabba l-effetti ambjentali reġjonali u globali tat-trobbija intensiva tal-bhejjem, iżda wkoll minħabba li s-settur jiddependi ħafna mill-importazzjoni tal-għalf. Dan l-aħħar punt iqajjem tħassib dwar is-sigurtà tal-għalf u tal-prodotti tal-ikel tal-UE. B’mod partikolari, id-dipendenza mill-importazzjoni ta’ pjanti b’kontenut għoli ta’ proteini hija sinifikanti (madwar 75 %). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Minbarra li dan jimplika l-allokazzjoni ta’ raba’ li jinħadem barra l-UE, is-settur tat-trobbija tal-annimali jirrikjedi ukoll sehem kbir ta’ raba’ li jinħadem fi ħdan l-UE. Madwar 50 % tal-ħsad jintuża bħala għalf għall-produzzjoni ta’ prodotti tal-ikel mill-annimali; inqas minn 20 % jintuża għall-produzzjoni ta’ ikel mill-pjanti dirett għall-konsum mill-bniedem. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Strateġija Ewropea dwar il-proteini ilha tiġi diskussa għal snin sħaħ, iżda s’issa ftit li xejn sar progress fl-iżvilupp tal-produzzjoni tal-għelejjel tal-proteini fl-Ewropa. Permezz ta’ din l-Opinjoni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jixtieq jipprovdi gwida dwar liema aspetti addizzjonali għandhom jitqiesu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jirrimarka li fl-UE hemm xi nuqqas fil-provvista ta’ proteini fis-settur alimentari (ibbażat fuq il-pjanti) innifsu, iżda pjuttost dan jaffettwa l-aktar lis-settur tal-għalf kompost. Hemm ħafna raġunijiet tajbin biex tiġi estiża l-kultivazzjoni tal-proteini fl-UE, u b’mod partikolari biex l-art bil-ħaxix tkopri wkoll l-għalf tal-annimali. Iżda minkejja l-potenzjal eżistenti, f’termini ta’ kwantità mhux se jkun possibbli li l-importazzjonijiet kbar ta’ proteini jiġu ssostitwiti għalkollox bil-produzzjoni Ewropea mingħajr ma jinħolqu konsegwenzi kbar fuq oqsma oħra tal-produzzjoni agrikola. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza wkoll li l-espansjoni tal-kultivazzjoni tal-għelejjel taż-żejt fl-UE tista’ twassal ukoll għal impatti pożittivi bħal awtosuffiċjenza f’termini ta’ fjuwil tat-tratturi, disponibbiltà akbar tal-provvista ta’ pasta taż-żrieragħ żejtnin li għandhom potenzjal eċċellenti ta’ għalf tal-proteini u żieda fin-newbiet tal-għelejjel. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dan jirriżulta minn fattur li joħloq limitazzjoni assoluta, jiġifieri s-superfiċje tar-raba’ disponibbli. Kemm fil-biedja konvenzjonali kif ukoll fil-biedja organika, qed jittieħdu passi innovattivi b’mod kostanti biex tiżdied il-produttività, iżda anke dawn qed jilħqu l-limiti tagħhom f’termini ta’ volum. Il-KESE għalhekk jemmen li hemm ħtieġa urġenti li l-UE twettaq studju dwar il-potenzjal madwar l-Ewropa kollha tal-għelejjel tal-proteini u taż-żejt li jistgħu jitkabbru fl-UE, u dwar l-allokazzjoni tal-art ddedikata għall-kultivazzjoni ta’ dawn l-għelejjel. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komponent importanti ta’ strateġija Ewropea dwar il-proteini irid ikun li t-trobbija tal-bhejjem kollha kemm hi tkun kompatibbli mal-għanijiet tal-UE stess kif ukoll ma’ dawk tan-NU fir-rigward tas-sigurtà alimentari Ewropea u globali, l-awtonomija tal-provvista u s-sostenibbiltà. Iż-żieda fil-kultivazzjoni tal-proteini fl-UE hija biss aspett wieħed minn dan. Fuq livell globali, żvilupp li fih il-konsum medju globali per capita tal-laħam u tal-prodotti tal-ħalib joqrob lejn il-livelli attwali fl-ekonomiji żviluppati jidher inkompatibbli mal-għanijiet tas-sostenibbiltà tan-NU. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Strateġija Ewropea dwar il-proteini u ż-żejt għandha tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp sostenibbli taż-żoni rurali f’konformità mal-viżjoni fit-tul għaż-żoni rurali tal-UE, pereżempju permezz tal-iżvilupp ta’ ktajjen ta’ valur reġjonali ġodda li jkunu awtosuffiċjenti. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Fil-Ġermanja, il-“Kummissjoni dwar il-Futur tal-Agrikoltura (ZKL)” stabbilita mill-gvern Ġermaniż, li fiha kienu rrappreżentati l-gruppi kollha soċjalment rilevanti, żviluppat proposti għal sistema agrikola u tal-ikel sostenibbli f’approċċ olistiku, li kienet tinkludi wkoll is-settur tat-trobbija tal-annimali. Ġew proposti bidliet fil-metodi ta’ produzzjoni li għandhom jiġu implimentati permezz ta’ pakkett ta’ strumenti (remunerazzjoni permezz ta’ swieq u premia) biex l-akbar għadd possibbli ta’ bdiewa jkunu jistgħu jadattaw għal dan. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea tagħti ħarsa aktar mill-qrib lejn il-format ta’ dan il-proċess u tqis jekk dan huwiex adattat ukoll għall-iżvilupp ta’ strateġija Ewropea dwar il-proteini. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Se jkun meħtieġ li l-istrateġija dwar il-proteini, li tkun taqdi wkoll l-għanijiet tal-awtonomija tal-provvista strateġika, tinkludi l-elementi li ġejjin:






  — | it-trawwim tar-riċerka u l-innovazzjoni fil-qasam tal-proteini tal-pjanti tul il-katina tal-valur kollha u għall-użu ottimizzat u orjentat lejn il-ħtiġijiet ta’ sorsi ta’ proteini tal-pjanti; |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

it-trawwim tar-riċerka u l-innovazzjoni fil-qasam tal-proteini tal-pjanti tul il-katina tal-valur kollha u għall-użu ottimizzat u orjentat lejn il-ħtiġijiet ta’ sorsi ta’ proteini tal-pjanti;

| — | żvilupp u promozzjoni akbar tal-potenzjal tal-proteini fl-UE; |
| --- | --- |

—

żvilupp u promozzjoni akbar tal-potenzjal tal-proteini fl-UE;

| — | it-tisħiħ ta’ produzzjoni nazzjonali sostenibbli ta’ proteini tal-pjanti, prodotti skont l-istandards Ewropej għoljin; |
| --- | --- |

—

it-tisħiħ ta’ produzzjoni nazzjonali sostenibbli ta’ proteini tal-pjanti, prodotti skont l-istandards Ewropej għoljin;

| — | l-iżvilupp u l-espansjoni tal-ktajjen tal-valur reġjonali u l-kapaċitajiet ta’ pproċessar reġjonali; |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp u l-espansjoni tal-ktajjen tal-valur reġjonali u l-kapaċitajiet ta’ pproċessar reġjonali;

| — | il-kollaborazzjoni kontinwa ma’ istituzzjonijiet u organizzazzjonijiet agrikoli biex jiġu promossi l-kultivazzjoni u l-użu ta’ proteini tal-pjanti domestiċi fl-industrija tal-ikel u tal-għalf; |
| --- | --- |

—

il-kollaborazzjoni kontinwa ma’ istituzzjonijiet u organizzazzjonijiet agrikoli biex jiġu promossi l-kultivazzjoni u l-użu ta’ proteini tal-pjanti domestiċi fl-industrija tal-ikel u tal-għalf;

| — | jiżdied aktar il-potenzjal tal-għelejjel billi jittejbu u jitwessgħu l-istrateġiji ta’ tnissil; |
| --- | --- |

—

jiżdied aktar il-potenzjal tal-għelejjel billi jittejbu u jitwessgħu l-istrateġiji ta’ tnissil;

| — | l-espansjoni tal-edukazzjoni u s-servizzi konsultattivi u t-trasferiment tal-għarfien; |
| --- | --- |

—

l-espansjoni tal-edukazzjoni u s-servizzi konsultattivi u t-trasferiment tal-għarfien;

| — | tiġi permessa u ffaċilitata l-produzzjoni tal-għelejjel tal-proteini f’żoni ta’ interess ekoloġiku; |
| --- | --- |

—

tiġi permessa u ffaċilitata l-produzzjoni tal-għelejjel tal-proteini f’żoni ta’ interess ekoloġiku;

| — | it-trobbija tal-bhejjem tintrabat b’mod aktar qawwi mal-potenzjal tal-għalf reġjonali; |
| --- | --- |

—

it-trobbija tal-bhejjem tintrabat b’mod aktar qawwi mal-potenzjal tal-għalf reġjonali;

| — | konformità konsistenti mal-livelli limiti għat-tniġġis ikkawżat mill-emissjonijiet (nitrat fl-ilma tal-wiċċ u tal-pjan, ammonijaka, eċċ.); internalizzazzjoni tal-ispejjeż esterni; |
| --- | --- |

—

konformità konsistenti mal-livelli limiti għat-tniġġis ikkawżat mill-emissjonijiet (nitrat fl-ilma tal-wiċċ u tal-pjan, ammonijaka, eċċ.); internalizzazzjoni tal-ispejjeż esterni;

| — | il-promozzjoni partikolari għal prattiki agrikoli bi trattament xieraq tal-annimali permezz ta’ informazzjoni lill-konsumaturi u t-tikkettar tal-prodotti; |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni partikolari għal prattiki agrikoli bi trattament xieraq tal-annimali permezz ta’ informazzjoni lill-konsumaturi u t-tikkettar tal-prodotti;

| — | l-istabbiliment ta’ standards tal-produzzjoni u tal-kwalità li jindirizzaw l-impatt fuq is-saħħa u fuq l-ambjent tal-importazzjonijiet ta’ prodotti li jikkompetu ma’ dawk prodotti fl-UE; |
| --- | --- |

—

l-istabbiliment ta’ standards tal-produzzjoni u tal-kwalità li jindirizzaw l-impatt fuq is-saħħa u fuq l-ambjent tal-importazzjonijiet ta’ prodotti li jikkompetu ma’ dawk prodotti fl-UE;

| — | kampanja ta’ informazzjoni li takkumpanjaha dwar il-konsegwenzi ambjentali u tas-saħħa ta’ drawwiet ta’ dieti differenti. |
| --- | --- |

—

kampanja ta’ informazzjoni li takkumpanjaha dwar il-konsegwenzi ambjentali u tas-saħħa ta’ drawwiet ta’ dieti differenti.

2.   Introduzzjoni u sfond

| 2.1. | Il-politika u l-prattika agrikoli tal-UE kienu ta’ suċċess f’termini tal-provvista tal-ikel, iżda issa permezz tal-istrateġija “mill-għalqa sal-platt” tagħhom qed jiffukaw dejjem aktar, fost l-oħrajn, fuq kwistjonijiet ta’ sostenibbiltà u l-ilħuq l-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku u l-SDGs. Tal-inqas sa mill-bidu tal-pandemija tal-COVID-19 u l-gwerra tal-Ukrajna, l-enfasi kienet ukoll fuq l-għan ta’ awtonomija tal-provvista strateġika. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Is-settur tal-bhejjem fl-UE (bi prodotti tal-laħam u tal-ħalib, u l-bajd) huwa parti ekonomikament importanti, li, madankollu, f’dawn l-aħħar snin kien soġġett għal dibattitu soċjali dejjem akbar; aspett wieħed huwa d-dipendenza qawwija li s-settur għandu mill-importazzjoni tal-għalf. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-Parlament Ewropew, fir-Riżoluzzjoni tiegħu dwar “Strateġija Ewropea għall-promozzjoni tal-għelejjel li fihom il-proteini” (1) jitkellem dwar “defiċit kbir fil-proteini veġetali minħabba l-ħtiġijiet tas-settur tat-trobbija tal-annimali”, u li “sfortunatament rat ftit titjib [...] minkejja l-użu ta’ prodotti sekondarji mill-bijofjuwils fl-għalf tal-annimali”. L-UE “tiddedika biss 3 % tar-raba’ għall-għelejjel li fihom il-proteini u timporta aktar minn 75 % tal-provvista ta’ proteini veġetali tagħha li ġejja prinċipalment mill-Brażil, l-Arġentina u l-Istati Uniti” (2), minkejja li l-produzzjoni Ewropea b’kontenut għoli ta’ proteini żdiedet minn total ta’ 24,2 għal 36,3 miljun tunnellata (+ 50 %) bejn l-1994 u l-2014; madankollu, il-konsum totali żdied minn 39,7 għal 57,1 miljun tunnellata (+ 44 %) (3) matul l-istess perjodu. Deċiżjonijiet politiċi bħall-Ftehim ta’ Blair House kienu strumentali fil-ħolqien ta’ dawn id-dipendenzi. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rwol speċjali, kważi kruċjali għall-industrija tal-għalf (4) huwa dak tal-“għalf tas-sojja, li huwa ingredjent partikolarment privileġġat fil-formulazzjoni tal-għalf kompost, minħabba l-kontenut għoli ta’ proteini tiegħu (aktar minn 40 %), il-kontenut ta’ amminoaċidu u disponibbiltà tiegħu matul is-sena kollha, li jillimita l-ħtieġa għal riformulazzjoni frekwenti” (5). Il-konsum tas-sojja fl-Ewropa żdied minn 2,4 miljun tunnellata fl-1960 għal kważi 36 miljun tunnellata fis-sena. Biex tintlaħaq din id-domanda kbira ħafna għas-sojja, huma meħtieġa kważi 15-il miljun ettaru ta’ art, “li minnhom 13-il miljun ettaru huma fl-Amerika t’Isfel” (6); dan huwa aktar mit-total tar-raba’ li jinħadem fil-Ġermanja (11,7 miljun ettaru) (7). Il-maġġoranza assoluta tas-sojja importata (madwar 94 %) tikkonsisti minn varjetajiet ġenetikament modifikati. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | L-għelejjel tal-proteini, li jissemmew fid-dokument tal-Kummissjoni (8), b’kontenut għoli ta’ proteina (aktar minn 15 %) “jammontaw għal madwar 1/4 tat-total tal-provvista tal-proteini tal-pjanti mhux raffinati fl-UE. Għalkemm iċ-ċereali u l-bur jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għat-total tal-provvista tal-proteini tal-pjanti tal-UE”, b’mod sorprendenti, madankollu, dawn mhumiex ikkunsidrati mill-Kummissjoni fir-riflessjoni strateġika tagħha dwar il-proteini tal-pjanti “minħabba kontenut baxx ta’ proteini u rilevanza baxxa għas-suq, rispettivament” (9). Il-KESE ma jistax jaċċetta dan l-argument. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-livell għoli ta’ importazzjonijiet, speċjalment tas-sojja, huwa primarjament dovut għall-fatt li s-sojja tista’ tiġi prodotta b’inqas spejjeż fl-Istati Uniti u fl-Amerika t’Isfel minħabba l-kundizzjonijiet naturali għat-tkabbir f’dawn il-pajjiżi; barra minn hekk, l-istandards ambjentali u soċjali huma parzjalment aktar baxxi b’mod sinifikanti; id-deforestazzjoni ta’ foresti naturali fl-Amerika t’Isfel u l-ispostament tal-popli indiġeni, iżda wkoll ta’ bdiewa b’azjenda agrikola żgħira, huma eżempji ta’ dan (10). Il-KESE jilqa’ r-rikonoxximent tal-Kummissjoni tal-problema u l-impenn tagħha favur “ktajjen tal-provvista mingħajr deforestazzjoni” (11). |
| --- | --- |

2.6.

La fl-aħħar proposti ta’ riforma tal-PAK u lanqas fin-negozjati mal-pajjiżi tal-Mercosur ma ttieħdu miżuri suffiċjenti mill-UE li jistgħu jwasslu għal tnaqqis reali fid-dipendenza mill-importazzjoni.

| 2.7. | F’dan il-kuntest, ta’ min isemmi li, skont il-PAK attwali, il-kultivazzjoni tal-proteini bbenefikat b’mod partikolari mill-hekk imsejħa żoni ta’ interess ekoloġiku, li mhux se jibqgħu jeżistu wara r-riforma. “L-għelejjel li jassimilaw in-nitroġenu huma l-aktar tip ta’ għalla frekwenti ddikjarata fiż-żoni ta’ interess ekoloġiku”, u jammontaw għal 37 % ta’ tali żoni. Għad trid titwettaq evalwazzjoni tal-pjani strateġiċi nazzjonali ppreżentati għall-implimentazzjoni tal-PAK il-ġdida, u għalhekk il-KESE għadu mhuwiex f’pożizzjoni li jgħid jekk dawn iwasslux għal titjib jew deterjorament. Minkejja li hemm għadd ta’ opzjonijiet disponibbli għall-Istati Membri (b’mod partikolari, il-pagamenti akkoppjati) biex jippromovu l-kultivazzjoni, l-ewwel analiżijiet jagħtu wieħed x’jifhem li a) mhux l-Istati Membri kollha se jużawhom u b) il-livelli ta’ finanzjament ma jattirawx biżżejjed. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-KESE għandu pożizzjoni ċara, u jsostni li “t-titjib tal-awtonomija tal-UE fil-proteini huwa mixtieq mill-perspettivi kollha. L-importazzjonijiet tal-fażola tas-sojja minn pajjiżi terzi jistgħu jikkawżaw id-deforestazzjoni, id-degradazzjoni tal-foresti u l-qerda tal-ekosistemi naturali f’ċerti pajjiżi produtturi. L-iżvilupp ta’ legumi, bus u ħemes b’kontenut għoli ta’ proteini fl-Unjoni jillimita l-użu tal-importazzjonijiet u b’hekk għandu impatt pożittiv fuq il-klima u l-ambjent” (12). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | L-ebda naħa ma oġġezzjonat għal din il-pożizzjoni. Għall-kuntrarju, fi ħdan l-UE, il-ħtieġa li tiġi stabbilita strateġija Ewropea dwar il-proteini korrispondenti ilha tiġi diskussa għal żmien twil, iżda sa issa ma sar xejn aktar ħlief impenji biex tiġi estiża l-kultivazzjoni Ewropea tal-proteini u l-għodod li jissemmew fil-punt 2.7. Għalhekk ninsabu ’l bogħod ħafna minn strateġija Ewropea dwar il-proteini effettiva. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Sa mill-bidu tal-pandemija tal-COVID-19, iżda mhux l-inqas mill-gwerra tal-Ukrajna, deher ċar li d-diviżjoni tax-xogħol u r-relazzjonijiet kummerċjali globali ma għandhomx biss konsegwenzi pożittivi. Dawn jistgħu jwasslu għal problemi li sa issa ma ġew ikkunsidrati bl-ebda mod jew ma ġewx ikkunsidrati biżżejjed. Il-motto il-ġdid huwa: awtonomija tal-provvista strateġika. Biżżejjed li wieħed jaħseb dwar il-lakuni fil-provvista tal-maskri tal-wiċċ, il-mediċini, is-semikondutturi, jew l-enerġiji fossili bħall-gass, iż-żejt, il-faħam: id-dipendenzi jistgħu jwasslu għal distorsjonijiet ekonomiċi u soċjali estremi. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-gwerra fl-Ukrajna u l-konsegwenzi mistennija tagħha fit-tul se jkollhom impatt dejjiemi kemm fuq is-settur agrikolu Ewropew kif ukoll fuq dak globali u fuq l-industrija agroalimentari Ewropea, u dan jirrikjedi bidliet. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Fir-Riżoluzzjoni tiegħu dwar Il-gwerra fl-Ukrajna u l-impatt ekonomiku u soċjali tagħha (13), il-KESE għalhekk isostni wkoll “li huwa inevitabbli li l-kunflitt se jkollu konsegwenzi serji għas-settur agroalimentari tal-UE, li se jirrikjedi appoġġ addizzjonali, [...] jenfasizza li l-UE jeħtiġilha ssaħħaħ l-impenn tagħha li tikseb riżultati fir-rigward ta’ sistemi tal-ikel sostenibbli filwaqt li [...] b’mod partikolari, l-UE trid ittejjeb is-sigurtà tal-ikel tagħha billi tnaqqas id-dipendenzi mill-prodotti agrikoli importati u l-inputs ewlenin”. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Fl-istess ħin, il-KESE jenfasizza “li l-impatti tal-gwerra m’għandhomx ikunu għad-detriment tal-azzjoni klimatika u s-sostenibbiltà”, u li l-SDGs tal-Aġenda 2030 tan-NU jippromovu wkoll il-paċi, is-sigurtà u t-tnaqqis tal-faqar. Permezz tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, se jsir progress fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU u tranżizzjoni ġusta. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Anke fid-Dikjarazzjoni ta’ Versailles tal-11 ta’ Marzu 2022, il-Kapijiet ta’ Stat jew ta’ Gvern tal-UE jgħidu, “Ser intejbu s-sigurtà tal-ikel tagħna billi nnaqqsu d-dipendenzi tagħna fuq prodotti u inputs agrikoli importati ewlenin, b’mod partikolari billi nżidu l-produzzjoni tal-UE ta’ proteini tal-pjanti” (14). |
| --- | --- |

2.14.

3.   Fatti u tendenzi

| 3.1. | Il-KESE jemmen li għat-tfassil ta’ strateġija Ewropea komprensiva dwar il-proteini jeħtieġ li l-kwistjonijiet sistemiċi jiġu diskussi u kkunsidrati ħafna aktar. Dan jinkludi li tiġi kkjarifikata l-kwistjoni ta’ kif is-sistema attwali għandha tiġi evalwata mill-perspettiva ta’ awtonomija tal-provvista strateġika Ewropea kif ukoll mill-aspetti tas-sostenibbiltà globali u reġjonali, x’vantaġġi u xi żvantaġġi għandha għall-bdiewa, il-konsumaturi, l-ambjent u annimali tal-irziezet. Madankollu, għandhom jitqiesu wkoll it-tendenzi attwali li għandhom impatt fuq il-qasam tal-provvista tal-proteini. |
| --- | --- |

3.1.

L-ikel, l-għalf u l-karburanti — x’inkabbru u x’jiġri mill-ħsad tal-għelejjel agrikoli?

| 3.2. | Mingħajr l-importazzjoni kbira ta’ proteini, il-produzzjoni għolja attwali tal-laħam fl-Ewropa ma tkunx possibbli, għalkemm parti kbira mill-ħsad agrikolu diġà qed jintuża għall-għalf tal-annimali. Fil-Ġermanja, pereżempju, hemm kważi żewġ terzi tal-ħsad kollu, jiġifieri kważi l-art bil-ħaxix kollha (li naturalment aħna l-bnedmin lanqas ma nistgħu nużawha direttament) u 60 % kull wieħed mill-qamħirrum u miċ-ċereali (15). It-tieni użu l-aktar importanti tal-ħsad f’termini ta’ volum mhuwiex il-prodotti tal-ikel li ġejjin mill-pjanti, iżda l-produzzjoni ta’ enerġija teknika (qamħirrum għall-bijogass, kolza għall-bijodiżil u ċereali u pitravi taz-zokkor għall-bijoetanol). L-użu dirett tal-għelejjel bħala pjanti għall-ikel jiġi biss fit-tielet post. Il-prodotti tal-ikel li ġejjin mill-pjanti kkunsmati fil-Ġermanja — essenzjalment iċ-ċereali tal-ħobż, il-patata, iz-zokkor, iż-żejt tal-kolza u l-ħxejjex tal-għalqa — jammontaw għal 11 % biss tal-produzzjoni totali tal-pjanti. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | 93 % tal-proteini tal-pjanti importati qed jintużaw ukoll għall-għalf. B’mod partikolari dawn l-importazzjonijiet kif ukoll il-firxa u l-intensità tal-produzzjoni tal-laħam saru s-suġġett ta’ ħafna dibattiti soċjali f’dawn l-aħħar snin. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Għandhom jiġu antiċipati żewġ sejbiet: l-ewwel nett li fl-UE hemm xi nuqqas fil-provvista ta’ proteini fis-settur alimentari (ibbażat fuq il-pjanti) innifsu iżda pjuttost dan jaffettwa l-aktar lis-settur tal-għalf kompost. It-tieni, mhux se jkun possibbli li l-importazzjonijiet ta’ proteini għoljin jiġu ssostitwiti għalkollox bil-produzzjoni Ewropea mingħajr ma jinħolqu effetti fundamentali fuq oqsma oħra ta’ produzzjoni tal-agrikoltura. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dan jirriżulta minn fattur li joħloq limitazzjoni assoluta, jiġifieri s-superfiċje tar-raba’ disponibbli. Kemm fil-biedja konvenzjonali kif ukoll fil-biedja organika, qed jittieħdu passi innovattivi b’mod kostanti biex tiżdied il-produttività, iżda anke dawn qed jilħqu l-limiti tagħhom f’termini ta’ volum. Għalhekk, l-Assoċjazzjoni tal-Industrija tal-Ipproċessar taż-Żrieragħ Żejtnija fil-Ġermanja tikkonkludi, wara analiżi dettaljata, li huwa meħtieġ li l-kanali tal-provvista ta’ dawn is-sorsi tal-proteini jridu jkomplu jiġi ggarantiti, minħabba li l-awtosuffiċjenza sħiħa bi proteini domestiċi tibqa’ mhux realistika (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Dawn id-dikjarazzjonijiet fundamentali m’għandhomx jinftehmu ħażin. Hemm ħafna raġunijiet tajbin biex tiġi promossa b’mod intensiv aktar kultivazzjoni tal-għelejjel tal-proteini u taż-żejt fl-UE. Huma jassimilaw in-nitroġenu fil-ħamrija, inaqqsu l-ħtieġa ta’ nitroġenu minerali, itejbu l-kwalità tal-ħamrija u l-fertilità tagħha, u jagħtu kontribut pożittiv għal azzjoni dwar il-klima. (Eż. inqas ħtiġijiet ta’ trasport, inqas deforestazzjoni, inqas użu ta’ riżorsi). Newbiet tal-għelejjel estiżi jnaqqsu l-frekwenza ta’ pesti u huma pożittivi għall-bijodiversità. Illum, porzjon żgħir ħafna biss (madwar 3 %) ta’ art agrikola hija kkultivata b’għelejjel li fihom il-proteini. Għalkemm rakkomandabbli ħafna, iż-żieda fis-superfiċji għall-kultivazzjoni inevitabbilment tkun għad-detriment ta’ tipi oħra ta’ kultivazzjoni, bħal għelejjel oħra jew għelejjel enerġetiċi, jew twassal ngħidu aħna għal sitwazzjonijiet ta’ kompetizzjoni ma’ miżuri oħra ta’ konservazzjoni tan-natura. |
| --- | --- |

3.6.

Tendenzi attwali

| 3.7. | Għalhekk, l-ewwel huwa rakkomandat li jiġu deskritti u analizzati tendenzi li jista’ jkollhom impatt fuq it-trobbija u n-nutrizzjoni tal-annimali fil-futur, u għaldaqstant fuq id-domanda u l-kwalità tal-proteini. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.7.1. | Minn naħa waħda, diġà tidher bidla fl-imġiba tal-konsumatur u fil-konsum. Għadd dejjem akbar ta’ konsumaturi qed inaqqsu l-konsum tal-laħam tagħhom jew qed jitbiegħdu għalkollox mill-konsum tal-laħam. Qed jitqajmu wkoll dubji dwar il-livell għoli ta’ konsum tal-laħam fl-Ewropa minħabba raġunijiet ta’ nutrizzjoni. F’ċerti Stati Membri diġà ġie osservat tnaqqis fil-konsum tal-laħam (17). Dan jidher b’mod ċar mhux biss fl-istatistika, iżda wkoll fuq l-ixkafef tas-supermarkets, fejn prodotti sostituti tal-laħam magħmulin minn għelejjel li fihom il-proteini qed jiżdiedu b’mod viżibbli. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | It-tieni tendenza tista’ tiġi deskritta bħala “inqas laħam iżda ta’ kwalità ogħla”: Il-programmi primjum li jagħmlu enfasi fuq trattament aktar xieraq tal-annimali u aktar reġjonalità qed jiżdiedu, u dan qed iħalli impatt fuq l-għalf. Pereżempju, għadd dejjem akbar ta’ konsumaturi qed joqogħdu attenti għal kif jinżammu l-annimali u jekk ġewx mitmugħa għalf prodott lokalment u/jew għalf ħieles mill-manipulazzjoni ġenetika, jew jekk kinux jirgħu, eċċ. Hemm diġà grad għoli ta’ divrenzjar fl-UE. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Din it-tendenza kienet meqjusa bħala niċċa żgħira fil-passat, iżda qed isiru bidliet deċiżivi: ħafna ktajjen ta’ supermarkets kbar f’diversi Stati Membri diġà żiedu gradwalment ir-rekwiżiti għall-prodotti tal-laħam frisk tagħhom f’termini ta’ trattament xieraq tal-annimali u l-kompatibilità ambjentali. Aktar bidliet radikali huma imminenti: pereżempju, mill-2030, xi ħwienet kbar li jbigħu l-prodotti tagħhom bi skont se jġibu l-varjetà kollha ta’ laħam frisk tagħhom minn trobbija fil-beraħ u trobbija primjum biss. Il-bidla tapplika għall-gruppi kollha tal-bhejjem (ċanga, majjal, tiġieġ u dundjani). |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Iż-żieda ppjanata jew li diġà qed isseħħ fil-biedja organika fl-UE se jkollha wkoll impatt fuq il-provvista tal-għalf (u l-importazzjonijiet tas-sojja). Skont il-Kummissjoni Ewropea, it-trobbija organika tal-annimali s’issa kienet qed tikber b’10 % fis-sena. Il-mira ta’ 25 % tal-istrateġija “mill-għalqa sal-platt” se tagħti spinta oħra f’dan ir-rigward jekk is-swieq jiżviluppaw kif xieraq, u l-PAK se tikkontribwixxi għal dan. Peress li 6 % biss tal-fażola tas-sojja tad-dinja hija kkummerċjalizzata bħala “sojja mhux modifikata ġenetikament”, l-azjendi agrikoli jridu jfittxu alternattivi u/jew jipproduċu aktar għalf fl-azjenda agrikola tagħhom stess. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Bidliet sinifikanti huma diġà evidenti wkoll fis-settur tal-ħalib: f’ħafna Stati Membri, il-bejjiegħa bl-imnut tal-ikel qed jitolbu li l-proċessuri tal-ħalib jipproduċu ħalib u prodotti tal-ħalib mingħajr ma jużaw il-manipulazzjoni ġenetika biex jitimgħu l-baqar tagħhom. Pereżempju, fil-Ġermanja, dan wassal għal sitwazzjoni fejn l-għalf tas-sojja issa ma għadux jiġi mitmugħ f’madwar 70 % tal-produzzjoni tal-ħalib. Is-suq qed jibda jiddifferenzja, u eżempju ta’ dan huwa l-ħalib mir-ragħa, mill-fienu jew ħalib tal-muntanji. Madankollu, fil-futur il-prodotti tal-ħalib se jibqgħu sors essenzjali ta’ proteini u aċċessibbli għal kulħadd bħala parti minn dieta bilanċjata għall-gruppi tal-etajiet kollha tal-popolazzjoni. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | F’dan il-kuntest, ta’ min ifakkar ukoll fir-rapport ta’ informazzjoni tal-KESE dwar “Il-benefiċċji tat-trobbija estensiva tal-bhejjem u tal-fertilizzanti organiċi fil-kuntest tal-Patt Ekoloġiku Ewropew” (18), li jfaħħar it-trobbija estensiva tal-bhejjem (ibbażata fuq ir-ragħa u l-mergħat permanenti) mhux biss għall-importanza partikolari tagħha għall-bijodiversità u s-servizzi ambjentali u kulturali oħra tal-art, iżda wkoll għax hija kruċjali “fil-provvista ta’ ikel sostenibbli, tajjeb għas-saħħa, sikur u ta’ kwalità għolja, b’mod partikolari b’popolazzjoni dinjija li qed tikber”. Il-ħtieġa li tingħata kunsiderazzjoni akbar lir-“rwol tal-mergħat/tax-xnien bħala sors importanti ta’ proteina għar-ruminanti” tinsab ukoll f’Opinjoni oħra tal-Kumitat (19). |
| --- | --- |

3.7.6.

| 3.7.7. | Żvilupp ieħor għalkollox differenti li jista’ jkollu konsegwenzi ekonomiċi diżastrużi għall-agrikoltura, t-trobbija tradizzjonali tal-annimali u s-sistema agroalimentari kollha ta’ dan is-settur, huwa l-iżvilupp tal-hekk imsejjaħ laħam artifiċjali, li, madankollu, ma għandu x’jaqsam xejn mal-laħam, iżda huwa prodott industrijali mmanifatturat fir-reatturi. Din ix-xejra la ġejja mill-konsumaturi u lanqas mill-bdiewa, iżda minn korporazzjonijiet multinazzjonali kbar bħal Cargill, Tyson Foods jew Nestlé. Huma qed jirriċerkaw jew jiżviluppaw prattiki biex jipproduċu tessut tal-laħam artifiċjali f’reatturi industrijali. Huma jsostnu li dak li l-bdiewa dejjem għamlu matul l-istorja tal-umanità billi jipprattikaw it-trobbija tradizzjonali tal-bhejjem (jiġifieri, ikabbru iċ-ċelloli), jistgħu jagħmluh huma f’reattur b’ħafna inqas użu ta’ art, filwaqt li jibqa’ d-dubju dwar l-iffrankar tal-ilma u riżorsi oħra użati, kif ukoll in-nuqqas ta’ għarfien relatat mal-“kwalità” u spejjeż tal-produzzjoni relatati. Il-KESE jitlob li jitnieda dibattitu soċjali wiesa’ dwar dan it-tħassib dwar l-iżvilupp potenzjali u l-konsegwenzi negattivi tiegħu għall-bdiewa li jrabbu l-bhejjem u l-katina tal-produzzjoni tal-laħam, sors potenzjali ta’ ħsara għall-ekonomiji u l-livelli tal-impjiegi tal-Istati Membri kollha, u għall-Unjoni Ewropea kollha kemm hi. |
| --- | --- |

3.7.7.

Risponsi politiċi

| 3.8. | Sadanittant, hemm risponsi politiċi ċari, li wħud minnhom imorru saħansitra lil hinn mill-istrateġija “mill-għalqa sal-platt” f’termini ta’ kontenut; u li nħolqu wkoll f’diskors soċjali għalkollox differenti. Pereżempju, f’Lulju 2020 fil-Ġermanja, il-gvern federali waqqaf Kummissjoni dwar il-Futur tal-Agrikoltura (ZKL), li kienet tikkonsisti minn 32 membru li ġejjin minn gruppi soċjali differenti ħafna, inklużi assoċjazzjonijiet tradizzjonali tal-bdiewa u s-settur tax-xjenza. L-għan kien li tiġi żviluppata viżjoni għall-futur tas-sistema agrikola u tal-ikel li tkun aċċettata minn setturi wiesgħa tas-soċjetà. F’Ġunju 2021, ir-rakkomandazzjonijiet ġew approvati u ppubblikati unanimament. Dawn isegwu prinċipju komuni: ir-responsabbiltà ekoloġika u etika (tal-annimali) tal-agrikoltura tista’ tittejjeb bl-aktar mod effettiv u permanenti billi jinstabu modi kif jiġu ppremjati finanzjarjament metodi ta’ produzzjoni aktar sostenibbli permezz tal-introduzzjoni ta’ strumenti ġodda u b’hekk isiru ekonomikament vijabbli. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Għall-qasam tat-trobbija tal-bhejjem, din il-Kummissjoni dwar il-Futur issegwi r-rakkomandazzjonijiet tan-Network ta’ Kompetenza għat-Trobbija tal-Bhejjem, li nħoloq mill-Ministeru Federali tal-Agrikoltura. Il-proposti tagħha ġew ippubblikati fi Frar 2020 (20). Dawn jiddeskrivu strateġija għat-trasformazzjoni tat-trobbija tal-bhejjem b’żieda sostanzjali fil-livelli tat-trattament xieraq tal-annimali. Dan jinkludi finanzjament permezz ta’ taxxi jew dazji flimkien ma’ prezzijiet tas-suq ogħla u primjum marbut ma’ tikkettar obbligatorju tat-trobbija tal-annimali bi standards definiti korrispondenti tat-trobbija. Dan huwa kruċjali sabiex tinfetaħ perspettiva ekonomika għall-bdiewa milquta. Din l-istrateġija ta’ trasformazzjoni għandha tiżgura l-għajxien għall-irziezet tal-bhejjem filwaqt li tnaqqas l-għadd ta’ bhejjem. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Fil-qosor, il-forom attwali tat-trobbija tal-annimali fl-Ewropa jvarjaw, f’xi każijiet b’mod fundamentali, kemm f’termini ta’ domanda għall-importazzjonijiet (prinċipalment tas-sojja) kif ukoll f’termini ta’ impatt reġjonali fuq l-ambjent. Filwaqt li l-forom tat-trobbija tal-bhejjem aktar tradizzjonali jew estensivi mil-lat ekoloġiku huma bbażati l-aktar fuq inputs u għalf reġjonali u għandhom impatti ambjentali maniġġabbli u minn daqqiet huma saħansitra essenzjali għall-preservazzjoni tal-pajsaġġi kulturali, il-volum attwali u dejjem akbar ta’ trobbija intensiva tal-annimali qed ipoġġi pressjoni fuq l-ambjent reġjonali u — minkejja domanda diġà kbira għar-raba’ li jinħadem fl-UE — huwa bbażat fil-biċċa l-kbira fuq għalf importat, li l-kultivazzjoni tiegħu għandha konsegwenzi kbar ħafna fil-pajjiżi tal-oriġini (inkluż il-kontribut għad-deforestazzjoni globali u t-tibdil fil-klima kif ukoll id-distorsjonijiet soċjali). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Għalhekk, komponent importanti ta’ strateġija Ewropea dwar il-proteini jrid ikun li t-trobbija tal-bhejjem kollha kemm hi tkun kompatibbli mal-għanijiet tal-UE stess kif ukoll ma’ dawk tan-NU fir-rigward tas-sigurtà alimentari Ewropea u globali, l-awtonomija tal-provvista u s-sostenibbiltà. Iż-żieda fil-kultivazzjoni tal-proteini fl-UE hija aspett wieħed ta’ dan, iżda fuq livell globali, żvilupp li fih il-konsum medju globali per capita tal-laħam u tal-prodotti tal-ħalib joqrob lejn il-livelli attwali fl-ekonomiji żviluppati jidher inkompatibbli mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU. Bilfors irid isir tnaqqis fil-popolazzjoni tal-bhejjem. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Fil-prinċipju, il-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Agrikoltura għamlet tali valutazzjoni tas-sistema agrikola u tal-ikel tal-lum, u għamlet dan fil-kuntest ta’ proċess ta’ diskussjoni tas-soċjetà li jistħoqqlu jiġi analizzat f’aktar dettall minn Stati Membri oħra tal-UE u mill-Kummissjoni Ewropea stess. Min-naħa waħda, hija tirrikonoxxi s-servizzi pożittivi mhux ikkontestati li l-agrikoltura tipprovdi għas-soċjetà; fl-istess ħin, tagħti ħarsa kritika lejn xiex huma bbażati l-iżviluppi tal-produzzjoni ta’ dawn l-aħħar snin u x’konsegwenzi ġabu magħhom: l-iżvantaġġ ta’ dan il-progress huwa l-forom ta’ sfruttar żejjed tan-natura u tal-ambjent, tal-annimali u taċ-ċikli bijoloġiċi, u anke ħsara perikoluża lill-klima. Madankollu, l-agrikoltura tinsab ukoll fi kriżi ekonomika. Diversi fatturi, inklużi dawk politiċi, wasslu għal prattiki ekonomiċi li la huma ekoloġikament u lanqas ekonomikament u soċjalment vijabbli. [...] Minħabba l-ispejjeż esterni assoċjati mal-forom prevalenti ta’ produzzjoni, għandha tiġi eskluża ż-żamma tas-sistema attwali tal-agrikoltura u tal-ikel, kemm għal raġunijiet ekoloġiċi u etiċi tal-annimali, kif ukoll għal raġunijiet ekonomiċi (21). |
| --- | --- |

3.12.

4.   Domandi: Provvista ta’ proteina sostenibbli, u t-tisħiħ tar-rwol tal-għelejjel taż-żejt.

| 4.1. | F’Ewropa li fiha l-awtonomija tal-provvista qed tiġi rikonoxxuta dejjem aktar bħala għan strateġiku, il-paraguni mal-politika tal-enerġija huma mingħajr dubju adatti: Id-dipendenza mill-importazzjoni għandha titnaqqas kemm jista’ jkun possibbli u l-enfasi għandha tkun biex id-domanda tintlaħaq b’mod sostenibbli bir-riżorsi proprji tal-pajjiż. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | B’differenza mis-settur tal-enerġija, li fih teknoloġiji ġodda (riħ, solari, bijomassa, idroġenu, eċċ.) jistgħu jikkumpensaw għan-nuqqas ta’ fjuwils fossili, is-settur globali tal-ikel irid jadatta l-produzzjoni u l-konsum għall-potenzjal ta’ kapital naturali finit (prinċipalment l-art, iżda wkoll il-bijodiversità). Dan irid ikun akkumpanjat minn prijoritizzazzjoni tal-użu tar-rendimenti agrikoli. L-ogħla prijorità trid tkun li n-nies jiġu pprovduti primarjament bi prodotti tal-pjanti (ċereali, frott, ħaxix, eċċ.). Fortunatament, ma hemm l-ebda raġuni għal tħassib li l-UE mhux se tkun kapaċi tissodisfa dawn il-ħtiġijiet għall-popolazzjoni tagħha stess. Madankollu, minħabba t-tħassib dejjem akbar dwar il-ġuħ fid-dinja, wieħed għandu jżomm f’moħħu li l-ġuħ fid-dinja ma jistax jiġi solvut bil-produzzjoni tal-laħam; għall-kuntrarju, l-għalf (kif ukoll il-bijomassa għal skopijiet ta’ enerġija) jikkompeti mal-ikel. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Dan il-kunflitt dwar l-użu tal-art huwa aggravat mill-fatt li l-agrikoltura fi kważi r-reġjuni kollha tal-UE qed tiffaċċja kompetizzjoni għall-art, li f’ċerti każi hija konsiderevoli: skont il-kalkoli tal-UE, sal-2030 it-telf ta’ art agrikola għall-urbanizzazzjon, il-kostruzzjoni u l-infrastruttura, eċċ., jista’ jwassal għal tnaqqis ta’ 1 miljun ettaru fl-art li tinħadem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Madankollu, insibu sitwazzjoni komda fl-UE f’paragun globali: Jidher ċar li agrikoltura tal-UE li ssegwi l-prinċipji tal-mudell Ewropew (22) tal-biedja hija kapaċi tipprovdi biżżejjed prodotti tal-pjanti ta’ kwalità għolja għaċ-ċittadini kollha; barra minn hekk, ċertament tista’ tforni kwantitajiet kbar ta’ għalf, iżda mhux biex tissodisfa d-domanda attwali. U fid-dawl tat-telf preżunt ta’ provvisti tal-qamħ mill-Ukrajna u mir-Russja għar-reġjuni fejn in-nies qed ibatu l-ġuħ, trid titqajjem il-mistoqsija jekk aħna fl-UE għandniex nużaw anqas qamħ għall-għalf (jew għall-fjuwil) sabiex ngħinu tissolva l-problema tal-ġuħ globali li qed tiggrava u nżidu wkoll il-provvista tal-proteini. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Fil-kuntest ta’ strateġija Ewropea dwar il-proteini, irid jitqies li r-ruminanti (iżda mhux huma biss) għandhom kapaċità li l-bnedmin ma għandhomx: huma jistgħu jutilizzaw il-ħaxix! Anke għall-annimali monogastriċi (ħnieżer u pollam), l-art bil-ħaxix tista’ tissupplimenta parti mir-razzjonijiet tal-għalf. Għalhekk, l-art bil-ħaxix għandha tirrappreżenta element essenzjali għall-provvista ta’ proteini sostenibbli, li bħalissa ftit li xejn tissemma fid-diskussjonijiet politiċi. Id-deċiżjoni li ttieħdet mill-UE s-sena l-oħra biex l-ikel tal-annimali u tal-insetti jkun permess fin-nutrizzjoni tal-annimali tista’ tikkontribwixxi wkoll għal tnaqqis fil-proporzjon ta’ proteina tal-pjanti fin-nutrizzjoni tal-annimali. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Studji reċenti mill-kumitati esperti tal-Unjoni għall-Promozzjoni tal-Pjanti taż-Żejt u tal-Proteini (UFOP) dwar il-potenzjal tal-kolza u tal-legumi fil-kultivazzjoni u fl-għalf jagħtuna raġuni biex inkunu fiduċjużi li hemm potenzjal f’termini ta’ teknoloġija ta’ kultivazzjoni ħalli l-kolza u l-legumi jitkabbru fuq skala ferm akbar u fl-istess ħin jiġu estiżi b’mod sinifikanti n-newbiet tal-għelejjel. Is-sehem tal-kolza u tal-legumi kull wieħed jammonta għal madwar 10 % tal-art li tinħadem, li jikkorrispondi, pereżempju, għal aktar mid-doppju tal-livell attwali għal legumi (b’mod partikolari l-piżelli għall-magħlef, il-ful, il-fażola tas-sojja, il-lupini ħelwin). Għalhekk aktar għelejjel taż-żejt ma jfixklux użu tal-art sostenibbli, iżda fil-fatt, dan huwa pjuttost l-oppost. Madankollu, dan jista’ jsir biss għad-detriment ta’ forom oħra ta’ kultivazzjoni. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Madankollu, dan l-istudju juri wkoll li l-ħtiġijiet tal-popolazzjoni tal-bhejjem attwali ma jistgħux jiġu ssodisfati b’mod indipendenti, iżda jrid ikun hemm tnaqqis fl-istokk jekk irid jintlaħaq l-għan ta’ “awtonomija tal-provvista strateġika”. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE għalhekk jemmen li hemm bżonn urġenti li l-UE twettaq studju dwar il-potenzjal madwar l-Ewropa kollha tal-għelejjel tal-proteini u taż-żejt li jistgħu jitkabbru fi ħdan il-fruntieri tal-UE. Is-sostenibbiltà tal-użu tal-art (in-newbiet tal-għelejjel, il-fertilità tal-ħamrija, inkluża l-bijodiversità) trid tittieħed inkunsiderazzjoni. Ir-riżultati ta’ dan l-istudju għandhom imbagħad jintużaw biex jiġu identifikati liema rekwiżiti tal-art huma meħtieġa għal nutrizzjoni tajba għas-saħħa, ibbażata fuq il-proteini tal-pjanti għaċ-ċittadini Ewropej. Minn dan, imbagħad jista’ jiġi kkalkolat x’jibqa’ għall-għalf tal-annimali (jew għal skopijiet tal-enerġija) u għalhekk ukoll dak li għad irid jiġi importat għat-trobbija tal-bhejjem li jirrispetta l-limiti ekoloġiċi Ewropej u globali tat-trobbija tal-bhejjem immirati lejn is-sostenibbiltà u t-trattament xieraq tal-annimali. L-istrateġija Ewropea dwar il-proteini għandha mbagħad tindirizza wkoll il-konsegwenzi li jista’ jkollha fuq il-ftehimiet kummerċjali eżistenti (bħall-Mercosur) u kif il-bdiewa li jipproduċu b’mod sostenibbli fl-UE jistgħu jiġu protetti mill-importazzjonijiet li joriġinaw minn produzzjoni mhux sostenibbli. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-KESE jaħseb li huwa importanti li ssir enfasi li ż-żejt li joriġina minn kultivazzjoni tal-għelejjel taż-żejt minn 10 % tal-art li tinħadem tal-UE jista’ jwassal għal indipendenza enerġetika għall-provvista tal-fjuwil tat-tratturi agrikoli jekk jintuża biss għal dan l-għan. Il-KESE diġà indika f’Opinjonijiet preċedenti (23) li jemmen li jkun utli li jiġi stabbilit programm separat għall-użu ta’ żjut tal-kolza mhux esterifikati (jiġifieri puri) fil-makkinarju agrikolu aktar milli dipendenza mit-taħlit mad-diżil. Madankollu, għandu jiġi kkunsidrat ukoll l-użu ta’ fjuwils tat-tip B100 (100 % żejt veġetali esterifikat). Il-pasta taż-żrieragħ żejtnin (24) li tirriżulta hija għalf tal-proteini eċċellenti (l-istess japplika, pereżempju, għall-iskart mill-produzzjoni tal-alkoħol). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Xi Stati Membri diġà qed jaħdmu — għal raġunijiet differenti ħafna — biex inaqqsu l-popolazzjoni tal-bhejjem (eż. in-Netherlands). Dan jista’ jiġi ddikjarat taħt il-liġi regolatorja jew jitfassal permezz ta’ strumenti bbażati fuq is-suq. Minbarra standards ambjentali u tat-trattament xieraq tal-annimali ċari, il-KESE huwa primarjament favur soluzzjonijiet ibbażati fuq is-suq li joħolqu kundizzjonijiet għall-istabbiliment ta’ ktajjen ta’ valur reġjonali ġodda li jsostnu lilhom infushom u li ma jiddependux b’mod permanenti mis-sussidji. Fl-istess ħin, għandhom jiftħu prospetti għall-akbar għadd possibbli ta’ azjendi tal-annimali. Huma jeħtiġilhom ukoll li jippermettu lill-bdiewa kollha fl-UE biex jipproduċu b’mod sostenibbli u jaqilgħu għajxien sigur. Dan jirrikjedi protezzjoni kontra l-kompetizzjoni inġusta u l-prattiki kummerċjali inġusti, kif ukoll l-avvanz tas-saħħa fis-suq tal-bdiewa fil-proċess ta’ trasformazzjoni lejn sistema globali tal-ikel sostenibbli. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Dan kollu juri mill-ġdid li l-istrateġija sostenibbli tal-UE dwar il-proteini tal-pjanti u ż-żejt tal-pjanti trid tqis is-sistema agrikola u tal-ikel kollha, u li strateġija iżolata ta’ kultivazzjoni ma tgħinx. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Il-mekkaniżmi tas-suq iridu jkunu allinjati biex jirriflettu l-ispejjeż reali soċjali u ambjentali u dawk għas-soċjetà. Il-fallimenti tas-suq jistgħu jiġu kkoreġuti permezz ta’ interventi mill-gvern ibbażati fuq l-evidenza u x-xjenza bil-għan li jottimizzaw il-kompromess bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji għas-soċjetà, filwaqt li jitqiesu l-interessi kollha. |
| --- | --- |

4.12.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta’ April 2018 dwar strateġija Ewropea għall-promozzjoni tal-għelejjel li fihom il-proteini (ĠU C 390, 18.11.2019, p. 2).

1

(2)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta’ April 2018 (ĠU C 390, 18.11.2019, p. 2) punt E, kumment tal-KESE: id-dipendenza ta’ 75 % hija meqjusa li tirreferi għal prodotti tar-raba’ li fihom il-proteini b’kontenut għoli ta’ proteini, filwaqt li l-provvista sinifikanti tal-proteini tal-annimali mill-ħaxix u miċ-ċereali hija injorata b’mod inkomprensibbli f’ħafna diskussjonijiet.

2

(3)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta’ April 2018 (ĠU C 390, 18.11.2019, p. 2) punt L.

3

(4)  Rapport tal-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar l-iżvilupp tal-proteini tal-pjanti fl-Unjoni Ewropea (COM(2018) 757 final), paġna 2.

4

(5)  COM(2018) 757 final, paġna 3.

5

(6)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta’ April 2018 (ĠU C 390, 18.11.2019, p. 2) punt L.

6

(7)  Skont l-Eurostat, iż-żona agrikola totali tal-Ewropa (inklużi l-art tal-mergħa u l-art tal-ħaxix) tammonta għal madwar 174 miljun ettaru (data qabel il-Brexit).

7

data

(8)  COM(2018) 757 final.

8

(9)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta’ April 2018 (ĠU C 390, 18.11.2019, p. 2).

9

(10)  Opinjoni tal-KESE dwar Minimizzazzjoni tar-riskju tad-deforestazzjoni u tad-degradazzjoni tal-foresti assoċjati mal-prodotti mqiegħda fis-suq tal-UE (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 88).

10

(11)  Opinjoni tal-KESE dwar Minimizzazzjoni tar-riskju tad-deforestazzjoni u tad-degradazzjoni tal-foresti assoċjati mal-prodotti mqiegħda fis-suq tal-UE (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 88).

11

(12)  Opinjoni esploratorja tal-KESE fuq talba tal-Presidenza Franċiża tal-Kunsill dwar Is-sigurtà tal-ikel u sistemi tal-ikel sostenibbli (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 72), punt 1.3.ii.

12

(13)  Riżoluzzjoni tal-KESE adottata fis-sessjoni plenarja tal-24 ta’ Marzu 2022 (ĠU C 290, 29.07.2022, p. 1).

13

(14)  https://www.consilium.europa.eu/media/54789/20220311-versailles-declaration-mt.pdf

14

(15)  Fl-2017, is-superfiċje tal-art agrikola fl-UE (27) kienet ta’ 178,7 miljun ettaru: li minnhom, 105,5 miljun ettaru kienu raba’ li jinħadem, b’63 % (jiġifieri 66,8 miljun ettaru) li jintużaw għall-għalf tal-bhejjem (https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1196852/umfrage/landwirtschaftliche-flaechen-in-der-eu-nach-nutzungsart/).

15

(16)  OVID, Eiweißstrategie
  2.0, 2019 (L-Assoċjazzjoni tal-Industrija tal-Ipproċessar taż-Żrieragħ Żejtnija fil-Ġermanja (OVID): L-Istrateġija tal-Proteini 2.0 (mhux disponibbli bil-Malti)).

16

Eiweißstrategie

2.0

(17)  Fil-Ġermanja, mill-1995 sal-2020 il-konsum tal-laħam tal-majjal per capita naqas minn 39,8 għal 31 kg.

17

(18)  Rapport ta’ informazzjoni tal-KESE dwar Il-benefiċċji tat-trobbija estensiva tal-bhejjem u l-fertilizzanti organiċi fil-kuntest tal-Patt Ekoloġiku.

18

(19)  Opinjoni esploratorja tal-KESE fuq talba tal-Presidenza Franċiża tal-Kunsill dwar Is-sigurtà tal-ikel u sistemi tal-ikel sostenibbli (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 72).

19

(20)  https://www.bmel.de/SharedDocs/Downloads/DE/_Tiere/Nutztiere/200211-empfehlung-kompetenznetzwerk-nutztierhaltung.html

20

(21)  Rapport finali tal-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Agrikoltura (mhux disponibbli bil-Malti).

21

(22)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Ir-riforma tal-PAK fl-2013 (ĠU C 354, 28.12.2010, p. 35).

22

(23)  Opinjoni tal-KESE dwar L-użu tal-enerġija minn riżorsi rinnovabbli (ĠU C 77, 31.3.2009, p. 43).

23

(24)  Meta l-kolza tiġi ppressata, wieħed ikollu madwar 1/3 żejt u 2/3 tal-hekk imsejħa pasta taż-żrieragħ żejtnin.

24

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/97 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/97

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel biex il-konsumaturi jiġu awtonomizzati jagħmlu għażliet sostenibbli tal-ikel”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/14)

| Relatur: | Andreas THURNER |
| --- | --- |

Relatur:

Andreas THURNER

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 5.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 147/5/1 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fis-sezzjoni

5.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

147/5/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE)

| 1.1. | jilqa’ l-inizjattiva tal-Kummissjoni Ewropea li tistabbilixxi qafas legali għal sistemi sostenibbli tal-ikel, inklużi regoli dwar it-tikkettar tas-sostenibbiltà tal-ikel. Huwa ċar li hemm bżonn ta’ regolamentazzjoni u ċertu livell ta’ standardizzazzjoni u armonizzazzjoni biex ikunu żgurati l-kredibilità u kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni; |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | jenfasizza li s-sostenibbiltà hija kunċett multidimensjonali, li fih id-dimensjonijiet ekonomiċi, ambjentali u soċjali għandhom dejjem jitqiesu bl-istess mod; |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | jirrimarka li d-drawwiet tal-ikel tan-nies huma differenti ħafna, jiddependu minn fatturi differenti u huma persistenti ħafna. Għalhekk, l-aspettattivi għal skema ta’ tikkettar tas-sostenibbiltà għandhom ikunu realistiċi mill-bidu nett. Madankollu, hemm interess ġenerali fil-bidla għal xejriet ta’ konsum aktar sostenibbli; |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | jirrakkomanda, għalhekk, l-istabbiliment ta’ qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel li jkun trasparenti, ibbażat fuq ix-xjenza u sempliċi u prammatiku kemm jista’ jkun, li jgħin lill-operaturi ekonomiċi jivvalutaw u jtejbu s-sostenibbiltà tal-prodotti, u fl-istess ħin jipprovdi lill-konsumaturi b’informazzjoni utli biex jieħdu deċiżjonijiet infurmati; |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | jissuġġerixxi li, fl-interess ta’ aċċess faċli u prammatiku, għandhom jitqiesu wkoll aspetti sekondarji ta’ sostenibbiltà definita u vvalutata b’mod komprensiv, bħat-trattament xieraq tal-annimali jew kriterji soċjali u ambjentali. Madankollu, it-terminu “sostenibbli” m’għandux jintuża f’dan il-każ, peress li dan għandu jkun riżervat għal approċċ komprensiv ta’ klassifikazzjoni; |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | jirrakkomanda, l-ewwel nett, approċċ volontarju, li għandu, madankollu, jimponi kundizzjonijiet obbligatorji jekk jiġi applikat. It-tikketti ta’ sostenibbiltà jew l-indikazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà li mhumiex ibbażati fuq dawn il-kundizzjonijiet għandhom għalhekk jiġu pprojbiti; |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | huwa tal-fehma li s-sistemi ta’ tikkettar li jużaw skala ta’ klassifikazzjoni (eż. fil-forma ta’ sistema tad-dawl tat-traffiku) jistgħu jgħinu lill-konsumaturi jagħmlu għażliet infurmati. Fl-istess ħin, sistemi ta’ klassifikazzjoni bħal dawn jistgħu jippromovu wkoll it-tmexxija tas-sostenibbiltà u jħeġġu lill-kumpaniji jtejbu l-proċessi tagħhom għal dan l-għan, tul il-katina alimentari; |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | jirrimarka li l-algoritmi ta’ klassifikazzjoni huma kruċjali għal mudell ta’ skalar. Dawn irid ikollhom bażi xjentifika u jkunu trasparenti għall-konsumaturi b’mod xieraq; |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | huwa tal-fehma li l-iskemi ta’ kwalità eżistenti tal-UE, bħall-biedja organika u l-indikazzjonijiet ġeografiċi, diġà jinkludu elementi li jikkontribwixxu għal sostenibbiltà akbar fis-sistema tal-ikel. Dan għalhekk għandu jiġi rikonoxxut. Il-KESE jirrakkomanda wkoll li r-regoli eżistenti jkunu soġġetti għal kontroll tas-sostenibbiltà u, fejn adatt, jiġu ssupplimentati minn dispożizzjonijiet adegwati dwar is-sostenibbiltà; |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | jenfasizza r-rwol kruċjali li għandha l-edukazzjoni biex tipprovdi fehim bażiku tal-aspetti tas-sostenibbiltà b’rabta mal-ikel. Kampanji ta’ sensibilizzazzjoni u miżuri adegwati biex jappoġġjaw l-affordabbiltà ta’ prodotti tal-ikel sostenibbli jistgħu jippromovu wkoll it-tranżizzjoni lejn sistemi tal-ikel aktar sostenibbli. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kuntest tal-opinjoni

| 2.1. | L-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt (1) hija element ċentrali tal-Patt Ekoloġiku Ewropew. L-għan tagħha huwa li tagħmel is-sistemi tal-ikel ġusti, tajbin għas-saħħa u favur l-ambjent. Il-pjan ta’ azzjoni tal-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt jinkludi, fost affarijiet oħra, miżuri li jippromovu l-konsum sostenibbli tal-ikel u jiffaċilitaw il-bidla lejn dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli. Sadanittant, il-Kummissjoni Ewropea diġà bdiet tħejji liġi qafas trasversali biex taċċellera u tiffaċilita t-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà. Għandha wkoll l-għan li tiżgura li l-ikel li jitqiegħed fis-suq tal-UE jsir dejjem aktar sostenibbli. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-KESE diġà żviluppa qafas sod għal azzjoni permezz tal-iżvilupp ta’ viżjoni strateġika dwar kif għandha tiġi promossa politika komprensiva dwar l-ikel. Il-pedamenti ta’ din il-viżjoni huma stabbiliti f’Opinjonijiet dwar kwistjonijiet bħall-politika komprensiva dwar l-ikel (2), dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli (3), ktajjen tal-provvista tal-ikel qosra/l-agroekoloġija (4), il-konsum sostenibbli (5) u l-allinjament tal-istrateġiji u l-operazzjonijiet tan-negozju tal-ikel mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli għal irkupru sostenibbli wara l-COVID-19 (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-kumpaniji għandhom responsabbiltà kbira li jiddirieġu, minn naħa, lill-konsumaturi lejn għażliet tajbin għas-saħħa u li jħallu inqas impatt fuq l-ambjent u, min-naħa l-oħra, jixprunaw it-trasformazzjoni sostenibbli tas-sistemi tal-ikel permezz tal-adozzjoni ta’ prattiki sostenibbli fir-rigward tal-biedja, l-ipproċessar u l-imballaġġ. Il-kumpaniji għandhom ikunu parti mill-vjaġġ kollu lejn l-iżvilupp ta’ qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Minbarra l-kumpaniji u l-partijiet interessati fil-qasam tal-produzzjoni tal-ikel, il-konsumaturi għandhom ukoll rwol kruċjali fit-tranżizzjoni lejn sistemi tal-ikel aktar sostenibbli. Fil-prinċipju, kwalunkwe deċiżjoni ta’ xiri tiskatta l-ordni ta’ produzzjoni li jmiss. Għalhekk, żieda fid-domanda għal prodotti tal-ikel sostenibbli se twassal ukoll għal aktar sostenibbiltà min-naħa tal-provvista. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | F’dan l-isfond, l-għan ta’ din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja huwa li tesplora l-għażliet possibbli għal qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel u li tressaq konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet biex tappoġġja lill-Kummissjoni Ewropea fl-iżvilupp ta’ qafas ta’ politika bħal dan minn stadju bikri. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Is-sostenibbiltà hija kunċett multidimensjonali li dejjem għandu jqis id-dimensjonijiet ekonomiċi, ambjentali u soċjali b’mod ugwali. Skont id-definizzjoni tal-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti (FAO), sistema sostenibbli tal-ikel hija sistema tal-ikel li toffri sigurtà alimentari u nutrizzjoni għal kulħadd b’tali mod li l-bażijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali li jiġġeneraw is-sigurtà alimentari u n-nutrizzjoni għal ġenerazzjonijiet futuri ma jiġux kompromessi (7). Fil-qosor: l-iffukar esklużiv fuq l-aspetti ekoloġiċi tas-sostenibbiltà, kif spiss huwa l-każ illum, jew fuq il-pilastri soċjoekonomiċi tas-sostenibbiltà mhuwiex minnu nnifsu sostenibbli. L-għan għandu jkun li tiġi koperta l-katina tal-valur kollha fit-tliet dimensjonijiet tas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | L-għan ta’ qafas għat-tikkettar ma għandux ikun li jikklassifika l-ikel bħala sostenibbli jew mhux sostenibbli, iżda pjuttost għandu jappoġġja l-iżvilupp lejn sistema tal-ikel aktar sostenibbli. Il-qafas għat-tikkettar huwa mfassal biex jgħin lill-operaturi ekonomiċi jivvalutaw u jtejbu s-sostenibbiltà tal-prodotti (metodoloġiji li jinċentivaw it-titjib, pereżempju sistema ta’ valutazzjoni komparattiva jew sistema ta’ referenza) u biex jipprovdi gwida utli lill-konsumaturi. Dan il-qafas għat-tikkettar għandu jiġi żviluppat b’mod miftuħ u trasparenti bl-involviment tal-partijiet ikkonċernati rilevanti u għandu jibni fuq metodoloġija ċara u bbażata fuq ix-xjenza. Biex ikunu jistgħu japplikaw skemi ta’ tikkettar, il-kumpaniji għandu jkollhom aċċess għal indikaturi, metodoloġiji u r-riżultati miksuba mill-qafas għat-tikkettar. Fuq kollox, dan il-qafas għandu jkun sempliċi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Hemm bżonn ta’ regoli ċari sabiex titnaqqas il-konfużjoni attwali fis-suq minħabba l-użu abbużiv tat-terminu “sostenibbli” (forma ta’ greenwashing). It-tikketti tas-sostenibbiltà jew l-indikazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà li mhumiex ibbażati fuq skema ta’ ċertifikazzjoni rikonoxxuta b’mod wiesa’ jenħtieġ li jiġu pprojbiti. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | It-tikkettar tas-sostenibbiltà tal-ikel għandu jkun ibbażat fuq il-proċess kollu tal-produzzjoni u għalissa għandu jkun volontarju. Madankollu, kwalunkwe qafas sostenibbli għat-tikkettar tal-ikel irid ikun ibbażat mill-bidu nett fuq definizzjoni/metodoloġija ċara bbażata fuq it-tliet pilastri tas-sostenibbiltà (il-pilastru ambjentali, soċjali u ekonomiku). Dan għandu jkopri l-katina tal-valur alimentari kollha mill-produzzjoni sal-konsum. Aktar ’il quddiem, għandu jiġi evalwat jekk jistax ikun meħtieġ obbligu li tiġi ttikkettata s-sostenibbiltà. Il-qafas tal-UE għandu jippermetti marġni adegwat għas-sistemi nazzjonali u reġjonali, iżda d-definizzjonijiet u r-regoli ta’ valutazzjoni għandhom jiġu armonizzati fl-UE kollha. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Madankollu, ir-rwol tat-tikkettar m’għandux ikun sopravalutat. Għandu jkun hemm fehim realistiku u prammatiku ta’ dak li t-tikkettar tas-sostenibbiltà jista’ jew ma jistax jikseb. Skont l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, il-konsumaturi għandhom ikunu konxji mit-tikkettar u jirrikonoxxuh, jifhmu xi jfisser u jkunu f’pożizzjoni u interessati li jużawh b’mod korrett sabiex ikunu jistgħu jagħmlu għażliet infurmati meta jixtru l-ikel u jagħmlu għażliet tal-ikel aktar tajbin għas-saħħa (8). Se jkun importanti li jkun hemm sensibilizzazzjoni dwar l-iskemi tal-UE dwar is-sostenibbiltà u t-tikkettar tal-kwalità. Dan, flimkien ma’ miżuri ta’ akkwist pubbliku u ta’ edukazzjoni, jista’ jsaħħaħ id-domanda għal prodotti tal-ikel sostenibbli. Dawk li jfasslu l-politika għandhom janalizzaw ukoll miżuri adegwati biex jappoġġjaw l-affordabbiltà u l-aċċessibbiltà tal-ikel sostenibbli. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | It-tikkettar tas-sostenibbiltà huwa importanti f’każijiet fejn il-manifattur ma jkunx jista’ jipprovdi l-informazzjoni meħtieġa direttament. Fejn il-manifattur jista’ jipprovdi l-informazzjoni rilevanti direttament lill-konsumatur (eż. f’suq tal-bdiewa lokali jew ħanut tal-bdiewa) ma tkunx meħtieġa skema ta’ tikkettar. Dan huwa importanti wkoll biex jiġi evitat piż burokratiku għall-produtturi ż-żgħar. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | L-edukazzjoni taqdi rwol kruċjali biex tipprovdi fehim bażiku tal-aspetti tas-sostenibbiltà b’rabta mal-prodotti tal-ikel. Huwa importanti li ninvestu fl-edukazzjoni dwar dieti sostenibbli minn età bikrija, sabiex iż-żgħażagħ ikunu jistgħu japprezzaw il-valur tal-ikel. Barra minn hekk, wieħed jista’ jistenna li, b’riżultat ta’ dan, it-tfal “jedukaw” lill-ġenituri biex jaġixxu b’mod aktar sostenibbli, kif deher, pereżempju, fil-qasam tas-separazzjoni u r-riċiklaġġ tal-iskart. Pereżempju, l-iskema tal-iskejjel tal-UE għall-frott, il-ħaxix u l-ħalib għandha tiffoka wkoll fuq kwistjonijiet importanti ta’ sostenibbiltà. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu li jiġu żviluppati linji gwida ġodda dwar dieta sostenibbli li jqisu d-differenzi kulturali u ġeografiċi bejn, u fi ħdan, l-Istati Membri. Tali linji gwida jgħinu biex il-bdiewa, il-proċessuri, il-bejjiegħa bl-imnut u s-servizzi tal-ikel jingħataw direzzjoni aktar ċara. L-industrija agroalimentari tista’ tibbenefika minn “qafas” ġdid biex tipproduċi, tipproċessa, tqassam u tbigħ ikel aktar tajjeb għas-saħħa u sostenibbli bi prezz aktar ġust (9). |
| --- | --- |

3.8.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Id-drawwiet tal-ikel tan-nies huma diversi u influwenzati ħafna mill-ambjent personali u kulturali. Barra minn hekk, id-drawwiet tal-ikel huma persistenti ħafna: jekk in-nies iridu jibdlu d-dieti tagħhom, dan se jseħħ biss b’passi żgħar u fuq perjodi itwal ta’ żmien. L-istili ta’ ħajja tan-nies u l-ambjent soċjali huma fatturi rilevanti oħra li jiddeterminaw jekk is-sostenibbiltà għandhiex rwol fix-xejriet tal-konsum. Madankollu, perċentwal kbir u li qed jikber ta’ konsumaturi jgħidu li huma lesti jibdlu d-drawwiet tal-konsum tagħhom għal raġunijiet ta’ sostenibbiltà. Hemm interess fl-informazzjoni dwar is-sostenibbiltà li tippermetti għażliet infurmati. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | B’mod aktar ġenerali, it-tikkettar tas-sostenibbiltà ħafna drabi jappella għal dawk li diġà huma interessati fil-kwistjoni. It-tikkettar tas-sostenibbiltà huwa maħsub biex jiffaċilita d-deċiżjonijiet dwar il-konsum sostenibbli għal dan il-grupp ewlieni. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Għalhekk, il-kwistjoni hija wkoll jekk għandhomx jintlaħqu dawk li m’għandhomx interess fis-sostenibbiltà, u jekk dan isir, kif. Madankollu, ir-rwol eżemplari tal-gruppi ewlenin fil-mira fir-rigward tas-sostenibbiltà jista’ jwassal għal bidla fl-imġiba permezz tal-imitazzjoni. Jekk gruppi inqas interessati fis-suġġett jagħmlu għażliet sostenibbli dwar l-ikel, tal-inqas okkażjonalment jew f’ċerti aspetti, ikun ukoll pass ’il quddiem. Dawn huma biss ftit kwistjonijiet li jeħtieġ li jiġu kkunsidrati sabiex l-aspettattivi dwar it-tikkettar tas-sostenibbiltà jkunu realistiċi mill-bidu nett. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Is-sensibilizzazzjoni, l-aċċettazzjoni tal-konsumatur u ċ-ċarezza tal-messaġġ huma prerekwiżiti ewlenin biex it-tikkettar tas-sostenibbiltà tal-ikel ikun suċċess. It-tikkettar innifsu għandu jkun jinftiehem, sempliċi u affidabbli. B’mod parallel, jenħtieġ li jiġu stabbiliti miżuri ta’ akkumpanjament min-naħa tal-konsumatur, li jippromovu l-edukazzjoni u l-informazzjoni dwar dieti sostenibbli, iżidu l-fiduċja u l-aċċettazzjoni f’sistema ta’ tikkettar u jinkoraġġixxu konsum aktar sostenibbli. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | L-indikazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà għandhom ikunu bbażati fuq il-prinċipji li ġejjin: l-affidabbiltà, it-trasparenza, ir-rilevanza, l-aċċessibbiltà u ċ-ċarezza (linji gwida tan-NU għall-għoti ta’ informazzjoni dwar is-sostenibbiltà tal-prodotti (10)). Is-sistema ta’ ċertifikazzjoni għandha tiżgura li l-isfond strutturali jitqies b’mod adegwat sabiex ma jiġux penalizzati strutturi żgħar (bdiewa, SMEs, bejgħ dirett mill-azjenda agrikola, swieq ta’ kull ġimgħa, eċċ.). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tikketti bi skala ta’ klassifikazzjoni (eż. fil-forma ta’ sistema tad-dawl tat-traffiku) jistgħu jgħinu lill-konsumaturi jagħmlu għażliet infurmati. Fl-istess ħin, sistema ta’ klassifikazzjoni bħal din tista’ tippromovi wkoll it-tmexxija tas-sostenibbiltà u tista’ tħeġġeġ lin-negozji jtejbu l-proċessi tagħhom f’dan ir-rigward tul il-katina alimentari. Madankollu, sabiex tiġi evitata l-konfużjoni, għandu jkun hemm ċertu grad ta’ konsistenza fid-diversi skemi ta’ tikkettar. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | L-iżvilupp ta’ qafas adegwat għat-tikkettar tas-sostenibbiltà għandu, kemm jista’ jkun, jieħu approċċ olistiku fl-interess ta’ “produzzjoni u konsum sostenibbli” aktar milli sempliċement “ikel sostenibbli”. L-imġiba tal-konsumatur hija element essenzjali fl-istampa ġenerali ta’ sistema tal-ikel sostenibbli. Anke l-imballaġġ u t-trasport (l-oriġini tal-prodott) huma oqsma daqstant rilevanti. Fl-istess ħin, se jkun meħtieġ li jintwera prammatiżmu fid-definizzjoni tal-indikaturi rilevanti tas-sostenibbiltà (eż. liema informazzjoni/data hija disponibbli f’forma affidabbli). Fi kwalunkwe każ, jenħtieġ li jiġi stabbilit malajr kemm jista’ jkun sett armonizzat ta’ regoli dwar it-tikkettar tas-sostenibbiltà. Għadd dejjem jikber ta’ tikketti tas-sostenibbiltà differenti fil-livell nazzjonali u tan-negozju joħloq biss konfużjoni u jwassal għal telf ta’ fiduċja. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-bejjiegħa tal-ikel bl-imnut Ewropej diġà qed jiksbu l-ewwel esperjenza tagħhom permezz ta’ proġetti pilota dwar it-tikkettar tas-sostenibbiltà tal-ikel. Is-sejbiet preliminari jinkludu: il-perċezzjoni tal-prodotti ttikkettati għandha t-tendenza li tkun aktar pożittiva milli għal prodotti mhux ittikkettati bi ftit influwenza fuq id-deċiżjoni tax-xiri; feedback pożittiv li jiġi prinċipalment minn persuni iżgħar fl-età; xi drabi l-użu ta’ sistema ta’ klassifikazzjoni jwassal għal konfużjoni mas-sistema Nutriscore; fl-aħħar nett, il-konsumaturi jridu li l-informazzjoni tintwera fuq l-imballaġġ (u mhux biss fuq it-tikketta tal-prezz). Il-kwistjonijiet ewlenin jinkludu l-kredibbiltà tas-sistema ta’ klassifikazzjoni (indipendenti, ibbażata fuq ix-xjenza), iċ-ċarezza tal-informazzjoni (komprensibbiltà), l-użu ta’ approċċ armonizzat kemm jista’ jkun fis-settur kollu u t-trasparenza (“kjarifika” aktar milli “semplifikazzjoni”, pereżempju permezz ta’ barcode li jaħżen informazzjoni rilevanti). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-kunsiderazzjoni tad-dimensjoni soċjali u soċjoekonomika hija kruċjali, għalkemm l-indikaturi għal dan mhux neċessarjament ikunu ovvji. Fil-qasam soċjali b’mod partikolari, l-Istati Membri għandhom dispożizzjonijiet legali differenti (kundizzjonijiet tax-xogħol, paga minima), li x’aktarx jikkumplikaw l-isforzi biex jiġi żviluppat approċċ armonizzat fl-UE kollha. Minkejja dan, huwa importanti li tiġi inkluża d-dimensjoni soċjoekonomika fit-tikkettar tas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Bħala parti minn approċċ prammatiku, jidher loġiku li jiġu rikonoxxuti l-iskemi ta’ ċertifikazzjoni eżistenti tal-UE bħall-biedja organika, l-indikazzjoni ġeografika protetta (IĠP), id-denominazzjoni ta’ oriġini protetta (DOP) jew l-ispeċjalitajiet tradizzjonali garantiti (STG) biex tiġi promossa s-sostenibbiltà fis-sistema tal-ikel. Filwaqt li dawn l-iskemi jistgħu ma jkoprux bis-sħiħ il-kwistjoni tas-sostenibbiltà, dawn jinkludu elementi li jikkontribwixxu għal sostenibbiltà akbar fis-sistema tal-ikel. Ir-regoli eżistenti għandhom ikunu soġġetti għal kontroll tas-sostenibbiltà u, jekk ikun meħtieġ, ikkomplementati minn dispożizzjonijiet adegwati dwar is-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Il-prodotti reġjonali/lokali u l-ktajjen tal-provvista qosra jista’ jkollhom rwol biex is-sistemi tal-ikel isiru aktar sostenibbli. Il-produtturi reġjonali ħafna drabi jipproduċu fil-viċinanza immedjata tal-popolazzjoni lokali u għalhekk huma soġġetti għal ċertu “kontroll soċjali”, li għandu t-tendenza li jippromovi metodi ta’ produzzjoni sostenibbli. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Il-kwistjoni ta’ “staġjonalità” għandha impatt fuq il-livell ta’ sostenibbiltà, speċjalment fil-każ tal-frott u l-ħaxix. L-informazzjoni u l-edukazzjoni jistgħu jissensibilizzaw lill-pubbliku biex ma jkunx hemm ħela fil-konsum ta’ din il-kategorija tal-ikel li jeħżien malajr u li għandu kontenut għoli ta’ ilma. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ir-riforma reċenti tal-PAK u l-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew (l-Istrateġija għall-Bijodiversità, l-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt) fl-agrikoltura Ewropea se jiżguraw li l-produzzjoni agrikola fl-Ewropa ssir saħansitra aktar sostenibbli. Għalhekk, it-tikkettar tal-oriġini tal-materja prima agrikola jagħmilha possibbli wkoll li jinsiltu konklużjonijiet dwar il-livell ta’ sostenibbiltà tagħhom. |
| --- | --- |

4.13.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_mt

1

(2)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Il-kontribut tas-soċjetà ċivili għall-iżvilupp ta’ politika komprensiva dwar l-ikel fl-UE (ĠU C 129, 11.4.2018, p. 18).

