# Iris Oifigiúil C 100/16 M

| | ISSN 1977-107X |
| --- | --- |
| Iris Oifigiúil
  an Aontais Eorpaigh | C 100 |
| | |
| An t-eagrán Gaeilge | Faisnéis agus Fógraí | 6616 Márta 2023 |

ISSN 1977-107X

Iris Oifigiúil

an Aontais Eorpaigh

C 100

An t-eagrán Gaeilge

Faisnéis agus Fógraí

6616 Márta 2023

---

| Clár | Leathanach |
| --- | --- |
| | I   Rúin, moltaí agus tuairimí |
| | RÚIN |
| | Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa |
| | An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15. |
| 2023/C 100/01 | Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Oidhreacht bhuanseasmhach Bhliain Eorpach na hÓige: príomhshruthú agus cumhachtú na hóige | 1 |
| | TUAIRIMÍ |
| | Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa |
| | An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15. |
| 2023/C 100/02 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Infheistíochtaí inscnebhunaithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta (Tuairim féintionscnaimh) | 8 |
| 2023/C 100/03 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Ag infheistiú sa lionsa inscne d’fhonn cur leis an gcomhionannas inscne san Aontas Eorpach (Tuairim féintionscnaimh) | 16 |
| 2023/C 100/04 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An chumarsáid maidir le cearta bunúsacha agus an smacht reachta (Tuairim féintionscnaimh) | 24 |
| 2023/C 100/05 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Straitéis tionsclaíochta d’earnáil na teicneolaíochta muirí (Tuairim Féintionscnaimh) | 31 |
| 2023/C 100/06 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas (Tuairim féintionscnaimh) | 38 |
| 2023/C 100/07 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An Tionscnamh ó na Saoránaigh – Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí (tuairim féintionscnamh) | 45 |
| 2023/C 100/08 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Géarchéim maidir le praghsanna bia: ról na hamhantraíochta agus tograí nithiúla le haghaidh gníomhaíocht i ndiaidh chogadh na hÚcráine (Tuairim féintionscnaimh) | 51 |
| 2023/C 100/09 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An staid shocheacnamaíoch i Meiriceá Laidineach tar éis ghéarchéim COVID-19 — ról na sochaí sibhialta sa phróiseas téarnaimh (Tuairim féintionscnaimh) | 61 |
| 2023/C 100/10 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An t-aistriú digiteach sa réigiún Eora-Mheánmhara (Tuairim féintionscnaimh) | 68 |
| 2023/C 100/11 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Seiceáil ar iomaíochas chun geilleagar níos láidre agus níos athléimní a thógáil san Aontas (Tústuairim) | 76 |

Clár

Leathanach

I   Rúin, moltaí agus tuairimí

RÚIN

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

2023/C 100/01

Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Oidhreacht bhuanseasmhach Bhliain Eorpach na hÓige: príomhshruthú agus cumhachtú na hóige

1

TUAIRIMÍ

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

2023/C 100/02

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Infheistíochtaí inscnebhunaithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta (Tuairim féintionscnaimh)

8

2023/C 100/03

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Ag infheistiú sa lionsa inscne d’fhonn cur leis an gcomhionannas inscne san Aontas Eorpach (Tuairim féintionscnaimh)

16

2023/C 100/04

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An chumarsáid maidir le cearta bunúsacha agus an smacht reachta (Tuairim féintionscnaimh)

24

2023/C 100/05

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Straitéis tionsclaíochta d’earnáil na teicneolaíochta muirí (Tuairim Féintionscnaimh)

31

2023/C 100/06

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas (Tuairim féintionscnaimh)

38

2023/C 100/07

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An Tionscnamh ó na Saoránaigh – Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí (tuairim féintionscnamh)

45

2023/C 100/08

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Géarchéim maidir le praghsanna bia: ról na hamhantraíochta agus tograí nithiúla le haghaidh gníomhaíocht i ndiaidh chogadh na hÚcráine (Tuairim féintionscnaimh)

51

2023/C 100/09

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An staid shocheacnamaíoch i Meiriceá Laidineach tar éis ghéarchéim COVID-19 — ról na sochaí sibhialta sa phróiseas téarnaimh (Tuairim féintionscnaimh)

61

2023/C 100/10

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An t-aistriú digiteach sa réigiún Eora-Mheánmhara (Tuairim féintionscnaimh)

68

2023/C 100/11

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Seiceáil ar iomaíochas chun geilleagar níos láidre agus níos athléimní a thógáil san Aontas (Tústuairim)

76

---

| | III   Gníomhartha ullmhúcháin |
| --- | --- |
| | Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa |
| | An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15. |
| 2023/C 100/12 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Tuarascáil ar an mBeartas Iomaíochta 2021 (COM(2022) 337 final) | 83 |
| 2023/C 100/13 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Clár Oibre Eorpach Nua um Nuálaíocht (COM(2022) 332 final) | 89 |
| 2023/C 100/14 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — a) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Ionstraim Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 2679/98 ón gComhairle (COM(2022) 459 final — 2022/0278 (COD)) b) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Rialacháin (AE) 2016/424, (AE) 2016/425, (AE) 2016/426, (AE) 2019/1009 agus (AE) Uimh. 305/2011 a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh an mheasúnaithe comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargaidh Aonair (COM(2022) 461 final — 2022/0279 (COD)) c) Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoracha 2000/14/CE, 2006/42/CE, 2010/35/AE, 2013/29/AE, 2014/28/AE, 2014/29/AE, 2014/30/AE, 2014/31/AE, 2014/32/AE, 2014/33/AE, 2014/34/AE, 2014/35/AE, 2014/53/AE agus 2014/68/AE a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh measúnú comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargadh Aonair (COM(2022) 462 final — 2022/0280 (COD)) | 95 |
| 2023/C 100/15 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le ceanglais chothrománacha chibearshlándála le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/1020 (COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD)) | 101 |
| 2023/C 100/16 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le haisghabháil agus coigistiú sócmhainní (COM(2022) 245 final) | 105 |
| 2023/C 100/17 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear creat comhchoiteann le haghaidh seirbhísí meán sa mhargadh inmheánach (an Gníomh um Shaoirse na Meán san Eoraip) agus lena leasaítear Treoir 2010/13/AE (COM(2022)457 final – 2022/0277 (COD)) | 111 |
| 2023/C 100/18 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún maidir le hoibriú i dtreo todhchaí atá saor ó aispeist: cur chuige Eorpach i leith aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sláinte a bhaineann le haispeist (COM(2022) 488 final) agus Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoir 2009/148/CE maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ag an obair (COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD)) | 118 |
| 2023/C 100/19 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Bliain Eorpach na Scileanna 2023 [COM(2022) 526 — final — (2022)0326 (COD)] | 123 |
| 2023/C 100/20 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Anailís ar Bhearnaí Infheistíochta i Réimse na Cosanta agus an Bealach Chun Tosaigh (JOIN(2022) 24 final) | 132 |
| 2023/C 100/21 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/2115 (COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD)) | 137 |
| 2023/C 100/22 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 389/2012 maidir le malartú faisnéise a choimeádtar sna cláir leictreonacha, faisnéis a bhaineann le hoibreoirí eacnamaíocha a aistríonn earraí máil idir na Ballstáit chun críocha tráchtála (COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS)) | 145 |
| 2023/C 100/23 | Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leagar síos bearta bainistíochta, caomhnaithe agus rialaithe arb is infheidhme iad sa Limistéar a chumhdaítear i gComhaontú Iascaigh an Aigéin Indiaigh Theas (SIOFA) [COM(2022) 563 final — 2022/348 (COD)] | 146 |

III   Gníomhartha ullmhúcháin

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

2023/C 100/12

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Tuarascáil ar an mBeartas Iomaíochta 2021 (COM(2022) 337 final)

83

2023/C 100/13

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Clár Oibre Eorpach Nua um Nuálaíocht (COM(2022) 332 final)

89

2023/C 100/14

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — a) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Ionstraim Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 2679/98 ón gComhairle (COM(2022) 459 final — 2022/0278 (COD)) b) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Rialacháin (AE) 2016/424, (AE) 2016/425, (AE) 2016/426, (AE) 2019/1009 agus (AE) Uimh. 305/2011 a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh an mheasúnaithe comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargaidh Aonair (COM(2022) 461 final — 2022/0279 (COD)) c) Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoracha 2000/14/CE, 2006/42/CE, 2010/35/AE, 2013/29/AE, 2014/28/AE, 2014/29/AE, 2014/30/AE, 2014/31/AE, 2014/32/AE, 2014/33/AE, 2014/34/AE, 2014/35/AE, 2014/53/AE agus 2014/68/AE a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh measúnú comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargadh Aonair (COM(2022) 462 final — 2022/0280 (COD))

95

2023/C 100/15

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le ceanglais chothrománacha chibearshlándála le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/1020 (COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD))

101

2023/C 100/16

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le haisghabháil agus coigistiú sócmhainní (COM(2022) 245 final)

105

2023/C 100/17

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear creat comhchoiteann le haghaidh seirbhísí meán sa mhargadh inmheánach (an Gníomh um Shaoirse na Meán san Eoraip) agus lena leasaítear Treoir 2010/13/AE (COM(2022)457 final – 2022/0277 (COD))

111

2023/C 100/18

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún maidir le hoibriú i dtreo todhchaí atá saor ó aispeist: cur chuige Eorpach i leith aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sláinte a bhaineann le haispeist (COM(2022) 488 final) agus Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoir 2009/148/CE maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ag an obair (COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD))

118

2023/C 100/19

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Bliain Eorpach na Scileanna 2023 [COM(2022) 526 — final — (2022)0326 (COD)]

123

2023/C 100/20

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Anailís ar Bhearnaí Infheistíochta i Réimse na Cosanta agus an Bealach Chun Tosaigh (JOIN(2022) 24 final)

132

2023/C 100/21

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/2115 (COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD))

137

2023/C 100/22

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 389/2012 maidir le malartú faisnéise a choimeádtar sna cláir leictreonacha, faisnéis a bhaineann le hoibreoirí eacnamaíocha a aistríonn earraí máil idir na Ballstáit chun críocha tráchtála (COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS))

145

2023/C 100/23

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leagar síos bearta bainistíochta, caomhnaithe agus rialaithe arb is infheidhme iad sa Limistéar a chumhdaítear i gComhaontú Iascaigh an Aigéin Indiaigh Theas (SIOFA) [COM(2022) 563 final — 2022/348 (COD)]

146

---

| GA | |
| --- | --- |

GA

---

I Rúin, moltaí agus tuairimí

RÚIN

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/1 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/1

---

Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa “Oidhreacht bhuanseasmhach Bhliain Eorpach na hÓige: príomhshruthú agus cumhachtú na hóige”

(2023/C 100/01)

arna mholadh ag Cathaoirleach Rannóg SOC, Laurenţiu PLOSCEANU, arna iarraidh sin ag an nGrúpa Comhordúcháin do Bhliain Eorpach na hÓige (Katrīna LEITĀNE (Cathaoirleach), Neža REPANŠEK, Michael McLOUGHLIN, Nicoletta MERLO, Mateusz Maciej SZYMANSKI, Florian MARIN, Pierre BOLLON, Dolores SAMMUT BONNICI agus Davor MAJETIC)

| Bunús dlí | Riail 50 de na Rialacha Nós Imeachta |
| --- | --- |
| | Rún |
| Dáta a ghlactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 150/0/1 |

Bunús dlí

Riail 50 de na Rialacha Nós Imeachta

Rún

Dáta a ghlactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

150/0/1

In ainneoin na n-éiginnteachtaí a thionscain an cogadh san Úcráin, paindéim COVID-19 agus géarchéim na haeráide, is iad an t-aos óg a thiomáineann an tionscadal Eorpach chun cinn, mar a thiomáin riamh, agus is ar a gcruthaitheacht, a bhfuinneamh agus a ndíograis siúd atá inbhuanaitheacht an tionscadail sin ag brath. Is iad na cinntí a dhéantar inniu a chuireann cruth ar shaol an lae amárach, agus, dá bhrí sin, is mór is tábhachtach a áirithiú go mbeidh cead cainte ag an aos óg i dtaca leis na cinntí a dhéanfaidh difear dá dtodhchaí. Is amhlaidh atá ós rud é go bhféadfadh beartais indíreacha fiú rian nach beag a fhágáil ar dhaoine óga agus ar na glúine nár tháinig ar an saol go fóill, agus go bhféadfaidís a bheith tábhachtach dóibh.

I mí na Nollag 2021, d’ainmnigh Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula von der Leyen, 2022 mar Bhliain Eorpach na hÓige toisc “na daoine óga ... ar fad [a bheith] ag teastáil uainn san Eoraip” agus “an tAontas seo atá againn, ba cheart anam agus fís a bheith ag gabháil leis, anam agus fís a mbeidh mealladh na hóige iontu” (1). Ina theannta sin, mar a dúirt an Coimisinéir Mariya Gabriel: “ba cheart do Bhliain Eorpach na hÓige athrú ó bhonn a dhéanamh ar an gcaoi a n-áirímid an t-aos óg sa phróiseas ceaptha beartas agus cinnteoireachta” (2).

Sa tuairim (3) ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh do 2019-2027, is éard atá CESE a iarraidh go ndíreofaí ar an gcur chuige trasearnála, agus dearcadh iomlánaíoch a ghlacadh i leith an aosa óig agus i leith a riachtanas agus a gceart siúd agus tá sé á chur chun suntais ag CESE gur beag dá amhras air gur cheart rannpháirtíocht an aosa óig i bpróisis chinnteoireachta a chur chun cinn i gcoitinne seachas in imeachtaí aonuaire amháin. Ar a mhuin sin, agus tuilleadh forbartha á déanamh ar an Idirphlé Óige, ní mór ról na n-eagraíochtaí deonacha don óige agus na gComhairlí Náisiúnta don Óige a fheabhsú agus dul ar iontaoibh bealaí breise. Ba cheart d’institiúidí an Aontais a bheith ar thús cadhnaíochta ina leith sin, agus CESE ar thús cadhnaíochta maidir le rannpháirtíocht na hóige ar leibhéal an Aontais a fheabhsú.

Le roinnt blianta anuas, tá CESE ag féachaint le guth na ndaoine óga a chur san áireamh ar bhealach níos fearr ina chuid oibre agus i bpróiseas cinnteoireachta an Aontais Eorpaigh ar shlí struchtúrtha fhiúntach trí ghnéithe éagsúla, cuir i gcás an aeráid agus an inbhuanaitheacht (4), a chumhdach trí Chruinnithe Comhchéime na hÓige um an Aeráid agus an Inbhuanaitheacht a bhunú agus trí thoscaire óige a áireamh i dtoscaireacht oifigiúil an Aontais chuig cruinnithe COP UNFCCC agus i dtoscaireacht CESE chomh maith; trí bhéim a leagan ar ról an oideachais san fhorbairt inbhuanaithe (5); trí staid agus forálacha na fostaíochta agus mhargadh an tsaothair a mhionsonrú (6); tríd an óige a chuimsiú i bhforbairt na bPleananna Náisiúnta Téarnaimh (7) inar iarradh go mbeadh eagraíochtaí don óige rannpháirteach ar bhealach níos fearr i gcéimeanna cur chun feidhme agus faireacháin na bpleananna agus sna próisis chinnteoireachta; trí bheartas na hóige sna Balcáin Thiar (8), áit ar cheart don Aontas, dar le CESE, tuilleadh tacaíochta a thabhairt do na Balcáin Thiar chun rannpháirtíocht na hóige a fheabhsú; trí dhearcadh na hóige a phríomhshruthú i ngach réimse beartais ar leibhéal an Aontais trí Mheasúnú Tionchair an Aontais Eorpaigh ó thaobh na hóige de a thabhairt isteach (9), lena n-áirítear moltaí agus tograí nithiúla freisin, agus trí mholadh a dhéanamh feabhas a chur ar rannpháirtíocht inmheánach na ndaoine óga agus na n-eagraíochtaí don óige in obair CESE.

Ina theannta sin, léirigh CESE a shásta (10)
  a bhí sé leis an moladh go n-ainmneofaí 2022 mar Bhliain Eorpach na hÓige trína chur in iúl go bhfuil CESE réidh le ról ceannasach a bheith aige i dtaca leis an mBliain, ag tógáil dó ar thionscnaimh rathúla de chuid CESE cuir i gcás “Leatsa an Eoraip, Abair leat!”, Cruinnithe Comhchéime na hÓige um an Aeráid agus an Inbhuanaitheacht agus rannpháirtíocht Toscaire Óige CESE i gclár COP. Tá seasamh uathúil ag CESE maidir le caidreamh le líonraí don aos óg a éascú. Dá réir sin, bhunaigh CESE Grúpa Comhordúcháin do Bhliain Eorpach na hÓige (“an Grúpa Comhordúcháin” feasta) chun ionadaíocht agus infheictheacht an tionscnaimh sin a áirithiú laistigh de CESE agus chun comhordú a dhéanamh ar na tionscnaimh leanúnacha a bhaineann leis an óige. Tugadh sainordú don Ghrúpa Comhordúcháin chun an comhar le heagraíochtaí don óige agus an t-aos óg a neartú le linn na Bliana agus ina dhiaidh sin agus chun oibriú i gcomhar le hinstitiúidí eile an Aontais agus le heagraíochtaí eile na sochaí sibhialta, rud a d’áiritheodh gur fearr a dhéanfaí daoine óga a chur san áireamh ar bhonn leathan ina ngníomhaíochtaí laethúla.

Sa dréachtrún a d’ullmhaigh an Grúpa Comhordúcháin, iarrtar ar institiúidí an Aontais agus ar na rialtais náisiúnta oidhreacht bhuanseasmhach Bhliain Eorpach na hÓige a áirithiú trí rannpháirtíocht struchtúrtha fhiúntach an aosa óig i gceapadh beartas agus sa chinnteoireacht a chur chun cinn ar gach leibhéal agus trí shásraí rannpháirtíochta don aos óg agus d’eagraíochtaí don óige a chur chun cinn. Ina theannta sin, athdhearbhaíonn CESE go bhfuil sé tiomanta rannpháirtíocht na hóige a neartú a fhad a bhaineann lena chuid oibre féin agus príomhshruthú na hóige a chur chun cinn ar gach leibhéal ar mhaithe le hEoraip níos aontaithe agus níos láidre a chothú.

Ní féidir linn i gcónaí an todhchaí a mhúnlú don óige, ach is féidir linn an óige a mhúnlú don todhchaí.
   –
  Franklin D. Roosevelt

1.   Oidhreacht bhuanseasmhach Bhliain Eorpach na hÓige in CESE

| 1.1. | Creideann CESE nach mór do na geallsealbhóirí uile obair leantach a dhéanamh ar phléití an Ghrúpa Comhordúcháin agus nach mór dóibh aghaidh a thabhairt orthu ar bhealach oscailte. Is mór is tábhachtach go mbeidh oidhreacht nithiúil ann de dhroim na Bliana agus go leanfar leis an obair leantach i mBliain na Scileanna agus as a haithle sin. Ina theannta sin, déantar foráil i Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh agus sa Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa maidir le céimeanna tábhachtacha a thabhairt a chinnteoidh gur fiúntaí agus gur struchtúrtha a bheidh rannpháirtíocht an aosa óig agus todhchaí na hEorpa á tógáil. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Creideann CESE go bhfuil tábhacht thar na bearta le heagraíochtaí na sochaí sibhialta, agus go háirithe le heagraíochtaí don óige, chun ionstraimí rannpháirtíochta nuálacha a shainaithint lenar féidir dearcthaí na hóige a phríomhshruthú i gceapadh beartas ar gach leibhéal agus i ngach réimse beartais agus tá sé ag leagan béim ar ról eagraíochtaí na sochaí sibhialta maidir le saoránacht ghníomhach a neartú agus le cearta bunúsacha an duine agus luachanna daonlathacha a chosaint don aos óg. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is oth le CESE go bhfuil cúngaithe ar an spás sibhialta d’eagraíochtaí don óige (11) agus is mian leis béim a leagan ar ábharthacht dhaonlathach an spáis sin. Tá CESE ag iarraidh go gcuirfí bearta i bhfeidhm chun eagraíochtaí don óige a chumhachtú agus chun acmhainní inbhuanaithe a chur ar fáil dóibh a mhéadóidh a gcumas ionadaíocht a dhéanamh ar a gcearta agus a leasanna agus troid ar a son. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | I gcuid de na tuairimí atá curtha amach aige (12), tá béim leagtha ag CESE ar na tionscnaimh rathúla a chuidigh le rannpháirtíocht struchtúrtha fhiúntach an aosa óig le blianta beaga anuas agus tá sé á chur in iúl aige a thiomanta atá sé tionscnaimh nua a fhorbairt d’fhonn rannpháirtíocht an aosa óig agus a ndearcthaí a chur chun cinn i gceapadh beartas. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Creideann CESE go bhfuil rannpháirtíocht ghníomhach na hóige i gcúrsaí ceaptha beartas agus cinnteoireachta ríthábhachtach chun todhchaí na hEorpa a fhorbairt agus chun fís a fhorbairt ar féidir le daoine óga ábharthacht a shamhlú léi. Dá bhrí sin, tá sé ag iarraidh ar institiúidí an Aontais Eorpaigh Measúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de a chur chun feidhme lena áirithiú go bhféachfar ar gach cineál ceaptha beartais ar leibhéal an Aontais trí lionsa na hóige. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ag eascairt as na tograí a cuireadh i láthair sa tuairim maidir le Measúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de, tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí leasanna na hóige a phríomhshruthú i gcúrsaí ceaptha beartas ar gach leibhéal agus go ndéanfaí cur chuige coiteann a fhorbairt lenar féidir rannpháirtíocht struchtúrtha fhiúntach na hóige a chothú i dtaca le hinstitiúidí uile an Aontais. Ba cheart don chur chuige sin cur leis na colúin seo a leanas:






  — | tionscnaimh/tionscadail/imeachtaí a bhaineann leis an óige a chruthú i gcomhar le heagraíochtaí don óige a bheidh rannpháirteach iontu ón tús agus deimhin a dhéanamh de go mbeidh cead cainte acu ó chéim go chéile den phróiseas; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

tionscnaimh/tionscadail/imeachtaí a bhaineann leis an óige a chruthú i gcomhar le heagraíochtaí don óige a bheidh rannpháirteach iontu ón tús agus deimhin a dhéanamh de go mbeidh cead cainte acu ó chéim go chéile den phróiseas;

| — | freagracht i leith na dtionscnamh/na dtionscadal/na n-imeachtaí a roinnt le heagraíochtaí don óige, ról ceannasach a thabhairt dóibh agus a dtosaíochtaí agus a riachtanais a chur san áireamh; |
| --- | --- |

—

freagracht i leith na dtionscnamh/na dtionscadal/na n-imeachtaí a roinnt le heagraíochtaí don óige, ról ceannasach a thabhairt dóibh agus a dtosaíochtaí agus a riachtanais a chur san áireamh;

| — | cur le cumas na n-eagraíochtaí don óige, na hacmhainní airgeadais agus na huirlisí leordhóthanacha is gá a thabhairt dóibh le gur féidir leo a bheith rannpháirteach; |
| --- | --- |

—

cur le cumas na n-eagraíochtaí don óige, na hacmhainní airgeadais agus na huirlisí leordhóthanacha is gá a thabhairt dóibh le gur féidir leo a bheith rannpháirteach;

| — | próisis leantacha struchtúrtha fhiúntacha a leagan síos, a mbeidh i bhfad níos mó i gceist leo seachas cruinnithe ad hoc agus glaonna ar chomhairliúcháin amháin. |
| --- | --- |

—

próisis leantacha struchtúrtha fhiúntacha a leagan síos, a mbeidh i bhfad níos mó i gceist leo seachas cruinnithe ad hoc agus glaonna ar chomhairliúcháin amháin.

| 1.7. | Tá CESE tiomanta buanghrúpa a bhunú laistigh de CESE ionas go mbeidh sásraí comhordúcháin trédhearcacha aige ó rannóg go chéile chun dearcthaí na hóige a phríomhshruthú in obair CESE agus chun tuilleadh scrúdaithe agus machnaimh a dhéanamh ar na bealaí a bhféadfaí coincheap Mheasúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de a chur i bhfeidhm in obair an Choiste chun gur féidir cur chuige comhsheasmhach a fhorbairt maidir le rannpháirtíocht na hóige in CESE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Ina theannta sin, tá CESE ag iarraidh go gcruthófaí struchtúr lena ndéanfaí ionadaíocht ar eagraíochtaí don óige in institiúidí uile an Aontais agus/nó a mbeadh baint acu leo, agus/nó ardán geallsealbhóirí, b’fhéidir, ar chuma Ardán Eorpach Gheallsealbhóirí an Gheilleagair Chiorclaigh (ECESP) a bheadh faoi shainchúram CESE. Ina theannta sin, ós rud é gurb é Idirphlé Óige an Aontais Eorpaigh an próiseas rannpháirtíochta is substaintiúla san Eoraip a mbíonn lucht déanta cinntí agus an t-aos óg ag plé saincheisteanna ann agus ag teacht ar réitigh le chéile, d’fhéadfaí tuilleadh céimeanna a thabhairt chun an sásra rannpháirtíochta sin a neartú, mar shampla, chun an struchtúr comhbhainistíochta (13) a bheadh faoi stiúir CESE freisin a thabhairt isteach. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.8. | Tá CESE ag áiteamh go tréan go mbeadh an óige ní ba rannpháirtí sna próisis chinnteoireachta, cibé acu a bhaineann sin le tograí reachtacha agus tionscnaimh reachtacha a dhréachtú, a chur chun feidhme nó le faireachán agus obair leantach a dhéanamh orthu. Tá leas á bhaint ag toscaireacht an Aontais chuig cruinnithe COP UNFCC as an gcur chuige sin ó 2021 i leith, mar a bhfuil toscaire óg amháin ar a laghad ag an toscaireacht. Molann CESE go láidir do thoscaireachtaí eile de chuid an Aontais Eorpaigh leas a bhaint as cur chuige den saghas céanna, agus an dearcadh idirghlúine a chur san áireamh freisin. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Chun ról CESE féin a neartú maidir leis an mbearna idir lucht ceaptha beartas agus eagraíochtaí don óige agus daoine óga ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal Eorpach araon a dhúnadh, is éard atáthar a mholadh, ar an gcéad dul síos, sásra rannpháirtíochta trédhearcach struchtúrtha fiúntach don óige a bhunú chun obair reachtach a chomhordú go héifeachtach, mar shampla painéal óige. Ar an dara dul síos, táthar ag moladh caidreamh a chothú leis an aos óg agus le heagraíochtaí don óige agus iad a rannpháirtiú in obair CESE. De bhreis air sin, ba cheart a áirithiú go ndéanfar na dea-chleachtais a bhaineann le rannpháirtíocht na hóige ar gach leibhéal agus ar fud na mBallstát uile a chomhordú agus a mhalartú agus go ndéanfar gníomhaíochtaí for-rochtana níos spriocdhírithe a chur chun feidhme. Thar aon ní eile, ba cheart an caidreamh le heagraíochtaí náisiúnta don óige a neartú agus aird a dhíriú ar thionscadail áitiúla don óige laistigh de CESE agus i measc na gcomhaltaí. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ina theannta sin, i bhfianaise an chomhthéacs gheopholaitiúil shuaite atá ann faoi láthair is mór is tábhachtach rannpháirtíocht na n-óg san inbhuanaitheacht, sa tslándáil agus i gcothú na síochána a áirithiú. Is díol sásaimh do CESE an Plean Gníomhaíochta don Óige i nGníomhaíochtaí Seachtracha an Aontais a glacadh le déanaí agus tá sé i gceist aige tuairim féintionscnaimh a ghlacadh ina leith in 2023. Anuas air sin, tá CESE ag iarraidh ar an Aontas tuilleadh tacaíochta a thabhairt do na Balcáin Thiar chun cur le rannpháirtíocht na hóige, agus an comhghaol dearfach idir soghluaisteacht oideachais nó oiliúna agus rannpháirtíocht shibhialta agus pholaitiúil an aosa óig á chur san áireamh. Ba cheart an prionsabal céanna a chur san áireamh i dtaca leis an gcaidreamh leis an Úcráin agus leis an tSeoirsia. Tá CESE teann air gur cheart an comhar le tíortha is iarrthóirí a threisiú a fhad a bhaineann le beartais óige. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Féachfaidh CESE le guth an aosa óig a chur san áireamh ar bhonn córasach ina chuid tuairimí, lena n-áirítear ina chuid tuairimí féintionscnaimh agus tústuairimí arna nglacadh ar iarraidh ó na huachtaránachtaí rothlacha nó ó institiúidí Eorpacha eile. A bhuí leis an sárchaidreamh atá aige leo, déanfaidh CESE a dhícheall a chur ina luí orthu gur cheart gnéithe a bhaineann leis an aos óg a chumhdach sna hiarrataí sin. |
| --- | --- |

1.11.

2.   An fócas do na blianta atá le teacht: todhchaí níos fearr a chruthú i dteannta a chéile, ar todhchaí níos glaise, níos cuimsithí agus níos digití a bheidh ann.

| 2.1. | Tá CESE ag leagan béim ar a thábhachtaí atá sé eolas agus leibhéil faisnéise an aosa óig faoi na hinstitiúidí Eorpacha, na sásraí feidhmiúcháin, na réimsí gníomhaíochta, samplaí nithiúla ó ghníomhaíochtaí laethúla agus deiseanna forbartha pearsanta agus gairmiúla i measc na hóige a mhéadú. Ba cheart cur le líon na gclár Eorpach um malartú taithí agus oiliúint (Erasmus+, Discover EU, etc.) go háitiúil agus go seachtrach agus le cláir atá faoi chómhaoirsiú le hinstitiúidí oideachais eile sa tír agus thar lear. Spreagfaidh CESE a gcuid comhaltaí chun tionscnaimh áitiúla a reáchtáil a bheidh dírithe ar an óige. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tá sé á chur in iúl ag CESE gur gá creat a chruthú agus a ráthú don uile dhuine óg chun páirt a ghlacadh sa phróiseas cinnteoireachta ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta trí institiúidí a thógáil atá níos oscailte don aos óg agus toilteanach oibriú leo. Tá sé thar a bheith tábhachtach a chur ar a gcumas do dhaoine óga atá faoi mhíbhuntáiste, leochaileach agus imeallaithe páirt a ghlacadh sna próisis chinnteoireachta. Ba cheart é a bheith mar thosaíocht daoine óga a spreagadh chun páirt a ghlacadh i dtoghcháin pholaitiúla. Ina theannta sin, cuireann rannpháirtíocht an aosa óig leis an gcruthaitheacht agus leis an nuálaíocht, agus ní mór éisteacht a thabhairt do dhaoine óga agus ba cheart a rannpháirtíocht sa tsochaí agus sa phobal a spreagadh ó aois óg. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Molann CESE cláir “dara seans” agus cláir litearthachta a chur chun feidhme do luathfhágálaithe scoile agus bearta a dhéanamh chun ráta luathfhágála na scoile a laghdú trí threoir, tacaíocht agus cláir chosanta sóisialta a áirithiú a bheidh dírithe ar dhaoine óga ó cheantair thuaithe nó ó theaghlaigh bhochta chun rochtain ar sheirbhísí oideachais a éascú. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Is den riachtanas oideachas agus oiliúint agus foghlaim ar feadh an tsaoil atá ar ardcháilíocht agus cuimsitheach a bheith ar fáil lena áirithiú go mbeidh an t-eolas, na scileanna, na hinniúlachtaí agus an meon is gá ag cách chun sochaí níos córa, níos comhtháite, níos inbhuanaithe, níos digití agus níos athléimní a chruthú san Eoraip. Ní mór na scileanna a bheith ag daoine óga a chuirfidh ar a gcumas páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus déileáil, mar is ceart, le hathruithe i margadh an tsaothair (14), agus béim á leagan go háirithe ar na daoine is leochailí. Is mór an tábhacht atá le hoibrithe oilte má táthar chun iomaíochas na hEorpa a áirithiú, rud a aithnítear freisin sa togra ón gCoimisiún Eorpach le haghaidh Bhliain Eorpach na Scileanna 2023 (15), agus chun dálaí maithe oibre, intuarthacht gairme agus rochtain ar dheiseanna a áirithiú. Ba cheart rannpháirtíocht in institiúidí oideachais a chur chun cinn. Ba cheart tús áite a thabhairt do chur chun feidhme Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a fhad a bhaineann leis an óige. Is gá freisin dul chun cinn a dhéanamh san athchóiriú oideachais, aghaidh a thabhairt ar mhímheaitseálacha scileanna agus díriú ar an bhfoghlaim ar feadh an tsaoil, ar athsciliú agus ar uas-sciliú (16). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí rochtain ar an gcóras oideachais a éascú do dhaoine óga ó cheantair thuaithe trína áirithiú gur ann don bhonneagar ábhartha agus digiteach is gá le haghaidh próiseas oideachais ar ardchaighdeán, go háirithe i réimse na forbartha inbhuanaithe agus chosaint an chomhshaoil. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Is éard atá CESE a mholadh, i gcomhar le heagraíochtaí na sochaí sibhialta, go ndéanfadh na Ballstáit, mar ábhar tosaíochta, rochtain spriocdhírithe ar scoileanna a chruthú do dhaoine a bhfuil galair neamhchoitianta orthu nó do dhaoine nach bhfuil in ann freastal ar scoil ar chúiseanna leighis agus an bonneagar is gá a ráthú chun rochtain chomhionann ar sheirbhísí oideachais a áirithiú do dhaoine faoi mhíchumas ionas nach bhfágfar aon duine ar lár. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Is toisc mhórthábhachtach é an t-oideachas nach féidir na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SDGanna) eile go léir a bhaint amach dá uireasa. Dá bhrí sin, tá CESE ag tacú le hobair an Choimisiúin Eorpaigh chun an fhoghlaim ar mhaithe leis an aistriú glas agus an fhorbairt inbhuanaithe a chur chun cinn agus tá sé ag iarraidh ar na Ballstáit an t-oideachas a chur chun feidhme agus a athrú ó bhonn ina dtíortha féin, dá réir sin (17). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Is éard atá CESE a mholadh gur cheart seisiúin faisnéise agus comhairliúcháin nó curaclaim oideachais a cheapadh, i gcomhar leis na comhpháirtithe sóisialta agus an tsochaí shibhialta, a bhfuil sé d’aidhm acu míniú a thabhairt ar na gnéithe bunaidh atá de dhlúth agus d’inneach mhargadh an tsaothair, mar atá coincheapa ar chuma fostóirí, conradh fostaíochta, etc. Ba cheart dóthain acmhainní a leithdháileadh ina chomhair sin, go háirithe ar dhaoine óga leochaileacha agus orthu siúd a bhfuil cineálacha neamhthipiciúla fostaíochta ar siúl acu. Ina cheann sin, is gá an fhaisnéis chéanna a chur ar fáil d’imircigh óga ar theacht isteach i dtír anaithnid dóibh, ionas gur tapúla is féidir iad a chomhtháthú sa tsochaí nua, i gcórais oideachais agus oibre na tíre sin agus ina cultúr. Ar bhonn domhanda, ba cheart breis acmhainní a chur ar fáil do dhaoine óga a chuideoidh leo eolas a chur ar thopaicí ar nós an oideachais airgeadais agus, rud is tábhachtaí fós, a chuideoidh leo eolas fuaimintiúil a chur ar a gcearta mar shaoránaigh agus mar oibrithe. Tá tábhacht leis na nithe seo go léir chun cabhrú le daoine óga iad féin a ullmhú don saol mar dhaoine fásta amach anseo. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Tá sé curtha in iúl ag CESE cheana féin gur féidir leis an bhfiontraíocht ról ríthábhachtach a bheith aici maidir le feabhas a chur ar an iomaíochas, ar an nuálaíocht agus ar an dea-bhail agus maidir le geilleagar sóisialta agus glas a fhorbairt, go mór mór i gcomhthéacs an téarnaimh tar éis na paindéime. D’fhéadfaí conairí gairme a chruthú, go háirithe i measc daoine óga, ach an t-oideachas fiontraíochta a spreagadh d’fhonn scileanna fiontraíochta a fhorbairt (18). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Is éard atá CESE a mholadh go n-aimseofaí réitigh iomchuí ar an leibhéal náisiúnta chun rialú praghsanna cíosa a áirithiú d’fhonn an tsoghluaisteacht a éascú chun críocha oideachais nó gairme agus clár tógála tithíochta sóisialta a chur chun feidhme ar mhaithe le daoine óga, go háirithe i gcathracha móra agus in ionaid forbartha eacnamaíche. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Tá CESE ag iarraidh go gcinnteofaí rochtain níos fearr do dhaoine óga ar sheirbhísí sláinte ar ardchaighdeán, go háirithe do dhaoine óga ó cheantair thuaithe, trí chur le líon na n-aonad ospidéil nó na suíomhanna móibíleacha a chuireann seirbhísí leighis príomhúla ar fáil agus trí fheachtais múscailte feasachta a chur ar siúl in institiúidí oideachais lena bhféadfaí díriú ar théamaí ar nós gortuithe a chosc, neamhoird itheacháin, meabhairshláinte agus oideachas sláinte ginearálta agus sláinte atáirgthe, ar ábhair thábhachtacha iad uile. Ba cheart cláir thaighde shonracha a fhorbairt chun cuidiú le daoine óga galair a chomhrac (cuir i gcás ailse), toisc gur minic nach n-oireann na leigheasanna a cheaptar do dhaoine fásta dóibh. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ba cheart tuilleadh iarrachtaí leanúnacha a dhéanamh i scoileanna, i gcomhar le heagraíochtaí na sochaí sibhialta agus leis an aos óg, maidir le hoideachas tráchta, maidir le galair ghnéas-tarchurtha, bulaíocht agus fuathchaint a chosc agus maidir le caitheamh tobac, alcóil agus drugaí. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Dar le CESE, ba cheart a áirithiú go mbeidh rochtain ag daoine óga ar chórais ionadaíochta foirmiúla sa chaidreamh a bhíonn acu le páirtithe leasmhara i margadh an tsaothair agus go mbeidh gach duine óg, go háirithe iad siúd nach bhfuil post acu nó nach bhfuil acu ach fostaíocht fhorbhásach, ar an eolas faoin tsaoirse comhlachais agus faoin gceart atá ag gach oibrí agus ag gach fostóir a n-eagraíochtaí féin a bhunú agus a bheith páirteach iontu dá ndeoin féin. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí cumas na gcomhpháirtithe sóisialta agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta a neartú chun ionadaíocht a dhéanamh ar an óige agus chun próiseas an aistrithe ón scoil go dtí an saol gníomhach oibre a éascú agus chun eagraíochtaí don óige a rannpháirtiú in institiúidí idirphlé sóisialta, sa chómhargáil agus in eagraíochtaí trípháirteacha a bhfuil freagrachtaí orthu i leith mhargadh an tsaothair. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí na hinstitiúidí atá gníomhach i margadh an tsaothair a nuachóiriú agus a neartú, is é sin le rá na seirbhísí a chuireann siad ar fáil a chur in oiriúint do riachtanais shainiúla an aosa óig i dtreo go mbeidh na seirbhísí sin inrochtana go héasca, dinimiciúil, so-úsáidte agus gan an iomad maorlathais ag baint leo. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Tá CESE ag iarraidh go ráthófaí cóir chothrom maidir le comhionannas deiseanna idir mná agus fir agus maidir le daoine óga freisin i gcomparáid le catagóirí aoise eile, a fhad a bhaineann le tuarastail, dálaí oibre, oiliúint agus deiseanna dul chun cinn a dhéanamh san obair. Níor cheart dúshaothrú a bheith i gceist le hobair na n-oiliúnaithe, go háirithe más daoine óga iad, agus níor cheart leas a bhaint as an obair sin mar a bheadh uirlis ann chun dul timpeall ar chonarthaí fostaíochta. Ós rud é gur féidir le hintéirneachtaí neamhíoctha nó neamhchúitithe milleadh faoin taithí atá ag daoine óga ar mhargadh an tsaothair (19), ní mór toirmeasc a chur orthu (20). Ba cheart ionadaíocht na hóige a neartú a thuilleadh. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Creideann CESE gur gá tacú leis an ngeilleagar sóisialta, ós rud é go gcabhraíonn an earnáil sin go gníomhach le daoine óga atá imeallaithe go sóisialta agus le daoine leochaileacha eile, go háirithe trí bhíthin bearta a bhfuil sé d’aidhm acu cur le féinmheas, cumarsáid, etc. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Creideann CESE, toisc a laghad rochtain atá ar sheirbhísí sláinte de thoradh na paindéime, gur gá tuilleadh iarrachtaí a dhéanamh chun cabhrú le daoine óga comharthaí rabhaidh maidir le meabhairshláinte agus folláine a thabhairt faoi deara agus faisnéis cheart a scaipeadh ar na bealaí uile is féidir chun gur féidir leo faisnéis luachmhar a shainaithint seachas gealltanais bhréagacha maidir le cabhair/tacaíocht a thabhairt, lena n-áirítear trí úsáid a bhaint as uirlisí sláinte chuige sin. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí athchóiriú ar na córais chosanta sóisialta agus ar an reachtaíocht saothair chun iad a chur in oiriúint do réaltachtaí nua agus do chineálacha nua oibre agus chun a áirithiú gur féidir pé athruithe a dhéanfar ina dhiaidh sin i réimse na hoibre a choigeartú agus a rialáil níos tapúla amach anseo, agus lánurraim á tabhairt do shamhlacha náisiúnta caidrimh thionsclaíoch agus do neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Is éard atá CESE a mholadh go ndéanfaí na córais pinsin agus na córais chosanta sóisialta a chur i gcomhréir athuair le réaltachtaí eacnamaíocha agus sóisialta an aosa óig agus gur cheart na córais sin a bheith cothrom, cuimsitheach agus oiriúnaithe do réaltacht mhargadh an tsaothair, rud a d’fhágfadh go mbeadh cosaint le fáil ag daoine óga a chleachtann cineálacha nua oibre agus acu siúd nach bhfuil fostaithe. Ba cheart é a bheith mar thosaíocht post ardcháilíochta a áirithiú do gach duine óg. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Tá sé á chur in iúl ag CESE gur léirigh paindéim an choróinvíris a thábhachtaí atá saincheisteanna sláinte agus sábháilteachta, lena n-áirítear rioscaí síceasóisialta, chomh maith le tábhacht na cobhsaíochta agus na hintuarthachta san fhostaíocht. Is gá idirphlé a dhéanamh le daoine óga maidir le conas fadhbanna sa réimse sin a chosc amach anseo. Tá sé tábhachtach cineálacha éagsúla fostaíochta a bheith ar fáil atá bunaithe ar chaighdeáin chobhsaíochta agus cháilíochta má táthar chun rannpháirtíocht daoine óga i margadh an tsaothair a éascú. Ina theannta sin, tá gá le bearta atá dírithe ar an maoirseacht ar dhálaí fostaíochta daoine óga a neartú, lena n-áirítear cigireachtaí saothair a neartú. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | Tá CESE ag iarraidh cearta daoine óga a chosaint agus an chosaint shóisialta a ráthú trí chothromaíocht oibre is saoil a áirithiú, an ceart chun saoil phríobháidigh a chosaint agus an spás le haghaidh cómhargála a chaomhnú. B’inmholta bealaí a aimsiú lenar féidir solúbthacht iomchuí maidir le sceidil oibre a éascú, rud a chuirfeadh ar chumas daoine óga a gcuid staidéir a chríochnú. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Tá CESE ag iarraidh go gcuirfí san áireamh tuilleadh sineirge idir ionstraimí éagsúla atá tiomnaithe don aos óg amhail an Ráthaíocht don Aos Óg agus an Ráthaíocht do Leanaí. Ba cheart fíor-ráthaíocht a thabhairt do dhaoine óga, rud lena dtabharfaí deiseanna intuartha gairme dóibh. I gcás cistiú poiblí arb é is aidhm dó tacú le daoine óga i margadh an tsaothair, níor cheart dó cur leis an éiginnteacht; ba cheart tosaíocht a thabhairt i gcónaí do rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na sochaí sibhialta i dtaca le tacaíocht a thabhairt do dhaoine óga i margadh an tsaothair. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.23.1. | Tá sé d’aidhm ag CESE a áirithiú go n-eagrófar cúram malartach iomchuí ar ardchaighdeán do gach leanbh agus gach duine óg nach bhfuil cúram cuí tuismitheora acu agus, ós rud é gur tábhachtaí fós an caidreamh daonna sna cúinsí sin, is gá a áirithiú go gceadófar do dheirfiúracha agus do dheartháireacha fanacht le chéile ach amháin nuair nach chun a leasa é sin. Ar bhonn níos ginearálta, tá sé tábhachtach nach dtiocfaidh deireadh go tobann le sásraí tacaíochta nuair a shlánaíonn daoine óga na 18 mbliana d’aois. |
| --- | --- |