2

(3)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Il-promozzjoni ta’ dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli fl-UE (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 9).

3

(4)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Il-promozzjoni ta’ ktajjen tal-provvista tal-ikel qosra u alternattivi fl-UE: ir-rwol tal-agroekoloġija (ĠU C 353, 18.10.2019, p. 65).

4

(5)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Lejn strateġija tal-UE dwar il-konsum sostenibbli (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 51).

5

(6)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar L-allinjament tal-istrateġiji u l-operazzjonijiet tan-negozju tal-ikel mal-SDGs għal irkupru sostenibbli wara l-COVID-19 (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 63).

6

(7)  https://www.fao.org/in-action/territorios-inteligentes/componentes/produccion-agricola/contexto-general/en/

7

(8)  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/336988/WHO-EURO-2020-1569-41320-56234-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

8

(9)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Il-promozzjoni ta’ dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli fl-UE (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 9).

9

(10)  https://www.oneplanetnetwork.org/knowledge-centre/resources/guidelines-providing-product-sustainability-information

10

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/102 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/102

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Viżjoni strateġika dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija li tippermetti l-awtonomija strateġika tal-UE”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/15)

| Relaturi: | Thomas KATTNIG


  Lutz RIBBE


  Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |

Relaturi:

Thomas KATTNIG

Lutz RIBBE

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 4.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 197/9/12 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

4.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

197/9/12

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Fi tmiem l-2021, il-KESE ddeċieda li jiżviluppa viżjoni komprensiva għat-tranżizzjoni tal-enerġija. Fit-18 ta’ Jannar 2022, il-KESE ddeċieda li s-sezzjonijiet kollha u s-CCMI għandhom jinkludu Opinjonijiet fuq inizjattiva proprja dwar diversi aspetti tat-tranżizzjoni tal-enerġija f’Opinjoni ġenerali dwar Viżjoni strateġika dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija biex ikun jista’ jsir żvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

1.1.

Madankollu, is-sitwazzjoni attwali fl-Ukrajna, wara l-invażjoni militari mill-Federazzjoni Russa, poġġiet it-tranżizzjoni tal-enerġija fil-quċċata tal-lista ta’ prijoritajiet, peress li l-konsegwenzi għall-provvista tal-enerġija u l-prezzijiet tal-enerġija tal-UE huma mingħajr preċedent.

Fid-dawl tal-kriżi attwali u filwaqt li jitqies l-objettiv li tintemm id-dipendenza tal-UE fuq il-gass Russu sal-2030, din l-Opinjoni tal-KESE tippreżenta viżjoni komprensiva għat-tranżizzjoni tal-enerġija sabiex tinbena u tiġi promossa l-awtonomija strateġika tal-UE fil-qasam tal-enerġija.

Sabiex tiġi żviluppata viżjoni strateġika fit-tul, din l-Opinjoni qafas tiġbor fil-qosor:

| — | konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet mill-Opinjonijiet settorjali fuq inizjattiva proprja (1); |
| --- | --- |

—

konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet mill-Opinjonijiet settorjali fuq inizjattiva proprja (1);

| — | konklużjonijiet mill-Opinjonijiet dwar REPowerEU u l-pjan REPowerEU u l-proposti leġiżlattivi li jmiss; u |
| --- | --- |

—

konklużjonijiet mill-Opinjonijiet dwar REPowerEU u l-pjan REPowerEU u l-proposti leġiżlattivi li jmiss; u

| — | konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet minn Opinjonijiet preċedenti tal-KESE. |
| --- | --- |

—

konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet minn Opinjonijiet preċedenti tal-KESE.

| 1.2. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għar-riskju li l-effetti ekonomiċi u soċjali kkombinati tal-kriżi tal-enerġija attwali jpoġġu s-sistema demokratika taħt pressjoni sakemm ma jinstabux soluzzjonijiet adegwati. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-implimentazzjoni ta’ miżuri immedjati biex jiġu indirizzati l-aktar kwistjonijiet urġenti, b’mod partikolari biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista bi spiża li tkun “affordabbli kemm jista’ jkun” kemm għall-konsumaturi kif ukoll għall-industrija, li huma affettwati miż-żidiet drammatiċi attwali fil-prezzijiet. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | It-tibdil fil-klima qiegħed dejjem aktar isir realtà morra fl-Ewropa. Barra minn hekk, il-kriżi tal-enerġija attwali, aggravata mill-invażjoni aggressiva tal-Ukrajna mir-Russja, turi b’mod ċar li kemm l-għanijiet kif ukoll il-miżuri proposti taħt l-“Unjoni Ewropea tal-Enerġija” u l-Patt Ekoloġiku huma korretti essenzjalment, iżda mhumiex ambizzjużi biżżejjed. Dawn għadhom mhumiex biżżejjed biex iwasslu lill-Ewropa għal “awtonomija strateġika tal-enerġija” sigura, sostenibbli u kompetittiva. Fuq kollox, dawn għadhom qed jiġu indirizzati wisq b’mod timidu. Hija meħtieġa bidla fil-paradigma f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-potenzjal li għandha l-Ewropa fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli għandu jiġi identifikat b’mod kemm jista’ jkun preċiż u kkomunikat b’mod ġenerali sabiex jiġi promoss fehim komuni tal-massimu tal-indipendenza mill-importazzjonijiet tal-enerġija li jista’ jinkiseb. B’mod partikolari, għandhom jitqiesu l-elettrifikazzjoni tas-setturi tas-sħana u tat-trasport u l-ħtieġa għal idroġenu ekoloġiku prodott domestikament. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Barra mill-isfruttament ta’ dan il-potenzjal mill-aktar fis possibbli, il-potenzjal tal-iffrankar tal-enerġija għandu jiġi sfruttat aktar bis-sħiħ. Fis-sitwazzjoni attwali, l-iffrankar tal-enerġija huwa l-aqwa mod biex jiġu prodotti effetti immedjati. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Fl-istess ħin, se jkunu neċessarji miżuri fuq terminu ta’ żmien qasir u possibbilment ta’ żmien medju wkoll biex jikkumpensaw għal provvisti ta’ enerġija mitlufa mir-Russja. Miżura minnhom hija l-importazzjoni tal-LNG. Il-KESE jemmen, madankollu, li huwa importanti li dan ma joħloqx dipendenzi ġodda ta’ terminu twil fuq fjuwils fossili. Dan għandu jitqies minn qabel fiċ-ċiklu tal-investiment. B’mod ġenerali, l-għan ma huwiex li jiġu ddiversifikati d-dipendenzi, iżda li jinkiseb l-ogħla livell possibbli ta’ “awtonomija strateġika”. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Din it-trasformazzjoni ma hijiex biss sfida teknika kbira; hija tinvolvi wkoll kwistjonijiet strutturali. Fil-futur, il-produzzjoni tal-enerġija sejra tkun ħafna aktar deċentralizzata milli fil-passat. Dan jiftaħ ukoll opportunitajiet għal bliet u reġjuni u partijiet interessati ġodda oħra, eż. MSMEs, u prosumaturi individwali u dawk komunitarji. Il-KESE jemmen li dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet politiċi għadhom ma pprovdewx indikazzjonijiet jew miżuri ċari dwar kif, b’mod partikolari, dawk li sa issa kienu biss konsumaturi tal-enerġija jistgħu jsiru atturi ġodda. Huwa enfasizza f’diversi mill-Opinjonijiet tiegħu li l-aċċettazzjoni hija rekwiżit kruċjali sabiex tiġi żgurata trasformazzjoni rapida. Id-drittijiet ta’ parteċipazzjoni u l-opportunitajiet huma l-aqwa modi kif din l-aċċettazzjoni tista’ tinkiseb. Għaldaqstant ma hijiex biss kwistjoni ta’ fejn u minn liem sors tiġi prodotta l-enerġija, iżda anki ta’ min għandu l-permess li jaqla’ l-flus minnha. Il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal miżuri ġenerali u mmirati ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni, imwettqa b’mod koordinat u komplementari mill-Kummissjoni Ewropea u mill-Istati Membri, flimkien mal-organizzazzjonijiet kummerċjali, il-kmamar tal-kummerċ, l-imsieħba soċjali u partijiet interessati rilevanti oħrajn (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jtenni l-konvinzjoni li esprima f’Opinjonijiet preċedenti: mhux biss għandhom jintużaw il-fondi ta’ koeżjoni reġjonali u l-għajnuna għar-rikostruzzjoni b’mod li jappoġġjaw l-azzjoni dwar il-klima u t-tranżizzjoni tal-enerġija, iżda l-politka dwar il-klima u l-enerġija għandha wkoll titfassal biex tippromovi l-koeżjoni soċjali u reġjonali. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għar-riskju li l-effetti ekonomiċi u soċjali kkombinati tal-kriżi tal-enerġija attwali jpoġġu s-sistema demokratika taħt pressjoni sakemm ma jinstabux soluzzjonijiet adegwati. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-implimentazzjoni ta’ miżuri immedjati biex jiġu indirizzati l-aktar kwistjonijiet urġenti, b’mod partikolari biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista bi spiża li tkun “affordabbli kemm jista’ jkun” kemm għall-konsumaturi kif ukoll għall-industrija, li huma affettwati miż-żidiet drammatiċi attwali fil-prezzijiet. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-konsegwenzi tal-kriżi tal-klima qed ikollhom impatt kbir fuq l-Ewropa u d-dinja. Il-KESE jtenni l-appoġġ qawwi tiegħu għall-objettivi stabbiliti fil-Patt Ekoloġiku, għat-tisħiħ tal-awtonomija strateġika fil-provvista tal-enerġija u għat-tranżizzjoni lejn ekonomija sostenibbli, u newtrali għall-klima. Il-“gwerra tal-enerġija” li bdiet ir-Russja tagħmel aktar ċara l-ħtieġa li t-trasformazzjoni mibdija mill-Patt Ekoloġiku tiġi aċċellerata bil-kbir. REPowerEU u inizjattivi oħra proposti mill-Kummissjoni jservu biex il-Patt Ekoloġiku jiġi adattat kif meħtieġ, iżda għadhom mhumiex ambizzjużi biżżejjed. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Id-dimensjoni soċjali għandha tittieħed inkunsiderazzjoni fi kwalunkwe miżuri ppjanati bħala parti mit-tranżizzjoni tal-enerġija. Minn naħa, dan huwa meħtieġ sabiex ma tiġix ipperikolata l-approvazzjoni pubblika għall-bidliet neċessarji u biex tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta. Min-naħa l-oħra, din it-trasformazzjoni sejra tippermetti wkoll żviluppi pożittivi fl-ekonomija reġjonali, inklużi impjiegi ġodda (3), li jippromovu l-aċċettazzjoni. Bħala rappreżentant tas-soċjetà ċivili, il-KESE ta’ sikwit ipprovda gwida dwar kif il-membri tal-pubbliku għandhom jiġu involuti sabiex ikunu jistgħu jibbenefikaw mit-“trasformazzjoni ġusta”. Sfortunatament, din ġiet injorata b’mod ġenerali, li jista’ jwassal għal aktar diffikultajiet fil-kisba tal-aċċettazzjoni. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-KESE jemmen li l-kompetittività tal-ekonomija Ewropea, partikolarment is-settur industrijali u l-MSMEs bħala fatturi tal-innovazzjoni sostenibbli, għandha u tista’ tiġi ssalvagwardjata. Kunċetti intelliġenti għall-użu tal-enerġija – pereżempju, impjanti tal-enerġija virtwali – joffru opportunitajiet konsiderevoli ta’ tkabbir għal kumpaniji iżgħar. Peress li l-MSMEs huma parti essenzjali mis-soluzzjoni għal ekonomija kompetittiva, newtrali għall-klima, ċirkolari u inklużiva fl-UE, għandhom jinħolqu u jinżammu l-kundizzjonijiet it-tajba b’forom immirati ta’ kundizzjonijiet ta’ appoġġ u ta’ qafas. Dan huwa neċessarju sabiex jiġu żgurati u maħluqa tkabbir ekonomiku u impjiegi ta’ kwalità għolja. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Filwaqt li l-UE hija minn ta’ quddiem fit-tnaqqis tal-emissjonijiet tas-CO2, għandhom jiġu involuti atturi oħrajn fl-azzjoni dwar il-klima. L-Unjoni Ewropea għandha żżid l-impenji diplomatiċi tagħha, tidħol f’forom ġodda ta’ kooperazzjoni u tuża għodda bħall-ftehimiet ta’ kooperazzjoni u ta’ negozju biex tipperswadi lil pajjiżi terzi biex jagħmlu aktar biex jittrattaw din il-kriżi. Fl-istess ħin, jeħtieġ li l-UE jkollha diskors dwar jekk għandhiex iċċaqlaq il-ktajjen tal-provvista industrijali lura lejn l-Ewropa sabiex tnaqqas id-dipendenza fuq il-fornituri Ċiniżi – pereżempju fis-settur tal-moduli fotovoltajċi u tal-batteriji – u fl-istess ħin tiggarantixxi katina tal-provvista kompletament sostenibbli, inkluż f’termini ta’ politika soċjali u ta’ rispett għad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-kriżi (tal-prezz) tal-enerġija attwali u n-nuqqas ta’ sigurtà, stabbiltà u prevedibbiltà fl-provvista qegħdin jagħmlu pressjoni enormi fuq l-Unjoni Ewropea. Il-kriżi kienet tkun inqas severa kieku ttieħdet aktar azzjoni speċifika aktar kmieni u, pereżempju, kieku l-objettivi tal-UE nnifisha (bħal dawk tal-Unjoni Ewropea tal-Enerġija) ittieħdu aktar bis-serjetà. Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fil-komunikazzjoni tar-REPowerEU u l-pjan tar-REPowerEU għal żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika, fid-diversifikazzjoni tal-provvista u t-tnaqqis fid-domanda għall-gass Russu, peress li s-soluzzjonijiet li jissuġġerixxu huma konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u l-Unjoni Ewropea tal-Enerġija. Fil-fehma tal-Kumitat, dan ma għandux ikun primarjament kwistjoni ta’ diversifikazzjoni tad-dipendenzi iżda, sa fejn possibbli, kwistjoni ta’ “indipendenza u awtonomija strateġiċi tal-enerġija”. Fir-rigward tar-riżorsi biex jissostitwixxu l-gass Russu, il-KESE jwissi li l-UE għandha tkun kawta b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt ta’ dawn ir-riżorsi fuq l-ambjent, u dipendenzi ġodda fuq pajjiżi terzi li ma jikkondividux il-valuri Ewropej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Is-sitwazzjoni fis-swieq tal-enerġija f’Awwissu 2022 uriet biċ-ċar li l-ebda sors ta’ enerġija mhu mija fil-mija affidabbli f’kull ħin. Pereżempju, għal xhur sħaħ, għadd sostanzjali ta’ impjanti tal-enerġija nukleari fi Franza ma ġewx konnessi mal-grilja minħabba l-manutenzjoni, l-impatt tat-tibdil fil-klima u kwistjonijiet oħra. Il-ġenerazzjoni tal-enerġija mill-faħam mhux biss kellha impatt sinifikanti fuq il-kriżi klimatika, iżda qed tbati wkoll direttament minnha: minħabba l-livelli baxxi tal-ilma fir-Renu bħala riżultat tan-nixfa, l-impjanti tal-enerġija li jaħdmu bil-faħam ma jistgħux jibqgħu jiġu fornuti. Għal raġunijiet simili, l-enerġija idroelettrika saret inqas stabbli wkoll, kif intwera fl-Italja, pereżempju. Barra minn hekk, il-gass naturali, kemm jekk trasportat bħala gass kif ukoll jekk f’forma likwida, mhux biss jagħmel ħsara lill-klima, iżda għandu wkoll riskji ġeopolitiċi enormi. Fi kliem ieħor, fit-taħlita tal-enerġija diversifikata u assigurata li l-Istati Membri kollha bħalissa qed jimmiraw li jkollhom, l-enerġija mir-riħ u mix-xemx tispikka bħala sorsi strateġiċi u vijabbli għall-politika futura tal-UE dwar l-enerġija. Biex jiġu kkumpensati l-fluttwazzjonijiet f’dawn iż-żewġ sorsi tal-enerġija jeħtieġ, l-ewwel u qabel kollox, faċilitajiet ta’ ħżin u, it-tieni, idroġenu ekoloġiku, li fih l-enerġija mir-riħ u mix-xemx tista’ “tinħażen” fit-tul. Il-kwistjoni deċiżiva għall-awtonomija strateġika tal-Ewropa hija kemm jista’ jiġi prodott idroġenu ekoloġiku fl-Ewropa nnifisha u kemm għandu jiġi importat. Barra minn hekk, fi żmien tat-trasformazzjoni, aħna se nindikaw l-aktar sors relattivament affidabbli u effiċjenti fir-rigward tal-klima. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-iżviluppi tal-aħħar deċennji u mhux l-inqas l-avvenimenti tal-passat reċenti jiżvelaw il-periklu ta’ attakki ċibernetiċi u atti ta’ sabotaġġ fuq infrastrutturi kritiċi bħall-grilja tal-enerġija jew l-impjanti tal-enerġija. Il-falliment ta’ dawn l-infrastrutturi jew it-tfixkil tagħhom jista’ jikkawża nuqqasijiet devastanti fil-provvista u jipperikola s-sikurezza pubblika. L-infrastruttura kritika bħall-grilji tal-gass u tal-elettriku, il-kejbils tal-Internet fil-baħar fond, l-installazzjonijiet lil hinn mill-kosta kif ukoll il-parks eoliċi fuq l-art u t-terminals tal-LNG, l-impjanti tal-faħam jew tal-enerġija nukleari, it-trasport u t-traffiku, is-servizzi tas-saħħa, il-finanzi u s-sigurtà jistgħu jkunu miri għaċ-ċiberattakki kif ukoll għall-attakki fiżiċi. Huwa fl-interess ta’ kulħadd fl-Ewropa li din l-infrastruttura kritika tiġi protetta aħjar. L-UE għandha tkun ippreparata aħjar għal attakki potenzjali ta’ dan it-tip. Għalhekk, il-KESE jappella għal evalwazzjoni kritika immedjata tal-miżuri li ttieħdu s’issa u għal strateġija komprensiva biex l-UE tiġi protetta minn theddid bħal diżastri naturali, attakki fiżiċi u attakki ċibernetiċi. F’dan il-kuntest, il-KESE jirrakkomanda li kwalunkwe investiment barrani f’setturi strateġiċi fl-Unjoni jikkonforma mal-politika ta’ sigurtà tal-UE. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-KESE jilqa’ l-istabbiliment ta’ Fond Soċjali għall-Klima (4). Madankollu, il-KESE huwa konvint li l-Fond mhuwiex se jipprovdi biżżejjed appoġġ finanzjarju biex jiġu ffaċċjati l-effetti soċjoekonomiċi b’mod responsabbli. L-isfida enormi tat-tfassil ta’ mekkaniżmu ta’ kumpens effettiv u ġust f’żona ekonomika eteroġena li tinkludi 27 Stat Membru teħtieġ miżuri ta’ akkumpanjament u riżorsi aktar estensivi fil-livell tal-UE u dak nazzjonali. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Iż-żieda enormi fil-prezzijiet tal-enerġija għamlitha ċara li s-suq tal-enerġija tal-lum huwa biss parzjalment sostenibbli. Il-President tal-Kummissjoni Ursula von der Leyen innifisha, b’referenza għall-ipprezzar transfruntier abbażi tal-kost fil-boroż Ewropej tal-elettriku, iddikjarat li din is-sistema ma tibqax tiffunzjona jekk il-volum tal-elettriku ekoloġiku jkompli jiżdied. Jeħtieġ li jsiru mistoqsijiet fundamentali dwar il-futur tal-enerġija sabiex tiġi żgurata provvista tal-enerġija li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent, bi prezz raġonevoli u affidabbli, kif ukoll jiġi żgurat id-dritt għall-enerġija. Il-KESE jemmen li l-mod kif is-suq tal-enerġija huwa mfassal u rregolat għandu jiġi adattat għar-realtajiet il-ġodda tal-enerġiji rinnovabbli predominanti, billi jinħolqu l-kundizzjonijiet neċessarji għall-industrija, l-MSMEs u l-atturi individwali kif ukoll għall-ħolqien ta’ opportunitajiet ta’ parteċipazzjoni ġodda għal prosumaturi, komunitajiet tal-enerġija taċ-ċittadini, eċċ., filwaqt li tissaħħaħ il-protezzjoni adegwata għall-konsumaturi. Fit-tfassil mill-ġdid tas-suq, għandha tingħata attenzjoni partikolari biex jiġu evitati ostakli strutturali eżistenti għall-aċċess għas-suq għal parteċipanti żgħar fis-suq. Dan japplika, pereżempju, għall-aċċess għall-enerġija tal-ibbilanċjar u, jekk meħtieġ, għas-swieq tal-kapaċità, li jistgħu jkunu meħtieġa biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Sabiex jiġi żgurat li l-prezzijiet tal-enerġija jkunu soċjalment aċċettabbli u għal darba oħra kompetittivi waqt li titwitta t-triq għat-tmexxija kontinwa tal-UE fl-użu tal-enerġija rinnovabbli, il-KESE jsejjaħ għas-semplifikazzjoni tal-proċeduri ta’ awtorizzazzjoni fil-qasam tal-enerġija rinnovabbli u biex dawn jitħaffu, peress li dawn il-proċeduri huma kkunsidrati bħala l-ostakolu prinċipali għall-użu iktar malajr ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Fl-istess ħin, il-kundizzjonijiet qafas għall-miżuri ta’ deċentralizzazzjoni, kooperattivi tal-enerġija u l-forom kollha ta’ prosum għandhom jiġu mtejba b’mod sinjifikanti. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-proposta tal-Kummissjoni dwar il-ħżin tal-gass u regolament dwar miżuri ta’ tnaqqis tad-domanda tal-gass ikkoordinati. Huwa jistieden lill-istituzzjonijiet biex:






  — | jissupplimentaw dan bi strument ta’ investiment fuq terminu ta’ żmien qasir biex jappoġġjaw l-iżvilupp ta’ infrastruttura lesta għall-idroġenu bħal interkonnetturi u faċilitajiet ta’ ħżin; |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

jissupplimentaw dan bi strument ta’ investiment fuq terminu ta’ żmien qasir biex jappoġġjaw l-iżvilupp ta’ infrastruttura lesta għall-idroġenu bħal interkonnetturi u faċilitajiet ta’ ħżin;

| — | jikkunsidraw l-użu ta’ faċilitajiet ta’ ħżin tal-gass f’pajjiżi terzi ġirien; |
| --- | --- |

—

jikkunsidraw l-użu ta’ faċilitajiet ta’ ħżin tal-gass f’pajjiżi terzi ġirien;

| — | jistabbilixxu pjani għal Stati Membri individwali biex tiġi evitata kondiviżjoni żbilanċjata tal-piż fuq livell reġjonali. |
| --- | --- |

—

jistabbilixxu pjani għal Stati Membri individwali biex tiġi evitata kondiviżjoni żbilanċjata tal-piż fuq livell reġjonali.

| 2.13. | Il-KESE jenfasizza li l-iżvilupp parallel ta’ infrastruttura ċentralizzata u deċentralizzata huwa problematiku u li hemm riskju ta’ investiment żbaljat. Pereżempju, hemm użi potenzjali kuntrastanti għal network ta’ pajpijiet tal-idroġenu fuq livell nazzjonali u l-espansjoni ta’ networks ta’ tisħin ta’ distretti kesħin. Għaldaqstant il-KESE appella biex jittieħdu deċiżjonijiet fundamentali adegwati fl-interessi tas-sigurtà tal-investiment (5). |
| --- | --- |

2.13.

3.   It-tranżizzjoni tal-enerġija bħala strateġija ġenerali fl-UE u kuntesti internazzjonali

| 3.1. | L-aggressjoni Russa kkawżat kriżi ġeopolitika globali, li qed ikollha impatt li qed jikber b’mod esponenzjali kemm fuq il-bilanċ ekonomiku kif ukoll is-sigurtà tal-enerġija globali. Hija tefgħet f’dubju deċennji ta’ politiki tal-enerġija, tad-difiża u tar-relazzjonijiet esterni, u ġiegħlet lill-UE biex tevalwa mill-ġdid il-pjani u l-azzjonijiet tagħha li sa issa kienu wisq eżitanti dwar it-trasformazzjoni ekoloġika u diġitali u biex tikkunsidra r-ramifikazzjonijiet li l-invażjoni Russa u s-sanzjonijiet imposti ser ikollhom fuq it-tranżizzjoni tal-enerġija kontinwa globali. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Id-dipendenza fuq l-importazzjonijiet tal-enerġija primarja mingħand pajjiżi terzi saret theddida diretta għas-sigurtà u l-istabbiltà tal-UE. Huwa għalhekk li l-Kummissjoni Ewropea malajr ipproponiet l-adozzjoni ta’ sensiela ta’ miżuri li jadattaw il-politika Ewropea dwar l-enerġija għas-sitwazzjoni ġeopolitika attwali taħt REPowerEU. Il-Proposta għal Regolament dwar miżuri għas-salvagwardja tas-sigurtà tal-provvista tal-gass u dwar il-kondizzjonijiet għall-aċċess għan-networks ta’ trażmissjoni tal-gass naturali tikklassifika mill-ġdid, pereżempju, il-ħżin tal-gass bħala infrastruttura tal-enerġija kritika u timponi kemm ċertifikazzjoni mandatorja għall-operaturi ta’ faċilitajiet tal-ħżin tal-gass kif ukoll miri ta’ mili tal-ħżin tal-gass biex jgħinu lill-UE tieħu lura l-kontroll tas-suq tal-enerġija tagħha. Dawn il-miżuri kollha huma milqugħa mill-KESE u fil-fatt għandhom jgħinu lill-UE tikseb lura l-kontroll tas-suq tal-enerġija tagħha. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Fl-istess ħin, fid-dawl tat-tensjonijiet politiċi attwali, il-KESE jikkunsidra li hija neċessarja l-kooperazzjoni aktar attiva ma’ numru ta’ pajjiżi li huma kapaċi jipprovdu lill-Ewropa bl-enerġija fuq terminu ta’ żmien qasir sakemm jibda l-effett tal-espansjoni massiva ta’ enerġija rinnovabbli prevista mill-Kummissjoni. Dawn jinkludu l-Istati Uniti u, fuq livelli differenti, pajjiżi tal-Amerika ta’ Isfel u tal-Afrika, li l-esportazzjonijiet tagħhom ta’ fjuwils fossili, li saru neċessarji fuq terminu ta’ żmien qasir, għandhom ikunu akkumpanjati bit-trasferiment tal-għarfien u l-iżvilupp ta’ teknoloġiji ta’ enerġija rinnovabbli biex tiġi aċċelerata l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima hemm ukoll. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Il-ħolqien ta’ ambjent favorevoli għat-tranżizzjoni tal-enerġija

4.1.   Investiment Pubbliku

| 4.1.1. | Sabiex tiġi ssodisfata d-domanda dejjem ikbar għall-elettriku u biex jintlaħqu l-objettivi klimatiċi tagħna, għandna nirduppjaw l-investiment fil-grilja elettrika għal EUR 55 biljun fis-sena u nżidu l-baġit għall-bini tal-kapaċità ta’ ġenerazzjoni nadifa għal EUR 75 biljun fis-sena (6). F’dan il-kuntest, l-investiment pubbliku f’sistemi tal-enerġija intelliġenti u rinnovabbli kif ukoll l-infrastruttura tal-ħżin huwa ta’ importanza kbira biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista, il-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku, iż-żamma ta’ prezzijiet affordabbli, u l-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Il-KESE jirrakkomanda għal darba oħra r-“regola tad-deheb” għall-investimenti pubbliċi, kif adottat fl-Opinjoni ECO/569 (7), dment li la l-istabbiltà fiskali fuq terminu medju u lanqas il-valur tal-euro ma jiġu pperikolati, sabiex jiġu ssalvagwardjati l-produttività u l-bażi soċjali u ekoloġika għall-benesseri tal-ġenerazzjonijiet futuri. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Il-finanzjament imħallat li jinvolvi l-investituri privati huwa biss għażla jekk jista’ jiġi żgurat li l-allokazzjonijiet ikunu trasparenti, li ma hemm l-ebda klawżoli ta’ kunfidenzjalità, u li ma hemm l-ebda spiża mhux ġustifikat għall-awtoritajiet pubbliċi meta mqabbel mal-finanzjament pubbliku. Għandu jkun hemm trasparenza sħiħa fir-rigward tal-ispejjeż addizzjonali ġustifikati. Għaldaqstant huwa aktar importanti li d-drittijiet u l-obbligi jkunu ddefiniti b’mod ċar f’tali mudelli ta’ finanzjament imħallat, li l-kwistjonijiet ta’ reponsabbiltà jiġu ċċarati u li tiġi pprovduta sistema effiċjenti u rapida għas-soluzzjoni ta’ kunflitt sabiex jiġu evitati spejjeż fuq terminu ta’ żmien fit-tul u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà mhux favorevoli. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Fir-rigward tat-tfassil futur tas-sistemi u tal-infrastrutturi tal-enerġija, il-KESE saħaq kemm-il darba fuq il-ħtieġa li l-konsumaturi kollha, jiġifieri l-unitajiet domestiċi, in-negozji u l-komunitajiet tal-enerġija, ikunu involuti b’mod attiv fl-iżvilupp ta’ sistemi tal-enerġija intelliġenti u li jridu jiġu stabbiliti inċentivi sabiex is-soċjetà ċivili tkun tista’ tipparteċipa fit-tranżizzjoni tal-enerġija. Huwa ċar li r-rwol li jaqdu l-individwi, il-bdiewa, il-bliet, l-MSMEs u l-komunitajiet tal-enerġija taċ-ċittadini fil-miżuri ta’ finanzjament ġie sottovalutat għalkollox. Il-KESE jirrimarka, pereżempju, li aktar minn 90 % tal-kapaċità installata fil-Ġermanja ma nbnietx minn fornituri ewlenin tal-enerġija. Hemm nuqqas ta’ strateġija u rieda ċara biex jiġu sfruttati dawn il-potenzjali. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Il-liġi Ewropea dwar l-enerġija ma tirrikonoxxix il-ħarsien tal-klima bħala objettiv tar-regolamentazzjoni tal-grilja. Minħabba dan, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jsibuha wkoll diffiċli biex jipprovdu inċentivi għall-konverżjoni, l-espansjoni u l-modernizzazzjoni tal-grilji tad-distribuzzjoni tal-elettriku li jissodisfaw ir-rekwiżiti tan-newtralità klimatika. Il-liġi Ewropea dwar l-enerġija għandha għalhekk issemmi b’mod espliċitu n-newtralità klimatika bħala għan tar-regolamentazzjoni tal-grilja. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Il-Kummissjoni, bir-raġun, tenfasizza li l-investiment pubbliku jista’, u għandu, jiġġenera investiment privat. Madankollu, il-pjan REPowerEU ma jkoprix ir-rifinanzjament tal-fondi pubbliċi rispettivi. It-tneħħija tas-sussidji għar-riżorsi fossili tkun approċċ wieħed għal kif dan għandu jiġi organizzat; possibbiltà oħra hija l-intaxxar tal-profitti enormi mhux mistennija li joriġinaw mill-kriżi ewlenija taż-żejt u l-gass li bbenefikaw minnha l-kumpaniji l-kbar taż-żejt b’mod partikolari. Il-KESE huwa mħasseb li l-profitti estremament għoljin għall-kumpaniji tal-enerġija, minn naħa, u ż-żieda fil-faqar enerġetiku kkawżata miż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija, min-naħa l-oħra, jista’ jkollhom effetti destabilizzanti perikolużi. Il-KESE jipproponi li dawn il-profitti jistgħu jinġabru permezz ta’ taxxi u jiġu trasferiti bħala kumpens finanzjarju lill-konsumaturi tal-enerġija, eż. unitajiet domestiċi aktar dgħajfa jew kumpaniji li jużaw ħafna enerġija, u jintużaw biex jespandu l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli u jiżvilppaw l-infrastruttura tal-grilja meħtieġa, speċjalment peress li dan diġà qiegħed jiġi diskuss jew implimentat f’xi Stati Membri. Il-KESE huwa tal-fehma li sabiex il-kumpaniji tal-enerġija ma jiġux skoraġġuti milli jinvestu f’soluzzjonijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, tali tassazzjoni għandha tiġi kkunsidrata sensittiva ħafna. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tipproponi miżuri korrispondenti mingħajr aktar dewmien. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Il-politika dwar il-provvista għandha timxi id f’id ma’ infrastruttura li tippermetti l-fluss adegwat ta’ elettriku u gass fis-suq Ewropew u li tiżgura l-istabbiltà tal-grilja. Il-KESE huwa konvint li għandha tingħata attenzjoni partikolari għad-definizzjoni tal-iżvilupp tal-grilja bħala interess pubbliku prevalenti, inkluża l-protezzjoni tal-klima bħala objettiv regolatorju u, b’mod aktar ġenerali, is-sinkronizzazzjoni aktar effettiva tal-ippjanar ta’ enerġiji rinnovabbli u l-grilja tal-elettriku. Hemm ħtieġa urġenti għal dispożizzjoniijet speċifiċi fil-liġi tal-UE. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Fond ta’ Aġġustament tal-Klima

| 4.2.1. | Il-mekkaniżmu attwali tal-UE għar-rispons għal diżastri naturali huwa l-Fond ta’ Solidarjetà tal-Unjoni Ewropea (FSUE). Madankollu, il-baġit annwali disponibbli tal-FSUE m’huwa xejn meta mqabbel mal-ispiża enormi tal-ħsarat (8) ikkawżati minn diżastri naturali reċenti u jeħtieġ li jiżdied drastikament. Il-finanzjament tal-UE għat-tranżizzjoni tal-enerġija ekoloġika huwa aktar sostanzjali, iżda ma jqisx l-urġenza tal-ħtiġijiet attwali tal-UE għall-awtonomija enerġetika ekoloġika. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Fil-fehma tal-KESE, l-UE teħtieġ mekkaniżmu ta’ finanzjament ġdid li jista’ jipprovdi appoġġ immedjat u sostanzjali għall-Istati Membri fil-każ ta’ tali emerġenzi. Għalhekk, il-KESE jipproponi l-ħolqien ta’ Fond ta’ Aġġustament għall-Klima ġdid. Dan il-finanzjament għandu jiġi ridirett minn fondi eżistenti tal-UE, b’mod partikolari mill-Fond ta’ Koeżjoni u l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, iżda jiġi ġestit b’mod semplifikat u koerenti permezz ta’ dan il-Fond il-ġdid. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Fl-immodernizzar tal-ambjent tal-finanzjament, l-ambitu tal-programmi eżistenti jista’ anki jitwessa’, ir-riżorsi tagħhom jiżdiedu u Next Generation EU jiġi kkunsidrat bħala mudell għal strument ġdid ta’ finanzjament. Il-KESE jenfasizza li jista’ jkun hemm bżonn li jinħolqu riżorsi ġodda biex jiġu indirizzati l-isfidi enormi li naffaċċjaw. Madankollu, kwalunkwe “riżorsi proprji” għandhom jitfasslu b’mod ġust sabiex jiġi evitat li gruppi żvantaġġati jkomplu jitgħabbew bil-piż. Barra minn hekk, dawn ma għandhomx ixekklu l-iżvilupp ekonomiku. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Huwa kruċjali li l-funzjonament tal-Fond ta’ Aġġustament għall-Klima, aktar iffukat fuq reazzjonijiet rapidi u urġenti, ikun konsistenti mal-politiki globali tal-UE dwar il-klima, l-ambjent u l-enerġija, li fit-tul se jnaqqsu d-dipendenza minn reazzjonijiet ta’ emerġenza u jipproteġu l-umanità kif ukoll id-dinja naturali. |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Il-promozzjoni tat-teknoloġiji

| 4.3.1. | Biex tirnexxi, it-tranżizzjoni ekoloġika fl-industrija tal-manifattura teħtieġ bażi ta’ taħlita adatta, suffiċjenti u stabbli ta’ enerġija rinnovabbli għall-elettrifikazzjoni u għall-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. Qegħdin jiġu żviluppati teknoloġiji tal-ħżin u l-opportunitajiet offruti mid-diġitalizzazzjoni qegħdin jiġu sfruttati bis-sħiħ. Għaldaqstant xorta għad hemm ħtieġa konsiderevoli għar-riċerka u l-iżvilupp. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Sa mill-bidu tal-liberalizzazzjoni, il-prestazzjoni tal-investiment ta’ kumpaniji tal-elettriku qiegħda tmajna. Il-qasam tal-investiment pubbliku fir-riċerka u l-iżvilupp ta’ teknoloġiji tad-dekarbonizzazzjoni huwa inqas fl-UE milli f’kull ekonomija maġġuri oħra, fatt li jipperikola l-kompetittività tal-UE f’teknoloġiji futuri ewlenin. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tfassal pjan strateġiku għall-investiment u tħeġġeġ lill-Istati Membri jużaw il-fondi bl-aħjar mod u b’mod effiċjenti għall-iżvilupp ta’ enerġija nadifa. L-istess japplika għall-investimenti fil-grilja elettrika. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Id-dekarbonizzazzjoni se teħtieġ trasformazzjoni profonda tal-attivitajiet industrijali (fit-30 sena li ġejjin). Għalkemm diġà jeżistu ħafna teknoloġiji b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju, il-livelli ta’ tħejjija teknoloġika tagħhom (TRLs (9)) huma baxxi. Se jkunu meħtieġa pjani direzzjonali teknoloġiċi ambizzjużi biex dawn it-teknoloġiji rivoluzzjonarji jiżdiedu u jiġu implimentati b’mod wiesa’, u l-UE trid tippromovi l-innovazzjoni permezz tal-Fond għall-Klima u dak għall-Innovazzjoni. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Huwa inkontestabbli li fil-futur l-idroġenu ekoloġiku se jagħti kontribut għal sistema ta’ enerġija Ewropea sigura. Il-KESE jirreferi għall-Opinjonijiet tiegħu dwar l-istrateġija għall-idroġenu (10) u l-istrateġija dwar l-integrazzjoni tas-sistema tal-enerġija (11). |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Appoġġ lill-MSMEs (12)

| 4.4.1. | L-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju (MSMEs), kemm jekk huma negozji tradizzjonali, negozji tal-familja, kummerċjanti, intrapriżi tal-ekonomija soċjali, intrapriżi tal-artiġjanat jew professjonijiet liberi huma parti essenzjali mis-soluzzjoni għal ekonomija tal-UE kompetittiva, newtrali għall-klima, ċirkolari u inklużiva, sakemm jinħolqu u jinżammu l-kundizzjonijiet adatti. L-MSMEs jibbenefikaw mit-titjib tal-prestazzjoni ambjentali tagħhom stess u mill-provvista ta’ għarfien espert u soluzzjonijiet lil intrapriżi oħrajn, lill-pubbliku ġenerali u lis-settur pubbliku. Il-KESE jirrikonoxxi u jenfasizza d-diversità u l-ħtiġijiet differenti tal-MSMEs, iżda fl-istess ħin jitlob biex tingħata attenzjoni speċjali lil dawk fosthom li huma l-iżgħar u l-aktar vulnerabbli. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Il-KESE jenfasizza li hemm ħtieġa urġenti li l-MSMEs jiġu appoġġjati biex jifhmu u jiġġestixxu t-tranżizzjoni ekoloġika bl-aħjar mod possibbli. Il-KESE jitlob għal miżuri ġenerali u mmirati ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni, imwettqa b’mod koordinat u komplementari mill-Kummissjoni Ewropea u mill-Istati Membri, flimkien mal-organizzazzjonijiet kummerċjali, il-kmamar tal-kummerċ, l-imsieħba soċjali u partijiet interessati rilevanti oħrajn. Min-naħa l-oħra, ir-rwol importanti tal-MSMEs f’termini ta’ teknoloġiji ġodda u soluzzjonijiet innovattivi għall-bidla ekoloġika fl-industrija tal-UE għandu jiġi enfasizzat ukoll u għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kriterji tal-aċċessibbiltà għal programmi ta’ finanzjament. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri biex jaċċeleraw l-investimenti ekoloġiċi tal-MSMEs billi jiżguraw li jkun hemm ambjent regolatorju abilitanti, prevedibbli u ta’ inkoraġġiment, inklużi proċeduri ta’ għoti ta’ permessi bla intoppi u l-evitar ta’ kompiti amministrattivi onerużi, kif ukoll billi jiġi pprovdut aċċess rapidu, faċli, sempliċi u traċċabbli għall-finanzjament, imfassal skont il-ħtiġijiet differenti tal-gruppi diversi kollha tal-MSMEs. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Għat-titjib tal-effiċjenza fir-riżorsi tal-MSMEs, il-KESE jipproponi li jiġu stabbiliti “ċentri għaċ-ċirkolarità” (H4C) f’diversi reġjuni. Dan għandu jsaħħaħ il-kooperazzjoni bejn kumpaniji fl-oqsma kollha u jiffaċilita l-iżvilupp ta’ prattiki u proċessi ġodda, inkluż id-dimostrazzjoni ta’ teknoloġiji ġodda. Il-proċeduri ta’ akkwist fi ħdan l-UE għandhom jinkludu kriterji relatati mal-klima, soċjali u oħrajn ta’ kwalità. Dan jippromovi l-innovazzjoni mill-MSMEs u jiffaċilita l-aċċess tagħhom għall-kuntratti pubbliċi. L-organizzazzjonijiet tal-MSMEs, il-kmamar tal-kummerċ, il-qasam akkademiku, l-imsieħba soċjali, u partijiet ikkonċernati rilevanti oħra għandhom ikunu parti integrali mill-proċess. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Il-KESE jitlob għal kooperazzjoni mill-qrib bejn il-fornituri tal-edukazzjoni u l-MSMEs sabiex ifasslu taħriġ li jkopri l-kompetenzi u l-ħiliet meħtieġa fit-tranżizzjoni ekoloġika, inkluż permezz ta’ titjib u tiġdid tal-ħiliet kemm tal-impjegati kif ukoll tal-intraprendituri. Barra minn hekk, il-KESE jitlob għal appoġġ għal attivitajiet ta’ innovazzjoni għall-MSMEs billi tiġi inċentivata u ffaċilitata l-kooperazzjoni ma’ negozji oħrajn, l-organizzazzjonijiet tagħhom, il-kmamar tal-kummerċ, l-universitajiet u l-organizzazzjonijiet ta’ riċerka. |
| --- | --- |

4.4.5.

5.   Promozzjoni ġenerali ta’ tranżizzjoni ġusta u inklużiva

5.1.   Tranżizzjoni ġusta

| 5.1.1. | “Tranżizzjoni ġusta” tfisser miżuri u interventi ta’ politika soċjali li jakkumpanjaw it-tranżizzjoni għal ekonomija b’newtralità karbonika u sistema ta’ produzzjoni sostenibbli. Il-KESE jenfasizza li t-“tranżizzjoni ġusta” mhijiex biss kwistjoni ta’ finanzjament tat-tranżizzjoni. Din tinkludi wkoll l-objettiv li jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tal-ħaddiema, il-ħolqien ta’ xogħol deċenti, impjiegi ta’ kwalità għolja u sigurtà soċjali, it-tisħiħ tal-parteċipazzjoni demokratika (inkluż fil-livell tal-kumpaniji), u ż-żamma u ż-żieda tal-kompetittività tan-negozji Ewropej, u tirrikjedi azzjoni speċifika fil-livelli kollha, b’mod partikolari dak reġjonali. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | L-impjieg f’dawk is-setturi ewlenin li huma partikolarment affettwati mill-modernizzazzjoni ambjentali u r-rivoluzzjoni industrijali lejn Ewropa newtrali għall-klima qiegħed jiffaċċja taqlib kbir li jagħmel essenzjali t-taħriġ mill-ġdid u l-investimenti edukattivi f’impjiegi ekoloġiċi ta’ kwalità għolja. F’dan il-kuntest, il-provvista ta’ għarfien aġġornat u drittijiet edukattivi huma rilevanti daqs il-promozzjoni kontinwa tal-aċċettazzjoni tan-nisa fil-professjonijiet tekniċi. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Il-miżuri u l-istadji varji tat-tranżizzjoni stabbiliti fil-Pakkett Lesti għall-Mira ta’ 55 % jistgħu jwasslu għal bidliet kbar fl-ekonomija u għal taqlib soċjali. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex waqt l-evalwazzjoni tal-NECPs tagħti aktar attenzjoni lill-adegwatezza tal-Istrateġiji ta’ Tranżizzjoni Ġusta u, f’dan il-kuntest, b’mod partikolari biex jintlaħqu l-objettivi li ġejjin:






  — | l-iffaċilitar tat-tranżizzjonijiet tal-impjieg; |
| --- | --- | --- |

5.1.3.

—

l-iffaċilitar tat-tranżizzjonijiet tal-impjieg;

| — | l-appoġġ lill-ħaddiema li jitilfu l-impjieg tagħhom minħabba d-dekarbonizzazzjoni (xogħol mitluf għandu tal-anqas jiġi ssostitwit b’impjieg ieħor tal-istess valur); |
| --- | --- |

—

l-appoġġ lill-ħaddiema li jitilfu l-impjieg tagħhom minħabba d-dekarbonizzazzjoni (xogħol mitluf għandu tal-anqas jiġi ssostitwit b’impjieg ieħor tal-istess valur);

| — | l-iżvilupp tal-potenzjal ekonomiku reġjonali li jirriżulta minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u forom ġodda ta’ involviment u parteċipazzjoni fil-produzzjoni tal-elettriku; |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp tal-potenzjal ekonomiku reġjonali li jirriżulta minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u forom ġodda ta’ involviment u parteċipazzjoni fil-produzzjoni tal-elettriku;

| — | il-ġlieda effettiva kontra l-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

—

il-ġlieda effettiva kontra l-faqar enerġetiku.

| 5.1.4. | Il-KESE jitlob għal kooperazzjoni mill-qrib bejn il-fornituri tat-taħriġ u n-negozji sabiex ifasslu taħriġ li jipprovdi l-ħiliet u l-kompetenzi meħtieġa għat-tranżizzjoni ekoloġika tal-ekonomija, inkluż permezz ta’ titjib fil-ħiliet u taħriġ mill-ġdid tal-ħaddiema u tal-intraprendituri. |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | Kif esprima f’Opinjonijiet preċedenti (13), il-KESE huwa konvint li mhux biss għandhom jintużaw ir-riżorsi għall-koeżjoni soċjali u reġjonali u ta’ rkupru b’tali mod li jappoġġjaw il-mitigazzjoni tal-klima u t-tranżizzjoni tal-enerġija, iżda l-politiki dwar il-klima u l-enerġija għandhom ukoll jitfasslu b’tali mod li jippromovu l-koeżjoni soċjali u reġjonali. Strateġiji bħal dawn diġà jeżistu, bħal proġetti għall-bini ta’ parks solari f’żoni li qabel kienu jintużaw għall-estrazzjoni tal-linjite fil-Portugall u l-Greċja, jew l-appoġġ strateġiku nnifsu tal-prosumaturi fil-Litwanja. Iżda dawn l-eżempji mhuma xejn aktar ħlief prattika jew tendenza ġenerali. |
| --- | --- |

5.1.5.

5.2.   L-iffaċilitar tal-investiment privat

| 5.2.1. | L-Istati Membri individwali jeħtieġu programmi għall-iżvilupp minn isfel għal fuq tar-riżorsi tal-enerġija rinnovabbli, li huma indispensabbli għat-trasformazzjoni tal-enerġija u jaffettwaw b’mod sinifikanti kemm il-kwalità kif ukoll, fuq kollox, il-prezzijiet tal-enerġija fornuta. Bħala riżultat taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija (li ġejjin min-networks nazzjonali tal-elettriku), diġà hemm tendenza li jiġu ssodisfati b’mod indipendenti l-ħtiġijiet tal-enerġija tan-negozji li għalihom l-enerġija ekoloġika saret kwistjoni ta’ sopravivenza. Ħafna kumpaniji diġà qed jinvestu b’mod dinamiku fl-enerġija rinnovabbli u s-sorsi tas-sħana tagħhom stess. Peress li dawn is-sorsi huma orħos, huma attraenti wkoll għall-kumpaniji u l-komunitajiet lokali li jistgħu jużaw l-enerġija żejda fornuta fil-grilja tal-elettriku. Sfortunatament, is-sistemi f’ħafna partijiet tal-Ewropa jeħtieġu żvilupp u bħalissa mhumiex lesti jaċċettaw bosta installazzjonijiet ġodda. Barra minn hekk, ħafna drabi dawn l-investimenti privati ma jkollhomx għalfejn ikunu ffukati biss fuq il-ħtiġijiet ta’ kumpanija waħda – jistgħu jipprovdu benefiċċji għall-komunitajiet lokali. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Il-problema fl-iżvilupp tas-settur tal-enerġija rinnovabbli tidher li hija żieda dinamika fl-enerġija fis-settur fuq perjodu estremament qasir ta’ żmien, li hija sfida kbira għas-sistemi domestiċi tal-enerġija fl-Istati Membri, minkejja investimenti sinifikanti fl-immodernizzar tan-network u fiż-żieda tal-kapaċità ta’ trażmissjoni tas-sistemi. L-Ewropa issa teħtieġ li tiżviluppa komunitajiet tal-enerġija lokali, fejn il-gvernijiet lokali għandhom rwol dominanti ta’ investiment. Dawn huma l-hekk imsejħa kooperattivi tal-enerġija, iffurmati bil-parteċipazzjoni tar-residenti u spiss iffinanzjati minn fondi ta’ investiment lokali. Din il-forma ta’ involviment tas-soċjetajiet lokali fit-trasformazzjoni tal-enerġija tiżgura l-appoġġ għal dawn l-inizjattivi u timminimizza r-riskju ta’ reżistenza soċjali għal-lokalizzazzjoni tal-installazzjonijiet tal-ġenerazzjoni, id-distribuzzjoni jew it-trażmissjoni fiż-żona lokali. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Inizjattivi bħal dawn għandhom jiġu inklużi fir-regolamenti tal-UE mill-aktar fis possibbli u jiġu appoġġjati minn sistema ta’ finanzjament mill-Istat għal dan it-tip ta’ investiment. F’dan il-każ, il-kummerċjalizzazzjoni ta’ linji ta’ vultaġġ medju u baxx fil-grilja tal-elettriku hija kritika sabiex l-infrastruttura tal-grilja tkun tista’ tinbena wkoll bil-parteċipazzjoni ta’ investituri privati. L-iżvilupp tal-fotovoltajċi ċiviċi juri l-potenzjal kbir ta’ investiment tas-soċjetà u tal-imprendituri. Leġiżlazzjoni adegwata f’dan il-qasam issolvi kemm problemi ta’ finanzjament kif ukoll problemi ta’ konnessjoni ta’ investimenti bħal dawn mas-sistema tal-elettriku. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Faqar enerġetiku

| 5.3.1. | L-iżgurar ta’ aċċess ugwali għall-enerġija u s-sigurtà tal-provvista tal-enerġija bi spiża affordabbli trid tkun prijorità assoluta għall-UE u l-Istati Membri tagħha. Minħabba ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija, aktar u aktar ċittadini konsumaturi tal-UE qed jiġu affettwati mill-faqar enerġetiku madwar l-Ewropa. Dawk li diġà kienu qed jiffaċċjaw il-faqar enerġetiku qed jaraw li s-sitwazzjonijiet tagħhom qegħdin jaggravaw u dawk il-konsumaturi li fil-passat ma ffaċċjawx problemi biex iħallsu l-kontijiet tal-enerġija, issa qegħdin f’riskju li jispiċċaw fil-faqar. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Fid-dawl tal-importanza tal-kwistjoni, il-KESE jħeġġeġ lill-UE tippromovi approċċ komuni għall-faqar enerġetiku. Attwalment, kull Stat Membru jista’ jiddefinixxi t-terminu ta’ faqar enerġetiku skont il-kriterji tiegħu stess, u n-nuqqas ta’ approċċ komuni jista’ jwassal għal sitwazzjoni fejn il-Kummissjoni ma tkunx kapaċi tevalwa s-sitwazzjoni b’mod adegwat u l-Istati Membri ma jifhmuhx bl-istess mod u jirreaġixxu b’mod differenti. Id-definizzjoni pprovduta fil-proposta għal riformulazzjoni tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija u l-indikaturi stabbiliti preċedentement mill-Osservatorju tal-Faqar Enerġetiku huma bidu tajjeb. Minħabba l-urġenza tal-kwistjoni, il-KESE jemmen li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jridu jippromovu approċċ komuni li jipprovdi fehim komuni speċifiku ta’ faqar enerġetiku u li jippermetti l-ġbir ta’ data statistika. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jsir investiment fi provvista ta’ enerġija ġusta u effiċjenti biex jittaffa l-faqar enerġetiku fit-tul. Biex jinkiseb dan, huwa importanti li jiġi żgurat li l-investimenti fl-enerġija rinnovabbli u fl-effiċjenza enerġetika, kif ukoll ir-rinnovazzjonijiet komprensivi tal-bini, jappoġġjaw lill-gruppi bl-aktar introjtu baxx. Huwa biss billi jiġi żgurat li l-unitajiet domestiċi finanzjarjament aktar dgħajfa jkollhom il-mezzi biex jagħmlu l-investimenti meħtieġa li l-prosumaturi jistgħu jiksbu “awtonomija strateġika” għalihom infushom personalment jew bħala parti minn komunità ma’ oħrajn – fl-aħħar mill-aħħar l-aktar mod sostenibbli biex jingħeleb il-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | F’dan il-kuntest, il-KESE jfakkar il-pożizzjoni tiegħu li soċjetà tal-enerġija fuq żewġ livelli għandha tiġi evitata akkost ta’ kollox. Mhuwiex aċċettabbli li familji mgħammra tajjeb finanzjarjament u teknikament biss jibbenefikaw mit-tranżizzjoni enerġetika u li l-familji l-oħra kollha jkollhom iġarrbu l-ispejjeż. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-inċentivi u l-għodod għall-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza Enerġetika biex jiġu megħjuna l-klijenti u l-unitajiet domestiċi vulnerabbli, u jirrimarka li miri ambizzjużi għat-tisħin/tkessiħ distrettwali jistgħu jaggravaw il-kundizzjonijiet tal-akkomodazzjoni soċjali. Għalhekk, il-Kumitat jilqa’ l-proposta li jinħoloq Fond Soċjali għall-Klima, u jitlob li jkun hemm konformità mal-prinċipju ta’ “tranżizzjoni ġusta” sabiex jitqiesu s-sitwazzjonijiet differenti tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.3.5. | Peress li l-faqar enerġetiku għandu l-għeruq tiegħu fil-faqar ġenerali, huwa essenzjali wkoll li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jkomplu jiffukaw biex inaqqsu l-faqar inġenerali. Din il-kriżi tenfasizza l-ħtieġa ta’ titjib kontinwu tal-aċċess għall-impjieg u l-inklużjoni soċjali, biex jiġi żgurat livell ta’ ħajja adegwat u biex jiġi promoss it-tkabbir ekonomiku fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.3.5.

5.4.   Żoni rurali

| 5.4.1. | Il-KESE jemmen li strateġija kkombinata tat-tranżizzjoni tal-enerġija u d-diġitalizzazzjoni fiż-żoni rurali ma ngħatatx il-livell mistenni ta’ attenzjoni u appoġġ. Huwa jsejjaħ għall-implimentazzjoni malajr tal-viżjoni fit-tul tal-Kummissjoni għaż-żoni rurali tal-UE u l-mobilizzazzjoni tal-partijiet interessati permezz tal-Patt Rurali tal-UE. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Il-KESE ripetutament enfasizza li t-tranżizzjoni tal-enerġija (il-bidla minn faċilitajiet ta’ produzzjoni kbar u ċentralizzati għal strutturi iktar deċentralizzati) toffri opportunitajiet reali għal sorsi ġodda ta’ introjtu u impjiegi ġodda f’żoni rurali (14). Hawn, ukoll, il-Kumitat huwa ddiżappuntat ħafna bl-ideat imressqa sa issa mill-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Ir-rwol tal-komunitajiet tal-enerġija lokali u reġjonali għandu għaldaqstant jiġi rikonoxxut u ingranat biex tinkiseb tranżizzjoni tal-enerġija ġusta flimkien mal-iżvilupp tal-komunità, permezz tal-istabbiliment u l-espansjoni tal-komunitajiet tal-enerġija taċ-ċittadini li jinkludu l-kollaborazzjoni volontarja taċ-ċittadini, l-awtoritajiet lokali u l-MSMEs biex jiġu promossi l-benefiċċji soċjali u ekonomiċi. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Il-KESE jikkonkludi li l-użu tat-teknoloġiji diġitali fiż-żoni rurali huwa rekwiżit essenzjali biex tiġi appoġġjata t-tranżizzjoni tal-enerġija. Is-sistema tal-enerġija rurali trid tkun deċentralizzata, li timplika ħtieġa kbira għal interkonnessjoni akbar aħjar, li minnha nnifisha tirrikjedi l-użu ta’ teknoloġiji diġitali biex tiġi ssodisfata l-provvista u d-domanda u jiġu żgurati flussi effiċjenti tal-enerġija. |
| --- | --- |

5.4.4.

6.   Kummenti speċifiċi

| 6.1. | Iż-żamma ta’ bażi industrijali soda fi ħdan l-UE se tiżgura prosperità, impjiegi ta’ kwalità tajba u impenn għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima għas-soċjetà Ewropea. L-industrija Ewropea trid tinvesti fl-Ewropa, kemm fir-RŻI, kif ukoll fl-impjanti u t-tagħmir, sabiex iżżomm il-pożizzjoni kompetittiva tagħha. Dan jeħtieġ qafas regolatorju adegwat.
  L-industrija tal-enerġija tirrappreżenta settur kbir ħafna tal-ekonomija. Din il-parti hija kkaratterizzata mill-fatt li hija lieva essenzjali għas-setturi l-oħra tal-ekonomija. Madankollu, l-aspetti kollha tas-settur tal-enerġija huma sterjotipati ħafna f’dak li jirrigwarda l-ġeneru, fejn l-irġiel għandhom pożizzjoni dominanti, li jwassal għal żbilanċi professjonali kbar bejn l-irġiel u n-nisa kemm fis-settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku tal-enerġija (15).
  Il-KESE jirrakkomanda li:






  — | tissaħħaħ u tiġi infurzata l-leġiżlazzjoni eżistenti dwar l-ugwaljanza kemm fil-livell Ewropew kif ukoll dak nazzjonali; |
| --- | --- | --- |

6.1.

L-industrija tal-enerġija tirrappreżenta settur kbir ħafna tal-ekonomija. Din il-parti hija kkaratterizzata mill-fatt li hija lieva essenzjali għas-setturi l-oħra tal-ekonomija. Madankollu, l-aspetti kollha tas-settur tal-enerġija huma sterjotipati ħafna f’dak li jirrigwarda l-ġeneru, fejn l-irġiel għandhom pożizzjoni dominanti, li jwassal għal żbilanċi professjonali kbar bejn l-irġiel u n-nisa kemm fis-settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku tal-enerġija (15).

Il-KESE jirrakkomanda li:

—

tissaħħaħ u tiġi infurzata l-leġiżlazzjoni eżistenti dwar l-ugwaljanza kemm fil-livell Ewropew kif ukoll dak nazzjonali;

| — | jinħolqu kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni għal taħriġ għal karrieri fil-qasam tal-enerġija fl-Istati Membri u fil-livell Ewropew u jiġi stabbilit “Kulleġġ Ewropew STEM”. |
| --- | --- |

—

jinħolqu kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni għal taħriġ għal karrieri fil-qasam tal-enerġija fl-Istati Membri u fil-livell Ewropew u jiġi stabbilit “Kulleġġ Ewropew STEM”.

| — | tiġi żgurata l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol fis-settur tal-enerġija billi jiġu esplorati opportunitajiet għan-nisa, filwaqt li jiġi evitat li t-tranżizzjonijiet tal-enerġija u dawk diġitali jkunu ta’ xkiel għall-karrieri u l-pagi tan-nisa, u billi jiġu żviluppati d-djalogu soċjali u ftehimiet kollettivi dwar l-ugwaljanza fil-kumpaniji tal-enerġija madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

—

tiġi żgurata l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol fis-settur tal-enerġija billi jiġu esplorati opportunitajiet għan-nisa, filwaqt li jiġi evitat li t-tranżizzjonijiet tal-enerġija u dawk diġitali jkunu ta’ xkiel għall-karrieri u l-pagi tan-nisa, u billi jiġu żviluppati d-djalogu soċjali u ftehimiet kollettivi dwar l-ugwaljanza fil-kumpaniji tal-enerġija madwar l-Ewropa.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 486, 21.12.2022, p. 67; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 88; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 53; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 1; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 59; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 23; ĠU C 486, 21.12.2022, p. 198.

1

(2)  ĠU C 486, 21.12.2022, p. 1.

2

(3)  ĠU C 367, 10.10.2018, p. 1.

3

(4)  ĠU C 152, 6.4.2022, p. 158.

4

(5)  Ara ĠU C 429, 11.12.2020, p. 85.

5

(6)  Din hija l-konklużjoni tal-federazzjoni għall-industrija tal-elettriku Ewropea, Eurelectric.

6

(7)  ĠU C 275, 18.7.2022, p. 50.

7

(8)  Ammont kbir ħafna ta’ EUR 80 biljun fil-Ġermanja fl-2021.

8

(9)  TRL: il-Livelli ta’ Tħejjija Teknoloġika huma punti differenti fuq skala użata biex jitkejjel il-progress jew il-livell ta’ maturità ta’ teknoloġija.

9

(10)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 30.

10

(11)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 22.

11

(12)  ĠU C 486, 21.12.2022, p. 1.

12

(13)  Ara ĠU C 47, 11.2.2020, p. 30 u ĠU C 62, 15.2.2019, p. 269.

13

(14)  ĠU C 367, 10.10.2018, p. 1.

14

(15)  L-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti Nri 5, 7 u 8; Joy Clancy, Università ta’ Twente, Give women a chance: engendering the energy supply chain.

15

Give women a chance: engendering the energy supply chain

---

ANNESS

L-emendi li ġejjin inċaħdu waqt id-diskussjoni iżda rċevew aktar minn kwart tal-voti mixħuta:

Punt 2.6

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-kriżi (tal-prezz) tal-enerġija attwali u n-nuqqas ta’ sigurtà, stabbiltà u prevedibbiltà fl-provvista qegħdin jagħmlu pressjoni enormi fuq l-Unjoni Ewropea. Il-kriżi kienet tkun inqas severa kieku ttieħdet aktar azzjoni speċifika aktar kmieni u, pereżempju, kieku l-objettivi tal-UE nnifisha (bħal dawk tal-Unjoni Ewropea tal-Enerġija) ittieħdu aktar bis-serjetà. Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fil-komunikazzjoni tar-REPowerEU u l-pjan tar-REPowerEU għal żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika, fid-diversifikazzjoni tal-provvista u t-tnaqqis fid-domanda għall-gass Russu, peress li s-soluzzjonijiet li jissuġġerixxu huma konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u l-Unjoni Ewropea tal-Enerġija. Fil-fehma tal-Kumitat, dan
  ma għandux ikun
  primarjament kwistjoni ta’ diversifikazzjoni
  tad-dipendenzi iżda
  , sa fejn possibbli,
  kwistjoni
  ta’ “indipendenza u awtonomija strateġiċi tal-enerġija”. Fir-rigward tar-riżorsi biex jissostitwixxu l-gass Russu, il-KESE jwissi li l-UE għandha tkun kawta b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt ta’ dawn ir-riżorsi fuq l-ambjent, u dipendenzi ġodda fuq pajjiżi terzi li ma jikkondividux il-valuri Ewropej. | Il-kriżi (tal-prezz) tal-enerġija attwali u n-nuqqas ta’ sigurtà, stabbiltà u prevedibbiltà fl-provvista qegħdin jagħmlu pressjoni enormi fuq l-Unjoni Ewropea. Il-kriżi kienet tkun inqas severa kieku ttieħdet aktar azzjoni speċifika aktar kmieni u, pereżempju, kieku l-objettivi tal-UE nnifisha (bħal dawk tal-Unjoni Ewropea tal-Enerġija) ittieħdu aktar bis-serjetà. Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fil-komunikazzjoni tar-REPowerEU u l-pjan tar-REPowerEU għal żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika, fid-diversifikazzjoni tal-provvista u t-tnaqqis fid-domanda għall-gass Russu, peress li s-soluzzjonijiet li jissuġġerixxu huma konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u l-Unjoni Ewropea tal-Enerġija. Fil-fehma tal-Kumitat, dan
  għandu jkun
  primarjament kwistjoni ta’ diversifikazzjoni
  tar-riżorsi u l-iżgurar
  , sa fejn possibbli, ta’ “indipendenza u awtonomija strateġiċi tal-enerġija
  miftuħa
  ”. Fir-rigward tar-riżorsi biex jissostitwixxu l-gass Russu, il-KESE jwissi li l-UE għandha tkun kawta b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt ta’ dawn ir-riżorsi fuq l-ambjent, u dipendenzi ġodda fuq pajjiżi terzi li ma jikkondividux il-valuri Ewropej
  . Fl-istess ħin, fis-sitwazzjoni attwali, irridu nżommu s-sorsi tal-enerġija kollha tagħna, għaliex fil-fatt, il-periklu għalina bħalissa mhuwiex l-impatt possibbli ta’ sorsi sostituti fuq l-ambjent, iżda n-nuqqas ta’ enerġija u l-qtugħ fil-provvista tal-elettriku. Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-enerġija li bħalissa tforni s-suq Ewropew tal-enerġija ma tistax tintilef
  . |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Il-kriżi (tal-prezz) tal-enerġija attwali u n-nuqqas ta’ sigurtà, stabbiltà u prevedibbiltà fl-provvista qegħdin jagħmlu pressjoni enormi fuq l-Unjoni Ewropea. Il-kriżi kienet tkun inqas severa kieku ttieħdet aktar azzjoni speċifika aktar kmieni u, pereżempju, kieku l-objettivi tal-UE nnifisha (bħal dawk tal-Unjoni Ewropea tal-Enerġija) ittieħdu aktar bis-serjetà. Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fil-komunikazzjoni tar-REPowerEU u l-pjan tar-REPowerEU għal żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika, fid-diversifikazzjoni tal-provvista u t-tnaqqis fid-domanda għall-gass Russu, peress li s-soluzzjonijiet li jissuġġerixxu huma konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u l-Unjoni Ewropea tal-Enerġija. Fil-fehma tal-Kumitat, dan
  ma għandux ikun
  primarjament kwistjoni ta’ diversifikazzjoni
  tad-dipendenzi iżda
  , sa fejn possibbli,
  kwistjoni
  ta’ “indipendenza u awtonomija strateġiċi tal-enerġija”. Fir-rigward tar-riżorsi biex jissostitwixxu l-gass Russu, il-KESE jwissi li l-UE għandha tkun kawta b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt ta’ dawn ir-riżorsi fuq l-ambjent, u dipendenzi ġodda fuq pajjiżi terzi li ma jikkondividux il-valuri Ewropej.

Il-kriżi (tal-prezz) tal-enerġija attwali u n-nuqqas ta’ sigurtà, stabbiltà u prevedibbiltà fl-provvista qegħdin jagħmlu pressjoni enormi fuq l-Unjoni Ewropea. Il-kriżi kienet tkun inqas severa kieku ttieħdet aktar azzjoni speċifika aktar kmieni u, pereżempju, kieku l-objettivi tal-UE nnifisha (bħal dawk tal-Unjoni Ewropea tal-Enerġija) ittieħdu aktar bis-serjetà. Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fil-komunikazzjoni tar-REPowerEU u l-pjan tar-REPowerEU għal żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika, fid-diversifikazzjoni tal-provvista u t-tnaqqis fid-domanda għall-gass Russu, peress li s-soluzzjonijiet li jissuġġerixxu huma konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u l-Unjoni Ewropea tal-Enerġija. Fil-fehma tal-Kumitat, dan
  għandu jkun
  primarjament kwistjoni ta’ diversifikazzjoni
  tar-riżorsi u l-iżgurar
  , sa fejn possibbli, ta’ “indipendenza u awtonomija strateġiċi tal-enerġija
  miftuħa
  ”. Fir-rigward tar-riżorsi biex jissostitwixxu l-gass Russu, il-KESE jwissi li l-UE għandha tkun kawta b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt ta’ dawn ir-riżorsi fuq l-ambjent, u dipendenzi ġodda fuq pajjiżi terzi li ma jikkondividux il-valuri Ewropej
  . Fl-istess ħin, fis-sitwazzjoni attwali, irridu nżommu s-sorsi tal-enerġija kollha tagħna, għaliex fil-fatt, il-periklu għalina bħalissa mhuwiex l-impatt possibbli ta’ sorsi sostituti fuq l-ambjent, iżda n-nuqqas ta’ enerġija u l-qtugħ fil-provvista tal-elettriku. Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-enerġija li bħalissa tforni s-suq Ewropew tal-enerġija ma tistax tintilef
  .

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 77 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 113 |
| Astensjonijiet: | 14 |

Voti favur:

77

Voti kontra:

113

Astensjonijiet:

14

Punt 4.3.1

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Biex tirnexxi, it-tranżizzjoni ekoloġika fl-industrija tal-manifattura teħtieġ bażi ta’ taħlita adatta, suffiċjenti u stabbli ta’ enerġija rinnovabbli għall-elettrifikazzjoni u għall-produzzjoni tal-idroġenu
  ekoloġiku
  . Qegħdin jiġu żviluppati teknoloġiji tal-ħżin u l-opportunitajiet offruti mid-diġitalizzazzjoni qegħdin jiġu sfruttati bis-sħiħ. Għaldaqstant xorta għad hemm ħtieġa konsiderevoli għar-riċerka u l-iżvilupp. | Biex tirnexxi, it-tranżizzjoni ekoloġika fl-industrija tal-manifattura teħtieġ bażi ta’ taħlita adatta, suffiċjenti u stabbli ta’ enerġija rinnovabbli għall-elettrifikazzjoni u għall-produzzjoni tal-idroġenu. Qegħdin jiġu żviluppati teknoloġiji tal-ħżin u l-opportunitajiet offruti mid-diġitalizzazzjoni qegħdin jiġu sfruttati bis-sħiħ. Għaldaqstant xorta għad hemm ħtieġa konsiderevoli għar-riċerka u l-iżvilupp. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Biex tirnexxi, it-tranżizzjoni ekoloġika fl-industrija tal-manifattura teħtieġ bażi ta’ taħlita adatta, suffiċjenti u stabbli ta’ enerġija rinnovabbli għall-elettrifikazzjoni u għall-produzzjoni tal-idroġenu
  ekoloġiku
  . Qegħdin jiġu żviluppati teknoloġiji tal-ħżin u l-opportunitajiet offruti mid-diġitalizzazzjoni qegħdin jiġu sfruttati bis-sħiħ. Għaldaqstant xorta għad hemm ħtieġa konsiderevoli għar-riċerka u l-iżvilupp.

Biex tirnexxi, it-tranżizzjoni ekoloġika fl-industrija tal-manifattura teħtieġ bażi ta’ taħlita adatta, suffiċjenti u stabbli ta’ enerġija rinnovabbli għall-elettrifikazzjoni u għall-produzzjoni tal-idroġenu. Qegħdin jiġu żviluppati teknoloġiji tal-ħżin u l-opportunitajiet offruti mid-diġitalizzazzjoni qegħdin jiġu sfruttati bis-sħiħ. Għaldaqstant xorta għad hemm ħtieġa konsiderevoli għar-riċerka u l-iżvilupp.

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 92 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 112 |
| Astensjonijiet: | 9 |

Voti favur:

92

Voti kontra:

112

Astensjonijiet:

9

Punt 4.3.4

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Huwa inkontestabbli li fil-futur l-idroġenu
  ekoloġiku
  se jagħti kontribut għal sistema ta’ enerġija Ewropea sigura. Il-KESE jirreferi għall-Opinjonijiet tiegħu dwar l-istrateġija għall-idroġenu (1) u l-istrateġija dwar l-integrazzjoni tas-sistema tal-enerġija (2). | Huwa inkontestabbli li fil-futur l-idroġenu se jagħti kontribut għal sistema ta’ enerġija Ewropea sigura. Il-KESE jirreferi għall-Opinjonijiet tiegħu dwar l-istrateġija għall-idroġenu (1) u l-istrateġija dwar l-integrazzjoni tas-sistema tal-enerġija (2). |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Huwa inkontestabbli li fil-futur l-idroġenu
  ekoloġiku
  se jagħti kontribut għal sistema ta’ enerġija Ewropea sigura. Il-KESE jirreferi għall-Opinjonijiet tiegħu dwar l-istrateġija għall-idroġenu (1) u l-istrateġija dwar l-integrazzjoni tas-sistema tal-enerġija (2).

Huwa inkontestabbli li fil-futur l-idroġenu se jagħti kontribut għal sistema ta’ enerġija Ewropea sigura. Il-KESE jirreferi għall-Opinjonijiet tiegħu dwar l-istrateġija għall-idroġenu (1) u l-istrateġija dwar l-integrazzjoni tas-sistema tal-enerġija (2).

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 92 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 112 |
| Astensjonijiet: | 9 |

Voti favur:

92

Voti kontra:

112

Astensjonijiet:

9

Punt 1.4

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-potenzjal li għandha l-Ewropa fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli għandu jiġi identifikat b’mod kemm jista’ jkun preċiż u kkomunikat b’mod ġenerali sabiex jiġi promoss fehim komuni tal-massimu tal-indipendenza mill-importazzjonijiet tal-enerġija li jista’ jinkiseb. B’mod partikolari, għandhom jitqiesu l-elettrifikazzjoni tas-setturi tas-sħana u tat-trasport u l-ħtieġa għal idroġenu
  ekoloġiku
  prodott domestikament. | Il-potenzjal li għandha l-Ewropa fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli għandu jiġi identifikat b’mod kemm jista’ jkun preċiż u kkomunikat b’mod ġenerali sabiex jiġi promoss fehim komuni tal-massimu tal-indipendenza mill-importazzjonijiet tal-enerġija li jista’ jinkiseb. B’mod partikolari, għandhom jitqiesu l-elettrifikazzjoni tas-setturi tas-sħana u tat-trasport u l-ħtieġa għal idroġenu prodott domestikament. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Il-potenzjal li għandha l-Ewropa fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli għandu jiġi identifikat b’mod kemm jista’ jkun preċiż u kkomunikat b’mod ġenerali sabiex jiġi promoss fehim komuni tal-massimu tal-indipendenza mill-importazzjonijiet tal-enerġija li jista’ jinkiseb. B’mod partikolari, għandhom jitqiesu l-elettrifikazzjoni tas-setturi tas-sħana u tat-trasport u l-ħtieġa għal idroġenu
  ekoloġiku
  prodott domestikament.

Il-potenzjal li għandha l-Ewropa fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli għandu jiġi identifikat b’mod kemm jista’ jkun preċiż u kkomunikat b’mod ġenerali sabiex jiġi promoss fehim komuni tal-massimu tal-indipendenza mill-importazzjonijiet tal-enerġija li jista’ jinkiseb. B’mod partikolari, għandhom jitqiesu l-elettrifikazzjoni tas-setturi tas-sħana u tat-trasport u l-ħtieġa għal idroġenu prodott domestikament.

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 92 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 112 |
| Astensjonijiet: | 9 |

Voti favur:

92

Voti kontra:

112

Astensjonijiet:

9

Punt 1.6

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Fl-istess ħin, se jkunu neċessarji miżuri fuq terminu ta’ żmien qasir u possibbilment ta’ żmien medju wkoll biex jikkumpensaw għal provvisti ta’ enerġija mitlufa mir-Russja. Miżura minnhom hija l-importazzjoni tal-LNG. Il-KESE jemmen, madankollu, li huwa importanti li dan ma joħloqx dipendenzi ġodda ta’ terminu twil fuq fjuwils fossili. Dan għandu jitqies minn qabel fiċ-ċiklu tal-investiment. B’mod ġenerali, l-għan
  ma huwiex
  li jiġu ddiversifikati d-dipendenzi
  , iżda li
  jinkiseb l-ogħla livell possibbli ta’ “awtonomija strateġika”. | Fl-istess ħin, se jkunu neċessarji miżuri fuq terminu ta’ żmien qasir u possibbilment ta’ żmien medju wkoll biex jikkumpensaw għal provvisti ta’ enerġija mitlufa mir-Russja. Miżura minnhom hija l-importazzjoni tal-LNG. Il-KESE jemmen, madankollu, li huwa importanti li dan ma joħloqx dipendenzi ġodda ta’ terminu twil fuq fjuwils fossili. Dan għandu jitqies minn qabel fiċ-ċiklu tal-investiment. B’mod ġenerali, l-għan
  huwa
  li jiġu diversifikati
  s-sorsi u fl-istess ħin li jitnaqqsu
  d-dipendenzi
  għoljin fuq importatur wieħed sabiex
  jinkiseb l-ogħla livell possibbli ta’ “awtonomija strateġika”
  miftuħa
  . |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Fl-istess ħin, se jkunu neċessarji miżuri fuq terminu ta’ żmien qasir u possibbilment ta’ żmien medju wkoll biex jikkumpensaw għal provvisti ta’ enerġija mitlufa mir-Russja. Miżura minnhom hija l-importazzjoni tal-LNG. Il-KESE jemmen, madankollu, li huwa importanti li dan ma joħloqx dipendenzi ġodda ta’ terminu twil fuq fjuwils fossili. Dan għandu jitqies minn qabel fiċ-ċiklu tal-investiment. B’mod ġenerali, l-għan
  ma huwiex
  li jiġu ddiversifikati d-dipendenzi
  , iżda li
  jinkiseb l-ogħla livell possibbli ta’ “awtonomija strateġika”.