2.23.1.

| 2.24. | Tá sé á chur chun suntais ag CESE gur gá aghaidh a thabhairt, mar is iomchuí, ar na dúshláin eacnamaíocha, shóisialta agus chomhshaoil a eascraíonn as an tsamhail eacnamaíoch atá i réim faoi láthair, go háirithe don aos óg. Ba cheart a mheabhrú, má táthar chun ár sochaithe a dhéanamh níos glaise, níos cothroime, níos cuimsithí, níos inbhuanaithe agus iad a dhíriú ar an dea-bhail, murab ionann is riamh, gurb é is túsphointe ina leith sin leas an aosa óig mar cholún bunaidh don todhchaí. Ba cheart an óige a bheith ina téama/cuspóir idirdhisciplíneach a fhad a bhaineann le hinfheistíochtaí CSIE. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | Measann CESE gur den riachtanas a áirithiú go mbeidh deiseanna ag daoine óga clann a bheith acu. Tá sé ríthábhachtach, ar mhaithe le cobhsaíocht agus todhchaí na hEorpa, go ndéanfaí tuilleadh iarrachtaí chun an óige a spreagadh chun leanaí a bheith acu agus clann a thógáil. Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach rochtain ar thithíocht, ar sheirbhísí cúraim leanaí agus ar thacaíocht shóisialta sholúbtha a áirithiú trí chlár tiomnaithe de chuid an Aontais a chruthú ina chomhair sin. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | Tá CESE ag éileamh go gcuirfí spás poiblí atá fíordhaonlathach agus iolraíoch ar fáil don aos óg chun a dtuairimí a chur in iúl gan eagla a bheith orthu go ndéanfaí iad a eisiamh ná go mba dhíol fuatha iad. San am céanna, tá sé thar a bheith tábhachtach eolas agus feasacht a chothú maidir le hionramháil ar fhaisnéis agus bréagaisnéis. |
| --- | --- |

2.26.

An Bhruiséil, an15 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/speech_21_4701

1

(2)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/IP_21_5226

2

(3)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, Engaging, Connecting and Empowering young people: a new EU Youth Strategy” [Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Rannpháirtíocht, Nascadh agus Cumhachtú daoine óga: Straitéis Óige nua an Aontais Eorpaigh] (COM(2018) 269 final) (IO C 62, 15.2.2019, lch. 142) (IO C 62, 15.2.2019, lch. 142).

3

(4)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — I dtreo rannpháirtíocht struchtúrtha na hóige maidir leis an aeráid agus leis an inbhuanaitheacht i bpróiseas cinnteoireachta an Aontais Eorpaigh (tuairim féintionscnaimh) (IO C 429, 11.12.2020, lch. 44).

4

(5)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas (tuairim féintionscnaimh) (IO C 100, 16.3.2023, lch. 38).

5

An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas

(6)  Tuarascáil faisnéise ó CESE An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair (atá ar siúl faoi láthair).

6

An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair

(7)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Conas obair chuibhiúil a chinntiú do dhaoine óga agus a áirithiú go gcuirfear daoine óga nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna (NEETanna) san áireamh trí na Pleananna Téarnaimh Náisiúnta a mhionsaothrú mar is ceart (tuairim féintionscnaimh) (IO C 152, 6.4.2022, lch. 27).

7

(8)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An beartas um an óige sna Balcáin Thiar, mar chuid den Chlár Oibre um Nuálaíocht do na Balcáin Thiar (tuairim féintionscnaimh) (IO C 443, 22.11.2022, lch. 44).

8

(9)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Measúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de (tuairim féintionscnaimh) (IO C 486, 21.12.2022, lch. 46).

9

Measúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de

(10)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Bliain Eorpach na hÓige 2022 (COM(2021) 634 final – 2021/0328(COD)) (IO C 152, 6.4.2022, lch. 122).

10

(11)  SAFEGUARDING20CIVIC20SPACE20FOR20YOUNG20PEOPLE20IN20EUROPE202020_v4.02028129.pdf (youthforum.org).

11

(12)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Rannpháirtíocht, Nascadh agus Cumhachtú daoine óga: Straitéis Óige nua an Aontais Eorpaigh (COM(2018) 269 final) (IO C 62, 15.2.2019, lch. 142), Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — I dtreo rannpháirtíocht struchtúrtha na hóige maidir leis an aeráid agus leis an inbhuanaitheacht i bpróiseas cinnteoireachta an Aontais Eorpaigh (tuairim féintionscnaimh) (IO C 429, 11.12.2020, lch. 44), Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Bliain Eorpach na hÓige 2022 (COM(2021) 634 final – 2021/0328(COD)) (IO C 152, 6.4.2022, lch. 122), Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Measúnú tionchair an Aontais ó thaobh na hóige de (tuairim féintionscnaimh) (IO C 486, 21.12.2022, lch. 46).

12

(13)  Córas comhbhainistíochta Chomhairle na hEorpa.

13

(14)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An chaoi chun na scileanna atá de dhíth ar an Eoraip a chur chun cinn, bunaithe ar an oideachas agus ar an oiliúint i gcomhthéacs na foghlama ar feadh an tsaoil, ar mhaithe le sochaí níos córa, níos comhtháite, níos inbhuanaithe, níos digití agus níos athléimní a bhunú, (Tústuairim ar iarratas ó Uachtaránacht na Portaingéile) (IO C 286, 16.7.2021, lch. 27), pointí 1.2 agus 2.3.

14

An chaoi chun na scileanna atá de dhíth ar an Eoraip a chur chun cinn, bunaithe ar an oideachas agus ar an oiliúint i gcomhthéacs na foghlama ar feadh an tsaoil, ar mhaithe le sochaí níos córa, níos comhtháite, níos inbhuanaithe, níos digití agus níos athléimní a bhunú

(15)  Tús á chur ag an gCoimisiún leis an obair ar Bhliain Eorpach na Scileanna (europa.eu).

15

(16)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair (atá ar siúl faoi láthair).

16

An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair

(17)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas (IO C 100, 16.3.2023, lch. 38).

17

An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas

(18)  Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Ionchur Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa i gClár Oibre an Choimisiúin don bhliain 2023 (IO C 443, 22.11.2022, lch. 1), pointe 4.14.

18

(19)  Tuarascáil faisnéise ó CESE An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair (atá ar siúl faoi láthair).

19

An chóir chomhionann do dhaoine óga i margadh an tsaothair

(20)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Conas obair chuibhiúil a chinntiú do dhaoine óga agus a áirithiú go gcuirfear daoine óga nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna (NEETanna) san áireamh trí na Pleananna Téarnaimh Náisiúnta a mhionsaothrú mar is ceart (tuairim féintionscnaimh) (IO C 152, 6.4.2022, lch. 27), pointe 1.9.

20

Conas obair chuibhiúil a chinntiú do dhaoine óga agus a áirithiú go gcuirfear daoine óga nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna (NEETanna) san áireamh trí na Pleananna Téarnaimh Náisiúnta a mhionsaothrú mar is ceart

---

TUAIRIMÍ

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/8 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/8

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Infheistíochtaí inscnebhunaithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/02)

| Rapóirtéir: | Cinzia DEL RIO |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Cinzia DEL RIO

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta agus Comhtháthú Eacnamaíoch agus Sóisialta |
| Dáta a glactha sa rannóg | 8.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 163/5/14 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta agus Comhtháthú Eacnamaíoch agus Sóisialta

Dáta a glactha sa rannóg

8.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

163/5/14

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Athdhearbhaíonn CESE nach féidir comhionannas inscne iomlán agus cur chun cinn comhdheiseanna a áirithiú ach le cóineasú eacnamaíoch agus sóisialta níos mó agus níos fearr san Aontas Eorpach, agus trí dhíriú ar bhearta agus ar straitéisí i gcomhréir le Colún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tá CESE á chur in iúl gur dhréachtaigh na Ballstáit formhór na bpleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta (dá ngairfear NRRPanna anseo feasta) gan measúnú ex ante a dhéanamh ar thionchar na n-infheistíochtaí aonair ó thaobh deireadh a chur le neamhionannais inscne agus é a dhéanamh níos éasca do mhná rochtain a fháil ar mhargadh an tsaothair agus fanacht ann. Is beag Ballstát atá tar éis cur chuige straitéiseach a ghlacadh le bearta agus athchóirithe sonracha, trasearnálacha i dtaca leis na sé shraith infheistíochta faoina NRRPanna faoi seach. Tá an mhodheolaíocht a ghlac an Coimisiún Eorpach bunaithe ar mheasúnú tionchair ar cé chomh héifeachtach agus atá na bearta a chuirtear chun feidhme. Chuige sin, molann CESE don Choimisiún táscairí sonracha inchomparáide a ghlacadh ag céim na meastóireachta chun feabhsuithe a thomhas maidir le pá comhionann, rochtain ar mhargadh an tsaothair, réiteach idir am oibre agus am cúraim, agus féinfhiontraíocht na mban a chur chun cinn. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Áirítear ar na bearta a leagtar amach sna NRRPanna bearta díreacha agus indíreacha, a bhfuil tionchair éagsúla acu sa ghearrthéarma, sa mheántéarma nó san fhadtéarma, chun mná a spreagadh dul i mbun fostaíochta agus fanacht san fhostaíocht. Mar sin féin, is ilroinnte agus míchothrom an creat ina leagtar amach na bearta sin ó thír go tír. Measann CESE gur tosaíocht é go gcuirfear dlús le bearta díreacha agus indíreacha araon nuair atá na NRRPanna á gcur chun feidhme. Chuige sin, beidh gá le bealaí infheistíochta soiléire, marthanacha ina mbeidh pleanáil acmhainní sa mheántéarma agus san fhadtéarma freisin. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | I measc na mbeart díreach chun fostaíocht na mban a chur chun cinn, creideann CESE gur cheart tosaíocht a thabhairt do dhreasachtaí a sholáthar chun poist chobhsaí ardcháilíochta a chruthú do mhná seachas do chorrdhreasachtaí eile, agus gur cheart iad a eisiamh ón léarscáil státchabhrach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí an clásal bónais do chuideachtaí a chuireann fostaíocht na mban chun cinn a neartú agus a leathnú chuig gach conradh soláthair phoiblí, agus go ndéanfaí glaonna poiblí ar thairiscintí le haghaidh eintitis cur chun feidhme a rialáil le ceanglas sainráite maidir le cuspóirí comhionannais inscne. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Is díol sásaimh do CESE na bearta beartais dá bhforáiltear i roinnt pleananna náisiúnta chun an fhéinfhiontraíocht a spreagadh agus chun tacú léi, agus tá sé ag iarraidh go gcuirfí oiliúint airgeadais agus bainistíochta agus rochtain ar ionstraimí airgeadais san áireamh sa tacaíocht sin freisin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Mar a luaitear sa teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le comhionannas inscne, measann CESE go bhfuil sé tábhachtach, agus na NRRPanna á gcur chun feidhme, bearta a dhéanamh maidir le gné an chánachais trí bhuntáistí cánach a thairiscint maidir leis an dara foinse ioncaim teaghlaigh do theaghlaigh ar ioncam íseal, agus maidir le hioncam teaghlach aontuismitheora nach bhfuil chomh saibhir sin. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Áirítear infheistíocht i seirbhísí cúraim leanaí agus i seirbhísí cúraim i mbearta indíreacha na NRRPanna. Creideann CESE go bhfuil sé ríthábhachtach acmhainní a infheistiú i seirbhísí lena ndéantar am oibre agus cúram fadtéarmach a thabhairt chun réitigh, seirbhísí breise a sholáthar, agus na seirbhísí sin a chur ar fáil do theaghlaigh ar ioncam íseal. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Creideann CESE nach féidir infheistíochtaí sonracha chun rannpháirtíocht na mban sa mheántéarma agus san fhadtéarma a dhreasú in institiúidí teicniúla agus eolaíocha agus i gcúrsaí ollscoile (STEM) a chur siar a thuilleadh, ar cúrsaí iad trínar féidir fostaíocht na mban a chur chun cinn in earnálacha inar líonmhaire go mór na fir faoi láthair. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Molann CESE go ndéanfaí pleanáil agus comhordú ar na NRRPanna ar bhealach a chomhlánódh acmhainní agus cláir eile uile an Chomhphobail, agus acmhainní agus cláir le haghaidh comhtháthaithe agus ceantair thuaithe mar thúsphointe. Leis an meastóireacht, mar aon le moltaí tírshonracha, arna ndéanamh ag an gCoimisiún faoi chuimsiú an tSeimeastair Eorpaigh, ba cheart na cuspóirí sin a bhfuil gné inscne ag baint leo a áireamh ann trí tháscairí nua, trédhearcacha, inrochtana a chur i bhfeidhm atá inchomparáide ó thír go chéile agus arna miondealú de réir inscne. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Molann CESE go mbeadh buiséadú inscne ar gach leibhéal den riarachán poiblí éigeantach ag céim an tSeimeastair Eorpaigh. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Léiríonn na sonraí atá ar fáil nach raibh ach rannpháirtíocht theoranta ó am go chéile ag na comhpháirtithe sóisialta agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta páirt i bhformhór na dtíortha. Molann CESE go mbeidís rannpháirteach go hiomlán i gcur chun feidhme na NRRPanna agus san fhaireachán agus sa mheastóireacht orthu ar an leibhéal Eorpach, ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal áitiúil. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Réamhrá

| 2.1. | Is é is aidhm don tuairim seo béim a leagan ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí lena gcuirtear comhionannas inscne chun cinn dá bhforáiltear sna NRRPanna atá beartaithe ag na Ballstáit. Is ar bhonn na faisnéise atá ar fáil agus a nuashonraíonn an Coimisiún Eorpach, Parlaimint na hEorpa agus Uachtaránacht Chomhairle an Aontais Eorpaigh freisin a dhéanfar amhlaidh. Ba cheart a thabhairt faoi deara go bhfuil staidéar á dhéanamh ag EIGE (an Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne) maidir le comhionannas inscne agus príomhshruthú inscne le linn théarnamh iar-COVID-19 d’Uachtaránacht na Sualainne ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh in 2023 (1). Tá an staidéar sin bunaithe ar na bearta a leagtar amach sna NRRPanna a bhfuil cur chuige inscnebhunaithe ag gach céim díobh, ón bpleanáil go dtí an cur chun feidhme agus an mheastóireacht, agus ar a mhéid a mheas na Ballstáit gur luamhán don téarnamh é an comhionannas. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | An 21 Iúil 2020, ghlac an Chomhairle Eorpach, ina conclúidí, plean Next Generation EU, in éineacht le Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027 (CAI 2021-2027). Áirítear ar chuspóirí CAI agus Next Generation EU comhdheiseanna a chur chun cinn trína áirithiú go ndéanann gníomhaíochtaí agus gníomhartha na gclár agus na n-ionstraimí ábhartha gné na hinscne a ionchorprú agus gur féidir leo rannchuidiú go fóinteach le comhionannas a bhaint amach, i gcomhréir leis an straitéis Eorpach. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Le Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2) bunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, arb é is aidhm di tacú leis an téarnamh iarphaindéime, comhtháthú a chur chun cinn, agus infheistíocht a dhéanamh san aistriú glas agus san aistriú digiteach. Luaitear go sainráite sa Rialachán nach mór comhionannas inscne a chur chun cinn trí bhíthin na NRRPanna. Tacaíonn CESE leis an tábhacht a leagtar sa Rialachán ar bhearta chun neamhionannais inscne a chomhrac, toisc go bhfuil sé sin i gcomhréir le cuspóirí Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ina Theachtaireacht maidir le Straitéis Bhliantúil 2021 um Fhás Inbhuanaithe an 17 Meán Fómhair 2020, leag an Coimisiún amach na treoirlínte don tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, inar iarradh ar na Ballstáit aird ar leith a thabhairt ar ghrúpaí faoi mhíbhuntáiste, ar mhná agus ar dhaoine óga atá le dul isteach i margadh an tsaothair, trí dheiseanna fostaíochta ardcháilíochta a chruthú. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Leagtar amach i Rialachán Tarmligthe an Aontais an 28 Meán Fómhair 2021 na táscairí coiteanna agus na gnéithe mionsonraithe den scórchlár téarnaimh agus athléimneachta, lena sainítear 14 tháscaire. As na táscairí sin, níl ach 4 cinn díobh imdhealaithe go sonrach de réir inscne (3). Mar shampla, níl aon mhiondealú inscne i dtáscaire 6 ná i dtáscaire 9 do ghnólachtaí a fhaigheann tacaíocht agus atá á reáchtáil ag mná. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Mar thoradh ar an gcogadh san Úcráin, tar éis ionsaí na Rúise uirthi, tá moilliú suntasach tagtha ar na hionchais fáis a bhfuil éiginnteacht ag baint leo, go háirithe maidir le soláthar acmhainní fuinnimh agus leis an méadú ar chostais — tosca a mbíonn tionchar acu ar leithdháileadh caiteachais agus infheistíochta i mbuiséid náisiúnta. Beidh tionchar ag an éiginnteacht sin freisin ar chur chun feidhme na NRRPanna. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Tá iarracht á déanamh i saol na hoibre agus sa tsochaí ina hiomláine teacht as an ngéarchéim trí fhéachaint i dtreo téarnamh fadtéarmach eacnamaíoch agus sóisialta, ar a bhfuil na NRRPanna bunaithe. Ní mór, le linn an téarnaimh sin, creat inscnebhunaithe a ghlacadh chun aghaidh a thabhairt ar na neamhionannais agus na bearnaí inscne ar tháinig leathnú orthu, faraor, de dheasca ghéarchéim COVID-19, i roinnt earnálacha táirgthe, grúpaí daonra agus staideanna áitiúla agus réigiúnacha agus chun na neamhionannais agus na bearnaí sin a shárú (4). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Cúlra, ullmhú an chistithe agus na n-acmhainní a leithdháiltear ar na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta

| 3.1. | I mí Iúil seo caite, thíolaic an Coimisiún Eorpach tuarascáil athbhreithnithe do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle maidir le cur chun feidhme na scéime, ina dtugtar aghaidh freisin ar neamhionannais inscne (5). Mínítear sa tuarascáil sin an dul chun cinn atá déanta maidir leis na rannchuidithe a fuarthas ó na Ballstáit ar bhonn na NRRPanna a chuir siad isteach. Leagtar amach inti spriocthosaíochtaí na 25 NRRP a ndearnadh anailís orthu ar bhonn na sé cholún gníomhaíochta den tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (6). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá cuspóirí trasearnálacha ag formhór na mbeart atá molta ag na Ballstáit nach ndíríonn go sonrach ar chomhionannas inscne i gcónaí. As na 129 mbeart atá beartaithe, níor seoladh ach 13 bheart le hinfheistíochtaí go dtí seo. Ní hé go bhfuil athchóirithe agus acmhainní pleanáilte ag gach Ballstát lena dtabharfar aghaidh go sainráite ar dhúshláin a bhaineann le hinscne nó lena ndíreofar ar mhná mar thairbhithe. Is olc iad na bearta nuálacha in earnálacha ina bhfuil líon íseal ban fostaithe freisin (7). Tá neart béime ar chúram leanaí, cúram agus oideachas. Léirítear sa tuarascáil ón gCoimisiún gur beag tír a bhfuil NRRP acu lena bhforáiltear do chur chuige straitéiseach ina bhfuil bearta agus athchóirithe chun aghaidh a thabhairt ar chomhionannas inscne. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tá tosaíocht tugtha ag Ballstáit eile do ghnéithe áirithe, amhail bearta le haghaidh comhtháthú sóisialta agus críochach lena ndírítear ar chomhionannas deiseanna. Is minic a ionchorpraítear iontu sin, freisin, sprioc an chomhionannais inscne nó bearta atá dírithe ar ghrúpaí leochaileacha, lena n-áirítear mná agus daoine óga go minic, agus bearta a ghabhann leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach le béim ar an oiliúint toisc go mbíonn mná i roinnt tíortha chun deiridh maidir le rochtain chomhionann ar chláir oiliúna agus athscilithe. Ba cheart a thabhairt faoi deara nár shainaithin formhór na mBallstát foréigean inscnebhunaithe mar cheann de na dúshláin faoi chuimsiú na mbeart chun tacú le comhionannas inscne ina gcuid NRRPanna. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dréachtaíodh na NRRPanna bunaithe ar mheasúnú ex ante náisiúnta ar an staid eacnamaíoch agus shóisialta, i gcomhréir, tríd is tríd, le tosaíochtaí caiteachais a socraíodh cheana agus nár cuireadh gné na hinscne san áireamh iontu ó thaobh na n-acmhainní a leithdháileadh ná ó thaobh inneachar na dtionscadal infheistíochta a cuireadh isteach. Ní raibh tagairt ar bith do chomhionannas inscne mar chuspóir sa chéad togra le haghaidh Rialachán ón gCoimisiún maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus níor luadh mná mar spriocghrúpa ar leith. Is ina dhiaidh sin amháin, mar thoradh ar bhrú ó na comhpháirtithe eacnamaíocha agus sóisialta agus ó eagraíochtaí na sochaí sibhialta, a cuireadh gné na hinscne leis na NRRPanna sa Rialachán a foilsíodh i mí Feabhra 2021. Is é sin an fáth freisin nach ann do ghné na hinscne ná an buiséad inscne ach sna NRRPanna sin amháin inar bunaíodh aicmiú inscnebhunaithe le haghaidh caiteachais agus infheistíochta ó thús. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, ceanglaítear ar na Ballstáit a léiriú cén chaoi a dtugann na NRRPanna aghaidh ar neamhionannais inscne, ach ní dhéanfar measúnú sa mheasúnú tionchair ach ar a éifeachtaí atá na bearta a chuirtear chun feidhme. Ar a shon sin, tá sé tábhachtach don Choimisiún éifeachtacht na mbeart agus na n-infheistíochtaí atá beartaithe a thomhas ag céim na meastóireachta, agus dlúthbhaint a bheith ag comhpháirtithe eacnamaíocha agus sóisialta agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta leis. Chuige sin, ní mór úsáid a bhaint as táscairí sonracha inchomparáide. Ní léiríonn na sonraí a bailíodh go dtí seo an staid náisiúnta mar atá i ndáiríre. Dá bhrí sin, is deacair a rá anois cén tionchar a bheidh ag cuid de na bearta chun dul i ngleic leis an idirdhealú inscne — go háirithe bearta trasnaí — ar na sé cholún. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ní thugann na hacmhainní a leithdháiltear ar na NRRPanna léargas soiléir reatha dúinn ar na hinfheistíochtaí a fhaigheann tacaíocht ní hamháin ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, ach freisin ó acmhainní poiblí agus príobháideacha náisiúnta eile atá dírithe go heisiach ar an gcomhionannas inscne i réimsí éagsúla na hoibre agus na sochaí. Ní bheifear in ann na hacmhainní a leithdháiltear a chainníochtú ach amháin ag céim an chur chun feidhme. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De réir thuarascáil an Choimisiúin maidir le bearta sonracha comhionannais inscne sna NRRPanna, áfach, tá éagsúlacht mhór idir céatadán na ngníomhaíochtaí, is é sin idir 11 % arna leithdháileadh ag an tSualainn go dtí níos lú ná 1 % ag an gCróit, agus roinnt tíortha faoi bhun 2 %. Mar sin féin, ba cheart aird chuí a thabhairt freisin ar thionchar na mbeart indíreach a leagtar amach sna NRRPanna, agus ar bhearta díreacha agus indíreacha atá beartaithe le hacmhainní Comhphobail Next Generation EU, lena bhforlíontar na NRRPanna, amhail REACT-EU agus CETFT (an Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | De réir na tuarascála ón gCoimisiún agus na faisnéise tosaigh arna bailiú ag EIGE, is ilroinnte agus míchothrom an léargas a thagann chun cinn ar fud na dtíortha. In ainneoin go n-iarrann an Coimisiún orthu é a dhéanamh, ní sholáthraíonn gach tír sonraí atá miondealaithe de réir inscne chun é a chur ar chumas an Choimisiúin féin tuairisciú a dhéanamh ar bhealach rialta agus tráthúil ar chaiteachas a bhaineann le hinscne sna NRRPanna ar bhonn roinnt gnéithe coiteanna. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ós rud é nár chuir na Ballstáit ar fad staidéir inscnebhunaithe ar fáil sular dréachtaíodh na NRRPanna, ní ann d’aon mheasúnú tionchair ar bhearta maidir le fostaíocht bhreise agus ardcháilíochta ná maidir le poist oilte. Bhíothas den tuairim, in 14 thír (8), gur phrionsabal ginearálta trasearnálach a bhí sa chomhionannas inscne, ach, ina ainneoin sin, ba í an Spáinn an t-aon tír a luadh critéar an phríomhshruthaithe inscne sa NRRP dá cuid. Tá bearta sonracha tugtha isteach san Iodáil maidir le comhionannas inscne agus rinneadh cur síos ann freisin ar thionchar na mbeart a mhéid a bhaineann le fostaíocht mhéadaithe. Ina ainneoin sin, is cúis imní go fóill fíor-éifeacht agus cáilíocht na mbeart sin (9). I dtíortha eile, tá sé beartaithe bearta indíreacha a dhéanamh, amhail infheistíocht i gcothromaíocht oibre is saoil, infheistíocht i seirbhísí cúraim, dreasachtaí chun páirt a ghlacadh in oiliúint ETIM, agus feabhsuithe ar dhálaí oibre agus ar oiliúint chun comhionannas inscne a chur chun cinn. Beidh tionchar acu sin sa mheántéarma agus san fhadtéarma, ach ní féidir iad a chainníochtú láithreach bonn. I dteannta na n-infheistíochtaí sin, tá bearta díreacha beartaithe ag roinnt Ballstát amhail dreasachtaí earcaíochta agus fóirdheontais le haghaidh fhiontraíocht na mban. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Tá aird ar leith tugtha ag tíortha áirithe ar “soláthar inscne” (10) le bearta coinníollachta chun mná agus daoine óga a earcú i gconarthaí poiblí arna dtabhairt i gcrích le hacmhainní na NRRPanna. Bheadh sé inmholta glaonna poiblí ar thairiscintí a rialáil ar bhealach ina mbeadh sé de cheangal ar eintitis cur chun feidhme cuspóirí comhionannais inscne a lua go sainráite. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Áirítear ar NRRPanna nuálacha sa réimse seo pleananna na Spáinne, na hIodáile agus na Fraince. Tugadh gealltanas suntasach in NRRP na Spáinne trína shonrú nach mór gné inscne a bheith ina cuid de gach nós imeachta riaracháin phoiblí. Tugadh isteach treoirlínte in NRRP na hIodáile maidir le comhionannas deiseanna i gconarthaí arna maoiniú ag an NRRP. Déantar foráil sna treoirlínte sin maidir le bearta bónais agus clásail eiseamláireacha a úsáid i nglaonna ar thairiscintí, arna ndifreáil de réir earnáil, shaghas agus chineál an tionscadail. Áirítear ann an oibleagáid 30 % den fhostú a theastaíonn chun an conradh a chur chun feidhme a fhorchoimeád do dhaoine óga faoi bhun 36 bliana d’aois agus do mhná, chomh maith le deimhniúchán comhionannais inscne do chuideachtaí. Ina ionad sin, in NRRP na Fraince, tugadh isteach táscairí nua do chuideachtaí chun comhionannas gairmiúil agus dul chun cinn a ríomh trí phlean gníomhaíochta. San am céanna, bronntar bónais chistiúcháin ar chuideachtaí a ghlacann critéir chun an comhionannas inscne a chur chun cinn faoi chuimsiú NRRPanna na hÉireann agus na Cróite (11). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Cuirtear i dtábhacht sa tuarascáil ón gCoimisiún i mí Iúil 2022 go raibh an plé leis na comhpháirtithe eacnamaíocha agus sóisialta agus le heagraíochtaí na sochaí sibhialta le linn ullmhú na NRRPanna thar a bheith teoranta agus gurbh annamh a tharla sé. Is cúis mhór imní do gheallsealbhóirí sóisialta agus d’eagraíochtaí eile na sochaí sibhialta cúrsaí rannpháirtíochta i gcéim cur chun feidhme agus faireacháin na ngníomhaíochtaí. Cuireann saineolaithe inscne in iúl (12), go háirithe, go mbeidh sé deacair tionchar na mbeart a mheas gan sonraí iontaofa, inchomparáide, spriocdhírithe atá imdhealaithe ó thaobh inscne de agus, thar aon ní eile, sonraí ardcháilíochta a chumhdaíonn réimsí agus earnálacha éagsúla. Molann CESE go láidir go ndéanfaidh na hinstitiúidí Eorpacha agus na hinstitiúidí náisiúnta agus réigiúnacha araon ról níos mó a thabhairt maidir leis na NRRPanna a chur chun feidhme, agus meastóireacht agus faireachán a dhéanamh orthu, do na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta sin a chuireann comhionannas deiseanna chun cinn. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Measúnuithe cúlra na bpleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta

| 4.1. | Leagann CESE béim ar a thábhachtaí atá sé Clár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe a chur chun feidhme, ina bhfuil comhionannas inscne ar cheann de na 17 Sprioc Forbartha Inbhuanaithe. Mar aon leis sin, leagtar béim ar na cuspóirí atá leagtha amach sa Teachtaireacht ón gCoimisiún A Union of Equality: Gender Equality Strategy 2020-2025 (13) [Aontas an Chomhionannais: Straitéis Comhionannais Inscne 2020-2025] sna réimsí a bhaineann le rannpháirtíocht chomhionann in earnálacha eacnamaíocha éagsúla, agus an bhearna phá idir na hinscní. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Cuimsítear sa straitéis um chomhionannas inscne beartais agus gníomhaíochtaí atá dírithe ar gach cineál idirdhealaithe agus neamhionannais a chomhrac, lena n-áirítear iad siúd atá dírithe ar an bpobal LGBTIQ (14), agus ba cheart í a bheith ina pointe tagartha chun na NRRPanna a chur chun feidhme. Leagann CESE béim ar a thábhachtaí atá sé príomhghníomhaíochtaí a chur chun feidhme, a roinntear leis na páirtithe uile, chun rannpháirtíocht chomhionann agus comhionannas deiseanna a áirithiú i margadh an tsaothair, chun an bhearna phá le haghaidh róil chomhionanna agus an easpa rochtana ar phoist ardbhainistíochta a laghdú, agus chun cothromaíocht inscne a bhaint amach sa chinnteoireacht agus i gceapadh beartas. Iarrann CESE go nglacfaí agus go gcuirfear chun feidhme go pras an treoir maidir le trédhearcacht pá (15), lena leagtar amach uirlisí agus bearta ar an leibhéal náisiúnta chun aghaidh a thabhairt ar an mbearna phá agus chun í a dhúnadh, agus iarrann sé go ndéanfaí dlúthfhaireachán ar na cúiseanna agus na freagrachtaí a ghabhann leis sin. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ní mór aghaidh a thabhairt ar bhealach struchtúrach agus cuimsitheach ar an gcuspóir maidir le mná a bheith níos rannpháirtí i margadh an tsaothair, agus athróga eacnamaíocha, oideachais, geografacha, sóisialta agus cultúrtha á gcur san áireamh, lena n-áirítear i gceantair iargúlta agus thuaithe. Ba cheart, dá bhrí sin, cur chuige comhtháite a ghlacadh, agus leas á bhaint as rannchuidiú na n-institiúidí Eorpacha, náisiúnta agus réigiúnacha uile, agus sásraí éifeachtacha idirphlé sóisialta a bheith ann leis na gníomhaithe uile ar gach leibhéal. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Chun rannpháirtíocht na mban i margadh an tsaothair a mhéadú, tugann CESE dá aire a phráinní atá sé go ndéanfaidh na Ballstáit uile an Treoir (AE) 2019/1158 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (16) maidir le Cothromaíocht Oibre is Saoil a chur chun feidhme a luaithe is féidir. Tugtar isteach, leis an Treoir sin, rialacha maidir le saoire teaghlaigh agus socruithe solúbtha oibre d’oibrithe, agus cuirtear comhroinnt chothrom freagrachtaí cúraim idir tuismitheoirí chun cinn, rud a chabhraíonn le deireadh a chur le bacainní a mbíonn tionchar acu ar chumas daoine cinneadh a dhéanamh leanaí a bheith acu agus a bheith ina dtuismitheoirí. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | I gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh, spreag Moltaí Tírshonracha 2019 agus 2020 maidir le gníomhaíochtaí chun neamhionannais inscne a laghdú roinnt Ballstát chun gné inscne a áireamh sna NRRPanna (17), ach tá na hiarrachtaí sin mar chuid de chreat gníomhaíochta atá ilroinnte ar fud tíortha, faraor. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tar éis na paindéime agus an tionchair a bhí aici ar staid na mban, bhí na moltaí tírshonracha mírialta agus neamhchoitianta. In 2022, ní raibh moltaí tírshonracha ach ag trí thír (an Ostair, an Ghearmáin agus an Pholainn) lenar cumhdaíodh rannpháirtíocht na mban i margadh an tsaothair agus oibriú seirbhísí cúraim leanaí, agus fuair 22 thír eile moltaí tírshonracha do ghrúpaí faoi mhíbhuntáiste (18), as ar eascair bearta indíreacha maidir le fostaíocht agus staid na mban, bearta ar deacair iad a chainníochtú. Tugann CESE dá aire, i bhfianaise na sonraí maidir le tionchar ghéarchéim COVID-19 ar staid eacnamaíoch agus shóisialta na mban, go mbeadh sé inmhianaithe moltaí tírshonracha dírithe ar an gcomhionannas inscne a bheith ann chun clársceidealú ex ante comhleanúnach a iarraidh sna NRRPanna, lena n-áirítear infheistíochtaí spriocdhírithe. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | I roinnt tuarascálacha, leagann EIGE béim ar dháileadh éagothrom na n-ualaí teaghlaigh, go háirithe i réimsí an chúraim leanaí agus an chúraim fhadtéarmaigh do dhaoine scothaosta agus do dhaoine faoi mhíchumas (19). Tá na freagrachtaí sin ar cheann de na príomhchúiseanna le rannpháirtíocht íseal na mban i margadh an tsaothair (20), agus tá an scéal sin dulta in olcas de dheasca na dtréimhsí dianghlasála agus dhúnadh na scoileanna. Sa chomhthéacs sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go dtugtar aitheantas i roinnt mhaith NRRPanna don nasc idir cúram gan phá agus bearta maidir le cothromaíocht oibre is saoil, agus go bhfuil bearta sonracha tugtha isteach leis na pleananna sin a chuidíonn le seirbhísí cúraim leanaí a neartú (21). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ba cheart na seirbhísí sin a chur ar fáil freisin do theaghlaigh nach bhfuil chomh saibhir céanna trí athbhreithniú a dhéanamh ar chritéir phraghsála chun é a dhéanamh níos fusa do chách iad a úsáid. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar oideachas lánaimseartha a chur chun cinn i ngach scoil den uile chineál agus leibhéal trí ghníomhaíochtaí scoilbhunaithe agus seach-churaclaim. Ba cheart aird a thabhairt freisin ar sheirbhísí breise a sholáthar i réamhscoileanna, amhail clubanna réamhscoile agus iarscoile a chur ar bun, agus borradh a chur faoi líon na gclubanna saoire samhraidh poiblí atá ar fáil do chailíní agus do bhuachaillí. Is bearta indíreacha iad sin nach mór bealaí infheistíochta slána agus marthanacha a aimsiú ina leith, rud nach léirítear, ar an drochuair, sna NRRPanna a bhfuil pleanáil acmhainní acu don mheántéarma agus don fhadtéarma. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ba mhian le CESE bearta oiliúna a fheiceáil d’oibreoirí lárionad poist lena ndíreofaí ar threoir atá íogair ó thaobh inscne de a chur ar fáil chun cultúr atá saor ó steiréitíopaí inscne a bhunú agus a scaipeadh. San am céanna, tá sé tábhachtach comhpháirtíochtaí idir gnólachtaí agus oibrithe san fhostaíocht agus san oiliúint a chur chun cinn d’fhonn lánpháirtiú na mban a chur ar aghaidh in earnálacha inar líonmhaire go mór na fir. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Tacaíonn CESE leis an smaoineamh dreasachtaí a chur ar fáil do na cuideachtaí sin a fhostaíonn mná ar tairbhithe iad de bheartais ghníomhacha, agus a bhfuil conarthaí fostaíochta cobhsaí agus dálaí maithe oibre acu. Ina theannta sin, is den tábhacht dreasachtaí a chur ar fáil chun an fhéinfhiontraíocht a spreagadh agus chun tacú léi (lena n-áirítear trí thacaíocht spriocdhírithe d’oiliúint airgeadais agus bhainistíochta agus rochtain ar mhaoiniú (22)). |
| --- | --- |

4.10.