Fl-istess ħin, se jkunu neċessarji miżuri fuq terminu ta’ żmien qasir u possibbilment ta’ żmien medju wkoll biex jikkumpensaw għal provvisti ta’ enerġija mitlufa mir-Russja. Miżura minnhom hija l-importazzjoni tal-LNG. Il-KESE jemmen, madankollu, li huwa importanti li dan ma joħloqx dipendenzi ġodda ta’ terminu twil fuq fjuwils fossili. Dan għandu jitqies minn qabel fiċ-ċiklu tal-investiment. B’mod ġenerali, l-għan
  huwa
  li jiġu diversifikati
  s-sorsi u fl-istess ħin li jitnaqqsu
  d-dipendenzi
  għoljin fuq importatur wieħed sabiex
  jinkiseb l-ogħla livell possibbli ta’ “awtonomija strateġika”
  miftuħa
  .

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 77 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 113 |
| Astensjonijiet: | 14 |

Voti favur:

77

Voti kontra:

113

Astensjonijiet:

14

---

(1)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 30

(2)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 22.

(1)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 30

(2)  ĠU C 123, 9.4.2021, p. 22.

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/115 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/115

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-importanza tat-trasport pubbliku għall-irkupru ekoloġiku tal-Ewropa”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/16)

| Relatur: | Kristina KRUPAVIČIENĖ |
| --- | --- |
| Korelatur: | Dovilė JUODKAITĖ |

Relatur:

Kristina KRUPAVIČIENĖ

Korelatur:

Dovilė JUODKAITĖ

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 4.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 173/1/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

4.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

173/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jirrikonoxxi li t-trasport pubbliku għandu rwol ewlieni x’jaqdi fl-irkupru ekoloġiku tal-Ewropa ta’ wara l-pandemija. Il-pandemija serviet ta’ xprun, u wriet li t-trasport pubbliku jipprovdi kemm servizz li huwa fl-interess pubbliku kif ukoll aċċess għall-impjiegi u s-servizzi għall-ħaddiema tal-ewwel linja u għall-gruppi vulnerabbli. Il-KESE jappella sabiex il-mobbiltà tiġi rikonoxxuta bħala dritt individwali u bħala ben pubbliku li trid tkun disponibbli għal kulħadd, peress li din tiggarantixxi aċċess għall-ħajja ekonomika, soċjali u kulturali. Il-provvista ta’ servizzi tat-trasport pubbliku b’persunal suffiċjenti, aċċessibbli, affordabbli, sikuri u ta’ kwalità tajba għal kulħadd trid tkun objettiv prijoritarju għall-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Konxju mill-importanza tat-trasport pubbliku għall-individwi, l-utenti u l-ħaddiema, il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal approċċ parteċipattiv għall-ippjanar tat-trasport pubbliku fil-livell reġjonali, nazzjonali u Ewropew (1). Dan huwa l-uniku mod biex jiġi żgurat li l-istrateġiji u l-miżuri ta’ rkupru jissodisfaw il-ħtiġijiet u l-aspettattivi ta’ dawk kollha li jmexxu u jużaw it-trasport pubbliku. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jinnota li l-iżvilupp ta’ servizz ta’ kwalità għolja huwa essenzjali għall-irkupru tat-trasport pubbliku ta’ wara l-pandemija. Kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin kif ukoll persunal motivat u mħarreġ sew huma essenzjali biex jingħata dan il-livell ta’ servizz. Il-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika fil-livell lokali, reġjonali u nazzjonali biex jiżviluppaw — u lil dawk li jfasslu l-politika tal-UE li jappoġġjaw bis-sħiħ — mudelli ta’ negozju li jwasslu għal sistema tat-trasport innovattiva u attraenti aħjar li tiżgura kemm servizz ta’ kwalità għolja kif ukoll kundizzjonijiet adegwati u protezzjoni soċjali għall-impjegati. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | It-trasport pubbliku huwa servizz li jirrikjedi ħafna ħaddiema b’impjiegi ekoloġiċi li ma jistgħux jiġu delokalizzati. L-operaturi tat-trasport pubbliku huma wieħed mill-akbar impjegaturi fiż-żoni urbani, u joffru impjiegi għal firxa wiesgħa ta’ persuni u jikkontribwixxu għall-inklużjoni ta’ ħaddiema migranti fis-suq tax-xogħol. Sabiex tiġi ppreservata n-natura soċjali tas-settur, il-KESE jappella lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet biex jinkludu kriterji obbligatorji ta’ kwalità tas-servizz u soċjali fil-kuntratti ta’ servizz pubbliku, bħall-applikazzjoni ta’ ftehimiet kollettivi u l-indirizzar adegwat tas-sitwazzjoni tal-persunal wara bidla tal-operatur. Il-KESE jappella wkoll lil dawk li jfasslu l-politika biex jiżguraw li jkun hemm fis-seħħ mekkaniżmi ta’ djalogu soċjali b’saħħithom sabiex is-settur isir ekonomikament u soċjalment sostenibbli. Il-KESE jappella wkoll għal konformità sħiħa mal-proċeduri tal-akkwist pubbliku (ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2) jew id-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (3)). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-kisba tal-mobbiltà sostenibbli teħtieġ impenn politiku qawwi mill-atturi kollha u fil-livelli kollha. L-istituzzjonijiet tal-UE jrid ikollhom rwol b’saħħtu ta’ tmexxija u gwida politika, jistabbilixxu għanijiet u objettivi ċari u jagħmlu l-fondi meħtieġa disponibbli. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tistabbilixxi miri ambizzjużi u li jistgħu jitkejlu biex issir il-bidla mill-użu tal-karozzi privati għat-trasport kollettiv u l-mobbiltà attiva. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | L-investiment sostnut huwa kruċjali biex jiġi żgurat li l-politiki mmirati lejn it-trasport pubbliku sostenibbli, u b’hekk l-irkupru ekoloġiku, jirnexxu. Riżorsi finanzjarji sinifikanti saru disponibbli għall-Istati Membri tal-UE permezz tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, u ħafna minnhom impenjaw ruħhom li jinvestu fis-sistemi tat-trasport pubbliku tagħhom. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja u tirrapporta dwar kif dawn l-impenji qed jiġu ssodisfati u tiżgura li l-irkupru ekoloġiku jimxi id f’id maż-żamma u t-titjib tal-impjiegi, il-kwalità tas-servizz u l-inklużjoni soċjali. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jistabbilixxu mekkaniżmi parteċipattivi biex jikkonsultaw lill-utenti u lill-imsieħba soċjali dwar kif jintużaw dawn il-fondi, li huma vitali għall-irkupru tat-trasport pubbliku. Il-KESE jirrimarka li l-fondi kollha tal-UE u dawk pubbliċi allokati għall-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet tat-trasport għandhom jinkludu kriterji dwar l-inklużività, l-aċċessibbiltà u s-sostenibbiltà tat-trasport. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Għalhekk, il-KESE jistieden lil dawk li jfasslu l-politika biex jimplimentaw il-proċessi tat-tranżizzjoni diġitali maħsuba biex jinkiseb trasport sostenibbli u ġust għal kulħadd, b’mod inklużiv u parteċipattiv. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jistieden lill-Unjoni Ewropea u lill-Istati Membri biex jikkontribwixxu għall-bidla lejn modi ta’ trasport aktar ekoloġiċi billi jagħmlu dawk il-modi aktar attraenti b’mod ġenerali. Is-sensibilizzazzjoni dwar l-impatt ambjentali tat-trasport u l-għażliet tal-mobbiltà personali hija importanti wkoll fil-promozzjoni tal-bidla lejn trasport pubbliku u sostenibbli. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiddedika l-2024 għat-trasport pubbliku, u għall-utenti u l-ħaddiema tiegħu. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Sfond

| 2.1. | It-trasport u l-mobbiltà huma parti integrali mill-ħajja ta’ kuljum tal-Ewropej, u jippermettu l-mobbiltà tan-nies fis-sezzjonijiet kollha tas-soċjetà, f’kull rokna tal-Ewropa. Fl-istess ħin, biex tinkiseb in-newtralità klimatika, il-Patt Ekoloġiku Ewropew stabbilixxa l-mira ta’ tnaqqis ta’ 90 % fl-emissjonijiet tat-trasport sal-2050. Kull settur tat-trasport irid jikkontribwixxi għal dan it-tnaqqis. Il-Patt Ekoloġiku jiddikjara li “it-trasport multimodali jeħtieġ spinta qawwija”, peress li dan se jżid l-effiċjenza tas-sistema tat-trasport. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Fl-Istrateġija għal Mobbiltà Sostenibbli u Intelliġenti tagħha, il-Kummissjoni tagħmel il-mobbiltà interurbana u urbana sostenibbli proġett ewlieni, u tenfasizza l-ħtieġa li “l-mobbiltà ssir ekwa u ġusta għal kulħadd” u li jiżdied is-sehem modali tat-trasport kollettiv, filwaqt li tittejjeb il-multimodalità bla xkiel fiż-żoni urbani u suburbani. L-istrateġija tindika wkoll id-domanda dejjem tikber għal soluzzjonijiet ġodda u innovattivi, inklużi servizzi aċċessibbli fuq talba u mobbiltà kollaborattiva. L-istrateġija tagħti prijorità lill-ħtieġa li jittejjeb il-qafas għall-mobbiltà urbana.






  — | Fil-Qafas tal-Mobbiltà Urbana (4) tagħha, il-Kummissjoni tindika li l-mobbiltà urbana tikkontribwixxi 23 % għas-sehem dejjem jikber tat-trasport fl-użu tal-enerġija tal-UE u fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra; il-bliet jiffaċċjaw l-akbar sfidi f’termini ta’ kwalità tal-arja, b’konċentrazzjonijiet ta’ NO2 u PM10 li jaqbżu l-valuri limitu tal-UE; il-livelli ta’ konġestjoni fil-bliet tal-UE baqgħu l-istess jew marru għall-agħar mill-2013 ’il hawn, bi spejjeż konsiderevoli għas-soċjetà u impatti negattivi fuq l-ivvjaġġar lejn ix-xogħol u lura; iż-żoni urbani jammontaw għal 38 % tal-fatalitajiet u l-korrimenti serji kollha fit-trasport bit-triq fl-UE; aktar minn 70 % tal-Ewropej jgħixu fil-bliet u jistennew soluzzjonijiet aħjar u aktar sikuri fir-rigward tal-mobbiltà, il-konġestjoni, it-tniġġis tal-arja u dak akustiku; u 30 % jgħixu fl-irħula, bliet żgħar u żoni periurbani, u ħafna drabi jiddependu minn karozzi privati biex jilħqu nodi urbani fil-qrib; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

Fil-Qafas tal-Mobbiltà Urbana (4) tagħha, il-Kummissjoni tindika li l-mobbiltà urbana tikkontribwixxi 23 % għas-sehem dejjem jikber tat-trasport fl-użu tal-enerġija tal-UE u fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra; il-bliet jiffaċċjaw l-akbar sfidi f’termini ta’ kwalità tal-arja, b’konċentrazzjonijiet ta’ NO2 u PM10 li jaqbżu l-valuri limitu tal-UE; il-livelli ta’ konġestjoni fil-bliet tal-UE baqgħu l-istess jew marru għall-agħar mill-2013 ’il hawn, bi spejjeż konsiderevoli għas-soċjetà u impatti negattivi fuq l-ivvjaġġar lejn ix-xogħol u lura; iż-żoni urbani jammontaw għal 38 % tal-fatalitajiet u l-korrimenti serji kollha fit-trasport bit-triq fl-UE; aktar minn 70 % tal-Ewropej jgħixu fil-bliet u jistennew soluzzjonijiet aħjar u aktar sikuri fir-rigward tal-mobbiltà, il-konġestjoni, it-tniġġis tal-arja u dak akustiku; u 30 % jgħixu fl-irħula, bliet żgħar u żoni periurbani, u ħafna drabi jiddependu minn karozzi privati biex jilħqu nodi urbani fil-qrib;

| — | l-infrastruttura u s-servizzi tat-trasport pubbliku urban jeħtieġ li jiġu adattati biex jiżguraw aċċessibbiltà aħjar, inkluż biex jaqdu aħjar popolazzjoni li qed tixjieħ f’ħafna bliet, kif ukoll persuni b’diżabbiltà jew b’mobbiltà mnaqqsa. |
| --- | --- |

—

l-infrastruttura u s-servizzi tat-trasport pubbliku urban jeħtieġ li jiġu adattati biex jiżguraw aċċessibbiltà aħjar, inkluż biex jaqdu aħjar popolazzjoni li qed tixjieħ f’ħafna bliet, kif ukoll persuni b’diżabbiltà jew b’mobbiltà mnaqqsa.

| 2.3. | Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll l-urġenza li jiġi indirizzat it-tibdil fil-klima, u r-rwol li għandu fl-inklużjoni soċjali u l-benesseri tan-nies, speċjalment għal gruppi żvantaġġati. Għalhekk, il-Kummissjoni għamlet il-bini ta’ network tat-trasport pubbliku aktar b’saħħtu wieħed mill-għanijiet tal-qafas tal-mobbiltà urbana tagħha. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Matul dawn l-aħħar snin, il-pandemija ġabet magħha bidla radikali fit-tkabbir ekonomiku u fir-regoli u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ tiegħu. Din ħarġet fid-dieher problemi u poġġiet taħt il-lenti valuri fl-iżvilupp tas-suq uniku tal-UE. Madankollu, ħolqot ukoll opportunitajiet għal implimentazzjoni aktar rapida ta’ politiki bħall-Patt Ekoloġiku, żvelat l-importanza li n-nies jitqiegħdu fil-qalba tal-proċess ta’ rkupru kif rifless fil-kunċett ta’ Tranżizzjoni Ġusta, u ħeġġet lill-Kummissjoni tadotta l-akbar programm ta’ għajnuna finanzjarja tagħha, bil-għan li jittaffew l-impatti soċjali u ekonomiċi tal-COVID-19, il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, bit-tranżizzjoni ekoloġika u t-trasformazzjoni diġitali bħala tnejn mis-sitt pilastri tagħha. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Fit-trasport pubbliku, il-pandemija kellha impatt fuq l-impjiegi, l-utenti tat-trasport pubbliku, l-operaturi u l-awtoritajiet pubbliċi. Fil-Konklużjonijiet tiegħu dwar l-Istrateġija għal Mobbiltà Sostenibbli u Intelliġenti, il-Kunsill tal-Ministri indika li t-trasport pubbliku kien affettwat serjament mill-kriżi tal-COVID-19 u li r-rispons ta’ politika għall-kriżi għandu jkollu l-għan li jrodd lura l-fiduċja fit-trasport pubbliku u jtejjeb ir-reżiljenza tiegħu, jaċċelera t-trasformazzjoni u l-modernizzazzjoni sostenibbli tiegħu, filwaqt li jiżgura l-affordabbiltà minħabba r-rwol essenzjali tat-trasport pubbliku fil-koeżjoni soċjali u territorjali. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-KESE jenfasizza l-fatt importanti ħafna li matul il-pandemija, it-trasport pubbliku wera l-valur tiegħu billi pprovda l-mobbiltà tant meħtieġa għall-ħaddiema tal-ewwel linja u l-gruppi żvantaġġati. Il-ħaddiema migranti u n-nisa jirrappreżentaw proporzjon għoli ta’ dawn il-gruppi u huma magħrufa li jiddependu ħafna mit-trasport pubbliku biex jaċċessaw il-postijiet tax-xogħol u s-servizzi bażiċi. Id-data tal-Ewrobarometru għall-2020 turi li n-nisa jużaw it-trasport pubbliku ferm aktar mill-irġiel. Studju tal-Parlament Ewropew dwar In-nisa u t-trasport, filwaqt li jindika n-nuqqas ta’ data segregata skont il-ġeneru dwar ix-xejriet tal-mobbiltà tal-ġeneru, jipprovdi għarfien interessanti dwar din it-tip ta’ għażla (5). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-KESE jirrikonoxxi wkoll iż-żieda fl-ispejjeż u r-riżorsi mnaqqsa li jiffaċċjaw il-fornituri tas-servizzi tat-trasport u l-awtoritajiet pubbliċi minħabba l-pandemija. Għalkemm il-miżuri ta’ prevenzjoni tal-COVID-19 wasslu għal żieda fl-ispejjeż, u t-tnaqqis sinifikanti fl-għadd ta’ utenti ħalla lill-kumpaniji b’ferm inqas dħul, l-awtoritajiet lokali, pubbliċi u tal-gvern fehmu li ż-żamma tal-funzjonament tat-trasport pubbliku kienet parti mid-dmir tagħhom li jaqdu lill-komunitajiet, u b’mod partikolari biex jaqdu lin-nies li jaqdu lil ħaddieħor. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja għandha l-għan li tipprovdi rakkomandazzjonijiet ewlenin dwar l-irkupru u l-iżvilupp futur ta’ trasport pubbliku sostenibbli, robust, inklużiv, aċċessibbli u reżiljenti wara l-kriżi tal-COVID-19, lest biex jaqdi lill-ġenerazzjonijiet futuri, fid-dawl tat-tixjiħ demografiku fl-UE (6). Din se tiffoka fuq il-kwistjonijiet tal-finanzjament, l-attraenza u r-rwol tiegħu fl-irkupru ekoloġiku tal-UE, iċċentrat fuq il-kundizzjonijiet soċjali tal-ħaddiema tat-trasport pubbliku. L-għadd insuffiċjenti ta’ persunal fis-setturi kollha tat-trasport juri ħtieġa ċara għal dan l-approċċ. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jirrikonoxxi li t-trasport pubbliku huwa parti sinifikanti mit-tweġiba għall-irkupru ekoloġiku tal-Ewropa ta’ wara l-pandemija. Dan ma jipprovdix biss tweġiba għat-tħassib dwar il-klima, iżda jikkontribwixxi wkoll għall-kwalità tal-ħajja billi jindirizza l-konġestjoni. Sal-2020, it-trasport pubbliku f’żoni urbani kien jammonta għal kważi 60 biljun vjaġġ tal-passiġġieri fis-sena fl-Ewropa, b’ċifri li qed jiżdiedu. [...] Il-konġestjoni diġà tiswa lill-ekonomija Ewropea 1 % tal-PDG tagħha, EUR 100 biljun fis-sena (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jinnota li l-pandemija sawret mill-ġdid l-imġiba tan-nies, u ffukat mill-ġdid l-attenzjoni tal-awtoritajiet pubbliċi u lokali fuq il-valur soċjetali tat-trasport pubbliku. Madankollu, it-trasport pubbliku kien wieħed mis-setturi li ntlaqat l-agħar minn tnaqqis drastiku fl-għadd ta’ utenti, u ħa l-itwal żmien biex jirkupra. Dan ġara filwaqt li n-nies qalbu lejn il-mobbiltà attiva u l-vjaġġi bil-karozzi privati bħala mod biex jevitaw l-infezzjoni. Filwaqt li ż-żieda fil-mobbiltà attiva hija xejra pożittiva u jeħtieġ li tiġi mħeġġa, il-kwistjoni taż-żieda fl-użu tal-karozzi privati jeħtieġ li tiġi indirizzata serjament minn dawk li jfasslu l-politika Ewropea, kif ukoll mill-awtoritajiet nazzjonali, lokali u reġjonali. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jirrikonoxxi li minkejja ż-żamma tal-kontinwità tat-trasport pubbliku matul il-pandemija, l-impjieg fis-settur intlaat ħażin ħafna. Fl-Ewropa, qabel l-ewwel lockdown, is-settur ipprovda impjiegi diretti għal żewġ miljun persuna (8). Wieħed mill-aspetti importanti huwa li t-trasport pubbliku jipprovdi impjiegi lokali sikuri, li jvarjaw ħafna, minn profili inqas kwalifikati għal profili bi kwalifiki għoljin, u jimpjega persunal bi sfondi differenti ħafna (9). Madankollu, proporzjon konsiderevoli kellu jitqiegħed fuq skemi governattivi ta’ qgħad temporanju u ħafna għażlu li ma jerġgħux lura għall-impjiegi tagħhom. Dan huwa partikolarment il-każ fl-Istati Membri li għandhom benefiċċji tas-sigurtà soċjali baxxi u kopertura dgħajfa tan-negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Konsegwentement, il-KESE jwissi li l-għadd insuffiċjenti ta’ persunal huwa kritiku fis-setturi kollha tat-trasport fl-Ewropa, inkluż it-trasport pubbliku. Il-kwalità tal-impjiegi u s-sigurtà tal-impjiegi saru kriterji ewlenin għal dawk li qed ifittxu impjieg, u s-sigurtà soċjali u l-kopertura tan-negozjar kollettiv huma garanziji ewlenin f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jilqa’ l-isforzi tal-awtoritajiet pubbliċi, reġjonali u tal-gvern biex jinżamm il-livell meħtieġ ta’ servizz tat-trasport pubbliku matul il-pandemija f’ċirkostanzi kumplessi li kienu jeħtieġu appoġġ finanzjarju u investiment fil-protokolli tas-sikurezza tal-COVID-19. Aħna nirrikonoxxu li l-awtoritajiet rilevanti kellhom jirrikorru għal limitazzjonijiet drastiċi fil-kapaċità tal-vetturi (10), jintroduċu soluzzjonijiet diġitali biex inaqqsu l-kuntatt dirett bejn l-utenti u l-ħaddiema, iżidu l-infiq fuq it-tagħmir tas-saħħa u tal-iġjene, u jikkumpensaw għat-tnaqqis fid-dħul ikkawżat mit-tnaqqis f’daqqa u persistenti fl-għadd ta’ utenti tat-trasport pubbliku. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Fl-istess ħin, il-KESE jiddispjaċih li l-protokolli tas-sikurezza tal-COVID-19 fis-settur tat-trasport mhux dejjem ġew adottati b’mod inklużiv, b’mod li jiġu kkunsidrati l-persuni affettwati kollha. Pereżempju, f’ċerti każijiet, it-trasport pubbliku ma baqax disponibbli għall-persuni b’diżabbiltà u għall-persuni akbar fl-età minħabba t-tnaqqis jew is-sospensjoni tal-assistenza pprovduta lill-passiġġieri b’mobbiltà mnaqqsa (11), u l-fatt li s-soluzzjonijiet diġitali naqsu milli jqisu l-persuni b’ħiliet diġitali aktar baxxi, dawk li ma jistgħux jaffordjaw apparat diġitali jew servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika, u ma ġewx żviluppati f’konformità mal-politiki ta’ aċċessibbiltà tal-UE u mal-istandards ta’ appoġġ. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jirrimarka li issa hemm bżonn ta’ strateġiji ta’ wara l-pandemija biex it-trasport pubbliku jsir attraenti u biex aktar nies ikunu jistgħu jużawh. Kif ġie enfasizzat fl-Opinjoni tal-KESE INT/909: “issa għandna l-opportunità biex niżguraw irkupru ġust u nerġgħu nibnu l-ekonomiji tagħna malajr sabiex nagħmluhom aktar ekoloġiċi, ġusti u aktar reżiljenti għal ħasdiet futuri (12).” Din is-sejħa hija mtennija fl-Opinjoni tal-KESE TEN/728, li tinnota li “tranżizzjoni ekoloġika trid tkun kemm soċjalment ġusta kif ukoll tħares il-kompetittività tat-trasport Ewropew, inkluż permezz tal-implimentazzjoni sħiħa taż-Żona Ewropea tat-Trasport, bl-implimentazzjoni sħiħa tas-Suq Uniku (13).” |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Fid-dawl tar-raġunament ta’ hawn fuq, l-ingredjenti ewlenin li ġejjin huma meħtieġa biex it-trasport pubbliku jsir aktar attraenti:






  — | Disponibbiltà, tradotta f’kapaċità suffiċjenti ta’ modi tat-trasport pubbliku biex ilaħħqu maż-żieda fid-domanda, speċjalment f’żoni rurali u periferiċi fejn ħafna drabi jkun hemm inqas għażliet għan-nies; |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

Disponibbiltà, tradotta f’kapaċità suffiċjenti ta’ modi tat-trasport pubbliku biex ilaħħqu maż-żieda fid-domanda, speċjalment f’żoni rurali u periferiċi fejn ħafna drabi jkun hemm inqas għażliet għan-nies;

| — | Persunal suffiċjenti li jibbenefika minn kundizzjonijiet u taħriġ adegwati, impjiegi stabbli u ta’ kwalità tajba u firxa sħiħa ta’ drittijiet u benefiċċji; |
| --- | --- |

—

Persunal suffiċjenti li jibbenefika minn kundizzjonijiet u taħriġ adegwati, impjiegi stabbli u ta’ kwalità tajba u firxa sħiħa ta’ drittijiet u benefiċċji;

| — | Konnettività — miżjuda u effettiva — b’modi differenti ta’ trasport, fi ħdan u bejn żoni urbani u mhux urbani, biex il-passiġġieri kollha jiġu pprovduti bi vjaġġar intermodali mingħajr xkiel, inkluż bejn reġjuni ġeografiċi differenti; |
| --- | --- |

—

Konnettività — miżjuda u effettiva — b’modi differenti ta’ trasport, fi ħdan u bejn żoni urbani u mhux urbani, biex il-passiġġieri kollha jiġu pprovduti bi vjaġġar intermodali mingħajr xkiel, inkluż bejn reġjuni ġeografiċi differenti;

| — | Affordabbiltà, għall-membri kollha tas-soċjetà. Biex dan jiġi żgurat, il-kalkoli tal-ispiża tat-trasport pubbliku għandhom iqisu l-affordabbiltà għall-persuni li jesperjenzaw faqar u esklużjoni mil-lat soċjoekonomiku. Għandhom jiġu analizzati skemi mmirati biex jappoġġjaw l-aktar gruppi żvantaġġati mil-lat soċjoekonomiku f’konsultazzjoni mill-qrib mal-komunitajiet rilevanti; |
| --- | --- |

—

Affordabbiltà, għall-membri kollha tas-soċjetà. Biex dan jiġi żgurat, il-kalkoli tal-ispiża tat-trasport pubbliku għandhom iqisu l-affordabbiltà għall-persuni li jesperjenzaw faqar u esklużjoni mil-lat soċjoekonomiku. Għandhom jiġu analizzati skemi mmirati biex jappoġġjaw l-aktar gruppi żvantaġġati mil-lat soċjoekonomiku f’konsultazzjoni mill-qrib mal-komunitajiet rilevanti;

| — | Aċċessibbiltà, li tippermetti użu bla xkiel u indipendenti minn kulħadd, inklużi l-persuni b’diżabbiltà, il-persuni akbar fl-età u l-persuni b’mobbiltà mnaqqsa (temporanja); |
| --- | --- |

—

Aċċessibbiltà, li tippermetti użu bla xkiel u indipendenti minn kulħadd, inklużi l-persuni b’diżabbiltà, il-persuni akbar fl-età u l-persuni b’mobbiltà mnaqqsa (temporanja);

| — | Sikurezza tal-utenti u tal-ħaddiema, imsejsa fuq id-dimensjoni tal-ġeneru u dik intersezzjonali. Miżuri tas-saħħa pubblika inklużivi huma ugwalment rilevanti għall-ivvjaġġar sikur, kif intwera f’dawn l-aħħar snin. Il-ħaddiema tat-trasport pubbliku jeħtieġu ambjent tax-xogħol sikur, ħieles mill-vjolenza u l-fastidju. |
| --- | --- |

—

Sikurezza tal-utenti u tal-ħaddiema, imsejsa fuq id-dimensjoni tal-ġeneru u dik intersezzjonali. Miżuri tas-saħħa pubblika inklużivi huma ugwalment rilevanti għall-ivvjaġġar sikur, kif intwera f’dawn l-aħħar snin. Il-ħaddiema tat-trasport pubbliku jeħtieġu ambjent tax-xogħol sikur, ħieles mill-vjolenza u l-fastidju.

| — | Kwalità f’termini ta’ konvenjenza, ħinijiet tal-ivvjaġġar, assistenza minn livelli suffiċjenti ta’ persunal, soluzzjonijiet diġitali aċċessibbli, informazzjoni dwar l-għażliet u l-iskedi tat-trasport. |
| --- | --- |

—

Kwalità f’termini ta’ konvenjenza, ħinijiet tal-ivvjaġġar, assistenza minn livelli suffiċjenti ta’ persunal, soluzzjonijiet diġitali aċċessibbli, informazzjoni dwar l-għażliet u l-iskedi tat-trasport.

| 3.9. | Il-KESE jirrimarka li, fis-snin ta’ qabel il-pandemija, ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 introduċa possibbiltajiet biex jinfetħu servizzi tat-trasport pubbliku għal operaturi privati permezz ta’ sejħiet għall-offerti kompetittivi u kuntratti ta’ servizz pubbliku, konklużi skont ir-regoli ġenerali tal-UE dwar l-akkwist pubbliku. Peress li l-pandemija wriet ir-rwol strateġiku li għandu t-trasport pubbliku fir-rigward tas-soċjetà u l-mobbiltà u peress li t-trasport pubbliku qed jiffaċċja nuqqas bla preċedent ta’ persunal, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-kuntratti tat-servizz pubbliku joffru protezzjoni f’termini ta’ kundizzjonijiet soċjali u ta’ impjieg, sabiex jinżammu l-ħiliet fis-settur. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | It-trasport pubbliku huwa servizz li minnu għandha tibbenefika s-soċjetà kollha kemm hi, fid-diversità kollha tagħha. B’dan il-ħsieb, huwa kruċjali li l-proċessi tal-akkwist jinżammu trasparenti u li tiġi żgurata l-parteċipazzjoni kemm tal-ħaddiema kif ukoll tal-utenti fid-deċiżjonijiet dwar l-akkwist. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE japprezza li, sabiex jittaffa l-impatt soċjali u ekonomiku tal-COVID-19, il-Kummissjoni nediet il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Ir-Regolament (UE) 2021/241 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (14) jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li skonthom l-Istati Membri jistgħu jaċċessaw l-għotjiet tal-Faċilità tal-UE għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Dawn kellhom jippreżentaw pjani nazzjonali, u jimpenjaw ruħhom li jonfqu 37 % tal-għotjiet tal-UE fuq l-investimenti u r-riformi fil-qasam tal-klima, u 20 % fuq it-tranżizzjoni diġitali. Il-mobbiltà nadifa għadha fil-qalba ta’ dawn il-pjani. Madankollu, il-KESE jirrimarka li l-implimentazzjoni ta’ dawn il-miżuri se jkollha impatt kemm fuq is-soċjetà kif ukoll fuq il-ħaddiema, u għalhekk, ma tistax issir bil-magħluq. Il-partijiet interessati soċjali kollha għandhom ikunu involuti fl-iżvilupp ta’ politiki għal trasport pubbliku aktar ekoloġiku u aktar sostenibbli (15). Bl-istess mod, il-partijiet interessati pubbliċi għandhom ikunu jistgħu jimmonitorjaw b’mod effettiv l-implimentazzjoni tal-politiki pubbliċi u l-infiq tal-fondi pubbliċi rilevanti. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-parteċipazzjoni inklużiva fis-soluzzjonijiet tal-iżvilupp tat-trasport pubbliku għandha tiġi promossa sabiex il-partijiet ikkonċernati kollha, inklużi l-awtoritajiet pubbliċi, il-fornituri tas-servizzi, l-utenti tat-trasport pubbliku u l-esperti tal-ippjanar urban u tal-aċċessibbiltà, ikunu jistgħu jaqdu rwol (16). Għandhom jiġu promossi l-aħjar prattiki għall-ħolqien konġunt ta’ soluzzjonijiet tat-trasport pubbliku (17). Approċċ ta’ “disinn universali” skont il-UNCRPD (18) għall-iżvilupp ta’ servizzi għandu jippermetti l-użu ta’ tali servizzi mill-aktar diversità wiesgħa ta’ utenti, inklużi persuni b’diżabbiltà, persuni akbar fl-età, u persuni b’mobbiltà mnaqqsa. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar “Lesti għall-mira ta’ 55 %” tinnota li “Bosta ċittadini, speċjalment iż-żgħażagħ, jinsabu lesti jibdlu l-modi tal-konsum u tal-mobbiltà tagħhom meta jingħataw is-setgħa tal-informazzjoni rilevanti, biex jillimitaw l-impronta tal-karbonju tagħhom u jgħixu f’ambjent aktar ekoloġiku u aktar b’saħħtu” (19). Li dawn il-modi jsiru aktar attraenti għal kulħadd se jikkontribwixxi għall-bidla lejn modi ta’ trasport aktar ekoloġiċi u aktar sostenibbli. Is-sensibilizzazzjoni dwar l-impatt ambjentali tat-trasport u tal-għażliet tal-mobbiltà personali hija importanti. Madankollu, il-miżuri promozzjonali waħedhom mhux se jkollhom l-impatt meħtieġ sakemm dawn l-isfidi fir-rigward ta’ trasport pubbliku disponibbli, affordabbli, aċċessibbli u sikur ma jiġux indirizzati b’mod adegwat. Għalkemm ħafna nies huma konxji mill-ħtieġa ambjentali urġenti li jintuża trasport aktar ekoloġiku, dawn mhux se jkunu jistgħu jagħtu kontribut siewi għat-tranżizzjoni ekoloġika jekk sempliċement ma jkunux jistgħu jaffordjaw jew jaċċessaw trasport aktar ekoloġiku. Għall-UE din se tkun opportunità kbira mitlufa. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Il-KESE jixtieq jenfasizza l-fatt li l-pandemija tal-COVID-19 wasslet għal integrazzjoni aktar rapida tat-teknoloġiji diġitali fit-trasport pubbliku. Huwa probabbli ferm li dawn ix-xejriet se jinżammu u jitħeġġu permezz tal-implimentazzjoni tal-Faċilità tal-UE għall-Irkupru u r-Reżiljenza u l-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Filwaqt li d-diġitalizzazzjoni tista’ tikkontribwixxi għall-effiċjenza u s-sostenibbiltà tat-trasport pubbliku, kif ukoll tkun ta’ benefiċċju għall-utenti tat-trasport (eż. pjanifikaturi diġitali tal-vjaġġi, informazzjoni dwar it-trasport f’ħin reali), għandha tingħata attenzjoni biex jiġi żgurat li t-tranżizzjoni diġitali ma ssirx għad-detriment tal-opportunitajiet ta’ xogħol għall-persunal tat-trasport u għas-servizzi ta’ appoġġ wiċċ imb wiċċ għall-utenti, jew iżżid id-distakk fil-mobbiltà bejn l-utenti tat-trasport li jistgħu u ma jistgħux jibbenefikaw mid-diġitalizzazzjoni minħabba l-inaċċessibbiltà u n-nuqqas ta’ affordabbiltà tas-servizzi diġitali u l-ħiliet diġitali aktar baxxi. Għalhekk, il-KESE jistieden lil dawk li jfasslu l-politika biex jimplimentaw il-proċessi tat-tranżizzjoni diġitali maħsuba biex jinkiseb trasport sostenibbli u ġust għal kulħadd, b’mod inklużiv u parteċipattiv. |
| --- | --- |

3.14.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  L-opinjoni tal-KESE TEN/766 dwar Qafas ġdid tal-UE għall-mobilità urbana (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 107).

1

Qafas ġdid tal-UE għall-mobilità urbana

(2)  Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70 (ĠU L 315, 3.12.2007, p. 1).

2

(3)  Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU L 94, 28.3.2014, p. 1).

3

(4)  Il-Qafas il-ġdid tal-UE għall-Mobbiltà Urbana (COM(2021) 811 final).

4

(5)  Women and transport (In-nisa u t-trasport), Parlament Ewropew, Kumitat FEMM, Diċembru 2021 (mhux disponibbli bil-Malti), https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/701004/IPOL_STU (2021) 701004_EN.pdf, p. 34-35, L-evidenza għandha tiġi kkunsidrata fil-kuntest tal-ħtiġijiet tal-mobbiltà tan-nisa. Kif issemma fit-taqsimiet preċedenti, in-nisa ħafna drabi jaħdmu part-time, jieħdu ħsieb it-tfal u l-qraba, jgħixu aktar fit-tul, huma inqas probabbli li jkollhom liċenzja tas-sewqan u li jkollhom karozza, jużaw it-trasport pubbliku u jimxu aktar ta’ spiss mill-irġiel. Huma għandhom xejriet ta’ mobbiltà ta’ kuljum aktar kumplessi b’paragun mal-irġiel. Fl-istess ħin, in-nisa ħafna drabi għandhom kontroll limitat fuq il-finanzi tal-unitajiet domestiċi peress li x’aktarx dawn ikunu t-tieni sors ta’ dħul f’unità domestika (Borgato et al., 2021; Rastrigina & Verashchagina, 2015). B’mod ġenerali, hemm probabbiltà ogħla li n-nisa jkunu f’riskju ta’ faqar u esklużjoni soċjali (EIGE, 2020) peress li x’aktarx dawn jappartjenu għal gruppi vulnerabbli u l-affordabbiltà hija element kruċjali għall-mobbiltà tagħhom.

5

Women and transport

(6)  Ageing Europe — statistics on population developments — Eurostat (Ewropa li qed tixjieħ — statistika dwar l-iżviluppi fil-popolazzjoni — Eurostat — mhux disponibbli bil-Malti).

6

(7)  Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport (ETF) u l-Unjoni Internazzjonali tat-Trasport Pubbliku (UITP) għall-COP 26: Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century (L-indirizzar tal-azzjoni klimatika bit-trasport pubbliku huwa wieħed mill-akbar opportunitajiet ekonomiċi tal-UE fis-seklu 21 — mhux disponibbli bil-Malti).

7

Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century

(8)  Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19 (It-tnedija mill-ġdid tat-Trasport u t-Turiżmu fl-UE wara l-COVID-19), Mejju 2021, riċerka kkummissjonata mill-Kumitat TRAN tal-Parlament Ewropew u mwettqa mid-Dipartiment Tematiku għall-Politika Strutturali u ta’ Koeżjon, id-Direttorat Ġenerali għall-Politiki Interni tal-Unjoni (mhux disponibbli bil-Malti).

8

Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19

(9)  Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport (ETF) u l-Unjoni Internazzjonali tat-Trasport Pubbliku (UITP) għall-COP 26: Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century (L-indirizzar tal-azzjoni klimatika bit-trasport pubbliku huwa wieħed mill-akbar opportunitajiet ekonomiċi tal-UE fis-seklu 21 — mhux disponibbli bil-Malti).

9

Tackling climate action with public transport is one of the EU’s largest economic opportunities of the 21st century

(10)  Fl-2020, fl-ewwel lockdown, Milan u Barċellona naqqsu l-okkupanza tal-vetturi għal 25 % u 50 % rispettivament, l-Irlanda għal 20 % u l-Portugall għal żewġ terzi — COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives (il-COVID-19 u l-mobbiltà urbana: impatti u perspettivi), Settembru 2020, riċerka għall-Kumitat TRAN tal-Parlament Ewropew, Dipartiment Tematiku għall-Politika Strutturali u ta’ Koeżjoni, Direttorat Ġenerali għall-Politiki Interni PE 652.213 (mhux disponibbli bil-Malti).

10

COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives

(11)  EDF Recommendations on exit measures for transport services in light of Covid-19 (Rakkomandazzjonijiet tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabbiltà dwar miżuri ta’ ħruġ għas-servizzi tat-trasport fid-dawl tal-COVID-19 — mhux disponibbli bil-Malti).

11

(12)  ĠU C 429, 11.12.2020, p. 219

12

(13)  ĠU C 341, 24.8.2021, p. 100.

13

(14)  Ir-Regolament (UE) 2021/241 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Frar 2021 li jistabbilixxi l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (ĠU L 57, 18.2.2021, p. 17).

14

(15)  Il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità tirrikjedi li fl-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-politiki għall-implimentazzjoni ta’ din il-Konvenzjoni, u fi proċessi oħrajn ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li jikkonċernaw kwistjonijiet relatati ma’ persuni b’diżabilità, l-Istati Partijiet għandhom jikkonsultaw mill-qrib u jinvolvu b’mod attiv lill-persuni b’diżabilità, inklużi t-tfal b’diżabilità, permezz tal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom. — Artikolu 4.3, CRPD (mhux disponibbli bil-Malti). Barra minn hekk, l-Opinjoni tal-KESE “Towards a competitive and resource-efficient transport system” irrimarkat li “Il-KESE, kif diġà stqarr fl-Opinjoni tiegħu tal-2012, jixtieq iħeġġeġ skambju ta’ fehmiet miftuħ, kontinwu u trasparenti dwar l-implimentazzjoni tal-White Paper bejn is-soċjetà ċivili (negozji, impjegaturi, impjegati, utenti, NGOs u akkademiċi, eċċ.), il-Kummissjoni u atturi rilevanti oħra bħall-awtoritajiet nazzjonali f’livelli differenti. B’dan il-mod, l-aċċettazzjoni u l-fehim mis-soċjetà ċivili se jitjiebu kif ukoll il-feedback utli lil dawk li jfasslu l-politika u dawk li jimplimentawha.” (ĠU C 341, 24.8.2021, p. 100).

15

(16)  F’konformità mar-rakkomandazzjonijiet li saru fl-Opinjoni tal-KESE dwar “The social challenges of greening maritime and inland waterway transport ‘Il-KESE jemmen li l-involviment tal-partijiet interessati kollha, inklużi l-imsieħba soċjali, huwa meħtieġ biex jinstabu soluzzjonijiet kemm sinifikanti kif ukoll vijabbli fil-kuntest tal-ekoloġizzazzjoni tat-trasport marittimu.’” (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 18).

16

(17)  Ara pereżempju, il-proġett TRIPS “TRansport Innovation for disabled People needs Satisfaction”.

17

(18)  Artikolu 2, CRPD (mhux disponibbli bil-Malti).

18

(19)  “Lesti għall-Mira ta’ 55 %” (COM(2021) 550 final).

19

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/122 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/122

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Id-diplomazija kulturali bħala vettur tar-relazzjonijiet esterni tal-UE — sħubijiet ġodda u r-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/17)

| Relatur: | Luca JAHIER |
| --- | --- |

Relatur:

Luca JAHIER

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 14.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 178/1/1 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni

Adozzjoni fis-sezzjoni

14.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

178/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-kultura hija inklużiva. Il-kultura hija kapital li tippermettilna naraw b’mod ċar il-perkors tagħna kemm Ewropew, kif ukoll l-immaġni li nipprojettaw fid-dinja kollha. Fi żmien meta l-gwerra rritornat fil-kontinent Ewropew, b’qerda devastanti u telf ta’ ħajjiet umani u ta’ postijiet, neħtieġu relazzjonijiet kulturali li jkunu, aktar minn qatt qabel, għodda għad-djalogu, il-paċi u l-futur. Li l-kultura ssir vettur ewlieni u strateġiku tal-politika barranija tal-Unjoni Ewropea, kif mitlub ripetutament f’ħafna dokumenti u inizjattivi importanti ta’ dawn l-aħħar 17-il sena, issa trid isir prijorità reali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Abbażi tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea tal-2016, il-bosta deċiżjonijiet u linji gwida tal-Kunsill u r-rakkomandazzjonijiet tal-Parlament Ewropew, issa wasal iż-żmien li jiġi adottat pjan ta’ azzjoni strateġiku pluriennali komprensiv li, taħt il-koordinazzjoni tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, joħloq sinerġija effettiva mad-diversi politiki u diviżjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri, u jipprovdi pjattaforma għal interkonnessjoni effettiva mar-realtajiet usa’, kemm tar-responsabbiltajiet territorjali involuti kif ukoll tal-bosta atturi privati u istituzzjonali, li diġà huma involuti b’mod produttiv. Pjan appoġġjat mill-finanzjament meħtieġ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Sadanittant, jeħtieġ li tissaħħaħ immedjatament l-azzjoni għall-protezzjoni, ir-restawr u l-bini mill-ġdid tal-wirt f’żoni milquta minn diżastri naturali, kriżijiet u kunflitti, u li jiżdied it-taħriġ tal-operaturi lokali u l-bini tal-kapaċitajiet tal-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili lokali. Għandhom jittieħdu aktar miżuri ambizzjużi fil-qasam tal-industriji kreattivi. Għandhom jitniedu proġetti pilota sinifikanti f’żoni bħall-Balkani tal-Punent, il-Mediterran u l-Lvant Nofsani, l-Afrika u l-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jenħtieġ ukoll eżerċizzju ta’ mmappjar, li jkopri l-firxa wiesgħa ta’ azzjonijiet u inizjattivi diġà fis-seħħ fil-livell tal-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet Ewropej, tal-Istati individwali u tal-ħafna organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-Istati Membri, kif ukoll fi ħdan id-diversi sħubijiet internazzjonali, sabiex tinħoloq pjattaforma tal-UE għar-relazzjonijiet kulturali internazzjonali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Hemm bżonn ta’ struttura apposta sinifikanti fi ħdan is-SEAE, li tissejjes fuq il-kunċett ta’ “Mibgħut Speċjali tal-UE għar-Relazzjonijiet Kulturali”, li tiżviluppa direzzjoni politika komprensiva, bil-baġit meħtieġ u li tkun kapaċi tagħmel networking mal-Istati Membri u l-organizzazzjonijiet differenti, kif ukoll tipprovdi strumenti u allokazzjonijiet finanzjarji fuq skala żgħira lid-delegazzjonijiet tal-UE, għall-iżvilupp ta’ azzjonijiet fil-pajjiżi rispettivi tagħhom. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Kuntest ġenerali

| 2.1. | Il-kultura bħala strument tal-politika barranija tal-Unjoni Ewropea, bil-għan li tissaħħaħ ir-rabta bejn id-diversità kulturali, id-drittijiet tal-bniedem u l-koeżjoni soċjali u ekonomika, u bbażata fuq l-industriji kulturali u kreattivi bħala xprun għat-tkabbir, ilha ħafna fuq l-aġenda tal-istituzzjonijiet Ewropej. L-ispeċifiċità tad-diplomazija kulturali li l-UE identifikat bħala strument għall-azzjoni ta’ politika barranija tagħha hija li ma timponix kundizzjonijiet fuq il-kooperazzjoni kulturali u fuq approċċ li jmur lil hinn mis-sempliċi promozzjoni tal-produzzjonijiet kulturali tal-Istati Membri sabiex tiġi ffavorita l-kondiviżjoni ta’ spazju ta’ koproduzzjoni kulturali ma’ pajjiżi msieħba fil-livell tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-Kummissjoni Ewropea ilha mill-2007 li adottat Komunikazzjoni dwar Aġenda Ewropea għal kultura f’dinja li qed tiġi gglobalizzata (1), bil-għan ukoll li d-dimensjoni kulturali tingħata rwol aktar sinifikanti fir-relazzjonijiet esterni tal-UE. Dan l-approċċ ġie appoġġjat bis-sħiħ mir-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew tal-2008 u tal-2011, b’baġit speċifiku ta’ EUR 500 000 li s-sena ta’ wara ntuża biex jiġu implimentati miżuri preparatorji għall-użu tal-kultura fir-relazzjonijiet internazzjonali, li rriżulta fi studju qafas (2) importanti fl-2014. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-Kunsill Ewropew afferma ripetutament il-potenzjal diplomatiku tar-relazzjonijiet kulturali, b’mod partikolari fil-konklużjonijiet tiegħu tal-2007, l-2008, l-2014 u l-2015, u dan l-appoċċ kien preżenti wkoll fil-pjani ta’ azzjoni tal-Kummissjoni mill-2014 ’il hawn. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-ħidma preparatorja ta’ dak id-deċennju kkontribwixxiet għall-Komunikazzjoni Konġunta (3) ta’ Ġunju 2016
  Lejn strateġija tal-UE għal relazzjonijiet kulturali internazzjonali
  , maħruġa mill-Kummissjoni u r-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta’ Sigurtà. Il-Komunikazzjoni identifikat tliet oqsma ta’ ħidma għall-iżvilupp ta’ din l-istrateġija:






  — | l-iżvilupp soċjoekonomiku li jiffoka fuq il-politiki kulturali, ir-rwol tal-awtoritajiet lokali fl-inizjattivi kulturali u l-industriji kulturali u kreattivi fil-pajjiżi msieħba; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

l-iżvilupp soċjoekonomiku li jiffoka fuq il-politiki kulturali, ir-rwol tal-awtoritajiet lokali fl-inizjattivi kulturali u l-industriji kulturali u kreattivi fil-pajjiżi msieħba;

| — | id-djalogu interkulturali għall-paċi u l-istabbiltà; |
| --- | --- |

—

id-djalogu interkulturali għall-paċi u l-istabbiltà;

| — | il-protezzjoni tal-wirt kulturali kontra d-diżastri naturali, il-kunflitti armati u t-traffikar ta’ oġġetti, li jiffinanzjaw ukoll attivitajiet terroristiċi. |
| --- | --- |

—

il-protezzjoni tal-wirt kulturali kontra d-diżastri naturali, il-kunflitti armati u t-traffikar ta’ oġġetti, li jiffinanzjaw ukoll attivitajiet terroristiċi.

| 2.5. | Il-Komunikazzjoni indikat ukoll il-ħtieġa li ssir ħidma bil-għan li l-azzjoni tal-Istati Membri tiġi kkoordinata, biex tingħeleb il-frammentazzjoni kbira eżistenti, biex jissaħħaħ ir-rwol ta’ hub li jaqdu d-delegazzjonijiet tal-UE f’pajjiżi terzi, biex tissaħħaħ il-kooperazzjoni man-network tal-EUNIC (l-Istituti Nazzjonali tal-Unjoni Ewropea għall-Kultura) bħala l-garanti tal-prerogattiva tal-Istati Membri fil-qasam tal-kultura, u biex isir użu mill-istrumenti eżistenti u l-linji ta’ finanzjament fid-diversi oqsma. Din stabbilixxiet ukoll Pjattaforma ta’ Diplomazija Kulturali (4) biex tiffaċilita l-identifikazzjoni ta’ programmi u riżorsi adegwati, kif ukoll il-koordinazzjoni tal-partijiet interessati involuti. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | F’Mejju 2017, il-KESE esprima l-appoġġ qawwi tiegħu għal din il-Komunikazzjoni (5), iżda identifika wkoll il-ħtieġa li jsir pass ’il quddiem, minn dokument intitolat Lejn strateġija tal-UE għall-adozzjoni u l-implimentazzjoni sussegwenti ta’ strateġija u pjan ta’ azzjoni komprensivi. L-Opinjoni kienet favur li l-pjan ta’ azzjoni għandu jissodisfa erba’ rekwiżiti strutturali: jiżgura governanza ċara fil-livell tal-UE; jiżgura l-koordinazzjoni u l-appoġġ komplementari fil-livell tal-Istati Membri; jiċċara l-aspetti finanzjarji; u jippromovi networks ta’ atturi kulturali interrelatati, li jirrappreżentaw soċjetà ċivili kulturali b’saħħitha. Il-KESE talab ukoll li d-dimensjoni kulturali ssir ir-raba’ pilastru tal-istrateġija għall-iżvilupp sostenibbli u li jiġu żviluppati networks adatti li jinvolvu d-diversi realtajiet tas-soċjetà ċivili organizzata u organizzazzjonijiet oħra f’diversi livelli li diġà huma attivi f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-Parlament Ewropew innifsu, fir-riżoluzzjoni (6) tiegħu adottata f’Lulju 2017, enfasizza li l-Komunikazzjoni kienet nieqsa minn rabta aktar sostanzjali li tippermetti l-iżvilupp ta’ strateġija effettiva tal-UE fil-qasam tad-diplomazija kulturali u l-identifikazzjoni ta’ fondi adegwati. Il-KtR ressaq ukoll Opinjoni b’saħħitha (7) f’Ġunju 2017, li fiha fakkar ir-rwol ewlieni li l-bliet u l-livelli lokali tal-gvern jista’ jkollhom fl-iżvilupp tan-networks ta’ kooperazzjoni kulturali fil-livell tal-viċinat. Dan is-suġġett fil-biċċa l-kbira tiegħu ġie indirizzat fi studju komprensiv fl-2020 (8), li fassal strateġija fuq diversi livelli għar-relazzjonijiet kulturali internazzjonali. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-Kunsill, fil-konklużjonijiet tiegħu ta’ Mejju 2017, ġabar u nieda mill-ġdid il-proposti tal-Kummissjoni, u rrakkomanda wkoll il-ħolqien ta’ grupp ta’ “Ħbieb tal-Presidenza” bħala pjattaforma trasversali biex tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni tal-istrateġija. Il-Kunsill imbagħad reġa’ lura għas-suġġett tad-diplomazija kulturali, bil-konklużjonijiet importanti ta’ Ġunju 2019 dwar approċċ strateġiku tal-UE għal relazzjonijiet kulturali internazzjonali u qafas għal azzjoni (9), il-konklużjonijiet ta’ Settembru 2019 dwar id-dimensjoni kulturali tal-iżvilupp sostenibbli (10), il-konklużjonijiet ta’ Mejju 2020 dwar il-ġestjoni tar-riskju fil-qasam tal-wirt kulturali (11) u, fl-aħħar nett, il-konklużjonijiet ta’ Ġunju 2021 (12) dwar l-approċċ tal-UE għall-wirt kulturali f’konflitti u kriżijiet. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Fl-aħħar nett, fil-Qafas ta’ Azzjoni Ewropew (13), ippubblikat wara s-Sena Ewropea tal-Wirt Kulturali (2018), il-Kummissjoni identifikat “Il-wirt kulturali għal sħubijiet dinjin aktar b’saħħithom: it-tisħiħ tal-kooperazzjoni internazzjonali” bħala wieħed mill-ħames pilastri tal-azzjoni tal-UE f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Kummenti u proposti

| 3.1. | Il-qafas imsemmi hawn fuq għalhekk jagħti xhieda tal-iskala tal-iżvilupp tal-politika u l-firxa wiesgħa tal-linji gwida, il-proposti u d-deċiżjonijiet li akkumulaw matul is-snin, u ta’ kunsens li issa huwa stabbilit sew, li jirrikonoxxi l-kultura bħala vettur tal-bini tal-identità u l-koeżjoni, xprun tal-iżvilupp soċjoekonomiku u fattur sostanzjali fil-bini tar-relazzjonijiet ta’ paċi, inkluża l-kooperazzjoni bejn il-persuni (li tinvolvi kemm l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-universitajiet, iċ-ċentri kulturali, il-mużewijiet, il-bliet u organizzazzjonijiet intermedjarji oħra).
  Apparti dan, hemm kunsens dejjem jikber li l-enfasi fuq id-dimensjoni kulturali hija sinifikanti fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. |
| --- | --- |

3.1.

Apparti dan, hemm kunsens dejjem jikber li l-enfasi fuq id-dimensjoni kulturali hija sinifikanti fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli.

| 3.2. | Barra minn hekk, il-kultura issa hija parti mill-istrumenti ewlenin ta’ kooperazzjoni tal-UE, kif ukoll minn diversi ftehimiet bilaterali bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi, u għal ħafna snin ġiet implimentata firxa wiesgħa ta’ proġetti kulturali fil-qafas tal-assistenza teknika u finanzjarja tal-UE.
  L-għanijiet ta’ dawn l-azzjonijiet huma: il-konservazzjoni u r-restawr ta’ siti ta’ wirt kulturali, il-produzzjoni u ċ-ċirkolazzjoni ta’ xogħlijiet tal-arti, il-ħolqien u r-restawr ta’ mużewijiet, it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-operaturi kulturali u l-artisti fil-livell lokali, il-promozzjoni tal-moviment liberu tagħhom bejn il-pajjiżi, l-organizzazzjoni ta’ avvenimenti kulturali importanti, is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku dwar il-protezzjoni tal-wirt kulturali u l-iżvilupp ta’ mudell ġdid ta’ turiżmu sostenibbli. Il-Kummissjoni tappoġġja wkoll il-ħolqien u t-tisħiħ tal-industriji kulturali fil-pajjiżi msieħba, b’mod partikolari fis-setturi awdjoviżivi u ċinematografiċi, kif ukoll il-promozzjoni tal-aċċess lokali għall-kultura. |
| --- | --- |

3.2.

L-għanijiet ta’ dawn l-azzjonijiet huma: il-konservazzjoni u r-restawr ta’ siti ta’ wirt kulturali, il-produzzjoni u ċ-ċirkolazzjoni ta’ xogħlijiet tal-arti, il-ħolqien u r-restawr ta’ mużewijiet, it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-operaturi kulturali u l-artisti fil-livell lokali, il-promozzjoni tal-moviment liberu tagħhom bejn il-pajjiżi, l-organizzazzjoni ta’ avvenimenti kulturali importanti, is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku dwar il-protezzjoni tal-wirt kulturali u l-iżvilupp ta’ mudell ġdid ta’ turiżmu sostenibbli. Il-Kummissjoni tappoġġja wkoll il-ħolqien u t-tisħiħ tal-industriji kulturali fil-pajjiżi msieħba, b’mod partikolari fis-setturi awdjoviżivi u ċinematografiċi, kif ukoll il-promozzjoni tal-aċċess lokali għall-kultura.

| 3.3. | Madankollu, din l-azzjoni hija frammentata ħafna, ma għandha l-ebda viżibbiltà ġenerali, u hija nieqsa minn viżjoni strateġika tanġibbli
  . Għalhekk, mhix f’pożizzjoni reali li tisfrutta l-potenzjal veru tagħha bħala “vettur” dejjem aktar sostanzjali tal-politika barranija tal-UE u xprun għas-sħubija f’ħafna partijiet tad-dinja. Il-kapital enormi – li huwa teżor ġenwin moħbi – li jħaddan kemm l-inizjattivi li għaddejjin bħalissa kif ukoll dawk possibbli fil-livell tal-Istati Membri, kif ukoll lista kbira ħafna ta’ atturi u istituzzjonijiet lokali, u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, jikkostitwixxi massa kritika li għandha tiġi lliberata. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Barra minn hekk, għandu jitfakkar il-fatt li, sabiex tkun tagħmel sens, id-diplomazija kulturali tal-Unjoni Ewropea għandha titfassal u tiġi żviluppata bħala strument tal-politika barranija tal-UE, u b’hekk mogħnija bil-viżjoni meħtieġa ta’ influwenza li, fil-każ tal-UE, hija riflessa fil-promozzjoni tal-mudell tagħha ta’ koeżistenza paċifika u l-integrazzjoni tal-popli fid-dinja, fir-rispett tad-drittijiet fundamentali u skont il-prinċipji tad-demokrazija u l-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Barra minn hekk, il-kultura hija prodott tax-xogħol, li jirrappreżenta l-pilastru li fuqu hija mibnija l-Ewropa. Ix-xogħol ippermetta l-iżvilupp tal-industrija, poġġa lill-Ewropa fil-qalba tal-kummerċ, sawwar l-istorja tal-bliet Ewropej, u ppermetta l-emanċipazzjoni tal-popolazzjonijiet tagħha u fl-istess ħin iggarantixxa l-affermazzjoni tad-drittijiet soċjali u l-mudell soċjali Ewropew. Il-kultura tax-xogħol għandha tibqa’ fil-qalba tal-azzjoni Ewropea. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-wirt kulturali, fid-dimensjonijiet tanġibbli u intanġibbli tiegħu, huwa politikament sensittiv min-natura tiegħu, kumpless ħafna u b’livell għoli ta’ tifsiriet simboliċi u emozzjonali. Għalhekk dan jinvolvi riskju għoli ta’ manipulazzjoni politika, fir-rigward tal-istorja tiegħu, kemm jekk jappartjeni għal komponent wieħed jew ieħor tas-soċjetà, u l-użu tiegħu, speċjalment fir-rigward tal-minoranzi u fil-każ ta’ kunflitt. Għalhekk, il-wirt kulturali jista’ jsir mezz ta’ kunflitt iżda wkoll mezz ta’ paċi, rikonċiljazzjoni u żvilupp kondiviż. Dan juri biċ-ċar it-triq għal komponent diplomatiku b’saħħtu u komplementari tal-approċċ tal-UE għall-paċi, is-sigurtà u l-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-UE tal-21 ta’ Ġunju 2021, li jiffukaw l-aktar fuq il-protezzjoni tal-wirt f’kunflitti u kriżijiet, itennu l-ambizzjoni li d-“diplomazija kulturali” tagħmilha vettur rilevanti ta’ paċi u żvilupp fil-qafas tal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni. Jagħtu struzzjonijiet lill-SEAE, lill-Kummissjoni u lill-aġenziji u l-korpi rilevanti kollha tal-UE biex iħejju miżuri speċifiċi għal dan il-għan, fosthom permezz tal-istabbiliment ta’ Task Force apposta mmexxija mis-SEAE, u jitolbu rapport annwali lill-Kunsill dwar il-progress miksub. Punt 8 tal-konklużjonijiet jenfasizza l-importanza li jissaħħu s-sħubijiet kollha meħtieġa mal-organizzazzjonijiet internazzjonali u reġjonali rilevanti, kif ukoll mal-organizzazzjonijiet intergovernattivi u mhux governattivi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Għalhekk, jeħtieġ li ntennu b’ħeġġa dak li diġà ntalab fl-Opinjoni tagħna tal-2017 u fir-Riżoluzzjoni tal-PE tal-2017 stess, jiġifieri li jiġi adottat pjan ta’ azzjoni komprensiv, kif diġà sar reċentement f’għadd ta’ oqsma oħra ta’ azzjoni tal-UE, u l-istabbiliment ta’ struttura ta’ governanza flessibbli u l-finanzjament meħtieġ, inklużi fondi apposta u fondi fi programmi eżistenti oħra li jistgħu jiġu sfruttati.
  Dan il-pjan għandu jiffoka b’mod partikolari fuq l-aspetti li ġejjin: it-tisħiħ tal-koerenza tal-politiki u l-istrumenti esterni tal-UE; il-komplementarjetà bejn l-assi tanġibbli u dawk intanġibbli; ir-rabta mat-tibdil fil-klima bħala sors ta’ kriżi; l-inklużjoni u r-responsabbiltà tal-atturi lokali, in-nisa u ż-żgħażagħ, it-taħriġ u l-iskambju tal-għarfien; in-networking u l-konnessjonijiet man-networks eżistenti bħall-Erasmus Plus; il-possibbiltajiet differenti għall-iżvilupp ta’ kooperazzjoni u sħubija konkreti bejn l-istituzzjonijiet kulturali tal-UE u l-atturi tal-organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili f’dan il-qasam u l-kontropartijiet tagħhom f’pajjiżi terzi; u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-korpi reġjonali u internazzjonali varji fis-seħħ, li jagħmlu l-kultura assi importanti ta’ dawn is-sinerġiji.
  U fuq kollox, l-iżvilupp ta’ interkonnessjonijiet bejn id-dimensjonijiet li ġejjin:






  — | ir-relazzjonijiet kulturali u l-iżvilupp sostenibbli; |
| --- | --- | --- |

3.8.

Dan il-pjan għandu jiffoka b’mod partikolari fuq l-aspetti li ġejjin: it-tisħiħ tal-koerenza tal-politiki u l-istrumenti esterni tal-UE; il-komplementarjetà bejn l-assi tanġibbli u dawk intanġibbli; ir-rabta mat-tibdil fil-klima bħala sors ta’ kriżi; l-inklużjoni u r-responsabbiltà tal-atturi lokali, in-nisa u ż-żgħażagħ, it-taħriġ u l-iskambju tal-għarfien; in-networking u l-konnessjonijiet man-networks eżistenti bħall-Erasmus Plus; il-possibbiltajiet differenti għall-iżvilupp ta’ kooperazzjoni u sħubija konkreti bejn l-istituzzjonijiet kulturali tal-UE u l-atturi tal-organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili f’dan il-qasam u l-kontropartijiet tagħhom f’pajjiżi terzi; u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-korpi reġjonali u internazzjonali varji fis-seħħ, li jagħmlu l-kultura assi importanti ta’ dawn is-sinerġiji.

U fuq kollox, l-iżvilupp ta’ interkonnessjonijiet bejn id-dimensjonijiet li ġejjin:

—

ir-relazzjonijiet kulturali u l-iżvilupp sostenibbli;

| — | ir-relazzjonijiet kulturali u l-ekonomija ċirkolari; |
| --- | --- |

—

ir-relazzjonijiet kulturali u l-ekonomija ċirkolari;

| — | ir-relazzjonijiet kulturali u t-tranżizzjoni diġitali; |
| --- | --- |

—

ir-relazzjonijiet kulturali u t-tranżizzjoni diġitali;

| — | ir-relazzjonijiet kulturali, il-paċi u l-istabbiltà; |
| --- | --- |

—

ir-relazzjonijiet kulturali, il-paċi u l-istabbiltà;

| — | ir-relazzjonijiet kulturali u l-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali u l-libertà tal-espressjoni; |
| --- | --- |

—

ir-relazzjonijiet kulturali u l-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali u l-libertà tal-espressjoni;

| — | ir-relazzjonijiet kulturali u l-minoranzi, il-protezzjoni u l-promozzjoni tal-kulturi u l-lingwi minoritarji; u |
| --- | --- |

—

ir-relazzjonijiet kulturali u l-minoranzi, il-protezzjoni u l-promozzjoni tal-kulturi u l-lingwi minoritarji; u

| — | r-relazzjonijiet kulturali u l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri. |
| --- | --- |

—

r-relazzjonijiet kulturali u l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri.

| 3.9. | Filwaqt li dan il-pjan qed jiġi mfassal, bl-akbar involviment kif qed jintuża bħalissa u bl-istess enfasi u rilevanza kif ġie adottat għal għadd ta’ pjani reċenti, madankollu jeħtieġ li jiġi implimentat sett ta’ azzjonijiet konkreti mill-bidu nett sabiex finalment tingħata sustanza lill-mandat tal-Kunsill u lill-ħafna rakkomandazzjonijiet u proposti tal-istituzzjonijiet l-oħra msemmija qabel u biex dan il-proċess isir aktar magħruf. Eżempji ta’ dawn il-miżuri jinsabu hawn taħt: |
| --- | --- |

3.9.

| 3.9.1. | Il-protezzjoni, ir-restawr u r-rikostruzzjoni tal-wirt f’żoni ta’ diżastri naturali, ta’ kriżi u ta’ kunflitt, li jibnu fuq il-missjonijiet tal-PSDK li diġà jeżistu – l-Afganistan, l-Ukrajna, il-Georgia, il-Kosovo, il-Libja, it-territorji Palestinjani (Ramallah u Rafah), in-Niġer, il-Mali u l-Qarn tal-Afrika (is-Somalja u s-Somaliland) – u li jaġġustaw il-mandat tagħhom fejn meħtieġ. F’dan ir-rigward: l-investiment fi djalogu fi ħdan il-Komunità u bejn l-etniċitajiet (u fejn rilevanti bejn twemmin differenti); ir-rikostruzzjoni u l-preservazzjoni tal-wirt kulturali jsiru strument tar-rikostruzzjoni tal-memorja kondiviża u r-rikonċiljazzjoni, iżda wkoll opportunità għall-ħolqien tal-impjiegi, attivitajiet ekonomiċi u turistiċi sostenibbli; l-iżvilupp tal-bini tal-kapaċitajiet lokali u l-attivitajiet ta’ taħriġ meħtieġa; iż-żieda fl-użu tal-immappjar tas-satelliti u l-immaġnijiet diġitali għall-iżvilupp ta’ azzjonijiet preventivi. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | It-tisħiħ tal-ġlieda kontra t-traffikar illeċitu ta’ oġġetti kulturali, li jintuża wkoll għall-finanzjament tat-terroriżmu internazzjonali u huwa rilevanti ħafna f’żoni ta’ kunflitt, f’koordinazzjoni mal-Europol u l-Interpol, u ż-żieda fit-taħriġ tal-pulizija tal-fruntieri. |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.9.3. | L-iżvilupp ta’ azzjoni speċifika relatata mal-industriji kreattivi, speċjalment fir-rigward tal-arti kontemporanja u t-teknoloġiji l-ġodda, b’enfasi speċjali fuq il-ġenerazzjonijiet żgħażagħ. Dan il-qasam, fejn diġà ġew żviluppati xi inizjattivi sinifikanti f’kooperazzjoni mad-WTO, huwa ċertament wieħed mill-aktar modi promettenti għall-ħolqien ta’ żvilupp sostenibbli, b’mod partikolari diġà meqjus bħala importanti taħt il-ftehim ta’ sħubija l-ġdid mal-pajjiżi AKP. Il-ħolqien mistenni ta’ Fondazzjoni Kulturali tal-AKP li se ssir dalwaqt u l-proposta għall-ewwel laqgħa futura tal-Ministri tal-Kultura AKP-UE joffru qafas politiku ta’ interess kbir, li għandu jieħu l-prijorità li ħaqqu. F’dan ir-rigward ukoll, insemmu l-Forum Kreattiv 2021 (14) f’Ljubljana, li jlaqqa’ flimkien l-intrapriżi kreattivi taż-żona kollha tal-Mediterran, bil-għan li jikkontriwixxu għat-tranżizzjoni ekoloġika, l-innovazzjoni soċjali u t-tkabbir ekonomiku. |
| --- | --- |

3.9.3.

| 3.9.4. | L-immappjar sistematiku tal-varjetà u r-rikkezza tal-inizjattivi diġà fis-seħħ, fuq kwalunkwe livell, anki permezz tal-ħolqien ta’ sit interattiv miftuħ għall-iskambju tal-aħjar prattiki u għall-iżvilupp ta’ sinerġiji ġodda bejn l-atturi f’livelli differenti u bejn il-fruntieri. Dan bil-għan li tinħoloq pjattaforma tal-UE għar-relazzjonijiet kulturali internazzjonali, abbażi ta’ inizjattivi oħra ta’ suċċess li diġà ttieħdu f’oqsma oħra (ara l-Pjattaforma dwar l-ekonomija ċirkolari; il-Festival tal-Bauhaus Ewropea l-Ġdida, eċċ.). F’dan il-qasam, il-KESE, f’kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet kulturali Ewropej ewlenin ikkonċernati, jista’ ċertament ikun forum istituzzjonali ta’ valur u stabbli. |
| --- | --- |

3.9.4.

| 3.9.5. | It-tnedija ta’ proġetti pilota f’ċerti oqsma speċifiċi, marbuta mal-prijoritajiet ta’ politika diġà identifikati f’kull qasam. Li ġejjin huma xi eżempji fejn azzjoni kkoordinata tal-UE tista’ tagħmel differenza. |
| --- | --- |

3.9.5.

| 3.9.5.1. | Il-Balkani tal-Punent, anki minħabba l-prospett tagħhom ta’ integrazzjoni fl-Unjoni Ewropea, huma żona fejn id-dimensjoni kulturali jistħoqqilha tiġi żviluppata b’mod qawwi, pereżempju billi jingħata appoġġ għal network reġjonali ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent dedikat għall-preservazzjoni tal-wirt kulturali u naturali bħala wirt komuni. Għalhekk, fil-qafas tad-djalogu bejn Belgrad u Pristina dwar in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bejn is-Serbja u l-Kosovo, is-suġġett tal-wirt kulturali u reliġjuż għandu jiżdied għal livell ferm ogħla ta’ prijorità, minħabba r-rilevanza għolja ħafna tiegħu għall-identità tad-diversi komunitajiet. Għandu jingħata appoġġ ukoll lil proġetti kollaborattivi reġjonali li jinvolvu storiċi u storiċi tal-arti fir-reġjun usa’ tal-Ewropa tax-Xlokk, biex jgħinu li jingħelbu t-tendenzi dejjem jikbru ta’ reviżjoni jew kitba mill-ġdid tal-istorja, bid-distorsjoni relattiva tal-identità (multipla) ta’ monumenti storiċi u siti ta’ wirt. Dan isir ukoll permezz tal-bini tal-kapaċitajiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet lokali, pereżempju permezz ta’ programmi ta’ ġemellaġġ ma’ mużewijiet, fondazzjonijiet, eċċ. minn pajjiżi membri tal-UE; it-tnedija ta’ programm ta’ Promoturi tal-Wirt tal-UE u tal-Balkani tal-Punent, ispirat mill-metodoloġija ta’ “ILUCIDARE Champions Program” eżistenti, li jippermetti lill-professjonisti tal-wirt Ewropew u tal-Balkani tal-Punent jiskambjaw esperjenzi u l-aħjar prattiki; l-użu tal-programm tal-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà biex iż-żgħażagħ jitħeġġu jipparteċipaw f’“siti ta’ ħidma” għar-restawr tal-wirt kulturali; barra minn hekk, skema speċifika ta’ Volontarjat tal-Wirt Kulturali fil-livell reġjonali (miftuħa kemm għaċ-ċittadini tal-UE kif ukoll għal dawk mhux tal-UE) tista’ tikkontribwixxi bil-kbir għall-bini ta’ spirtu mġedded ta’ solidarjetà fiż-żona. |
| --- | --- |

3.9.5.1.

| 3.9.5.2. | Il-Mediterran u l-Lvant Nofsani. Din hija żona li hija ċertament ta’ prijorità, li tara l-preżenza ta’ bosta sitwazzjonijiet ta’ kunflitt eżistenti, u fejn m’hemmx nuqqas ta’ siti u ġid ta’ wirt kulturali imprezzabbli, li jista’ jkollha rwol importanti fil-promozzjoni tar-rikonċiljazzjoni, il-paċi, ir-rikostruzzjoni u wkoll l-iżvilupp sostenibbli, kif ukoll il-prevenzjoni ta’ kriżijiet ġodda, permezz ta’ enerġiji prezzjużi li jerġgħu jiċċirkolaw tal-komunitajiet u t-tradizzjonijiet lokali. Huwa importanti li l-proġett promoss preċedentement mid-DĠ DEVCO
  fiż-żona ta’ Mosul
  jitkompla u jissaħħaħ sabiex jiġu rkuprati identitajiet u wirt li ġarrbu ħsara serja li jinsabu f’riskju ta’ dispersjoni, billi jitħarrġu operaturi u professjonisti kulturali lokali u jiġu żviluppati attivitajiet ekonomiċi relatati. Din l-attività għandha sseħħ ukoll
  fis-Sirja sabiex Palmyra tinbena mill-ġdid
  . Għalhekk, fil-kuntest tal-proċess kumpless fil-
  Libja
  , il-valur enormi tal-wirt kulturali ta’ dak il-pajjiż ma jistax jiġi sottovalutat. Is-siti ta’ Sabratha, Leptis Magna, Cyrene, Apollonia u Ghadames
  huma fost dawk li għal xi żmien ġew irrappurtati bħala l-aktar siti f’riskju mill-bidu tal-kunflitt, fejn hemm oġġetti ta’ valur immens, li jistgħu jinxterrdu b’mod serju fin-networks ta’ traffikar illegali.
  Mill-2015 ’il hawn, l-Unjoni għall-Mediterran ippromoviet
  network indipendenti ta’ esperti Mediterranji dwar it-tibdil fil-klima
   (15), li fassal konklużjonijiet importanti, u daqstant importanti huwa
  l-Pjan ta’ Azzjoni Strateġiku għall-Iżvilupp Urban għall-2040
   (16). Proġett speċifiku mwettaq mal-UgħM għal strateġija kondiviża biex jiġu żgurati s-siti differenti ta’ wirt materjali jkun ta’ valur politiku għoli, u b’hekk jiġu ppreservati l-attivitajiet turistiċi u ekonomiċi kollha relatati.
  Ir-referenza prinċipali issa hija d-Dikjarazzjoni Finali mill-Konferenza tal-Ministri tal-Kultura tal-Mediterran, li saret f’Napli fis-16 u s-17 ta’ Ġunju 2022, bil-għan li jiġu żviluppati strateġiji u azzjonijiet konġunti għall-protezzjoni u t-tisħiħ tal-kultura bħala ġid komuni tar-reġjun u biex jitnieda “Proċess ta’ Napli” għall-kollaborazzjoni kulturali fil-Mediterran (17). |
| --- | --- |

3.9.5.2.

Mill-2015 ’il hawn, l-Unjoni għall-Mediterran ippromoviet
  network indipendenti ta’ esperti Mediterranji dwar it-tibdil fil-klima
   (15), li fassal konklużjonijiet importanti, u daqstant importanti huwa
  l-Pjan ta’ Azzjoni Strateġiku għall-Iżvilupp Urban għall-2040
   (16). Proġett speċifiku mwettaq mal-UgħM għal strateġija kondiviża biex jiġu żgurati s-siti differenti ta’ wirt materjali jkun ta’ valur politiku għoli, u b’hekk jiġu ppreservati l-attivitajiet turistiċi u ekonomiċi kollha relatati.

Ir-referenza prinċipali issa hija d-Dikjarazzjoni Finali mill-Konferenza tal-Ministri tal-Kultura tal-Mediterran, li saret f’Napli fis-16 u s-17 ta’ Ġunju 2022, bil-għan li jiġu żviluppati strateġiji u azzjonijiet konġunti għall-protezzjoni u t-tisħiħ tal-kultura bħala ġid komuni tar-reġjun u biex jitnieda “Proċess ta’ Napli” għall-kollaborazzjoni kulturali fil-Mediterran (17).

| 3.9.5.3. | L-importanza tal-kultura fil-kontinent Afrikan żgur li mhijiex ġdida, iżda ħafna drabi kienet marġinali ħafna, kemm fir-relazzjonijiet politiċi kif ukoll fin-natura konkreta tal-proġetti u l-investimenti. Madankollu, hemm eżempji ta’ prattika tajba, prijorità dejjem tikber fi ħdan il-komunità tal-AKP u l-potenzjal għar-relazzjonijiet mal-Unjoni Afrikana. Punt kruċjali huwa l-Mużew taċ-Ċiviltajiet Suwed f’Dakar, proġett mill-ewwel President tas-Senegal, Léoped Sédar Senghor, inawgurat fl-aħħar tal-2018 u ċ-ċentru ewlieni għall-iskambju kulturali fil-kontinent kollu, marbut mal-prospett tar-Rinaxximent Afrikan. Barra minn hekk, Tigray, żona ta’ kunflitt estrem u emerġenza umanitarja, hija s-sede ta’ wirt kulturali enormi, peress li hija l-post ta’ oriġini tar-reliġjon Kopta, u tospita monasteri u knejjes importanti.
  L-Afrika hija wkoll il-kontinent bl-akbar numru ta’ refuġjati u persuni spostati fid-dinja: għandu jsir investiment fid-dimensjoni kulturali ta’ dawn il-mases ta’ nies biex, fost l-oħrajn, titrawwem il-kapaċità li dawn jippreservaw it-tradizzjonijiet u jużawhom bħala bażi biex jibdew mill-ġdid u jerġgħu jibnu dak li tilfu. Bl-istess mod, kwistjoni oħra hija d-dimensjoni kulturali tar-relazzjonijiet mad-dijaspori rispettivi, li huma numerużi u jistgħu jkunu xpruni tal-iżvilupp.
  Fl-aħħar nett, l-industrija tal-moda, speċjalment fil-livell artiġjanali u tal-SMEs, għaddejja minn perjodu ta’ attività kbira fil-kontinent u din ma tixprunax biss benesseri ekonomiku u xogħol, iżda tibni wkoll identità u sens ta’ kburija tal-kreattività tal-kontinent. Proġetti speċifiċi, kemm tat-taħriġ kif ukoll tas-sħubijiet bejn l-operaturi ekonomiċi fiż-żewġ kontinenti, jeħtieġ li jissaħħu b’mod sinifikanti. |
| --- | --- |

3.9.5.3.

L-Afrika hija wkoll il-kontinent bl-akbar numru ta’ refuġjati u persuni spostati fid-dinja: għandu jsir investiment fid-dimensjoni kulturali ta’ dawn il-mases ta’ nies biex, fost l-oħrajn, titrawwem il-kapaċità li dawn jippreservaw it-tradizzjonijiet u jużawhom bħala bażi biex jibdew mill-ġdid u jerġgħu jibnu dak li tilfu. Bl-istess mod, kwistjoni oħra hija d-dimensjoni kulturali tar-relazzjonijiet mad-dijaspori rispettivi, li huma numerużi u jistgħu jkunu xpruni tal-iżvilupp.

Fl-aħħar nett, l-industrija tal-moda, speċjalment fil-livell artiġjanali u tal-SMEs, għaddejja minn perjodu ta’ attività kbira fil-kontinent u din ma tixprunax biss benesseri ekonomiku u xogħol, iżda tibni wkoll identità u sens ta’ kburija tal-kreattività tal-kontinent. Proġetti speċifiċi, kemm tat-taħriġ kif ukoll tas-sħubijiet bejn l-operaturi ekonomiċi fiż-żewġ kontinenti, jeħtieġ li jissaħħu b’mod sinifikanti.

| 3.9.5.4. | Għandha tiġi żviluppata inizjattiva speċjali għall-Ukrajna, fid-dawl tal-qerda enormi tal-wirt kulturali f’ħafna reġjuni tal-pajjiż li diġà ġiet irrappurtata. Il-mużewijiet Ewropej jistgħu jorganizzaw ġbir ta’ fondi b’appoġġ għall-wirt kulturali Ukren u l-Istati Membri jistgħu jinkoraġġixxu sħubijiet pubbliċi-privati sabiex jiffinanzjaw proġetti ta’ restawr. Il-proġett pilota tal-PE Spazji Ewropej tal-kultura jista’ jkun ffukat fuq l-Ukrajna bl-istabbiliment ta’ Dar Ewropea tal-Kultura f’Kiev fil-forma ta’ librerija jew spazju kulturali ieħor organizzat mill-EUNIC f’kooperazzjoni mas-SEAE. |
| --- | --- |

3.9.5.4.

| 3.9.5.5. | Għandhom jitnedew ukoll azzjonijiet speċifiċi sabiex iwasslu messaġġ pożittiv tal-Punent ta’ paċi u rispett għall-popolazzjonijiet Russi u Belarussi u għall-kultura Russa bil-għan li l-propaganda ta’ Putin tisfa fix-xejn. |
| --- | --- |

3.9.5.5.

| 3.9.6. | Koordinazzjoni mal-Kunsill tal-Ewropa, li diġà jopera politiki kulturali Ewropej, bħall-programm “rotot tal-wirt kulturali”, mal-Unesco, l-ICCROM u l-ICOM, li jsaħħaħ il-kooperazzjoni multilaterali fid-dawl tal-Konferenza Dinjija tal-Unesco dwar il-Politiki Kulturali u l-Iżvilupp Sostenibbli – MONDIACULT 2022, ippjanata li ssir fil-Messiku mit-28 sat-30 ta’ Settembru 2022. |
| --- | --- |

3.9.6.

| 3.9.7. | L-iżvilupp ta’ linji gwida għal politika ta’ restituzzjoni ta’ xogħlijiet tal-arti misruqa u l-bini tal-kapaċità għall-pajjiżi u l-mużewijiet li jospitaw dawn ix-xogħlijiet, bil-ħsieb li jinbnew mill-ġdid kulturi li ġew misruqa u ffrodati. Il-ħtieġa għar-ripatrijazzjoni tiżdied fil-każ ta’ antikitajiet ta’ importanza speċjali għall-umanità li jkunu tneħħew mit-territorju ta’ Stat b’mod li jħalli impatt negattiv fuq il-monument jew l-ambjent arkeoloġiku usa’, fuq il-bażi kemm tal-prinċipji fundamentali tal-liġi tal-wirt kulturali kif ukoll tal-ħtieġa li tiġi restawrata l-integrità tal-monument fil-kuntest storiku, kulturali u naturali tiegħu. Dan il-prinċipju huwa espress ukoll mill-Konvenzjoni tal-Unesco tal-1970 dwar il-Proprjetà Kulturali li tiffaċilita r-ripatrijazzjoni internazzjonali billi tiġġieled is-serq arkeoloġiku, il-kummerċ illeċitu fl-antikitajiet u l-kuntrabandu tat-teżori tal-arti. L-oqbra Indiġeni Amerikani, il-Bronżijiet tal-Benin, l-istatwa ta’ Master Zhang Gong u l-Iskulturi tal-Parthenon huma xi eżempji. |
| --- | --- |

3.9.7.

| 3.9.8. | It-tisħiħ tal-bini tal-kapaċità tas-soċjetà ċivili attiva fis-settur kulturali u r-relazzjonijiet kulturali internazzjonali f’kull pajjiż, b’appoġġ għall-iżvilupp ta’ organizzazzjonijiet indipendenti u speċjalment fil-livell lokali. |
| --- | --- |

3.9.8.

| 3.10. | Sforz bħal dan ma jistax jirnexxi mingħajr il-ħolqien ta’ struttura dedikata sinifikanti fi ħdan l-SEAE, f’koordinazzjoni mad-DĠ rilevanti l-oħra tal-KE. Struttura ċentralizzata msejsa fuq il-kunċett ta’ “Mibgħut Speċjali tal-UE għar-Relazzjonijiet Kulturali”, biex tiġi żviluppata direzzjoni politika komprensiva, rikonoxxuta u b’saħħitha, kif ukoll tibni networks u jkollha responsabbiltà global li tidderieġi l-Pjan ta’ Azzjoni msemmi hawn fuq.
  Il-baġit li għandu jkollha din l-istruttura għandu fuq kollox jiggarantixxi din il-funzjoni.
  Dan għandu jkun ikkomplementat minn network ta’ punti fokali “kulturali” fid-diversi delegazzjonijiet tal-UE, abbażi tal-prijoritajiet politiċi differenti, iżda dejjem b’pilastru fundamentali rikonoxxut għal Ewropa li toħloq il-paċi. Id-delegazzjonijiet tal-UE għandhom imbagħad jiġu allokati fondi speċifiċi għal azzjonijiet kulturali fuq il-post. |
| --- | --- |

3.10.

Il-baġit li għandu jkollha din l-istruttura għandu fuq kollox jiggarantixxi din il-funzjoni.

Dan għandu jkun ikkomplementat minn network ta’ punti fokali “kulturali” fid-diversi delegazzjonijiet tal-UE, abbażi tal-prijoritajiet politiċi differenti, iżda dejjem b’pilastru fundamentali rikonoxxut għal Ewropa li toħloq il-paċi. Id-delegazzjonijiet tal-UE għandhom imbagħad jiġu allokati fondi speċifiċi għal azzjonijiet kulturali fuq il-post.

| 3.11. | Fl-aħħar nett, sabiex id-dimensjoni kulturali fir-relazzjonijiet internazzjonali tal-UE tintrabat mal-prospett ta’ tranżizzjoni diġitali u sostenibbli, għandhom jiġu inkorporati prinċipji ċari ta’ kwalità għall-investiment kulturali fi kwalunkwe azzjoni żviluppata fil-pajjiżi msieħba. Pereżempju, fil-każ ta’ investiment f’assi materjali, dawn iridu jinkludu l-prinċipji tal-Bauhaus Ewropea l-Ġdida (sostenibilità, estetika, inklużjoni) u s-Sistema ta’ Kwalità Davos Baukultur. |
| --- | --- |

3.11.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  COM(2007) 242 final.

1

(2)  Engaging the World: Towards Global Cultural Citizenship (europa.eu) (Ninvolvu lid-dinja: Lejn Ċittadinanza Kulturali Globali – mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  JOIN(2016) 029 final.

3

(4)  Pjattaforma għar-relazzjonijiet kulturali (cultureinexternalrelations.eu).

4

(5)  Lejn strateġija tal-UE dwar ir-relazzjonijiet kulturali internazzjonali (ĠU C 288, 31.8.2017, p. 120).

5

(6)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-5 ta’ Lulju — Lejn strateġija tal-UE għar-relazzjonijiet kulturali internazzjonal (2016/2240(INI)) (ĠU C 334, 19.9.2018, p. 112).

6

(7)  Opinjoni tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni — Lejn Strateġija tal-UE dwar ir-relazzjonijiet kulturali internazzjonali (ĠU C 207, 30.6.2017, p. 95).

7

(8)  Towards a multi-level strategy for EU external cultural relations (Lejn strateġija fuq diversi livelli għar-relazzjonijiet kulturali esterni tal-UE) (disponibbli fl-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-UE, op.europa.eu) (mhux disponibbli bil-Malti).

8

Towards a multi-level strategy for EU external cultural relations

(9)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar approċċ strateġiku tal-UE għal relazzjonijiet kulturali internazzjonali u qafas għal azzjoni (ĠU C 192, 7.6.2019, p. 6).

9

(10)  Riżoluzzjoni tal-Kunsill dwar id-Dimensjoni Kulturali tal-Iżvilupp Sostenibbli (ĠU C 410, 6.12.2019, p. 1)

10

(11)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-ġestjoni tar-riskju fil-qasam tal-wirt kulturali (ĠU C 186, 5.6.2020, p. 1).

11

(12)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar l-Approċċ tal-UE għall-Wirt Kulturali f’konflitti u kriżijiet (21.6.2021).

12

(13)  Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Qafas Ewropew għall-Azzjoni Dwar il-Wirt Kulturali (SWD(2018) 491 final, 5.12.2018), p. 29 (mhux disponibbli bil-Malti).

13

Qafas Ewropew għall-Azzjoni Dwar il-Wirt Kulturali

(14)  Future Unlocked!
  – Cultural and Creative Sectors as Agents of Change (creativeforum.si) (Niżblokkaw il-Futur! – Setturi Kulturali u Kreattivi bħala Aġenti ta’ Bidla) [mhux disponibbli bil-Malti].

14

Future Unlocked!

– Cultural and Creative Sectors as Agents of Change (creativeforum.si)

(15)  https://www.medecc.org/

15

(16)  Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 – Union for the Mediterranean – UfM (Lejn Pjan ta’ Azzjoni Strateġiku ġdid għall-Iżvilupp Urban tal-UgħM għall-2040 – Unjoni għall-Mediterran – UgħM) (ufmsecretariat.org) [mhux disponibbli bil-Malti].

16

Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 – Union for the Mediterranean

Lejn Pjan ta’ Azzjoni Strateġiku ġdid għall-Iżvilupp Urban tal-UgħM għall-2040 – Unjoni għall-Mediterran

(17)  https://cultura.gov.it/medculture

17

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/130 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/130

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Qorti multilaterali tal-arbitraġġ bejn l-investituri u l-Istati: valutazzjoni tal-proċess tal-UNCITRAL u l-kisbiet tiegħu fid-dawl tar-rakkomandazzjonijiet tas-soċjetà ċivili”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 75/18)

| Relatur: | Christophe QUAREZ |
| --- | --- |

Relatur:

Christophe QUAREZ

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 14.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 176/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.1.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni

Adozzjoni fis-sezzjoni

14.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

176/0/0

1.   Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Sistema ta’ protezzjoni tal-investiment internazzjonali effettiva u li tiffunzjona b’soluzzjoni ta’ tilwim hija fl-interess tal-KESE. Madankollu, il-KESE appoġġja l-kritika fil-konfront tas-soluzzjoni ta’ tilwim bejn l-investituri u l-Istati (ISDS) prevista fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment. Din il-kritika, li tqajmet mis-soċjetà ċivili, tikkonċerna l-aktar il-leġittimità, il-koerenza u t-trasparenza ta’ din is-sistema ta’ arbitraġġ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jieħu nota tal-mandat tal-Kummissjoni Ewropea biex tinnegozja, taħt l-awspiċi tal-Kummissjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi Internazzjonali tal-Kummerċ (UNCITRAL), it-twaqqif possibbli ta’ qorti multilaterali tal-investiment. Madankollu, jiddispjaċih dwar il-fatt li n-negozjati li għaddejjin qed jiffukaw aktar fuq kwistjonijiet proċedurali milli fuq kwistjonijiet sostantivi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ħames snin wara dan l-ewwel proċess multilaterali ta’ riforma tal-ISDS, il-progress materjali kien limitat, ħlief għall-abbozzar ta’ kodiċi ta’ kondotta għall-arbitri, li d-dettalji tiegħu għad iridu jiġu ddeterminati. Il-komponent tad-diskussjonijiet dwar ir-riforma strutturali tas-sistema tal-ISDS, li l-ħolqien ta’qorti multilaterali tal-investiment huwa propost bħala parti ċentrali tagħha, qed isibha diffiċli biex isib soluzzjoni kondiviża mill-Istati Membri kollha tal-UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Fin-nuqqas ta’ kunsens bejn l-Istati Membri fl-organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti, bħalissa mhuwiex previst li tiġi riveduta l-liġi sostantiva. Il-KESE għalhekk iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tkompli taħdem għar-riforma ta’ kwistjonijiet ta’ liġi sostantiva flimkien mar-regoli proċedurali. Fost il-kwistjonijiet sostantivi, dispożizzjonijiet vagi jew estensivi wisq ta’ trattament ġust u ekwu għandhom ikunu limitati għan-nondiskriminazzjoni u l-esproprjazzjoni diretta bħala elementi essenzjali tal-protezzjoni tal-investiment. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Barra minn hekk, huwa jappella biex jiġi żgurat li wħud mill-kwistjonijiet aktar trasversali jinżammu fuq il-mejda tan-negozjati, inkluż l-effett dissważiv tal-ISDS, l-eżawriment tar-rimedji lokali, u l-aċċess ta’ partijiet terzi, bħall-komunitajiet lokali milquta mill-investimenti. Ir-riżultati ta’ dan il-proċess għandhom ikunu reali u jagħmlu differenza. Il-proċess m’għandux ikun limitat għal ftit aġġustamenti tas-sistema ta’ arbitraġġ attwali tal-ISDS, li mbagħad jitqiesu bħala suċċess. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jinnota li r-riforma tar-regoli proċedurali (b’mod partikolari dwar it-trasparenza, ir-regoli dwar l-etika, l-aċċess għall-arbitraġġ u l-ispiża tal-arbitraġġ) madankollu twitti t-triq għal dibattitu dwar ir-riforma tar-regoli sostantivi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jixtieq li l-mudell amicus curiae (1) jinkludi interventi minn partijiet terzi mill-partijiet interessati kollha (bħar-residenti lokali, il-ħaddiema, it-trade unions, il-gruppi ambjentali jew il-konsumaturi), u jiżgura li l-imħallfin iqisuhom bis-sħiħ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jilqa’ l-ħidma tal-OECD biex tqis il-kwistjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli fil-ftehimiet ta’ investiment, iżda jħeġġeġ sabiex hija twettaq il-ħidma tagħha billi tqis il-kwistjonijiet soċjali, b’mod partikolari billi tinkludi d-diliġenza dovuta bħala kriterju ta’ eliġibbiltà għall-investituri barranin. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE enfasizza b’mod konsistenti (b’mod partikolari fl-Opinjoni REX/501 dwar Il-qorti multilaterali tal-investiment (2)), li huwa essenzjali li l-qorti multilaterali tal-investiment bl-ebda mod ma taffettwa l-kapaċità tal-UE u tal-Istati Membri li jikkonformaw mal-obbligi tagħhom skont il-ftehimiet internazzjonali relatati mal-ambjent, id-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet tal-ħaddiema, kif ukoll il-protezzjoni tal-konsumatur. Iridu jiġu previsti wkoll salvagwardji proċedurali kontra talbiet li fil-mira tagħhom ikollhom leġiżlazzjoni nazzjonali fl-interess pubbliku; il-KESE jqis li dan l-objettiv jintlaħaq bl-introduzzjoni ta’ klawżola ta’ prijorità (3) u eċċezzjoni fl-interess pubbliku. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jinnota li għalkemm il-ħidma tal-Grupp ta’ Ħidma III tal-UNCITRAL hija ffokata fuq elementi proċedurali, dan jista’ jkollu effetti pożittivi fil-futur, għal ġurisprudenza aktar ċara u stabbli, li jiffaċilita wkoll riforma tal-liġi sostantiva applikabbli fit-trattati dwar l-investiment. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jenfasizza li skont id-dritt internazzjonali konswetudinarju u d-dritt internazzjonali tal-bniedem, l-individwi għandhom l-ewwel ifittxu rimedju quddiem il-qrati nazzjonali qabel ma jkunu jistgħu jressqu proċedimenti internazzjonali kontra Stat; jiddispjaċih, madankollu, li il-liġi internazzjonali dwar l-investiment ġeneralment ma tirrikjedix l-eżawriment tar-rimedji nazzjonali. Il-KESE jinnota li din is-sistema tiddiskrimina kontra l-SMEs minħabba l-mezzi finanzjarji limitati tagħhom. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex fil-proċess tal-UNCITRAL timbotta l-kwistjoni tal-eżawriment tar-rimedji lokali qabel kwalunkwe tressiq ta’ proċedimenti legali internazzjonali. L-ISDS għandha tiġi rikonoxxuta bħala rimedju straordinarju. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jfakkar lill-Kummissjoni dwar it-talba tiegħu li jkun involut aktar mill-qrib fil-ħidma tal-UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jtenni l-ħtieġa li tinstab koerenza bejn l-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli ambizzjużi stabbiliti mill-UE, u l-qafas għar-riforma tal-mudell tal-ISDS. Trattati mfassla ħażin jistgħu jfixklu l-progress, filwaqt li trattati dwar l-investiment imfassla tajjeb jistgħu jgħinu lis-soċjetajiet jegħlbu l-isfidi attwali. Jeħtieġ li niżviluppaw mudell ġdid għall-governanza tal-investiment internazzjonali li jimla d-distakk sinifikanti bejn is-sistema ta’ investiment minn naħa waħda u d-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet tal-ħaddiema u l-ambjent min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Is-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati (ISDS) hija mekkaniżmu preżenti f’ħafna ftehimiet ta’ kummerċ ħieles u ftehimiet ta’ investiment internazzjonali, li jippermetti li tinstab soluzzjoni għat-tilwim relatat mal-implimentazzjoni ta’ ftehimiet ta’ protezzjoni ta’ investiment. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Huwa mezz ta’ rimedju quddiem tribunal tal-arbitraġġ privat li jkun inbeda minn investitur barrani minn Stat kontraenti kontra Stat li ma jikkonformax mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat inkwistjoni. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Arbitru wieħed jinħatar mill-kumpanija, it-tieni arbitru jinħatar mill-Istat u t-tielet wieħed mis-Segretarju Ġenerali tal-Qorti Permanenti ta’ Arbitraġġ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-KESE diġà indirizza l-kwistjonijiet relatati mal-ISDS f’diversi okkażjonijiet (4). L-għan ta’ din l-Opinjoni għalhekk mhuwiex li tanalizza l-lakuni u l-isfidi kollha tal-arbitraġġ tal-ISDS, iżda li teżamina u tieħu pożizzjoni dwar il-proċess ta’ riforma u modernizzazzjoni ta’ dan il-metodu ta’ soluzzjoni tat-tilwim, li qed jiġi diskuss fl-UNCITRAL u li l-Kummissjoni Ewropea għandha rwol ċentrali fih. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-mudell tal-ISDS kien is-suġġett ta’ kritika frekwenti f’dawn l-aħħar snin u l-interess fir-riforma tat-trattati dwar l-investiment żdied b’mod kostanti, peress li qed jiġi kompromess id-dritt tal-Istati li jilleġiżlaw u qed tiġi sfidata l-leġittimità demokratika, il-ksur tal-istandards regolatorji Ewropej (fosthom dawk sanitarji, fitosanitarji, soċjali u ambjentali), jew in-newtralità u l-indipendenza tal-arbitri. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | L-aktar problemi identifikati ta’ spiss jikkonċernaw in-nuqqas ta’ trasparenza fit-tilwim dwar l-investiment, in-nuqqas ta’ koerenza u prevedibbiltà tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ, ir-rwol u l-indipendenza tal-arbitri, id-dubji dwar il-leġittimità tagħhom u l-effett deterrenti tas-sentenzi fuq is-setgħat regolatorji tal-Istat. L-effett dissważiv jirreferi b’mod partikolari għall-fatt li l-Istati jistgħu jżommu lura milli jadottaw leġiżlazzjoni, li tkun fl-interess pubbliku, minħabba biża’ ta’ esponiment, għad-detriment taċ-ċittadini u tal-kontribwenti tagħhom, għar-responsabbiltà li tirriżulta minn trattat ta’ investiment u għall-possibbiltà li jkollhom iħallsu somom kbar lill-investituri barranin f’każ ta’ litigazzjoni. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-kritika spiss tirrigwarda wkoll klawżoli dwar l-ISDS li fihom kunċetti vagi u wiesgħa wisq bħal “trattament ġust u ekwu” u “esproprjazzjoni indiretta”, li jistgħu joħolqu inċertezza legali u potenzjalment użu ħażin. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Bl-istess mod, il-prinċipju tal-ebda appell jew ta’ rikors għal annullament jew ta’ reviżjoni, sakemm ma jiġix miftiehem mod ieħor, jaffettwa d-dritt għal rimedju ġudizzjarju effettiv. Id-difetti ta’ dawn is-sistemi tradizzjonali tal-ISDS ġew sfruttati mill-investituri f’dawn l-aħħar snin, u dan wassal għal żieda bla preċedent fit-tilwim bejn l-investituri u l-Istati, żieda sinifikanti fit-talbiet tal-investituri u spejjeż għolja ta’ litigazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Peress li l-isfidi attwali, bħat-tibdil fil-klima (li jirrikjedi l-implimentazzjoni ta’ tranżizzjoni ġusta għall-ħaddiema lejn ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju), ir-risponsi għall-COVID-19, it-tranżizzjoni diġitali u t-tilħiq tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (inkluż il-kunċett ta’ xogħol deċenti), jistgħu jiġu indirizzati biss permezz ta’ investimenti internazzjonali u nazzjonali, huwa għalhekk meħtieġ li l-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati jiġu riformati b’mod fundamentali. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jtenni l-ħtieġa li jkun hemm sistema ta’ protezzjoni tal-investiment internazzjonali moderna, effettiva u li tiffunzjona b’soluzzjoni tat-tilwim, iżda wkoll li tinkiseb koerenza bejn l-għanijiet ambizzjużi ta’ żvilupp sostenibbli tal-UE, u l-qafas għar-riforma tal-mudell tal-ISDS. Trattati mfassla ħażin jistgħu jfixklu l-progress, filwaqt li trattati dwar l-investiment imfassla tajjeb jistgħu jgħinu lis-soċjetajiet jegħlbu l-isfidi attwali. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Il-kwistjonijiet involuti fi ħdan l-Unjoni Ewropea

| 4.1. | Il-kritika fir-rigward tal-mudell ISDS wasslet lill-Kummissjoni Ewropea biex tissostitwixxih fl-2015, bil-ħolqien ta’ korp permanenti għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment, imfassal speċifikament biex jindirizza t-tħassib imsemmi hawn fuq. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Għandu jiġi ċċarat li l-Kummissjoni, bil-ħolqien ta’ Qorti Multilaterali tal-Investiment, tindirizza biss kwistjonijiet proċedurali relatati mas-soluzzjoni tat-tilwim, iżda ma tweġibx bis-sħiħ għall-kritika sostantiva fir-rigward tal-ISDS. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Skont l-approċċ attwali ta’ riforma, kwistjonijiet sostantivi, bħal-liġi applikabbli jew ir-regoli ta’ interpretazzjoni, inkluża l-konformità ma’ obbligi internazzjonali oħra (pereżempju dawk relatati mal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u mal-Konvenzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti), se jkunu jistgħu jiġu indirizzati biss fil-kuntest ta’ ftehimiet ta’ investiment li għandhom jiġu applikati mill-Qorti Multilaterali tal-Investiment. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Għalhekk, il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu li anke jekk tinstab sistema ġdida għas-soluzzjoni tat-tilwim fil-livell multilaterali, din ma ssolvix il-problema sostantiva tal-ftehimiet bilaterali dwar il-protezzjoni tal-investiment li fihom dispożizzjonijiet vagi jew wiesgħa wisq li jħallu lok għal abbuż (bħal dawk dwar it-trattament ġust u ekwu, inkluża l-esproprjazzjoni indiretta msemmija hawn fuq). Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li d-dispożizzjonijiet dwar it-trattament ġust u ekwu jiġu limitati biss għan-nondiskriminazzjoni u l-esproprjazzjoni diretta, u jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex mhux biss tqis l-elementi proċedurali iżda wkoll tindirizza dawn il-kwistjonijiet ta’ liġi sostantiva applikabbli. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-karatterisrtiċi preċiżi tal-funzjonament tal-Qorti Multilaterali tal-Investiment (bħall-kompożizzjoni tagħha, il-baġit, il-possibbiltà li tiġi assistita minn segretarjat, eċċ.) se jiddependu mill-eżitu tan-negozjati li ġejjin bejn il-pajjiżi li jingħaqdu mas-sistema l-ġdida. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Il-ħtieġa għal approċċ konsistenti mal-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli u ġustizzja soċjali

| 5.1. | Il-perċezzjoni pubblika u anke esperta attwali hija li hemm distakk sinifikanti bejn il-protezzjoni tal-investimenti, li hija legalment vinkolanti bi strumenti legali vinkolanti għall-infurzar tagħha, u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, soċjali, ambjentali u tas-saħħa, li l-iskemi internazzjonali tagħhom huma parzjalment vinkolanti jew kompletament mhux vinkolanti, jew jekk vinkolanti, ma għandhomx strumenti għall-infurzar adegwat tagħhom. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Id-dibattitu dwar ir-riforma tas-sistema tal-ISDS irid iqis ukoll l-approċċ il-ġdid tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli fil-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles tal-UE li jirrieżaminaw il-pjan ta’ azzjoni ta’ 15-il punt tal-2018 (5). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-KESE jilqa’ t-tnedija mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) ta’ inizjattiva (6) dwar il-futur tal-ftehimiet ta’ investiment li teżamina kif ftehimiet futuri jistgħu jindirizzaw l-isfidi identifikati hawn fuq, u jfasslu ideat ta’ riforma. Il-ħtieġa urġenti li tiġi indirizzata l-kriżi klimatika hija fil-qalba ta’ din l-inizjattiva. Madankollu, huwa jħeġġeġ li l-ħidma tagħha tiġi kkomplementata billi jitqiesu l-kwistjonijiet soċjali, b’mod partikolari billi d-diliġenza dovuta ssir kriterju ta’ eliġibbiltà għall-investituri barranin. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-ħidma tal-OECD tinkludi stadji importanti ta’ Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-Kwalitajiet tal-Investiment Dirett Barrani għall-Iżvilupp Sostenibbli (7) li ġiet adottata mill-Ministri tal-OECD f’Ġunju 2022. Din hija l-ewwel strument multilaterali li jgħin lil dawk li jfasslu l-politika jsaħħu l-kontribut pożittiv tal-investiment internazzjonali għall-SDGs. Hija ssupplimentata mill-Għodod tal-Politika tal-Kwalitajiet tal-Investiment Dirett Barrani (8) u l-Indikaturi tal-Kwalitajiet tal-Investiment Dirett Barrani 2022 (9) |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | L-istess bħall-Parlament Ewropew (10), il-KESE jqis li l-politika ta’ investiment tal-UE mhux biss għandha twieġeb għall-aspettattivi tal-investituri u tal-pajjiżi benefiċjarji, iżda wkoll għall-interessi ekonomiċi usa’ tal-Unjoni, u l-objettivi tal-politika esterna u l-prijoritajiet tagħha, b’mod partikolari fir-rigward tal-protezzjoni ambjentali, u tad-drittijiet tal-bniedem u tad-drittijiet fundamentali. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Il-KESE jenfasizza li skont id-dritt internazzjonali konswetudinarju u d-dritt internazzjonali tal-bniedem, l-individwi għandhom l-ewwel ifittxu rimedju quddiem il-qrati nazzjonali qabel ma jkunu jistgħu jressqu proċedimenti internazzjonali kontra Stat; jiddispjaċih li, min-naħa l-oħra, il-liġi internazzjonali dwar l-investiment ġeneralment ma tirrikjedix l-eżawriment tar-rimedji nazzjonali qabel kwalunkwe tressiq ta’ proċedimenti internazzjonali. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tkompli teżamina l-kwistjoni tal-eżawriment tar-rimedji nazzjonali. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Ir-rwol tal-Grupp ta’ Ħidma III tal-Kummissjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi Internazzjonali tal-Kummerċ (UNCITRAL)

| 6.1. | Abbażi tal-mandat li ngħata l-Kunsill, il-Kummissjoni bdiet negozjati mal-Istati Membri tan-NU taħt l-awspiċi tal-UNCITRAL, fil-Grupp ta’ Ħidma III. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Il-KESE jfakkar lill-Kummissjoni dwar it-talba tiegħu li jkun aktar involut fil-ħidma tal-UNCITRAL. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | F’Novembru 2017, l-UNCITRAL ta lill-Grupp ta’ Ħidma III tiegħu mandat wiesa’ biex jaħdem fuq ir-riforma possibbli tas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati. Matul l-ewwel fażi tad-deliberazzjonijiet tiegħu, il-Grupp ta’ Ħidma III identifika għadd ta’ preokkupazzjonijiet.
  Fir-rigward tal-ispejjeż globali u t-tul ta’ żmien tal-ISDS (11):






  — | Il-Grupp ta’ Ħidma ħa nota tal-analiżijiet ibbażati fuq l-informazzjoni limitata disponibbli, skont liema 80 sa 90 % tal-ispejjeż tal-ISDS kienu relatati mal-ispejjeż tar-rappreżentanza legali u t-tariffi tal-esperti, u l-ispejjeż ammontaw għal medja ta’ USD 8 miljun għal kull proċedura. |
| --- | --- | --- |

6.3.

Fir-rigward tal-ispejjeż globali u t-tul ta’ żmien tal-ISDS (11):

—

Il-Grupp ta’ Ħidma ħa nota tal-analiżijiet ibbażati fuq l-informazzjoni limitata disponibbli, skont liema 80 sa 90 % tal-ispejjeż tal-ISDS kienu relatati mal-ispejjeż tar-rappreżentanza legali u t-tariffi tal-esperti, u l-ispejjeż ammontaw għal medja ta’ USD 8 miljun għal kull proċedura.

| — | Inġibdet attenzjoni partikolari għall-fatt li l-ispejjeż għoljin tal-proċeduri tal-ISDS iffinanzjati pubblikament kienu diffiċli biex jiġu ġġustifikati fil-każ ta’ Stati li qed jiżviluppaw b’riżorsi finanzjarji limitati. |
| --- | --- |

—

Inġibdet attenzjoni partikolari għall-fatt li l-ispejjeż għoljin tal-proċeduri tal-ISDS iffinanzjati pubblikament kienu diffiċli biex jiġu ġġustifikati fil-każ ta’ Stati li qed jiżviluppaw b’riżorsi finanzjarji limitati.

| — | Ġie enfasizzat li l-implikazzjonijiet tat-tul u tal-ispejjeż tal-proċedimenti jirriżultaw ukoll mill-fatt li s-sistema tal-ISDS ma ssegwix ir-regola tal-preċedent, li jwassal għal nuqqas ta’ prevedibbiltà. |
| --- | --- |

—

Ġie enfasizzat li l-implikazzjonijiet tat-tul u tal-ispejjeż tal-proċedimenti jirriżultaw ukoll mill-fatt li s-sistema tal-ISDS ma ssegwix ir-regola tal-preċedent, li jwassal għal nuqqas ta’ prevedibbiltà.

| — | Barra minn hekk, ġie rrappurtat li l-ispejjeż għoljin tal-proċeduri f’ċerti sistemi jillimitaw l-aċċess tal-intrapriżi ż-żgħar u ta’ daqs medju għall-mekkaniżmu tal-ISDS, u b’hekk jiġu mċaħħda mill-protezzjoni mogħtija mit-trattati dwar l-investiment. |
| --- | --- |

—

Barra minn hekk, ġie rrappurtat li l-ispejjeż għoljin tal-proċeduri f’ċerti sistemi jillimitaw l-aċċess tal-intrapriżi ż-żgħar u ta’ daqs medju għall-mekkaniżmu tal-ISDS, u b’hekk jiġu mċaħħda mill-protezzjoni mogħtija mit-trattati dwar l-investiment.

| — | Madankollu, intqal ukoll li spejjeż addizzjonali jistgħu jirriżultaw ukoll, f’ċerti sistemi, minn prattiki abbużivi, l-eżistenza ta’ proċeduri paralleli, in-nuqqas ta’ regoli proċedurali ċari u n-nuqqas ta’ mekkaniżmu biex jiġu miċħuda fi stadju bikri t-talbiet frivoli. |
| --- | --- |

—

Madankollu, intqal ukoll li spejjeż addizzjonali jistgħu jirriżultaw ukoll, f’ċerti sistemi, minn prattiki abbużivi, l-eżistenza ta’ proċeduri paralleli, in-nuqqas ta’ regoli proċedurali ċari u n-nuqqas ta’ mekkaniżmu biex jiġu miċħuda fi stadju bikri t-talbiet frivoli.

| — | Barra minn hekk, ġie indikat li ż-żieda fl-ispejjeż kienet marbuta ma’ problemi sistemiċi u l-istruttura tas-sistema tal-ISDS, jew man-nuqqas ta’ sistema. Barra minn hekk, dawn il-problemi kienu responsabbli għan-nuqqas ta’ koerenza u ta’ prevedibbiltà tar-riżultati, li affettwaw b’mod partikolari lill-Istati konvenuti. |
| --- | --- |

—

Barra minn hekk, ġie indikat li ż-żieda fl-ispejjeż kienet marbuta ma’ problemi sistemiċi u l-istruttura tas-sistema tal-ISDS, jew man-nuqqas ta’ sistema. Barra minn hekk, dawn il-problemi kienu responsabbli għan-nuqqas ta’ koerenza u ta’ prevedibbiltà tar-riżultati, li affettwaw b’mod partikolari lill-Istati konvenuti.

Fir-rigward tat-tħassib sostanzjali eżistenti, fid-dawl tal-interazzjoni mal-istandards sostantivi sottostanti (12):

| — | Mezzi oħra minbarra l-arbitraġġ għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment kif ukoll metodi ta’ prevenzjoni tat-tilwim |
| --- | --- |

—

Mezzi oħra minbarra l-arbitraġġ għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment kif ukoll metodi ta’ prevenzjoni tat-tilwim

| — | Eżawriment ta’ rimedji lokali |
| --- | --- |

—

Eżawriment ta’ rimedji lokali

| — | Il-parteċipazzjoni ta’ partijiet terzi |
| --- | --- |

—

Il-parteċipazzjoni ta’ partijiet terzi

| — | Kontrotalbiet |
| --- | --- |

—

Kontrotalbiet

| — | Iffriżar regolatorju |
| --- | --- |

—

Iffriżar regolatorju

| — | Kalkolu tad-danni |
| --- | --- |

—

Kalkolu tad-danni

| 6.4. | Sa mill-bidu tal-ħidma tiegħu, il-Grupp ta’ Ħidma III ħadem fuq żewġ objettivi ewlenin: riforma strutturali possibbli, permezz tal-ħolqien ta’ qorti permanenti u sistema ta’ appell, il-ħatra tal-imħallfin, u l-ambitu tal-appell. It-tieni binarju parallel jikkonċerna elementi ta’ riforma mhux strutturali u inkrementali, bħall-ħolqien ta’ kodiċi ta’ kondotta għall-arbitri u għall-imħallfin (biex tiżdied it-trasparenza u jiġu evitati kunflitti ta’ interess), metodoloġija għall-valutazzjoni tad-danni, u modi kif titrawwem il-medjazzjoni bejn il-partijiet. Madankollu, ma sar l-ebda progress kbir dwar ir-riforma strutturali u l-kwistjonijiet trasversali. Pereżempju, il-ġurisdizzjoni tal-qorti permanenti, il-kompożizzjoni tagħha u l-proċedura għall-ħatra tal-membri tal-qorti għadhom qed jiġu diskussi fid-delegazzjonijiet. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni Ewropea tixtieq toħloq regoli ċari dwar l-etika u l-imparzjalità, il-ħatriet li ma jiġġeddux, l-impjieg full time tal-arbitri u mekkaniżmi għall-ħatra ta’ mħallfin indipendenti. Il-KESE jappoġġja dan l-approċċ peress li huma meħtieġa regoli stretti biex jiġu evitati kunflitti ta’ interess. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Inizjalment tqajmu kwistjonijiet aktar trasversali bħall-effett dissważiv tal-ISDS, l-eżawriment ta’ rimedji lokali, u l-aċċess ta’ partijiet terzi bħall-komunitajiet lokali milquta mill-investimenti, li rċevew inqas attenzjoni u li ħoloq frustrazzjoni fost ħafna gruppi osservaturi tas-soċjetà ċivili. F’konformità sħiħa mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu fl-Opinjoni REX/501, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżgura li dawn il-mistoqsijiet fundamentali jinżammu fuq il-mejda u jiġu indirizzati b’mod sodisfaċenti. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Il-KESE jiddispjaċih dwar in-nuqqas ta’ ċarezza tal-minuti u tas-sit web tal-Grupp ta’ Ħidma III, li ma jippermettix lill-partijiet interessati jiksbu informazzjoni korretta dwar il-progress tal-ħidma. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Il-KESE jinnota li anke jekk il-ħidma tal-Grupp ta’ Ħidma III tiffoka fuq elementi proċedurali, dan jista’ jkollu effetti pożittivi fil-futur, bħal ġurisprudenza aktar ċara u aktar stabbli, li tiffaċilita wkoll riforma tal-liġi sostantiva applikabbli tat-trattati dwar l-investiment. Madankollu, sabiex proċess ta’ riforma multilaterali tal-ISDS jagħmel differenza reali, il-KESE jqis li huwa essenzjali li riforma istituzzjonali titbiegħed minn arbitraġġ ad hoc, li jittieħed approċċ aktar olistiku għall-governanza tal-investiment internazzjonali, u mhux biss li l-arbitraġġ tal-ISDS jiġi sostitwit b’qorti tal-investituri u l-Istati. |
| --- | --- |

6.8.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Il-proċedura amicus curiae (ħabib tal-qorti) tirreferi għal entità jew persuna li mhijiex parti f’tilwima li tixtieq tressaq argumenti legali quddiem il-qorti. L-ammissjoni ta’ amicus curiae hija bbażata fuq kundizzjonijiet stretti sabiex jiġi żgurat li l-bilanċ tad-drittijiet bejn il-partijiet inkwistjoni jiġi rrispettat matul il-proċess. Madankollu, din il-proċedura tinkludi wkoll il-wegħda ta’ leġittimità li jipprovdi l-amicus curiae għall-proċess ta’ arbitraġġ dwar l-investiment.

1

amicus curiae

amicus curiae

amicus curiae

https://www.iisd.org/itn/fr/2019/04/23/protecting-social-rights-using-the-amicus-curiae-procedure-in-investment-arbitration-a-smokescreen-against-third-parties-maxime-somda/

(2)  ĠU C 110, 22.3.2019, p. 145.

2

(3)  Meta l-Istati li jipparteċipaw fin-negozjati jixtiequ jiddeterminaw il-klassifikazzjoni ta’ trattati sussegwenti dwar l-istess suġġett, il-klawżoli finali jinkludu dispożizzjonijiet li jistabbilixxu r-relazzjoni bejn it-trattat il-ġdid u t-trattati eżistenti, jew trattati futuri, dwar l-istess suġġett.

3

(4)  ĠU C 110, 22.3.2019, p. 145, ĠU C 487, 28.12.2016, p. 30, ĠU C 332, 8.10.2015, p. 45.

4

(5)  Il-KESE indirizza din il-kwistjoni permezz tal-Opinjoni dwar Il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli tal-Ġenerazzjoni li Jmiss – Rieżami tal-pjan ta’ azzjoni ta’ 15-il punt (ĠU C 105, 4.3.2022, p. 40).

5

(6)  https://www.oecd.org/investment/investment-policy/investment-treaties.htm

6

(7)  https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0476

7

(8)  https://www.oecd-ilibrary.org/finance-and-investment/fdi-qualities-policy-toolkit_7ba74100-en

8

(9)  https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=1144_1144750-u5ks4jvtnl&title=FDI-Qualities-Indicators-2022

9

(10)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-23 ta’ Ġunju 2022 dwar il-futur tal-politika ta’ investiment internazzjonali tal-UE (2021/2176 (INI)).

10

(11)  Rapport tal-Grupp ta’ Ħidma III (Riforma għas-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Investituri u l-Istati) dwar il-ħidma tal-erbgħa u tletin sessjoni tiegħu (Vjenna, 27 ta’ Novembru – 1 ta’ Diċembru 2017).

11

(12)  Rapport tal-Grupp ta’ Ħidma III (Riforma għas-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Investituri u l-Istati) dwar il-ħidma tas-sebgħa u tletin sessjoni tiegħu (New York, 1 – 5 ta’ April 2019).

12

---

III Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-573 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/136 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/136

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istatus ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti għal żmien twil”

(COM(2022) 650 — final)

“Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar proċedura ta’ applikazzjoni unika għal permess uniku għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi sabiex jirrisjedu u jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru u dwar ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru”

(COM(2022) 655 — final)

“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE”

(COM(2022) 657 — final)

(2023/C 75/19)

| Relatur: | José Antonio MORENO DÍAZ |
| --- | --- |
| Korelatur: | Milena ANGELOVA |

Relatur:

José Antonio MORENO DÍAZ

Korelatur:

Milena ANGELOVA

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 26.7.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 179/0/6 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 26.7.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

179/0/6

1.   Introduzzjoni

| 1.1. | F’April 2022, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-Pakkett dwar il-Ħiliet u t-Talenti skont l-aġenda ta’ ħidma tal-Patt Ġdid dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil adottat f’Settembru 2020. L-għan tal-pakkett il-ġdid huwa li jippromovi l-migrazzjoni ordnata lejn l-Unjoni, billi jinkoraġġixxi l-attrazzjoni ta’ talenti u ħiliet b’mod li jkun ta’ benefiċċju kemm għall-pajjiżi ta’ oriġini kif ukoll għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni. Ir-reviżjonijiet għandhom ukoll l-għan li jippromovu sistema aktar effiċjenti u koerenti ta’ drittijiet u opportunitajiet ta’ impjieg għal ċittadini mhux tal-UE li jirrisjedu fl-Unjoni, filwaqt li jgħinu biex l-Unjoni ssir aktar attraenti bħala destinazzjoni għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi b’ħiliet speċjalizzati. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jilqa’ dan il-pakkett li jieħu approċċ kostruttiv u koerenti għall-migrazzjoni u jwieġeb għall-ħtieġa li jittejbu l-istrumenti tal-Unjoni għall-migrazzjoni regolari. Bit-tranżizzjoni diġitali u ekoloġika taqbad il-pass u fi żmien meta n-nuqqas ta’ ħaddiema u ta’ ħiliet huwa evidenti fis-setturi kollha tal-attività ekonomika, il-KESE jenfasizza r-rwol li l-migrazzjoni legali jista’ jkollha biex tgħin biex jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħaddiema u ħiliet f’oqsma fejn hemm ħtieġa ġustifikata. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE diġà esprima t-tħassib tiegħu dwar il-fatt li l-Patt -Ġdid dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil jiffoka fuq il-ġestjoni tal-fruntieri u l-kontroll tal-migrazzjoni, u għalhekk iqis li l-progress li sar fil-governanza tal-immigrazzjoni organizzata u regolari huwa pożittiv. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE japprezza li l-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol kruċjali li diġà jaqdu l-migranti fl-ekonomija u s-soċjetà Ewropea, billi jgħinu biex jintlaħqu l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol li qed jevolvi u — fejn hemm bżonn — biex jingħeleb in-nuqqas ta’ ħaddiema u ta’ ħiliet: bidla fil-perspettiva b’diskors ta’ normalizzazzjoni u pożittiv hija importanti ħafna. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Għalhekk, il-KESE jilqa’ l-fatt li l-influss ta’ talent minn pajjiżi terzi qed jiġi ffaċilitat sabiex jgħin biex jiġu ssodisfati dawn il-ħtiġijiet dejjem akbar, b’mod partikolari f’setturi b’nuqqasijiet strutturali. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Mingħajr ma titnaqqas l-importanza tagħha, il-KESE jissuġġerixxi li n-narrattiva li torbot il-wasla ta’ ħaddiema mhux tal-UE mal-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol tal-Istati Membri għandha tiġi eżaminata sabiex jiġi evitat is-sottoimpjieg u kundizzjonijiet ħżiena tax-xogħol għal ħaddiema mhux tal-UE li jkunu għadhom kif waslu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jqis li huwa neċessarju li jsir progress fuq mezzi ġodda biex jiġi attirat it-talent lejn l-Unjoni, iżda jirrimarka wkoll li hemm ħtiġijiet oħrajn fis-swieq tax-xogħol tal-Istati Membri; dawn il-ħtiġijiet jeħtieġu li jitfasslu miżuri biex jintlaħqu flimkien ma’ dawk previsti fil-pakkett propost. B’mod partikolari, huwa importanti li jissaħħu l-isforzi biex tiġi appoġġjata l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol tal-persuni qiegħda u inattivi permezz ta’ miżuri ta’ appoġġ immirati. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni għandha tkun aktar ambizzjuża fit-tfittxija ta’ kanali legali u organizzati ta’ migrazzjoni tal-ħaddiema li jqisu wkoll il-persuni fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jilqa’ l-Komunikazzjoni dwar Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE, peress li jqis dan bħala pass ’il quddiem fil-qasam tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, li jirrikjedi strumenti adatti, realistiċi u effettivi fil-kuntesti l-ġodda. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jqis li huwa meħtieġ li jsir progress fir-Riżerva ta’ Talent (1), billi nibdew bil-proġett pilota inizjali u l-verżjoni sħiħa li għandha titnieda s-sena d-dieħla, u jirrimarka li s-suċċess u s-sensibilizzazzjoni tar-Riżerva ta’ Talent se jiddependu fuq l-użu ta’ riżorsi adegwati biex l-għodda ssir aċċessibbli u operattiva. Jilqa’ wkoll is-Sħubijiet ta’ Talent u jqis li dawn jeħtieġ li jiġu żviluppati f’kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. Il-KESE jitlob li jiġu stabbiliti mekkaniżmi ta’ evalwazzjoni adegwati, li jiżguraw il-viżibbiltà u t-trasparenza fl-implimentazzjoni tas-Sħubijiet ta’ Talent, mhux biss għall-istrumenti nfushom, iżda wkoll għall-identifikazzjoni tal-pajjiżi li magħhom għandhom jikkooperaw: ir-rispett għall-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem għandhom dejjem ikunu preżenti fir-relazzjonijiet esterni tal-politika tal-Unjoni dwar l-immigrazzjoni u l-ażil. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Minkejja li n-nisa jiffurmaw parti sinifikanti minn għadd ta’ setturi kruċjali, in-nisa mobbli u migranti jistgħu jkunu soġġetti għal impjiegi mhux sikuri u l-ekonomija informali u spiss ikunu partikolarment vulnerabbli għad-diskriminazzjoni, l-esklużjoni soċjali u n-nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ impjieg u taħriġ, kif ukoll ikunu esposti għal abbuż, vjolenza u fastidju. Il-KESE jemmen li l-protezzjoni tad-drittijiet tan-nisa u l-perspettiva tal-ġeneru jeħtieġ li jiġu integrati b’mod aktar b’saħħtu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jilqa’ r-reviżjoni proposta tad-Direttiva dwar ir-residenza għal żmien twil fl-Unjoni Ewropea. Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-proposta tiffaċilita l-proċess tal-kisba ta’ dan l-istatus permezz tal-akkumulazzjoni ta’ snin ta’ kwalifika minn perjodi ta’ soġġorn fi Stati Membri differenti, trawwem il-mobbiltà intra-UE, u għandha l-għan li testendi l-aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali għaċ-ċittadini tal-UE li jkunu residenti għal żmien twil fi Stat Membru ieħor. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jilqa’ r-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Permess Uniku, inkluż l-għan li jiġi ffaċilitat u semplifikat il-proċess tal-applikazzjoni u li jiġi żgurat li l-permess uniku ma jkunx marbut ma’ impjegatur speċifiku wieħed, għalkemm iqis li seta’ sar tentattiv biex jiġi estiż is-sett ta’ drittijiet, f’konformità mal-kontenut tal-ewwel proposta għal direttiva ppreżentata fl-2011. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jqis li huwa essenzjali li r-reviżjoni tenfasizza l-ħtieġa li jissaħħaħ it-trattament ugwali tal-ħaddiema li huma ċittadini ta’ pajjiżi terzi, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-libertà ta’ assoċjazzjoni u affiljazzjoni u l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza li l-imsieħba soċjali u partijiet interessati rilevanti oħra jiġu involuti fid-diskussjoni dwar it-titjib tal-governanza tal-migrazzjoni tal-ħaddiema fil-livell tal-UE. Għal dan l-għan nilqgħu l-ħolqien tal-pjattaforma proposta għad-djalogu fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | F’April 2022, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-Pakkett dwar il-Ħiliet u t-Talenti skont l-aġenda ta’ ħidma tal-Patt Ġdid dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil adottat f’Settembru 2020. Il-pakkett jinkludi r-reviżjoni tad-Direttiva 2003/109/KE dwar ir-residenza għal żmien twil (2), ir-reviżjoni tad-Direttiva 2011/98/UE dwar il-permess uniku (3), u dwar Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE (4). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-għan tal-pakkett il-ġdid huwa li jippromovi l-migrazzjoni ordnata lejn l-Unjoni, filwaqt li jinkoraġġixxi l-attrazzjoni ta’ talenti u ħiliet b’mod li jkun ta’ benefiċċju kemm għall-pajjiżi ta’ oriġini kif ukoll għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni. Ir-reviżjonijiet għandhom ukoll l-għan li jrawmu sistema aktar effiċjenti u koerenti ta’ drittijiet u opportunitajiet ta’ impjieg għal ċittadini mhux tal-UE li jirrisjedu fl-Unjoni, filwaqt li jgħinu biex l-Unjoni ssir aktar attraenti bħala destinazzjoni għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi b’ħiliet speċjalizzati. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-Komunikazzjoni dwar Nattiraw it-talent u l-ħiliet lejn l-UE għandha l-għan li taġġorna l-prinċipji li jirregolaw il-migrazzjoni legali għal raġunijiet ekonomiċi lejn l-Unjoni. Dan jirrifletti r-rieda li l-pilastru leġiżlattiv jittejjeb biż-żewġ proposti ta’ reviżjoni, li jiġu żviluppati Sħubijiet ta’ Talent u Riżerva ta’ Talent tal-Unjoni, u li titmexxa ’l quddiem il-politika dwar il-migrazzjoni legali fl-oqsma tal-kura, iż-żgħażagħ u l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-KESE jirrimarka li ma hemm l-ebda eżerċizzju ta’ analiżi u evalwazzjoni fil-proposta li jesploraw għaliex id-Direttivi attwali dwar il-permess uniku jew l-awtorizzazzjonijiet fit-tul mhumiex jaħdmu kif suppost. Il-Kummissjoni għandha tanalizza u taqsam il-kawżi ta’ dawn in-nuqqasijiet, billi tidentifika jekk huwiex nuqqas ta’ rieda min-naħa tal-Istati Membri li jimplimentawhom jew burokrazija eċċessiva, fost kawżi oħra, sabiex jiġu evitati l-istess problemi fil-futur. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-proposta għar-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-permess uniku toffri opportunità biex jitwessa’ l-aċċess għal dan l-istrument u tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol ta’ ħaddiema mhux tal-UE, filwaqt li jiġu kkonsolidati d-drittijiet inerenti fih, u jsir progress fl-armonizzazzjoni tal-applikazzjoni tiegħu bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ir-reviżjoni proposta tad-Direttiva tal-UE dwar ir-Residenza fit-Tul għandha wkoll l-għan li ttejjeb l-applikazzjoni tagħha fl-Istati Membri differenti, filwaqt li tiffaċilita l-mobbiltà intra-UE billi tissemplifika l-proċess u tnaqqas ir-rekwiżiti taż-żmien għall-kisba ta’ permessi ta’ residenza għal żmien twil. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | B’mod ġenerali, il-KESE jilqa’ dan il-pakkett li jieħu approċċ kostruttiv u koerenti lejn il-migrazzjoni, iwieġeb għall-ħtieġa li jittejbu l-istrumenti tal-Unjoni għall-migrazzjoni regolari, u jenfasizza r-rwol li l-migrazzjoni legali jista’ jkollha biex tgħin tindirizza n-nuqqas ta’ ħaddiema — f’oqsma fejn hemm ħtieġa ppruvata — u ta’ ħiliet. Il-KESE diġà esprima t-tħassib tiegħu dwar il-fatt li l-enfasi tal-Patt Ġdid dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil hija fuq il-ġestjoni tal-fruntieri u l-kontroll tal-migrazzjoni, u għalhekk jilqa’ b’sodisfazzjon il-progress li sar fil-governanza ta’ migrazzjoni organizzata u regolari. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-KESE japprezza r-rwol kruċjali li l-migranti diġà għandhom fl-ekonomija u s-soċjetà Ewropea, billi jgħinu biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol u biex jingħeleb — fejn meħtieġ — in-nuqqas ta’ ħaddiema u ħiliet. Għalhekk, il-KESE jilqa’ l-faċilitazzjoni tal-influss ta’ talent minn pajjiżi terzi sabiex jgħin biex jiġu ssodisfati dawn il-ħtiġijiet dejjem akbar, b’mod partikolari f’setturi b’nuqqasijiet strutturali. Il-KESE jilqa’ wkoll passi biex jiġu attirati negozji innovattivi u skalabbli li jġibu valur miżjud sinifikanti għall-ekonomija u s-soċjetà tal-UE. Proġetti ta’ riċerka internazzjonali jibqgħu mod effettiv ieħor għall-promozzjoni, l-attrazzjoni u ż-żamma ta’ talent ta’ klassi dinjija. Għal dan il-għan, huwa meħtieġ li jitħaffef u jiġi ssemplifikat l-aċċess għas-suq tax-xogħol tal-UE għall-professjonisti minn pajjiżi terzi li huma meħtieġa, sabiex l-Ewropa ssir aktar attraenti għal partijiet oħra tad-dinja. Il-KESE jħeġġeġ u jilqa’ wkoll l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ għodod prattiċi li jgħaqqdu u jqabblu t-talent minn pajjiżi terzi b’mod aktar faċli ma’ impjegaturi potenzjali fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Hemm bżonn li ssir riflessjoni dwar in-narrattiva li torbot l-influss ta’ ħaddiema barranin mal-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol tal-Istati Membri. F’xi pajjiżi tal-UE, hemm qgħad strutturali f’ċerti setturi ta’ impjiegi u ta’ professjonijiet li jista’ jirriżulta minn nuqqas ta’ tqabbil tal-ħiliet, nuqqas ta’ attraenza ta’ ċerti setturi/professjonijiet u tħassib dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol. F’dawn il-pajjiżi, huwa importanti li wieħed jipprova jtejjeb l-attraenza ta’ tali setturi u professjonijiet għall-ħaddiema fis-swieq domestiċi (ċittadini ta’ dak il-pajjiż, ħaddiema tal-UE u ta’ pajjiżi terzi b’permessi tax-xogħol) sabiex jiġi evitat is-sottoimpjieg u kundizzjonijiet tax-xogħol ħżiena għal ħaddiema mhux tal-UE li jkunu għadhom kif waslu. B’mod parallel, ir-Riżerva ta’ Talent tal-UE tista’ tgħin biex tiffaċilita t-tqabbil immirat ta’ ħaddiema mhux tal-UE ma’ impjiegi fl-UE sabiex jiġi evitat is-sottoimpjieg ta’ dawn il-ħaddiema. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Għalkemm il-KESE jqis li huwa neċessarju li jsir progress fuq mezzi ġodda biex jiġi attirat it-talent lejn l-Unjoni, jirrimarka wkoll li hemm ħtiġijiet oħrajn fis-swieq tax-xogħol tal-Istati Membri; dawn il-ħtiġijiet jeħtieġu li jitfasslu miżuri biex jintlaħqu flimkien ma’ dawk previsti fil-pakkett propost. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | F’dan ir-rigward, il-KESE jittama li jista’ jsir progress (kif ippjanat mar-rapporti ta’ segwitu) dwar it-titjib tad-Direttiva dwar il-Ħaddiema Staġjonali u d-Direttiva dwar il-Ħaddiema bi Trasferiment Intraażendjali, skedati għall-2023. F’dan ir-rigward, huwa jenfasizza l-ħtieġa, f’konformità mar-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew u tiegħu stess, li jaħdem biex jiżgura l-protezzjoni tal-ħaddiema staġjonali u, b’mod partikolari, biex jiġġieled l-isfruttament tal-forza tax-xogħol fejn jiġi identifikat, filwaqt li jissaħħu u jiżdiedu l-ispezzjonijiet tax-xogħol għal dan l-għan, f’konformità mal-ħidma tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Meta titqies l-adozzjoni tal-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa (5) fl-1 ta’ Lulju 2020, il-KESE jemmen li l-migranti, ir-refuġjati u l-persuni li jfittxu protezzjoni internazzjonali għandhom jiġu ttrattati b’mod ugwali, irrispettivament mil-livell tal-ħiliet u l-kwalifiki tagħhom. Għalhekk, il-ħaddiema kollha għandhom ikunu jistgħu jivvalidaw il-ħiliet u l-kompetenzi tagħhom u jieħdu sehem f’apprendistati ta’ kwalità tajba u effettivi, taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet, sabiex ikunu jistgħu jiġu integrati fis-suq tax-xogħol abbażi ta’ perkorsi ta’ tagħlim flessibbli li jaqblu mal-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom u b’kunsiderazzjoni xierqa għall-koorti tal-età differenti tagħhom. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni għandha tkun aktar ambizzjuża fit-tfittxija ta’ kanali legali u organizzati ta’ migrazzjoni tal-ħaddiema li jqisu wkoll il-persuni fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Fir-rigward ta’ studenti minn pajjiżi terzi li jiġu fl-UE għal skopijiet ta’ studju, għandha tingħata kunsiderazzjoni xierqa lill-inkorporazzjoni bla xkiel tagħhom fis-suq tax-xogħol tal-UE filwaqt li fl-istess ħin jittaffa l-eżodu ta’ mħuħ: ikun pożittiv li jiġu inkorporati miżuri preventivi bħal klawżoli ta’ reklutaġġ etiku (6), mekkaniżmi ta’ ritorn assistit lejn il-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom u l-integrazzjoni mill-ġdid tagħhom jew li jiġu introdotti klawżoli speċifiċi f’dan ir-rigward fi ftehimiet bilaterali dwar il-migrazzjoni tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Dwar il-Komunikazzjoni dwar Nattiraw il-ħiliet u t-talent lejn l-UE

| 3.1. | Il-Komunikazzjoni ppreżentata f’April 2022 tilqa’ r-rakkomandazzjonijiet tal-Patt dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil tal-2020 dwar il-migrazzjoni legali, bil-għan li jiġu promossi inizjattivi leġiżlattivi u operazzjonali f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jilqa’ din il-Komunikazzjoni, li jqis bħala pass ’il quddiem fil-qasam tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, qasam li jeħtieġ strumenti adatti għall-kuntesti l-ġodda. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li l-inklużjoni ta’ sensiela ta’ azzjonijiet speċifiċi għar-refuġjati Ukreni hija f’waqtha, u jiddispjaċih ukoll li dawn l-azzjonijiet ma ġewx implimentati aktar kmieni għal persuni fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali b’mod ġenerali, speċjalment waqt il-kriżi li nħolqot mill-gwerra fis-Sirja fl-2015. Il-KESE huwa konvint li l-azzjoni u l-inizjattiva meħuda man-nies li qed jaħarbu mill-Ukrajna huma punt ta’ bidla deċiżiva u għandhom ikunu l-istandard għall-azzjoni tal-UE f’każijiet simili fil-futur. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jqis li huwa neċessarju li jsir progress fis-Sħubijiet ta’ Talent f’kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. Madankollu, jitlob li jiġu stabbiliti mekkaniżmi ta’ evalwazzjoni adegwati, mhux biss għall-istrumenti nfushom, iżda wkoll għall-identifikazzjoni tal-pajjiżi li jikkooperaw magħhom. Ir-rispett għall-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem għandu dejjem ikun preżenti fir-relazzjonijiet esterni tal-politika tal-Unjoni dwar l-immigrazzjoni u l-ażil. Il-KESE jqis ukoll li huwa meħtieġ li jiġu kkontrollati u evalwati l-proċeduri u r-riżultati tal-proġetti pilota li diġà ġew iffinalizzati, li għandhom jiġu kkunsidrati u użati meta jiġu mnedija proġetti ġodda. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Fil-preżentazzjoni tal-proposta għal Riżerva ta’ Talent tal-UE, huwa importanti li l-Kummissjoni Ewropea taħdem mal-Istati Membri u l-imsieħba soċjali biex tiżviluppa r-riżerva b’mod li timminimizza l-burokrazija u tevita l-kumplessità bla bżonn, sabiex din tibda taħdem malajr kemm jista’ jkun. L-għan tar-Riżerva għandu jkun li tgħin biex jintlaħqu l-ħtiġijiet ta’ ħiliet attwali u futuri; hija għandha tisfrutta l-opportunitajiet offruti mill-intelliġenza artifiċjali u teknoloġiji avvanzati oħrajn, b’mod li tagħmel użu sħiħ tal-ħiliet u t-talenti ta’ persuni minn pajjiżi terzi u tikkomplementa r-rwol taċ-ċittadini tal-Istati Membri u l-mobbiltà fi ħdan l-Unjoni. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Meta wieħed iqis in-nuqqas akut ta’ ħaddiema u ħiliet li qed jesperjenzaw l-impjegaturi, li f’ħafna każijiet huma ta’ natura strutturali, punt tat-tluq rilevanti għat-tnedija tal-verżjoni sħiħa tar-Riżerva jkun li approċċ immirat jissejjes fuq it-tqabbil tal-listi ta’ impjiegi b’nuqqas ta’ ħaddiema. Minħabba l-importanza li jiġi żgurat li l-listi nazzjonali ta’ nuqqas ta’ impjiegi jkunu aġġornati, il-Kummissjoni għandha tidentifika opportunitajiet għal tagħlim reċiproku u evalwazzjoni bejn il-pari dwar dan is-suġġett. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Id f’id mal-iżvilupp tal-kunċett ta’ Riżerva ta’ Talent, huwa neċessarju li tiġi żviluppata aktar, bl-involviment tal-impjegaturi u t-trade unions, informazzjoni f’ħin reali dwar is-suq tax-xogħol u l-ħiliet li se tippermetti li r-Riżerva tiffunzjona b’suċċess. Fl-istess ħin, huwa importanti li tittejjeb il-kapaċità tal-Unjoni li tiġbor u tinterpreta data komparabbli u kredibbli dwar il-ħtieġa għal migrazzjoni minn pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jilqa’ l-introduzzjoni ta’ għodda ta’ tqabbil biex jiġu ffaċilitati l-konnessjonijiet bejn il-provvista u d-domanda. Huwa jemmen li dawn il-passi huma meħtieġa għar-reklutaġġ tat-talent, iżda jtenni l-ħtieġa reali li b’mod parallel jiġu indirizzati setturi oħra tas-swieq tax-xogħol tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li s-suċċess ta’ dawn l-inizjattivi jesiġi l-kooperazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-atturi soċjali u ekonomiċi, u jqis li huwa essenzjali li jsir progress fil-ħolqien ta’ opportunitajiet ta’ djalogu bejniethom fil-livell Ewropew. Il-KESE huwa forum privileġġat għad-diskussjoni ta’ kwistjonijiet operattivi u prattiċi relatati mal-migrazzjoni tal-ħaddiema. F’dan ir-rigward, il-KESE għandu jipparteċipa fil-konferenza ta’ livell għoli li l-Kummissjoni ppjanat għal tmiem l-2022 dwar il-pjattaforma l-ġdida għall-migrazzjoni tal-ħaddiema. Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza li l-imsieħba soċjali u partijiet interessati rilevanti oħra jiġu involuti fid-diskussjoni dwar it-titjib tal-governanza tal-migrazzjoni tal-ħaddiema fil-livell tal-UE. Għal dan l-għan nilqgħu l-ħolqien tal-pjattaforma proposta għad-djalogu fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jqis li l-esplorazzjoni ta’ toroq futuri għall-migrazzjoni tal-ħaddiema f’settur bħas-settur tal-kura hija pass ’il quddiem, għalkemm jiddispjaċih li l-progress f’dawn il-kwistjonijiet huwa strutturat madwar proċeduri speċifiċi li jifframmentaw l-integrità tal-politika komuni Ewropea dwar l-immigrazzjoni u l-ażil, u b’hekk timpedixxi viżjoni integrali. Fi kwalunkwe każ, il-KESE jaqbel li jeħtieġ li jsir progress f’dawn l-oqsma billi jitqajmu kwistjonijiet bħar-reklutaġġ etiku u l-istandards tal-protezzjoni tad-drittijiet tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Minkejja li n-nisa jiffurmaw parti sinifikanti mill-biċċa l-kbira tas-setturi kruċjali, in-nisa mobbli u migranti jistgħu jkunu soġġetti għal impjiegi mhux sikuri u l-ekonomija informali u spiss ikunu partikolarment vulnerabbli għad-diskriminazzjoni, l-esklużjoni soċjali u n-nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ impjieg u taħriġ, kif ukoll ikunu esposti għal abbuż, vjolenza u fastidju. Il-KESE jemmen li l-protezzjoni tad-drittijiet tan-nisa u l-perspettiva tal-ġeneru jeħtieġ li jiġu integrati b’mod aktar b’saħħtu. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE jilqa’ wkoll il-promozzjoni ta’ skemi ta’ mobbiltà għaż-żgħażagħ, iżda għal darb’ oħra jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġu żgurati mobbiltà u integrazzjoni fis-suq tax-xogħol li jipproteġu d-drittijiet tax-xogħol tal-ħaddiema żgħażagħ, li xi drabi jiffaċċjaw kundizzjonijiet tax-xogħol inqas tajbin (impjieg temporanju, pagi baxxi, eċċ.). Bl-istess mod, għandhom jiġu stabbiliti miżuri speċifiċi għall-ħaddiema b’diżabilità biex tiġi ffaċilitata l-integrazzjoni xierqa tagħhom. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva biex jiġu esplorati skemi ta’ ammissjoni għal intraprenditorija innovattiva mhux tal-UE. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li huwa pożittiv li dawn l-iskemi ta’ ammissjoni qed jiġu esplorati fil-kuntest tal-ekonomija diġitali u sostenibbli, iżda jemmen li, jekk ikunu strutturati sew, jista’ jkollhom ukoll ambitu wiesa’ biex jiffaċilitaw id-dħul ta’ diversi profili professjonali oħra fil-pajjiżi tal-UE. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Dwar ir-reviżjoni tad-Direttiva dwar ir-residenza għal żmien twil fl-Unjoni

| 4.1. | Il-KESE jilqa’ din il-proposta għal Direttiva li għandha l-għan li ssaħħaħ l-istatus ta’ residenza għal żmien twil fl-Unjoni billi ttejjeb il-mod kif tinkiseb ir-residenza għal żmien twil, speċjalment fil-każ ta’ residenza fi Stat Membru ieħor. Huwa jilqa’ wkoll il-fatt li l-proposta għandha l-għan li testendi l-aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali għaċ-ċittadini tal-UE li jkunu residenti għal żmien twil fi Stat Membru ieħor. Il-KESE jilqa’ wkoll it-tentattiv biex jiġi żgurat trattament ugwali u biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-informazzjoni dwar ir-riunifikazzjoni tal-familja b’rabta ma’ din id-Direttiva. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ir-residenza għal żmien twil fl-Unjoni hija waħda mill-istrumenti ewlenin tal-politika Ewropea dwar l-immigrazzjoni u l-ażil. Il-proċeduri għall-kisba ta’ residenza għal żmien twil fl-Unjoni, adottati fl-2003, żviluppaw b’mod mhux uniformi fl-Unjoni, u r-reviżjoni proposta mill-Kummissjoni għandha l-għan li toħloq sistema aktar koerenti. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Iċ-ċittadini tal-Unjoni jistgħu japplikaw għal residenza għal żmien twil wara ħames snin residenza fi Stat Membru ieħor, dispożizzjoni li tinżamm fid-Direttiva riveduta proposta. Il-proposta għandha l-għan li tiffaċilita l-mobbiltà fl-Unjoni għal persuni b’dan it-tip ta’ residenza billi tnaqqas ir-rekwiżit tal-perjodu ta’ residenza għal tliet snin. Barra minn hekk, il-proposta tinkludi perjodi kumulattivi ta’ residenza fi Stati Membri differenti. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jqis bħala pass ’il quddiem il-fatt li l-applikanti jitħallew jakkumulaw perjodi ta’ residenza fi Stati Membri differenti sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti għal residenza għal żmien twil fl-Unjoni, għalkemm jemmen li l-mekkaniżmi għall-monitoraġġ u l-koordinazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni fl-Istati Membri differenti jeħtieġ li jittejbu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jilqa’ l-inklużjoni ta’ mudelli ta’ residenza differenti, bħar-residenza għal skopijiet ta’ studju, il-protezzjoni internazzjonali u r-residenza temporanja. Viżi għal żmien qasir huma eżentati, għalkemm jistgħu jiġu kkunsidrati skont id-dispożizzjoni jekk l-applikant jista’ jagħti prova ta’ relazzjoni ta’ impjieg regolari jew simili. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jilqa’ wkoll it-tisħiħ tad-drittijiet marbuta ma’ residenza għal żmien twil fl-Unjoni u għall-membri tal-familja, inkluż id-dritt li jaħdmu u jmorru jgħixu fi Stat Membru ieħor, jew li jibdlu l-impjieg u jmorru jgħixu fi Stat Membru ieħor. Il-KESE jqis li huwa partikolarment interessanti li, skont l-artikolu l-ġdid propost, is-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol nazzjonali ma għandhiex għalfejn titqies għal applikazzjonijiet għal residenza għal żmien twil fi Stat Membru ieħor (jiġifieri fejn diġà nkisbet residenza għal żmien twil fl-Unjoni) kemm għal persuna impjegata kif ukoll għal min jaħdem għal rasu. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jilqa’ s-semplifikazzjoni tal-possibbiltà li persuna taħdem u tistudja fi żmien 30 jum minn meta tiġi ppreżentata applikazzjoni għal residenza għal żmien twil fi Stat Membru ieħor. Huwa jilqa’ wkoll ir-rikonoxximent tad-dritt li persuna teżerċita professjoni regolari (ta’ residenti għal żmien twil fi Stat Membru ieħor) taħt l-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini tal-UE. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza li l-Istati Membri jiggarantixxu l-istess libertajiet u drittijiet għar-residenti għal żmien twil fl-Unjoni (u l-membri tal-familja tagħhom) bħal dawk b’residenza nazzjonali permanenti. Barra minn hekk, huwa fatt pożittiv li l-Istati Membri jiggarantixxu wkoll li l-applikanti għal permess ta’ residenza għal żmien twil fl-Unjoni ma jkunux obbligati jħallsu tariffi ogħla għall-ipproċessar tal-applikazzjoni tagħhom mill-applikanti għal permessi għal residenza nazzjonali. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-KESE jqis id-dritt li wieħed jgħix bħala familja huwa kwistjoni fundamentali li tiffaċilita l-integrazzjoni soċjali: għalhekk jilqa’ t-tneħħija tal-ostakli amministrattivi u burokratiċi, b’mod partikolari l-kundizzjonijiet għall-integrazzjoni fil-każ ta’ residenti fit-tul. Jilqa’ wkoll l-akkwist awtomatiku ta’ residenza fit-tul għal tfal ta’ residenti fit-tul imwielda (jew adottati) fl-UE. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Dwar ir-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Permess Uniku

| 5.1. | Il-KESE jilqa’ r-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Permess Uniku, li ġġib magħha diversi punti ta’ titjib għad Direttiva attwali:






  — | it-tnaqqis għal erba’ xhur tal-perjodu għall-proċedura tal-permessi; |
| --- | --- | --- |

5.1.

—

it-tnaqqis għal erba’ xhur tal-perjodu għall-proċedura tal-permessi;

| — | il-fatt li l-proċedura tista’ tinbeda mill-pajjiż tal-oriġini jew minn Stat Membru tad-destinazzjoni; |
| --- | --- |

—

il-fatt li l-proċedura tista’ tinbeda mill-pajjiż tal-oriġini jew minn Stat Membru tad-destinazzjoni;

| — | id-Direttiva tkopri wkoll ċittadini barranin li jaħdmu permezz ta’ aġenziji ta’ impjieg temporanju; |
| --- | --- |

—

id-Direttiva tkopri wkoll ċittadini barranin li jaħdmu permezz ta’ aġenziji ta’ impjieg temporanju;

| — | il-possibbiltà li jinbidel l-impjegatur matul il-perjodu ta’ validità tal-permess, għalkemm tinżamm il-possibbiltà ta’ rifjut mill-gvern; |
| --- | --- |

—

il-possibbiltà li jinbidel l-impjegatur matul il-perjodu ta’ validità tal-permess, għalkemm tinżamm il-possibbiltà ta’ rifjut mill-gvern;

| — | il-fatt li l-permess uniku ma jistax jiġi rtirat għal mill-inqas tliet xhur wara t-telf tal-impjieg tad-detentur tal-permess, li jipprovdi stabbiltà u jtejjeb il-kwalità tal-impjieg u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema migranti; |
| --- | --- |

—

il-fatt li l-permess uniku ma jistax jiġi rtirat għal mill-inqas tliet xhur wara t-telf tal-impjieg tad-detentur tal-permess, li jipprovdi stabbiltà u jtejjeb il-kwalità tal-impjieg u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema migranti;

| — | l-estensjoni tad-Direttiva dwar il-Permess Uniku għal dawk taħt protezzjoni temporanja; |
| --- | --- |

—

l-estensjoni tad-Direttiva dwar il-Permess Uniku għal dawk taħt protezzjoni temporanja;

| — | il-fatt li qed jiġu mfittxija modi biex tiġi pprovduta informazzjoni dwar id-drittijiet abbinati mal-permess uniku. |
| --- | --- |

—

il-fatt li qed jiġu mfittxija modi biex tiġi pprovduta informazzjoni dwar id-drittijiet abbinati mal-permess uniku.

| 5.2. | Madankollu, il-KESE jqis li hija opportunità mitlufa li ma jiġix estiż is-sett ta’ drittijiet f’konformità mal-kontenut tal-ewwel proposta għal direttiva ppreżentata fl-2011. Dan japplika għal kwistjonijiet bħall-aċċess għall-benefiċċji tal-qgħad, filwaqt li l-KESE għadu jenfasizza l-importanza li l-Istati Membri jitħallew ikollhom xi ftit flessibbiltà dwar dan kif previst fid-Direttiva attwali. Barra minn hekk, il-KESE jiddispjaċih li ma ġietx esplorata l-possibbiltà li d-Direttiva tiġi estiża għall-migranti f’sitwazzjonijiet ta’ xogħol temporanju. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-KESE jqis li huwa essenzjali li r-rieżami jenfasizza l-ħtieġa li jissaħħaħ it-trattament ugwali tal-ħaddiema li huma ċittadini ta’ pajjiżi terzi, b’mod partikolari fir-rigward tal-għoti ta’ pariri dwar id-drittijiet soċjali u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-libertà ta’ assoċjazzjoni u affiljazzjoni u l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali, sabiex tiġi faċilitata l-integrazzjoni tal-ħaddiema taħt kundizzjonijiet ugwali. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-KESE jappoġġja s-sejħa biex l-Istati Membri jiżviluppaw mekkaniżmi adatti għall-valutazzjoni tar-riskju, l-ispezzjonijiet u s-sanzjonijiet kif ukoll għall-monitoraġġ tal-impjegaturi. Madankollu, huwa jinnota li peress li l-ispezzjonijiet tax-xogħol huma kompetenza nazzjonali, il-messaġġi u l-għodod ta’ monitoraġġ li jistgħu jiġu żviluppati fil-livell tal-UE għandhom jissaħħu f’konformità mal-mandat tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol (7). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Il-KESE jemmen li għandu jsir aktar progress fil-protezzjoni tal-ħaddiema migranti li jagħmlu użu mill-mekkaniżmi ta’ lmenti tal-ispettorat tax-xogħol. Mingħajr mekkaniżmi li jipprevjenu li l-ilmenti tax-xogħol jintużaw għal skopijiet ta’ kontroll tal-migrazzjoni, hemm riskju li l-impjegaturi jikkastigaw lil dawk li jirrapportaw kundizzjonijiet tax-xogħol abbużivi, b’riperkussjonijiet negattivi għall-istatus ta’ residenza tagħhom. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġu żviluppati aktar il-miżuri għall-ġlieda kontra l-isfruttament tal-ħaddiema kif ukoll li jiġu infurzati aħjar. |
| --- | --- |

5.5.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ir-Riżerva ta’ Talent tal-UE se tkun grupp ta’ kandidati madwar l-UE kollha minn pajjiżi mhux tal-UE, li se jintgħażlu abbażi ta’ livelli ta’ ħiliet, kriterji u rekwiżiti ta’ migrazzjoni speċifiċi, wara l-iskrinjar tal-kredenzjali tal-kandidati. Din se tkun l-ewwel pjattaforma u għodda ta’ tlaqqigħ għall-UE kollha għal dan l-għan (COM(2022) 657 final).