5.   Measúnuithe sonracha

| 5.1. | Bhuail an ghéarchéim buille crua do mhná nach mbíonn an dara rogha acu go minic ach glacadh le poist neamhoilte. Ina theannta sin, tá obair pháirtaimseartha ainneonach ag éirí níos forleithne i measc oibrithe baineanna. Chun an treocht sin a iompú droim ar ais, is é sin rannpháirtíocht na mban i margadh an tsaothair a mhéadú agus fostaíocht ardcháilíochta oilte a chur chun cinn, tá sé ríthábhachtach go neartófar na bearta díreacha agus indíreacha leis na NRRPanna. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Chun bearnaí inscne a laghdú, molann CESE go ndéanfar pleanáil agus comhordú ar na NRRPanna ar bhealach atá comhlántach le hacmhainní agus cláir eile uile an Chomhphobail, agus acmhainní agus cláir chomhtháthaithe mar thúsphointe. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Fágann na difríochtaí inscne agus neamhionannais inscne atá ann cheana nach bhfuil na beartais phoiblí neodrach ó thaobh inscne de. Ar a shon sin, is den tábhacht go ndéanfaidh gach institiúid, lena n-áirítear institiúidí Eorpacha, náisiúnta agus áitiúla, gné na hinscne a chomhtháthú ina ndoiciméid bhuiséadacha chun beartais fhioscacha a fhorlíonadh. Chuige sin, molann CESE go mbeadh an buiséadú inscne éigeantach i gcéim an tSeimeastair Eorpaigh (23). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Tá rabhadh á thabhairt ag CESE go bhféadfadh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, mar a ceapadh í, éagothromaíochtaí a mhéadú i roinnt earnálacha táirgthe, amhail na hearnálacha glasa agus digiteacha. Cé gur tosaíocht thrasearnálach é an comhionannas inscne, in éagmais gníomhaíocht shonrach intomhaiste chun fostaíocht na mban a chur chun cinn, lena n-áirítear ardcháilíochtaí in earnálacha ina bhfuil ardleibhéal fostaíochta do mhná, tá an baol ann go méadófar an bhearna fostaíochta idir na hinscní tuilleadh, agus go mbeadh mná teoranta do ghníomhaíochtaí nach bhfuil chomh brabúsach céanna. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ba cheart táscairí inchomparáide a áireamh sna NRRPanna chun feabhsuithe a thomhas i dtaca le comhionannas pá, rochtain ar mhargadh an tsaothair arna mhiondealú de réir earnála, am oibre agus an t-am a chaitear ar chúramaíocht a thabhairt chun réitigh, creidmheas fóirdheonaithe, agus dreasachtaí chun féinfhiontraíocht agus féinfhostaíocht na mban a chur chun cinn. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ba cheart tosaíocht a thabhairt do dhreasachtaí d’earcú buan ban thar dhreasachtaí eile agus ba cheart iad a eisiamh ón léarscáil státchabhrach. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Tá réiteach níos fearr idir am oibre agus an t-am a chaitear ar chúramaíocht ar cheann de na príomhchuspóirí d’fhonn é a chur ar chumas na mban lán a n-acmhainneachta a bhaint amach i saol na hoibre agus feabhas a chur ar tháirgiúlacht ghnó. Chuige sin, measann CESE gur tosaíocht é acmhainní a infheistiú i seirbhísí chun obair agus cúram a thabhairt chun réitigh, ní hamháin le haghaidh seirbhísí breise i réamhscoileanna agus soláthar seirbhísí oideachais saor in aisce a chur chun cinn don aoisghrúpa 0-3 do theaghlaigh ar ioncam íseal, ach chun dlús a chur, freisin, le hinfheistíocht chun seirbhísí cúraim agus tacaíochta fadtéarmacha a chur ar fáil. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ní mór tacú le gnóthú na gcuspóirí maidir le ham oibre agus am cúraim a thabhairt chun réitigh trí ghairmithe sonracha a earcú agus trí oiliúint leanúnach d’oibreoirí uile na seirbhísí sin a chur ar fáil, ar seirbhísí iad a bhfuil mná i gceannas orthu faoi láthair. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Cuireann CESE in iúl a thábhachtaí atá sé clásal bónais fhostaíocht na mban a leathnú chuig gach conradh soláthair phoiblí, chun tacú le cuideachtaí atá tiomanta do phoist chobhsaí a chruthú, cuimsiú sóisialta a neartú agus bearnaí fostaíochta idir na hinscní a laghdú. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Is ann go cinnte don bhearna idir na hinscní sna hábhair eolaíochta agus is ann di sna leibhéil is luaithe oideachais. Ar an drochuair, níor áiríodh ach i bhfíorbheagán de na NRRPanna bearta chun rannpháirtíocht na mban in institiúidí teicniúla agus eolaíocha agus i gcúrsaí ollscoile (STEM) a mhéadú. Dá bhrí sin, ní mór infheistíochtaí sonracha a dhéanamh i bpleananna oiliúna chun rannpháirtíocht cailíní san eolaíocht, sa taighde agus san fhorbairt a spreagadh, chomh maith le hinfheistíochtaí agus cineálacha nua tacaíochta a sholáthar do thionscadail spriocdhírithe chun a áirithiú go nglacfaidh níos mó ban páirt i ngníomhaíochtaí nuálacha. Beidh tionchar dearfach ag na bearta sin sa mheántéarma agus san fhadtéarma agus ba cheart, mar sin, iad a chlársceidealú de réir cur chuige straitéiseach. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Creideann CESE go bhfuil sé tábhachtach freisin, mar a mhol an Coimisiún (24) agus ar bhonn na reachtaíochta náisiúnta, gníomhaíocht a dhéanamh maidir le gné an chánachais trí fhaoiseamh cánach a thairiscint don dara foinse ioncaim teaghlaigh (ar ioncam na mban é go minic) do theaghlaigh ar ioncam íseal. Tá sé tábhachtach freisin buntáistí cánach a thairiscint ar ioncam teaghlach aontuismitheora nach bhfuil chomh saibhir sin. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Sa bhreis ar na bearta a leagtar amach sna NRRPanna, molann CESE deimhniúchán éigeantach comhionannais inscne mar bhearta tionlacain straitéiseacha chun an bhearna inscne a laghdú agus dálaí oibre na mban a fheabhsú, chun dul i ngleic le foréigean inscnebhunaithe (25), chun obair chliste a scaipeadh trí chaibidlíocht leis na comhpháirtithe sóisialta, agus chun obair dheonach pháirtaimseartha ar luach saothair a éascú (i gcomhréir le cleachtais náisiúnta agus reachtaíocht náisiúnta) do mhná atá ag filleadh tar éis saoire mháithreachais. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Is díol sásaimh do CESE an cur chuige a mhol an Coimisiún sa tuarascáil, ina ndéantar foráil maidir le faireachán a dhéanamh ar ghné na hinscne de NRRPanna na dtíortha aonair. Beidh sé tábhachtach go ndíreoidh misin an Choimisiúin sna Ballstáit éagsúla go sonrach ar na bearta maidir le comhionannas inscne atá i bhfeidhm, agus a áirithiú go ndéanfar sonraí a bhainistiú ar bhealach a bheidh trédhearcach agus inrochtana. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Molann CESE go mbeadh na comhpháirtithe eacnamaíocha agus sóisialta agus an tsochaí shibhialta rannpháirteach go hiomlán i gcur chun feidhme na NRRPanna, agus i bhfaireachán agus i meastóireacht a dhéanamh orthu, lena n-áirítear trí “choistí stiúrtha” tiomnaithe ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta chun pleanáil chomhordaithe na dtionscnamh comhionannais inscne a chur chun cinn. |
| --- | --- |

5.14.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Staidéar EIGE Gender equality and gender mainstreaming in the COVID-19 recovery, atá le foilsiú in 2023.

1

Gender equality and gender mainstreaming in the COVID-19 recovery

(2)  Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO L 57, 18.2.2021, lch. 17).

2

(3)  Is iad seo a leanas na táscairí sonracha sin: a) taighdeoirí atá ag obair i saoráidí taighde dá dtugtar tacaíocht; b) líon na rannpháirtithe san oideachas nó san oiliúint; c) líon na ndaoine atá fostaithe nó atá i mbun gníomhaíochtaí cuardaigh poist; d) líon na ndaoine óga idir 15 agus 29 mbliana d’aois a bhfuil tacaíocht á fáil acu.

3

(4)  Nóta taighde EIGE 2021, Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic [Comhionannas inscne agus tionchar socheacnamaíoch COVID-19].

4

Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic

(5)  COM(2022) 383 final.

5

(6)  Thíolaic an Ísiltír a NRRP níos déanaí ná tíortha eile; tá NRRP na hUngáire ar feitheamh faoi láthair mar gheall ar shaincheisteanna a bhaineann le hurraim don smacht reachta.

6

(7)  Féach fonóta 1 agus an t-alt PNRR Italia, Gender Gap e politiche per l’innovazione e la digitalizzazione nel PNRR: quali misure? [NRRP na hIodáile, an bhearna inscne agus beartais nuálaíochta agus digiteála sa phlean sin] le Marusca de Castries, Università degli Studi di Roma Tre, agus Barbara Martini, Università di Roma Tor Vergata, Meán Fómhair 2022.

7

PNRR Italia, Gender Gap e politiche per l’innovazione e la digitalizzazione nel PNRR: quali misure?

NRRP na hIodáile, an bhearna inscne agus beartais nuálaíochta agus digiteála sa phlean sin

(8)  Féach fonóta 1.

8

(9)  Féach fonóta 6.

9

(10)  Is straitéis nuálach é soláthar inscne a thug an Coimisiún Eorpach isteach chun infheistíocht i gcomhionannas a chothú trí cheanglais nó critéir shonracha bhónais atá íogair ó thaobh inscne de a chur san áireamh, lena n-áirítear paraiméadair shóisialta. Is é is aidhm don soláthar inscne comhionannas inscne a mhéadú i margadh an tsaothair, láithreacht na mban sna poist is mó a fheabhsú agus an bhearna phá a laghdú.

10

Léirítear i dtuarascáil EIGE a foilsíodh in 2022 Gender-responsive public procurement: the key to fair and efficient public spending in the EU [Soláthar poiblí atá freagrúil ó thaobh inscne de: an rud is tábhachtaí chun caiteachas poiblí cóir agus éifeachtúil a bhaint amach san Aontas Eorpach] conas is féidir leis an soláthar poiblí an comhionannas inscne a threorú agus tacú leis trí fheabhas a chur ar éifeachtacht agus ar cháilíocht an chaiteachais phoiblí le cás-staidéir agus moltaí.

Gender-responsive public procurement: the key to fair and efficient public spending in the EU

(11)  Sonraí a bailíodh ó anailís EIGE, féach fonóta 1.

11

(12)  Faisnéisiú Pharlaimint na hEorpa Gender equality in the Recovery and Resilience Facility [Comhionannas inscne sa tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta], a foilsíodh i mí Aibreáin 2022, ina gcuirtear in iúl ábhair imní ó staidéir éagsúla a rinneadh ar an leibhéal náisiúnta (ag lárionaid taighde agus ollscoileanna araon).

12

Gender equality in the Recovery and Resilience Facility

(13)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste Eorpach na Réigiún an 5 Márta 2020. COM/2020/152 final (níl leagan Gaeilge ann).

13

(14)  Opinion of the European Economic and Social Committee on “Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions — Union of Equality: LGBTIQ Equality Strategy 2020-2025” (COM(2020) 698 final) (Níl leagan Gaeilge ann) IO C 286, 16.7.2021, lch. 128.

14

Opinion of the European Economic and Social Committee on “Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions — Union of Equality: LGBTIQ Equality Strategy 2020-2025” (COM(2020) 698 final)

(15)  Tá an togra le haghaidh treoir maidir le trédhearcacht pá á chaibidliú ag an gcruinniú tríthaobhach.

15

(16)  Treoir (AE) 2019/1158 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Meitheamh 2019 maidir le cothromaíocht oibre is saoil do thuismitheoirí agus do chúramóirí agus lena n-aisghairtear Treoir 2010/18/AE ón gComhairle (IO L 188, 12.7.2019, lch. 79).

16

(17)  Tuarascáil Pharlaimint na hEorpa CSRs and RRPs – Thematic overview on gender-related issues [Moltaí tírshonracha agus NRRPanna — Forléargas téamach ar shaincheisteanna a bhaineann le hinscne], a foilsíodh i mí Dheireadh Fómhair 2021.

17

CSRs and RRPs – Thematic overview on gender-related issues

(18)  Féach fonóta 14.

18

(19)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Baill teaghlaigh a thugann aire do dhaoine faoi mhíchumas agus do dhaoine scothaosta an méadú ollmhór a tháinig ar an bhfeiniméan sin le linn na paindéime [Tuairim féintionscnaimh] (IO C 75, 28.2.2023, lch. 75), ina dtugtar moltaí tábhachtacha maidir le bearta atá le déanamh

19

(20)  Tuarascáil EIGE, Gender mainstreaming – gender stakeholder consultation [Príomhshruthú Inscne — comhairliúchán le páirtithe leasmhara inscne], a foilsíodh in 2019.

20

Gender mainstreaming – gender stakeholder consultation

(21)  Féach fonóta 1.

21

(22)  In NRRP na Spáinne, leithdháiltear EUR 36 mhilliún chun cabhrú le fiontraithe nuathionscanta ar mná iad, fad is a bhaineann NRRP na hIodáile leas as EUR 400 milliún chun tacú le rannpháirtíocht na mban i ngníomhaíochtaí fiontraíochta.

22

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Ag infheistiú sa lionsa inscne d’fhonn cur leis an gcomhionannas inscne san Aontas Eorpach (IO C 100, 16.3.2023, lch. 16), ina gcuirtear tograí chun cinn chun infheistíocht i bhfiontraíocht na mban a spreagadh.

(23)  Páipéar plé an Choimisiúin Eorpaigh, Gender Budgeting Practices: Concepts and Evidence [Cleachtais Bhuiséadta Inscne: coincheapa agus fianaise], a foilsíodh i mí an Mheithimh 2022.

23

Gender Budgeting Practices: Concepts and Evidence

(24)  Féach fonóta 10.

24

(25)  Iarradh ar na Ballstáit Coinbhinsiún Uimh. 190 EIS maidir le foréigean agus ciapadh i saol na hoibre a dhaingniú, ar Coinbhinsiún é nár dhaingnigh ach dhá thír Eorpacha go dtí seo.

25

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/16 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/16

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Ag infheistiú sa lionsa inscne d’fhonn cur leis an gcomhionannas inscne san Aontas Eorpach”

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/03)

| Rapóirtéir: | Ody NEISINGH |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Maria NIKOLOPOULOU |

Rapóirtéir:

Ody NEISINGH

Comhrapóirtéir:

Maria NIKOLOPOULOU

| Comhairliúchán | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa rannóg | 23.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 172/6/7 |

Comhairliúchán

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa rannóg

23.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

172/6/7

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Creideann CESE go láidir go bhfuil ar ár gcumas éiceachóras airgeadais cuimsitheach a chruthú san Aontas Eorpach agus sna Ballstáit trí chomhoibriú idir fir agus mná, agus trí bhonn bisiúil a chruthú d’fhiontraíocht na mban agus le hionstraimí leordhóthanacha airgeadais agus reachtacha, amhail buiséadú inscne, agus go mbeidh ar ár gcumas dlús a chur leis an dul chun cinn i dtreo an chomhionannais inscne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is bunriachtanais don phríomhshruthú inscne iad sonraí, measúnuithe tionchair agus táscairí comhchoiteanna. Ní mór sonraí agus táscairí ó na Ballstáit agus ó institiúidí ar leibhéal an Aontais a chomhchuibhiú chun go mbeidh ról fónta acu agus aghaidh á tabhairt ar an mbearna idir na hinscní. Tá sé á chur i bhfios go láidir ag CESE gur cheart don Aontas sonraí atá imdhealaithe ó thaobh inscne de a bhailiú maidir le hinfheistíochtaí sa chomhthéacs Eorpach agus iad a chomhtháthú san Innéacs bliantúil Comhionannais Inscne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is fiú súil a chaitheamh ar ról na n-aingeal gnó, ról na n-infheistíochtaí síolfhiontraíochta agus ról “ciorcal na tabhartha ar ais” (the circle of giving back) ar mhaithe le borradh a chur faoi fhás fhiontraíocht na mban amach anseo. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá CESE den tuairim láidir, trí fheabhas a chur ar sheasamh na mban maidir le cistí a fháil, go nginfear toradh iarmhartach dearfach as a dtiocfaidh torthaí airgeadais agus torthaí sóisialta níos fearr. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chun bonn bisiúil a chruthú d’fhiontraíocht na mban, measann CESE gur den tábhacht deiseanna breise líonraithe agus oiliúna agus cláir mheantóireachta a chur ar fáil do mhná. Ina theannta sin, tá sé á chur i bhfios go láidir ag CESE a thábhachtaí atá an t-oideachas chun dúshlán na steiréitíopaí inscne a thabhairt, lena n-áirítear smaointe steiréitípiciúla d’fhiontraithe fir agus chun cultúr fiontraíochta a fhorbairt trína n-ullmhófar mná chun ligean lena smaointe. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Molann CESE go gcuirfeadh na Ballstáit rochtain ar fáil do bhanfhiontraithe ar shochair mháithreachais agus ar roghanna saoire tuismitheora i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar amach sa Mholadh ón gComhairle maidir le rochtain ar chosaint shóisialta d’oibrithe agus do dhaoine féinfhostaithe. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá CESE ag cur i dtreis gur cheart do na Ballstáit tosú ar spéis cailíní sna réimsí ETIM a mhúscailt ag céim luath ina saol, tacaíocht a thabhairt do bhanfhiontraithe agus do rólchuspaí baineanna sna hearnálacha sin agus infheistíocht a dhéanamh i gcláir lena músclófar spéis cailíní iar-bhunscoile sna hábhair ETIM. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Molann CESE príomhshruthú inscne a chur i bhfeidhm ar an bPlean Gníomhaíochta don Gheilleagar Sóisialta trí ghníomhaíochtaí spriocdhírithe a chur ar fáil do mhná agus trí ghné na hinscne a choinneáil mar chritéar maidir le leithdháileadh cistí Aontais agus náisiúnta agus sa soláthar poiblí ionas go ndéanfar tallann na mban a chur chun cinn i margadh an tsaothair agus í a choinneáil ann. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Molann CESE gur cheart éagsúlacht foirne, agus fócas sonrach ar mhná, a bheith ina critéar chun cistiú poiblí a fháil. Is den tábhacht caighdeáin shonracha a leagan síos chun an “corcra-snasú” (1) (purplewashing) a sheachaint. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Molann CESE gur cheart d’údaráis uile na hEorpa agus do na Ballstáit uirlisí le haghaidh buiséadú inscne a úsáid sa mheántéarma ar gach leibhéal den phróiseas buiséadach. Beidh ríthábhacht le rannpháirtíocht na sochaí sibhialta agus leis an idirphlé sóisialta freisin chun teacht ar na réimsí nach mór díriú orthu tríd an mbuiséad. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Is ann do chlaontuairimí neamh-chomhfhiosacha san earnáil airgeadais i gcónaí, agus bíonn tábhacht ar an ábhar sin le feachtais feasachta agus oiliúint ar chlaontuairimí neamh-chomhfhiosacha d’infheisteoirí agus do ghiúiréithe. Ina theannta sin, measann CESE gur cheart giúiréithe uile na n-institiúidí airgeadais Eorpacha cothromaíocht inscne a bhaint amach a luaithe is féidir chun an homaifileacht nó an claonadh gur “bráithre lucht aon cheirde” a sheachaint, agus go bhfaighidís oiliúint ar chlaontuairimí neamh-chomhfhiosacha freisin. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Molann CESE go ndéanfadh an Coimisiún measúnú tionchair inscne ar bhuiséad bliantúil an Aontais a fhoilsiú agus a chur i láthair mar dhoiciméad i gceangal, agus tascfhórsa a chruthú a bheadh rannpháirteach sa chaibidlíocht agus a dhéanfadh cuspóirí an Aontais maidir le príomhshruthú inscne a ailíniú agus a chur san áireamh sa chéad chreat airgeadais ilbhliantúil (CAI) eile (2028- 2034) agus san athbhreithniú meántéarma ar an CAI reatha (2021-2027) (2). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Tá CESE á iarraidh go mbeadh rochtain níos fearr ag eagraíochtaí ban ar chistí an Aontais trí nósanna imeachta a shimpliú agus trí dheontais a chur ar fáil dá bpríomhghníomhaíocht. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Ar deireadh, tá CESE á iarraidh go mbeidh fís uaillmhianach ag an gCoimisiún Eorpach agus ag na hinstitiúidí Eorpacha maidir le buiséadú inscne agus infheistiú sa lionsa inscne, lena n-áirítear spriocanna nithiúla maidir le cistiú a bheith á fháil ag mná, eochairtháscairí feidhmíochta nithiúla, reachtaíocht, critéir nuashonraithe agus cláir nuashonraithe (threisithe) maidir le feabhas a chur ar fhiontraíocht na mban agus ar rochtain ar mhaoiniú (e.g., deontais thiomnaithe do mhná, cistiú tiomnaithe comhpháirtíochta teoranta le haghaidh cistí faoi úinéireacht na mban agus faoi chomhúinéireacht, ráthaíochtaí d’iasachtaí nó micreamhaoiniú, ardáin chomhinfheistíochta, bannaí inscne nó micrichreidmheasanna). |
| --- | --- |

1.14.