1

(2)  COM(2022) 650 final.

2

(3)  COM(2022) 655 final.

3

(4)  COM(2022) 657 final.

4

(5)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=mt&catId=89&furtherNews=yes&newsId=9723

5

(6)  General principles and operational guidelines for fair recruitment and definition of recruitment fees and related costs (Prinċipji ġenerali u linji gwida operattivi għal reklutaġġ ġust u definizzjoni ta’ tariffi ta’ reklutaġġ u spejjeż relatati).

6

(7)  https://www.ela.europa.eu/en/what-we-do

7

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/143 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/143

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jinvolvu ruħhom f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti ġudizzjarji manifestament infondati jew abbużivi (‘Kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika’)”

(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

(2023/C 75/20)

| Relatur: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |
| Korelatur: | Christian MOOS |

Relatur:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

Korelatur:

Christian MOOS

| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| --- | --- |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 143/2/6 |

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

143/2/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva tal-Kummissjoni; din hija pass ’il quddiem fil-ġlieda kontra l-proċeduri tal-kontroll tal-espressjoni, li n-numru tagħhom ilu jikber fl-Ewropa mill-2015 (1). Il-ġlieda kontra l-kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika (SLAPP), li huma proċeduri mressqa fir-rigward tal-parteċipazzjoni pubblika li huma kompletament jew parzjalment infondati, u li l-għan ewlieni tagħhom huwa li jipprevjenu, jirrestrinġu jew jippenalizzaw il-parteċipazzjoni pubblika, hija essenzjali għall-bini ta’ soċjetà ċivili infurmata u t-trasparenza fil-ħajja pubblika. Peress li l-każijiet SLAPP jitressqu wkoll minn partijiet minn barra l-UE, il-miżuri kontra s-SLAPP jikkontribwixxu għall-protezzjoni tad-demokrazija Ewropea kontra theddid estern. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ħafna drabi jkun hemm żbilanċ sinifikanti ta’ poter fil-proċedimenti SLAPP — l-atturi għandhom riżorsi finanzjarji jew istituzzjonali akbar, b’hekk huwa relattivament faċli għalihom li jibdew il-proċedimenti. F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi żgurat li l-konvenuti jingħataw l-għodda t-tajba biex jiddefendu lilhom infushom f’din il-ġlieda li bħalissa mhijiex ugwali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ta’ min jenfasizza li l-azzjonijiet SLAPP jikkostitwixxu abbuż tal-liġi u ma jistgħux jiġu aċċettati fi stati demokratiċi rregolati mill-istat tad-dritt. Il-ġurnalisti, speċjalment il-ġurnalisti indipendenti, huma l-aktar vulnerabbli għal din it-theddida, iżda l-problema tista’ taffettwa wkoll il-parteċipanti l-oħra kollha fid-dibattitu pubbliku. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Huwa importanti wkoll li l-azzjonijiet SLAPP jiġu separati mill-protezzjoni tad-drittijiet personali u l-possibbiltà li persuni jiddefendu r-reputazzjoni tagħhom f’każijiet ta’ malafama. Is-SLAPP ikopru imġiba li hija bla bażi u mmirata biex trażżan id-dibattitu pubbliku u ssikket lill-parteċipanti tiegħu. Għalhekk, il-kontrotalbiet tas-SLAPP ma jikkompromettux l-eżerċizzju tad-dritt li persuna tieħu azzjoni legali quddiem qorti u ma jipproteġux lil dawk li jxerrdu kontenut falz jew malafamanti. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ l-mekkaniżmi proposti, iżda matul il-ħidma leġiżlattiva ta’ min jikkunsidra li l-lista tiġi estiża. Fost il-proposti, wieħed jista’ jindika l-introduzzjoni ta’ deċiżjoni preliminari li ttemm il-proċedimenti li nstabu li mhumiex konformi, il-konsolidazzjoni tal-proċedimenti fuq talba tal-konvenut fil-ġuriżdizzjoni magħżula tiegħu/tagħha, li tistabbilixxi limitu ta’ żmien għall-proċedura jew li tintroduċi proċedura rapida jew esklużjoni tal-possibbiltà għal persuna oħra għajr l-attur li tiffinanzja l-azzjoni. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Minbarra l-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida, li bil-proċess leġiżlattiv kollu tista’ jieħu diversi snin, ta’ min jirrevedi l-leġiżlazzjoni nazzjonali sabiex jiġu identifikati mekkaniżmi li jistgħu jservu biex jiġġieldu kontra s-SLAPPs bħalissa. L-identifikazzjoni tar-raġunijiet għaliex il-mekkaniżmi eżistenti mhumiex qed jintużaw b’mod effettiv tista’ tgħin biex tingħata protezzjoni aħjar għall-parteċipanti fid-dibattitu pubbliku. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-monitoraġġ tal-azzjonijiet SLAPP u l-effettività tas-soluzzjonijiet implimentati hija wkoll kwistjoni importanti. Għandha tingħata kunsiderazzjoni lil min għandu jwettaq tali valutazzjonijiet, b’mod partikolari meta jitqies li l-azzjonijiet SLAPP jistgħu wkoll jitressqu minn istituzzjonijiet pubbliċi. Għalhekk, id-delega ta’ din il-kompetenza lill-Istati Membri tista’ ma tilħaqx l-għanijiet maħsuba b’mod adegwat. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Fl-istess ħin, sabiex jiġi żgurat li l-għan tad-Direttiva jintlaħaq bl-aktar mod effettiv possibbli, l-applikazzjoni tagħha għandha tiġi evalwata fuq perjodu qasir kemm jista’ jkun. Fil-fehma tal-KESE, perjodu iqsar ikun aktar adatt mill-perjodu propost attwalment ta’ ħames snin. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Minħabba li l-applikazzjoni tad-Direttiva ppjanata hija għal proċedimenti transfruntiera biss, huwa importanti wkoll li ssir ħidma għall-introduzzjoni ta’ inizjattivi analogi għal proċedimenti nazzjonali minn Stati Membri individwali. Ir-restrizzjoni għal proċedimenti transfruntiera se tipprovdi protezzjoni għal għadd ristrett ta’ parteċipanti fid-dibattitu pubbliku, filwaqt li tinjora b’mod partikolari lill-ġurnalisti, lill-attivisti jew lill-informaturi lokali. Azzjoni komprensiva kontra s-SLAPPs teħtieġ approċċ unifikat kemm f’każijiet transfruntiera kif ukoll f’każijiet nazzjonali. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | L-Istati Membri għandhom jiġu mħeġġa wkoll biex jirrevedu l-liġijiet nazzjonali tagħhom bil-għan li jiddekriminalizzaw il-malafama. Kwalunkwe proċedura li tikkonċerna d-drittijiet personali għandha tkun ta’ natura ta’ liġi ċivili. Ir-responsabbiltà kriminali possibbli twassal għal sitwazzjoni fejn il-parteċipanti fid-dibattitu pubbliku jistgħu jibżgħu aktar li jesprimu l-opinjonijiet tagħhom jew li jiddenunzjaw l-għemil ħażin. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jenfasizza li minbarra r-regolamenti legali, huwa importanti ferm li jiġu implimentati miżuri edukattivi u taħriġ adegwati, kemm għall-professjonisti legali (b’mod partikolari l-imħallfin u l-avukati tal-partijiet) kif ukoll għall-parteċipanti fid-dibattitu pubbliku — il-ġurnalisti, l-attivisti soċjali, id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, l-informaturi u ċ-ċittadini ordinarji. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-libertà tal-espressjoni, kif ukoll il-libertà tal-media li hija derivata minnha, hija waħda mill-valuri fundamentali li għandhom jiġu ggarantiti mill-istati demokratiċi skont l-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Id-dritt għal-libertà tal-espressjoni, kif espress fl-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, jinkludi l-libertà li persuna jkollha opinjoni u li tikkomunika l-informazzjoni u l-ideat mingħajr indħil mill-awtoritajiet pubbliċi u irrispettivament mill-fruntieri. Fl-istess ħin, huwa enfasizzat ir-rispett għal-libertà u l-pluraliżmu tal-media. Garanziji simili huma inklużi f’ħafna leġiżlazzjonijiet oħra, bħad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, il-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, id-Direttiva (UE) 2019/1937 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2) dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-Unjoni (id-Direttiva dwar il-protezzjoni tal-informaturi), u l-atti legali adottati mill-Istati Membri individwali, li jindikaw in-natura universali u r-rwol importanti tagħhom. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Matul l-aħħar ftit deċennji, l-iżvilupp tat-teknoloġija biddel il-forma tad-dibattitu pubbliku b’mod drammatiku. Sa ftit żmien ilu, il-media prinċipali biex jitmexxa dan id-dibattitu kienu t-televiżjoni, ir-radju, u l-gazzetti, maħluqa prinċipalment minn ġurnalisti professjonali, u mill-informaturi. Illum il-ġurnata, il-media online ħadet rwol importanti, li tippermetti li kulħadd jippreżenta l-opinjonijiet tiegħu u jindirizzahom lil udjenza wiesgħa, inkluż b’mod anonimu. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fil-kuntest tal-iżvilupp tal-media u l-bidliet teknoloġiċi, huwa kruċjali li jiġu introdotti mekkaniżmi li jiżguraw il-protezzjoni reali tal-libertà tal-espressjoni għall-parteċipanti kollha fid-dibattitu pubbliku, mhux biss il-ġurnalisti professjonali iżda wkoll l-attivisti ambjentali (3) u soċjali, id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi, l-informaturi (4) fis-sens wiesa’, iċ-ċittadini involuti, it-trade unions u l-individwi u l-organizzazzjonijiet l-oħra kollha li jitkellmu pubblikament dwar kwistjonijiet soċjalment sinifikanti. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Huwa importanti li jiġi enfasizzar mhux biss l-importanza tal-libertà tal-media iżda wkoll il-ħtieġa li jiġi żgurat il-pluraliżmu tal-media. Il-KESE jtenni l-konklużjonijiet tiegħu dwar “Niżguraw il-libertà u d-diversità tal-media fl-Ewropa” (5). Id-dibattitu miftuħ, li mhuwiex ristrett bl-ebda mod, huwa l-pedament ta’ soċjetà parteċipattiva, li mingħajrha d-demokrazija ma tistax taħdem sew (6). L-esklużjoni ta’ kwalunkwe vuċi mid-dibattitu pubbliku tista’ twassal, u fil-passat wasslet, għal tensjoni soċjali u vjolenza. Il-media m’għandhiex tinftiehem b’mod dejjaq bħala grupp speċjalizzat ta’ entitajiet involuti f’attivitajiet tal-media fuq bażi professjonali, iżda wkoll bħala l-parteċipazzjoni attiva ta’ individwi li jaqsmu l-opinjonijiet jew jagħmlu l-pożizzjonijiet tagħhom disponibbli, irrispettivament mis-sors tagħhom: l-Internet, forums, blogs jew podcasts. Dan huwa partikolarment importanti f’pajjiżi b’media pubblika kkontrollata minn partiti politiċi fil-gvern jew pajjiżi b’media privata kkontrollata minn ftit sidien, li jippruvaw jiddominaw il-messaġġ u jillimitaw id-diversità tad-dibattiti pubbliċi. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | L-ispazji ċivili li qed jiċkienu fi ħdan l-UE jimminaw il-kapaċità tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jkollhom rwol vitali fil-funzjonament u l-protezzjoni tad-demokrazija u l-istat tad-dritt. Il-Kawża Strateġika kontra l-Parteċipazzjoni Pubblika (SLAPP) hija strument wieħed li jintuża biex isikket is-soċjetà ċivili kritika. Il-KESE jilqa’ r-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar miżuri għall-ġlieda kontra t-tnaqqis tal-ispazji ċivili (7), u jqis id-Direttiva proposta mhux biss bħala miżura waħda tas-sett ta’ għodod tal-UE iżda wkoll bħala pass deċiżiv biex jintemmu dawn il-prattiki. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | L-opportunitajiet usa’ għall-pubblikazzjoni ta’ dikjarazzjonijiet, twissijiet u attiviżmu soċjali akbar jagħmluha possibbli mhux biss li jitwessa’ d-dibattitu pubbliku iżda wkoll li jingħelbu fenomeni soċjalment inkwetanti billi jiġu żvelati l-abbużi ta’ poter minn istituzzjonijiet statali jew privati, inkluż il-korruzzjoni jew il-miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi. Il-KESE jirrimarka li l-media (definita b’mod wiesa’, inklużi l-attivitajiet professjonali u mhux professjonali minn parteċipanti fid-dibattiti pubbliċi), bħala r-“raba’ qasam”, għandha l-kompitu mhux biss li tifforma l-opinjoni iżda wkoll li tissorvelja l-attivitajiet tal-awtoritajiet pubbliċi u tal-atturi privati. Għalhekk, il-protezzjoni tar-“raba’ poter” hija estremament importanti biex jiġu żgurati l-istandards demokratiċi u l-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-abbuż tal-proċeduri legali li joħonqu d-dibattitu pubbliku huwa fenomenu li qed isir dejjem aktar komuni fl-Istati Membri. Individwi, istituzzjonijiet u kumpaniji influwenti b’riżorsi organizzattivi u finanzjarji wiesgħa jużaw is-setgħat tagħhom biex isikktu lill-kritiċi, jużaw strumenti innovattivi bħal meta jabbużaw mil-liġijiet tal-GDPR, jew jitolbu l-iżvelar tas-sorsi ta’ informazzjoni tal-ġurnalisti, filwaqt li dawn il-kritiċi, inklużi ġurnalisti individwali u atturi tas-soċjetà ċivili li jaġixxu bħala informaturi, ħafna drabi ma jkollhomx ir-riżorsi finanzjarji jew organizzattivi biex jiddefendu lilhom infushom kontra kawżi mhux ġustifikati. Xi wħud mill-persuni fiżiċi u ġuridiċi li jużaw is-SLAPP kontra ċittadini u atturi tas-soċjetà ċivili fl-UE huma minn barra l-Unjoni. Fi żminijiet ta’ tensjonijiet ġeopolitiċi li qed jiżdiedu, l-UE jeħtiġilha tkun mgħammra b’pakkett ta’ miżuri biex tipproteġi d-demokrazija tagħha minn theddid estern, inklużi miżuri kontra s-SLAPP. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-proċedimenti tas-SLAPP ma jaqgħux taħt id-dritt i persuna tieħu azzjoni legali quddiem qorti; l-għan tagħhom mhuwiex li jinfurzaw id-drittijiet tal-attur iżda li jintimidaw u jdgħajfu l-oppożizzjoni u jeħlu r-riżorsi tal-konvenut. Il-kawżi ħafna drabi jitressqu b’mod ripetut mingħajr mertu u l-effett reali tagħhom huwa li jintimidaw u jsikktu lill-organizzazzjonijiet u lill-individwi akkużati jew saħansitra lill-qraba tagħhom milli jieħdu sehem fid-dibattitu pubbliku u jiskoraġġixxu attività ulterjuri. Il-konsegwenza tan-nuqqas biex jiġu miġġielda tali effetti dissważivi fuq l-attività tista’ tkun il-ħolqien ta’ monopolizzazzjoni jew oligopolizzazzjoni tal-media, li hija inkompatibbli mal-ideali tal-istat tad-dritt demokratiku. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Minħabba r-rwol ewlieni tal-media, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi, entitajiet oħra u l-informaturi involuti fil-bini tas-soċjetà ċivili u li jaġixxu fl-interess pubbliku, huwa estremament importanti li jiġi żgurat li dawn ikunu protetti b’mod adegwat f’każ ta’ ksur jew attentati ta’ ksur tal-libertà ta’ espressjoni, speċjalment f’sitwazzjoni ta’ żbilanċ evidenti ta’ poter u ta’ riżorsi. Dawn tal-aħħar jistgħu jwasslu għal effetti negattivi b’mod li l-konvenut jirrifjuta li jkompli jipparteċipa fid-dibattitu pubbliku u li jiddenunzja kwalunkwe abbuż jew korruzzjoni jew ksur tad-drittijiet tal-bniedem. L-ispejjeż għoljin tal-litigazzjoni, li jiżdiedu aktar permezz ta’ imġiba strateġika biex jittawlu l-proċeduri, jikkostitwixxu problema sinifikanti għal dawk li huma l-miri evidenti tas-SLAPP. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Xi drabi, l-azzjonijiet strateġiċi mmirati biex joħonqu d-dibattitu pubbliku jkunu akkumpanjati minn attivitajiet oħra kundannabbli, bħall-intimidazzjoni, il-fastidju u t-theddid kontra l-konvenut. Dawn l-azzjonijiet huma distruttivi għas-soċjetà ċivili u għall-interess pubbliku, u għandhom jintlaqgħu b’rispons aħrax u immedjat, irrispettivament mir-riżorsi finanzjarji jew il-privileġġ tal-atturi involuti. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Fl-istess ħin, ma nistgħux ninjoraw il-problema ta’ informazzjoni falza jew diskors ta’ mibegħda evidenti, li għandhom ikunu soġġetti għall-verifika u, jekk jinstabu li huma ksur jitneħħew mill-ispazju pubbliku. Madankollu, il-KESE jitlob l-użu strett u korrett tal-protokolli eżistenti, derivati mill-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (8), minħabba li l-azzjonijiet relatati ma’ dan m’għandhomx iwasslu għal restrizzjonijiet fuq il-libertà tal-kelma f’sitwazzjoni fejn l-informazzjoni u l-opinjonijiet imxandra ma jikkostitwixxux aħbarijiet foloz u ma jinċitawx il-mibegħda (9). Fi kwalunkwe każ, dawn il-prattiki ma jistgħux iservu ta’ skuża biex jiġi llimitat id-dritt għal-libertà tal-espressjoni. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Il-KESE jilqa’ l-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea għal Direttiva dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jinvolvu ruħhom f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti ġudizzjarji manifestament infondati jew abbużivi (10), u r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2022/758 (11) dwar il-protezzjoni tal-ġurnalisti u tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem li jieħdu sehem fil-parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti tal-qorti manifestament bla bażi jew abbużivi. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Il-KESE jappella lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill biex jadottaw id-Direttiva mingħajr dewmien, peress li l-implimentazzjoni ta’ miżuri għall-protezzjoni tal-ġurnalisti, l-atturi tas-soċjetà ċivili u persuni oħra involuti fil-parteċipazzjoni pubblika hija kwistjoni ta’ urġenza. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Gvern tal-Irlanda li jieħu sehem fl-adozzjoni u l-applikazzjoni tad-Direttiva proposta. F’konformità mal-Artikolu 3 u l-Artikolu 4a(1) tal-Protokoll Nru 21 dwar il-pożizzjoni tar-Renju Unit u l-Irlanda fir-rigward taż-żona ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, l-Irlanda tista’ tiddeċiedi li tinnotifika u tieħu sehem fl-adozzjoni u l-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Minbarra r-rakkomandazzjonijiet tar-Regolament tal-Kummissjoni dwar is-SLAPP, il-KESE jħeġġeġ lill-Gvern tar-Renju tad-Danimarka biex jadotta leġiżlazzjoni nazzjonali li tiżgura l-istess livell ta’ protezzjoni ta’ persuni involuti f’parteċipazzjoni pubblika kontra litigazzjoni strateġika kif previst mid-Direttiva proposta. Skont l-Artikoli 1 u 2 tal-Protokoll Nru 22 dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka, anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, id-Danimarka mhux se tieħu sehem fl-adozzjoni ta’ din id-Direttiva u mhux se tkun marbuta biha jew soġġetta għall-applikazzjoni tagħha. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Fil-fehma tal-KESE, il-miżuri adottati ma jistgħux jirrestrinġu d-dritt għall-ġustizzja bla bżonn u għandhom jintużaw biss f’każijiet ta’ abbuż u użu ħażin. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Fil-fehma tal-KESE, il-miżuri legali li jimpedixxu l-użu ta’ proċedimenti tal-qorti bla bażi u abbużivi għandhom jiġu kkomplementati b’miżuri edukattivi u network ta’ organizzazzjonijiet li jipprovdu appoġġ legali għal persuni u istituzzjonijiet li jitressqu tali azzjonijiet kontrihom. B’mod partikolari, minħabba r-rwol importanti tagħhom, il-professjonisti legali — kemm l-imħallfin kif ukoll l-avukati li jaġixxu bħala avukati difensuri fil-proċedimenti — jeħtieġu taħriġ adegwat minħabba li d-deċiżjonijiet u l-azzjonijiet tagħhom huma kruċjali għall-objettiv u jiggarantixxu l-libertà tal-espressjoni. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Kummenti speċifiċi

| 3.1. | It-tixrid tal-fenomenu negattiv tal-kawżi strateġiċi mmirati biex joħonqu d-dibattitu pubbliku (SLAPPs) huwa problema serja — għalhekk l-importanza kbira tal-azzjoni meħuda mill-Kummissjoni Ewropea u l-Parlament Ewropew biex jiġi miġġieled dan il-fenomenu, li hija essenzjali biex tiġi pprovduta protezzjoni adegwata lill-parteċipanti f’dibattiti pubbliċi fejn id-dritt għal proċeduri legali jkun ġie abbużat biex jinħoloq effett dissważiv li jsikket lill-konvenuti u jiskoraġġihom milli jkomplu bl-attivitajiet tagħhom. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-protezzjoni kontra l-azzjonijiet SLAPP għandha tiġi pprovduta lill-parteċipanti kollha fid-dibattitu pubbliku irrispettivament minn jekk l-azzjonijiet SLAPP humiex ta’ natura domestika jew transfruntiera. Il-KESE jaqbel li proċedimenti ġudizzjarji li jitressqu fil-ġuriżdizzjoni ta’ Stat Membru kontra persuna residenti fi Stat Membru ieħor normalment tkun aktar kumplessa u għalja għall-konvenut. Madankollu, l-istess problema tista’ tapplika wkoll għall-kawża f’belt oħra jew l-użu ta’ tattiċi proċedurali biex il-proċedimenti fl-istess pajjiż jitwalu u jiswew iktar flus. Ir-restrizzjoni tar-regolament għal każijiet b’effetti transfruntiera biss tista’ twassal għal differenzjazzjoni mhux ġustifikata fid-drittijiet ta’ individwi u organizzazzjonijiet li l-azzjonijiet tagħhom għandhom impatt lokali, u b’hekk normalment jinvolvu riżorsi finanzjarji, tal-persunal u organizzattivi limitati. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Sabiex id-Direttiva taħdem sew, huwa meħtieġ li tiġi definita bażi legali adatta u mhux ambigwa għall-azzjoni li għandha tittieħed. Ta’ min jinnota li l-għan ewlieni tal-mekkaniżmi kontra s-SLAPPs mhuwiex li tiġi żgurata t-tmexxija tajba tal-proċedimenti (li tista’ sseħħ kif suppost skont il-proċeduri nazzjonali), iżda li jipproteġu d-drittijiet tal-konvenuti li jista’ ma jkollhomx mezzi legali u finanzjarji adegwati. Il-fehma tal-KESE hija li jgħammar lill-konvenuti, li normalment ikunu f’pożizzjoni aktar dgħajfa mill-atturi, b’mekkaniżmi li jippermettulhom jiddefendu lilhom infushom kontra talbiet mhux meritevoli li jikkostitwixxu abbuż tad-dritt li persuna tieħu azzjoni legali quddiem qorti. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni li l-introduzzjoni ta’ kundizzjoni transfruntiera tirrikjedi li tiġi eżaminata fuq bażi ta’ każ b’każ (1) jekk iż-żewġ partijiet fil-proċedimenti humiex domiċiljati jew stabbiliti fl-Istat Membru l-ieħor, (2) jekk att ta’ parteċipazzjoni f’dibattitu pubbliku dwar kwistjoni ta’ interess pubbliku huwiex rilevanti għal aktar minn Stat wieħed, jew (3) jekk ikunux tressqu proċedimenti legali paralleli jew preċedenti mill-attur jew entitajiet relatati kontra l-istess konvenuti jew konvenuti relatati fi Stat Membru ieħor. B’mod partikolari, it-tieni kundizzjoni tista’ twassal għal valutazzjoni diskrezzjonali u limitazzjoni tal-protezzjoni mogħtija lill-kovenut. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jaqbel mal-fehma li l-protezzjoni tas-SLAPP m’għandhiex tkun diretta biss lejn kwistjonijiet ċivili. Għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-pożizzjonijiet ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali (Il-Kumitat tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u Kooperazzjoni fl-Ewropa, il-Kunsill tal-Ewropa) dwar it-tneħħija tal-malafama mid-dritt kriminali. Il-miżuri meħuda sal-lum ma kellhomx ir-riżultati mistennija, għaliex f’xi Stati Membri l-malafama għadha reat, punibbli kemm permezz ta’ multa kif ukoll permezz ta’ priġunerija. Huwa impossibbli li persuna tieħu sehem f’dibattitu pubbliku liberament jekk hemm riskju ta’ prosekuzzjoni kriminali. Il-KESE jirrakkomanda li jittieħdu miżuri effettivi u effiċjenti biex jiġi żgurat li l-Istati Membri jneħħu l-malafama kriminali bħala relikwa ta’ passat tal-mistħija li jhedded il-libertà tal-kelma u tal-espressjoni. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Is-sanzjonijiet tad-dritt kriminali, irrispettivament mill-applikazzjoni aħħarija tagħhom, għandhom għan ta’ deterrent. Għaldaqstant, huma saħansitra aktar probabbli li jrażżnu d-dibattitu pubbliku milli l-proċedimenti ċivili. L-abbandun tal-protezzjoni taħt ir-reġim tad-dritt kriminali jista’ jirriżulta f’bidla intenzjonata ta’ azzjonijiet minn azzjonijiet ċivili għal kriminali fin-nuqqas ta’ protezzjoni addizzjonali għall-konvenut f’dan l-aħħar każ. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jirrimarka li l-azzjonijiet SLAPP jistgħu jittieħdu mhux biss minn korpi jew istituzzjonijiet tal-liġi privata iżda wkoll minn korpi statali, bħas-servizz tal-prosekuzzjoni pubblika u li konsegwentement il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva jrid japplika għal dawn l-istituzzjonijiet kollha. Il-KESE jitlob li l-protezzjoni tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi involuti fid-dibattitu pubbliku u tas-sorsi tagħhom tiġi applikata b’mod adegwat f’każijiet bħal dawn ukoll. F’dan ir-rigward, għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-monitoraġġ tal-azzjonijiet SLAPP. Id-delega ta’ dan il-kompitu lill-Istati Membri tqajjem mistoqsijiet leġittimi meta l-awtoritajiet pubbliċi jistgħu wkoll ikunu atturi fi proċedimenti SLAPP. Għandha tingħata kunsiderazzjoni għall-involviment ta’ organizzazzjonijiet indipendenti f’dawn l-attivitajiet jew għall-introduzzjoni ta’ proċedura ta’ monitoraġġ fil-livell supranazzjonali. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Huwa importanti li persuni meqjusa f’riskju ta’ kawżi SLAPP ma jinkludux biss il-ġurnalisti jew id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, għalkemm dawn il-professjonijiet għandhom jitqiesu partikolarment vulnerabbli għal azzjonijiet bħal dawn. Il-grupp fil-mira għandu jiġi definit funzjonalment (ibbażat fuq l-attivitajiet imwettqa) aktar milli skont l-edukazzjoni jew ix-xogħol. B’dan il-mod, huwa wkoll possibbli li jiġu protetti mhux biss persuni li mhumiex involuti direttament f’attivitajiet tal-media iżda wkoll, pereżempju, ċittadini impenjati li jippubbliċizzaw l-abbużi fil-komunitajiet lokali tagħhom jew tipi oħra ta’ informaturi f’kuntest usa’. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-garanziji proċedurali proposti fl-abbozz ta’ Direttiva — is-salvagwardji, iċ-ċaħda bikrija ta’ talbiet manifestament infondati fi proċedimenti tal-qorti, ir-rimedji għal litigazzjoni abbużiva, il-protezzjoni kontra sentenzi mogħtija f’pajjiżi terzi — għandhom jintlaqgħu tajjeb. Madankollu, għandha tingħata konsiderazzjoni għall-possibbiltà li jiġu introdotti aktar miżuri li jikkomplementaw u jiffaċilitaw il-ħidma tal-ġudikatura, eż. l-iffaċilitar jew l-ordni tal-konsolidazzjoni ta’ azzjonijiet differenti kontra l-istess intimat fil-każ ta’ azzjonijiet li jitressqu mill-istess atturi jew atturi relatati. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Fil-fehma tal-KESE, ikun utli wkoll li jiġi introdott grad ta’ awtomatiċità, fil-forma ta’ “deċiżjoni preliminari”, li fiha l-kawżi tal-qorti jitqiesu li mhumiex konformi jekk dawn jissodisfaw b’mod evidenti l-kriterji tas-SLAPP. Dan saħansitra jagħmilha possibbli li ma jinbdewx proċeduri legali f’każijiet ovvji. Dan inaqqas l-ispejjeż (mhux biss l-ispejjeż privatiiżda wkoll pubbliċi) u jillimita n-numru ta’ każijiet li jistgħu jittieħdu fil-livell li jmiss. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ta’ min jikkunsidra wkoll soluzzjonijiet addizzjonali, imfassla fuq mekkaniżmi eżistenti, bħal:






  — | il-konsolidazzjoni tal-proċedimenti fuq talba tal-konvenut fil-ġuriżdizzjoni magħżula tiegħu/tagħha; |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

il-konsolidazzjoni tal-proċedimenti fuq talba tal-konvenut fil-ġuriżdizzjoni magħżula tiegħu/tagħha;

| — | l-istabbiliment ta’ limitu ta’ żmien għall-proċedura jew l-introduzzjoni ta’ proċedura rapida (skont il-proċedimenti elettorali); |
| --- | --- |

—

l-istabbiliment ta’ limitu ta’ żmien għall-proċedura jew l-introduzzjoni ta’ proċedura rapida (skont il-proċedimenti elettorali);

| — | l-esklużjoni tal-possibbiltà għal persuna oħra għajr l-attur li tiffinanzja l-azzjoni (finanzjament minn partijiet terzi). |
| --- | --- |

—

l-esklużjoni tal-possibbiltà għal persuna oħra għajr l-attur li tiffinanzja l-azzjoni (finanzjament minn partijiet terzi).

| 3.12. | Fid-dawl tan-numru dejjem jikber tas-SLAPPs, il-KESE jirrakkomanda li l-applikazzjoni temporali tar-regoli l-ġodda kontra s-SLAPPs li jinsabu fid-Direttiva tiġi applikata mill-Istati Membri għal każijiet li jkunu għaddejjin jew mibdija meta r-regoli l-ġodda jidħlu fis-seħħ. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Fl-istess ħin, huwa meħtieġ li tiġi riveduta l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-miżuri attwali biex jiġu miġġielda l-azzjonijiet SLAPP. L-effettività tal-mekkaniżmi fis-seħħ tista’ tagħmilha possibbli li jittejbu l-miżuri ppjanati u li fil-fatt jipprovdu protezzjoni għal dawk f’riskju. Jekk diġà hemm għodod fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li jistgħu mill-inqas jindirizzaw parzjalment il-problema kkonċernata, ikun meħtieġ li jiġu identifikati r-raġunijiet għalfejn ma jiġux applikati b’mod adegwat. Tali analiżi tista’, minn naħa waħda, irrispettivament mid-Direttiva ppjanata, ittejjeb is-sitwazzjoni tal-parteċipanti fid-dibattitu soċjali li huma mhedda mill-azzjonijiet SLAPP u tista’ tkun studju interessanti fl-abbozzar u l-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Billi d-Direttiva proposta ma tkoprix każijiet domestiċi, il-KESE jilqa’ r-Rakkomandazzjoni (UE) 2022/758 dwar il-protezzjoni ta’ ġurnalisti u difensuri tad-drittijiet tal-bniedem li jieħdu sehem f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti tal-qorti manifestament infondati jew abbużivi, u jħeġġeġ lill-Istati Membri jipprovdu l-istess livell ta’ protezzjoni kif stabbilit fid-Direttiva proposta. Madankollu, l-attivitajiet tal-UE m’għandhomx ikunu limitati għal rakkomandazzjonijiet iżda jeħtieġu lill-Istati Membri jarmonizzaw il-leġiżlazzjoni tagħhom f’dan il-qasam biex jipprovdu livell ugwali ta’ protezzjoni kontra s-SLAPPs fl-Istati Membri kollha. Dan japplika b’mod partikolari għad-definizzjonijiet legali u l-ambitu tal-protezzjoni fil-każ tas-SLAPPs, biex jiġu evitati interpretazzjonijiet differenti u livelli differenti ta’ protezzjoni fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Minħabba d-dinamika tal-problema tal-azzjonijiet strateġiċi mmirati biex joħonqu d-dibattitu pubbliku, il-KESE jirrakkomanda li l-applikazzjoni tad-Direttiva tiġi riveduta wara massimu ta’ tliet snin, minflok il-ħames snin previsti bħalissa. L-Istati Membri għandhom għalhekk jipprovdu lill-Kummissjoni informazzjoni dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva sentejn wara t-traspożizzjoni tagħha. Il-Kummissjoni għandha tissottometti r-rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva sena wara, jiġifieri tliet snin wara t-traspożizzjoni tagħha. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tikkonsulta lill-ġurnalisti u lill-partijiet interessati, l-imsieħba soċjali, u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kollha meta tħejji r-reviżjoni sabiex tikkomplementa l-informazzjoni pprovduta mill-Istati Membri b’valutazzjonijiet indipendenti tal-applikazzjoni tad-Direttiva. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Huwa kruċjali li jiġu implimentati l-miżuri edukattivi indikati fir-Rakkomandazzjoni (UE) 2022/758. B’mod partikolari, hemm bżonn ta’ taħriġ adegwat għall-professjonisti legali (kemm imħallfin kif ukoll avukati li jaġixxu bħala avukati difensuri fil-proċedimenti), kif ukoll attivitajiet edukattivi usa’ mmirati lejn il-pubbliku ġenerali tal-Istati Membri, li kwalunkwe membru tagħhom jista’ jsir parteċipant fid-dibattitu pubbliku mhedded minn azzjoni SLAPP. Dawn il-miżuri edukattivi għandhom jagħtu biżżejjed attenzjoni lis-SLAPP b’dimensjoni transnazzjonali, li hija koperta mid-Direttiva proposta. Barra minn hekk, iridu jiġu organizzati kampanji ġenerali fl-Istati Membri kollha għat-tixrid u l-promozzjoni tad-drittijiet u l-libertajiet tal-espressjoni, bħala komplement għad-Direttiva u r-rinfurzar tagħha. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Element importanti tas-sistema għall-ġlieda kontra l-azzjonijiet strateġiċi mmirati biex joħonqu d-dibattitu pubbliku għandu jkun ukoll l-għoti ta’ assistenza legali b’xejn lil individwi u organizzazzjonijiet f’riskju. Il-KESE jappoġġja t-twaqqif u l-iżvilupp ta’ istituzzjonijiet legali fl-universitajiet u minn assoċjazzjonijiet professjonali legali kif ukoll entitajiet oħra li jistgħu jipprovdu tali appoġġ. Madankollu, għandu jiġi żgurat li l-korpi rakkomandati mill-Istati Membri biex iwettqu dawn l-attivitajiet ikunu kredibbli, indipendenti u professjonali, u li l-attivitajiet tagħhom ikunu soġġetti għal verifika indipendenti adatta mill-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat. |
| --- | --- |

3.18.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Rapport ta’ CASE (https://www.the-case.eu/slapps-in-europe).

1

(2)  Id-Direttiva (UE) 2019/1937 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2019 dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-Unjoni (ĠU L 305, 26.11.2019, p. 17).

2

(3)  NAT/824 — Rapport ta’ Informazzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-protezzjoni ambjentali bħala prerekwiżit għar-rispett tad-drittijiet fundamentali.

3

(4)  SOC/593 — Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tisħiħ tal-protezzjoni tal-informaturi fil-livell tal-UE (ĠU C 62, 15.2.2019, p. 155).

4

(5)  SOC/635 — Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Niżguraw il-libertà u d-diversità tal-media fl-Ewropa (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (EESC 2021/01539) (ĠU C 517, 22.12.2021, p. 9).

5

(6)  REX/545 — Rapport ta’ Informazzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Appoġġ għas-settur tal-midja indipendenti fil-Belarussja.

6

(7)  Riżoluzzjoni tal-PE dwar l-ispazju jiċkien tas-soċjetà ċivili fl-Ewropa (2021/2103(INI)) (ĠU C 347, 9.9.2022, p. 2).

7

(8)  Id-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI (ĠU L 315, 14.11.2012, p. 57).

8

(9)  SOC/712 Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill — Ewropa aktar inklużiva u protettiva: l-estensjoni tal-lista ta’ reati fl-UE għad-diskors ta’ mibegħda u r-reati ta’ mibegħda (EESC 2022/00299) (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 83).

9

(10)  COM(2022) 177.

10

(11)  Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2022/758 tas-27 ta’ April 2022 dwar il-protezzjoni tal-ġurnalisti u tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem li jinvolvu ruħhom fil-parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti tal-qorti manifestament bla bażi jew abbużivi (“Kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika”) (ĠU L 138, 17.5.2022, p. 30).

11

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/150 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/150

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 767/2008, (KE) Nru 810/2009 u (UE) 2017/2226 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolamenti tal-Kunsill (KE) Nru 1683/95, (KE) Nru 333/2002, (KE) Nru 693/2003 u (KE) Nru 694/2003 u l-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen, fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża”

(COM(2022) 658 final)

(2023/C 75/21)

| Relatur: | Ionuţ SIBIAN |
| --- | --- |

Relatur:

Ionuţ SIBIAN

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 29.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 187/0/0 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

29.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

187/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-inizjattiva li tiġi introdotta proċedura kompletament diġitali tal-viża. Viża diġitali li tkun aċċessibbli, rapida u affidabbli, u sistema ta’ immigrazzjoni li tkun inqas ibbażata fuq l-użu tal-karti b’mod ġenerali, tnaqqas b’mod sinifikanti l-piż amministrattiv relatat mal-immigrazzjoni. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva ta’ diġitalizzazzjoni peress li hija konformi mal-approċċ ġenerali tal-UE biex tinkoraġġixxi l-modernizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi u mal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Il-Kumpass Diġitali tal-2030: l-approċċ Ewropew għad-Deċennju Diġitali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jqis li l-proposta attwali hija opportunità biex il-proċess tal-applikazzjoni għall-viża jittejjeb b’mod effettiv billi jitnaqqsu l-ispejjeż u l-piż għall-Istati Membri kif ukoll għall-applikanti, u tiġi żgurata ċ-ċertezza legali, filwaqt li tittejjeb ukoll is-sigurtà taż-żona Schengen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li d-diġitalizzazzjoni proposta tal-proċedura ta’ applikazzjoni se timminimizza l-limitazzjoni tal-mobbiltà ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li japplikaw għal viża (peress li mhux se jkollhom bżonn jibqgħu jippreżentaw personalment id-dokument tal-ivvjaġġar tagħhom). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Id-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-applikazzjoni għal viża trid tevita kwalunkwe diskriminazzjoni (mhux intenzjonata): hija trid tirrispetta d-dritt tal-persuni b’diżabbiltà u tal-persuni li ma jafux jużaw il-kompjuter/is-servizzi diġitali jew li ma għandhomx aċċess għall-Internet. Id-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża trid tissodisfa r-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà stabbiliti fid-Direttiva Ewropea dwar l-Aċċessibbiltà għall-Web (1) u l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li s-soluzzjonijiet tal-IT li jintużaw fil-pjattaforma tal-applikazzjoni tal-UE jipprovdu għodod/mezzi biex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tat-tfal u jiġi evitat it-traffikar ta’ bnedmin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-pjattaforma ta’ applikazzjoni diġitali għall-viża tal-UE għandha tiġi integrata bis-sħiħ fis-sistemi nazzjonali dwar il-viża ġestiti minn kull Stat Membru. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jqis li għandu jkun hemm “ambaxxata diġitali tal-UE” unika fil-livell tal-UE li tistabbilixxi rekwiżiti armonizzati fil-livell tal-UE għad-dokumenti ta’ sostenn u tipprovdi informazzjoni u gwida dwar il-proċess ta’ applikazzjoni għall-vjaġġaturi. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jqis li d-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża se żżid l-attraezna tal-ivvjaġġar lejn l-UE bħala destinazzjoni u li se tinċentivah. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jirrikonoxxi li d-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża jista’ jkollha impatt pożittiv fuq l-ambjent u li l-pjattaforma ta’ applikazzjoni ċentralizzata hija soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tieħu impenn sod biex taħdem flimkien mal-gvernijiet ta’ pajjiżi terzi, l-ambaxxati/il-konsolati tal-Istati Membri u mas-soċjetà ċivili sabiex dawn jinfurmaw, jippreparaw u jassistu lill-applikanti matul il-proċedura kollha tal-applikazzjoni tal-viża. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.   Kuntest tal-Opinjoni, inkluża l-proposta leġiżlattiva kkonċernata

| 2.1.1. | L-idea ta’ viża ta’ Schengen diġitalizzata tmur lura għall-2018. F’dik is-sena, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet li temenda l-Kodiċi dwar il-Viżi u enfasizzat li l-viżi diġitali huma t-triq ’il quddiem fit-tul. Sussegwentement, fl-2019, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill bdew jirrevedu l-Kodiċi tal-UE dwar il-Viżi. Huma ddikjaraw li l-għan kien li jsir użu sħiħ mill-iżviluppi legali u teknoloġiċi reċenti biex tiġi żviluppata soluzzjoni komuni li tippermetti li l-applikazzjonijiet għall-viża ta’ Schengen jiġu ppreżentati online. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Fl-2020, il-pandemija tal-COVID-19 ikkawżat tnaqqis fl-operazzjonijiet tal-viża ta’ Schengen madwar id-dinja, minħabba d-diffikultà biex jintlaqgħu applikazzjonijiet fl-ambaxxati u fil-konsulati. Dan wassal għal sejħiet ġodda mill-Istati Membri għad-diġitalizzazzjoni tal-proċess. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Fil-Programm ta’ Ħidma tagħha għall-2021, il-Kummissjoni Ewropea ħabbret proposta leġiżlattiva dwar id-diġitalizzazzjoni tal-proċeduri tal-viża, li kienet skedata għar-raba’ kwart tal-2021. Il-Patt Ġdid dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil ippreżentat mill-Kummissjoni f’ Settembru 2020 stabbilixxa l-objettiv li l-proċedura tal-viża ssir kompletament diġitalizzata sal-2025, b’viża diġitali u l-kapaċità li jiġu sottomessi applikazzjonijiet għal viża online. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Il-Kummissjoni ppreżentat proposta dwar id-diġitalizzazzjoni tal-viżi tal-UE fis-27 ta’ April 2022. Il-proposta għandha l-għan li:






  — | timmodernizza, tissemplifika u tarmonizza l-proċess ta’ applikazzjoni għal viża permezz tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża; u |
| --- | --- | --- |

2.1.4.

—

timmodernizza, tissemplifika u tarmonizza l-proċess ta’ applikazzjoni għal viża permezz tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża; u

| — | tnaqqas ir-riskji ta’ frodi (tal-identità), falsifikazzjoni, u tiffaċilita l-proċess ta’ verifika fil-fruntiera permezz tad-diġitalizzazzjoni. |
| --- | --- |

—

tnaqqas ir-riskji ta’ frodi (tal-identità), falsifikazzjoni, u tiffaċilita l-proċess ta’ verifika fil-fruntiera permezz tad-diġitalizzazzjoni.

| 2.1.5. | Il-proposta tistabbilixxi pjattaforma online unika, u s-sistema se jkollha l-vantaġġi li ġejjin:






  — | l-applikanti għall-viża se jkunu jistgħu japplikaw għal viża online, inkluż il-ħlas tat-tariffa tal-viża permezz ta’ pjattaforma unika tal-UE, irrispettivament minn liema pajjiż ta’ Schengen jixtiequ jżuru; |
| --- | --- | --- |

2.1.5.

—

l-applikanti għall-viża se jkunu jistgħu japplikaw għal viża online, inkluż il-ħlas tat-tariffa tal-viża permezz ta’ pjattaforma unika tal-UE, irrispettivament minn liema pajjiż ta’ Schengen jixtiequ jżuru;

| — | il-pjattaforma se tiddetermina awtomatikament liema pajjiż ta’ Schengen huwa responsabbli biex jeżamina l-applikazzjoni, b’mod partikolari meta l-applikant ikun beħsiebu jżur diversi pajjiżi ta’ Schengen; |
| --- | --- |

—

il-pjattaforma se tiddetermina awtomatikament liema pajjiż ta’ Schengen huwa responsabbli biex jeżamina l-applikazzjoni, b’mod partikolari meta l-applikant ikun beħsiebu jżur diversi pajjiżi ta’ Schengen;

| — | il-pjattaforma se tipprovdi lill-applikanti informazzjoni aġġornata dwar il-viżi ta’ Schengen għal soġġorn qasir, kif ukoll l-informazzjoni kollha meħtieġa rigward ir-rekwiżiti u l-proċeduri (bħal dokumenti ta’ sostenn, tariffa tal-viża u l-ħtieġa għal appuntament biex jinġabru identifikaturi bijometriċi); |
| --- | --- |

—

il-pjattaforma se tipprovdi lill-applikanti informazzjoni aġġornata dwar il-viżi ta’ Schengen għal soġġorn qasir, kif ukoll l-informazzjoni kollha meħtieġa rigward ir-rekwiżiti u l-proċeduri (bħal dokumenti ta’ sostenn, tariffa tal-viża u l-ħtieġa għal appuntament biex jinġabru identifikaturi bijometriċi);

| — | żjara personali fil-konsulat tkun obbligatorja biss għall-applikanti għall-ewwel darba, għall-ġbir ta’ identifikaturi bijometriċi, għall-applikanti li d-data bijometrika tagħhom ma tkunx għadha valida, u għal dawk li jkunu kisbu dokument tal-ivvjaġġar ġdid; |
| --- | --- |

—

żjara personali fil-konsulat tkun obbligatorja biss għall-applikanti għall-ewwel darba, għall-ġbir ta’ identifikaturi bijometriċi, għall-applikanti li d-data bijometrika tagħhom ma tkunx għadha valida, u għal dawk li jkunu kisbu dokument tal-ivvjaġġar ġdid;

| — | il-viża se tinkludi karatteristiċi ta’ sigurtà tal-ogħla livell, li se jkunu aktar siguri mill-isticker tal-viża attwali. |
| --- | --- |

—

il-viża se tinkludi karatteristiċi ta’ sigurtà tal-ogħla livell, li se jkunu aktar siguri mill-isticker tal-viża attwali.

| 2.1.6. | Ir-Regolament propost jenfasizza li s-sistema l-ġdida se tiżgura li d-drittijiet fundamentali jkunu dejjem protetti. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | L-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għat-Tmexxija Operattiva ta’ Sistemi tal-IT fuq Skala Kbira fl-Ispazju ta’ Libertà, Sigurtà u Ġustizzja (eu-LISA) se tkun responsabbli għall-iżvilupp tekniku u t-tmexxija operattiva tal-pjattaforma tal-applikazzjoni tal-UE u l-komponenti tagħha, bħala parti mill-VIS. |
| --- | --- |

2.1.7.

| 2.1.8. | Iċ-ċittadini barranin kollha li jeħtieġu viża għal kwalunkwe wieħed mis-26 pajjiż ta’ Schengen se jkunu jistgħu jużaw il-pjattaforma diġitali tal-applikazzjoni għall-viża ta’ Schengen ladarba din tiġi implimentata. Il-pjattaforma mhux se tiġi applikata għall-bqija tal-ħames pajjiżi tal-UE li mhumiex fiż-żona Schengen, peress li għad m’għandhomx is-setgħa li joħorġu viżi ta’ Schengen. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Vjaġġaturi minn pajjiżi li huma eżentati mill-ħtieġa ta’ viża għaż-żona Schengen mhux se jkunu meħtieġa jużaw il-pjattaforma. Minflok, dawn il-vjaġġaturi se jkunu meħtieġa jissottomettu applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni tal-ETIAS biex jivvjaġġaw lejn l-Ewropa sa tmiem l-2023 (3). |
| --- | --- |

2.1.9.

2.2.   Kummenti ġenerali

| 2.2.1. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-inizjattiva li tiġi introdotta sistema kompletament diġitali tal-viża. Viża diġitali li tkun aċċessibbli, rapida u affidabbli, u sistema ta’ immigrazzjoni li tkun aktar mingħajr karti b’mod ġenerali, inaqqsu b’mod sinifikanti l-piż amministrattiv relatat mal-immigrazzjoni. Il-ġestjoni, l-ipproċessar u l-arkivjar (kif ukoll il-qerda) ta’ dokumenti stampati huma proċess twil u li jiswa l-flus għall-konsolati, u għall-Istati Membri, barra minn hekk, iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li japplikaw għall-viża se jibbenefikaw bil-kbir mid-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Is-sistema online proposta trid tkun imfassla biex tkun rapida, faċli għall-utent, sigura (toffri biżżejjed garanziji li d-data mdaħħla hija sikura) u prevedibbli (tikkonforma mal-prinċipju taċ-ċertezza legali). Is-sistema trid taħdem b’mod affidabbli, u l-applikanti jeħtiġilhom ikunu jistgħu jafdaw li l-proċess ta’ applikazzjoni online ma jiħux aktar minn ftit jiem. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | L-armonizzazzjoni u l-unifikazzjoni tal-proċeduri ta’ applikazzjoni għal viża fiż-żona Schengen se jgħinu biex jiġi evitat l-hekk imsejjaħ visa shopping minn applikanti li jista’ jkollhom it-tentazzjoni li jippreżentaw applikazzjoni ma’ pajjiż ta’ Schengen li joffri pproċessar aktar rapidu u aktar konvenjenti tal-applikazzjoni għal viża milli ma’ pajjiż li fil-fatt ikun id-destinazzjoni tagħhom (pereżempju, visa shopping minn ċittadini Russi, f’każ li ma jintlaħaqx ftehim ġenerali dwar is-sospensjoni tal-Ftehim tal-UE għall-Faċilitazzjoni tal-Viża). Id-diġitalizzazzjoni tal-proċess tal-viża se tnaqqas ukoll ir-riskji għas-sigurtà kawża tal-istickers fiżiċi tal-viża, li xorta jistgħu jkunu suxxettibbli għal falsifikazzjoni, frodi u serq. Il-proposta hija wkoll konformi mal-approċċ ġenerali tal-UE biex tħeġġeġ il-modernizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Il-KESE jqis li l-proposta attwali hija opportunità biex il-proċess tal-applikazzjoni għall-viża jittejjeb b’mod effettiv billi jitnaqqsu l-ispejjeż u l-piż għall-Istati Membri kif ukoll għall-applikanti, filwaqt li tittejjeb ukoll is-sigurtà taż-żona Schengen. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li d-diġitalizzazzjoni proposta tal-proċedura ta’ applikazzjoni se tnaqqas il-limitazzjoni tal-mobbiltà ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li japplikaw għal viża. Dan għaliex l-applikanti mhux se jkollhom bżonn jibqgħu jippreżentaw personalment id-dokument tal-ivvjaġġar tagħhom lill-konsolat/liċ-ċentru ta’ applikazzjoni għall-viża, l-applikanti jistgħu jivvjaġġaw matul il-perjodu tal-ipproċessar tal-applikazzjoni għal viża tagħhom. Il-KESE jqis li dan se jkun ta’ benefiċċju għall-persuni li jivvjaġġaw regolarment (4) minħabba xogħolhom, kif ukoll għall-attivisti u għall-membri ta’ gruppi ta’ minoranza (pereżempju persuni LGBTQI+, Roma), li, fejn meħtieġ, se jkollhom aktar possibbiltajiet biex isibu postijiet sikuri għalihom. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Il-pjattaforma ta’ applikazzjoni diġitali għall-viża għandha tiġi kkollegata bis-sħiħ mal-portali nazzjonali ġestiti minn kull Stat Membru. Dan jiżgura li s-sistema diġitali l-ġdida tal-viża, inkluża l-viża diġitali, tkun integrata mill-bidu nett fis-sistemi diġitali tal-immigrazzjoni tal-Istati Membri u mfassla b’mod kompletament interoperabbli bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Madankollu, għandu jkun hemm “ambaxxata diġitali tal-UE” unika fil-livell tal-UE li tistabbilixxi rekwiżiti armonizzati fil-livell tal-UE għad-dokumenti ta’ sostenn u tipprovdi informazzjoni u gwida dwar il-proċess ta’ applikazzjoni għall-vjaġġaturi. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Il-KESE jappoġġja l-idea li d-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża se żżid l-attraezna tal-ivvjaġġar lejn l-UE bħala destinazzjoni u se tinċentivah. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tieħu impenn sod biex taħdem flimkien mal-gvernijiet u mas-soċjetà ċivili organizzata tal-pajjiżi terzi sabiex dawn jinfurmaw, jippreparaw u jassistu lill-applikanti matul il-proċedura kollha tal-applikazzjoni tal-viża. |
| --- | --- |

2.2.9.

2.3.   Kummenti speċifiċi

| 2.3.1. | Id-diġitalizzazzjoni tal-proċedura għall-applikazzjoni għall-viża se tnaqqas id-dipendenza tal-Istati Membri fuq fornituri esterni tas-servizzi, b’hekk tnaqqas ir-riskju ta’ esponiment tad-data personali lill-partijiet terzi. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Il-viża diġitali se tagħmel il-falsifikazzjoni tal-istickers tal-viża aktar diffiċli (peress li l-viża mhux se tkun “fiżika”). Barra minn hekk, l-ispejjeż operatorji għoljin tal-isticker tal-viża jisparixxu. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Vantaġġ ieħor tal-viża diġitali se joħroġ f’każ li dokument tal-ivvjaġġar jinsteraq jew jintilef, peress li d-dokument tal-ivvjaġġar il-ġdid jista’ jkun faċilment marbut mal-viża eżistenti, mingħajr ma jkun hemm bżonn li l-persuna tapplika għal viża ġdida, kif inhi l-proċedura bħalissa (minħabba r-rabta fiżika bejn l-isticker tal-viża u d-dokument tal-ivvjaġġar). Għaldaqstant, l-ispejjeż addizzjonali għall-Istati Membri u għall-applikant li jiġu ġġenerati meta tinħareġ viża ġdida se jiġu eliminati fis-sistema l-ġdida proposta ta’ diġitalizzazzjoni. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Id-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża trid tiżgura li jiġu ssodisfati ħtiġijiet speċifiċi u jiġu rrispettati d-drittijiet tal-persuni b’diżabbiltà u tippermettilhom japplikaw mingħajr diskriminazzjoni, inkluż billi tissodisfa r-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà stabbiliti fid-Direttiva Ewropea dwar l-Aċċessibbiltà għall-Web (id-Direttiva dwar l-aċċessibbiltà tas-siti elettroniċi u tal-applikazzjonijiet mobbli) u l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li s-soluzzjonijiet tal-IT li jintużaw fil-pjattaforma tal-applikazzjoni tal-UE jipprovdu għodod/mezzi biex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tat-tfal u jiġi evitat it-traffikar ta’ bnedmin. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Id-diġitalizzazzjoni ma tridx tkun sinonima għall-awtomatizzazzjoni u s-sempliċi użu tal-intelliġenza artifiċjali; għalhekk, l-għadd ta’ persunal impjegat ma jridx jitnaqqas sempliċiment minħabba d-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża. |
| --- | --- |

2.3.6.

| 2.3.7. | Il-persunal amministrattiv responsabbli għall-ġestjoni tal-viża jeħtieġ ukoll taħriġ adegwat sabiex ikun jista’ juża l-karatteristiċi pożittivi tad-diġitalizzazzjoni tal-proċedura u jevita li jsiru żbalji. |
| --- | --- |

2.3.7.

| 2.3.8. | Appoġġ addizzjonali jrid jingħata lill-ambaxxati (konsulati) tal-Istati Membri u lis-soċjetà ċivili sabiex jingħelbu l-isfidi possibbli relatati mal-aċċessibbiltà tal-Internet u l-kompetenza fl-użu tal-kompjuter għall-applikanti ta’ pajjiżi terzi, sabiex jiġi evitat li jiġu ddiskriminati fir-rigward tal-aċċess tagħhom għas-sistema tal-applikazzjoni tal-viża. |
| --- | --- |

2.3.8.

| 2.3.9. | Il-KESE jqis li d-diġitalizzazzjoni tal-proċedura tal-viża jista’ jkollha impatt pożittiv fuq l-ambjent minħabba t-tnaqqis fl-użu u l-ħela tal-karti relatati mas-sistema tal-applikazzjoni għall-viża u l-ħruġ tal-istiker tal-viża, u minħabba l-fatt li l-applikanti għall-viża ma għadhomx meħtieġa jivvjaġġaw biex japplikaw u jiġbru d-dokumenti tal-ivvjaġġar wara li jitlesta l-proċess tal-applikazzjoni u l-eżami. Għalkemm il-KESE huwa konxju li d-diġitalizzazzjoni (il-ħżin u l-ġestjoni tad-data) teħtieġ enerġija li tiġġenera emissjonijiet tas-CO2, madankollu, huwa jqis li pjattaforma ta’ applikazzjoni ċentralizzata hija soluzzjoni aktar effiċjenti fl-użu tal-enerġija minn pjattaforma ta’ applikazzjoni waħda għal kull Stat Membru. |
| --- | --- |

2.3.9.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Id-Direttiva (UE) 2016/2102 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ottubru 2016 dwar l-aċċessibbiltà tas-siti elettroniċi u tal-applikazzjonijiet mobbli tal-korpi tas-settur pubbliku (ĠU L 327, 2.12.2016, p. 1).

1

(2)  Direttiva (UE) 2019/882 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ April 2019 dwar ir-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà għall-prodotti u għas-servizzi (ĠU L 151, 7.6.2019, p. 70).

2

(3)  https://www.etiasvisa.com/etias-form-application

3

(4)  Bħal rappreżentanti tan-negozji, trade unions jew is-soċjetà ċivili organizzata.

4

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/154 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/154

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istandards ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana maħsubin għall-applikazzjoni umana u li jħassar id-Direttivi 2002/98/KE u 2004/23/KE”

(COM(2022) 338 — 2022/0216 (COD))

(2023/C 75/22)

| Relatur ġenerali: | Tymoteusz Adam ZYCH |
| --- | --- |

Relatur ġenerali:

Tymoteusz Adam ZYCH

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 12.9.2022
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 22.7.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 168(4) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 151/0/0 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 12.9.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 22.7.2022

Bażi legali

Artikoli 168(4) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

151/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jappoġġja l-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istandards ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana maħsubin għall-applikazzjoni umana u li jħassar id-Direttivi 2002/98/KE u 2004/23/KE (1), minħabba l-importanza vitali tagħha għall-protezzjoni tas-saħħa pubblika, il-benesseri tal-pazjenti fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u l-potenzjal ta’ innovazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Id-definizzjoni ta’ standards bażiċi komuni ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana (SoHO) f’konformità mal-livell attwali tax-xjenza medika hija utli, u l-KESE jaqbel li huma meħtieġa regoli koerenti ġodda f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jqis li huwa adegwat li l-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament jiġi definit b’tali mod li jqis mhux biss SoHOs li għadhom mhumiex regolati fil-livell Ewropew (eż. il-ħalib tas-sider) iżda wkoll kwalunkwe SoHO li tista’ tintuża fil-futur. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-Kumitat jappoġġja l-bidliet leġiżlattivi li se jnaqqsu l-ispejjeż għall-istituzzjonijiet tal-UE, l-Istati Membri u ċ-ċittadini, b’mod partikolari billi jitneħħew it-testijiet skaduti u t-testijiet sistematiċi ta’ skrinjar mil-leġiżlazzjoni. L-effettività tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament jenħtieġ li tiġi mmonitorjata kontinwament, filwaqt li titqies il-ħtieġa li jiġu ppreservati s-sikurezza u l-kwalità tas-SoHOs u li jiġu rrispettati l-istandards li jirriżultaw mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ l-introduzzjoni ta’ standards bażiċi uniformi għaż-żamma tar-reġistri tal-entitajiet SoHO. Dawn se jissaħħu bil-ħolqien ta’ Pjattaforma tal-UE dwar is-SoHOs, li se tgħin biex tittejjeb is-sigurtà tas-saħħa pubblika tal-UE permezz tal-iskambju kontinwu u rapidu ta’ informazzjoni. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-Kumitat jappoġġja l-adozzjoni ta’ soluzzjonijiet li jsaħħu d-drittijiet tad-donaturi ta’ SoHO u jindirizzaw in-nuqqasijiet fir-regoli eżistenti. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza li l-affermazzjoni mill-ġdid fl-abbozz tal-prinċipju ta’ donazzjoni volontarja mingħajr ħlas hija essenzjali għall-eliminazzjoni tal-abbuż u s-sikurezza tal-provenjenza ta’ SoHO. Il-Kumitat ifakkar li konformità stretta ma’ dan il-prinċipju hija rekwiżit skont l-Artikolu 3(2)(c) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE, li skontu l-oqsma tal-mediċina u l-bijoloġija għandhom jirrispettaw “il-projbizzjoni li l-ġisem tal-bniedem u l-partijiet tiegħu, bħala tali, jintużaw bħala mezz ta’ gwadann finanzjarju”. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Fil-fehma tal-KESE, għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-ħtieġa għal monitoraġġ affidabbli u sistematiku tal-entitajiet SoHO fir-rigward tas-sikurezza, il-kwalità u l-mod kif jiġu akkwistati s-SoHOs. Ta’ importanza partikolari huma l-monitoraġġ u l-kontroll kontinwi tal-operat korrett tal-entitajiet li jimportaw is-SoHOs. Is-SoHOs importati minn barra l-Unjoni Ewropea għandhom jissodisfaw l-istess standards ta’ kwalità u sikurezza bħal dawk li jinkisbu fl-UE. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Din l-Opinjoni tikkonċerna l-Proposta tal-Kummissjoni għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istandards ta’ kwalità u ta’ sikurezza għas-sustanzi ta’ oriġini umana maħsubin għall-applikazzjoni umana u li jħassar id-Direttivi 2002/98/KE u 2004/23/KE (“ir-Regolament dwar is-SoHO”). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Kif indikat fil-memorandum ta’ spjegazzjoni, ir-Regolament dwar is-SoHO se jipprevedi s-salvagwardji u l-benefiċċji li ġejjin: (1) jiġu żgurati s-sikurezza u l-kwalità għall-pazjenti ttrattati b’terapiji bis-SoHOs u l-protezzjoni sħiħa tagħhom minn riskji evitabbli marbutin mas-SoHOs; (2) jiġu żgurati s-sikurezza u l-kwalità għad-donaturi ta’ SoHOs u għat-tfal imwielda minn bajd, minn sperma jew minn embrijuni mogħtijin b’donazzjoni; (3) jissaħħu u tiġi permessa l-armonizzazzjoni tal-prattiki ta’ sorveljanza fost l-Istati Membri; (4) jiġi ffaċilitat l-iżvilupp ta’ terapiji innovattivi sikuri u effettivi bis-SoHOs; u (5) tittejjeb ir-reżiljenza tas-settur, filwaqt li jiġi mmitigat ir-riskju ta’ nuqqasijiet. Is-soluzzjonijiet proposti jirrispondu għall-protezzjoni inkompleta tal-pazjenti, tad-donaturi ta’ demm, tessuti u ċelloli, u tat-tfal imwielda minn ċelloli jew minn embrijuni mogħtijin b’donazzjoni minn riskji li jistgħu jiġu evitati assoċjati ma’ regoli tekniċi antikwati, approċċi diverġenti għas-sorveljanza bejn l-Istati Membri li jfixklu l-iskambju transfruntier ta’ demm, tessuti u ċelloli, l-esponiment tal-pazjenti għal tfixkil fil-provvista ta’ demm, tessuti u ċelloli, u n-nuqqas ta’ użu tal-potenzjal sħiħ ta’ demm, tessuti u ċelloli li jiġu pproċessati jew użati b’modi ġodda. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE huwa konxju tat-talbiet ta’ żviluppi ġodda fix-xjenza medika, b’mod partikolari l-bijoteknoloġija, li joffru opportunitajiet ġodda għall-użu tas-SoHOs f’ħafna forom ta’ terapija tal-pazjenti madwar l-UE. Fl-istess ħin, il-Kumitat jinnota li, minħabba l-iżvilupp ta’ trattamenti ġodda, xi wħud mill-istandards eżistenti m’għadhomx validi. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Għalhekk, il-KESE jilqa’ l-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea għal Regolament dwar is-SoHO. Dan għaliex ir-Regolament propost ikopri s-SoHOs f’forma ġenerali bħala “demm, tessuti u ċelloli”. Dan huwa approċċ adegwat u li jħares ’il bogħod, peress li s-sustanzi li bħalissa m’għandniex għarfien dwarhom u li jistgħu jiġu applikati b’mod terapewtiku fil-futur se jkunu koperti mid-dispożizzjonijiet eżistenti dwar is-sikurezza u l-kwalità fil-liġi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jilqa’ l-allinjament tal-qafas legali mal-prinċipju tan-newtralità finanzjarja rrakkomandat mill-Kumitat tal-Bijoetika tal-Kunsill tal-Ewropa. Il-proposta tarmonizza wkoll il-qafas legali attwali u, b’mod partikolari, issaħħaħ id-dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni u l-monitoraġġ tad-donaturi u r-rappurtar tal-kundizzjonijiet ġenetiċi fit-tfal imwielda minn riproduzzjoni medikament assistita. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jqis adegwat u jappoġġja l-proposta għal approċċ regolatorju uniku li għandu jiġi applikat fl-Istati Membri kollha. Dan se jgħin direttament biex jiġi żgurat li l-istandards tal-kwalità u tas-sikurezza tas-SoHO jiġu rispettati fil-pajjiżi kollha tal-UE. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jilqa’ l-effetti mistennija tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament, inkluża d-definizzjoni ta’ standards ġenerali komuni ta’ sikurezza u kwalità; l-inklużjoni fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament tas-SoHOs kollha li bħalissa mhumiex regolati; il-faċilitazzjoni tal-iskambju ta’ SoHOs bejn l-Istati Membri; l-introduzzjoni ta’ obbligi biex jiġu żgurati miżuri ta’ tħejjija għall-kriżijiet fil-livell tal-entità u dak nazzjonali u biex tiġi mmonitorjata l-provvista; u l-ħolqien ta’ ambjent regolatorju li jiffavorixxi l-innovazzjoni, itejjeb is-sikurezza, l-aċċessibbiltà u l-effettività tas-SoHOs u jibqa’ validu fil-futur. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jilqa’ b’mod partikolari l-fatt li l-linji gwida tekniċi huma bbażati fuq is-sejbiet tal-korpi ta’ esperti Ewropej. Dan huwa l-aktar mod effettiv biex jiġi żgurat li l-leġiżlazzjoni tibqa’ aġġornata, f’konformità mal-approċċ mediku bbażat fuq l-evidenza. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-prinċipju ta’ donazzjonijiet volontarji u mingħajr ħlas, kif espress b’mod ċar fl-istandards attwali dwar id-donazzjonijiet tad-demm, ġie estiż għas-SoHOs l-oħra kollha li qed jintużaw bħalissa (eż. il-ħalib tas-sider) u għas-SoHOs li bħalissa ma jistgħux jiġu definiti iżda li jistgħu jintużaw fil-futur. Għandu jiġi nnutat li r-Regolament jippermetti kumpens biex jiġi żgurat li d-donaturi ma jkunux finanzjarjament żvantaġġati bid-donazzjoni tagħhom, filwaqt li jiddikjara li dan il-kumpens qatt ma għandu jikkostitwixxi inċentiv li jista’ jġiegħel lil donaturi potenzjali biex jipprovdu informazzjoni falza jew jagħtu donazzjoni b’mod aktar frekwenti milli permess. F’dan il-kuntest, ta’ min ifakkar li l-prinċipju ta’ donazzjoni ta’ SoHOs mingħajr ħlas huwa essenzjali għall-eliminazzjoni tal-abbuż u s-sikurezza tal-akkwist tas-SoHO. Il-Kumitat ifakkar li konformità stretta ma’ dan il-prinċipju hija rekwiżit skont l-Artikolu 3(2)(c) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE, li skontu l-oqsma tal-mediċina u l-bijoloġija għandhom jirrispettaw “il-projbizzjoni li l-ġisem tal-bniedem u l-partijiet tiegħu, bħala tali, jintużaw bħala mezz ta’ gwadann finanzjarju”. L-Istati Membri għandhom iqisu dan meta jiddefinixxu r-regoli dwar l-għoti ta’ tali benefiċċji fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jappoġġja l-introduzzjoni ta’ standards bażiċi uniformi għaż-żamma tar-reġistri tal-entitajiet SoHO mill-Istati Membri. Dawn se jissaħħu bil-ħolqien ta’ Pjattaforma tal-UE dwar is-SoHOs, li se tgħin biex tittejjeb is-sigurtà tas-saħħa pubblika tal-UE permezz tal-iskambju kontinwu u rapidu ta’ informazzjoni. L-istabbiliment ta’ Bord ta’ Koordinazzjoni dwar is-SoHO għandu jintlaqa’ tajjeb ukoll, peress li dan jista’ jkun strument effettiv biex jiġu implimentati effettivament l-istandards ta’ kwalità u sikurezza li jirriżultaw mir-Regolament. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-Proposta tindika li r-responsabbiltà għad-deċiżjonijiet etiċi u organizzattivi hija tal-Istati Membri. Din il-pożizzjoni għandha titqies adegwata fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni abbażi tat-Trattat tal-kompetenzi tal-UE u tal-Istati Membri, u loġika fil-kuntest tal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament propost, li huwa ta’ natura organizzattiva u teknika. L-għan tar-Regolament dwar is-SoHO huwa li jiżgura l-kwalità, is-sikurezza u d-disponibbiltà tas-SoHOs u l-kontroll tal-proċessi tal-manifattura u tat-trasport tagħhom. Madankollu, il-KESE jixtieq jirrimarka li, bħal fil-każ tal-kontrolli tas-sikurezza u tal-kwalità, l-iżvilupp tal-bijoteknoloġija jeħtieġ li jiġi vvalutat fid-dawl tal-istandards stabbiliti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ir-Regolament propost jiddefinixxi l-kompetenzi tal-persunal tal-awtoritajiet kompetenti u tal-persuni li jwettqu attivitajiet superviżorji. Ir-Regolament jirreferi għal sfond professjonali adegwat u taħriġ regolari, inkluż fil-livell tal-UE. Madankollu, ir-Regolament ma jistabbilixxix dettalji relatati mat-taħriġ u l-esperjenza tal-persunal (bl-eċċezzjoni tal-Artikolu 51, li jiddefinixxi l-kwalifiki tat-tobba maħtura mill-istabbilimenti tas-SoHOs). Madankollu, in-natura speċifika tax-xogħol bis-SoHOs teħtieġ il-kollaborazzjoni ta’ ħafna speċjalisti fi ħdan tim; f’xi każijiet il-kompetenzi rilevanti se jinżammu minn bijoteknoloġist, f’oħrajn minn tabib tal-ispeċjalizzazzjoni adegwata, u xi drabi jista’ jkun meħtieġ l-appoġġ ta’ espert tal-etika jew avukat. Għalhekk, il-KESE jipproponi li l-kompożizzjoni tal-awtoritajiet kompetenti tkun meħtieġa tinkludi tim interdixxiplinari ta’ speċjalisti. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Livell u kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament

| 4.1. | Il-KESE jinnota bi pjaċir li r-Regolament jirrispetta b’mod adegwat il-prinċipju tas-sussidjarjetà. Tabilħaqq, l-objettivi stabbiliti mir-Regolament ikunu ħafna aktar diffiċli għall-Istati Membri biex jiksbuhom huma stess jew ma jkunux jistgħu jinkisbu b’mod komparattivament effiċjenti. Ir-Regolament għalhekk iġib valur miżjud ċar. Il-benefiċċji jinkludu, b’mod partikolari, li l-implimentazzjoni ta’ standards u linji gwida tiġi bbażata fuq il-ħidma ta’ korpi esperti bħall-ECDC jew l-EDQM u l-kondiviżjoni tad-data permezz tal-Pjattaforma tal-UE dwar is-SoHOs. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Id-definizzjoni proposta ta’ “riproduzzjoni assistita medikament” hija “il-faċilitazzjoni tal-konċepiment permezz ta’ inseminazzjoni intrauterina tal-isperma, fertilizzazzjoni in vitro jew kwalunkwe intervent ieħor fil-laboratorju jew mediku li jippromwovi l-konċepiment”. Fil-fehma tal-KESE, din tista’ tiġi ċċarata. Jidher loġiku li l-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament għandu jkopri l-proċeduri li fihom jintużaw is-SoHOs jew li matulhom jinħolqu SoHOs. Madankollu, l-użu tal-frażi “kwalunkwe intervent ieħor [...] mediku li jippromwovi l-konċepiment” fid-definizzjoni ta’ hawn fuq iwassal għall-inklużjoni fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ta’ metodi oħra mhux relatati mal-użu tas-SoHOs u mhux marbuta mal-istandards tar-Regolament. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Is-sikurezza tal-preparazzjonijiet u l-kontroll tal-entitajiet SoHO

| 5.1. | Il-KESE jilqa’ l-kjarifika tal-istandards tal-kwalità u tas-sikurezza tas-SoHO u l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmi ta’ kontroll effettivi fir-rigward tal-entitajiet SoHO. Is-soluzzjonijiet proposti se jtejbu l-aċċess tal-pazjenti għal trattament ta’ kwalità u se jkollhom impatt pożittiv fuq l-istat tas-saħħa pubblika fl-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | F’dan ir-rigward, il-Kumitat jirrimarka li l-istandards tal-kwalità u tas-sikurezza għandhom japplikaw għas-SoHOs kollha użati fl-Unjoni Ewropea, inklużi s-SoHOs importati minn barra l-UE. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa ta’ applikazzjoni effettiva u sistematika tal-mekkaniżmi ta’ kontroll previsti fir-Regolament fir-rigward tal-entitajiet li jimportaw is-SoHOs, b’mod partikolari fir-rigward tal-kwalità u s-sikurezza tal-preparazzjonijiet. Dan huwa partikolarment importanti bil-ħsieb li jiġu ffaċilitati l-importazzjonijiet ta’ SoHOs minn barra l-UE. Il-KESE jistieden lill-awtoritajiet tal-UE jieħdu l-passi kollha meħtieġa biex jipprevjenu l-iżvilupp ta’ industrija tad-donazzjoni ta’ ċelloli u tessuti bil-ħlas, bħalma qed tiżviluppa f’xi partijiet tad-dinja. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Skont id-dispożizzjonijiet tal-Abbozz ta’ regolament, meta Stat Membru jagħżel li jippermetti prattika ġdida, is-sikurezza u l-kwalità ta’ din il-prattika huma rregolati mir-regoli tal-UE dwar il-kwalità u s-sikurezza li jinsabu fir-Regolament dwar is-SoHO. Il-KESE jirrimarka li prattiki ġodda implimentati barra mill-UE għandhom ikunu soġġetti wkoll għal valutazzjoni kontinwa mill-korpi esperti kompetenti fil-livell tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | L-Artikolu 7 tar-Regolament propost jirrikjedi li l-awtoritajiet kompetenti jiżguraw l-imparzjalità tal-persunal tagħhom sabiex jiġu evitati sitwazzjonijiet ta’ kunflitt ta’ interess. Sabiex dan l-għan jintlaħaq b’mod effettiv, il-KESE jipproponi li dan ir-rekwiżit jiġi estiż biex ikopri l-perjodu immedjatament qabel ma l-persunal jieħu l-kariga. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | L-Artikolu 29(7) tar-Regolament propost jistabbilixxi s-setgħat tal-ispetturi li jivverifikaw li l-entitajiet SoHO jissodisfaw l-istandards dwar il-protezzjoni tad-donaturi u tar-riċevituri, l-għoti ta’ informazzjoni u n-natura volontarja u mingħajr ħlas tad-donazzjoni. Fil-fehma tal-KESE, is-setgħat tal-ispetturi għandhom jissaħħu, u għandhom jinvolvu proċedura ta’ spezzjoni komprensiva. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Id-drittijiet tad-donaturi tas-SoHO

| 6.1. | Il-KESE jfaħħar l-inklużjoni fl-Abbozz ta’ regolament dwar is-SoHO ta’ soluzzjonijiet li sistematikament isaħħu d-drittijiet tad-donaturi tas-SoHO u jimlew il-lakuni fil-leġiżlazzjoni eżistenti. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Fl-Artikolu 53, li jistabbilixxi standards għall-protezzjoni tad-donaturi, il-punt 1(b) jiddikjara li l-informazzjoni pprovduta lid-donaturi jew lill-persuni li jaġixxu f’isimhom għandha tiġi kkomunikata b’mod li jkun adegwat fid-dawl tal-kapaċità tagħhom li jifhmuha. Sabiex jiġi evitat kwalunkwe dubju dwar l-interpretazzjoni, il-KESE jemmen li l-informazzjoni pprovduta għandha tkun kompluta u kkomunikata b’mod ċar sabiex tkun tista’ tintlaħaq il-kundizzjoni ta’ kunsens infurmat, kif ġeneralment aċċettat fil-mediċina. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | L-Artikolu 55(3)(c) jistabbilixxi obbligu għall-operaturi li jipprovdu informazzjoni lid-donaturi dwar id-dritt li jirtiraw il-kunsens u kwalunkwe restrizzjoni fuq id-dritt li jiġi rtirat il-kunsens. Fil-fehma tal-KESE, id-dritt li jiġi rtirat il-kunsens jista’ jkun limitat biss minn ċirkostanzi fattwali, pereżempju fil-każ ta’ proċedura diġà mibdija. Sabiex jiġi evitat il-ksur ta’ wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-pazjent, jiġifieri d-dritt għall-awtonomija, jidher raġonevoli li tiġi stabbilita lista eżawrjenti ta’ sitwazzjonijiet li fihom jista’ jiġi ristrett id-dritt li jiġi rtirat il-kunsens. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Protezzjoni tad-data

| 7.1. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li r-Regolament jafferma mill-ġdid il-ħtieġa li jinżammu rekwiżiti stretti ta’ kunfidenzjalità li jirriżultaw mir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (2) (GDPR) fir-rigward tal-ipproċessar tad-data personali tad-donaturi u r-riċevituri tas-SoHO, inklużi l-limitazzjoni tal-iskop tal-ipproċessar tad-data personali u l-minimizzazzjoni tad-data. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Fil-fehma tal-KESE, huwa raġonevoli li ssir distinzjoni bejn ir-rekwiżit dwar il-kunsens liberu u infurmat għad-donazzjoni li jinsab fl-Abbozz ta’ regolament u r-rekwiżit separat dwar il-kunsens għall-ipproċessar ta’ data personali dwar is-saħħa tad-donatur skont it-tifsira tal-GDPR. Iż-żewġ rekwiżiti mhumiex identiċi. |
| --- | --- |

7.2.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  COM(2022) 338.

1

(2)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali u dwar il-moviment liberu ta' tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1).

2

data

data

Data

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/159 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/159

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi kondizzjonijiet armonizzati għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti għall-bini, li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 305/2011”

(COM(2022) 144 final)

(2023/C 75/23)

| Relatur: | Manuel GARCÍA SALGADO |
| --- | --- |
| Korelatur: | Domenico CAMPOGRANDE |

Relatur:

Manuel GARCÍA SALGADO

Korelatur:

Domenico CAMPOGRANDE

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 18.5.2022 |
| --- | --- |
| | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 30.5.2022 |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 13.9.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 139/0/0 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 18.5.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 30.5.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adozzjoni fis-sezzjoni

13.9.2022

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

139/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jemmen li l-KE ma toffrix soluzzjonijiet fuq żmien qasir biex issolvi d-dewmien attwali fil-pubblikazzjoni tal-istandards il-ġodda f'Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. L-objettiv tagħha huwa li temenda r-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini (1) li, anke jekk jintlaħaq, se jagħti riżultati biss fi żmien 10 snin. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jinnota bi tħassib li l-perjodu ta’ tranżizzjoni propost bejn ir-Regolament attwali u r-Regolament rivedut huwa ta’ 20 sena, li jista’ jikkawża problemi prattiċi, peress li l-introduzzjoni progressiva tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi armonizzati fuq perjodu ta’ 20 sena hija twila wisq. Bħalissa, is-sistema ta’ standardizzazzjoni ma tistax tiġi implimentata, peress li ma għandhiex il-mezzi biex tirreaġixxi għall-kwistjonijiet identifikati mill-KE u l-prijoritajiet politiċi li ġew stabbiliti. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jinnota bi tħassib li, għalkemm il-KE ppreżentat lill-Istati Membri diversi għażliet politiċi, hija tmur lura għall-approċċ qadim fejn fih l-istandards tekniċi jinkitbu minn regolaturi fuq livell Ewropew, u dan huwa partikolarment inkwetanti, peress li tali proċess ċentralizzat jirrestrinġi l-ħila ta’ membri iżgħar tal-industrija li jesprimu l-opinjonijiet tagħhom u jaraw li l-fehmiet tagħhom jiġu inklużi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE, bi qbil mas-settur tal-bini, jappoġġja l-iżvilupp ta’ opzjoni alternattiva għal dik ippreżentata mill-KE, u li żżomm l-istandardizzazzjoni fil-qalba tagħha. Se jkun meħtieġ li jitkomplew id-diskussjonijiet u jiġu mistiedna l-partijiet interessati kollha (l-Istati Membri, il-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni (CEN), il-KE, eċċ.) sabiex jaħdmu flimkien biex jipproponu soluzzjoni vijabbli fejn l-istandards armonizzati jkollhom rwol fundamentali fis-sistema. L-objettiv huwa li jiġu involuti l-partijiet interessati kollha fi djalogu bil-għan li tinstab sistema adegwata li tippermetti l-moviment liberu ta’ prodotti għall-bini. F’dan il-proċess, id-djalogu soċjali mal-impjegaturi u mal-ħaddiema, u l-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati tas-soċjetà fl-istandardizzazzjoni huwa għodda ewlenija. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi li l-istandardizzazzjoni spiss titqies bħala proċess immexxi mill-industrija u minn isfel għal fuq, huwa ta’ importanza kbira li jiġi żgurat li l-partijiet interessati kollha jaħdmu flimkien b’mod kooperattiv u flessibbli biex ikollhom standards aġġornati li huma kruċjali biex jippermettu s-sostenibbiltà u d-diġitalizzazzjoni filwaqt li jiffaċilitaw l-innovazzjoni fis-settur tal-kostruzzjoni. Dan il-proċess għandu jkun appoġġjat ukoll mid-djalogu soċjali u jiżgura l-parteċipazzjoni tal-impjegaturi, tal-ħaddiema, u tal-partijiet interessati tas-soċjetà fl-istandardizzazzjoni. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Għall-KESE, qafas regolatorju Ewropew għal prodotti għall-bini li jaħdem tajjeb u li huwa integrat fis-sistema ta’ standardizzazzjoni, mhux biss se jissodisfa l-ħtiġijiet tal-industrija iżda se jservi wkoll lis-soċjetà inġenerali, u dan jiġġustifika l-importanza tal-involviment tal-imsieħba soċjali. Dan se jippermetti lill-UE tikseb is-suq intern diġitali, l-irkupru ekonomiku wara l-COVID-19, il-pjanijiet strateġiċi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u l-objettivi tal-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jinnota li l-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-Prodotti għall-Bini tirreferi għall-użu mandatorju ta’ metodi ta’ evalwazzjoni, klassifikazzjoni u kriterji Ewropej mill-atturi kollha fis-settur tal-bini. Dan jaffettwa aktar minn tliet miljun kumpanija fl-UE, li l-biċċa l-kbira minnhom huma SMEs. Ir-rekwiżiti għandhom ikunu ġġustifikati u proporzjonati u ma għandhomx jinvolvu piżijiet burokratiċi u amministrattivi bla bżonn, speċjalment jekk il-valur miżjud tagħhom ikun limitat. Il-KESE jikkunsidra li din il-problema ġiet sottovalutata fil-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-Prodotti għall-Bini. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jemmen li jinħass il-bżonn għal dikjarazzjoni tal-prestazzjoni kompluta, kif ukoll adattament tal-Artikolu 6 u l-Anness III fir-rigward tar-rekwiżiti elenkati fl-Anness I, peress li l-prodotti għall-bini bil-markatura CE ma jagħtux garanzija ta’ konformità mar-rekwiżiti bażiċi għal xogħlijiet ta’ bini. Dan jipprevjeni suq intern uniku Ewropew għal prodotti għall-bini, peress li skont l-Artikolu 8, l-Istati Membri jistgħu jkunu obbligati jipprevjenu l-kummerċjalizzazzjoni u l-użu ta’ dawn il-prodotti għall-bini, u b’hekk jista’ jipperikola s-sigurtà tas-siti tal-bini. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jenfasizza li l-proċeduri assoċjati mar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini jeħtieġ li jittejbu jew jiġi żviluppati aktar, b’mod partikolari fir-rigward tal-istandardizzazzjoni u d-definizzjoni tal-interfaċċi mal-istandards ta’ implimentazzjoni nazzjonali. Għandu jiġi żgurat li l-Kummissjoni Ewropea tintroduċi r-rekwiżiti/il-prestazzjoni/il-karatteristiċi kollha tal-ittestjar bħala standards armonizzati. Jekk ma jsirx dan, rekwiżiti nazzjonali għall-prodotti għall-bini għandhom ikunu possibbli fejn ikun hemm tħassib nazzjonali speċjali rigward l-użu ta’ prodotti għall-bini. Dan ifisser li r-rekwiżiti nazzjonali u l-annessi jkollhom jiġu approvati għal ċertu perjodu ta’ żmien. F’każ li d-dikjarazzjoni tal-prestazzjoni ssir aktar kompluta, jeħtieġ li jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġi żgurat li l-korrispondenza tinkiseb fil-livell tax-xogħlijiet (disinn, installazzjoni eċċ.), kemm fir-rigward tal-kontenut tal-informazzjoni kif ukoll fir-rigward tal-kredibbiltà tagħha. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jinnota l-problema li l-Proposta għal Regolament rivedut dwar il-Prodotti għall-Bini ma tispeċifikax il-mekkaniżmu biex jiġbor informazzjoni dwar il-prodotti msemmija fi speċifikazzjonijiet kuntrattwali pubbliċi, minħabba l-inklużjoni tiegħu fl-Artikolu 7 l-ġdid. Se jkun kompitu kbir u li ma jintemm qatt biex jinġabru l-proprjetajiet u l-karatteristiċi li jikkorrispondu għall-ħtiġijiet tax-xerrejja pubbliċi kollha, għall-użi kollha. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jikkunsidra li huwa essenzjali li l-isforzi li l-kumpaniji tal-bini qegħdin jagħmlu biex jimplimentaw iċ-ċirkolarità ma jiġux imdewma, imfixkla jew saħansitra mwaqqfa minħabba n-nuqqas ta’ ċarezza regolatorja fil-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-Prodotti għall-Bini. Għaldaqstant, huwa meħtieġ Regolament li jagħti kjarifiki sabiex jipprevjeni li titwaqqaf iċ-ċirkolarità. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jemmen li l-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-Prodotti għall-Bini trid tinkludi dispożizzjonijiet ċari u proporzjonati li jieħdu inkunsiderazzjoni l-fatt li għal prodotti użati mill-ġdid jew manifatturati mill-ġdid, prodotti introdotti 20, 50 jew 150 sena ilu, ma hemm l-ebda informazzjoni, peress li għal dawn il-prodotti b’markatura CE, l-informazzjoni tal-prestazzjoni hija disponibbli lokalment biss. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE huwa konvint li huwa importanti għall-kompetittività tas-settur li l-proposta għal Regolament rivedut dwar il-Prodotti għall-Bini tikkostitwixxi għodda li mhux biss tippermetti li l-prodott innovattiv jitqiegħed fis-suq, iżda tiffaċilita wkoll l-użu tiegħu. Dan jirrikjedi li l-Valutazzjoni Teknika Ewropea tinkludi wkoll informazzjoni li timmitiga n-nuqqas ta’ rieda tal-utenti li jibdew jużaw l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jenfasizza li jrid ikun ċar li t-terminu “prodott għall-bini” jibqa’ jikkorrispondi biss għad-definizzjoni tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini attwali u li ma jkun hemm l-ebda estensjoni. Mhuwiex ċar xi jrid jintqal bit-terminu “servizz” fl-abbozz ta’ Regolament ġdid dwar il-Prodotti għall-Bini. Irid jiġi żgurat li l-prodotti magħmula għall-esiġenzi tal-individwu jibqgħu esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Il-KESE jaqbel mal-valutazzjoni pożittiva tal-EU-OSHA rigward il-Proposta tal-KE b’rabta mal-kriterji addizzjonali għar-rekwiżiti funzjonali u ta’ sigurtà għall-prodotti għall-bini, b’mod partikolari l-kriterji ta’ saħħa u sigurtà ambjentali u okkupazzjonali, li ħafna drabi jkunu relatati mal-ekonomija ċirkolari u s-sostenibbiltà. Dan kollu jsaħħaħ l-evidenza tal-impatt pożittiv ta' ġestjoni tajba tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Il-KESE jesprimi tħassib għaliex, b’mod ġenerali, regolamenti nazzjonali jippermettu l-użu ta’ skart kontaminat taħt it-toroq (kontaminat b’qatran qadim, PCB, PCP, asbestos, suf minerali qadim sa ċertu perċentwali), jew li jitqiegħed f’landfills speċjali. L-iskart tal-bini jew tad-demolizzjoni jikkostitwixxi aktar minn terz tal-iskart kollu ġġenerat fl-UE (2). Hemm oqsma fejn jeżisti tħassib kunfliġġenti differenti, pereżempju, f’każ li s-sottoswol tal-bini tat-toroq u infrastrutturi oħra ma jintużax bħala repożitorju kbir għall-iskart tal-kostruzzjoni. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar il-fatt li l-preparazzjoni għall-użu mill-ġdid, il-manifattura mill-ġdid u r-riċiklaġġ teħtieġ disinn, li jiffaċilita s-separazzjoni ta’ komponenti u materjali fil-fażi tar-riċiklaġġ u jevita materjali mħallta jew kumplessi, u li dan kollu se jesponi ħafna lill-ħaddiema għal dawn is-sustanzi. L-EU-OSHA tħeġġeġ lill-kumpaniji li pproponew soluzzjonijiet innovattivi għal tali problemi, pereżempju, “Neħħi solventi perikolużi mill-analiżi tal-materjal reklamat fis-settur tal-bini u t-tiswija tat-toroq”. Huwa għalhekk li l-KESE jikkunsidra li dawn l-aspetti essenzjali għas-sigurtà u s-saħħa fuq ix-xogħol iridu jittieħdu inkunsiderazzjoni fir-Regolament il-ġdid. Il-KESE jemmen li dan għandu jiżgura mhux biss l-impjiegi u l-progress ekonomiku, iżda wkoll it-titjib soċjoekonomiku u ambjentali abbażi tal-prinċipji tar-Responsabbiltà Soċjali Korporattiva (CSR) u r-regolamentazzjoni rilevanti. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Il-KESE jqis li l-proposta jeħtieġ li tiġi riveduta b’mod sinifikanti biex tilħaq l-għanijiet ewlenin tagħha. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Ir-rapport tal-Kummissjoni għall-2016 dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini identifika ċerti nuqqasijiet fl-implimentazzjoni tiegħu. L-evalwazzjoni tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini, l-opinjonijiet tal-pjattaforma REFIT u r-rispons mill-Istati Membri u mill-partijiet ikkonċernati indikaw b’mod ċar in-nuqqasijiet tal-qafas, li jfixklu l-funzjonament tas-suq uniku għall-prodotti għall-bini u, għalhekk, ma jintlaħqux l-objettivi tar-Regolament. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-Komunikazzjoni dwar il-Patt Ekoloġiku Ewropew (3), il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari u l-Komunikazzjoni dwar il-Mewġa ta’ Rinnovazzjoni (4) enfasizzaw ir-rwol tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini bħala parti mill-isforzi għal bini u rinnovazzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija u fir-riżorsi, u għall-indirizzar tas-sostenibbiltà tal-prodotti għall-bini u t-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari. Il-proposta għal Direttiva riveduta dwar ir-Rendiment tal-bini fl-użu tal-enerġija (5) enfasizzat l-importanza tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tul iċ-ċiklu tal-ħajja tal-bini u tal-materjali tal-bini biex jiġi kkalkolat il-potenzjal ta’ tisħin globali mill-bini ġdid mill-2030 'l quddiem. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | L-Istrateġija tal-UE għall-Foresti u l-Komunikazzjoni dwar iċ-ċiklu tal-karbonju (6) sostenibbli ħabbru, fil-kuntest tar-reviżjoni tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini, l-iżvilupp ta’ metodoloġija u ta' standard robust u trasparenti biex jiġu kkwantifikati l-benefiċċji klimatiċi tal-prodotti għall-bini u tal-qbid u l-użu tal-karbonju. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Barra minn hekk, kemm il-Parlament Ewropew kif ukoll il-Kunsill talbu azzjoni li tippromovi ċ-ċirkolarità tal-prodotti għall-bini, tindirizza l-ostakli fis-suq uniku għall-prodotti għall-bini u tikkontribwixxi għall-objettivi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u tal-pjan ta’ azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Iż-żewġ objettivi ġenerali tar-rieżami tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini huma li (1) jintlaħaq suq uniku għall-prodotti għall-bini li jiffunzjona tajjeb u li (2) jikkontribwixxi għall-għanijiet tat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali, b’mod partikolari s-suq modern u effiċjenti fl-użu tar-riżorsi u l-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ir-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini jillimita b’mod sinifikanti l-possibbiltajiet tas-settur li jiddikjara, b’mod konsistenti u armonizzat, il-prestazzjoni tal-prodotti tiegħu u li jiddistingwi l-prodotti fir-rigward tal-prestazzjoni klimatika, ambjentali u ta’ sostenibbiltà. Dan jillimita wkoll b’mod sinifikanti l-possibbiltajiet għall-Istati Membri li jistabbilixxu rekwiżiti nazzjonali għall-bini jew li jinkludu kriterji fl-akkwist pubbliku dwar l-objettivi ta’ sostenibbiltà mingħajr ma jipperikolaw il-funzjonament tas-suq uniku. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-Komunikazzjoni dwar “Strateġija Industrijali Ġdida għall-Ewropa” (7) ta’ Marzu 2020 tistabbilixxi pjan għall-industrija tal-UE biex tmexxi t-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali. Il-Komunikazzjoni li taġġorna l-Istrateġija Industrijali Ġdida tal-2020 identifikat il-bini bħala waħda mill-ekosistemi ta’ prijorità li jiffaċċjaw l-aktar sfidi importanti biex jilħqu l-objettivi klimatiċi u ta’ sostenibbiltà u biex iħaddnu t-trasformazzjoni diġitali, u l-kompetittività tas-settur tiddependi minn dan. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-Proposta għal Regolament li tħassar ir-Regolament fis-seħħ dwar il-Prodotti għall-Bini, għandha l-għan li tindirizza n-nuqqasijiet identifikati f’dan tal-aħħar u tindirizza l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u tal-pjan ta’ azzjoni tal-ekonomija ċirkolari fir-rigward tal-prodotti għall-bini. It-titjib tal-funzjonamenti ewlenin tal-qafas tar-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini, b’mod partikolari l-proċess ta’ standardizzazzjoni, huwa imperattiv fit-twettiq tal-għanijiet tal-politika. Madankollu, dan ma jqisx l-aspetti neċessarji relatati mas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u rakkomandazzjonijiet oħra tal-EU-OSHA. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-KESE jemmen li l-edukazzjoni, it-taħriġ, it-taħriġ mill-ġdid, it-tagħlim tul il-ħajja, u ċ-ċertifikazzjoni huma ferm importanti, u huwa importanti għall-futur tal-industrija li dawn iseħħu permezz tad-djalogu soċjali. Il-KESE jinnota wkoll li l-kisba tal-ħiliet meħtieġa teħtieġ il-ħin u l-finanzjament. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Kummenti speċifiċi

| 3.1. | L-istandardizzazzjoni għandha rwol kruċjali għas-settur tal-bini Ewropew. Din hija l-pilastru prinċipali tas-Suq Intern; tiffaċilita l-moviment liberu ta’ prodotti għall-bini fl-UE u tistimula attivitajiet ta’ bini. Dan ir-rwol importanti huwa rikonoxxut fil-leġiżlazzjoni Ewropea, b’mod partikolari fir-Regolament dwar il-Prodotti għall-Bini u fir-Regolament dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | L-għan tal-ħidma ta’ standardizzazzjoni fis-sostenibbiltà tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni jenħtieġ li jinkludi l-valutazzjoni ugwali tal-aspetti ambjentali, ekonomiċi u soċjali tas-sostenibbiltà tal-prodotti, tal-bini u tas-servizzi, u l-komunikazzjoni tagħha lill-konsumatur (preferibbilment permezz tat-tikkettar). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Mingħajr standards aġġornati, is-suq intern għal prodotti għall-bini la jista’ jintlaħaq u lanqas jinżamm. Madankollu, fi snin riċenti, l-integrazzjoni ta’ standards fis-sistema regolatorja spiss ma rnexxietx, u dan wassal għal effiċjenza aktar baxxa fis-settur tal-bini u ħsara lis-suq intern, inklużi aktar spejjeż diretti jew indiretti għall-kumpaniji (b’mod speċjali għal dawk żgħar u ta’ daqs medju). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KE tista’ tistabbilixxi l-istandards għall-iżvilupp ta’ standards armonizzati bl-użu ta’ applikazzjonijiet ta’ standardizzazzjoni. Madankollu, il-KE kienet passiva peress li segwietx dan l-approċċ, u konsegwentement, is-CEN ġie mġiegħel ikompli jaħdem b’mandati antikwati u jiskoraġġixxi lill-esperti milli jaħdmu fuq standards li ħafna drabi huma mblokkati għal raġunijiet li mhumiex fil-kontroll tagħhom. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KE tinnota problemi fil-proċedura ta’ standardizzazzjoni attwali mis-CEN (li żgur tista’ tittejjeb) u li wasslu biex il-KE timblokka ħafna standards. Il-KESE jemmen li s-soluzzjoni proposta mill-KE, jiġifieri, l-użu ta’ aktar u aktar “atti delegati”, ma tistax tkun sodisfaċenti għaliex tħalli lill-impjegaturi, lill-ħaddiema u lill-partijiet interessati fl-istandardizzazzjoni barra mill-proċess ta’ standardizzazzjoni. Barra minn hekk, hemm ħafna standards imblukkati mill-KE u għalhekk għandha tinstab soluzzjoni għal żmien qasir dwar kif jiġu żblukkati. Il-KESE għandu mistoqsijiet kritiċi jekk din il-forma ta’ estensjoni, fl-aħħar mill-aħħar, twassalx għat-trikkib tal-poteri mal-Istati Membri. Huwa jqis li dan għandu jiġi applikat biss f’każijiet ta’ eċċezzjoni, fejn l-implimentazzjoni tiegħu tkun debitament ġustifikata, u għandu jiġi stabbilit sett ċar ta’ kondizzjonijiet abilitanti. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-Proposta tal-KE għal Regolament ġdid tirreferi għall-influwenza tal-ġestjoni tal-katina ta’ provvista u tal-prattiki ta’ akkwist pubbliku fuq l-ambjent, is-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol, sabiex jiġu stimulati l-użu u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti u materjali ta’ kwalità. L-EU-OSHA identifikat ukoll dan il-fatt bħala fattur influwenti importanti li jista’ jwassal għal użu akbar ta’ prodotti li jirrispettaw l-ambjent u huma aktar sikuri għall-ħaddiema. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-proġett il-ġdid tal-EU-OSHA, LIFT-OSH (Leveraging Instruments for Health and Safety at work — Strumenti b’effett ta’ lieva għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol) isaħħaħ l-evidenza dwar l-impatt pożittiv tal-ġestjoni tajba tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar il-fatt li l-preparazzjoni għall-użu mill-ġdid, il-manifattura mill-ġdid u r-riċiklaġġ teħtieġ disinn, li jiffaċilita s-separazzjoni ta’ komponenti u materjali fil-fażi tar-riċiklaġġ u jevita materjali mħallta jew kumplessi, u li dan kollu se jesponi ħafna lill-ħaddiema għal dawn is-sustanzi. L-EU-OSHA tħeġġeġ lill-kumpaniji li pproponew soluzzjonijiet innovattivi għal tali problemi, pereżempju, “Neħħi solventi perikolużi mill-analiżi tal-materjal reklamat fis-settur tal-bini u t-tiswija tat-toroq”. Huwa għalhekk li l-KESE jikkunsidra li dawn l-aspetti essenzjali għas-sigurtà u s-saħħa fuq ix-xogħol iridu jittieħdu inkunsiderazzjoni fir-Regolament il-ġdid. Il-KESE jemmen li dan għandu jiżgura mhux biss l-impjiegi u l-progress ekonomiku, iżda wkoll it-titjib soċjoekonomiku u ambjentali abbażi tal-prinċipji tar-Responsabbiltà Soċjali Korporattiva (CSR) u tar-regolamentazzjoni rilevanti. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-Proposta għal Regolament rivedut dwar il-Prodotti għall-Bini ssemmi li, sabiex jiġu żgurati s-sigurtà u l-protezzjoni tal-ambjent u tingħalaq lakuna regolatorja possibbli, “prodotti” għall-bini mmanifatturati fis-sit tal-bini għall-inkorporazzjoni immedjata f’xogħlijiet ta’ kostruzzjoni jkunu soġġetti għall-istess regoli bħal prodotti għall-bini oħrajn imqiegħda fis-suq mill-manifatturi. Il-Kumitat ma jqisx li teżisti lakuna regolatorja bħal din meta dawn il-prodotti ma jitqegħdux fis-suq. Il-kuntratturi li jimmanifatturaw “prodotti” fuq is-sit għal inkorporazzjoni immedjata fix-xogħlijiet (eż. planki tal-konkrit, sprej bil-fowm tal-poliuretan, oqfsa tat-twieqi u tal-bibien, eċċ.) huma soġġetti għar-rekwiżiti regolatorji applikabbli għal (partijiet minn) xogħlijiet, u dawn huma, ħafna mid-drabi, sakemm mhux dejjem, bbażati preċiżament fuq l-istess rekwiżiti tekniċi bħall-manifatturi, jiġifieri, l-operat ta’ sistema ta’ kontroll tal-produzzjoni f’fabbrika, l-istabbiliment ta’ dokumentazzjoni teknika, l-evalwazzjoni ta’ “prodotti”, id-dikjarazzjoni ta’ prestazzjonijiet u konformità u t-twaħħil ta’ markaturi CE. Din id-dispożizzjoni bla bżonn tkun ta’ detriment b’mod partikolari għall-SMEs. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | L-Artikolu 7 tal-Proposta għal Regolament rivedut dwar il-Prodotti għall-Bini jwessa’ l-kamp ta' applikazzjoni għar-rekwiżiti tal-prodotti kollha msemmija fl-ispeċifikazzjonijiet tal-akkwist pubbliku. Madankollu, ma jispeċifikax il-mekkaniżmu biex tinġabar din l-informazzjoni, li tista’ tirrigwarda sett wiesa’ u varjat ta’ xogħlijiet tal-bini, bħal pereżempju spazji għall-klieb tal-pulizija, bini amministrattiv tal-awtoritajiet, awtostradi u faċilitajiet nukleari, eċċ. Il-KESE huwa mħasseb dwar il-fattibbiltà biex tinġabar l-informazzjoni kollha rigward il-proprjetajiet u l-karatteristiċi, kif ukoll rigward kif jiġu ddeterminati metodi ta’ evalwazzjoni adatti li jikkorrispondu għall-ħtiġijiet tal-akkwirenti pubbliċi kollha, għall-użi kollha. Barra minn hekk, skont l-użu intiż, il-kredibbiltà li jkunu jixtiequ l-akkwirenti pubbliċi se tkun differenti ħafna wkoll (il-kredibbiltà tal-prestazzjoni ta’ membrani li ma jgħaddix ilma minnhom intiżi għall-użu fi spazji għall-klieb se tkun differenti meta mqabbla mal-istess prodott użat fuq is-saqaf ta’ mużew tal-belle arti) u jista’ jkun li ma tikkorrispondix għas-sistemi ta’ valutazzjoni u verifika speċifikati fil-Proposta għal Regolament rivedut dwar il-Prodotti għall-Bini. Il-KESE għandu dubji dwar jekk dan l-approċċ huwiex realistiku. |
| --- | --- |

3.10.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ir-Regolament (UE) Nru 305/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2011 li jistabbilixxi kondizzjonijiet armonizzati għall-kumerċjalizzazzjoni tal-prodotti għall-bini u li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 89/106/KEE (ĠU L 88, 4.4.2011, p. 5).

1

(2)  https://ec.europa.eu/environment/topics/waste-and-recycling/construction-and-demolition-waste_mt

2

(3)  COM(2019) 640 final.

3

(4)  COM(2020) 662 final.

4

(5)  COM(2021) 802 final.

5

(6)  COM(2021) 800 final.

6

(7)  COM(2020) 102 final.

7

(8)  Ir-Regolament (UE) Nru 1025/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea, li jemenda d-Direttivi tal-Kunsill 89/686/KEE u 93/15/KEE u d-Direttivi 94/9/KE, 94/25/KE, 95/16/KE, 97/23/KE, 98/34/KE, 2004/22/KE, 2007/23/KE, 2009/23/KE u 2009/105/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li jħassar id-Deċiżjoni tal-Kunsill 87/95/KEE u d-Deċiżjoni Nru 1673/2006/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 316, 14.11.2012, p. 12).

8

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/164 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/164

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Bdil f’Network tad-Data dwar is-Sostenibbiltà tal-Azjendi Agrikoli (FSDN)”

(COM(2022) 296 final — 2022/0192 (COD))

(2023/C 75/24)

| Relatur: | Florian MARIN |
| --- | --- |

Relatur:

Florian MARIN

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 4.7.2022
  Kunsill, 11.7.2022 |
| --- | --- |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 17.5.2022 |
| Bażi legali | Artikolu 43(2) u Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 5.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 188/0/1 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 4.7.2022

Kunsill, 11.7.2022

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

17.5.2022

Bażi legali

Artikolu 43(2) u Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fis-sezzjoni

5.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

188/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ u jappoġġja l-bdil tan-Network ta’ Informazzjoni tal-Kontabilità Agrikola (FADN) f’Network tad-Data dwar is-Sostenibbiltà tal-Azjendi Agrikoli (FSDN), kif previst fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt, bil-kompitu li jiġbor data dwar is-sostenibbiltà, itejjeb is-servizzi ta’ konsulenza u jipprovdi feedback lill-bdiewa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jqis l-FSDN bħala għodda importanti għal politiki bbażati fuq l-evidenza u jirrakkomanda dan li ġej:






  — | id-data dwar it-tibdil fil-klima, il-kwalità tal-ħamrija u s-sekwestru tal-karbonju, il-pestiċidi użati, il-kwalità tal-ilma u l-arja, l-enerġija, u l-bijodiversità għandha tiġi ttrattata bħala data ambjentali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra interoperabbli mal-FSDN. Id-data miġbura għandha tiġi diżaggregata skont it-tip ta’ prodott (organiku, eċċ.). Il-varjabbli tad-data dwar is-sostenibbiltà jridu jiġu evalwati bir-reqqa fir-rigward tal-validità, il-kwalità u l-komparabbiltà biex jiġu inklużi fin-network jekk iridu jintużaw bħala għodda għall-politiki; |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

id-data dwar it-tibdil fil-klima, il-kwalità tal-ħamrija u s-sekwestru tal-karbonju, il-pestiċidi użati, il-kwalità tal-ilma u l-arja, l-enerġija, u l-bijodiversità għandha tiġi ttrattata bħala data ambjentali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra interoperabbli mal-FSDN. Id-data miġbura għandha tiġi diżaggregata skont it-tip ta’ prodott (organiku, eċċ.). Il-varjabbli tad-data dwar is-sostenibbiltà jridu jiġu evalwati bir-reqqa fir-rigward tal-validità, il-kwalità u l-komparabbiltà biex jiġu inklużi fin-network jekk iridu jintużaw bħala għodda għall-politiki;

| — | id-data dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol, it-tipi ta’ kuntratti, is-saħħa u s-sikurezza (l-eżistenza ta’ pjan tas-saħħa u s-sikurezza fil-livell tal-azjendi agrikoli, l-għadd ta’ inċidenti, inklużi l-ħaddiema li jaħdmu għal rashom), il-ħiliet u l-pagi, il-kondizzjonalità soċjali marbuta mal-Politika Agrikola Komuni, l-għadd ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom, l-għadd ta’ ħaddiema temporanji/staġjonali jenħtieġ li jiġu kkunsidrati bħala data soċjali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra interoperabbli mal-FSDN. Għandu jkun hemm fokus speċjali fuq in-nisa u ż-żgħażagħ; |
| --- | --- |

—

id-data dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol, it-tipi ta’ kuntratti, is-saħħa u s-sikurezza (l-eżistenza ta’ pjan tas-saħħa u s-sikurezza fil-livell tal-azjendi agrikoli, l-għadd ta’ inċidenti, inklużi l-ħaddiema li jaħdmu għal rashom), il-ħiliet u l-pagi, il-kondizzjonalità soċjali marbuta mal-Politika Agrikola Komuni, l-għadd ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom, l-għadd ta’ ħaddiema temporanji/staġjonali jenħtieġ li jiġu kkunsidrati bħala data soċjali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra interoperabbli mal-FSDN. Għandu jkun hemm fokus speċjali fuq in-nisa u ż-żgħażagħ;

| — | id-data ambjentali u soċjali għandha tingħata l-istess livell ta’ importanza bħad-data ekonomika. Meta jitqies li għal dawn l-aħħar deċennji l-FADN ivvaluta prinċipalment is-sitwazzjoni ekonomika tal-bdiewa, id-dimensjoni ekonomika hija waħda kruċjali flimkien mal-isfidi ambjentali u soċjali; |
| --- | --- |

—

id-data ambjentali u soċjali għandha tingħata l-istess livell ta’ importanza bħad-data ekonomika. Meta jitqies li għal dawn l-aħħar deċennji l-FADN ivvaluta prinċipalment is-sitwazzjoni ekonomika tal-bdiewa, id-dimensjoni ekonomika hija waħda kruċjali flimkien mal-isfidi ambjentali u soċjali;

| — | approċċ inkroċjat mas-Sistema Integrata ta’ Amministrazzjoni u Kontroll (SIAK) u mad-data li tirriżulta mill-implimentazzjoni tal-politika agrikola komuni (PAK) kif ukoll mill-Eurostat, speċjalment għal data ambjentali u soċjali; |
| --- | --- |

—

approċċ inkroċjat mas-Sistema Integrata ta’ Amministrazzjoni u Kontroll (SIAK) u mad-data li tirriżulta mill-implimentazzjoni tal-politika agrikola komuni (PAK) kif ukoll mill-Eurostat, speċjalment għal data ambjentali u soċjali;

| — | il-possibbiltà għall-bdiewa kollha li jikkontribwixxu għall-FSDN, fil-każi meta jkunu lesti u kapaċi jagħmlu dan, fuq il-bażi ta’ metodoloġija speċifika u bil-kundizzjoni li jitqiesu r-rappreżentattività u r-restrizzjonijiet baġitarji; m’għandha teżisti l-ebda sanzjoni jekk ikunu parti mill-grupp kampjun iżda ma jridux jikkontribwixxu. Il-forniment tad-data mill-bdiewa jrid jibqa’ volontarju; Madankollu, l-Istati Membri għandhom jidentifikaw modi u inċentivi adegwati biex iħeġġu lill-bdiewa jieħdu sehem fl-FSDN; |
| --- | --- |

—

il-possibbiltà għall-bdiewa kollha li jikkontribwixxu għall-FSDN, fil-każi meta jkunu lesti u kapaċi jagħmlu dan, fuq il-bażi ta’ metodoloġija speċifika u bil-kundizzjoni li jitqiesu r-rappreżentattività u r-restrizzjonijiet baġitarji; m’għandha teżisti l-ebda sanzjoni jekk ikunu parti mill-grupp kampjun iżda ma jridux jikkontribwixxu. Il-forniment tad-data mill-bdiewa jrid jibqa’ volontarju; Madankollu, l-Istati Membri għandhom jidentifikaw modi u inċentivi adegwati biex iħeġġu lill-bdiewa jieħdu sehem fl-FSDN;

| — | għandu jkun hemm fokus kostanti fuq it-tnaqqis tal-burokrazija: għandhom jintużaw ukoll teknoloġiji moderni tad-data bħall-intelliġenza artifiċjali, l-Internet tal-oġġetti, il-validazzjoni awtomatika jew l-infrastruttura tal-ġbir mill-bogħod; |
| --- | --- |

—

għandu jkun hemm fokus kostanti fuq it-tnaqqis tal-burokrazija: għandhom jintużaw ukoll teknoloġiji moderni tad-data bħall-intelliġenza artifiċjali, l-Internet tal-oġġetti, il-validazzjoni awtomatika jew l-infrastruttura tal-ġbir mill-bogħod;

| — | l-FSDN għandu jgħin biex jiżdied il-fehim tal-ekosistema kollha tal-azjenda agrikola, u għal dan għandha tiġi prevista l-interoperabbiltà ma’ bażijiet oħra tad-data; u għandha tiġi prevista wkoll l-analiżi ta’ settijiet ta’ data separati li jkopru partijiet oħra tal-katina tal-provvista; |
| --- | --- |

—

l-FSDN għandu jgħin biex jiżdied il-fehim tal-ekosistema kollha tal-azjenda agrikola, u għal dan għandha tiġi prevista l-interoperabbiltà ma’ bażijiet oħra tad-data; u għandha tiġi prevista wkoll l-analiżi ta’ settijiet ta’ data separati li jkopru partijiet oħra tal-katina tal-provvista;

| — | jiġi previst li l-azjendi agrikoli ta’ sussistenza u azjendi agrikoli ta’ semisussistenza jiġu inklużi fit-teħid tal-kampjuni tal-FSDN; |
| --- | --- |

—

jiġi previst li l-azjendi agrikoli ta’ sussistenza u azjendi agrikoli ta’ semisussistenza jiġu inklużi fit-teħid tal-kampjuni tal-FSDN;

| — | jiġu inklużi karatteristiċi, sorsi, formati, dimensjonijiet u livelli differenti ta’ granularità tad-data skont is-sitwazzjonijiet differenti fost l-Istati Membri; |
| --- | --- |

—

jiġu inklużi karatteristiċi, sorsi, formati, dimensjonijiet u livelli differenti ta’ granularità tad-data skont is-sitwazzjonijiet differenti fost l-Istati Membri;

| — | jiġi previst skambju kostanti tal-aħjar prattiki tal-biedja bejn l-Istati Membri u l-bdiewa; għandhom jiġu żviluppati strumenti speċjali f’dan ir-rigward; |
| --- | --- |

—

jiġi previst skambju kostanti tal-aħjar prattiki tal-biedja bejn l-Istati Membri u l-bdiewa; għandhom jiġu żviluppati strumenti speċjali f’dan ir-rigward;

| — | għandu jsir aktar biex tiġi kkonsolidata l-kapaċità għall-ġbir, il-kondiviżjoni, il-ġestjoni u l-użu tad-data biex jittejbu l-effiċjenza u l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell tal-azjendi agrikoli, speċjalment għall-azjendi agrikoli ż-żgħar; |
| --- | --- |

—

għandu jsir aktar biex tiġi kkonsolidata l-kapaċità għall-ġbir, il-kondiviżjoni, il-ġestjoni u l-użu tad-data biex jittejbu l-effiċjenza u l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell tal-azjendi agrikoli, speċjalment għall-azjendi agrikoli ż-żgħar;

| — | l-FSDN għandu jikkontribwixxi għat-titjib tal-ġestjoni tal-azjendi agrikoli, u s-servizzi ta’ konsulenza personalizzati għandhom jingħataw ukoll billi tinħoloq rabta ċara mad-data dwar il-varjabbli eżoġeni tal-proċess tal-produzzjoni agrikola bħat-tbassir tat-temp, eċċ.; |
| --- | --- |

—

l-FSDN għandu jikkontribwixxi għat-titjib tal-ġestjoni tal-azjendi agrikoli, u s-servizzi ta’ konsulenza personalizzati għandhom jingħataw ukoll billi tinħoloq rabta ċara mad-data dwar il-varjabbli eżoġeni tal-proċess tal-produzzjoni agrikola bħat-tbassir tat-temp, eċċ.;

| — | għandhom jiġu stabbiliti kriterji speċifiċi marbuta mas-sostenibbiltà tal-proċessi meħtieġa mill-FSDN u kriterji tal-kundizzjonijiet tax-xogħol għall-kolletturi tad-data. |
| --- | --- |

—

għandhom jiġu stabbiliti kriterji speċifiċi marbuta mas-sostenibbiltà tal-proċessi meħtieġa mill-FSDN u kriterji tal-kundizzjonijiet tax-xogħol għall-kolletturi tad-data.

| 1.3. | Il-KESE jikkunsidra li l-protezzjoni tad-data, is-sjieda, il-privatezza u l-kunfidenzjalità għandhom dejjem jiġu żgurati (garanzija ta’ anonimizzazzjoni totali) u li l-bdiewa għandu jkollhom kontroll permanenti tad-data tagħhom. Barra minn hekk, l-interessi tal-bdiewa għandhom ikunu protetti u l-kunsens tagħhom għandu jinkiseb meta d-data tagħhom tkun maħsuba għall-kondiviżjoni, tkun xi tkun id-destinazzjoni u l-użu tad-data. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jirrakkomanda li l-bdiewa jingħataw inċentivi biex jikkontribwixxu u jkollhom benefiċċji ċari u diretti għall-kondiviżjoni tad-data tagħhom flimkien ma’ servizzi ta’ konsulenza, bħal benefiċċji finanzjarji jew aċċess għal sejħiet dedikati għal proposti ffinanzjati minn fondi tal-UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Id-data miġbura għall-FSDN fl-ebda ċirkostanza ma għandha tintuża għall-kontroll u s-sanzjonar tal-bdiewa. Jekk dan il-prinċipju jiġi kompromess, il-bdiewa għandu jkollhom l-għażla li ma jipprovdux id-data, iżda dan se jfixkel b’mod sinifikanti l-użu tal-FSDN bħala għodda ta’ politika. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | L-approċċ ġenerali tal-FSDN huwa li jintużaw teknoloġiji diġitali, u għal din ir-raġuni l-KESE jirrakkomanda li jsir aktar xogħol biex jinbena spazju komuni tad-data għall-agrikoltura, li jippromovi s-sjieda konġunta tad-data u l-kooperattivi tad-data. Il-KESE jikkunsidra li fis-settur agroalimentari mhemmx metodoloġija komuni biex jiġu żgurati l-komparabbiltà u l-użu komuni tad-data. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jitwaqqaf programm integrat iddedikat għad-diġitalizzazzjoni tas-settur agroalimentari, peress li xi bdiewa diġà huma obbligati jiġbru data ambjentali sabiex ibigħu l-prodotti tagħhom u peress li l-magni jew sensuri awtonomi u intelliġenti huma ġeneraturi tad-data. Għandhom jiġu kkunsidrati l-inklużività u l-litteriżmu diġitali flimkien mal-faċilitazzjoni tal-aċċess għad-data u t-teknoloġiji tal-hardware u tas-software. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE qed jissuġġerixxi li għandhom jitwettqu aktar sforzi biex jitnaqqsu ż-żoni rurali li m’għandhomx infrastruttura tal-Internet (white zones) u jiġu pprovduti l-konnettività tat-telefown u l-broadband fiż-żoni rurali. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Fl-aħħar nett, il-KESE jirrakkomanda li l-fondi għall-implimentazzjoni tal-FSDN għandhom jiġu żgurati mill-Kummissjoni u l-Istati Membri, u li d-data miġbura għandha tqis il-volatilità tal-prezzijiet u l-kriżijiet differenti fil-katina tal-provvista agroalimentari. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt (1), il-Kummissjoni Ewropea ppjanat li tittrasforma n-Network ta’ Informazzjoni tal-Kontabilità Agrikola (FADN) f’Network tad-Data dwar is-Sostenibbiltà tal-Azjendi Agrikoli (FSDN) għall-ġbir tad-data dwar is-sostenibbiltà, it-titjib tas-servizzi ta’ konsulenza u l-għoti ta’ feedback lill-bdiewa. Id-data se tinġabar fil-livell tal-azjenda agrikola, skont kriterji speċifiċi u perjodiċità fl-Istati Membri kollha. L-FADN se jkun adattat biex jiżgura proċess effiċjenti ta’ ġbir ta’ data permezz tal-FSDN. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Kull Stat Membru se jfassal pjan iddedikat għas-selezzjoni ta’ azjendi prospettanti li jiżgura kampjun rappreżentattiv ta’ data. L-azjendi agrikoli se jiġu kklassifikati b’mod uniformi u l-kolletturi tad-data bħall-uffiċċji tal-kontabilità se jkunu involuti fil-proċess, ikkoordinat minn uffiċċju ta’ kollegament fil-livell tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Id-data pprovduta mill-azjendi agrikoli se tintuża biex tikkaratterizza l-azjenda prospettanti, biex jiġu vvalutati d-dħul u s-sostenibbiltà ekonomika, ambjentali u soċjali tal-azjenda u biex tiġi ttestjata l-veraċità tal-informazzjoni mogħtija permezz ta’ kontrolli fil-post. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Funzjonalità tal-FSDN

| 3.1. | Il-KESE jappoġġja l-bdil tal-FADN f’FSDN, u jqis li l-istess data m’għandhiex tinġabar għal diversi drabi peress li ċerti Stati Membri diġà qed jiġbru xi data soċjali u ambjentali, u li approċċ inkroċjat mas-Sistema Integrata ta’ Amministrazzjoni u Kontroll (SIAK) u d-data li tirriżulta mill-implimentazzjoni tal-politika agrikola komuni (PAK) u wkoll mill-Eurostat għandhom jiġu żgurati, speċjalment għad-data soċjali u ambjentali. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-kondiviżjoni tad-data bejn l-FSDN u diversi atturi bħall-amministrazzjonijiet, l-awtoritajiet tal-istatistika u l-korpi privati għandha ssir b’mod ikkontrollat u adattat. Il-promozzjoni tat-teknoloġiji diġitali diġà żviluppati u ffinanzjati mill-UE (FAIRshare (2), proġetti tal-Orizzont, eċċ.) tista’ tikkontribwixxi għat-titjib tal-ġestjoni tal-azjendi agrikoli u l-użu tat-teknoloġiji diġitali fil-livell tal-azjendi agrikoli. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-perjodu li jibqa’ bejn il-ġbir tad-data u l-ipproċessar tad-data m’għandux jaffettwa l-kwalità tal-FSDN u s-servizzi ta’ konsulenza mogħtija lill-bdiewa. Il-bdiewa għandhom ikunu konxji jekk id-data tagħhom tkunx qed tintuża għal skopijiet addizzjonali marbuta mal-FSDN bħar-riċerka, l-innovazzjoni, it-taħriġ, eċċ., u jagħtu l-kunsens tagħhom għal dan. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-protezzjoni tad-data, ir-regoli rispettivi tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (3) (GDPR) u d-data għas-sensuri, il-fiduċja fl-użu tad-data, il-proċeduri ta’ kontrokontrolli, is-sjieda, il-privatezza u d-drittijiet tal-produzzjoni jew it-trasparenza għandhom jintegraw l-interessi tal-bdiewa, u l-bdiewa għandhom jibbenefikaw mid-data miġbura. It-tnaqqis tal-burokrazija għandu jkun prijorità kostanti. Hija meħtieġa metodoloġija ċara fil-livell tal-UE biex il-bdiewa jiġu mħeġġa f’dan ir-rigward. Għandu jiġi kkunsidrat l-involviment tal-assoċjazzjonijiet tal-bdiewa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jqis li għandhom jitqiesu s-sostenibbiltà tal-implimentazzjoni tas-sistema u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-persuni involuti fl-implimentazzjoni tal-FSDN fl-oqsma tal-ġbir, il-ġestjoni, il-ħżin u l-ipproċessar tad-data. Il-KESE jirreferi għall-Opinjoni tiegħu dwar id-diġitalizzazzjoni u s-sostenibbiltà (4): iċ-ċentri tad-data l-aktar effiċjenti fl-enerġija għandhom isiru n-norma u ċ-ċentri tad-data ġodda għandhom ikunu operati b’enerġiji 100 % rinnovabbli. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi kriterji speċifiċi marbuta mas-sostenibbiltà tal-proċess u l-kundizzjonijiet tax-xogħol għal dawk li jiġbru d-data, li għandhom jitqiesu fl-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | L-FSDN m’għandux ikun strument għall-awtoritajiet pubbliċi biss biex jużawh fit-tfassil tal-politiki pubbliċi, u għandu jintegra wkoll il-ħtiġijiet tal-imsieħba soċjali, l-entitajiet ta’ riċerka, l-universitajiet, il-bdiewa u l-NGOs. L-FSDN jista’ jgħin biex tiżdied l-inklużjoni tal-bdiewa fis-sistema finanzjarja (kreditu, eċċ.). L-FSDN għandu jipprovdi ħarsa ġenerali perjodika lejn il-biedja fil-livelli Ewropej, nazzjonali u reġjonali, u lejn it-tipi differenti ta’ biedja. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-bdiewa kollha tal-UE għandu jkollhom il-possibbiltà li jikkontribwixxu għall-FSDN fil-każi meta huma lesti li jagħmlu dan, u jeħtieġ li jitqiesu r-rappreżentattività, ir-restrizzjonijiet baġitarji u l-objettivi tal-FSDN. L-azjendi agrikoli li mhumiex parti mill-kampjun għandu jkollhom il-possibbiltà li jagħtu kontribut volontarju għall-FSDN abbażi ta’ kriterji u metodoloġiji adattati u speċifiċi. Il-bdiewa m’għandhomx ikunu obbligati li jibagħtu data lill-FSDN, u m’għandha tiġi applikata l-ebda sanzjoni. Għandhom jitqiesu wkoll azjendi agrikoli ta’ sussistenza u semisussistenza. Id-data miġbura għandha tiġi diżaggregata skont it-tip ta’ prodott (organiku, eċċ.). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-ġbir u l-ipproċessar modern u innovattiv tad-data permezz tal-intelliġenza artifiċjali, l-Internet tal-oġġetti, il-validazzjoni awtomatika, software marbut mar-rikonoxximent ottiku tal-karattri (OCR) jew l-infrastrutturi tal-ġbir mill-bogħod għandhom jitqiesu sabiex l-FSDN isir aktar effiċjenti, flimkien mad-data ġeospazjali ġġenerata permezz tal-programm Spazjali Ewropew. Għandha tinħoloq rabta ċara bejn l-FSDN, il-PAK u l-Cloud Ewropew tax-Xjenza Miftuħa. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | L-FSDN għandu jqis il-leġiżlazzjonijiet differenti fost l-Istati Membri, b’mod partikolari dwar l-aspetti ambjentali u soċjali, u għandu jkun flessibbli biżżejjed biex jintegra indikaturi ġodda. Il-kooperazzjoni bejn l-uffiċċji ta’ kollegament, l-uffiċċji tal-Istati Membri u d-DĠ Agrikoltura tal-Kummissjoni jeħtieġ li tkun effettiva biex l-FSDN jirnexxi. Għandu jingħata l-istess livell ta’ importanza lid-data ambjentali u soċjali bħalma tingħata lid-data ekonomika, lill-bdiewa żgħar u kbar u lil reġjuni differenti. It-trasparenza u r-rieda biex jingħata kontribut għall-FSDN ivarjaw fl-Istati Membri, u għandhom jitqiesu l-livell ta’ sensittività u l-valur preċiż ta’ xi elementi. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-KESE qed jissuġġerixxi li ssir distinzjoni ċara bejn id-data li trid tinġabar kull sena u dik meħtieġa perjodikament. Karatteristiċi, sorsi, formati, dimensjonijiet u livelli differenti ta’ granularità tad-data huma sfida għall-FSDN, peress li l-istess data m’għandhiex tinġabar diversi drabi. Hemm differenzi kbar fost l-Istati Membri f’termini ta’ strutturi ta’ spejjeż għall-ġbir tad-data, għalhekk hija meħtieġa aktar flessibbiltà. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-ġbir tad-data għandu jqis il-kriżijiet differenti u ż-żieda fil-volatilità tal-prezzijiet li qed issir varjabbli kostanti fil-ktajjen agroalimentari. Il-gwerra fl-Ukrajna qed tgħin biex taggrava din il-volatilità, u l-ispekulazzjoni fis-settur tal-ikel qed tagħmel pressjoni fuq il-ktajjen tal-provvista. Ir-riżorsi finanzjarji allokati lill-FSDN għandhom jiġu żgurati mill-Kummissjoni u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jissuġġerixxi li jiġi żviluppat korp konsultattiv Ewropew, bl-involviment tas-soċjetà ċivili, magħżul fuq il-bażi ta’ kriterji trasparenti għall-monitoraġġ tal-ġbir tad-data u biex jittieħdu deċiżjonijiet dwar l-użu tad-data u bidliet strateġiċi fir-rekwiżiti tad-data, filwaqt li jitqiesu l-isfidi tas-soċjetà u d-dinamika tad-domanda tad-data. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-KESE jissuġġerixxi wkoll li data dwar il-prattiki tal-biedja għandha tiġi integrata fl-FSDN, b’mod aktar preċiż fir-rigward tal-ġestjoni tal-art, il-protezzjoni tal-pjanti, il-fertilizzanti tal-pjanti, is-saħħa u l-benesseri tal-annimali. L-aħjar prattiki tal-biedja għandhom jinġabru u jinxterdu bħala riżultat tal-FSDN speċjalment fl-oqsma ambjentali u soċjali (it-taħriġ, l-għodod mudell, il-prattiki tajba, l-iskambji bejn il-konsulenti, eċċ.). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Id-data dwar it-tibdil fil-klima, il-kwalità tal-ħamrija, u s-sekwestru tal-karbonju, l-użu tal-pestiċidi, il-kwalità tal-ilma, il-kwalità tal-arja, l-enerġija u l-bijodiversità għandha tiġi ttrattata bħala data ambjentali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra li huma interoperabbli mal-FSDN. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Id-data dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol, it-tipi ta’ kuntratti, is-saħħa u s-sikurezza (l-eżistenza ta’ pjan tas-saħħa u s-sikurezza fil-livell tal-azjendi agrikoli, l-għadd ta’ inċidenti, inklużi l-ħaddiema li jaħdmu għal rashom), il-kondizzjonalità soċjali marbuta mal-Politika Agrikola Komuni, l-għadd ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom, l-għadd ta’ ħaddiema temporanji/staġjonali, il-ħiliet u l-pagi jenħtieġ li jiġu kkunsidrati bħala data soċjali li għandha tinġabar mill-bdiewa jew minn strumenti oħra interoperabbli mal-FSDN. Għandha tingħata attenzjoni kostanti wkoll biex jiġi żgurat li d-data miġbura tintuża biex tgħin fil-monitoraġġ tal-progress biex jintlaħqu l-SDGs. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Il-KESE jissuġġerixxi li tingħata attenzjoni speċjali lin-nisa u liż-żgħażagħ bħala punt ta’ fokus prinċipali għall-futur tal-iżvilupp rurali. L-iffaċilitar tal-aċċess għal opportunitajiet, kuntratti tax-xogħol stabbli, servizzi pubbliċi adattati u kwalità għolja tal-ħajja huma aspetti li jistgħu indirettament jiġu motivati mill-FSDN. Barra minn hekk, għandha tingħata attenzjoni speċjali għad-data tal-azjendi agrikoli li joperaw internazzjonalment peress li l-organizzazzjoni tal-azjendi agrikoli qed issir aktar kumplessa u xi wħud minnhom qed jipproduċu wkoll barra mill-UE. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni dwar l-FSDN, il-KESE huwa mħasseb dwar is-setgħa li hu propost li tingħata lill-KE biex tadotta għadd sostanzjali ta’ atti delegati (pereżempju dwar il-ġestjoni tad-data, l-ID tal-azjendi agrikoli, l-użu tad-data jew l-aċċess għad-data primarja u t-trażmissjoni tagħha). Dan għandu jkun limitat kemm jista’ jkun u għandu jsir pjuttost permezz ta’ atti ta’ implimentazzjoni. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Il-kontribut tal-FSDN għat-titjib tal-prestazzjoni ambjentali, ekonomika u soċjali tal-azjendi agrikoli u t-trasparenza u l-ġustizzja tal-katina tal-provvista agroalimentari

| 4.1. | L-FSDN jista’ jkun strument li jikkontribwixxi għat-titjib tal-ġestjoni tal-azjendi agrikoli billi jiżviluppa għodod ta’ appoġġ fit-teħid tad-deċiżjonijiet għal prestazzjoni aħjar tal-azjendi agrikoli (inkluż billi tiġi promossa l-agrikoltura ta’ preċiżjoni) permezz tal-ġbir u l-analiżi tad-data tal-azjendi agrikoli, u l-Istati Membri jeħtieġ li jkunu ggwidati f’din id-direzzjoni. Is-servizzi ta’ konsulenza li jirriżultaw mill-FSDN jistgħu jibbenefikaw minn integrazzjoni mtejba ta’ settijiet ta’ data sabiex jagħtu pariri infurmati f’dimensjonijiet differenti ta’ sostenibbiltà (ekonomiċi, ambjentali, soċjali). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Id-data miġbura fil-livell tal-azjenda agrikola tintuża parzjalment biex tiżdied il-prestazzjoni potenzjali u sostenibbli tal-azjenda agrikola. Il-bdiewa għandu jkollhom kontroll fuq id-data tagħhom u għandhom jiġu assistiti u mogħtija pariri biex jużaw id-data tagħhom biex jaħdmu b’mod aktar preċiż, effiċjenti u sostenibbli sabiex irawmu prattiki ta’ biedja sostenibbli. Id-data għandha tintuża għall-iskop speċifiku li għalih tkun inġabret. L-Istati Membri għandhom jimpenjaw ruħhom kif imiss f’dan ir-rigward, u l-Kummissjoni għandha tagħti rakkomandazzjonijiet ċari u soluzzjonijiet ta’ software miftuħa adattati għall-ekosistema tal-azjendi agrikoli. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jiġi żviluppat spazju ta’ data komuni bbażat fuq tikketta ta’ fiduċja tad-data pubblika agroalimentari fl-UE għal approċċ aħjar u aktar effiċjenti għall-ktajjen tal-provvista. Għandhom jiġu stabbiliti miri konkreti f’kull Stat Membru. Is-sjieda konġunta tad-data, il-kooperattivi tad-data għall-agrikoltura u l-iżvilupp ta’ sħubijiet għall-kultivazzjoni tad-data (data farming) jeħtieġu riżorsi finanzjarji ddedikati u strateġija ddedikata. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | L-iżvilupp ta’ standards u metodoloġija komuni biex jiġu żgurati l-komparabbiltà u l-użu komuni tad-data huma nieqsa fis-settur agroalimentari. Għandhom jiġu implimentati passi konkreti f’dan ir-rigward bl-involviment tal-Istati Membri, peress li xi bdiewa huma obbligati jiġbru d-data sabiex ibigħu l-prodotti tagħhom lill-bejjiegħa bl-imnut. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-FSDN għandu jgħin biex jiżdied il-fehim tal-ekosistema kollha tal-azjenda agrikola u għandu jkun interoperabbli ma’ bażijiet tad-data oħra li jkopru data dwar il-katina tal-provvista jew jgħin fl-analiżi ta’ settijiet ta’ data separati, sabiex ikun jista’ jissorvelja d-distribuzzjoni tal-valur miżjud u jiżgura trattament ġust għall-atturi kollha fil-katina alimentari. L-FSDN għandu jippreżenta indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni bażiċi marbuta mal-prestazzjoni tal-azjendi agrikoli iżda wkoll marbuta mas-sitwazzjoni reġjonali u tal-prodott. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | L-FSDN għandu jikkontribwixxi għal ġestjoni intelliġenti, innovattiva u sostenibbli tal-azjendi agrikoli, titjib fil-ġestjoni u l-produzzjoni tal-azjendi agrikoli u konnessjoni mal-varjabbli eżoġeni tal-produzzjoni tal-biedja (it-temp, eċċ.). Il-bdiewa u l-kooperattivi għandhom ikunu aktar involuti fil-proġetti ta’ riċerka, u l-fondi tal-UE jistgħu jiġu allokati speċifikament għad-diġitalizzazzjoni tas-settur agroalimentari. Minħabba n-natura speċifika tas-settur, għandha titnieda sejħa speċifika għall-proposti bl-involviment tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Il-kontribut tal-FSDN għad-diġitalizzazzjoni tas-settur tal-agrikoltura u l-ikel agroalimentari

| 5.1. | L-internalizzazzjoni tat-teknoloġiji tal-IT hija proċess bil-mod peress li l-agrikoltura għadha waħda mill-inqas setturi diġitalizzati u hemm differenzi sinifikanti bejn il-pajjiżi, ir-reġjuni u l-azjendi agrikoli f’dan ir-rigward. L-inklużività diġitali hija problema kbira u għandha tingħata l-importanza sabiex jitnaqqsu l-inugwaljanzi. Settur agroalimentari aktar diġitalizzat se jikkontribwixxi għal aktar trasparenza fil-katina tal-provvista u jimminimizza r-riskju tal-ispekulazzjoni fis-settur tal-ikel. Il-KESE jipproponi li programm integrat iddedikat għad-diġitalizzazzjoni tas-settur agroalimentari għandu jiġi stabbilit permezz ta’ ħidma f’sħubija mill-Kummissjoni, l-Istati Membri u s-soċjetà ċivili. L-iffaċilitar tal-aċċess għat-teknoloġiji tal-hardware u tas-software għall-Istati Membri, u speċjalment għall-bdiewa ż-żgħar, għandu jkun kopert minn programmi ddedikati, peress li t-tranżizzjoni diġitali hija prijorità. It-tiġdid tal-liċenzji tas-software użati għall-ġbir u l-kondiviżjoni tad-data għandu jiġi kopert perjodikament. Il-fondi tal-UE jistgħu jintużaw f’dan ir-rigward, filwaqt li l-involviment tal-Istati Membri huwa fattur importanti. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Magni jew sensuri awtonomi u intelliġenti huma ġeneraturi tad-data li jistgħu jgħinu fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell tal-azjenda agrikola u jistgħu jikkonsolidaw il-ġestjoni tad-data fil-livell tal-katina tal-provvista. L-interkonnettività u l-interoperabbiltà bejn l-atturi tal-katina tal-provvista flimkien mad-data ġeospazjali għandhom jgħinu biex tiġi żgurata konnessjoni mas-suq għall-bdiewa żgħar u l-konsolidazzjoni tal-ktajjen tal-provvista. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-konsolidazzjoni tal-kapaċità għall-ġbir, il-kondiviżjoni, il-ġestjoni u l-użu tad-data fil-livell tal-azjendi agrikoli, speċjalment għall-azjendi agrikoli żgħar, hija importanti għal integrazzjoni aħjar tal-bdiewa fil-ktajjen tal-provvista u biex tiżdied l-effiċjenza tal-azjendi agrikoli. Dawn l-ispejjeż għandhom ikunu koperti mill-PAK, u miżuri speċjali għandhom jiġu inkorporati fil-pjani strateġiċi mill-Istati Membri. L-għarfien fqir tal-bdiewa ż-żgħar dwar il-proċessi diġitali għandu jiġi ġestit bir-reqqa u għandu jkun hemm fokus ċar u kostanti biex jiżdied l-għarfien diġitali dwar il-PAK u politiki rilevanti oħra. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-ġbir tad-data soċjali u ambjentali m’għandux ikun proċess iżolat jew attività addizzjonali, iżda pjuttost attività kontinwa fil-livell tal-azjendi agrikoli, irrispettivament mid-daqs jew it-tip, u l-Istati Membri għandhom jappoġġjaw din l-attività kontinwa. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Il-KESE jinsab imħasseb dwar il-fatt li d-domanda għad-data u għad-diġitalizzazzjoni fis-settur agroalimentari jistgħu jiġġeneraw diskriminazzjoni fil-prezzijiet u spekulazzjoni fis-swieq tal-komoditajiet. Il-konċentrazzjoni tas-suq tad-data f’numru żgħir ta’ kumpaniji trid tiġi ġestita b’mod li s-sovranità tad-data tkun żgurata. Barra minn hekk, il-kondiviżjoni tad-data bejn l-atturi tal-katina tal-provvista għandha ssir b’mod ġust, trasparenti u mhux diskriminatorju, u tippermetti lill-FSDN jgħin biex ikun hemm katina tal-provvista aktar ġusta u jitnaqqsu l-emissjonijiet indiretti. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Għandu jkun hemm fokus kostanti fuq il-ħolqien ta’ qafas għad-demokrazija tad-data u setgħa ta’ negozjar ibbilanċjat fir-rigward tal-benefiċċji tad-data fis-setturi agroalimentari. Il-KESE jilqa’ l-introduzzjoni ta’ ID għall-azjendi agrikoli u jissuġġerixxi li hemm bżonn ta’ aktar ċarezza rigward il-privatezza tad-data, is-sjieda, ir-responsabbiltà u l-portabbiltà fl-agrikoltura. Għandha tiġi kkunsidrata l-kondiviżjoni ekwa tal-benefiċċji tad-data fuq il-bażi ta’ reċiproċità bejn il-kontributuri tad-data u l-aggregaturi tad-data, flimkien mal-iskopribbiltà faċli tad-data tal-FSDN. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Huma meħtieġa kampanji ta’ sensibilizzazzjoni li jenfasizzaw l-importanza tad-data għall-prestazzjoni ekonomika, soċjali u ambjentali tal-azjendi agrikoli, speċjalment għall-bdiewa ż-żgħar biex tiġi kkonsolidata l-fiduċja u biex jiżdied il-fehim tal-kontribut tad-data għar-rilevanza u l-effiċjenza tal-politiki pubbliċi futuri. L-atturi fil-ktajjen tal-provvista agroalimentari għandu jkollhom aċċess għal pjattaformi tad-data miftuħa sabiex jiżguraw il-komparabbiltà u t-trasparenza fi ħdan il-ktajjen tal-provvista tal-prodotti. L-FSDN jista’ jimmotiva lill-bdiewa biex jużaw pjattaformi diġitali biex jintegraw fil-ktajjen tal-provvista aktar faċilment u biex jittrasferixxu l-aħjar prattiki. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Il-litteriżmu diġitali għandu jitwassal b’mod kostanti, speċjalment lill-azjendi agrikoli żgħar u lill-bdiewa akbar fl-età, flimkien ma’ taħriġ għal dawk li jiġbru d-data. It-taħriġ, il-prattiki u l-kampanji taċ-ċibersigurtà għandhom ikunu kontinwi. Minkejja l-progress innutat fis-settur tad-diġitalizzazzjoni u tad-data, huma meħtieġa aktar sistemi faċli għall-utent. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu żgurati l-kopertura tal-broadband u d-diġitalizzazzjoni bħala prekundizzjoni għall-biedja ta’ preċiżjoni u r-robotika, u li jiġi appoġġjat l-investiment f’tekniki sostenibbli. Għandha titqies rabta ċara bejn l-FSDN u l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, iżda wkoll mal-Fond għall-Broadband Nikkollegaw l-Ewropa. |
| --- | --- |

5.8.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar Strateġija “Mill-Għalqa sal-Platt” għal sistema tal-ikel ġusta, tajba għas-saħħa u favur l-ambjent” (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 268).

1

(2)  https://www.h2020fairshare.eu/

2

(3)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1).

3

data

data

Data

(4)  Opinjoni esploratorja tal-KESE dwar “Id-Diġitalizzazzjoni u s-Sostenibbiltà — status quo u l-ħtieġa għal azzjoni mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili” (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 187).

4

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/171 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/171

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Pjan ta’ azzjoni għall-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna sabiex jiġu ffaċilitati l-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ukrajna u l-kummerċ bilaterali mal-UE”

(COM(2022) 217 final)

(2023/C 75/25)

| Relatur ġenerali: | Marcin NOWACKI |
| --- | --- |

Relatur ġenerali:

Marcin NOWACKI

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 4.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 156/12/17 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

4.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

156/12/17

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jirrimarka li l-aggressjoni mhux provokata tal-Federazzjoni Russa kontra l-Ukrajna wasslet għall-qerda ta’ parti sinifikanti tal-infrastruttura u l-imblokk tal-portijiet u r-rotot marittimi, li wasslu għall-kollass tal-kummerċ barrani tal-Ukrajna. Għalhekk jeħtieġ li jiġu esplorati korsiji kummerċjali alternattivi li jużaw it-trasport bit-triq u bil-ferrovija bejn l-UE u l-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri, lill-Kummissjoni u lill-Kunsill jieħdu azzjoni biex itejbu l-iżdoganar fil-punti ta’ qsim tal-fruntiera billi jżidu kemm in-numru ta’ uffiċjali kif ukoll il-kooperazzjoni bejn l-uffiċjali tal-UE u dawk Ukreni. Dawn il-miżuri għandhom isaħħu x-xejra li diġà qed tiżviluppa f’ċerti pajjiżi tal-UE. Pereżempju, il-Polonja fetħet korsiji apposta għat-traffiku tal-merkanzija fil-punti ta’ qsim tal-fruntiera ta’ Korczowa-Krakovets u Dorohusk-Yahodyn. Għandu jiġi nnotat ukoll li hemm bżonn ta’ kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tal-UE u l-Ukrajna biex jitjieb l-iżdoganar, fost affarijiet oħra permezz ta’ żdoganar simultanju mis-servizzi rilevanti kollha, filwaqt li jiġu rispettati l-proċeduri kollha kemm tal-Istati Membri tal-UE kif ukoll tal-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ta’ min jinnota li wieħed mill-aħħar sforzi ewlenin biex jiżdied il-kummerċ fuq l-art huwa l-iffirmar ta’ żewġ ftehimiet bejn l-UE, l-Ukrajna u l-Moldova biex jiġi liberalizzat it-trasport bit-triq għall-merkanzija tal-Ukrajna lejn l-UE billi tgħaddi mill-Moldova. Il-ftehimiet dwar it-trasport bit-triq ser jikkontribwixxu għal dan l-isforz billi jiffaċilitaw it-trasport tal-merkanzija bit-triq bejn l-UE u l-Ukrajna u l-Moldova, u jippermettu lit-trasportaturi Ukreni, Moldovani u tal-UE jgħaddu minn u joperaw bejn it-territorji tagħhom mingħajr ma jkollhom għalfejn jiksbu permessi għal dawn l-operazzjonijiet. Il-ftehim bejn l-UE u l-Ukrajna jipprevedi wkoll ir-rikonoxximent ta’ liċenzji tas-sewqan u ċertifikati ta’ kwalifiki professjonali Ukreni (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa ta’ investiment urġenti fl-infrastruttura biex jiżdiedu l-punti ta’ qsim tal-fruntiera u biex jitħalla jsir il-kummerċ bil-ferrovija. Dawn l-investimenti jistgħu jsiru biss bl-appoġġ tal-fondi Ewropej. L-appoġġ għall-proċess ta’ investiment, il-garanziji ta’ ħlas u l-assigurazzjoni għall-intraprendituri involuti fit-trasport tal-merkanzija bejn l-UE u l-Ukrajna huwa meħtieġ biex jiżdied il-volum tat-trasport. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal kooperazzjoni mill-qrib mal-imsieħba Ukreni, mhux biss biex jiġi implimentat il-proċess ta’ investiment u jittejbu l-proċeduri għat-trasport tal-merkanzija, iżda wkoll biex il-ħaddiema Ukreni jkunu jistgħu jaħdmu fl-UE. Dan jikkonċerna kemm l-imsieħba governattivi kif ukoll l-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jinnota li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea tidentifika b’mod preċiż il-piżijiet sinifikanti u l-kawżi tagħhom fil-kummerċ bejn l-UE u l-Ukrajna. Il-kunflitt armat li jinsab għaddej fit-territorju Ukren ikkawżat mill-invażjoni kompletament mhux ġustifikata tar-Russja wassal għall-qerda fuq skala kbira tal-infrastruttura tal-Ukrajna u l-imblokk tal-portijiet marittimi tagħha fil-Baħar l-Iswed, u b’hekk qata’ lill-pajjiż mill-kanali ta’ kummerċ internazzjonali. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Kuntest

| 2.1. | Din l-Opinjoni hija tweġiba għall-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar Pjan ta’ azzjoni għall-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna sabiex jiġu ffaċilitati l-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ukrajna u l-kummerċ bilaterali mal-UE (2) tat-12 ta’ Mejju 2022. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wieħed mill-prodotti bażiċi ewlenin prodotti mill-Ukrajna u esportat lejn l-UE kif ukoll lejn bosta pajjiżi fl-Afrika u fl-Asja huwa l-ikel, u fuq kollox, iċ-ċereali. L-Ukrajna hija waħda mill-akbar produtturi tal-ikel. L-imblokk tal-kummerċ barrani jfisser tnaqqis sinifikanti fil-provvista ta’ ħafna prodotti tal-ikel fl-UE u madwar id-dinja. Bejniethom, l-Ukrajna u r-Russja jipproduċu 10 % tal-qamħ dinji, u jirrappreżentaw 30 % tal-kummerċ globali tal-qamħ. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li jinħolqu rotot loġistiċi alternattivi u ottimizzati – “korsiji ta’ solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna” ġodda – biex jiffaċilitaw il-kummerċ fi prodotti agrikoli Ukreni u l-kummerċ barrani bilaterali. Il-korsiji se jagħtu wkoll lill-Ukrajna aċċess għar-rotot kummerċjali Ewropej permezz tal-portijiet marittimi, li se jippermettu lill-ġirien tal-Lvant tagħna jipparteċipaw fil-kummerċ globali. Madankollu, hemm fehim ġenerali li l-esportazzjonijiet fuq l-art jistgħu jikkumpensaw biss għal bejn terz u nofs ta’ dak li l-Ukrajna normalment tesporta mill-Baħar l-Iswed. Barra minn hekk, l-ispejjeż tat-trasport fuq l-art lejn l-Ewropa huma ħafna ogħla mill-esportazzjoni bil-vapur mill-Baħar l-Iswed. Barra dan, l-esportazzjonijiet tal-Ukrajna fi ħdan is-suq intern tal-UE huma limitati. Dan inaqqas l-opportunitajiet tal-bdiewa filwaqt li ma jgħinx bil-provvisti tal-ikel meħtieġa b’mod urġenti f’ħafna pajjiżi Afrikani u Asjatiċi. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-ftuħ ta’ kuritur sikur taċ-ċereali fil-Baħar l-Iswed jista’ jkun aħbar tajba għall-pajjiżi li jimportaw l-ikel u għall-bdiewa Ukreni. Madankollu, it-test veru għad irid isir għax ftit hemm fiduċja fir-Russja. U fuq kollox, qed niffaċċjaw perjodu ta’ prezzijiet għoljin tal-fjuwil u tal-fertilizzanti. Il-biċċa l-kbira tal-art agrikola tal-Ukrajna hija kkontrollata mir-Russja jew tinsab f’riskju ta’ attakki Russi. Ejja ngħidu li l-bdiewa ma jistgħux jibqgħu jaħdmu minħabba spejjeż għoljin u sigurtà baxxa. F’dak il-każ, jista’ jagħti l-każ li jabbundanaw il-biedja, u b’hekk titpoġġa aktar pressjoni fuq is-sigurtà internazzjonali tal-ikel filwaqt li jintilfu l-impjiegi tal-ħaddiema. Hemm ħtieġa urġenti biex jinstabu soluzzjonijiet. M’hemmx ħin x’nitilfu. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni tidentifika b’mod korrett l-punti ta’ konġestjoni, jiġifieri l-aktar oqsma problematiċi li jfixklu l-kummerċ bejn l-UE u l-Ukrajna, u jipproponi diversi miżuri biex jiġu indirizzati l-problemi identifikati. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Id-diffikultajiet ewlenin fl-iżvilupp tal-kummerċ bejn l-UE u l-Ukrajna jikkonċernaw kwistjonijiet ta’ infrastruttura. Għalhekk huwa meħtieġ investiment urġenti biex il-punti ta’ qsim tal-fruntiera jinżammu liberi u biex jiġi ffaċilitat it-trasport bil-ferrovija bejn l-Ukrajna u l-Istati Membri tal-UE. Il-kooperazzjoni għandha tiġi stabbilita u estiża bejn l-istituzzjonijiet tal-UE, l-Istati Membri u l-Ukrajna u l-Moldova, li jista’ jkollhom rwol attiv fit-trasport tal-merkanzija. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Huwa diffiċli li tiġi stmata l-ħsara kkawżata mill-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja, speċjalment peress li ma nafux kemm se ddum il-gwerra. Madankollu, diġà għandhom jiġu kkunsidrati l-ippjanar għar-rikostruzzjoni, l-iżvilupp ekonomiku u l-integrazzjoni tal-Ukrajna fl-ekosistema ekonomika tal-Unjoni Ewropea. Pass importanti lejn ir-rikostruzzjoni tal-Ukrajna kien il-Konferenza ta’ Lugano, li saret fl-4-5 ta’ Lulju 2022. Dan huwa aktar u aktar importanti hekk kif il-mexxejja tal-UE ddeċidew fit-23 ta’ Ġunju 2022 li jagħtu lill-Ukrajna l-istatus ta’ kandidat biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea. Il-pjan propost mill-Kummissjoni Ewropea biex jinħolqu “korsiji ta’ solidarjetà” biex jiżdied il-kummerċ bejn l-Unjoni Ewropea u l-Ukrajna huwa ċertament pass essenzjali lejn dan l-għan. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | L-Ukrajna għandha 18-il port minn fejn il-merkanzija tista’ tiġi esportata lejn pajjiżi Ewropej u partijiet oħra tad-dinja. Skont informazzjoni reċenti mill-Ukrajna, 15 minnhom ġew imblukkati. Tliet portijiet biss huma operattivi: Reni, Izmail u Ust-Donaisk. Ir-Russja waqqfet ukoll it-tluq ta’ kważi 80 vapur barrani bl-ekwipaġġ tagħhom. Sorsi Ukreni jgħidu li 400 000 tunnellata biss ta’ merkanzija telqu mill-portijiet f’Marzu. F’Mejju, il-produzzjoni tal-port telgħet għal 1,3 miljun tunnellata (3). Madankollu, din hija biss qatra fl-oċean minn dak li huwa meħtieġ. It-tama għal żieda fil-kummerċ marittimu issa tinsab fi ftehim li skontu r-Russja għandha tippermetti lill-vapuri tal-merkanzija jsalpaw ’l barra mill-portijiet Ukreni. L-ewwel bastimenti biċ-ċereali Ukreni diġà ħallew il-port ta’ Odessa. Għandu jiġi enfasizzat li l-ftehim mar-Russja huwa fraġli, u l-portijiet jistgħu jerġgħu jiġu mblukkati għal kollox minn mument għall-ieħor (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wara kollox, l-Ukrajna hija waħda mill-akbar produtturi tal-ikel fid-dinja. Madwar nofs l-esportazzjonijiet dinjija taż-żejt tal-ġirasol, 16 % tal-qamħirrum u 10 % tal-qamħ joriġinaw mill-pajjiż. L-Ukrajna hija wkoll produttur u esportatur importanti ta’ ċereali u prodotti tal-ikel oħra (5). L-esportazzjonijiet tal-ikel huma sors ewlieni ta’ dħul għall-Ukrajna, u ġġeneraw USD 27,7 biljun fl-2021 (6). Il-prodotti agrikoli Ukreni jinbiegħu fix-Xlokk tal-Asja, fil-Lvant Nofsani u fl-Afrika. Pajjiżi tal-UE bħal Spanja, in-Netherlands u l-Italja huma wkoll fost l-akbar importaturi ta’ dawn il-prodotti. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Qabel l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja, madwar żewġ terzi tal-esportazzjonijiet ta’ oġġetti mill-Ukrajna saru bil-baħar. Dak iż-żmien, iċ-ċereali kienu esportati kważi esklużivament bil-baħar u għaż-żjut veġetali, iċ-ċifra kienet ta’ aktar minn 90 % (7). L-imblokk tal-portijiet kummerċjali fil-Baħar l-Iswed għandu impatt dirett fuq is-sigurtà tal-ikel internazzjonali u s-sitwazzjoni ekonomika f’ħafna pajjiżi madwar id-dinja. Il-provvista limitata tal-ikel mill-Ukrajna hija ċertament fattur importanti fl-inflazzjoni tal-prezzijiet madwar l-UE u se tkompli tkun hekk. Il-ħsad ġie mfixkel mill-gwerra peress li t-truppi Russi kienu qed jisirqu l-għelejjel fit-territorji okkupati. Barra minn hekk, poġġew mini fl-inħawi u taw in-nar lill-għelieqi tal-għelejjel. Taħt dawn il-kundizzjonijiet, il-ħsad tal-Ukrajna huwa ħafna inqas milli fis-snin preċedenti. Dan flimkien ma’ diffikultajiet fl-esportazzjoni jistgħu jwasslu għall-ġuħ f’ħafna reġjuni tad-dinja. Barra minn hekk, huwa stmat li madwar 30 % taż-żoni tal-Ukrajna li jipproduċu l-qamħ issa huma kkontrollati mir-Russja (Awwissu 2022). L-istatus tal-produzzjoni fiż-żoni okkupati mhuwiex ċar: min jikkontrolla dawk il-provvisti, u dawn xorta jistgħu jaslu fs-swieq dinjija? Barra minn hekk, meta faqqgħet il-gwerra, ġie stmat li kien hemm bejn 20 u 25 miljun tunnellata ta’ ċereali mill-ħsad tal-2021 li kienu imblukkati fl-Ukrajna. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dawn il-problemi jiġġustifikaw bis-sħiħ il-proposti tal-Kummissjoni biex jinħolqu “korsiji ta’ solidarjetà”. Madankollu, il-KESE jirrimarka li l-proposta tal-Kummissjoni għandha tinkludi miżuri biex tiżdied is-sigurtà tal-investiment, flimkien ma’ miżuri li jespandu l-kapaċità tal-qsim tal-fruntieri. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   Koordinazzjoni tal-ħidma tas-servizzi doganali tal-Istati Membri tal-UE u tal-Ukrajna

| 4.1.1. | Il-kontrolli doganali konġunti fil-fruntiera tal-UE mal-Ukrajna mhumiex żvilupp ġdid. Mekkaniżmu simili ntuża matul l-Euro 2012 tal-UEFA. Aktar minn miljun persuna qasmu l-fruntiera bejn il-Polonja u l-Ukrajna matul il-Kampjonat Ewropew. Il-proċeduri speċjali f’dak iż-żmien kienu jkopru biss il-moviment tal-persuni, u mhux tal-merkanzija. Madankollu, bil-koordinazzjoni tas-servizzi doganali il-kapaċità tal-qsim tal-fruntiera setgħet tiżdied. Iċ-ċirkostanzi speċjali kkawżati mill-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja żgur jiġġustifikaw il-kunsiderazzjoni ta’ miżuri simili għall-moviment tal-merkanzija. Ma hemm l-ebda dubju li l-kontrolli doganali huma meħtieġa fil-punti ta’ qsim tal-fruntiera mal-Ukrajna. Madankollu, nirrakkomandaw li dawn isiru b’kooperazzjoni sħiħa u b’koordinazzjoni f’post uniku u fl-istess ħin minn uffiċjali kemm tal-Istat Membru tal-UE kif ukoll tal-Ukrajna. |
| --- | --- |

4.1.1.