2.   Barúlacha ginearálta

| 2.1. | Tá an príomhshruthú inscne ina phríomhchuspóir de chuid an Aontais, i gcomhréir le hAirteagal 2 den Chonradh ar an Aontas Eorpach agus Airteagal 8 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh araon. In ainneoin na n-oibleagáidí dlíthiúla sin chun comhionannas idir mná agus fir a áirithiú, is go mall a rinneadh aon dul chun cinn maidir le príomhshruthú inscne éifeachtach, go háirithe a mhéid a bhaineann le maoiniú agus buiséid. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Is mian leis an tuairim seo béim a leagan ar na dúshláin agus na deiseanna a bhaineann leis an bhfiontraíocht, le hinfheistíochtaí poiblí agus príobháideacha agus leis an mbuiséadú i ndáil le comhionannas inscne, agus a iarraidh go mbeadh fís uaillmhianach ag na hinstitiúidí Eorpacha agus na Ballstáit maidir le hinfheistiú sa lionsa inscne agus buiséadú inscne. Beidh tionchar dearfach ag an bhfócas sin ar na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bhaint amach maidir le comhionannas inscne a chur i gcrích (SDG 5) agus neamhionannais a laghdú (SDG 10). Is fiú a aithint freisin maidir le comhionannas inscne a bhaint amach, nach ndéanfar é gan comhoibriú ó mhná agus ó fhir araon chun an comhionannas a chur chun cinn. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De réir an Choimisiúin Eorpaigh, is mná iad thart ar 52 % den daonra iomlán san Eoraip, ach níl ach 34,4 % de dhaoine féinfhostaithe agus 30 % d’fhiontraithe nuathionscanta ar mná iad (3). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Is foirne bunaitheoirí ar fir amháin atá iontu a fhaigheann beagnach 92 % den chaipiteal fiontair ar fad a infheistítear san Eoraip. Maidir le cistiú, sna céimeanna luatha ní thugtar ach 1 % den chistiú do chuideachtaí a bhíonn á stiúradh ag mná, agus ní théann sé níos airde ná 30 % sna céimeanna níos faide anonn riamh, cé go bhfuarthas gur fearr a chruthaíonn foirne bunaitheoirí ar mná amháin iad agus foirne inscne measctha ná na foirne bunaitheoirí ar fir amháin atá iontu (4) (5) (6) (7). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | I mí an Mhárta 2017, thuairiscigh ECFE maidir le gach tír seachas na Stáit Aontaithe, Meicsiceo, an Ghréig agus an Indinéis, gur lú an seans go dtuairisceoidh mná ná fir gur féidir leo rochtain a fháil ar an maoiniú a theastaíonn chun gnó a thionscnamh. D’fhéadfadh baint a bheith ag an mbearna inscne sin le leibhéil níos ísle taithí a bheith ag mná, iad ag feidhmiú in earnálacha ina bhfuil iomaíocht ghéar agus fás íseal, agus le scóráil creidmheasa atá laofa ó thaobh inscne de agus steiréitíopáil ar bhonn inscne sna meastóireachtaí infheistíochta. Is minic rochtain níos lú ar sheirbhísí bunúsacha airgeadais (e.g. cuntas reatha agus cuntas coigiltis) ina bac ar mhná freisin (8). Ina theannta sin, is mó seans go ndiúltaítear do mhná féinfhostaithe ná d’fhir fhéinfhostaithe mar iasachtaithe. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De réir Straitéis 2020-2025 an Choimisiúin Eorpaigh um Chomhionannas Inscne, ní mná iad ach duine as gach deichniúr cinnteoirí sna gnólachtaí caipitil fiontair (VC) agus sna gnólachtaí cothromais phríobháidigh, cé gur mná iad 72 % de na comhpháirtithe i gcistí príobháideacha áirithe a sainaithníodh iad a bheith ag feidhmiú le fócas inscne. Tugadh le fios sna torthaí gur fir, ar an meán, atá in 85 % de na comhpháirtithe ginearálta sna gnólachtaí caipitil fiontair agus nach bhfuil ach 15 % díobh ar mná iad. I gcás mná ar comhpháirtithe iad, is gnách gur comhpháirtithe cistí níos lú iad. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Chuir paindéim COVID-19 leis na neamhionannais inscne agus eacnamaíocha. Ó thaobh gnéithe sóisialta agus eacnamaíocha de, tá idirdhealú soiléir ann maidir le tionchar na paindéime ar na hinscní difriúla. Chuaigh paindéim COVID-19 i bhfeidhm, freisin, ar rochtain na mban ar mhaoiniú. Cé nach ann do na figiúirí Eorpacha, chonacthas sna Stáit Aontaithe fiú gur mhéadaigh ar an mbearna inscne a bhí ann cheana maidir le cistiú caipitil fiontair i gcás gnólachtaí nuathionscanta arna stiúradh ag mná (9). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Tá dlús á chur, ar bhonn domhanda, leis an bhfeasacht maidir le hinfheistiú sa lionsa inscne. Tá an t-éiceachóras Eorpach infheistíochta d’fhiontraithe agus bunaitheoirí ar mná iad ilroinnte i gcónaí, áfach, agus fócas inscne córasach agus straitéiseach in easnamh (10). Tá ganntanas cistí sonracha um chomhionannas inscne ann, agus teipeann ar na tionscnaimh sin níos mó banfhiontraithe a mhealladh. Airgead na gcáiníocóirí is ea thart ar 50 % den chistiú san Aontas Eorpach. Le comhiarracht ar leibhéal an Aontais trína gcruthófaí éiceachóras maoinithe níos cothroime agus níos caolchúisí ó thaobh inscne de, mar aon le tionlacan a chur ar fáil ar feadh an phróisis iomláin chun gnólacht a chruthú, d’fhéadfaí comhdhearcadh a thógáil agus cabhrú chun na bacainní ar an athrú a shárú. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Sa chaibidlíocht faoi infheistiú sa lionsa inscne, ní mór dúinn a bheith feasach ó thaobh na dtrasnaíochtaí uile le neamhionannais eile a mbíonn tionchar níos mó fós acu ar an rochtain ar mhaoiniú, amhail mná faoi mhíchumas, mná a bhfuil stádas socheacnamaíoch íseal acu, mná óga, mná a bhfuil cúlra imirce acu, nó an trasphointe le gnéaschlaonadh, cine, etc. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Barúlacha sonracha

| 3.1. | Tá CESE den tuairim láidir, trí fheabhas a chur ar sheasamh na mban maidir le cistí a fháil, go nginfear toradh iarmhartach dearfach as a dtiocfaidh torthaí airgeadais agus sóisialta níos fearr. Sna cásanna sin inar mná iad na caipitlithe fiontair a dhéanann na cinntí, bíonn dóchúlacht dhá oiread níos mó ann go n-infheisteoidh siad i bhfoirne bunaitheoirí a mbeidh mná amháin iontu, rud a mhéadóidh ar fhostaíocht na mban. Maidir le gnólachtaí nuathionscanta a bhfuil bunaitheoirí baineanna acu, glacann siad a 2,5 oiread níos mó ban isteach san fhoireann. Maidir le cuideachtaí ina mbíonn bean i measc na mbunaitheoirí agus ina bhfuil feidhmeannach ar bean í, fostaíonn siad a sé oiread níos mó ban (11). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Baineann ríthábhacht le bailiú sonraí chun an staid reatha a mheas agus straitéisí a dhearadh chun dul ar aghaidh. Mar sin féin, cé go mbailíonn an Coimisiún, an Chomhairle, ECFE, EuroStat agus an Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne sonraí maidir le neart gnéithe inscne, ní mór iad a chomhchuibhiú chun go mbeidh ról fónta acu agus aghaidh á tabhairt ar an mbearna idir na hinscní. Ní mór é a bheith éigeantach do na Ballstáit sonraí ábhartha a bhailiú. Ba cheart na modheolaíochtaí agus na méadrachtaí a úsáidtear a thabhairt le chéile chun dearcadh iomlánaíoch a chruthú agus chun go bhféadfaidís sonraí breise (laofacht shóisialta, laofacht eitneachta, laofacht trasnachais, etc.) a úsáid a fhágfaidh go bhféadfar faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar an dul chun cinn agus ar bheartais. Ina theannta sin, ní mór staidéir anailíseacha níos rialta agus níos fearr a dhéanamh. Tá sé á chur i bhfios go láidir ag CESE gur cheart don Aontas sonraí atá imdhealaithe ó thaobh inscne de a bhailiú maidir le hinfheistíochtaí sa chomhthéacs Eorpach agus iad a chomhtháthú san Innéacs bliantúil Comhionannais Inscne. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tá sé chomh tábhachtach céanna féachaint ar mhéid an ticéid (an méid airgid a infheistíodh), agus ar ról na n-aingeal gnó agus na n-infheistíochtaí síolfhiontraíochta. B’fhiú taighde a dhéanamh ar “ciorcal na tabhartha ar ais” freisin: mná a n-infheistítear iontu, a bhfásann a ngnó agus a thosaíonn ar chaipiteal infheistíochta dá gcuid féin a fhás agus a ndéanann aingeal gnó díobh féin. D’fhéadfadh an méid sin a bheith ina luasaire dearfach maidir le fás fhiontraíocht na mban amach anseo agus d’fhéadfaí cur leis trí fheachtais cur chun cinn spriocdhírithe, lena ndíreofaí ar an tuiscint ghinearálta ar na deiseanna agus ar an gcuidiú a d’fhéadfadh a bheith á dtabhairt ag aingil ghnó a mhéadú, mar aon le faisnéis faoin tslí le tabhairt faoi. D’fhéadfadh na Ballstáit féachaint freisin an bhféadfaí faoiseamh cánach a thabhairt mar thacaíocht dó. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Measann CESE go mbainfear príomhshruthú inscne amach san Aontas tríd an gcomhionannas inscne a chur chun cinn go gníomhach sa phróiseas ceaptha beartais agus sa chinnteoireacht uile, lena n-áirítear beartais shóisialta agus chomhtháthaithe agus beartas iomaíochta an Aontais – agus trí bhuiséad an Aontais a chaitheamh. Ní ann go fóill do na réamhriachtanais ná d’fhaireachán éifeachtach le linn cur chun feidhme, d’fhonn gníomhaíochtaí beartais a choigeartú dá mba ghá. Ós rud é gurb eol dúinn nach bhfuil éifeachtaí phaindéim COVID-19 neodrach i dtaobh inscne, tá CESE á iarraidh arís eile ar lucht ceaptha beartas ar gach leibhéal prionsabal an phríomhshruthaithe inscne a leanúint agus gné an chomhionannais inscne a chur san áireamh sna cinntí uile, lena n-áirítear cinntí a bhaineann le buiséadú, infheistíocht agus cistiú agus soláthar poiblí. San áireamh ansin freisin tá timthriall buiséadach CAI 2021-27 agus na Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta, agus ba cheart measúnuithe tionchair inscne, táscairí ceangailteacha cuí, agus córais faireacháin agus meastóireachta a áireamh iontu freisin (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | I dtuarascáil ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa a foilsíodh le déanaí luaitear gur beag aird a thug an Coimisiún ar an anailís ar bhonn inscne ar na beartais agus na cláir a bhí scrúdaithe acu. Ní raibh ach úsáid theoranta á baint aige as sonraí agus táscairí a imdhealaítear ar bhonn inscne, agus gan ach beagán á fhoilsiú aige maidir le tionchar foriomlán bhuiséad an Aontais ar an gcomhionannas inscne. Mar sin féin, i réimsí ina raibh ceanglais dhlíthiúla leagtha amach go mion, éascaíodh ionchorprú an chomhionannais inscne i gcláir. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Gníomhaíochtaí nithiúla

4.1.   Bonn bisiúil a chruthú do bhanfhiontraithe

| 4.1.1. | Chun bonn bisiúil a chruthú d’fhiontraíocht na mban, measann CESE gur den tábhacht deiseanna breise líonraithe agus oiliúna agus cláir mheantóireachta a chur ar fáil do mhná. Tá sé ríthábhachtach go ndéanfaidh mná “líonra lucht aitheantais na mban” a fhorbairt (“old girls” network”) amhail “líonra lucht aitheantais na bhfear” (“old boys” network”) atá ann cheana, óir is gnách líonraí níos lú a bheith ag mná, agus gan iad chomh hilchineálach céanna. Bíonn ról tábhachtach ag eiseamláirí agus meantóirí freisin. I staidéar a rinneadh san Iodáil, dúirt 70 % de chailíní gur bhraith siad difriúil faoina dtodhchaí tar éis dóibh bualadh le rólchuspa ar bean í. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Cuirtear tús le smaointe faoi steiréitíopaí na fiontraíochta chomh fada siar leis an mbunoideachas. Tá sé á chur i bhfáth ag CESE a thábhachtaí atá an t-oideachas chun dúshlán na steiréitíopaí inscne a thabhairt, lena n-áirítear smaointe steiréitipiciúla d’fhiontraithe ar fir iad agus chun cultúr fiontraíochta a fhorbairt faoina n-ullmhaítear mná chun ligean lena smaointe. Tá áiteanna san Eoraip ina mbíonn drochíomhá shóisialta fós ag baint le banfhiontraithe agus banfheidhmeannaigh. Rud eile, bíonn ról ríthábhachtach ag scoileanna maidir le fothú acmhainneachta i leith airgeadais agus fiontraíochta, agus ba cheart na scileanna sin a chuimsiú sna curaclaim scoile, iad á dtosú sa bhunoideachas agus á n-athneartú agus á bhforbairt ar fud an chórais scolaíochta. B’fhiú aontaí fiontraíochta agus cláir eile ina bhféadfadh mná rochtain a fháil ar airgead síl, mar aon le cur chuige a bhaineann le cailíní san eolaíocht mar shampla, chun fiontraíocht na mban a spreagadh ó chéim luath. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Is feiniméan é “siondróm an phasadóra” faoina mbíonn daoine in amhras maidir lena gcumas agus iad ag brath nach bhfuil siad sách maith ag an obair a dhéanann siad. Is siondróm an-fhorleathan é sin i measc banfhiontraithe. Ach breis oibre a dhéanamh ar chumais ban agus ar a bhféinmheas ó thús deireadh an chórais oideachais, ní bheadh sé ina scéal chomh mór sin agus d’osclófaí peirspictíochtaí breise amach d’fhorbairt na mban (13). |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Tríd is tríd, is bac ar an bhfiontraíocht é an ganntanas ama ar mhná i láthair na huaire mar gheall ar na freagrachtaí cúraim gan íocaíocht a bhíonn orthu. Beidh ríthábhacht le hathruithe cultúrtha, amhail comhfhreagracht i measc na gcomhpháirtithe maidir le reáchtáil an teaghlaigh agus cúram a dhéanamh de leanaí agus daoine eile, mar aon le bearta sistéamacha amhail cúram inacmhainne nó saor in aisce do leanaí agus daoine scothaosta. Molann CESE go gcuirfeadh na Ballstáit rochtain ar fáil do bhanfhiontraithe ar shochair mháithreachais agus ar bhearta um shaoire tuismitheora i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar amach sa Mholadh ón gComhairle maidir le rochtain ar chosaint shóisialta d’oibrithe agus do dhaoine féinfhostaithe (14) (15). |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Is minic gur ag díriú ar mhargaí agus earnálacha ina bhfuil ionadaíocht mhaith ag mná cheana féin a bhíonn na cláir oiliúna don fhiontraíocht a spriocdhírítear ar mhná. Tá earnálacha áirithe ina bhfuil banfhiontraithe go mór faoi ghannionadaíocht, amhail i réimsí ardteicneolaíochta agus eolaíochta, teicneolaíochta, innealtóireachta agus matamaitice (réimsí ETIM). Tá sé á chur i bhfios go láidir ag CESE gur cheart do na Ballstáit tosú ar spéis cailíní sna réimsí sin a mhúscailt ag céim luath ina saol, tacaíocht a thabhairt do bhanfhiontraithe agus do rólchuspaí baineanna sna hearnálacha sin agus infheistíocht a dhéanamh i gcláir lena músclófar spéis cailíní iar-bhunscoile sna hábhair ETIM. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Tá an éagothroime inscne sa mhargadh saothair faoi láthair ina bac freisin ar na hiarrachtaí a dhéanfaidh mná amach anseo. Is lú na deiseanna a bhíonn ag mná oiliúint chuí bhainistíochta agus fiontraíochta a fháil, agus coigilteas, chun a ngnó a thosú. Dá bhrí sin, is mó na bacainní a bhíonn roimh mhná óga gnó a thosú. Chomh maith leis sin, d’fhéadfadh an bhearna phá idir na hinscní nó an easpa pá cóir teorainn a chur lena n-acmhainní airgeadais. Tá CESE den tuairim, ós rud é go n-éilítear infheistíocht phríobháideach tosaigh ón bhfiontraí i gcás go leor de na deiseanna cistiúcháin, go rachaidh dúnadh na bearna pá idir na hinscní agus réiteach na héagothroime inscne i margadh an tsaothair chun tairbhe d’fhiontraíocht na mban. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Is fearr an seans go ndéanfaidh mná gnó a thosú i réimsí inbhuanaithe agus sóisialta d’fhonn difear dearfach intomhaiste a dhéanamh don tsochaí (16) agus d’fhonn gnólacht nuathionscanta sóisialta a reáchtáil (17). Maidir le cuideachtaí a fheidhmíonn faoi chuimsiú an gheilleagair shóisialta, is riachtanais eacnamaíocha agus shóisialta na bpobal agus a n-oibrithe, chomh maith leis an inbhuaine comhshaoil, a chuireann siad i gcroílár a ngníomhaíochta. Déanann siad infheistíocht i gcúrsaí folláine agus cuireann siad luachanna i gcroílár a ngnó. Dá bhrí sin, is tionchar dearfach ar fhuascailt eacnamaíoch agus forbairt na mban a thiocfaidh as maoiniú breise do thionscadail an gheilleagair shóisialta agus cruthú éiceachóras fiontair shóisialta a chur chun cinn. Ar an gcaoi chéanna, cuirfidh cur chun cinn fhiontraíocht na mban borradh faoi fhás na bhfiontar sóisialta. Tá sé tugtha dá aire ag an gCoimisiún Eorpach sa Phlean Gníomhaíochta don Gheilleagar Sóisialta go mbíonn banfhiontraithe níos leitheadaí san fhiontraíocht shóisialta ná sa ghnáthfhiontraíocht. Mar sin féin, ní ann d’aon ghníomhaíochtaí spriocdhírithe chun borradh a chur faoi fhiontraíocht na mban, lena n-áirítear fiontraíocht shóisialta. Molann CESE príomhshruthú inscne a dhéanamh ar an bPlean Gníomhaíochta don Gheilleagar Sóisialta (18) trí ghníomhaíochtaí spriocdhírithe a chur ar fáil do mhná. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Athrú a chruthú laistigh den earnáil airgeadais agus infheistíochta