4.2.   Żieda fil-kapaċità tal-punti ta’ qsim tal-fruntiera. Soluzzjonijiet għat-trasport bit-triq. Il-ftuħ ta’ punti ġodda ta’ qsim tal-fruntiera u korsiji għall-iżdoganar tal-merkanzija, b’mod partikolari prodotti agroalimentari

| 4.2.1. | Il-ftuħ tal-punti ta’ qsim tal-fruntiera u ż-żieda tal-kapaċità tagħhom huma kruċjali biex jippermettu l-iskambju liberu tal-oġġetti bejn l-Istati Membri tal-UE u l-Ukrajna. Din ix-xejra qed titfaċċa f’pajjiżi li għandhom fruntieri mal-Ukrajna u għandha tiġi appoġġjata, anke finanzjarjament, permezz ta’ investimenti fl-infrastruttura meħtieġa. Huwa meħtieġ kemm li tespandi l-kapaċità tal-punti ta’ qsim tal-fruntiera eżistenti, pereżempju billi jiżdied l-għadd ta’ persunal tad-dwana, kif ukoll li jinfetħu punti ġodda ta’ qsim tal-fruntiera, f’postijiet fejn dan ikun possibbli, speċjalment għall-iżdoganar tal-merkanzija. Ta’ min isemmi l-eżempju tal-Polonja, li żiedet il-kapaċità tal-iżdoganar tal-merkanzija fil-punti ta’ qsim tal-fruntiera ta’ Korczowa-Krakovets u Dorohusk-Yahodyn. Bis-saħħa tal-espansjoni u l-użu tal-infrastruttura eżistenti, il-Polonja, fi żmien qasir, naqqset ukoll il-ħinijiet ta’ stennija biex il-merkanzija tiġi żdoganata f’punti oħra ta’ qsim tal-fruntiera. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Ta’ min jinnota li hemm il-possibbiltà li jintużaw portijiet marittimi mhux biss fil-Polonja iżda wkoll fil-pajjiżi Baltiċi għall-kummerċ taċ-ċereali Ukreni. Jeħtieġ li n-network ferrovjarju fil-Polonja jintuża b’mod effettiv u li l-awtoritajiet u n-negozji Ukreni jitħallew jużaw il-portijiet fil-Polonja, fil-Litwanja, fil-Latvja u fl-Estonja. Huwa importanti li wieħed isemmi li ammont sinifikanti ta’ ċereali Ukreni jinħażen f’imħażen fil-fruntiera bejn il-Polonja u l-Ukrajna. Dan ifisser li għad hemm ostakli għal-loġistika tal-kummerċ li jeħtieġ li jiġu eliminati. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Ta’ min jinnota li l-Kummissjoni qed tipproponi wkoll li tiftaħ negozjati biex tikkonkludi ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u l-Ukrajna dwar it-trasport tal-merkanzija bit-triq. Wara l-perjodu inizjali ta’ validità tiegħu, jista’ jibqa’ fis-seħħ sakemm jibqgħu hemm l-effetti serji tal-aggressjoni militari tar-Russja kontra l-Ukrajna fuq l-infrastruttura u l-operazzjonijiet tat-trasport. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-ambjenti tan-negozju Ukreni u Ewropej ivarjaw b’mod konsiderevoli. Għalhekk huwa essenzjali li kwalunkwe ftehim bejn l-UE u l-Ukrajna jinkludi pjan direzzjonali għal bidliet regolatorji fl-Ukrajna, biex ir-regolamenti domestiċi jikkonverġu mal-istandards Ewropej, inkluż il-Pakkett dwar il-Mobbiltà. Inkella, il-kumpaniji tat-trasport Ukreni jistgħu jiksbu vantaġġ kompetittiv sinifikanti fuq il-kontropartijiet Ewropej tagħhom, li jwassal għal konsegwenzi ekonomiċi serji għall-industrija Ewropea tat-trasport. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Fl-Azzjoni 4, il-Kummissjoni tappella biex il-vjeġġi tal-esportazzjoni agrikola tal-Ukrajna jiġu diretti bħala prijorità lejn il-kurituri tal-ġarr tal-merkanzija bl-aħjar kapaċità disponibbli. Dan huwa importanti mil-lat amministrattiv. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li mingħajr inċentivi ekonomiċi addizzjonali u assigurazzjoni adegwata, l-operaturi privati tat-trasport jistgħu ma jkunux lesti li jieħdu riskji assoċjati mat-trasport ta’ prodotti agrikoli. Il-kumpaniji privati se jsegwu l-prinċipju ta’ profitt massimu u riskju minimu, u allura jistgħu jagħżlu komoditajiet oħra jew rotot kompletament differenti minflok ma jittrasportaw prodotti agrikoli mill-Ukrajna. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni ġustament tidentifika l-ħtieġa li jiġu eliminati d-diversi ostakli għax-xufiera Ukreni biex jaħdmu fl-UE. Għandha tittieħed azzjoni konġunta mal-imsieħba Ukreni biex l-Ukreni jkunu jistgħu jaħdmu f’kumpaniji tat-trasport Ewropej u jaqsmu l-fruntieri liberament. Wara kollox, il-kumpaniji tat-trasport Ewropej li joperaw fir-reġjun qed jiffaċċjaw nuqqas sinifikanti ta’ ħaddiema. Ħafna ċittadini Ukreni kienu ħadmu fil-pajjiżi tal-UE qabel il-gwerra, iżda ġew imġiegħla jirritornaw lejn pajjiżhom wara li faqqgħet il-gwerra. Bħalissa ma jistgħux jitilqu mill-Ukrajna biex jaħdmu fl-UE, u dan qed ikollu impatt fuq is-sitwazzjoni tal-kumpaniji Ewropej. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Konnessjonijiet ferrovjarji bejn l-UE u l-Ukrajna

| 4.3.1. | Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni Ewropea ġustament tidentifika problemi fil-qasam tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija. Il-gauge tal-binarji ferrovjarji użat fl-UE huwa ta’ 1 435 mm u 1 520 mm fl-Ukrajna. Dan jagħmilha impossibbli biex il-ferroviji tal-merkanzija Ewropej joperaw fuq binarji Ukreni u viċi versa. Madankollu, il-Kummissjoni tindika l-prattika tat-tibdil tal-bogies tal-vaguni, li tista’ ma tkunx biżżejjed f’kull każ. Ta’ min jinnota li l-vaguni Ukreni xi drabi huma usa’ minn dawk użati fl-Ewropa, u dan jista’ jkun ostaklu biex joperaw fuq il-binarji Ewropej. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Fl-Azzjoni 5, il-Kummissjoni tieħu l-impenn li taħdem mal-Istati Membri u l-industrija biex tidentifika ċ-ċentri ewlenin tat-trasbord/tal-bdil tal-gauge tal-binarji fuq il-fruntieri bejn l-UE u l-Ukrajna u lil hinn minnhom sabiex tiddetermina l-volumi li jistgħu jiġu trasbordati kuljum, għat-trasport ta’ merkanzija sfuża u permezz tal-kontejners. Għandu jiġi nnotat li l-assistenza ta’ koordinazzjoni tal-UE għandha tmur lil hinn mit-trasport innifsu u għandha tkopri wkoll id-dispaċċ tal-merkanzija. Il-kumpaniji Ukreni bħalissa qed jiffaċċjaw diffikultà kbira biex jistabbilixxu ktajjen loġistiċi ġodda (ibbukkjar ta’ terminals fil-fruntieri u organizzazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, ibbukkjar ta’ terminals fil-portijiet, kuntratti ma’ kumpaniji tat-tbaħħir). Spiss iwasslu biex iċ-ċereali jitwasslu biss sal-fruntiera, u dan joħloq konġestjonijiet Il-problema tista’ tissolva permezz ta’ avvenimenti u mekkaniżmi ta’ tlaqqigħ fuq skala kbira (anke online), pereżempju billi joħolqu konnessjoni bejn l-esportaturi Ukreni u l-ispedizjoniera Ewropej, il-kumpaniji tal-loġistika, eċċ. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | L-implimentazzjoni ta’ korsiji ta’ solidarjetà tirrikjedi diversi investimenti fl-infrastruttura, speċjalment il-ferroviji. Eżempju notevoli huwa l-estensjoni tal-infrastruttura ferrovjarja Ewropea fil-kuritur propost bejn il-Polonja u l-Ukrajna u r-Rumanija, tul il-linja Gdańsk-Lublin/Przemyśl-Lviv-Chernivtsi-Suceava-Constanța. Il-proġett jista’ jkun fergħa tal-Lvant tal-kuritur il-ġdid TEN-T tal-Baltiku-Baħar l-Iswed-Eġew, li qed jiġi diskuss bħala parti mir-reviżjoni ċiklika tan-network TEN-T. Ladarba jkunu saru l-investimenti meħtieġa fil-Polonja, bħall-Pjattaforma Ċentrali tat-Trasport “Solidarity” u l-adattament tal-ferroviji ta’ veloċità għolja għat-trasport tal-merkanzija, din x’aktarx se tkun l-aktar rotta veloċi għat-trasport tal-merkanzija mill-Ukrajna lejn il-portijiet marittimi Baltiċi. It-twettiq ta’ investimenti ferrovjarji bħala parti min-network TEN-T se jippermetti lill-Moldova tikkonnettja aħjar mal-UE u tiftaħ aktar rotot tat-trasport tal-merkanzija lejn Odessa u Chișinău. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Appoġġ finanzjarju u tnaqqis tar-riskju għall-intraprendituri

| 4.4.1. | Ir-rikostruzzjoni tal-Ukrajna teħtieġ investiment sinifikanti ħafna. Parti sinifikanti mill-infrastruttura u l-agrikoltura tal-pajjiż inqerdet bl-azzjoni militari. Dawn l-investimenti jirrikjedu sorsi ta’ finanzjament u garanziji ta’ pagament biex jipprovdu ċertezza fil-każi fejn l-investitur ma jkunx jista’ jħallas lill-kuntrattur. Għalhekk jeħtieġ li jiġu inklużi fondi Ewropej biex jappoġġjaw lill-intraprendituri li jagħmlu investimenti fl-Ukrajna. Bi spejjeż għoljin tal-fjuwil, tal-fertilizzanti u tal-assigurazzjoni, ħafna bdiewa mhux se jirriskjaw jagħmlu investimenti. Ħafna azjendi agrikoli f’żoni okkupati se jitħallew abbandunati, jiġifieri l-ebda impjieg għall-popolazzjoni u l-ebda produzzjoni tal-ikel. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Il-Kummissjoni ġustament tindika li s-sidien tal-vaguni tal-UE jsibuha bi tqila biex jibagħtu l-vetturi ferrovjarji u l-vetturi tagħhom lejn l-Ukrajna. Ir-rispons tal-Ukrajna għal dan it-tħassib huwa digriet tal-gvern li fih l-Ukrajna impenjat ruħha li tkopri l-ispejjeż li jirriżultaw mit-telf ta’ vaguni jew barkuni. Madankollu, id-digriet ma jikkumpensax ir-riskji tal-assigurazzjoni, u ma japplikax għat-trasport bit-triq. Il-vetturi ferrovjarji Ewropej diġà qed jidħlu parzjalment fl-Ukrajna, iżda xorta għadhom f’għadd limitat. Jagħmel sens li l-UE tiġi appoġġjata, f’kooperazzjoni mal-Ukrajna, u li jiġu allokati fondi speċifiċi għal dan l-istrument. Ir-riskju relatat mal-attività militari fit-territorju tal-Ukrajna jaffettwa b’mod sinifikanti r-rieda tan-negozji (anke fis-settur tat-trasport bit-triq) li jinvolvu ruħhom fil-kummerċ tal-merkanzija bejn l-UE u l-Ukrajna. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | F’għadd ta’ punti, il-Kummissjoni tirreferi għall-ħtieġa ta’ investiment sinifikanti, pereżempju fil-kostruzzjoni ta’ konnessjonijiet ferrovjarji, infrastruttura tat-trasbord tal-merkanzija jew infrastruttura tal-ħżin. Għandu jiġi nnotat li sfida ewlenija għall-investimenti privati fl-infrastruttura taċ-ċereali (terminals, liftijiet, xiri ta’ vaguni u vetturi ferrovjarji, żvilupp ta’ mollijiet tal-port, eċċ.) hija l-inċertezza matul il-gwerra u b’hekk ir-riskju ta’ investimenti akbar min-normal. Minħabba d-dimensjoni globali tal-problema, hemm raġunijiet tajbin għas-sejħiet għal appoġġ mill-pajjiżi u l-organizzazzjonijiet internazzjonali biex jinħolqu strumenti finanzjarji li jkopru r-riskju ta’ investimenti ewlenin fl-infrastruttura tat-trasport u l-ħżin taċ-ċereali għall-kumpaniji privati. Il-partijiet interessati potenzjali jinkludu l-Bank Ewropew tal-Investiment jew banek oħra tal-iżvilupp tal-pajjiżi fir-reġjun. |
| --- | --- |

4.4.3.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Supporting Ukrainian exports and improving connections to the EU: EU strengthens cooperation with Ukraine and Moldova (Appoġġ għall-esportazzjonijiet Ukreni u titjib tal-konnessjonijiet mal-UE: L-UE ssaħħaħ il-kooperazzjoni mal-Ukrajna u l-Moldova [mhux disponibbli bil-Malti]), (europa.eu)

1

(2)  COM(2022) 217 final.

2

(3)  https://ubn.news/russian-invaders-have-seized-and-blocked-15-ukrainian-ports/

3

(4)  https://www.business-standard.com/article/international/ukraine-russia-sign-un-deal-to-export-grain-and-fertiliser-on-black-sea-122072201213_1.html

4

(5)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492; https://www.apk-inform.com/en/news/1526701; ara wkoll The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine, Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti.

5

The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine

(6)  https://www.weforum.org/agenda/2022/07/ukraine-s-food-exports-by-the-numbers/

6

(7)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492

7

---

ANNESS

L-emenda li ġejja nċaħdet waqt id-diskussjoni iżda rċeviet aktar minn kwart tal-voti mixħuta:

EMENDA

Imressqa minn:

CAÑO AGUILAR Isabel

HAJNOŠ Miroslav

QUAREZ Christophe

SZYMAŃSKI Mateusz

TEN/781 — Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna

Punt 4.5

Żid punt ġdid wara l-punt 4.4.3

| Opinjoni tas-Sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| | 4.5. | Il-protezzjoni tad-drittijiet tal-ħaddiema fl-abbozz il-ġdid tal-Kodiċi tax-Xogħol |

Opinjoni tas-Sezzjoni

Emenda

4.5.

Il-Parlament Ukren reċentement abbanduna l-prinċipju li ilu jħaddan li jikkonsulta mat-trade unions u mal-assoċjazzjonijiet tal-impjegaturi dwar politiki relatati ma’ bidliet fil-leġiżlazzjoni tax-xogħol. B’riżultat ta’ dan, il-Parlament Ukren għadda l-Liġi 2434-IX, li daħlet fis-seħħ f’Awwissu 2022, li tiddiskrimina kontra l-ħaddiema f’organizzazzjonijiet b’inqas minn 250 impjegat u b’pagi ogħla minn tmien darbiet il-livell tal-paga minima billi tippermetti lill-impjegatur tagħhom jipproponi li jiffirmaw kuntratti tax-xogħol individwali, li, jekk jiġu aċċettati, jistgħu jimponu fuq tali impjegat responsabbiltajiet u obbligi addizzjonali mhux previsti mil-leġiżlazzjoni tax-xogħol jew mill-ftehimiet kollettivi. Il-liġi ġiet adottata fil-qafas tal-liġi marzjali fis-seħħ fl-Ukrajna, madankollu, huwa ċar li din hija parti minn aġenda usa’ ta’ deregolamentazzjoni u tneħħija tad-drittijiet tal-ħaddiema. L-adozzjoni u l-inklużjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi fil-leġiżlazzjoni l-ġdida tax-xogħol fi żmien ta’ paċi jmorru kontra l-acquis tal-UE, inklużi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-għajxien tal-ħaddiema, kundizzjonijiet sostenibbli ta’ impjieg, u l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, kif ukoll l-obbligi skont il-Konvenzjonijiet ratifikati tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali dwar impjiegi siguri u adattabbli, pagi minimi adegwati u introjtu minimu.

Riżultat tal-votazzjoni fuq l-emenda:

| Voti favur: | 81 |
| --- | --- |
| Voti kontra: | 97 |
| Astensjonijiet: | 17 |

Voti favur:

81

Voti kontra:

97

Astensjonijiet:

17

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/178 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/178

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari”

(COM(2022) 221 final)

u

“Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-tħaffif tal-proċeduri tal-għoti tal-permessi għall-proġetti tal-enerġija rinnovabbli u l-iffaċilitar tal-Ftehimiet dwar ix-Xiri tal-Enerġija”

(C (2022) 3219 final)

(2023/C 75/26)

| Relatur: | Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |
| Korelatur: | Alena MASTANTUONO |

Relatur:

Kęstutis KUPŠYS

Korelatur:

Alena MASTANTUONO

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 4.10.2022 |
| Adozzjoni fis-sessjoni plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 171/1/3 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

4.10.2022

Adozzjoni fis-sessjoni plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

171/1/3

1.   Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-UE tagħti spinta lill-enerġija solari u lil aktar kapaċitajiet Ewropej f’dan il-qasam bħala kwistjoni ta’ urġenza għal diversi raġunijiet: biex jintlaħqu l-għanijiet klimatiċi, biex tiżdied l-awtonomija strateġika tal-enerġija tal-UE, biex jiġi promoss l-investiment pubbliku u privat u l-ħolqien ta’ impjiegi deċenti, biex tissaħħaħ il-bażi industrijali u jitrawmu opportunitajiet ta’ negozju, u biex jingħata kontribut għall-aċċess għall-enerġija affordabbli mill-unitajiet domestiċi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Fl-istess waqt, il-KESE jinnota l-ħtieġa li jiġu rikonoxxuti d-differenzi bejn l-Istati Membri f’termini tat-taħlita tal-enerġija tagħhom, li tirrifletti l-kundizzjonijiet ġeografiċi u klimatiċi tagħhom u d-disponibbiltà ta’ diversi sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. It-titjib tal-enerġija solari jrid jikkonforma mal-kundizzjonijiet tekniċi u s-sostenibbiltà ambjentali. L-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tal-enerġija solari fl-Ewropa jeħtieġ kooperazzjoni akbar fost l-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jilqa’ l-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari (1) (minn hawn ’il quddiem “l-Istrateġija”), iżda jinnota b’dispjaċir li r-riżultati tagħha ser jaslu daqshekk tard. Huwa jappella lill-Istati Membri biex ma jistennewx l-adozzjoni tar-regoli l-ġodda tal-UE u biex jibdew minn issa jiffaċilitaw il-proċeduri amministrattivi u jqassru l-proċess tal-għoti tal-permessi. Il-KESE jappella lill-Istati Membri jsaħħu l-proċeduri ta’ punt uniku ta’ servizz, integrati u uniċi għall-għoti tal-permessi u jħaffu b’mod immedjat il-proċess għall-identifikazzjoni ta’ żoni deżinjati (go-to areas), u jillimataw l-proċess sħiħ ta’ implimentazzjoni għal massimu ta’ sentejn. Jenfasizza wkoll li l-istrateġija solari teħtieġ implimentazzjoni robusta tal-kapaċitajiet ta’ ħżin, u li n-networks ta’ trażmissjoni u ta’ distribuzzjoni jkunu lesti. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika biex jinkoraġġixxu, jappoġġjaw u jippermettu lin-nies isiru prosumaturi tal-enerġija solari u jibnu komunitajiet tal-enerġija. Il-KESE jirrakkomanda li l-awtoritajiet lokali jniedu proġetti biex jindirizzaw il-faqar enerġetiku f’żoni fejn in-nies ma jaffordjawx jinvestu permezz tal-komunitajiet tal-enerġija. Il-KESE jitlob li ssir enfasi aktar qawwija fuq il-fotovoltajċi agrikoli, sabiex il-bdiewa jingħataw opportunitajiet u benefiċċji ġodda.

| 1.4. | Il-Kumitat jinnota li l-espansjoni tal-użu tal-pompi tas-sħana għandha titqies flimkien maż-żieda fl-installazzjoni ta’ fotovoltajċi solari, peress li kombinazzjoni ta’ sistema fotovoltajka solari (fuq il-bejt) u pompa tas-sħana tipprovdi l-aktar soluzzjoni għat-tkessiħ effiċjenti fl-użu tal-enerġija u ekonomikament aċċessibbli fejn il-kundizzjonijiet klimatiċi jippermettu. Il-KESE jara wkoll il-ħtieġa li jiġu promossi sistemi termali solari fuq skala ta’ utilità. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Sabiex tiġi żgurata introduzzjoni fuq skala kbira tal-fotovoltajċi solari trid tissaħħaħ il-bażi industrijali Ewropea u jiġu żgurati ktajjen tal-provvista bla xkiel u affidabbli fil-qasam solari. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-UE ssib modi kif tipproduċi fotovoltajċi solari fl-Ewropa, ittejjeb l-ambjent għall-investiment pubbliku u privat u toħloq kundizzjonijiet favorevoli għan-negozju, inkluż aċċess adatt għall-finanzi u enfasi qawwija fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Hemm ostakli kbar għall-installazzjoni tal-enerġija solari minħabba nuqqas kbir ta’ ħaddiema tas-sengħa, kif ukoll ostakli regolatorji u saħansitra tekniċi. Il-KESE jħeġġeġ il-promozzjoni intensiva tat-taħriġ u l-iżvilupp tal-ħiliet f’kooperazzjoni bejn il-partijiet interessati rilevanti. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li tinbena kapaċità industrijali domestika tal-UE għal prodotti tal-enerġija solari sostenibbli u bi prezz raġjonevoli u jappella għal appoġġ sod għall-Alleanza tal-Industrija tal-Fotovoltajċi Solari. Dan jenfasizza l-ħtieġa ċara li jiġu mobilizzati l-partijiet interessati kollha kkonċernati, bl-appoġġ tal-awtoritajiet pubbliċi u l-imsieħba soċjali, biex jiġu żgurati l-għarfien prattiku u l-għarfien espert meħtieġa, kif ukoll appoġġ wiesa’ għall-użu ta’ fotovoltajċi solari. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Sfond

| 2.1. | Fit-18 ta’ Mejju 2022, fl-isfond tal-gwerra fl-Ukrajna, l-introduzzjoni ta’ sanzjonijiet tal-UE kontra r-Russja, u l-isforzi biex tiġi indirizzata l-kwistjoni tas-sovranità tal-enerġija, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet il-pjan REPowerEU (2), li għandu l-għan li jnaqqas b’mod rapidu d-“dipendenza tagħna fuq il-fjuwils fossili Russi billi nħaffu t-tranżizzjoni għal enerġija nadifa u ningħaqdu flimkien biex niksbu sistema tal-enerġija aktar reżiljenti u Unjoni tal-Enerġija reali”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Fir-rigward tal-produzzjoni tal-enerġija nadifa, REPowerEU jipproponi modi kif l-UE tista’ tħaffef it-tranżizzjoni ekoloġika u tixpruna l-investiment massiv fl-enerġija rinnovabbli (3). Bħala parti mill-pjan REPowerEU, il-Kummissjoni Ewropea adottat Strateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari (minn hawn ’il quddiem “l-Istrateġija”). Din l-istrateġija tiffoka fuq erba’ inizjattivi:






  (a) | inizjattiva Ewropea għall-bjut solari; |
| --- | --- | --- |

2.2.

(a)

inizjattiva Ewropea għall-bjut solari;

| (b) | pakkett ta’ proċeduri għall-għoti ta’ permessi; |
| --- | --- |

(b)

pakkett ta’ proċeduri għall-għoti ta’ permessi;

| (c) | sħubija tal-UE fuq skala kbira għall-ħiliet; |
| --- | --- |

(c)

sħubija tal-UE fuq skala kbira għall-ħiliet;

| (d) | Alleanza Ewropea tal-Industrija tal-Fotovoltajċi Solari. |
| --- | --- |

(d)

Alleanza Ewropea tal-Industrija tal-Fotovoltajċi Solari.

| 2.3. | L-Istrateġija tibni fuq l-inizjattivi proposti tal-UE dwar is-sorsi rinnovabbli, ir-rendiment tal-bini fl-użu tal-enerġija, u l-effiċjenza enerġetika (minn hawn ’il quddiem “COM(2022) 222 final” (4)). COM(2022) 222 final tipprevedi l-adozzjoni ta’ tul ta’ żmien massimu għall-proċess tal-għoti tal-permessi applikabbli għall-impjanti tal-enerġija rinnovabbli. Il-Kummissjoni ressqet inizjattiva biex jiżdiedu l-miri stabbiliti fi proposti preċedenti għal reviżjonijiet tad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli (5) (RED II) u d-Direttiva dwar l-Effiċjenza Enerġetika (6) (EED). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Din l-Opinjoni hija waħda mid-diversi Opinjonijiet tal-KESE relatati mal-enerġija u jeħtieġ li titqies f’dan il-kuntest ġenerali, fejn huma koperti l-Opinjonijiet dwar il-Pjan REPowerEU (7), is-swieq tal-enerġija, is-sigurtà tal-enerġija u l-prezzijiet tal-enerġija, fost l-oħrajn. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ l-Istrateġija proposta, b’mod partikolari l-fatt li tindirizza l-ħtieġa li tittieħed azzjoni fil-qasam kollu tal-enerġija solari: l-investimenti, l-innovazzjoni, il-produzzjoni tal-enerġija, l-elettriku, it-tfassil tas-suq, l-inċentivi, l-infrastruttura, il-ħaddiema tas-sengħa, is-sensibilizzazzjoni, is-sostenibbiltà, u l-ktajjen tal-valur. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | It-tisħiħ tal-enerġija solari u t-tisħiħ tal-kapaċitajiet Ewropej f’dan il-qasam huma kwistjoni ta’ urġenza għal diversi raġunijiet. Hemm bżonn li jintlaħqu l-għanijiet klimatiċi kif ukoll li tiżdied l-awtonomija strateġika tal-UE fl-enerġija. Hija ssaħħaħ ukoll l-investiment pubbliku u privat u l-ħolqien ta’ impjiegi deċenti, tipprovdi opportunitajiet ta’ negozju u tikkontribwixxi għall-aċċess għall-enerġija affordabbli mill-unitajiet domestiċi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Għal Strateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari koerenti u sostenibbli, l-UE trid tiżgura:






  1. | oqfsa regolatorji xierqa li jiffrankaw il-ħin u jnaqqsu l-ispejjeż; |
| --- | --- | --- |

3.3.

1.

oqfsa regolatorji xierqa li jiffrankaw il-ħin u jnaqqsu l-ispejjeż;

| 2. | il-kontribut attiv tal-konsumaturi għall-produzzjoni tal-enerġija solari; |
| --- | --- |

2.

il-kontribut attiv tal-konsumaturi għall-produzzjoni tal-enerġija solari;

| 3. | l-użu ta’ ekonomiji ta’ skala; |
| --- | --- |

3.

l-użu ta’ ekonomiji ta’ skala;

| 4. | investiment pubbliku u privat robust fl-infrastruttura; |
| --- | --- |

4.

investiment pubbliku u privat robust fl-infrastruttura;

| 5. | inċentivi għar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni; |
| --- | --- |

5.

inċentivi għar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni;

| 6. | persuni tas-sengħa u impjiegi ta’ kwalità meħtieġa biex jattirawhom; |
| --- | --- |

6.

persuni tas-sengħa u impjiegi ta’ kwalità meħtieġa biex jattirawhom;

| 7. | is-suffiċjenza tal-materja prima; |
| --- | --- |

7.

is-suffiċjenza tal-materja prima;

| 8. | iċ-ċirkolarità u l-effiċjenza enerġetika fis-settur fotovoltajku solari kollu; u |
| --- | --- |

8.

iċ-ċirkolarità u l-effiċjenza enerġetika fis-settur fotovoltajku solari kollu; u

| 9. | finanzjament adegwat. |
| --- | --- |

9.

finanzjament adegwat.

| 3.4. | Il-KESE jinnota wkoll li l-Istrateġija trid tirrikonoxxi d-differenzi bejn l-Istati Membri f’termini tat-taħlita tal-enerġija tagħhom, li tirrifletti l-kundizzjonijiet ġeografiċi u klimatiċi tagħhom u d-disponibbiltà ta’ diversi sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Barra minn hekk, it-titjib tal-enerġija solari jrid jikkonforma mal-kundizzjonijiet tekniċi u l-qafas ambjentali. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-Kumitat jittama li l-Istrateġija dwar l-Enerġija Solari ssir il-pedament tat-tranżizzjoni lejn sistema tal-enerġija newtrali għall-klima fejn l-enerġija rinnovabbli taqdi rwol ċentrali. Għal dan l-għan, trid issir enfasi qawwija fuq l-iżvilupp tat-teknoloġija tal-ħżin, il-ġestjoni tad-domanda, u l-integrazzjoni tas-sistema ġenerali tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa urġenti li jinħolqu kundizzjonijiet favorevoli għar-riċerka, l-iżvilupp tal-prodotti u l-ħolqien ta’ kapaċità industrijali tal-UE għall-produzzjoni ta’ tagħmir tal-enerġija solari sostenibbli u bi prezz kompetittiv. Għal dan l-għan, il-KESE jappoġġja bil-qawwa l-Alleanza tal-Industrija tal-Fotovoltajċi Solari, li hija mistennija toħroġ b’soluzzjonijiet għall-problema persistenti tat-tnaqqis tal-kapaċità industrijali fl-UE. Hawnhekk, wieħed għandu juża l-esperjenza ta’ alleanzi oħrajn bħall-Alleanza Ewropea tal-Batteriji, u s-sinerġiji possibbli magħhom. L-atturi tas-soċjetà ċivili għandhom ikunu involuti mill-bidu nett, peress li jaqdu rwol essenzjali fl-għoti ta’ għarfien espert u prattiku, kif ukoll sabiex tintlaħaq udjenza usa’ u fl-iżgurar tal-appoġġ u l-konsultazzjoni tas-soċjetà. |
| --- | --- |

3.6.

It-tisħiħ tal-użu tal-enerġija solari

| 3.7. | Sabiex intejbu l-adozzjoni tal-enerġija solari, neħtieġu politika li timmotiva lill-konsumaturi u lill-partijiet ikkonċernati kollha tas-sistema tal-enerġija biex jirrispondu għal din l-ambizzjoni meta jakkwistaw l-enerġija tagħhom. Fl-istess ħin, jeħtieġ li jiġu mħeġġa jimpenjaw ruħhom favur miżuri ta’ effiċjenza enerġetika u ta’ ffrankar tal-enerġija. Dan jista’ jinkiseb billi jsiru konxji mill-benefiċċji mistennija, eż. it-tnaqqis fil-kontijiet tal-enerġija, it-titjib tal-benesseri fil-ħajja ta’ kuljum u żieda fil-valur tal-proprjetà tagħhom, u billi jitfasslu strumenti finanzjarji xierqa. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jitlob li dawk li jfasslu l-politika jinkoraġġixxu, jappoġġjaw u jippermettu lin-nies isiru mhux biss konsumaturi tal-enerġija konxji iżda wkoll prosumaturi tal-enerġija u jibnu komunitajiet tal-enerġija lokali. Dan jgħinhom ikunu aktar konxji u indipendenti mill-prezzijiet tas-suq komuni. Il-KESE jirrakkomanda li l-awtoritajiet lokali jniedu proġetti kollettivi tal-enerġija solari, filwaqt li jieħdu vantaġġ mill-bini pubbliku bħall-uffiċċji, l-iskejjel u l-isptarijiet, sabiex ikunu jistgħu jindirizzaw il-faqar enerġetiku f’żoni fejn in-nies ma jaffordjawx jinvestu permezz tal-komunitajiet tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Minħabba r-rwol prijoritarju tal-effiċjenza enerġetika u l-iffrankar tal-enerġija, l-Istati Membri jenħtieġ li jiffaċilitaw l-użu ta’ arloġġi intelliġenti sabiex jippermettu lill-utenti tal-enerġija jkollhom stampa aħjar tal-konsum tagħhom u fehim aħjar ta’ kif jimmaniġġjawh. Il-KESE jappella biex titqies ir-rabta bejn it-titjib tal-effiċjenza enerġetika u ż-żieda tar-rwol tal-enerġija solari fir-rinnovazzjoni tal-bini. L-Istati Membri huma mħeġġa jiggwidaw lill-utenti tal-enerġija biex iqassmu l-ħtiġijiet tal-enerġija tagħhom b’mod għaqli fuq perjodi ta’ 24 siegħa sabiex inaqqsu d-domanda massima. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-Kumitat jinnota li ż-żieda fl-installazzjoni ta’ fotovoltajċi solari għandha titqies flimkien mal-espansjoni tal-użu tal-pompi tas-sħana, peress li l-perjodi meta d-domanda għall-produzzjoni tal-enerġija solari tkun l-iktar għolja jikkoinċidu maż-żieda fid-domanda għall-elettriku għat-tkessiħ tal-bini. Il-kombinazzjoni ta’ sistema fotovoltajka solari (fuq il-bejt) u pompa tas-sħana għalhekk tipprovdi l-aktar soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija u l-irħas għat-tkessiħ (f’ċerti ħinijiet tal-ġurnata) fejn il-kundizzjonijiet klimatiċi jippermettu. Il-bqija tal-ħin, il-produzzjoni hija marbuta mal-volatilità fl-intensità solari, li jfisser li jrid jintuża sors ieħor ta’ enerġija sabiex tiġi ssodisfata d-domanda għall-enerġija. Il-volatilità tista’ tittaffa parzjalment permezz tal-użu ta’ kapaċità ta’ ħżin robusta li għadha mhijiex disponibbli llum fi kwantitajiet suffiċjenti u konnessjonijiet ta’ trażmissjoni aħjar, li tesiġi kooperazzjoni aħjar bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, l-enerġija termali solari ġiet sottovalutata. Il-KESE jitlob għal użu akbar tas-sistemi termali solari, fejn possibbli, fuq skala ta’ utilità fil-pjani ta’ tranżizzjoni tal-enerġija fil-livell tal-Istati Membri, reġjonali u muniċipali. Bil-kriżi attwali tal-provvista tal-gass u l-ħtieġa li jiġi sostitwit il-gass naturali, prinċipalment użat għat-tisħin u l-ħtiġijiet industrijali, l-enerġija termali solari se tkun fattur importanti fis-sistema tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jara l-ħtieġa li jkompli jiġi vvalutat u jiżdied il-potenzjal għall-użu ta’ fotovoltajċi solari fuq il-bjut billi jinħolqu mekkaniżmi permanenti ta’ konsultazzjoni u kollaborazzjoni li jinvolvu firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati rilevanti. Dan jeħtieġ l-istabbiliment u l-finanzjament xieraq tal-aġenziji u l-entitajiet lokali u reġjonali tal-enerġija rinnovabbli biex jappoġġjaw liċ-ċittadini, lill-SMEs u lill-awtoritajiet lokali, filwaqt li jistabbilixxu inizjattivi ta’ taħriġ u jippromovu impjiegi ġodda u deċenti. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Is-sistemi fotovoltajċi solari integrati fil-bini (BIPV) għandhom rwol importanti x’jaqdu biex jimmassimizzaw il-produzzjoni tal-enerġija solari. Jekk mhux biss il-bejt iżda wkoll partijiet mill-faċċata ta’ bini jkunu miksija b’uċuħ li jiġġeneraw l-elettriku mix-xemx, l-utent jkun jista’ jgawdi mill-possibbiltà li “jaħleb ix-xemx” għal porzjon ħafna itwal tal-ġurnata. Dan l-approċċ huwa tajjeb għas-sistema kollha tal-enerġija, minħabba li jfisser li jkunu jistgħu jiġu llivellati l-perjodi meta d-domanda għall-produzzjoni fotovoltajka solari tkun l-iktar għolja. Il-Kumitat jirrakkomanda li titħeġġeġ aktar riċerka dwar is-sistemi tal-BIPV u li jiżdied ukoll saff addizzjonali mal-inizjattiva Ewropea għall-bjut solari (Rooftop PV initiative), b’enfasi addizzjonali fuq l-appoġġ għall-installazzjoni fotovoltajka solari b’orjentazzjoni mil-Lvant għall-Punent. |
| --- | --- |

3.13.

It-tħaffif tal-proċeduri tal-għoti tal-permessi u l-iżgurar tar-riżorsi finanzjarji

| 3.14. | Il-KESE jenfasizza li ser ikun hemm ħtieġa imminenti li jitħaffu l-proċeduri tal-għoti tal-permessi sabiex jiġi ffaċilitat l-użu tal-enerġija rinnovabbli, inkluż il-produzzjoni, il-ħżin, id-distribuzzjoni u t-trażmissjoni tagħha. Filwaqt li l-għoti tal-permessi huwa kwistjoni għall-Istati Membri, il-KESE jappoġġja l-linji ġenerali stabbiliti fil-COM(2022) 222 finali u fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni C(2022) 3219 final (8), u jħeġġeġ lill-Istati Membri jiffukaw l-isforzi tagħhom fuq l-iżvilupp tal-proċeduri tagħhom. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Skont l-analiżi tal-industrija (9), il-perjodi ta’ żmien għall-għoti tal-permessi għal installazzjoni fotovoltajka solari jvarjaw minn 12-il xahar fil-Litwanja sa 48 xahar fil-Kroazja. Mit-12-il pajjiż b’informazzjoni disponibbli, tlieta biss kellhom perjodi ta’ żmien għall-għoti tal-permessi inqas mil-limitu tal-UE ta’ 24 xahar. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Istati Membri jistabbilixxu skadenzi definiti u iqsar għall-proċeduri amministrattivi u tal-għoti tal-permessi u jissimplifikaw il-proċessi billi jtejbu l-proċeduri ta’ punt uniku ta’ servizz, integrati u uniċi għall-għoti tal-permessi. Fil-fehma tal-Kumitat, l-Istati Membri m’għandhomx jistennew l-adozzjoni tal-proposta iżda għandhom minn issa jibdew iqassru l-proċeduri. Barra minn hekk, il-Kumitat jenfasizza l-ħtieġa li jiġu diġitalizzati kemm jista’ jkun proċeduri fid-diversi stadji tal-proċess tal-għoti tal-permessi. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Il-KESE japprova bis-sħiħ it-taqsima “Niffaċilitaw il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u tal-komunità” tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (10). Il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u tal-komunitajiet tal-enerġija fi proġetti tal-enerġija rinnovabbli hija essenzjali għall-involviment taċ-ċittadini fit-tranżizzjoni tal-enerġija u għall-appoġġ tagħhom għaliha. Il-KESE jenfasizza li l-użu tal-enerġija solari m’għandux ikun privileġġ għal xi konsumaturi, u li l-konsumaturi foqra fl-enerġija u vulnerabbli għandu jkollhom aċċess għall-enerġija solari, eż. permezz ta’ installazzjonijiet tal-akkomodazzjoni soċjali, komunitajiet tal-enerġija, jew appoġġ finanzjarju għal installazzjonijiet individwali. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Skont COM(2022) 222 final, l-Istati Membri għandhom jadottaw pjan jew pjani li jistabbilixxu żoni deżinjati għal tip wieħed jew aktar ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fi żmien sentejn wara d-dħul fis-seħħ tal-emendi għad-Direttiva. Il-Kumitat jenfasizza l-urġenza li dawk il-pjani jiġu stabbiliti kmieni kemm jista’ jkun, u b’hekk il-proċess sħiħ ta’ implimentazzjoni jiġi limitat għal massimu ta’ sentejn. Il-bjut huma żona omoġenja, ħlief naturalment f’żoni kulturalment protetti. Il-KESE jirrakkomanda perjodi iqsar biex jinbdew inizjattivi fejn is-soluzzjonijiet tekniċi huma magħrufa sew, bħal fil-każ ta’ fotovoltajċi solari fuq il-bjut. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Il-KESE jinnota wkoll li l-moduli fotovoltajċi li jżommu fil-wiċċ tal-lagi u tal-ġibjuni jnaqqsu t-telf tal-ilma bl-evaporazzjoni filwaqt li jtejbu l-effiċjenza tal-konverżjoni tal-enerġija fotovoltajka minħabba t-tkessiħ inerenti pprovdut mill-ilma. Fil-każ ta’ digi, l-elettriku binhar jista’ jiġi fornut permezz ta’ fotovoltajċi li jżommu f’wiċċ l-ilma, u l-enerġija ta’ billejl tista’ tiġi ġġenerata bl-ilma rilaxxat mid-diga, kollox bl-użu tal-konnessjoni eżistenti mal-grilja. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Madankollu, huwa meħtieġ approċċ bir-reqqa f’każi fejn is-soluzzjonijiet tekniċi huma inqas avvanzati u l-implikazzjonijiet għat-telf tal-bijodiversità ma ġewx eżaminati bis-sħiħ. Eżempju bħal dan jista’ jkun proġetti fotovoltajċi li jżommu f’wiċċ l-ilma, speċjalment f’korpi tal-ilma mhux artifiċjali. Dan in-nuqqas ta’ approċċ aktar granulari huwa wieħed min-nuqqasijiet rari tal-proposta msemmija hawn fuq. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Il-KESE jitlob li ssir enfasi akbar fuq il-fotovoltajċi agrikoli (agri-PVs), possibbilment fil-forma ta’ Rakkomandazzjoni addizzjonali tal-Kummissjoni. L-azzjonijiet tal-Istati Membri f’dan il-qasam m’għandhomx ifixklu l-użu tal-art agrikola produttiva jew jagħmlu ħsara lill-produzzjoni tal-ikel (u b’hekk il-ħtieġa li tiġi inċentivata l-produzzjoni tal-enerġija solari fuq art inqas ta’ valur). Fl-istess ħin, l-opportunitajiet assoċjati ma’ introjtu addizzjonali mill-produzzjoni tal-enerġija għall-bdiewa u protezzjoni aħjar tal-għelejjel u l-annimali (l-effett tad-dell u tat-tkessiħ, it-tnaqqis tal-istress mis-sħana, il-protezzjoni kontra s-silġ, il-ġlata) għandhom jiġu enfasizzati fil-qasam tal-politika agrikola. Dan l-aħħar fattur għandu jitqies ukoll mil-lenti ta’ adattament imtejjeb għat-tibdil fil-klima. L-installazzjoni ta’ parks solari fuq skala kbira għandha tingħata prijorità fuq art marġinali u abbandunata. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | It-tisħiħ tal-enerġija solari huwa kwistjoni ta’ urġenza u għalhekk huwa meħtieġ li l-proġetti rispettivi minquxa fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza jkunu prijorità. Billi l-kapaċità li tiġi prodotta l-enerġija ekoloġika, u b’mod partikolari l-enerġija solari, tvarja b’mod sostanzjali minn reġjun għal ieħor, il-politika ta’ koeżjoni tista’ u għandha tikkontribwixxi b’mod deċiżiv għall-provvista globali tal-enerġija tal-UE; InvestEU jew programm simili wkoll għandu jaqdi rwol ewlieni. Il-KESE jilqa’ l-enfasi tal-Istrateġija fuq l-għoti ta’ skop ġdid lil art li qabel kienet tintuża għal finijiet industrijali jew għall-minjieri, peress li art bħal din tirrappreżenta opportunità għall-użu ta’ sistemi tal-enerġija solari. F’dan ir-rigward, il-KESE jappoġġja l-użu tal-Fond għall-Modernizzazzjoni u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta għal żoni deżinjati. |
| --- | --- |

3.21.

It-tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ produzzjoni u ta’ installazzjoni

| 3.22. | Il-mira attwali tal-UE għall-fotovoltajċi solari ta’ 320 GW sal-2025 u ta’ 600 GW sal-2030 (il-Ġermanja waħedha trid 215 GW) hija ambizzjuża ħafna iżda meħtieġa biex jintlaħqu l-miri klimatiċi tal-UE. Skont il-pjan REPowerEU, jeħtieġ li jiġu skjerati 42 GW kull sena sal-2025, b’pass aktar mgħaġġel sa 53 GW fis-sena wara l-2025. Wara dan il-pjan, l-UE trid tirdoppja l-pass tal-installazzjoni solari li rreġistrat fl-2021: hija meħtieġa minnufih qabża minn 21 GW fis-sena għal 42 GW fis-sena. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Bħalissa, l-ekonomija Ewropea mhijiex lesta li tipprovdi l-komponenti meħtieġa għal tali introduzzjoni fotovoltajka solari fuq skala kbira minħabba nuqqas ta’ kapaċitajiet ta’ manifattura. Hemm ukoll ostakli kbar għall-installazzjoni minħabba nuqqas kbir ta’ ħaddiema tas-sengħa, kif ukoll ostakli regolatorji u saħansitra tekniċi. B’paragun, u f’kuntrast qawwi mal-UE, iċ-Ċina hija mistennija li tinstalla kapaċità fotovoltajka solari ta’ 100 GW oħra fl-2022, li kważi tirdoppja l-pass tal-installazzjoni tagħha (11), filwaqt li tkopri l-katina tal-valur kollha tal-industrija fotovoltajka solari tagħha. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Il-Kumitat għalhekk jenfasizza l-ħtieġa li jissaħħu l-bażi industrijali u l-ekonomija Ewropea, tiġi salvagwardjata l-awtonomija strateġika (b’mod partikolari l-awtonomija tal-provvista tal-enerġija), u jiġu żgurati ktajjen tal-provvista bla interruzzjonijiet u affidabbli. Il-KESE jirrimarka li l-UE jista’ jkollha rwol ewlieni fl-industrija solari biss jekk il-kundizzjonijiet jippermettu każ ta’ negozju, u jenfasizza l-ħtieġa ċara li jiġu mobilizzati l-partijiet ikkonċernati kollha, bl-appoġġ tal-awtoritajiet pubbliċi u l-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri joħolqu l-kundizzjonijiet kollha meħtieġa għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ soluzzjonijiet fotovoltajċi innovattivi Ewropej permezz tal-Proġetti Importanti ta’ Interess Ewropew Komuni (IPCEI) tul il-katina kollha tal-valur solari. Qafas bħal dan jiżgura kundizzjonijiet kompetittivi fit-tul u sostenibbli għall-manifattura Ewropea tal-fotovoltajċi, inkluża t-tmexxija tal-UE fit-teknoloġiji fotovoltajċi, is-sostenibbiltà, ir-riċiklaġġ u soluzzjonijiet fotovoltajċi integrati. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-UE ssaħħaħ l-investiment pubbliku u privat u toħloq kundizzjonijiet favorevoli għas-settur tal-enerġija solari, pereżempju billi żżid it-taħriġ f’dak il-qasam u billi tiżgura aċċess xieraq għall-finanzjament, inkluż permezz tal-għodod tat-“tassonomija tal-UE għal attivitajiet sostenibbli”. F’konformità mat-trasformazzjoni preżunta tal-Bank Ewropew tal-Investiment fil-bank klimatiku tal-Ewropa, il-KESE jappella għal enfasi fuq l-appoġġ għall-manifattura tal-fotovoltajċi solari fil-programmi ta’ finanzjament ipprovduti minn dan il-bank. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Il-KESE jappella għal inċentivi għar-riċerka dwar teknoloġiji fotovoltajċi ġodda, pereżempju, abbażi ta’ materjali alternattivi. Biex tingħeleb il-problema tan-nuqqas ta’ ħaddiema tas-sengħa, huwa kruċjali li jiġu promossi t-taħriġ u l-iżvilupp tal-ħiliet, f’kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati rilevanti. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet kompetenti biex isibu modi biex jiżviluppaw forza tax-xogħol li jkollha l-għarfien, il-ħiliet u l-kompetenzi meħtieġa biex l-għażliet kollha ta’ effiċjenza enerġetika u teknoloġiċi rinnovabbli jsiru operattivi. |
| --- | --- |

3.27.

4.   Kummenti speċifiċi dwar il-ktajjen tal-provvista tal-manifattura

| 4.1. | Hemm dipendenzi strateġiċi sinifikanti fis-segmenti tal-manifattura upstream li jistgħu jfixklu l-espansjoni rapida tal-enerġija solari. L-akbar ostaklu minnhom kollha jibqa’ l-kapaċità limitata li jiġu pprovduti l-materjali meħtieġa għall-miri ambizzjużi tal-Istrateġija. Fi kważi l-partijiet kollha tal-katina tal-valur tal-fotovoltajċi solari, l-Ewropa – li qabel kienet fuq quddiem nett fil-produzzjoni fotovoltajka solari – mhux qed ikollha rwol viżibbli, minkejja li għadha fost il-mexxejja fir-riċerka fotovoltajka, b’faċilitajiet ta’ riċerka importanti. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tul il-katina tal-valur tal-industrija, l-UE għandha kapaċità limitata biex tikseb il-materja prima sottostanti, il-polisiliċju. Il-kwistjonijiet relatati mal-akkwist ta’ din il-materja prima huma aggravati mill-fatt li l-akbar erba’ fabbriki tal-polisiliċju ta’ grad solari, li jinkludu kważi nofs il-produzzjoni dinjija, jinsabu fir-reġjun ta’ Xinjiang fiċ-Ċina. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva leġiżlattiva tal-Kummissjoni (12) li tipprojbixxi mis-suq uniku prodotti magħmula minn xogħol furzat. Din hija miżura simili għall-Att tal-Istati Uniti dwar il-Prevenzjoni tax-Xogħol Furzat tal-Ujguri, li kellu impatti diretti fuq id-distribuzzjoni fis-suq tal-polisiliċju, peress li l-prezz ta’ dan il-materjal primarju, prinċipalment prodott fiċ-Ċina, huwa mistenni li jiżdied għall-industrija fotovoltajka kollha. Madankollu, il-KESE jinnota li miżura bħal din, infurzata fuq skala globali, tikkontribwixxi għall-kisba tal-Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli 8 dwar xogħol deċenti. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Rispons possibbli, għalkemm simplistiku, għall-isfida huwa li tinbena l-kapaċità fl-Ewropa; madankollu, it-teknoloġiji attwali għall-produzzjoni tal-polisiliċju “mhux maħdum” u l-ingotti li jinħarġu minnu huma, paradossalment, intensivi ħafna fl-enerġija. Huwa tabilħaqq fattibbli u jista’ jsir fejn ikun hemm aċċess għal enerġija rħisa u affidabbli, inkluża l-enerġija minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (eż. permezz ta’ impjanti tal-enerġija ibridi, li jikkombinaw ir-riħ, ix-xemx u l-ħżin). B’mod ġenerali, in-nuqqas ta’ materja prima u komponenti u regoli stretti tal-UE, inkluż dwar l-effiċjenza enerġetika, jagħmluh argument kummerċjali pjuttost inqas attraenti għall-industrija Ewropea, li wkoll qed tiffaċċja diffikultajiet biex taċċessa l-finanzjament. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE huwa konvint bis-sħiħ li l-kooperazzjoni Ewropea fl-innovazzjoni mmirata lejn l-iżvilupp ta’ sistemi fotovoltajċi kompletament riċiklabbli hija meħtieġa sabiex tinbena industrija tal-enerġija solari domestika Ewropea b’saħħitha. Għandhom isiru sforzi biex jiġi eżaminat l-użu ta’ materja prima aktar promettenti mis-silikon għal, fost affarijiet oħra, l-applikazzjoni ta’ ċelloli solari fuq fojl jew ċelloli solari li jistgħu jsiru transluċidi, pereżempju fi twieqi li jipproduċu l-enerġija. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Fir-rigward tal-fażijiet ulterjuri fil-katina tal-valur, jiġifieri wejfers u ċelloli solari, l-Unjoni Ewropea tinsab f’pożizzjoni saħansitra agħar. 1 % biss tal-wejfers solari u 0,4 % biss taċ-ċelloli huma prodotti fl-Ewropa. Skont l-assoċjazzjoni tal-industrija SolarPower Europe, qed niffaċċjaw “nuqqas kritiku ta’ ingotti u kapaċità tal-manifattura tal-wejfers”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Skont id-data mill-Kunsill Ewropew għall-Manifattura Solari, 3 % biss tal-moduli fotovoltajċi solari huma prodotti fl-Ewropa, minn 29 kumpanija differenti. Dan ifisser li wieħed biss minn madwar 30 modulu mmuntat fl-Ewropa huwa ta’ oriġini Ewropea. Fl-2020, id-defiċit kummerċjali fil-prodotti tal-enerġija solari kien jilħaq USD 8,7 biljun. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Inputs oħra għall-impjanti fotovoltajċi huma wkoll skarsi; madankollu, in-nuqqasijiet kritiċi li qed inħabbtu wiċċna magħhom huma inqas severi. L-istrutturi ta’ mmuntar huma prodotti b’kumplessità baxxa u jistgħu jiġu importati b’inqas dipendenzi kritiċi jew prodotti lokalment jekk id-domanda tkun għolja. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-każ tal-ħġieġ solari, element essenzjali għall-pannelli fotovoltajċi prodotti lokalment, huwa eżempju perfett tal-viżjoni qasira tal-politika kummerċjali tal-UE, fejn tneħħew it-tariffi difensivi tal-kummerċ għall-prodotti finali (pannelli fotovoltajċi solari) li jaslu fl-Ewropa miċ-Ċina, li jesponi lill-produtturi Ewropej għal kompetizzjoni ħarxa minn barra, iżda miżuri difensivi simili għall-prodotti intermedji, bħall-ħġieġ solari, baqgħu fis-seħħ. Dan wassal biex il-ħġieġ solari li joriġina fl-Ewropa minn produtturi fotovoltajċi Ewropej jinbiegħ bi prezz eċċessiv b’mod sproporzjonat meta mqabbel ma’ produtturi pari f’reġjuni oħra tad-dinja. Dan imbagħad wassal ukoll għal pressjonijiet tal-ipprezzar għall-ħġieġ solari importat. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Il-pannelli solari jistgħu jikkontribwixxu b’mod effiċjenti għas-sostenibbiltà jekk iċ-ċiklu kollu ma jkunx eżiġenti żżejjed f’termini ta’ enerġija, inkluż ir-riċiklaġġ u l-użu mill-ġdid. Il-manifattura, it-trasport u r-rimi ta’ kwalunkwe teknoloġija jiġġeneraw emissjonijiet. Il-mod kif jiġi manifatturat u riċiklat pannell jgħin biex jiġi ddeterminat kemm verament huwa ta’ għajnuna fit-tnaqqis ġenerali tal-emissjonijiet. Barra minn hekk, il-KESE jemmen li huwa importanti li l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli jiġu rispettati tul il-katina tal-provvista. |
| --- | --- |

4.10.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Proposta COM(2022) 221.

1

(2)  COM(2022) 230 final.

2

(3)  Opinjoni tal-KESE dwar “REPowerEU: Azzjoni Ewropea Konġunta għal enerġija aktar affordabbli, sikura u sostenibbli” (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 123) u Opinjoni tal-KESE dwar “Il-Pjan REPowerEU” (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 185).

3

(4)  COM(2022) 222 final.

4

(5)  Id-Direttiva (UE) 2018/2001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2018 dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 82).

5

(6)  Id-irettiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta' Ottubru 2012 dwar l-effiċjenza fl-enerġija, li temenda d-Direttivi 2009/125/KE u 2010/30/UE u li tħassar id-Direttivi 2004/8/KE u 2006/32/KE (ĠU L 315, 14.11.2012, p. 1).

6

(7)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-Pjan RePowerEU (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 185).

7

(8)  Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tat-18 ta’ Mejju 2022 dwar it-tħaffif tal-proċeduri tal-għoti tal-permessi għall-proġetti tal-enerġija rinnovabbli u l-iffaċilitar tal-Ftehimiet dwar ix-Xiri tal-Enerġija (C(2022) 3219 final).

8

(9)  https://ember-climate.org/insights/research/europes-race-for-wind-and-solar/

9

(10)  C(2022) 3219 final.

10

(11)  https://www.pv-magazine.com/2022/05/31/chinese-pv-industry-brief-chinas-nea-predicts-108-gw-of-solar-in-2022/

11

(12)  COM(2022) 71, COM(2022) 66 u COM(2022) 453.

12

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/185 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/185

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku — pjan ta’ azzjoni”

(COM(2022) 236 final)

(2023/C 75/27)

| Relatur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Relatur:

Alena MASTANTUONO

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 4.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 179/3/1 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 28.6.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

4.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

179/3/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) huwa mħasseb ħafna dwar l-iżviluppi fis-swieq tal-enerġija u għalhekk jilqa’ l-fatt li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni qed tikkunsidra interventi fis-suq tal-enerġija għal żmien qasir u titjib fit-tul fid-disinn tas-suq tal-elettriku. Għalhekk, il-KESE jenfasizza l-konklużjoni tal-Kummissjoni li “hemm oqsma fejn huma meħtieġa aġġustamenti għad-disinn tas-suq tal-elettriku tal-UE biex jitqies ix-xenarju futur tal-enerġija u t-taħlita tal-ġenerazzjoni, teknoloġiji emerġenti ġodda, żviluppi ġeopolitiċi, kif ukoll it-tagħlimiet meħuda mill-kriżi attwali. Tali aġġustamenti għandhom jikkontribwixxu għall-ottimizzazzjoni tal-funzjonament tad-disinn tas-suq tal-elettriku u għandhom jagħmluh aktar adattat biex jixpruna dekarbonizzazzjoni kosteffettiva tas-settur tal-elettriku, biex iwassal prezzijiet affordabbli għall-konsumaturi u biex iżid il-kapaċità tiegħu li jiflaħ għall-volatilità tal-prezzijiet”. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Peress li s-swieq tal-enerġija li jiffunzjonaw tajjeb jaqdu rwol kruċjali biex jintlaħqu l-objettivi bażiċi kollha ta’ sistema tal-enerġija sostenibbli, jiġifieri s-sigurtà tal-provvista, spejjeż u prezzijiet raġonevoli, u n-newtralità klimatika, il-KESE jemmen ukoll li huwa importanti li jiġu ffaċilitati u jinżammu l-kundizzjonijiet it-tajba għall-futur. Kwalunkwe miżura futura m’għandhiex tikkomprometti dawn il-prerekwiżiti u għandha tippermetti li jsiru sforzi klimatiċi fuq perjodu medju ta’ żmien u fit-tul. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Madankollu, fl-istess ħin, il-KESE jinnota li l-kriżi attwali tal-prezzijiet tal-enerġija qed ikollha impatt negattiv fuq l-unitajiet domestiċi u n-negozji Ewropej. Il-prezzijiet estremi tal-enerġija qed iżidu l-inflazzjoni u jikkontribwixxu għall-inċertezza ekonomika. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-approċċ tal-Kummissjoni li tieħu miżuri fuq perjodu qasir ta’ żmien biex tiżgura prezzijiet affordabbli u tnaqqas l-ispejjeż għaċ-ċittadini u n-negozji Ewropej, inkluż appoġġ finanzjarju dirett għall-konsumaturi vulnerabbli, kif ukoll għal dawk l-SMEs u l-industriji li jużaw ħafna enerġija li jbatu l-aktar. Madankollu, il-KESE jqis li l-interventi temporanji għandhom jiġu segwiti minn aġġustament tad-disinn tas-suq fl-oqsma fejn huma meħtieġa aġġustamenti għad-disinn tas-suq tal-elettriku tal-UE, kif tgħid il-Kummissjoni.
  Minflok ma jiddependu minn kumpens kontinwu, il-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika biex iħeġġu, jappoġġjaw u jippermettu lin-nies biex isiru prosumaturi tal-enerġija u jibnu komunitajiet tal-enerġija lokali, u b’hekk jgħinuhom ikunu aktar indipendenti mill-prezzijiet tas-suq komuni. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea jgħinu lill-konsumaturi vulnerabbli permezz ta’ programmi speċifiċi biex dawn isiru prosumaturi. |
| --- | --- |

1.3.

Minflok ma jiddependu minn kumpens kontinwu, il-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika biex iħeġġu, jappoġġjaw u jippermettu lin-nies biex isiru prosumaturi tal-enerġija u jibnu komunitajiet tal-enerġija lokali, u b’hekk jgħinuhom ikunu aktar indipendenti mill-prezzijiet tas-suq komuni. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea jgħinu lill-konsumaturi vulnerabbli permezz ta’ programmi speċifiċi biex dawn isiru prosumaturi.

| 1.4. | Fil-fehma tal-KESE, il-problema primarja hija l-prezz għoli tal-gass naturali u kwalunkwe miżura kemm fil-livell Ewropew kif ukoll f’dak nazzjonali għandha għalhekk timmira li telimina din il-kawża ewlenija taż-żieda fil-prezzijiet tal-elettriku, tiffaċilita ż-żieda fil-produzzjoni u tuża l-enerġija mhux fossili sal-punt li jissodisfa d-domanda għall-enerġija. Għalhekk, il-Kumitat jilqa’ l-azzjoni min-naħa tad-domanda proposta mill-Kummissjoni Ewropea fl-14 ta’ Settembru 2022, u jappella għal sforz konġunt mill-unitajiet domestiċi, mis-settur pubbliku u min-negozji. It-tnaqqis tad-domanda huwa l-eħfef mod biex il-persuni jkunu jistgħu ilaħħqu mal-kontijiet tal-enerġija u biex jitnaqqsu l-emissjonijiet. Il-KESE jappella wkoll għal investiment akbar fi tranżizzjoni aktar rapida lejn sistema tal-enerġija mhux fossili u newtrali għall-klima. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jirrimarka li kwalunkwe azzjoni ta’ segwitu għandha tkun preċeduta minn dibattitu rigoruż u analiżi tal-impatt. Il-KESE jixtieq jagħmel parti minn dan id-dibattitu. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jevitaw proposti fuq terminu qasir li jipperikolaw l-objettivi bażiċi ta’ sistema tal-enerġija sostenibbli. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku tibni fuq diversi dokumenti reċenti li jindirizzaw iż-żieda rapida fil-prezzijiet tal-enerġija u t-tħassib dwar is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija mqajma mill-invażjoni Russa tal-Ukrajna. Hija wkoll intrinsikament relatata mal-inizjattivi rigward it-tranżizzjoni tal-enerġija lejn in-newtralità klimatika. Il-KESE jenfasizza li l-Komunikazzjoni jeħtieġ li tiġi kkunsidrata f’dan il-kuntest ġenerali u jirreferi għall-Opinjonijiet preċedenti tiegħu dwar dawn is-suġġetti (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Swieq tal-enerġija li jiffunzjonaw tajjeb għandhom rwol kruċjali biex jintlaħqu l-objettivi bażiċi kollha ta’ sistema tal-enerġija sostenibbli, jiġifieri s-sigurtà tal-provvista, spejjeż u prezzijiet affordabbli u n-newtralità klimatika. Meta jitqies li dawn l-objettivi kollha huma attwalment fil-periklu, l-UE għandha tiffoka fuq miżuri li jġibu l-akbar benefiċċju b’rabta mal-objettivi kollha u jqisu l-ħtiġijiet tal-mudell ekonomiku u soċjali Ewropew. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa importanti li “mmorru lura għall-prinċipji bażiċi” u niffokaw biex noħolqu kundizzjonijiet effiċjenti għal swieq tal-enerġija li jkunu integrati aħjar. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Is-swieq tal-enerġija huma dejjem aktar interkonnessi permezz tal-integrazzjoni settorjali, li tgħin fid-dekarbonizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija b’mod kosteffiċjenti u tindirizza ż-żieda fil-volatilità tas-sistema tal-enerġija. Id-disinn attwali tas-suq jimmotiva lill-atturi kollha biex jiksbu d-dekarbonizzazzjoni, li hija meħtieġa biex tpoġġi lill-Ewropa fit-triq lejn in-newtralità klimatika. Min-naħa l-oħra, id-disinn tas-suq attwali li jistabbilixxi l-prezzijiet tal-elettriku fuq il-bażi tal-ordni tal-mertu jbati ferm illum il-ġurnata minħabba l-prezzijiet tal-gass għoljin ħafna. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Is-suq intern huwa kruċjali għall-UE biex tiżgura l-allokazzjoni effiċjenti tar-riżorsi, u dan japplika wkoll għall-enerġija. Fl-istess ħin, is-swieq internazzjonali għandhom ukoll impatt sinifikanti fuq is-sistema tal-enerġija tal-UE, speċjalment permezz tas-swieq tal-fjuwil. L-iżviluppi ġeopolitiċi enfasizzaw il-ħtieġa li l-UE tħabrek favur awtonomija strateġika mtejba fl-enerġija u l-materja prima relatata mal-enerġija. L-ilħuq tal-objettiv li titnaqqas id-dipendenza tal-UE minn pajjiżi terzi mhux affidabbli jeħtieġ kooperazzjoni aktar mill-qrib u jenfasizza l-interdipendenza bejn l-Istati Membri. Għalkemm huwa importanti li l-UE tuża bis-sħiħ ir-riżorsi proprji disponibbli u l-kapaċità eżistenti, mhuwiex realistiku jew utli li hija taġixxi b’mod iżolat mis-swieq internazzjonali; minflok, għandha tfittex kooperazzjoni siewja ma’ msieħba affidabbli. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Swieq li jiffunzjonaw tajjeb jistgħu jinkisbu biss jekk il-prinċipji fundamentali jkunu kif suppost: il-KESE jenfasizza li infrastruttura tal-enerġija adegwata hija bażi meħtieġa għal kwalunkwe sistema tal-enerġija u tikkontribwixxi għall-funzjonament ġenerali tas-swieq tal-enerġija, inklużi d-disponibbiltà u l-affordabbiltà tal-enerġija. It-tneħħija tal-ostakli għall-fluss tal-enerġija hija għalhekk miżura ewlenija għal swieq li jiffunzjonaw aħjar. Element fundamentali ieħor għall-funzjonament tas-suq huwa regoli tas-suq adegwati, bl-istabbiliment tar-regoli tal-kompetizzjoni, fost oħrajn, biex b’hekk tiżdied it-trasparenza u jinħolqu u jissaħħu kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | L-investiment fl-infrastruttura tal-enerġija huwa inevitabbli jekk is-sistemi u s-suq tal-enerġija jridu jiżviluppaw u jirrispondu b’mod effiċjenti għax-xejriet attwali, inklużi l-elettrifikazzjoni, il-lokalizzazzjoni, id-diġitalizzazzjoni u ż-żieda fil-produzzjoni u l-użu tal-enerġija rinnovabbli. Sabiex jiġu ffaċilitati dawn l-investimenti, dawk li jfasslu l-politika u l-awtoritajiet kompetenti jeħtieġ li jaċċeleraw l-għoti tal-permessi u l-proċeduri amministrattivi, filwaqt li jiżguraw konsultazzjoni adegwata mal-partijiet ikkonċernati rilevanti. Minbarra l-konnessjonijiet ta’ trażmissjoni u distribuzzjoni, l-infrastruttura moderna u valida għall-futur trid tinkludi wkoll il-kapaċità tal-ħżin tal-elettriku, kif ukoll is-sistemi diġitali meħtieġa biex is-sistemi tal-enerġija jsiru “intelliġenti”. Fl-istess ħin, għandhom jiġu evitati intrappolamenti (lock-ins) li jirriżultaw f’assi mhux rekuperabbli. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-KESE jemmen li jagħmel sens li ssir distinzjoni bejn miżuri fuq perjodu qasir u twil ta’ żmien meta jinstabu soluzzjonijiet u titjib għas-sitwazzjoni attwali. Jeħtieġ li jiġi rikonoxxut li ħafna miżuri, speċjalment investimenti kbar, jieħdu aktar żmien biex isiru realtà. Fil-każ ta’ ċerti miżuri, jinħtieġ aktar żmien biex ikun jista’ jsir l-ippjanar adegwat tagħhom u biex jiġu żgurati l-fattibbiltà u l-kompatibbiltà tagħhom mal-objettivi bażiċi tal-enerġija u biex jiġu evitati miżuri fuq perjodu qasir ta’ żmien li jistgħu jirriżultaw kontroproduttivi fit-tul. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-ħtieġa għal riflessjoni fit-tul hija meħtieġa wkoll biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista tal-enerġija u t-tħejjija għal sitwazzjonijiet eċċezzjonali u interruzzjonijiet fis-swieq. Dan jenfasizza r-rwol tal-attivitajiet ta’ prospettiva fl-identifikazzjoni tar-riskji u t-twittija tat-triq għat-titjib tar-reżiljenza u l-indirizzar tar-riskji, inkluż permezz ta’ pjani ta’ kontinġenza. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Barra minn hekk, il-KESE jemmen li xi forma ta’ mekkaniżmi ta’ kapaċità għandhom il-potenzjal li jgħinu biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista, speċjalment f’sitwazzjonijiet ta’ konsum massimu, filwaqt li jiġu evitati distorsjonijiet bla bżonn tas-suq, f’konformità mal-prinċipji tat-tfassil tar-Regolament dwar is-suq intern tal-elettriku. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Filwaqt li l-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika biex jaderixxu b’mod kostanti u konsistenti mal-objettivi bażiċi kollha ta’ sistema tal-enerġija sostenibbli, huwa jitlob ukoll li ssir enfasi fuq il-kawżi ewlenin tal-problemi. Mingħajr dan it-tip ta’ approċċ, hemm riskju kbir li jiġu indirizzati sintomi akuti b’miżuri li huma jew ineffiċjenti jew, agħar minn hekk, ikunu miżuri li jaħdmu kontra l-objettivi bażiċi. F’dan il-każ, dawk li jfasslu l-politika għandhom jiddikjaraw biċ-ċar l-iskeda ta’ żmien għal dan it-tip ta’ xenarju ta’ emerġenza. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-KESE jenfasizza li kwalunkwe miżura, kemm fil-livell tal-Istati Membri kif ukoll fil-livell tal-UE, għandha tkun ibbażata fuq xjenza soda, evidenza konkreta u valutazzjonijiet tal-impatt bir-reqqa. Fir-rigward tal-politiki u l-miżuri, għandha titwettaq konsultazzjoni profonda mal-partijiet ikkonċernati rilevanti, inkluża s-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Kollox ma’ kollox, l-iżvilupp tas-swieq tal-enerġija ta’ wara l-kriżi għandu jiddependi dejjem aktar mill-innovazzjoni u l-kompetizzjoni, aktar milli fuq is-sussidji u l-ostakli għall-kummerċ. Barra minn hekk, jeħtieġ li jiġi rikonoxxut li, fil-każ tas-suq tal-enerġija tal-UE, l-intervent fi kwalunkwe Stat Membru jista’ jkollu konsegwenzi għall-bqija tas-suq. Għalhekk, il-miżuri fl-Istati Membri jridu jkunu mmirati b’mod adegwat u temporanji, bl-inqas effetti possibbli ta’ distorsjoni għas-suq tal-UE. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Kummenti speċifiċi

| 3.1. | Kwalunkwe intervent possibbli fis-swieq tal-enerġija għandu jiġi vvalutat skont l-objettivi bażiċi biex jiġi żgurat li dawn ma jdgħajfux l-integrità tas-suq uniku u l-kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni jew jikkawżaw inċertezzi li jdgħajfu l-ambjent tal-investiment. Barra minn hekk, ma għandhomx jipperikolaw l-isforzi tad-dekarbonizzazzjoni u tal-effiċjenza enerġetika. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dan huwa rekwiżit diffiċli, peress li kwalunkwe intervent fis-suq tal-enerġija jista’ jkollu konsegwenzi negattivi. F’ħafna każijiet, dawn jistgħu jkunu distorsjonijiet tas-suq, spejjeż fiskali, tfixkil fil-provvista, jew impatt negattiv fuq l-investimenti jew fuq l-imġiba tal-konsumatur. Għalhekk, il-KESE jenfasizza li kwalunkwe intervent għandu jkun ibbażat fuq analiżi bir-reqqa tal-konsegwenzi ekonomiċi, soċjali u ambjentali ta’ tali intervent. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jemmen li l-appoġġ finanzjarju dirett biex jittaffa l-impatt taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija għal dawk fil-bżonn huwa bla dubju l-aktar għażla realistika bħala miżura ta’ emerġenza f’sitwazzjoni ta’ kriżi. Miżuri ta’ appoġġ possibbli li għandhom l-għan li jimmitigaw il-kriżi għandhom ikunu temporanji u mmirati tajjeb lejn dawk li jsofru l-aktar, irrispettivament jekk humiex ċittadini, SMEs jew industriji intensivi fl-enerġija. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Minflok ma jiddependu minn kumpens kontinwu, il-KESE jappella lil dawk li jfasslu l-politika biex iħeġġu u jappoġġjaw lin-nies biex isiru prosumaturi tal-enerġija u jibnu komunitajiet tal-enerġija lokali, u b’hekk jgħinuhom ikunu aktar indipendenti mill-prezzijiet tas-suq komuni. Iż-żieda fl-isforzi għandha tkun iffukata wkoll fuq il-gwida u l-appoġġ taċ-ċittadini u n-negozji ż-żgħar fl-attivitajiet tagħhom ta’ ffrankar tal-enerġija u effiċjenza fl-enerġija, kif ukoll fir-rispons għal produzzjoni varjabbli permezz ta’ domanda flessibbli. Kif analizza b’mod estensiv il-KESE, il-konsumaturi li huma partikolarment vulnerabbli u li jbatu l-aktar minn prezzijiet għoljin tal-enerġija, għandhom l-inqas ċans u, f’ħafna każijiet, l-ebda possibbiltà, li jsiru prosumaturi. Kemm il-Kummissjoni Ewropea kif ukoll l-Istati Membri, fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali, jeħtiġilhom jieħdu inizjattivi biex jgħinu lil dawn il-konsumaturi jegħlbu l-ostakli varji li jiffaċċjaw (eż. kampanji ta’ informazzjoni u ta’ attivazzjoni, riżorsi finanzjarji, aċċess għall-kapital, aċċess għall-art u soqfa għall-installazzjoni ta’ installazzjonijiet tal-enerġija solari u eolika, eċċ.). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Fl-Opinjoni preċedenti tiegħu (2), il-KESE qabel mal-konklużjonijiet tar-rapport reċenti tal-ACER (3) fis-sens li, matul il-kriżijiet, is-suq tal-elettriku wera li kien qed jaħdem tajjeb, u rnexxielu jevita tnaqqis jew saħansitra blackout elettriku f’ċerti żoni. Il-valutazzjoni tal-ACER tindika wkoll li l-volatilità tal-prezzijiet kienet tkun ħafna agħar f’pajjiż partikolari kieku ddeċieda li jaġixxi b’mod iżolat. Madankollu, il-Kumitat huwa konxju sew li l-prezzijiet tal-gass qed jgħollu l-prezzijiet tal-enerġija, minħabba d-disinn attwali tas-suq, fejn l-ordni tal-mertu tiddetermina l-prezz. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-valuri komuni tal-Unjoni fir-rigward tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali skont it-tifsira tal-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), kif stabbilit fil-Protokoll Nru 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) (4). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Fuq livell aktar ġenerali, għandu jiġi rikonoxxut ukoll li nkiseb ħafna fl-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija tal-UE f’dawn l-aħħar deċennji. Dan ġab miegħu benefiċċji notevoli f’termini tad-disponibbiltà u l-affordabbiltà tal-enerġija, li ħafna drabi jitqiesu bħala fatt. Mingħajr il-kooperazzjoni u l-integrazzjoni tas-swieq, l-ispejjeż biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista tal-enerġija u l-ekoloġizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija jkunu ferm ogħla. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Dan l-iżvilupp pożittiv tal-integrazzjoni tas-suq tal-enerġija għandu jitkompla. L-interess u l-benefiċċji tal-konnessjoni tas-swieq tal-elettriku bejn il-fruntieri nazzjonali qed isiru dejjem aktar prominenti b’aktar dipendenza mill-enerġija rinnovabbli. Iż-żieda fil-konnessjonijiet bejn pajjiż u ieħor u bejn il-fruntieri tikkontribwixxi għas-sigurtà tal-provvista iżda wkoll tallinja l-prezzijiet. Fuq medda qasira ta’ żmien, din tista’ tkun żvantaġġ għal dawk li jgawdu prezzijiet aktar baxxi fi ħdan il-firxa ta’ prezzijiet differenti, iżda fuq medda itwal ta’ żmien, tgħin biex jitnaqqsu u jiġu stabbilizzati l-prezzijiet. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Skont il-valutazzjoni tal-ACER, ta’ min iżomm id-disinn attwali tas-suq. Madankollu, il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li hemm oqsma fejn huma meħtieġa aġġustamenti għad-disinn tas-suq tal-elettriku tal-UE biex jintlaħqu l-objettivi ta’ dekarbonizzazzjoni tal-UE bi spiża aktar baxxa u biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista, speċjalment minħabba ż-żieda fil-produzzjoni u l-użu tal-enerġija rinnovabbli u l-iżgurar tal-istabbiltà u l-affordabbiltà tal-prezzijiet. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jiġi eżaminat, pereżempju, jekk id-disinn tas-suq eżistenti, inkluż il-qafas regolatorju tiegħu, joffrix biżżejjed inċentivi biex isir investiment f’għażliet ta’ flessibbiltà (bħall-ħżin, it-trasferiment tat-tagħbija u l-idroġenu ekoloġiku). Mingħajr ma jinbidel il-proċess tal-offerti, li jkun jinvolvi riskji konsiderevoli, hemm ħafna opportunitajiet li jistgħu jinċentivaw teknoloġiji favorevoli għas-sistemi, inkluża skema ta’ tariffi tal-grilja li tippremja l-ġenerazzjoni u l-konsum tal-elettriku b’mod li jkun adatt għat-tagħbija. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Barra minn hekk, il-KESE jemmen ukoll li jeħtieġ li tinbeda mingħajr dewmien id-diskussjoni politika dwar kif jiġi żgurat, f’disinn futur tas-suq, l-investiment u r-rifinanzjament tal-kapaċità tal-enerġija rinnovabbli fil-futur imbiegħed, meta l-kopertura tad-domanda kollha għall-elettriku mill-enerġiji rinnovabbli tkun in-norma u l-prezz tas-suq jista’ regolarment ikun żero jew saħansitra negattiv. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Fid-dibattitu dwar il-prezzijiet għoljin tal-elettriku, ġie espress b’mod ċar li jeħtieġ li l-ipprezzar marġinali attwali jiġi sostitwit b’tip differenti ta’ sistema, peress li l-gass spiss ikun fil-pożizzjoni marġinali, u b’hekk jiġi ddeterminat il-prezz tal-elettriku kollu kemm hu. F’dan il-kuntest, il-Kumitat jirreferi għall-istqarrija tat-8 ta’ Settembru 2022 tal-President tal-KESE u l-President tas-Sezzjoni TEN tal-KESE li: “[i]l-KESE jappella għal azzjoni Ewropea konġunta sabiex tiġi żgurata l-istabbiltà tal-prezzijiet tal-elettriku u sabiex issir riforma urġenti tas-suq tal-enerġija, filwaqt li jappella wkoll għat-tlestija aktar rapida tas-suq uniku u t-titjib tal-infrastruttura”. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Iż-żidiet fil-prezzijiet bażikament ġew iġġenerati minn fatturi esterni mhux mistennija, bħall-gwerra u, flimkien mal-ordni tal-mertu, żiedu l-prezzijiet tal-elettriku tas-suq għal livelli rekord. Meta wieħed iqis li l-kawża ewlenija tal-prezzijiet għoljin attwali tal-enerġija hija l-gass, is-soluzzjoni ideali għall-problema tkun li jiġi minimizzat l-użu tal-gass u li jiżdiedu l-produzzjoni u l-użu ta’ enerġija mhux fossili sal-punt li tiġi ssodisfata d-domanda għall-enerġija. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | L-enerġija fossili taffettwa wkoll il-prezzijiet tal-elettriku permezz ta’ kwoti tal-emissjonijiet, li l-prezz tagħhom żdied b’mod sinifikanti, għalkemm għad għandu impatt limitat meta mqabbel mal-prezzijiet tal-gass. Barra minn hekk, perċentwal għoli tal-prezz tal-elettriku għall-konsumaturi għadu jikkonsisti f’diversi taxxi. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Għandha ssir distinzjoni bejn xokkijiet fil-prezzijiet ikkawżati minn sitwazzjonijiet eċċezzjonali bħall-gwerra u fluttwazzjonijiet aktar regolari tal-prezzijiet. Il-fluttwazzjonijiet jiddependu minn ħafna fatturi relatati mal-provvista u d-domanda tal-enerġija. Minħabba ż-żieda massiva fil-produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli intermittenti, il-volatilità tal-prezzijiet fis-sistema tal-elettriku x’aktarx li se tiżdied. Is-suq għandu għalhekk jibgħat sinjali adegwati tal-prezzijiet biex jissodisfa l-ħtieġa għall-flessibbiltà. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Il-KESE jenfasizza li l-limiti massimi tal-prezzijiet jew interventi oħra fis-swieq tal-enerġija bl-ingrossa spiss ikunu meħtieġa fis-suq tal-enerġija li bħalissa jinsab taħt pressjoni eċċessiva, iżda jistgħu jaffettwaw is-sigurtà tal-provvista, l-ambjent tal-investiment u l-iffrankar tal-enerġija. F’tali xenarju, il-KESE huwa konxju li s-sinjali tal-prezzijiet ibbażati fuq is-suq huma meħtieġa biex jinkoraġġixxu l-investiment fil-produzzjoni tal-enerġija, u l-prezz huwa wkoll inċentiv għall-iffrankar tal-enerġija u l-effiċjenza enerġetika. Madankollu, jinħtieġ kumpens temporanju mmirat tajjeb għal dawk li jbatu l-aktar mill-prezzijiet tal-enerġija, kemm jekk ikunu unitajiet domestiċi kif ukoll kumpaniji, biex jittaffa l-effett taż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Il-KESE jilqa’ l-proposta li tiġi eżaminata r-reviżjoni tal-qafas REMIT, sabiex jittaffew ir-riskji tal-abbuż tas-suq permezz ta’ trasparenza mtejba tas-suq u titjib fil-kwalità tad-data tas-suq. Sabiex jiġi evitat impatt negattiv fuq in-negozji, l-unitajiet domestiċi u s-soċjetà, il-KESE jitlob ukoll li jiġu eżaminati miżuri biex jiġu indirizzati l-effetti distorsivi fuq l-iffissar tal-prezzijiet tal-gass permezz ta’ abbuż u spekulazzjoni possibbli tas-suq. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-Pjani Nazzjonali għall-Klima u l-Enerġija jridu jiġu riveduti fil-kundizzjonijiet mibdula sabiex jipprovdu rispons koordinat li jkopri l-ħtiġijiet tal-elettriku fit-tul. |
| --- | --- |

3.17.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 275, 18.7.2022, p. 80; ĠU C 323, 26.8.2022, p. 123; ĠU C 443, 22.11.2022, p. 140.

1

(2)  ĠU C 443, 22.11.2022, p. 140.

2

(3)  Il-valutazzjoni finali tal-ACER tad-disinn tas-suq tal-elettriku bl-ingrossa tal-UE.

3

(4)  ĠU C 275, 18.7.2022, p. 80.

4

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/190 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/190

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp ta’ network tat-trasport trans-Ewropew li jemenda r-Regolament (UE) 2021/1153 u r-Regolament (UE) Nru 913/2010 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013”

(COM(2022) 384 final/2 — 2021/0420 (COD))

(2023/C 75/28)

| Relatur Ġenerali: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Relatur Ġenerali:

Stefan BACK

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 3.10.2022
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 6.10.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 172 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 155/0/0 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 3.10.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 6.10.2022

Bażi legali

Artikoli 172 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

155/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jirrimarka li, fl-Opinjoni tiegħu dwar il-proposta għal reviżjoni tar-Regolament dwar it-TEN-T u l-Kurituri tat-Trasport Ferrovjarju tal-Merkanzija (1) (minn hawn ’il quddiem “il-Proposta TEN-T” (2)), huwa laqa’ l-enfasi akbar fuq il-konnessjonijiet mal-pajjiżi ġirien, inklużi l-pajjiżi msieħba u l-proċess ta’ adeżjoni. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-Proposta TEN-T ġiet ippubblikata f’Diċembru 2021; l-attakk Russu fuq l-Ukrajna beda ftit wara fi Frar 2022. Il-KESE jaqbel mal-valutazzjoni li saret fil-proposta emendata li dan l-attakk iddefinixxa mill-ġdid ix-xenarju ġeopolitiku, ħareġ fid-dieher il-vulnerabbiltà tal-UE għal avvenimenti ta’ tfixkil mhux previsti lil hinn mill-fruntieri tagħha, u enfasizza l-fatt li s-suq intern tal-UE u n-network tat-trasport tagħha ma jistgħux jitqiesu b’mod iżolat fit-tfassil tal-politika tal-UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Din is-sitwazzjoni ġustament enfasizzat il-ħtieġa urġenti li tingħata assistenza lill-Ukrajna, inkluż billi tittejjeb il-konnettività tat-trasport mal-UE sabiex jinżammu u jittejbu l-flussi tal-mobbiltà u tal-merkanzija bejn l-Ukrajna u l-UE. B’mod partikolari, hemm ħtieġa akuta li jiġi megħjun it-trasport tal-għelejjel taċ-ċereali barra mill-Ukrajna minħabba n-nuqqas ta’ disponibbiltà tal-portijiet tal-Baħar l-Iswed, li qed jiġu mblukkati mir-Russja. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jaqbel li l-istabbiliment rapidu ta’ rotot loġistiċi alternattivi bl-użu tal-modi kollha tat-trasport li jgħaqqdu lill-UE mal-Ukrajna huwa vitali għall-ekonomija u l-irkupru ekonomiku tal-Ukrajna u biex jiġu stabbilizzati s-swieq dinjija tal-ikel u s-sigurtà tal-ikel. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jappoġġja wkoll il-pjan ta’ azzjoni stabbilit fil-Komunikazzjoni dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà biex jittejbu l-konnessjonijiet transfruntiera (bit-triq-bit-triq, bil-ferrovija-bit-triq u bil-ferrovija-bil-ferrovija) bejn l-UE u l-Ukrajna, inklużi punti addizzjonali ta’ qsim tal-fruntieri, u biex tiġi vvalutata l-estensjoni tal-kurituri tan-network ewlieni TEN-T fl-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jqis b’mod pożittiv ukoll il-fatt li l-pjan ta’ azzjoni jipprevedi wkoll “sejħiet għal proposti tal-FNE” li se jagħmluha possibbli li l-appoġġ jiġi ffukat b’mod partikolari fuq proġetti mmirati lejn it-titjib tal-interoperabbiltà u l-konnettività tan-network tat-trasport tal-UE mal-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE għaldaqstant jappoġġja bis-sħiħ l-estensjoni tat-TEN-T għall-Ukrajna u l-Moldova, permezz ta’ mapep indikattivi inklużi fl-Anness IV tal-proposta emendata; dan huwa suġġeriment f’waqtu u maż-żmien jista’ jġib valur miżjud, b’mod partikolari billi jtejjeb l-opportunitajiet għall-istabbiliment ta’ flussi tat-trasport bla xkiel u mingħajr interruzzjoni bejn l-Ukrajna u l-UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-messaġġ politiku qawwi li qed jintbagħat billi jiġu inklużi l-konnessjonijiet fl-Ukrajna fil-prijorità ewlenija tat-TEN-T, jiġifieri l-Kurituri Ewropej tat-Trasport, bis-sistema ta’ implimentazzjoni b’saħħitha tagħhom fil-forma ta’ koordinaturi, pjani ta’ ħidma, diversi gruppi ta’ ħidma u, skont il-Proposta TEN-T, obbligu li l-pjani ta’ ħidma jingħataw forza legali permezz ta’ att ta’ implimentazzjoni. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Madankollu, il-KESE jiddispjaċih li la d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, u lanqas id-dispożizzjonijiet dwar l-implimentazzjoni tal-istrument tal-Kurituri Ewropej tat-Trasport u l-Prijoritajiet Orizzontali, ma jidhru li jipprovdu bażi legali għall-estensjoni tal-applikazzjoni tal-prijoritajiet tal-kuritur jew tas-sistema ta’ implimentazzjoni tagħhom, inklużi l-koordinaturi, il-governanza, il-pjan ta’ ħidma tal-koordinatur Ewropew jew l-att ta’ implimentazzjoni, għal pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Għalhekk, il-KESE jitlob sistema ta’ implimentazzjoni b’saħħitha u kredibbli għal dawk il-konnessjonijiet li għandhom jitqiesu bħala parti mill-Kurituri Ewropej tat-Trasport, possibbilment billi jissaħħu u jiġu mmultiplikati l-gruppi ta’ ħidma dwar il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Fid-dawl tal-kuntest politiku attwali jidher ukoll xieraq, u f’konformità mas-sanzjonijiet imposti, li jiġu eliminati l-konnessjonijiet indikattivi tat-TEN-T fir-Russja u l-Belarussja. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jinnota b’sorpriża li l-proposta emendata tinkludi impenn espliċitu biex jiġi kkunsidrat l-istabbiliment mill-ġdid ta’ konnessjonijiet fil-Belarussja, u konnessjonijiet bejn il-Belarussja u l-Istati Membri tal-UE, jekk il-pajjiż jiżviluppa lejn id-demokrazija, filwaqt li ma hemm l-ebda impenn simili fir-rigward tar-Russja. Il-KESE huwa tal-fehma li għandhom jiġu evitati impenji ta’ dan it-tip għall-futur. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jieħu nota li l-eliminazzjoni tal-konnessjonijiet tal-Istati Membri mar-Russja tidher li ħolqot problemi għal xi Stati Membri, peress li xi wħud minn dawn il-konnessjonijiet jibqgħu importanti għall-konnettività fl-Istat Membru kkonċernat. Il-KESE jirrakkomanda li għandha tingħata l-attenzjoni dovuta għas-sinifikat intern possibbli ta’ dawn il-konnessjonijiet fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jaqbel li ċertament hemm ukoll il-ħtieġa li tiġi indirizzata l-kwistjoni tal-gauges tal-binarji ferrovjarji differenti fl-UE u fl-Ukrajna, għalkemm il-bidliet f’dan ir-rigward jistgħu jeħtieġu xi żmien biex jidħlu fis-seħħ, u għalhekk x’aktarx li ma jipprovdux soluzzjonijiet għal problemi immedjati u urġenti ta’ effiċjenza. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Il-KESE jissuġġerixxi li r-rekwiżit tal-migrazzjoni għall-gauge standard tal-UE ta’ 1 435 mm għandu jkun limitat għall-Kurituri Ewropej tat-Trasport sabiex tiġi żgurata migrazzjoni konsistenti u kkoordinata tajjeb, peress li l-obbligu tal-Istati Membri li jistabbilixxu pjani ta’ migrazzjoni huwa limitat għal dawk il-kurituri. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Il-KESE jwissi li l-proposta li kwalunkwe infrastruttura ferrovjarja ġdida fit-TEN-T ewlieni jew komprensiv għandha tinbena bil-qies tal-gauge standard tal-UE ta’ 1 435 mm tista’ toħloq problemi ta’ konsistenza interna kkumplikati ħafna fl-Istati Membri b’gauges tal-binarji ferrovjarji differenti. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kummenti ġenerali – Sfond

2.1.   Konnessjonijiet mal-Ukrajna u l-Moldova u l-eliminazzjoni/tnaqqis fil-konnessjonijiet fir-Russja u l-Belarussja u magħhom

| 2.1.1. | Il-proposta tas-27 ta’ Lulju 2022 biex tiġi emendata l-Proposta tat-TEN-T ippreżentata mill-Kummissjoni f’Diċembru 2021 (3) (minn hawn ’il quddiem “il-proposta”), ġiet skattata mill-gwerra Russa kontra l-Ukrajna u l-effetti tagħha fuq il-ktajjen tal-provvista, li enfasizzat l-importanza tal-konnessjonijiet tat-TEN-T ma’ pajjiżi msieħba ġirien. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | L-Artikolu 9 tal-proposta ta’ Diċembru tal-Kummissjoni (il-Proposta TEN-T) jipprevedi kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi biex it-TEN-T jiġi konness mal-infrastruttura tagħhom, u biex jissaħħu t-tkabbir ekonomiku sostenibbli u l-kompetittività. Il-punti enfasizzati jinkludu l-estensjoni tal-politika tat-TEN-T għal pajjiżi terzi, il-proċeduri ta’ kontroll tal-fruntieri u s-sorveljanza li jippermettu flussi tat-traffiku mingħajr xkiel, it-tlestija tal-konnessjonijiet infrastrutturali rilevanti, l-interoperabbiltà, il-faċilitazzjoni tat-trasport fuq l-ilma u l-iżvilupp ta’ sistemi tal-ICT. Il-mapep assoċjati jispeċifikaw l-istatus tan-network ewlieni u komprensiv skont il-kriterji tar-Regolament TEN-T (4). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Huma stabbiliti kriterji speċifiċi għall-Kurituri Ewropej tat-Trasport, distinti minn dawk applikabbli għan-network ewlieni u komprensiv. Il-kurituri huma l-aktar partijiet strateġikament importanti tat-TEN-T (Artikolu 7 tal-Proposta TEN-T), bi prijoritajiet ġenerali speċifiċi, distinti min-networks ewlenin u komprensivi (Artikoli 12 u 13), u regoli ta’ implimentazzjoni ddedikati (Kapitolu V, Artikoli 50-54). |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna (5) tidentifika għadd ta’ sfidi infrastrutturali li l-UE u l-pajjiżi ġirien tagħha jeħtieġ li jindirizzaw biex jappoġġjaw l-ekonomija u l-irkupru tal-Ukrajna, u biex jindirizzaw kwistjonijiet ta’ provvista u konnettività bejn l-UE, l-Ukrajna u s-swieq dinjija. Hija tipproponi li tiġi vvalutata l-estensjoni tal-Kurituri Ewropej tat-Trasport lejn l-Ukrajna u l-Moldova biex jiġu ssalvagwardjati l-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet, inkluża l-esportazzjoni tal-għelejjel mill-Ukrajna. F’Mejju 2022 ġie ffirmat Ftehim ta’ Livell Għoli dwar il-mapep indikattivi tat-TEN-T fl-Ukrajna. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Fl-14 ta’ Lulju 2022, il-Kummissjoni adottat Regolament delegat b’mapep indikattivi għan-network TEN-T fl-Ukrajna u fil-Moldova, biex l-istandards tat-TEN-T jiġu estiżi għall-pajjiżi ġirien biex ikun hemm konnessjonijiet bla xkiel. Dawn il-mapep issa huma parti mill-proposta emendata, li tinkludi wkoll mapep li jestendu diversi Kurituri tat-TEN-T għall-Ukrajna u l-Moldova. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Il-proposta emendata tneħħi wkoll il-konnessjonijiet indikattivi tat-TEN-T fir-Russja u l-Belarussja. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Barra minn hekk, il-konnessjonijiet li jgħaqqdu n-network tal-Istati Membri mal-konnessjonijiet indikattivi tat-TEN-T fir-Russja u l-Belarussja tnaqqsu biex jiffurmaw parti min-network komprensiv. |
| --- | --- |

2.1.7.

2.2.   Il-gauge tal-binarji ferrovjarji

| 2.2.1. | Il-Komunikazzjoni dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna tidentifika wkoll ostakli minħabba d-diverġenza bejn il-gauge tal-binarji ferrovjarji tal-Ukrajna ta’ 1 520 mm u dak tal-UE ta’ 1 435 mm. Dan jikkawża problema minħabba l-kapaċità ta’ trażbord attwalment insuffiċjenti. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Il-proposta emendata għandha l-għan li tarmonizza l-gauge tal-binarji ferrovjarji fuq in-network ewlieni u komprensiv fl-UE biex eventwalment jintlaħaq gauge komuni ta’ 1 435 mm. Jeħtieġ li tinbena infrastruttura ferrovjarja ġdida b’dan il-gauge u l-Istati Membri b’gauge differenti, kompletament jew parzjalment, għandhom, fi żmien sentejn mid-dħul fis-seħħ tar-Regolament, jagħmlu pjan ta’ migrazzjoni tal-linji ferrovjarji eżistenti fil-Kurituri Ewropej tat-Trasport għall-gauge ta’ 1 435 mm. Il-pjani għandhom jiġu kkoordinati mal-Istati Membri ġirien ikkonċernati. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Il-pjani ta’ migrazzjoni għandhom jidentifikaw il-linji ferrovjarji li mhux se jemigraw għall-gauge standard, u jinkludu analiżi tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji li tiġġustifika dik id-deċiżjoni, inkluż l-impatt fuq l-interoperabbiltà. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Il-prijoritajiet għall-ippjanar tal-infrastruttura u l-investiment relatati mal-pjani ta’ migrazzjoni għandhom ikunu parti mill-ewwel pjan ta’ ħidma tal-Koordinaturi Ewropej għal dawk il-Kurituri Ewropej tat-Trasport li jinkludu linji ferrovjarji tal-merkanzija b’gauge li mhuwiex standard Ewropew. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | L-Irlanda hija eżentata mill-obbligu li tarmonizza l-gauge (l-Artikoli 15 u 16 tal-Proposta TEN-T). |
| --- | --- |

2.2.5.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jirrimarka li, fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Proposta TEN-T), huwa laqa’ l-enfasi akbar fuq il-konnessjonijiet mal-pajjiżi ġirien, inklużi l-pajjiżi msieħba u dawk fil-proċess ta’ adeżjoni. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-Proposta TEN-T ġiet ippubblikata f’Diċembru 2021; l-attakk Russu fuq l-Ukrajna beda ftit wara fi Frar 2022. Il-KESE jaqbel mal-valutazzjoni li saret fil-proposta emendata li dan l-attakk iddefinixxa mill-ġdid ix-xenarju ġeopolitiku, ħareġ fid-dieher il-vulnerabbiltà tal-UE għal avvenimenti ta’ tfixkil mhux previsti lil hinn mill-fruntieri tagħha, u enfasizza l-fatt li s-suq intern tal-UE u n-network tat-trasport tagħha ma jistgħux jitqiesu b’mod iżolat fit-tfassil tal-politika tal-UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Din is-sitwazzjoni ġustament enfasizzat il-ħtieġa urġenti li tingħata assistenza lill-Ukrajna inkluż billi tittejjeb il-konnettività tat-trasport mal-UE sabiex jinżammu u jittejbu l-flussi tal-mobbiltà u tal-merkanzija bejn l-Ukrajna u l-UE. B’mod partikolari, hemm ħtieġa akuta li jiġi megħjun it-trasport tal-għelejjel taċ-ċereali barra mill-Ukrajna minħabba n-nuqqas ta’ disponibbiltà tal-portijiet tal-Baħar l-Iswed, li qed jiġu mblukkati mir-Russja. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-ħtieġa li jittieħdu miżuri biex jiġu żgurati flussi adegwati ta’ mobbiltà u trasport bejn l-UE u l-Ukrajna tqajmet għall-ewwel darba fil-Komunikazzjoni msemmija hawn fuq dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà bejn l-UE u l-Ukrajna u minn dak iż-żmien ġiet indirizzata permezz ta’ għadd ta’ miżuri, inkluż permezz tal-promozzjoni ta’ żvilupp adegwat tal-infrastruttura permezz ta’ estensjonijiet indikattivi tal-konnessjonijiet TEN-T mal-Ukrajna, f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Proposta TEN-T rigward il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jaqbel li l-istabbiliment rapidu ta’ rotot loġistiċi alternattivi bl-użu tal-modi kollha tat-trasport li jgħaqqdu lill-UE mal-Ukrajna huwa vitali għall-ekonomija u l-irkupru ekonomiku tal-Ukrajna u biex jiġu stabbilizzati s-swieq dinjija tal-ikel u s-sigurtà tal-ikel. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jinnota wkoll li l-kapaċità tat-terminals u l-qsim tal-fruntieri rilevanti, pereżempju f’punti b’gauge doppju, jeħtieġ li tittejjeb b’mod urġenti, kif indikat fil-Komunikazzjoni dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jappoġġja wkoll il-pjan ta’ azzjoni stabbilit fil-Komunikazzjoni dwar il-Korsiji ta’ Solidarjetà biex jittejbu l-konnessjonijiet transfruntiera (bit-triq-bit-triq, bil-ferrovija-bit-triq u bil-ferrovija-bil-ferrovija) bejn l-UE u l-Ukrajna, inklużi punti addizzjonali ta’ qsim tal-fruntieri, u biex tiġi vvalutata l-estensjoni tal-kurituri tan-network ewlieni TEN-T fl-Ukrajna biex tiġi offruta konnettività akbar permezz tal-iżvilupp ta’ linji ferrovjarji b’gauge standard tal-UE kemm fl-Ukrajna kif ukoll fil-Moldova, u biex jittejbu l-konnettività u n-navigabbiltà fil-kuritur Renu-Danubju biex jiġi żgurat traffiku aktar effiċjenti. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jqis b’mod pożittiv ukoll il-fatt li l-pjan ta’ azzjoni jipprevedi wkoll “sejħiet għal proposti tal-FNE” li se jagħmluha possibbli li l-appoġġ jiġi ffukat b’mod partikolari fuq proġetti mmirati lejn it-titjib tal-interoperabbiltà u l-konnettività tan-network tat-trasport tal-UE mal-Ukrajna. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE għaldaqstant jappoġġja bis-sħiħ l-estensjoni tat-TEN-T għall-Ukrajna u l-Moldova, permezz ta’ mapep indikattivi inklużi fl-Anness IV tal-proposta emendata; dan huwa suġġeriment f’waqtu u maż-żmien jista’ jġib valur miżjud, b’mod partikolari billi jtejjeb l-opportunitajiet għall-istabbiliment ta’ flussi tat-trasport bla xkiel u mingħajr interruzzjoni bejn l-Ukrajna u l-UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-KESE jieħu nota li l-mapep indikattivi tal-infrastruttura TEN-T tal-Ukrajna fl-Anness IV tal-proposta emendata jikklassifikaw il-konnessjonijiet, it-terminals, il-portijiet u l-ajruporti bħala li jappartjenu għan-network ewlieni jew komprensiv, f’konformità mal-Artikolu 9(2) tal-Proposta TEN-T. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-konnessjonijiet indikattivi fl-Ukrajna huma wkoll parti mill-Kurituri Ewropej tat-Trasport, li jestendu l-Kuritur Baħar tat-Tramuntana-Baltiku, il-Kuritur Skandinavja-Mediterran, il-Kuritur Baħar Baltiku-Baħar Adrijatiku, il-Kuritur Renu-Danubju u l-Kuritur Baħar Baltiku-Baħar l-Iswed fl-Ukrajna permezz ta’ mapep inklużi fl-Anness III tal-proposta emendata. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-messaġġ politiku qawwi li qed jintbagħat billi jiġu inklużi l-konnessjonijiet fl-Ukrajna fil-prijorità ewlenija tat-TEN-T, jiġifieri l-Kurituri Ewropej tat-Trasport, bis-sistema ta’ implimentazzjoni b’saħħitha tagħhom fil-forma ta’ koordinaturi, pjani ta’ ħidma, diversi gruppi ta’ ħidma u, skont il-Proposta TEN-T, obbligu li l-pjani ta’ ħidma jingħataw forza legali permezz ta’ att ta’ implimentazzjoni. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Madankollu, il-KESE jiddispjaċih li la d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, u lanqas id-dispożizzjonijiet dwar l-implimentazzjoni tal-istrument tal-Kurituri Ewropej tat-Trasport u l-Prijoritajiet Orizzontali, ma jidhru li jipprovdu bażi legali għall-estensjoni tal-applikazzjoni tal-prijoritajiet tal-kuritur jew tas-sistema ta’ implimentazzjoni tagħhom, inklużi l-koordinaturi, il-governanza, il-pjan ta’ ħidma tal-koordinatur Ewropew jew l-att ta’ implimentazzjoni, għal pajjiżi terzi. Huwa biss l-Artikolu 52(3)(f) dwar il-governanza tal-kurituri li jippermetti gruppi ta’ ħidma dwar il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, iżda dan ma jidhirx li jbiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-Kurituri trans-Ewropej. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Għalhekk, il-KESE jitlob sistema ta’ implimentazzjoni b’saħħitha u kredibbli għal dawk il-konnessjonijiet li għandhom jitqiesu bħala estensjoni tal-Kurituri Ewropej tat-Trasport, possibbilment billi jissaħħu u jiġu mmultiplikati l-gruppi ta’ ħidma dwar il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Fid-dawl tal-kuntest politiku attwali jidher ukoll xieraq, u f’konformità mas-sanzjonijiet imposti, li jiġu eliminati l-konnessjonijiet indikattivi tat-TEN-T fir-Russja u l-Belarussja. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Madankollu, il-KESE jinnota b’sorpriża li l-proposta emendata tinkludi impenn espliċitu biex jiġi kkunsidrat l-istabbiliment mill-ġdid ta’ konnessjonijiet fil-Belarussja, u konnessjonijiet bejn il-Belarussja u l-Istati Membri tal-UE, jekk il-pajjiż jiżviluppa lejn id-demokrazija f’konformità ma’ pjan tal-UE għal dak l-għan, filwaqt li ma hemm l-ebda prospetti simili fir-rigward tar-Russja. Għalkemm jista’ ma jkun hemm l-ebda pjan speċifiku tal-UE fir-rigward tad-demokrazija fir-Russja, l-approċċi differenti huma diffiċli biex jinftiehmu. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li dan it-tip ta’ impenn jiġi evitat fil-futur. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Il-KESE jieħu nota li l-eliminazzjoni tal-konnessjonijiet tal-Istati Membri mar-Russja tidher li ħolqot problemi għal xi Stati Membri. Pereżempju, il-Ministru tat-Trasport Finlandiż ikkritika n-natura ġenerali ta’ dawn il-miżuri, peress li xi wħud minn dawn il-konnessjonijiet huma importanti għall-konnettività fl-Istat Membru kkonċernat. Il-KESE jirrakkomanda li għandha tingħata l-attenzjoni dovuta għas-sinifikat intern possibbli ta’ dawn il-konnessjonijiet fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Il-KESE jaqbel li ċertament hemm ukoll il-ħtieġa li tiġi indirizzata l-kwistjoni tal-gauges tal-binarji ferrovjarji differenti fl-UE u fl-Ukrajna, għalkemm il-bidliet f’dan ir-rigward jistgħu jeħtieġu xi żmien biex jidħlu fis-seħħ, u għalhekk x’aktarx li ma jipprovdux soluzzjonijiet għal problemi immedjati u urġenti ta’ effiċjenza. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Il-KESE jinnota li l-ħtieġa ta’ migrazzjoni għal gauge tal-binarji ferrovjarji ta’ 1 435 mm twessgħet u l-possibbiltà li jinżammu strumenti oħra ta’ kejl tnaqqset, permezz ta’ emendi proposti għall-Artikoli 15 u 16 u l-Artikolu 16a l-ġdid. Peress li l-enfasi tal-implimentazzjoni tal-migrazzjoni għal gauge ta’ 1 435 mm hija fuq il-Kurituri Ewropej tat-Trasport – peress li l-pjani ta’ migrazzjoni li għandhom jitfasslu mill-Istati Membri kollha huma limitati għal dawk il-kurituri – obbligu ġenerali li l-linji l-ġodda jinbnew kollha bil-gauge ta’ 1 435 mm jidher inkonsistenti mal-linja prinċipali tal-Artikolu 16a, li hija li tiġi żgurata l-konsistenza u t-trasport ferrovjarju mingħajr xkiel fil-Kurituri trans-Ewropej. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Għalhekk, il-KESE jissuġġerixxi li r-rekwiżit tal-migrazzjoni għandu jkun limitat għall-Kurituri Ewropej tat-Trasport sabiex tiġi żgurata migrazzjoni konsistenti u kkoordinata tajjeb. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Il-KESE huwa sorpriż bl-obbligu ġenerali stabbilit fl-Artikolu 16a(1) propost li kwalunkwe infrastruttura ferrovjarja ġdida għandha tinbena bil-gauge tal-binarji ferrovjarji standard Ewropew ta’ 1 435 mm, apparentement irrispettivament mill-konfigurazzjoni tan-network tal-madwar, peress li dan l-obbligu jista’ joħloq konsistenza interna kkumplikata ħafna u problemi ta’ konġestjoni fl-Istati Membri b’gauge tal-binarji ferrovjarji differenti. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Ta’ min jinnota li t-tnaqqis tal-possibbiltajiet ta’ eżenzjoni għal kejl diverġenti ħoloq tħassib, pereżempju fil-Finlandja, fejn tqajmu dubji dwar il-proporzjonalità tal-proposta f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

3.22.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 290, 29.7.2022, p. 120..

1

(2)  COM(2021) 812 final.

2

(3)  COM(2022) 384 final.

3

(4)  Ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2013 dwar linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp tan-netwerk trans-Ewropew tat-trasport u li jħassar id-Deċiżjoni Nru 661/2010/UE (ĠU L 348, 20.12.2013, p. 1).

4

(5)  (COM (2022) 217 final).

5

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/195 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/195

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Dispożizzjonijiet speċifiċi għall-programmi ta’ kooperazzjoni tal-2014 sal-2020 appoġġjati mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u fl-ambitu tal-għan ta’ kooperazzjoni territorjali Ewropea, wara tfixkil fl-implimentazzjoni tal-programm”

(COM(2022) 362 — 2022/0227 (COD))

(2023/C 75/29)

| Relatur Ġenerali: | Andris GOBIŅŠ |
| --- | --- |

Relatur Ġenerali:

Andris GOBIŅŠ

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew. 27.9.2022
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 17.8.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni |
| Adozzjoni fil-plenarja | 27.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 117/1/3 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew. 27.9.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 17.8.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għar-Relazzjonijiet Esterni

Adozzjoni fil-plenarja

27.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

117/1/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja l-approċċ tal-Kummissjoni Ewropea, tal-Parlament u tal-Kunsill sabiex jagħmlu dak kollu li huwa meħtieġ għall-approvazzjoni tar-Regolament previst mill-aktar fis possibbli u jħeġġeġ li dan jidħol fis-seħħ sa mhux aktar tard mill-bidu ta’ Novembru 2022. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Minħabba l-ħtieġa ta’ approvazzjoni rapida, x’aktarx li bħala l-ewwel pass ir-Regolament jista’ jiġi adottat mingħajr bidliet, il-KESE jissuġġerixxi li jiġi kkunsidrat rieżami fit-tieni fażi bit-titjib propost hawn taħt. Il-bidliet proposti għandhom jarrikkixxu wkoll id-dibattitu u t-tħejjijiet tal-bidliet fir-regolamenti u l-programmi ta’ segwitu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jilqa’ l-azzjoni rapida tal-istituzzjonijiet tal-UE u l-flessibbiltà meħtieġa fir-rigward tat-tmexxija ta’ proġetti eżatt wara l-gwerra mhux provokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna. Azzjoni rapida kienet l-uniku mod biex nibqgħu konformi mal-valuri u l-prinċipji tal-UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jappoġġja l-għan li tingħata flessibbiltà li jiġi emendat l-iskop tal-proġetti li għaddejjin bħalissa sabiex ikun hemm riflessjoni dwar il-ħtiġijiet emerġenti, billi tingħata l-flessibbiltà meħtieġa lill-awtoritajiet ta’ ġestjoni u jingħataw ċertezza legali li l-proġetti se jitmexxew u jiġu segwiti skont ir-regoli u mhux se jkun hemm ħafna limitazzjonijiet fir-rigward tal-awditu. Dan huwa ta’ importanza speċjali peress li r-Regolament se jiġi applikat b’mod retroattiv mill-bidu tal-gwerra fuq skala sħiħa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jfakkar fir-realtajiet il-ġodda fl-aħħar xhur tal-gwerra kontra l-Ukrajna. Bl-istatus tal-Ukrajna bħala pajjiż kandidat tal-UE u l-ħtieġa dejjem tikber għar-rikostruzzjoni u t-tħejjija għax-xitwa fl-Ukrajna, għandha tingħata saħansitra aktar flessibbiltà għall-attivitajiet eliġibbli u definizzjoni usa’ ta’ attivitajiet ta’ kooperazzjoni transfruntiera/reġjonali għall-proġetti li għaddejjin bħalissa u dawk ippjanati, kif previst fil-bidliet proposti għar-Regolament (ara s-suġġerimenti hawn taħt). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Meta titqies is-sospensjoni tal-finanzjament lill-awtoritajiet tal-Federazzjoni Russa u tal-Belarussja u s-sospensjoni relatata tal-kooperazzjoni transfruntiera mal-Federazzjoni Russa u l-Belarussja, il-KESE jappoġġja l-idea li jsir dak kollu possibbli għat-trasferiment ta’ fondi inizjalment maħsuba għal dawn il-programmi ta’ kooperazzjoni għall-kooperazzjoni mal-Ukrajna. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Peress li s-soċjetà ċivili tinsab fuq quddiem nett fir-rikostruzzjoni tal-Ukrajna u t-tħejjija tal-pajjiż għall-adeżjoni mal-UE, għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-allokazzjoni ta’ fondi għall-ħidma tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili inkluż l-għoti mill-ġdid ta’ fondi. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-KESE jappoġġja l-objettivi tal-proposta u jilqa’ l-intenzjoni li jingħata approċċ flessibbli fil-programmi ta’ kooperazzjoni taħt l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat biex jiġu riflessi l-ħtiġijiet li qed jitfaċċaw b’riżultat tal-aggressjoni militari mhux provokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna, u l-impatt li jirriżulta fuq l-Unjoni Ewropea (UE) u diversi reġjuni tal-Lvant tagħha b’mod partikolari, u l-impatt estiż tal-pandemija tal-COVID-19 fuq l-UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-KESE jirrikonoxxi l-isforzi enormi li saru mill-gvernijiet nazzjonali, l-awtoritajiet lokali u s-soċjetà ċivili tal-Istati Membri ġirien tal-UE, il-Moldova u l-Ukrajna biex jakkomodaw lill-persuni spostati Ukreni li qed jaħarbu bil-massa mill-invażjoni Russa, u jilqa’ l-appoġġ tal-użu mfassal apposta tal-programmi ta’ kooperazzjoni transfruntiera biex ikopru l-ħtiġijiet rispettivi ta’ assistenza umanitarja. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-KESE jirrikonoxxi l-isfidi partikolari li qed jesperjenzaw l-awtoritajiet Ukreni fil-livelli kollha, li jeħtieġ li jiżguraw id-difiża militari tal-pajjiż u fl-istess ħin isostnu l-ekonomija, peress li l-Ukrajna qed issofri l-għadd kbir ta’ vittmi, il-qerda ta’ djar u infrastruttura, l-ispostament ta’ sehem sinifikanti tal-popolazzjoni tagħha, tfixkil fil-produzzjoni u t-trasport, pressjoni bla preċedent fuq il-baġit u ħafna problemi oħra kkawżati mill-aggressjoni Russa. Il-programmi ta’ kooperazzjoni transfruntiera mal-Ukrajna għandhom jgħinu biex jitnaqqas dan il-piż, billi jipprovdu opportunitajiet lill-benefiċjarji biex jirrispondu għall-eżiġenzi matul il-gwerra. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-KESE jilqa’ l-għoti reċenti tal-istatus ta’ pajjiż kandidat tal-UE lill-Ukrajna u lill-Moldova, u jenfasizza l-ħtieġa li l-UE tipprovdi appoġġ komprensiv lil dawn il-pajjiżi fir-riformi tagħhom għall-integrazzjoni mal-UE, li huma jimplimentaw filwaqt li jġorru l-piż tal-gwerra fuq skala sħiħa fl-Ukrajna. Il-programmi ta’ kooperazzjoni transfruntiera għandhom, fejn rilevanti, jissemplifikaw l-objettivi msaħħa ta’ integrazzjoni mal-UE tal-Ukrajna u l-Moldova fl-attivitajiet tal-programm, inkluż billi jgħaddu l-esperjenza ta’ riforma rilevanti tal-pajjiżi ġirien tal-UE. Dan għandu jinkorpora t-tħejjijiet fil-livell lokali u reġjonali u rwol b’saħħtu għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili inklużi l-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Meta titqies is-sospensjoni tal-finanzjament lill-awtoritajiet tal-Federazzjoni Russa u tal-Belarussja u s-sospensjoni relatata tal-kooperazzjoni transfruntiera mal-Federazzjoni Russa u l-Belarussja, il-KESE jappoġġja l-idea li jsir dak kollu possibbli għat-trasferiment ta’ fondi inizjalment maħsuba għal dawn il-programmi ta’ kooperazzjoni għall-kooperazzjoni mal-Ukrajna. Minħabba s-simboliżmu kbir u ż-żieda fil-ħtiġijiet, ta’ min jinvesti l-ħin u l-kompetenza biex tinstab u titħejja bażi legali għal dan it-trasferiment. Ir-rabtiet emottivi u bbażati fuq il-valuri b’saħħithom jistgħu jitqiesu bħala mod ta’ “viċinat” mal-Ukrajna, u permezz ta’ interpretazzjoni li taqbel sew mal-għanijiet tal-programm fiż-żminijiet straordinarji ta’ bħalissa. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-KESE jenfasizza l-piż finanzjarju straordinarju li jġorru l-komunitajiet ġirien li jirċievu għadd kbir ta’ persuni Ukreni spostati, u għalhekk jilqa’ l-intenzjoni li jitneħħa l-obbligu ta’ kofinanzjament nazzjonali għal ħames programmi transfruntiera tal-Istrument Ewropew ta’ Viċinat mar-Repubblika tal-Moldova u l-Ukrajna. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-KESE jenfasizza li l-aggressjoni Russa u l-influss li rriżulta ta’ persuni spostati wrew, għal darb’oħra, ir-rwol ewlieni tas-soċjetà ċivili u taw spinta sinifikanti lill-attiviżmu tas-soċjetà ċivili kemm fl-Ukrajna kif ukoll fil-pajjiżi ġirien tal-UE, b’mijiet ta’ inizjattivi ta’ volontarjat fil-livell nazzjonali iżda wkoll fil-livell lokali li nħolqu biex jipprovdu ikel u kenn u jiżguraw ħtiġijiet umanitarji oħra u, għalhekk, l-appoġġ għall-ħidma tas-soċjetà ċivili għandu jkun b’mod partikolari l-enfasi tal-programmi transfruntiera. L-importanza tas-soċjetà ċivili organizzata se tipprevala wkoll matul ir-rikostruzzjoni tal-Ukrajna u r-reġjuni tagħha u t-tħejjijiet għall-adeżjoni mal-UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Fid-dawl tal-kriżi tal-enerġija li għaddejja bħalissa, il-KESE jfakkar fil-ħtieġa li titħaffef it-tranżizzjoni lejn enerġija ekoloġika u li tissaħħaħ aktar l-effiċjenza enerġetika. Il-programmi ta’ kooperazzjoni transfruntiera għandhom jipprovdu opportunità għall-benefiċjarji tagħhom biex itaffu l-isfidi li ġejjin tal-istaġun tax-xitwa, filwaqt li jippermettulhom jibqgħu fit-triq tas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Il-KESE jiddispjaċih li ma saret l-ebda konsultazzjoni mal-partijiet interessati waqt l-abbozzar tal-bidliet proposti. Jekk jiġu implimentati kif suppost, dawn ma jwasslux għal telf ta’ ħin, iżda fil-biċċa l-kbira tal-każijiet itejbu l-kwalità tad-deċiżjoni abbozzata. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | L-użu tal-aħjar prattiki tal-Kodiċi ta’ Kondotta Ewropew dwar il-prinċipju tas-sħubija jista’ jikkontribwixxi għas-suċċess tal-proġetti implimentati fir-Regolament emendat. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Kummenti speċifiċi

| 3.1. | Il-KESE jenfasizza li l-UE tipprovdi azzjoni wiesgħa bil-għan li tappoġġja lill-persuni spostati mill-Ukrajna eż. permezz ta’ CARE, FAST-CARE, bidliet fil-politika ta’ koeżjoni eċċ. Ir-riskji ta’ finanzjament doppju għandhom jiġu mmitigati. L-ispeċifiċità tal-Inizjattiva Ewropea tal-Viċinat għandha tinżamm għall-għan ewlieni tagħha, li huwa l-kooperazzjoni bejn l-UE u l-imsieħba tal-Lvant. Minħabba interruzzjonijiet itwal possibbli tal-programmi li jinvolvu r-Russja u l-Belarussja, u l-ħtieġa u l-interess dejjem akbar fil-kooperazzjoni fl-Ukrajna u l-Moldova, il-bażi legali lejn ċaqliq u kooperazzjoni ma’ dawn l-Istati għandha titħejja, pereżempju fl-Artikolu 9, iżda wkoll fl-Artikoli 5, 6, 8. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, minbarra l-wasla ta’ persuni spostati, l-invażjoni Russa fl-Ukrajna kellha impatt profond ieħor fuq il-kooperazzjoni bejn l-UE, l-Ukrajna u l-pajjiżi ġirien tagħha. Minħabba l-imblokk navali Russu tal-portijiet marittimi Ukreni u t-tfixkil tar-rotot tat-trasport fil-Lvant tal-Ukrajna, sehem kbir tal-kummerċ Ukren, inklużi ċ-ċereali, ġie ridirett għall-fruntieri tal-pajjiż mal-UE, u b’hekk inħolqot pressjoni sinifikanti fuq l-infrastruttura transfruntiera. Meta jitqies li l-esportazzjoni taċ-ċereali u prodotti oħra tal-Ukrajna hija ta’ importanza kritika biex tiġi evitata l-kriżi globali tal-ikel, il-programmi transfruntiera għandhom jindirizzaw il-problemi loġistiċi emerġenti biex jiżguraw il-kapaċità massima tal-fluss tal-merkanzija, inkluż permezz tat-titjib tal-ġestjoni transfruntiera, il-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet ta’ ħżin qrib il-fruntiera u miżuri rilevanti oħra. Dawn il-proġetti jistgħu jitolbu flessibbiltà akbar għall-iskadenza milli kif inhu previst bħalissa fl-Artikolu 6(2). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-ispejjeż ogħla bbażati fuq rati ta’ inflazzjoni straordinarji li ġew stimulati mill-gwerra tar-Russja għandhom ikunu eliġibbli fil-proġetti kollha, mhux biss dawk imsemmija fl-Artikolu 6(3). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jappoġġja l-proposta li tiġi ffaċilitata l-ġestjoni tal-programmi transfruntiera, inklużi l-bidliet fl-attivitajiet tal-programm tagħhom, minħabba ċ-ċirkostanzi straordinarji. Madankollu, huwa jenfasizza li hemm bżonn ta’ salvagwardji kontra l-użu ħażin possibbli tal-fondi u jissuġġerixxi li jissaħħaħ l-involviment tas-soċjetà ċivili (inklużi l-imsieħba soċjali) fit-teħid tad-deċiżjonijiet u l-monitoraġġ fir-rigward tal-attivitajiet transfruntiera tal-programmi. Dawn l-aspetti jistgħu jiġu enfasizzati fl-Artikolu 7 u/jew fl-Artikolu 15. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Is-sospensjoni unilaterali kif prevista fl-Artikolu 10(2) għandha tkun akkumpanjata minn ġustifikazzjoni li tirreferi għal dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Kif indikat fil-punti 1.7 u 2.5, il-KESE jissuġġerixxi li jiġi permess li jiġu inklużi msieħba ġodda mis-soċjetà ċivili (inklużi possibbiltajiet ta’ għoti mill-ġdid) u mill-Ukrajna, fejn kienu previsti msieħba sospiżi. L-Artikolu 10(3) għandu jinbidel skont dan. Barra minn hekk, id-dijaspora pro-demokratika Belarussa jew Russa tista’ titqies bħala msieħba f’każijiet eċċezzjonali. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Għandhom jitqiesu miżuri addizzjonali għall-prevenzjoni tal-frodi jew għall-ġestjoni tal-irregolaritajiet li jistgħu jidhru fil-proċess ta’ implimentazzjoni. Is-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali għandu jkollhom rwol imsaħħaħ anke fir-rigward ta’ dawn il-proċessi u fil-kumitati ta’ monitoraġġ. (Artikolu 14(3). |
| --- | --- |

3.7.

Brussell, is-27 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/198 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/198

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 89/629/KEE”

(COM(2022)465 final — 2022/0282(COD))

(2023/C 75/30)

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 3.10.2022
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 26.9.2022
  Kummissjoni Ewropea, 16.9.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 100.2 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 26.10.2022 |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 169/0/03 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 3.10.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 26.9.2022

Kummissjoni Ewropea, 16.9.2022

Bażi legali

Artikoli 100.2 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

26.10.2022

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

169/0/03

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti u li m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/199 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/199

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar l-istabbiliment ta’ regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, u dwar il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax għal finijiet ta’ taxxa korporattiva

(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

(2023/C 75/31)

| Relatur: | Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |
| Korelatur: | Krister ANDERSSON |

Relatur:

Petru Sorin DANDEA

Korelatur:

Krister ANDERSSON

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 8.6.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 115 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 6.10.2022 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 187/0/0 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 8.6.2022

Bażi legali

L-Artikolu 115 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

6.10.2022

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

187/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-proposta tal-Kummissjoni dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn għandha l-għan li tindirizza l-predispożizzjoni favur id-dejn ikkawżata mit-taxxa għall-kumpaniji fl-UE, billi timplimenta regoli dwar deduċibbiltà ta’ interess nozzjonali fuq iż-żidiet fl-ekwità u billi tintroduċi limitazzjonijiet speċifiċi għad-deduċibbiltà tat-taxxa għall-kostijiet tas-self eċċessivi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Għal dan il-għan, il-Kummissjoni żviluppat regoli mmirati li jikkonċernaw kemm provvediment fuq l-ekwità kif ukoll limitazzjoni tat-tnaqqis tal-imgħax. L-impriżi finanzjarji huma esklużi mill-miżuri, peress li huma soġġetti għal obbligi regolatorji ta’ ekwità li jipprevjenu s-sottoekwitizzazzjoni. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ir-remissjoni fuq l-ekwità mfassla mill-Kummissjoni hija kkalkulata bħala Bażi tar-Remissjoni X Rata tal-Imgħax Nozzjonali. Il-bażi tar-remissjoni hija ugwali għad-differenza bejn l-ekwità fi tmiem is-sena tat-taxxa u l-ekwità fi tmiem is-sena tat-taxxa preċedenti li hija l-bidla sena wara sena fl-ekwità. Fuq in-naħa tad-dejn, restrizzjoni proporzjonali tillimita d-deduċibbiltà tal-imgħax għal 85 % tal-kostijiet tas-self eċċessivi, jiġifieri l-imgħax imħallas minus l-imgħax riċevut. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jappoġġja l-objettivi segwiti mill-Kummissjoni, sa fejn dawn għandhom l-għan li jindirizzaw kwistjoni rilevanti u li ilha tiġi diskussa fit-tassazzjoni korporattiva, bħall-predispożizzjoni kkawżata mit-taxxa favur id-dejn fuq l-ekwità. Madankollu, l-istruttura u l-kontenut attwali tal-proposta huma kruċjali biex dawn l-għanijiet jintlaħqu b’mod effettiv. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiffavorixxi l-ekwità fuq id-dejn mhux biss billi tagħti remissjoni fuq il-kapital ta’ ekwità miżjud mill-kumpaniji matul iż-żmien, iżda wkoll billi tnaqqas id-deduċibbiltà tad-dejn li huwa ta’ piż fuq il-kumpaniji bi 15 %, tista’ tkun ta’ ħsara għan-negozji Ewropej, speċjalment l-SMEs. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE huwa mħasseb li l-proposta tal-Kummissjoni tista’ tagħmel lill-SMEs u l-mikrointrapriżi, is-sinsla tal-ekonomija Ewropea, finanzjarjament aktar dgħajfa. Tali kumpaniji ma għandhomx aċċess faċli għas-swieq kapitali u, għalhekk, il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-ispejjeż tal-imgħax tagħhom tista’ tfixkel l-investiment, it-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jsostni li, fil-każ ta’ intrapriżi żgħar u mikro, l-inkoraġġiment lejn l-ekwità għandu jiġi segwit prinċipalment, jekk mhux biss, permezz ta’ allowances tat-taxxa fuq l-ekwità mingħajr ma jiġi ppenalizzat id-deduċibbiltà tal-imgħax fuq id-dejn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jqis li l-premium tar-riskju ta’ 1 sa 1,5 % fil-proposta tal-Kummissjoni huwa kemm skonnettjat mir-realtà tas-suq kif ukoll insuffiċjenti biex jikkumpensa għat-telf tad-deduċibbiltà tal-ispejjeż tal-imgħax. Fl-2021, il-Premium tar-Riskju tas-Suq kien ogħla minn 5 fil-mija fl-Istati Membri kollha u attwalment għadu f’dawk il-livelli. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jibża’ li jekk ma jitħalliex tnaqqis għall-ispejjeż leġittimi tan-negozju fil-forma ta’ tariffi tal-imgħax, il-kumpaniji Ewropej jistgħu jkunu fi żvantaġġ kompetittiv meta mqabbla ma’ negozji fi blokok kummerċjali ewlenin oħra. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jinnota li jekk ma titħalliex id-deduċibbiltà tal-imposti tal-imgħax għall-kumpaniji Ewropej, dan joħloq inċentivi biex jintużaw l-arranġamenti ta’ lokazzjoni minflok ma jkun hemm kumpaniji li jinvestu direttament fil-makkinarju u t-tagħmir. Barra minn hekk, il-finanzjament intragrupp fi gruppi kbar ta’ kumpaniji f’funzjonijiet ċentralizzati tat-Teżor isir aktar diffiċli u jiddgħajjef u jagħmel il-finanzjament tal-investimenti aktar għali, li jirriżulta f’inqas investimenti. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Sabiex jagħti kontribut kostruttiv u biex jesprimi bis-sħiħ it-tħassib tiegħu, il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tikkunsidra mill-ġdid b’mod sostanzjali l-proposta tagħha, inkluża eżenzjoni totali jew parzjali mil-limitazzjonijiet għad-deduċibbiltà tal-imgħax fuq id-dejn favur l-SMEs u l-mikrointrapriżi. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | Il-proposta (1) tad-Direttiva tal-Kummissjoni dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn għandha l-għan li tindirizza l-predispożizzjoni favur id-dejn ikkawżata mit-taxxa għall-kumpaniji fl-UE billi tipprovdi regoli dwar id-deduċibbiltà ta’ interess nozzjonali fuq iż-żidiet fl-ekwità u billi tintroduċi limitazzjonijiet speċifiċi għad-deduċibbiltà tat-taxxa għall-kostijiet eċċessivi tat-teħid tas-self. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-proposta hija konformi mal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar It-Tassazzjoni tal-Intrapriżi għas-Seklu 21 (2), li tidentifika l-predispożizzjoni favur id-dejn tar-regoli tat-taxxa bħala kwistjoni rilevanti li għandha tiġi indirizzata mill-istituzzjonijiet Ewropej biex tinkiseb sistema tat-taxxa ġusta u effiċjenti. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Fil-Komunikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni tindika li kumpanija bħalissa tista’ “tnaqqas l-imgħax marbut ma’ finanzjament b’dejn iżda mhux il-kostijiet relatati ma’ finanzjament mill-ekwità, bħall-pagament ta’ dividendi, u b’hekk tinċentivaha tiffinanzja l-investimenti hija stess permezz ta’ dejn aktar milli ekwità. Dan jista’ jikkontribwixxi għal akkumulazzjoni eċċessiva ta’ djun, b’effetti kollaterali negattivi possibbli għall-UE kollha kemm hi, jekk xi pajjiżi jiffaċċjaw mewġiet kbar ta’ insolvenza. Il-predispożizzjoni favur id-dejn tippenalizza wkoll il-finanzjament tal-innovazzjoni permezz tal-ekwità.” |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-proposta tal-Kummissjoni ssegwi wkoll talba speċifika mill-Parlament Ewropew biex tiġi indirizzata l-predispożizzjoni favur id-dejn, filwaqt li jiġu żgurati, fl-istess ħin, dispożizzjonijiet effettivi kontra l-evitar biex tevita li xi benefiċċju fuq l-ekwità jintuża bħala għodda ġdida għall-erożjoni tal-bażi (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-proposta tal-Kummissjoni kienet preċeduta minn konsultazzjoni estensiva, li fiha pparteċipaw il-partijiet ikkonċernati, li jvarjaw minn akkademiċi għal awtoritajiet pubbliċi, NGOs, assoċjazzjonijiet tan-negozju u kumpaniji. Il-konsultazzjoni wriet maġġoranza kbira tal-partijiet ikkonċernati li sostnew li kienet meħtieġa inizjattiva biex titnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-Kummissjoni ħadmet ukoll ma’ sitt Stati Membri li diġà implimentaw regoli dwar il-predispożizzjoni favur id-dejn sabiex jiġbru għarfien espert speċifiku dwar il-funzjonament ta’ tali regoli abbażi tal-esperjenza diretta tagħhom (4). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Hija u tiżviluppa l-proposta tagħha, il-Kummissjoni kkunsidrat ħames opzjonijiet regolatorji possibbli: i) opzjoni 1: tintroduċi remissjoni fuq l-istokk tal-ekwità korporattiva indefinittivament; ii) opzjoni 2: tintroduċi remissjoni iżda għal ekwità ġdida biss u għal għaxar snin; iii) opzjoni 3: tintroduċi remissjoni fuq il-kapital korporattiv, filwaqt li ma tippermettix id-deduċibbiltà attwali tal-pagamenti tal-imgħax; iv) opzjoni 4: telimina kompletament id-deduċibbiltà tal-ispejjeż tal-imgħax; v) opzjoni 5: tikkombina remissjoni għall-imgħax nozzjonali fuq ekwità korporattiva ġdida għal għaxar snin b’limitazzjoni parzjali tad-deduċibbiltà tat-taxxa fuq id-dejn għall-kumpaniji kollha. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-opzjoni 5 ġiet identifikata bħala dik preferibbli u, għalhekk, regoli mmirati li jikkonċernaw kemm remissjoni fuq l-ekwità kif ukoll limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax fuq id-dejn ġew żviluppati speċifikament fil-proposta tal-Kummissjoni. L-impriżi finanzjarji huma espliċitament esklużi mill-miżuri, peress li huma diġà marbutin b’obbligi regolatorji ta’ ekwità li jipprevjenu s-sottoekwitizzazzjoni. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | B’mod aktar speċifiku, ir-remissjoni fuq l-ekwità mfassla mill-proposta tal-Kummissjoni hija kkalkulata kif ġej: Bażi tar-Remissjoni X Rata tal-Imgħax Nozzjonali. Min-naħa tagħha, il-bażi tar-remissjoni hija ugwali għad-differenza bejn l-ekwità fi tmiem is-sena tat-taxxa u l-ekwità fi tmiem is-sena tat-taxxa preċedenti li hija ż-żieda sena wara sena fl-ekwità. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Jekk il-bażi tar-remissjoni ta’ kontribwent li diġà jkun ibbenefika minn remissjoni fuq l-ekwità tkun negattiva f’perjodu ta’ taxxa partikolari (tnaqqis fl-ekwità), ammont proporzjonat se jsir taxxabbli għal 10 perjodi tat-taxxa konsekuttivi u sa żieda totali tal-ekwità netta li għaliha tkun inkisbet din ir-remissjoni, sakemm il-kontribwent ma jipprovdix evidenza li dan ikun dovut għal telf imġarrab matul il-perjodu ta’ taxxa jew minħabba obbligu legali. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-proposta tistabbilixxi regoli speċifiċi dwar l-interess nozzjonali rilevanti li għandu jiġi applikat u, meta jitqiesu d-diffikultajiet tagħhom fl-aċċess għall-finanzjament, tipprevedi l-applikazzjoni tal-ogħla rata favur l-SMEs, mingħajr il-possibbiltà ta’ derogi mill-Istati Membri. Sabiex jiġu evitati l-abbużi, id-deduċibbiltà tar-remissjoni diġà hija, permezz tal-proġett BEPS u l-implimentazzjoni tal-UE permezz tad-Direttiva ATAD (5), limitata għal massimu ta’ 30 % tal-EBITDA (6) tal-kontribwent għal kull sena tat-taxxa. Qed tiġi proposta l-koordinazzjoni taż-żewġ limitazzjonijiet. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Fuq in-naħa tad-dejn, restrizzjoni proporzjonali tillimita d-deduċibbiltà tal-imgħax għal 85 % tal-kostijiet tas-self eċċessivi, jiġifieri l-imgħax imħallas minus l-imgħax riċevut. Skont il-Kummissjoni, dan l-approċċ jagħmilha possibbli li tiġi indirizzata l-predispożizzjoni favur id-dejn li taħdem, fl-istess ħin, kemm min-naħa tal-ekwità kif ukoll min-naħa tad-dejn. Madankollu, l-ebda żidiet fl-ekwità minħabba tranżazzjonijiet bejn il-kumpaniji jew rivalutazzjonijiet tal-assi ma huma inklużi. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Il-bażi legali tal-proposta hija l-Artikolu 115 tat-TFUE dwar il-miżuri legali tal-approssimizzazzjoni fil-forma legali ta’ Direttiva u l-Kummissjoni tqis il-proposta għal direttiva f’konformità mal-prinċipji tal-proporzjonalità u tas-sussidjarjetà. L-iskadenza tat-traspożizzjoni hija stabbilita għall-bidu tal-2024, filwaqt li l-Istati Membri b’regoli dwar il-predispożizzjoni favur id-dejn diġà fis-seħħ se jkunu jistgħu jkomplu jibbenefikaw minn din ir-remissjoni fis-seħħ għad-durata li jifdal ta’ tali remissjonijiet skont id-dritt nazzjonali għal perjodu sa 10 snin. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jappoġġja l-objettivi segwiti mill-proposta tal-Kummissjoni, peress li dawn għandhom l-għan li jindirizzaw kwistjoni rilevanti u li ilha tiġi diskussa fit-tassazzjoni korporattiva, bħall-predispożizzjoni kkawżata mit-taxxa favur id-dejn fuq l-ekwità. Il-KESE jemmen li l-kumpaniji Ewropej ta’ kull daqs jistgħu jibbenefikaw ħafna minn regoli adatti u mfassla sew f’dan ir-rigward, li jġibu aktar kompetittività fis-suq intern. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jfakkar fl-Opinjoni tiegħu dwar Ir-rwol tat-taxxi korporattivi fil-governanza korporattiva (7), li ħeġġet għal soluzzjoni għall-predispożizzjoni favur id-dejn, filwaqt li enfasizzat ir-riskji relatati mal-ingranaġġ mhux dovut u indikat li “il-predispożizzjoni favur il-finanzjament b’dejn fis-sistemi tat-taxxa korporattiva jaffettwa l-kostijiet soċjoekonomiċi kif ukoll l-ingranaġġ tal-intrapriżi u l-governanza korporattiva” (8).
  Il-KESE enfasizza wkoll il-kontribut li l-indirizzar tal-predispożizzjoni favur id-dejn jista’ jagħti lill-aġenda ambizzjuża tal-Kummissjoni biex l-ekonomija Ewropea ssir aktar sostenibbli u aktar diġitalizzata (9), filwaqt li jinnota li “Id-dipendenza eċċessiva mill-finanzjament b’dejn tista’ timmina l-kisba tal-objettivi tal-Kummissjoni Ewropea hekk kif il-kumpaniji jsiru finanzjarjament vulnerabbli, u l-possibbiltà li jitwettqu proġetti ġodda u riskjużi ta’ investiment ekoloġiku se tiġi affettwata b’mod negattiv”. Madankollu, ir-regoli li għandhom jiġu applikati jridu jindirizzaw b’mod adegwat il-kwistjoni tar-remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn. B’mod partikolari, il-Kumitat jemmen li l-proposti mressqa mill-Kummissjoni jagħmlu ħsara lill-SMEs u speċjalment lill-mikrointrapriżi, u jagħmluhom finanzjarjament aktar dgħajfa. |
| --- | --- |

3.2.

Il-KESE enfasizza wkoll il-kontribut li l-indirizzar tal-predispożizzjoni favur id-dejn jista’ jagħti lill-aġenda ambizzjuża tal-Kummissjoni biex l-ekonomija Ewropea ssir aktar sostenibbli u aktar diġitalizzata (9), filwaqt li jinnota li “Id-dipendenza eċċessiva mill-finanzjament b’dejn tista’ timmina l-kisba tal-objettivi tal-Kummissjoni Ewropea hekk kif il-kumpaniji jsiru finanzjarjament vulnerabbli, u l-possibbiltà li jitwettqu proġetti ġodda u riskjużi ta’ investiment ekoloġiku se tiġi affettwata b’mod negattiv”. Madankollu, ir-regoli li għandhom jiġu applikati jridu jindirizzaw b’mod adegwat il-kwistjoni tar-remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn. B’mod partikolari, il-Kumitat jemmen li l-proposti mressqa mill-Kummissjoni jagħmlu ħsara lill-SMEs u speċjalment lill-mikrointrapriżi, u jagħmluhom finanzjarjament aktar dgħajfa.

| 3.3. | Limitazzjoni fuq id-deduċibbiltà tal-kostijiet tal-imgħax ixxekkel l-investiment, it-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi. Tali riżultati negattivi huma saħansitra aktar probabbli fis-sitwazzjoni ekonomika attwali b’żidiet fir-rati tal-imgħax. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jinnota li azzjoni tal-UE hija preferibbli meta mqabbla ma’ diversi inizjattivi mhux koordinati mill-Istati Membri. Madankollu, peress li sitt Stati Membri diġà qed japplikaw regoli domestiċi dwar ir-remissjonijiet fuq il-finanzjament tal-ekwità, ta’ min jinnota li l-effett nett tar-remissjoni għall-ekwità u t-tneħħija tal-ispejjeż tal-imgħax mhux se jarmonizzaw bis-sħiħ il-kostijiet tal-investiment madwar l-UE, anke f’każ ta’ approvazzjoni tad-Direttiva eżaminata hawnhekk. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE japprezza l-konsultazzjoni wiesgħa u dettaljata miftuħa mill-Kummissjoni dwar il-proposta dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, li tat lil ħafna partijiet interessati differenti – assoċjazzjonijiet tan-negozju, kumpaniji, awtoritajiet pubbliċi u akkademiċi – l-opportunità li jesprimu l-pożizzjonijiet tagħhom dwar kwistjoni kruċjali għat-tassazzjoni korporattiva u l-governanza korporattiva fl-UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE japprezza wkoll il-konsultazzjoni mmirata li wettqet il-Kummissjoni flimkien mas-sitt Stati Membri li diġà approvaw regoli dwar il-predispożizzjoni favur id-dejn, peress li tippermetti lir-regolatur jikkunsidra l-esperjenza diġà miksuba fil-qasam mil-leġiżlaturi nazzjonali u l-awtoritajiet tat-taxxa. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jqis li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiffavorixxi l-ekwità fuq id-dejn mhux biss billi tagħti remissjoni fuq il-kapital ta’ ekwità miżjud mill-kumpaniji maż-żmien, iżda wkoll billi tnaqqas id-deduċibbiltà tad-dejn li huwa ta’ piż fuq il-kumpaniji bi 15 %, se tkun ta’ ħsara għan-negozji Ewropej u speċjalment l-SMEs u l-mikrointrapriżi. Għal dawn il-kumpaniji, l-inkoraġġiment lejn l-ekwità għandu tabilħaqq jiġi segwit prinċipalment, jekk mhux biss, permezz ta’ remissjonijiet tat-taxxa fuq l-ekwità mingħajr ma tiġi ppenalizzata d-deduċibbiltà tal-imgħax fuq id-dejn. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jqis li huwa riskjuż li tiġi limitata d-deduċibbiltà tal-imgħax fuq id-dejn, speċjalment għall-SMEs, u l-mikrointrapriżi, fix-xenarju ekonomiku attwali, li huwa kkaratterizzat mill-influwenza negattiva doppja ta’ inflazzjoni sostnuta flimkien ma’ rati tal-imgħax li qed jiżdiedu implimentati mill-banek ċentrali biex iżommu kontroll fuq l-inflazzjoni. Barra minn hekk, il-livelli tad-dejn żdiedu f’ħafna negozji matul il-pandemija. Limitazzjoni fuq id-deduċibbiltà tat-taxxa tista’ tabilħaqq tagħmel id-djun, li huma ta’ piż fuq kumpaniji żgħar u mikro, aktar diffiċli biex jiġu ġestiti. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE josserva li l-prinċipju tal-proporzjonalità kif żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja jirrikjedi li l-istituzzjonijiet Ewropej jiżviluppaw regoli adatti biex jintlaħqu l-objettivi regolatorji segwiti bl-anqas sagrifiċċju possibbli fuq is-suġġetti regolati. Fir-rigward ta’ din il-kwistjoni, il-KESE jirrimarka li tnaqqis sostanzjali ta’ deduċibbiltà għall-finanzjament tad-dejn jista’ jwassal għal konsegwenzi mhux intenzjonati fuq l-SMEs, u speċjalment fuq il-mikrointrapriżi, bħal sostenibbiltà mdgħajfa tad-djun korporattivi, sensji u telf ġenerali tal-istabbiltà finanzjarja fis-suq intern kollu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jinnota li jekk ma jitħallewx jitnaqqsu l-imposti tal-imgħax, dan joħloq inċentivi biex jintużaw l-arranġamenti ta’ lokazzjoni minflok li l-kumpaniji jinvestu fil-makkinarju u t-tagħmir huma stess. Dan mhuwiex inċentiv xieraq li għandu jiġi introdott, tal-anqas mhux mingħajr analiżi bir-reqqa. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ħafna kumpaniji jużaw finanzjament intragrupp u funzjonijiet ċentralizzati tat-Teżor sabiex jiffinanzjaw l-investimenti b’mod kosteffiċjenti. Ir-regoli proposti bażikament ikunu jeħtieġu li kull kumpanija fil-grupp tiffinanzja l-investimenti tagħha. Dan se jżid l-ispejjeż ta’ finanzjament u għalhekk, sfortunatament, inaqqas l-investimenti. Il-KESE jqis li huwa meħtieġ li tiġi indirizzata din il-kwistjoni, li tippermetti finanzjament effiċjenti kontinwu tal-investimenti. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jirrakkomanda li jiġu limitati l-kostijiet ta’ konformità għall-intrapriżi Ewropej interessati li jibbenefikaw mir-remissjoni l-ġdida fuq l-ekwità billi jinkiseb livell suffiċjenti ta’ ċertezza legali u prevedibbiltà tar-regoli l-ġodda sabiex jiġu evitati inċertezzi u kwistjonijiet interpretattivi, li possibbilment jirriżultaw f’negozjati estiżi jew saħansitra litigazzjonijiet bejn l-awtoritajiet tat-taxxa u l-kumpaniji. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Fid-dawl tal-argumenti preċedenti u biex jiġi ppreżentat kontribut kostruttiv, il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-proposta tal-Kummissjoni tiġi kkunsidrata mill-ġdid b’mod sostanzjali, inkluża eżenzjoni totali jew tal-inqas parzjali mir-regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn għall-SMEs u l-mikrointrapriżi. |
| --- | --- |

4.7.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar l-istabbiliment ta’ regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, u dwar il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax għal finijiet ta’ taxxa korporattiva (COM(2022) 216 final).

1

l-istabbiliment ta’ regoli dwar remissjoni li tnaqqas il-predispożizzjoni favur id-dejn, u dwar il-limitazzjoni tad-deduċibbiltà tal-imgħax għal finijiet ta’ taxxa korporattiva

(2)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, It-Tassazzjoni tal-Intrapriżi għas-Seklu 21 (COM(2021) 251 final).

2

It-Tassazzjoni tal-Intrapriżi għas-Seklu 21

(3)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropewtal-15 ta’ Frar 2022 dwar l-impatt tar-riformi fiskali nazzjonali fuq l-ekonomija tal-UE, (2021/2074(INI)) (ĠU C 342, 6.9.2022, p. 14).

3

Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropewtal-15 ta’ Frar 2022 dwar l-impatt tar-riformi fiskali nazzjonali fuq l-ekonomija tal-UE

(4)  L-Istati Membri li għandhom regoli fis-seħħ li jipprevedu remissjoni fuq iż-żidiet fl-ekwità jistgħu jiddifferixxu l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva għat-tul tad-drittijiet diġà stabbiliti skont ir-regoli domestiċi (drittijiet akkwiżiti). Il-kontribwenti li, fl-[1 ta’ Jannar 2024] jibbenefikaw minn remissjoni fuq l-ekwità, skont il-liġi domestika (fil-Belġju, Ċipru, l-Italja, Malta, il-Polonja u l-Portugall) se jkunu jistgħu jkomplu jibbenefikaw minn tali remissjoni skont il-liġi nazzjonali għal perjodu ta’ mhux aktar minn 10 snin.

4

(5)  Direttiva tal-Kunsill (UE) 2016/1164 tat-12 ta’ Lulju 2016 li tistabbilixxi regoli kontra l-prattiki ta’ evitar tat-taxxa li jaffettwaw direttament il-funzjonament tas-suq intern (ĠU L 193, 19.7.2016, p. 1).

5

(6)  EBITDA: qligħ qabel l-imgħax, it-taxxa, id-deprezzament u l-amortizzament.

6

(7)  ĠU C 152, 6.4.2022, p. 13.

7

(8)  ĠU C 152, 6.4.2022, p. 13, punti 4.1 sa 4.7

8

(9)  ĠU C 152, 6.4.2022, p. 13

9

---

| 28.2.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 75/204 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 75/204

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tħassir tar-Regolament (KEE) Nru 1108/70 tal-Kunsill li jintroduċi sistema ta’ kontabilità dwar l-infiq fuq l-infrastruttura fir-rigward tat-trasport bil-ferrovija, bit-triq u bil-passaġġi fuq l-ilma interni, u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 851/2006 li jispeċifika l-entrati li għandhom jiġu inklużi taħt id-diversi intestaturi fil-formoli tal-kontijiet murija fl-Anness I tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1108/70”

(COM(2022) 381 final)

(2023/C 75/32)

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew. 12.9.2022
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 12.8.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 91 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fil-plenarja | 26.10.2022 |
| Sessjoni plenarja Nru | 573 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 170/0/0 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew. 12.9.2022

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 12.8.2022

Bażi legali

Artikoli 91 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fil-plenarja

26.10.2022

Sessjoni plenarja Nru

573

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

170/0/0

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa kompletament sodisfaċenti u li m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, is-26 ta’ Ottubru 2022.

Christa SCHWENG

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---