| 4.2.1. | Ba cheart ról lárnach a bheith ag an Aontas maidir le bonn bisiúil a chruthú le haghaidh éiceachóras ina mbeidh an-aird ar inscne. Ba ó cheithre thír Aontais (an tSualainn, an Ghearmáin, an Spáinn agus an Fhrainc) a fuarthas tromlach chistiú Shraith C le haghaidh cuideachtaí faoi stiúir na mban idir 2006-2018 san Eoraip. Maidir leis na tíortha sin ar bharr an liosta, bhí tacaíocht acu ó éiceachóras láidir agus gníomhaíochtaí spriocdhírithe chun ionchuimsiú ar bhonn inscne a chur chun cinn (19). Molann CESE líonra Eorpach infheisteoirí a bheidh feasach ar shaincheisteanna inscne a fhorbairt a bheidh in ann dea-chleachtais a chomhroinnt agus na deiseanna maoiniúcháin atá ann cheana i ndáil le fiontraíocht na mban a chur chun cinn. San idirphlé leis an earnáil phríobháideach d’fhéadfaí leas a bhaint as Investing in Women Code de chuid an British Business Bank, ar gealltanas é ó ghnólachtaí seirbhísí airgeadais chun rochtain banfhiontraithe ar uirlisí, acmhainní agus airgeadas a fheabhsú (20). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Is bean í duine as gach deichniúr cinnteoirí maidir le Caipiteal Fiontair agus Cothromas Príobháideach. Ní mór tallann na mban a mhealladh chuig an earnáil airgeadais agus infheistíochta agus feabhas a chur ar fhorbairt ghairme na mban laistigh den earnáil sin chun an cultúr fireann atá san earnáil faoi láthair, ar cultúr é a fhágann go mbíonn sé neamhtharraingteach do mhná fanacht san earnáil sin nó tosú inti, a iompú ina chultúr cuimsitheach. Ba cheart toradh infheistíochta a thomhas leis an gcultúr sin, ní hamháin trí thuarascálacha eacnamaíocha, ach freisin trí inbhuanaitheacht agus torthaí sóisialta a n-infheistíochta. Dá bhrí sin, ba mhaith le CESE éagsúlacht foirne bainistíochta agus bunaitheoirí a bheith ar na príomhchritéir chun cistiú poiblí, lena n-áirítear cistí poiblí pinsean, a fháil agus sa tslí sin spreagadh a thabhairt d’earcú thallann na mban san earnáil airgeadais agus infheistíochta agus don tallann sin a choinneáil. Molann CESE freisin go ndéanfadh na Ballstáit dea-chleachtais a mhalartú maidir le modhanna chun éagsúlacht foirne agus foirne arna stiúradh ag mná san earnáil airgeadais a chur chun cinn. Ba cheart séala barr feabhais d’infheisteoirí nó caighdeán in earnáil na hinfheistíochta a fhorbairt. D’fhéadfadh caighdeán a bheith ar cheann de na critéir agus iarratas á dhéanamh ar chistiú poiblí (21). Seachas é a bheith ina ghealltanas aon uaire, d’fhéadfaí iniúchóireacht agus athbhreithniú bliantúil a dhéanamh i gcás caighdeán den sórt sin chun an “snasú-corcra” a sheachaint. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Molann CESE rochtain ar chúnamh teicniúil agus oiliúint maidir le hinfheistiú sa lionsa inscne, arna gcur ar fáil ag an Aontas Eorpach nó ag na Ballstáit, a thabhairt d’institiúidí san earnáil airgeadais phríobháideach. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Glactar leis go coitianta gur mó an drogall a bhíonn ar mhná dul i bhfiontar ná fir, go mbíonn siad níos faichillí agus go mbaineann níos lú d’iompraíocht an iomaíochais leo. Molann CESE an iompraíocht sin a mbaineann riosca níos lú léi a léiriú sna hionstraimí airgeadais agus táirgí sonracha le haghaidh tionscadail ísealriosca áirithe a thógáil ar táirgí iad lena gceanglaítear níos lú ráthaíochtaí agus rátaí úis níos ísle chun iasacht a dheonú, nó céatadán níos airde den chaipiteal tosaigh a chumhdach nuair a bheadh fóirdheontas á dheonú.
  Is ann do chlaontachtaí i gcónaí san earnáil airgeadais, iad neamh-chomhfhiosach go minic, mar shampla gur coitianta smaointe arna gcur i láthair ag fir, nó gur ar an tionchar sóisialta a bhíonn an t-ábhar arna scríobh ag mná, ach gur ar chúrsaí airgeadais agus ar uimhreacha is mó a dhíríonn na fir. D’fhéadfadh an-tábhacht a bheith le feachtais feasachta agus oiliúint sa chlaontacht neamh-chomhfhiosach le haghaidh infheisteoirí agus giúiréithe chun feasacht faoi na claontachtaí sin a mhúscailt. Tá ríthábhacht le múscailt feasachta laistigh den earnáil freisin faoina thábhachtaí atá samhlacha gnó láidre agus athléimneacha a fhásann go mall ach go réidh, seachas fócas ar ioncam agus luach a fhás go gasta sa ghearrthéarma. |
| --- | --- |

4.2.4.

Is ann do chlaontachtaí i gcónaí san earnáil airgeadais, iad neamh-chomhfhiosach go minic, mar shampla gur coitianta smaointe arna gcur i láthair ag fir, nó gur ar an tionchar sóisialta a bhíonn an t-ábhar arna scríobh ag mná, ach gur ar chúrsaí airgeadais agus ar uimhreacha is mó a dhíríonn na fir. D’fhéadfadh an-tábhacht a bheith le feachtais feasachta agus oiliúint sa chlaontacht neamh-chomhfhiosach le haghaidh infheisteoirí agus giúiréithe chun feasacht faoi na claontachtaí sin a mhúscailt. Tá ríthábhacht le múscailt feasachta laistigh den earnáil freisin faoina thábhachtaí atá samhlacha gnó láidre agus athléimneacha a fhásann go mall ach go réidh, seachas fócas ar ioncam agus luach a fhás go gasta sa ghearrthéarma.

4.3.   Buiséadú Inscne agus Infheistiú sa Lionsa Inscne trí chistiú poiblí

| 4.3.1. | Léirítear i mbuiséid de ghnáth na tosaíochtaí polaitiúla agus is iad an ionstraim beartais eacnamaíoch is tábhachtaí iad a mhéid a bhaineann le sochaithe a chlaochlú. Bíonn ról tábhachtach ag beartais phoiblí maidir le bealach a réiteach agus timpeallacht chumasúcháin a chruthú le haghaidh infheisteoirí, ionas go gcruthófar fostaíocht chuibhiúil. Maidir le buiséadú inscne, cistiú spriocdhírithe do chumhachtú na mban, cur in áirithe buiséadach agus nósanna imeachta agus próisis soláthair phoiblí atá freagrúil ó thaobh inscne de a rialáil mar bhealach chun buiséadú inscne a chur chun feidhme, aithníodh le fada an lá gur uirlisí riachtanacha iad uile chun comhionannas inscne a bhaint amach. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Is próiseas é an buiséadú inscne trína scrúdaítear buiséid phoiblí chun a mheas an amhlaidh a rannchuidíonn siad le comhionannas breise idir mná agus fir, agus trína n-athmhúnlaítear iad dá réir chun a chinntiú go ndéanann siad amhlaidh. Bíonn cur chuige dériain nó déach ag teastáil sa bhuiséadú inscne: an comhionannas inscne a phríomhshruthú sna buiséid agus cláir uile agus cistiú sonrach spriocdhírithe chun aghaidh a thabhairt ar bhunchúiseanna an neamhionannais inscne. Ba cheart an ghné inscne a chomhtháthú i ngach céim den timthriall buiséadach, sna tograí buiséadacha (ex ante), le linn an chaiteachais féin (ex nunc) agus sa mheastóireacht agus rialú a dhéantar ar an airgead a chaitear go hiarbhír (ex post). Is bunriachtanais iad sonraí, measúnuithe tionchair agus táscairí coiteanna don phríomhshruthú inscne ar fud thimthriall an bhuiséadaithe: pleanáil, cur chun feidhme, faireachán agus meastóireacht. Cé go bhféadfadh deacrachtaí a bheith ag na Ballstáit sonraí imdhealaithe ar bhonn inscne a bhailiú, is é an t-aon bhealach é chun dul chun cinn a dhéanamh agus beartais chuí maidir leis an bpríomhshruthú inscne a bhunú. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Molann CESE gur cheart d’údaráis uile na hEorpa agus do na Ballstáit uirlisí le haghaidh buiséadú inscne a úsáid sa mheántéarma ar gach leibhéal den phróiseas buiséadach. Beidh ríthábhacht le rannpháirtíocht na sochaí sibhialta agus leis an idirphlé sóisialta freisin chun teacht ar na réimsí nach mór díriú orthu tríd an mbuiséad. Is réamhchoinníoll í anailís inscne le haghaidh buiséadú inscne agus príomhshruthú inscne maidir le beartais (airgeadais), go háirithe an Creat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI), pacáiste Next Generation EU agus Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar an mBeartas Comhtháthaithe, atá ar cheann de na huirlisí riachtanacha chun míchothromaíochtaí idir tíortha agus réigiúin a chur ina gceart. Molann CESE sonraí a bhaineann go sonrach le comhionannas inscne sa Bheartas Comhtháthaithe a bhailiú de réir táscairí a forbraíodh go sainráite chun na críche sin. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Is cúis áthais do CESE a fheiceáil go bhfuil tús curtha ag an gCoimisiún le clár oiliúna inmheánach maidir le buiséadú inscne, ach ní mór an méid é, mar sin féin. Ba mhaith le CESE a fheiceáil go bhfuil oiliúint chuí á cur ar na daoine uile a oibríonn ar bhuiséid an Choimisiúin Eorpaigh agus in institiúidí airgeadais an Aontais maidir le hinfheistiú sa lionsa inscne, príomhshruthú inscne agus buiséadú inscne. Beidh ríthábhacht leis an oiliúint sin ar an leibhéal náisiúnta freisin chun cuspóirí comhionannais inscne a chur chun feidhme. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Tá CESE den tuairim go mbeidh sé tábhachtach cistí tiomnaithe agus ionstraimí airgeadais tiomnaithe a chruthú a thabharfaidh tacaíocht d’fhiontraíocht na mban, lena n-áirítear cistí caipitil fiontair agus cistí cothromais phríobháidigh arna stiúradh ag mná (agus faoi chomhstiúrthóireacht) agus ar le mná iad, agus féachaint ar réitigh nuálacha maoiniúcháin freisin trína ndírítear ar theipeanna margaidh (e.g., deontais dhílsithe do mhná, cistiú dílsithe comhpháirtíochta teoranta le haghaidh cistí faoi úinéireacht na mban agus faoi chomhúinéireacht, ráthaíochtaí d’iasachtaí nó micreamhaoiniú, ardáin chomhinfheistíochta, bannaí inscne nó micriasachtaí). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Thairis sin, tá CESE den tuairim gur gá critéir na gcistí infheistíochta a nuashonrú chun an bhearna idir na hinscní a laghdú. Mar shampla, má dhéanann cistí Eorpacha amhail Invest EU agus an Ciste Eorpach Infheistíochta úsáid a bhaint as “taithí” mar chritéar tábhachtach sa chistiú nuathionscanta ach gan úsáid a bhaint as “éagsúlacht”, ní bheidh rochtain chomhionann ar an margadh caipitil á deonú againn do mhná. Agus iarratas á dhéanamh ar chistiú poiblí, molann CESE gur cheart measúnú ar chiste cistí (FOF), caipiteal fiontair agus cistí cothromais phríobháidigh a bheith ag brath ar phlean comhionannais inscne a bheith ann, lena n-áirítear straitéis an chiste maidir le hinfheistiú sa lionsa inscne agus gealltanas na gcistí comhionannas inscne a bhaint amach. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | Ba cheart buiséadú inscne agus infheistiú sa lionsa inscne a úsáid mar phrionsabail lasmuigh de theorainneacha na hEorpa freisin maidir le sásraí le haghaidh maoiniú seachtrach, lena n-áirítear beartais maidir le comhar um fhorbairt. |
| --- | --- |

4.3.7.

| 4.3.8. | Ba cheart don Choimisiún Eorpach measúnú tionchair inscne a dhéanamh ar bhuiséad bliantúil an Aontais agus é a chur i láthair mar dhoiciméad i gceangal leis. Feidhmeoidh an iarscríbhinn sin a bheidh i gceangal leis an mbuiséad mar dhoiciméad faireacháin ar an bpríomhshruthú inscne agus é d’aidhm aige buiséid a athmhúnlú amach anseo, agus d’fhéadfadh an Coiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne (FEMM) de chuid Pharlaimint na hEorpa tuairim a ghlacadh i ndáil leis. Molann CESE freisin an fhaisnéis agus an taighde a fhoilsiú, i gcomhairle le saineolaithe ar bhuiséadú inscne agus le heagraíochtaí neamhrialtasacha a oibríonn ar son an chomhionannais inscne, i bhfad roimh an gcinneadh parlaiminteach maidir leis an mbuiséad bliantúil, chun díospóireachtaí leathana a spreagadh faoi bheartais bhuiséadacha agus mhaicreacnamaíocha. |
| --- | --- |

4.3.8.

| 4.3.9. | Deir CESE gur cheart giúiréithe uile na n-institiúidí airgeadais Eorpacha cothromaíocht inscne a bhaint amach a luaithe is féidir chun an homaifileacht nó an claonadh gur “bráithre lucht aon cheirde” a sheachaint, agus go bhfaighidís oiliúint ar chlaontuairimí neamh-chomhfhiosacha freisin. Rinne an Chomhairle Nuálaíochta Eorpach, mar shampla, sprioc a leagan síos faoina clár luasaire chun feabhas a chur ar líon na ngnólachtaí nuathionscanta arna stiúradh ag mná, trí líon na gcomhaltaí giúiré baineanna a mhéadú go 50 %, agus trí chuireadh a thabhairt do níos mó ban cur i láthair a dhéanamh faoina ngnólachtaí. Mhéadaigh an Chomhairle céatadán na ngnólachtaí nuathionscanta arna stiúradh ag mná ó 8 % go 29 %. |
| --- | --- |

4.3.9.

| 4.3.10. | Molaimid freisin Stiúrthóir Banfhiontraíochta nó ionadaí ardleibhéil laistigh den Choimisiún Eorpach agus laistigh d’aireachtaí fiontraíochta na mBallstát a cheapadh agus ról tras-ranna ag an té sin maidir le feasacht a mhúscailt agus cur chun cinn a dhéanamh ar na buntáistí eacnamaíocha a bhaineann le breis ban a spreagadh chun gnólachtaí a thosú agus a fhás, gnólachtaí sóisialta san áireamh. |
| --- | --- |

4.3.10.

| 4.3.11. | Ba cheart don Aontas agus do na Ballstáit tacaíocht a chur ar fáil do ról na ngníomhaireachtaí forbartha poiblí, áitiúla nó réigiúnacha sa mhargadh infheistíochta agus dá ról maidir le tionchar sóisialta. Mar shampla, san Ísiltír, déanann na gníomhaireachtaí forbartha réigiúnacha sin infheistíocht i ngnólachtaí nuathionscanta agus is mór acu an tionchar sóisialta. |
| --- | --- |

4.3.11.

| 4.3.12. | Déantar tearcmhaoiniú san Eoraip tríd is tríd ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus eagraíochtaí neamhbhrabúis a oibríonn ar mhaithe le príomhshruthú inscne. Tá CESE á iarraidh go mbeadh rochtain níos fearr ag eagraíochtaí ban ar na cistí Aontais trí nósanna imeachta a shimpliú agus trí dheontais a chur ar fáil dá bpríomhghníomhaíocht. Ba cheart na nósanna imeachta trína ndeonaítear cistí struchtúracha a bheith níos ailínithe leis na cistí díreacha chun an rómhaorlathas a sheachaint. |
| --- | --- |

4.3.12.

| 4.3.13. | Ar deireadh, tá CESE á iarraidh go mbeadh fís uaillmhianach ag an gCoimisiún Eorpach agus ag na hinstitiúidí Eorpacha maidir le buiséadú inscne agus infheistiú sa lionsa inscne, lena n-áirítear spriocanna nithiúla maidir le cistiú a bheith á fháil ag mná, eochairtháscairí feidhmíochta nithiúla, reachtaíocht, critéir nuashonraithe agus cláir nuashonraithe (threisithe) maidir le feabhas a chur ar fhiontraíocht na mban agus ar an rochtain ar mhaoiniú. Molann CESE Meitheal um Buiséadú Inscne a bhunú laistigh den Choimisiún Eorpach, trína ndéanfaí inscne a phríomhshruthú sa CAI reatha agus in ionstraimí airgeadais eile. Chun ullmhú do phríomhshruthú inscne níos stóinsithe amach anseo, molann CESE tascfhórsa a chruthú a luaithe is féidir i measc institiúidí an Aontais chun páirt a ghlacadh sa chaibidlíocht agus chun cuspóirí an Aontais maidir le príomhshruthú inscne a ailíniú agus chun iad a bheith san áireamh sa chéad CAI eile. |
| --- | --- |

4.3.13.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Is éard atá i gceist leis an “corcra-snasú” go ligeann comhlachtaí orthu féin go bhfuil siad thar a bheith gníomhach ó thaobh comhionannas inscne de ach, i ndáiríre, go bhfuil siad ag titim chun deiridh (amhail an “glas-snasú” i gcúrsaí inbhuanaitheachta).

1

(2)  D’Alfonso, A. (2021). An creat airgeadais ilbhliantúil do na blianta 2021 go 2027 (europa.eu) (Faisnéisiú ó EPRS; PE 637.979). Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa. Mhol an Coimisiún Eorpach go ndéanfaí athbhreithniú meántéarma éigeantach ar fheidhmiú CAI, a dhéanfar faoi mhí na Nollag 2023, lch. 8.

2

Mhol an Coimisiún Eorpach go ndéanfaí athbhreithniú meántéarma éigeantach ar fheidhmiú CAI, a dhéanfar faoi mhí na Nollag 2023

(3)  https://www.eib.org/attachments/thematic/why_are_women_entrepreneurs_missing_out_on_funding_en.pdf.

3

(4)  Eurostat agus an Coimisiún Eorpach. The State of European Tech 2020; Atomico (2020).

4

(5)  Why are women entrepreneurs missing out on funding?
  Reflections and considerations – Executive summary (eib.org).

5

Why are women entrepreneurs missing out on funding?

Reflections and considerations – Executive summary

(6)  Funding women entrepreneurs: How to empower growth, 2020.

6

Funding women entrepreneurs: How to empower growth, 2020

(7)  https://europeanwomeninvc.idcinteractive.net/8/.

7

(8)  COSME Programme Call for Proposals Encouraging community building around the issue of women entrepreneurship – Management and running of the WEgate platform..

8

COSME Programme Call for Proposals Encouraging community building around the issue of women entrepreneurship – Management and running of the WEgate platform

(9)  Women-Led Startups Received Just 2,3 % of VC Funding in 2020 (hbr.org).

9

Women-Led Startups Received Just 2,3 % of VC Funding in 2020

(10)  Mná na Náisiún Aontaithe (2021) Investment with a gender lens in Europe.

10

Investment with a gender lens in Europe

(11)  https://www.kauffmanfellows.org/journal_posts/women-vcs-invest-in-up-to-2x-more-female-founders.

11

(12)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Infheistíochtaí inscnebhunaithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta” (IO C 100, 16.3.2023, lch. 8).

12

(13)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Comhionannas inscne (Tústuairim arna hiarraidh sin d’Uachtaránacht na Seicia) (IO C 443, 22.11.2022, lch. 63).

13

(14)  Treoir (AE) 2019/1158 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Meitheamh 2019 maidir le cothromaíocht oibre is saoil do thuismitheoirí agus do chúramóirí agus lena n-aisghairtear Treoir 2010/18/AE ón gComhairle (IO L 188, 12.7.2019, lch. 79).

14

(15)  Moladh ón gComhairle maidir le rochtain ar chosaint shóisialta d’oibrithe agus do dhaoine féinfhostaithe, arna ghlacadh an 8 Samhain 2019.

15

(16)  The Value of Investing in Female Founders (Forbes, 2019).

16

The Value of Investing in Female Founders

(17)  De réir S&P Global, a rinne suirbhé margaidh ar infheisteoirí in aon tír déag.

17

(18)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Building an economy that works for people: an action plan for the social economy Geilleagar a thógáil a fhóireann do dhaoine: plean gníomhaíochta don gheilleagar sóisialta (COM(2021) 778 final).

18

(19)  Funding Women Entrepreneurs Through MFF 2021-2027 EU Parliament hearing Women & Investment, Aibreán 19, 2021.

19

Funding Women Entrepreneurs Through MFF 2021-2027 EU Parliament hearing Women & Investment

(20)  https://www.british-business-bank.co.uk/investing-in-women-code/.

20

(21)  Dea-shampla is ea an caighdeán Diversity VC atá in úsáid anois ar fud an Aontais agus na Stát Aontaithe: www.diversity.vc.

21

Diversity VC

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/24 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/24

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “An chumarsáid maidir le cearta bunúsacha agus an smacht reachta”

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/04)

| Rapóirtéir: | Cristian PÎRVULESCU |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | José Antonio MORENO DÍAZ |

Rapóirtéir:

Cristian PÎRVULESCU

Comhrapóirtéir:

José Antonio MORENO DÍAZ

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.01.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa rannóg | 23.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 199/3/4 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.01.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa rannóg

23.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

199/3/4

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Tá an tAontas Eorpach fothaithe ar luachanna comhchoiteanna, rud atá luaite in Airteagal 2 CAE, luachanna amhail dínit an duine, an tsaoirse, an daonlathas, an comhionannas, an smacht reachta, cearta an duine, an t-iolrachas, an neamh-idirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir fir agus mná. Is cuid den fhéiniúlacht Eorpach iad an smacht reachta agus cearta an duine. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ina theannta sin, tá sé luaite sa Chairt um Chearta Bunúsacha, atá ina doiciméad bunriachtanach agus ceangailteach, go bhfuil an tAontas fothaithe ar na luachanna doroinnte uilíocha seo a leanas: dínit an duine, an tsaoirse, an comhionannas agus an dlúthpháirtíocht, agus gur bunaíodh é ar phrionsabail an daonlathais agus an smachta reachta (1). Is oibleagáid é feidhmiú na Cairte a neartú agus is bealach tábhachtach é freisin chun daoine a chosaint agus iad a chur ar an eolas faoina thábhachtaí atá an smacht reachta agus cosaint na gceart bunúsach. Cé go bhfuil an Coiste ag tacú le gach iarracht maidir leis na gnéithe sin, tá sé ag leagan béim ar a thábhachtaí atá sé d’institiúidí uile an Aontais Eorpaigh a bheith gníomhach agus iad i mbun cumarsáid dhíreach leis an bpobal i gcoitinne. Tá ríthábhacht leis an smacht reachta agus cearta bunúsacha agus caithfear iad a chur san áireamh i gcomhchultúr sibhialta agus daonlathach na hEorpa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Rinne Coimisiún na Veinéise de Chomhairle na hEorpa cur síos soiléir ar na príomhphrionsabail a chumhdaítear faoin smacht reachta: an dlíthiúlacht, an deimhneacht dhlíthiúil, cosc ar mhí-úsáid cumhachtaí, comhionannas faoin dlí agus an neamh-idirdhealú, agus rochtain ar an gceartas (2). Is critéir shoiléire iad sin chun measúnú a dhéanamh ar a oiread is a chomhlíonann gníomhaíocht Stáit prionsabail an smachta reachta, agus is critéir iad ar thacaigh an Chúirt Bhreithiúnais leo (3). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá CESE á áitiú ar na hinstitiúidí Eorpacha uile gan aon ghlacadh beag ná mór a bheith acu le sáruithe an smachta reachta sna Ballstáit. Tá dualgas dlíthiúil ar an Aontas Eorpach seasamh leis an smacht reachta agus le cosaint na gceart bunúsach, gan beann ar na rúin atá ag gníomhaithe polaitiúla éagsúla a d’fhéadfadh teacht salach ar an aidhm sin. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE ag tarraingt aird air go bhfuil rialú ón gCúirt ann ina dtugtar le fios go bhfuil an buiséad ar cheann de na hionstraimí a thugann éifeacht phraiticiúil don dualgas atá ar na Ballstáit uile cloí le croíluachanna AE, lena n-áirítear an smacht reachta agus an urraim do chearta an duine (4). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Is ionstraim fhiúntach í Tuarascáil Bhliantúil an Choimisiúin Eorpaigh maidir leis an Smacht Reachta, ionstraim lena bhféadfaí cosc a chur ar ídiú an daonlathais, an smachta reachta agus chosaint na gceart bunúsach. Mar sin féin, caithfear an ionstraim sin a athchóiriú le go bhféadfar na haidhmeanna atá léi a bhaint amach. Ba cheart í a leasú chun go gcuimseofar inti luachanna uile Airteagal 2 CAE, caingne dlí agus/nó gníomhaíochtaí airgeadais sa chás nach dtugtar aghaidh go hiomlán ar na moltaí tírshonracha, agus an cúigiú colún a bheadh tiomanta don fhaireachán ar fhorbairtí náisiúnta a bhaineann leis an spás sibhialta (5). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Chuir CESE i bhfios go láidir cheana féin go bhfuil príomhról ag an tsochaí shibhialta maidir le caomhnú an daonlathais san Eoraip, agus, gan sochaí shibhialta láidir agus ilchineálach a bheith ann, nach bhféadfar an daonlathas agus an tsaoirse a chosaint agus an Eoraip a chaomhnú ón údarásaíochas (6). Ar a bharr sin, ní ann don smacht reachta gan an daonlathas agus cearta bunúsacha, agus vice versa; is trí choincheap iad a bhfuil dlúthnasc eatarthu (7). Chuige sin, tá CESE ag áitiú orthu siúd ar fad lena mbaineann éirí as a bheith ag caint ar an daonlathas neamhliobrálach, mar a thugtar air, fiú nuair is á cháineadh mar choincheap atá siad. Ní daonlathas go prionsabail an liobrálachais. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ba cheart geallsealbhóirí breise a bheith rannpháirteach sna hiarrachtaí chun réaltacht níos soláimhsithe a dhéanamh den smacht reachta: na comhpháirtithe sóisialta, eagraíochtaí gairmiúla amhail comhairlí Barraí agus cumainn Dlí, agus eagraíochtaí pobail a oibríonn le daoine agus pobail leochaileacha ar mó an baol dochair, míbhuntáiste agus idirdhealaithe ina bhfuil siad. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Is féidir go bhfeictear do dhaoine áirithe gur coincheapa rótheibí deoranta iad an smacht reachta agus cearta an duine a bhfuil an iomad den bhéarlagair agus den dleathaíochas ag baint leo. Chun an smacht reachta a chur in iúl go héifeachtach ní mór díriú ar luachanna comhchoiteanna agus ar choincheapa na córa agus an cheartais, coincheapa a bhféadfadh gaol a bheith acu leis. Is cabhair a bheadh ann freisin scéal pearsanta an duine atá ag tabhairt na fianaise a thabhairt agus aghaidh an duine sin a thaispeáint, sa bhreis ar na staitisticí. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tá CESE á iarraidh go ndéanfadh na Ballstáit an smacht reachta agus cearta bunúsacha a phríomhshruthú i scoileanna agus san ardoideachas. Ba cheart oideachas saorántachta a bheith éigeantach, go gcuirfí tús leis a luaithe is féidir i saol an duine agus go mbeadh sé á mhúineadh ar feadh blianta fada. Ina theannta sin, caithfear acmhainní an Aontais agus acmhainní náisiúnta a chur ar fáil le haghaidh oiliúint iomchuí a chur ar mhúinteoirí an oideachais saorántachta. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Is ar phrionsabal na cuntasachta atá creat chearta an duine fothaithe, rud a cheanglaíonn go mbeadh bearta ann chun a shainaithint cé air atá an fhreagracht i dtaca leis na torthaí éagsúla agus cé na hathruithe beartais arbh fhiú a dhéanamh. Is den tábhacht freisin saincheisteanna a shainaithint a gcuirfeadh an pobal i gcoitinne spéis iontu, saincheisteanna amhail an rochtain ar fhuinneamh, an t-iompar, an comhionannas réigiúnach agus an rochtain ar obair, tithíocht nó cúram sláinte agus ar sheirbhísí éagsúla poiblí eile ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Nuair atá stát leasa shóisialta láidir ann, fiú más leaganacha éagsúla de a fhaightear ar fud na hEorpa, neartaítear cosaint chearta an duine agus an smacht reachta. Tugtar aitheantas don idirnascacht sin i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta, uirlis bheartais bhunriachtanach chun Aontas níos ionchuimsithí a thógáil. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ní mór gluaiseachtaí pobail agus daoine a bhfuil taithí saoil ar an mbochtanas acu a bheith i gcroílár an cháis dhaonlathaigh ar son chearta an duine. Níl bealach níos fearr ann chun cearta an duine, cearta sóisialta go háirithe, a chosaint, ná cead cainte i spásanna poiblí agus i ndíospóireachtaí beartais a thabhairt dóibh siúd is mó a ndéanann an éagothroime, an bochtanas agus an t-eisiamh sóisialta difear dóibh. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Barúlacha ginearálta

| 2.1. | Tugann CESE chun cuimhne an seasamh a cuireadh in iúl i dtuairim SOC/598 (2018), is é sin go bhfuil an smacht reachta idirspleách ar ráthaíochtaí trína gcosnaítear an daonlathas iolraíoch agus an urraim do chearta bunúsacha agus nach féidir an nasc sin eatarthu a bhriseadh. Áirithítear leis an smacht reachta go n-urramóidh na rialtais caighdeáin um chearta bunúsacha. Áirithítear leis an daonlathas iolraíoch go saothróidh na rialtais beartais trína gcuirfear le dea-bhail an phobail. Ní leor an smacht reachta as féin mar ráthaíocht go n-urramófar na cearta bunúsacha sa dlí ná go bhfuil an dlí á dhéanamh de réir próiseas ionchuimsitheach agus dlisteanach arna bhunú ar dhíospóireacht agus rannpháirtíocht phoiblí eolasach iolraíoch agus chothrom. Chun nach “smacht le reacht” a bheidh ann, is den riachtanas seasamh leis na cearta bunúsacha agus le caighdeáin dhaonlathacha iolraíocha mar aon leis an smacht reachta (8). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Faoi mar a tugadh faoi deara i dTuarascálacha 2021 agus 2022 an Choimisiúin maidir leis an Smacht Reachta, d’fhonn muinín na saoránach as institiúidí poiblí agus as an smacht reachta a chaomhnú beidh gá leis an méid seo a leanas, i measc nithe eile: córas breithiúnach neamhspleách faoi réir athbhreithniú breithiúnach éifeachtach chun a áirithiú go ndéantar dlí AE a chomhlíonadh; tiomantas láidir poiblí don chomhrac i gcoinne an éillithe agus don chuntasacht dhaonlathach; iolraíochas na meán agus saoirse na meán, lena n-áirítear trédhearcacht úinéireacht na meán; sásraí trédhearcacha bunreachtúla agus institiúideacha trína ndéanfar srianta agus ceartúcháin a áirithiú, le rannpháirtíocht ghníomhach ón tsochaí shibhialta; agus an comhar idirnáisiúnta a neartú ar mhaithe leis an bhforbairt inbhuanaithe, cearta an duine, an daonlathas agus an smacht reachta (9). I dTuarascáil 2022, chuir an Coimisiún chun suntais freisin go bhfuil bagairtí suntasacha ann do luachanna AE agus don ord riailbhunaithe de thoradh ionradh na Rúise san Úcráin, ionradh atá ina shárú mór ar an dlí idirnáisiúnta agus ar phrionsabail Chairt na Náisiún Aontaithe agus a bhaineann ón daonlathas agus ón smacht reachta, agus ón tslándáil agus cobhsaíocht Eorpach agus dhomhanda (10). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Níl aon norm daonlathach agus ionadaíoch a fhéadfar a agairt chun sáruithe smachta reachta agus na gceart bunúsach a dhlisteanú. Ní mór d’institiúidí AE, agus don Choimisiún Eorpach go háirithe, leas a bhaint as na hionstraimí uile atá ar fáil chun sláine phrionsabail AE a athbhunú. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Beidh ról bunriachtanach le himirt ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus cosantóirí chearta an duine, trí fhaireachán a dhéanamh ar chúrsaí ar an leibhéal áitiúil, go háirithe i gcás ina dtéann an smacht reachta in olcas agus ina bhfuil cearta an duine faoi ionsaí (11). Bíonn rialtais údarásaíocha ina mbagairt ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta ní hamháin tríd an spás atá ar fáil dá ngníomhaíochtaí a chrapadh agus a bhogadh timpeall ach freisin trí bhagairtí pearsanta agus géarleanúint, srianta airgeadais, nó cosaint neamhleor i gcoinne ionsaithe fisiciúla nó ó bhéal (12). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Faoi mar a luadh cheana, ba cheart neartú suntasach a dhéanamh ar acmhainneacht fhoriomlán eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus chosantóirí chearta an duine oibriú faoi chuimsiú Chairt na gCeart Bunúsach trí phacáiste ina bhfuil oiliúint agus aistriú eolais, tacaíocht eagraíochtúil agus airgeadais, agus cosaint ar ionsaithe agus ar fheachtais dhiúltacha (13). Chuige sin, tá CESE á mholadh don Choimisiún togra a ullmhú le haghaidh straitéis sochaí sibhialta chuimsitheach Eorpach lena dtreorófaí an comhar, an fothú acmhainneachta agus an chumarsáid éifeachtach maidir leis an smacht reachta agus cearta bunúsacha. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Tá CESE den tuairim go bhfuil obair eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus chosantóirí chearta an duine ríthábhachtach chun cabhrú le grúpaí leochaileacha dul i ngleic le dúshláin thromchúiseacha maidir lena sábháilteacht, a ndea-bhail agus a ndínit. D’fhéadfadh sé tarlú dúinn go léir lá den saol go mbeimis i riocht leochaileach. Ina lán cásanna, bíonn forluí idir na cúiseanna leis an leochaileacht agus tarlaíonn imeallú agus idirdhealú struchtúrach dá dheasca sin. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ba cheart an smacht reachta agus cosaint na gceart bunúsach, go háirithe saorthoghcháin chóra agus rannpháirtíocht láidir dhaonlathach, a áirithiú i ndáil leis an daonlathas (14). Iad siúd atá i riocht ina bhféadfaidís dúshlán an smachta reachta a thabhairt, gníomhaíonn siad in aghaidh freasúra polaitiúil agus ollmheáin neamhspleácha freisin. Tá Plean Gníomhaíochta AE maidir leis an Daonlathas ina chéim riachtanach chun dul i ngleic leis sin. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Bíonn ról suntasach le himirt ag na comhpháirtithe sóisialta sa chumarsáid a dhéantar maidir leis an smacht reachta agus cearta bunúsacha. I gcás ina dtéann cúrsaí polaitíochta agus dlí in olcas i dtír, déanann sé difear sna hionaid oibre uile. Nuair nach ann don smacht reachta agus do chórais cosanta na gceart bunúsach, ní bhíonn gnólachtaí, FBManna agus fiontair shóisialta in ann feidhmiú go héifeachtach. Ba cheart do na comhpháirtithe sóisialta gealltanas a thabhairt go ngníomhóidh siad chun cur lena sláine agus a n-éifeachtacht féin. Caithfidh an tsaoirse a bheith ag oibrithe ceardchumann a bhunú nó ballraíocht a ghlacadh ina rogha ceardchumainn, agus caithfidh na ceardchumainn a bheith in ann feidhmiú gan bhac (15). Tá de cheart ag oibrithe agus fostóirí comhaontuithe cómhargála a chaibidil agus a thabhairt i gcrích agus, i gcás coinbhleacht leasanna, gníomhaíocht chomhchoiteann a dhéanamh chun a leasanna a chosaint, lena n-áirítear dul ar stailc (16). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Tá an-acmhainn i nGníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA) faisnéis ábhartha a bhailiú. Tá bonn eolais forleathan curtha le chéile aici cheana féin a bhféadfadh gníomhaithe leasmhara úsáid a bhaint as. Tá saineolas daingean aici ar cheart leas a bhaint as mar bhonn chun an chumarsáid a fheabhsú. Ba cheart breis acmhainní a cheadú don Ghníomhaireacht chun go mbeidh sí rannpháirteach sa chumarsáid phoiblí i mBallstáit uile an Aontais. Tá gá le comhar breise leis na hinstitiúidí speisialtóireachta amhail An Chomhairle Eorpach, an Eagraíocht um Shlándáil agus Comhar san Eoraip agus an Oifig um Institiúidí Daonlathacha agus um Chearta an Duine (ODHIR). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Is gníomhaí domhanda é an tAontas Eorpach freisin, a bhfuil an fhreagracht atá air an smacht reachta agus cearta bunúsacha a urramú ina ghné lárnach dá fhéiniúlacht idirnáisiúnta agus dá ról idirnáisiúnta. Ba cheart a lárnaí atá an smacht reachta agus cearta bunúsacha don Aontas Eorpach agus a thábhachtaí atá siad do shaol daonlathach agus síochánta a bheith le sonrú ar na beartais, cláir, ionstraimí agus gníomhaíochtaí seachtracha uile. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Barúlacha sonracha

3.1.   Insint agus comhthéacsú dearfach

| 3.1.1. | Ba cheart oideachas saorántachta maidir le prionsabail an daonlathais, na gceart bunúsach agus an smachta reachta a threisiú ar an uile leibhéal. Ba cheart don Choimisiún leanúint d’fheasacht an phobail a chur chun cinn trí chlár oibre cumarsáide uaillmhianach (17). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Ní leor a thuilleadh scéal bhunú an Aontais Eorpaigh le dul i bhfeidhm ar mhuintir na hEorpa. Ba cheart don Aontas Eorpach scéalta eile a insint maidir le todhchaí tharraingteach agus ba cheart dó athbheochan a dhéanamh ar na príomhphrionsabail a raibh ról tábhachtach acu sa tionscadal Eorpach roimhe seo (18), lena n-áirítear an smacht reachta agus cearta an duine. Tá tábhacht leis an méid sin go háirithe i gcomhthéacs ionsaí míleata na Rúise san Úcráin. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Is ar phrionsabal na cuntasachta atá creat chearta an duine fothaithe, rud a cheanglaíonn go mbeadh bearta ann chun a shainaithint cé air atá an fhreagracht i dtaca leis na torthaí éagsúla agus na hathruithe beartais arbh fhiú a dhéanamh. Is den tábhacht freisin saincheisteanna a shainaithint a gcuirfeadh an pobal i gcoitinne spéis iontu, saincheisteanna amhail an rochtain ar iompar, fuinneamh, obair, tithíocht nó cúram sláinte agus ar sheirbhísí éagsúla poiblí eile ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta. Ní leor cáineadh a dhéanamh ar an gcás a fhágann caighdeáin maidir le cearta an duine gan chomhlíonadh, ach caithfear cur síos a dhéanamh ar thodhchaí a bhféadfadh an smacht reachta agus cearta an duine cabhrú lena tógáil trí cheangail dhearfacha a spreagadh in intinn daoine (19). |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Ní ann don smacht reachta gan an daonlathas agus cearta bunúsacha, agus vice versa; is trí choincheap iad a bhfuil dlúthnasc eatarthu (20). Chuige sin, tá CESE ag áitiú orthu siúd ar fad lena mbaineann éirí as a bheith ag caint ar an daonlathas neamhliobrálach, mar a thugtar air, fiú nuair is á cháineadh mar choincheap atá siad. Ní daonlathas go prionsabail an liobrálachais. Níl an daonlathas neamhliobrálach ina leagan malartach de, ná ina leagan maolaithe de, go fiú. Ní daonlathas é an daonlathas neamhliobrálach. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Beartais riachtanacha agus réimsí beartais ábhartha

| 3.2.1. | Faoi mar a thug CESE faoi deara cheana, tá nasc idir an tuiscint nó an taithí a bhíonn ag daoine air nach dtéann an rathúnas eacnamaíoch chun tairbhe dóibh agus na dearcthaí diúltacha a bhíonn ag daoine i leith institiúidí poiblí agus prionsabail bhunúsacha (21). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Chun cás a dhéanamh ar son chearta an duine agus an smachta reachta, is gá beartais a shainaithint a d’fhéadfadh gnáthshaol daoine a fheabhsú. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Nuair atá stát leasa shóisialta láidir ann, fiú más leaganacha éagsúla de a fhaightear ar fud na hEorpa, neartaítear cosaint chearta an duine agus an smacht reachta. Tugtar aitheantas don idirnascacht sin i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta, uirlis bheartais bhunriachtanach chun Aontas níos ionchuimsithí a thógáil (22). Ní mór an ceart a bheith ag oibrithe pá cothrom a fháil a fhágann gur féidir leo caighdeán maith maireachtála a bheith acu (6ú prionsabal an Cholúin). Na daoine sin nach leor a n-acmhainní, ní mór an ceart a bheith acu ioncam íosta leordhóthanach a thuilleamh le go bhféadfaidh siad maireachtáil faoi dhínit ag gach céim dá saoil, agus rochtain éifeachtach a bheith acu ar earraí agus seirbhísí chun an méid sin a áirithiú (an 14ú prionsabal) (23). |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Mheabhraigh paindéim COVID-19 dúinn a thábhachtaí atá córas cúraim sláinte uilíoch so-rochtana agus cothrom. Is mian le CESE an seasamh a chuir sé in iúl i dtuairim SOC/691 (2022) a dhearbhú athuair: “Ba cheart don Aontas Eorpach agus dá Bhallstáit dul i mbun dianmhachnamh ar an tsochaí maidir le bunús na géarchéime agus maidir leis na cúiseanna a raibh an tóin ar tí titim as an gcuid is mó de chórais sláinte na hEorpa mar gheall ar an bpaindéim. Tar éis blianta de bheartais déine, bhí nós ginearálta dí-infheistíochta in earnáil na sláinte agus i bpríomhsheirbhísí sóisialta eile (cúnamh do dhaoine spleácha agus leochaileacha, tithe altranais, etc.), lenar cruthaíodh fadhb ollmhór dhosheachanta a chuaigh ó smacht ar fad in am mórdhúshláin sláinte.” (24) |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Ní hí an phaindéim an t-aon ghéarchéim a dhéanann difear do chearta bunúsacha. Tá an cogadh san Úcráin ag cur na milliún duine san Úcráin agus ar fud an domhain i mbaol. Tá an t-athrú aeráide agus na dúshláin agus tubaistí gaolmhara, amhail falscaithe, ag cur isteach go díreach ar dhaoine ar fud na hEorpa. Tá a lán de mhuintir na hEorpa ag streachailt le harduithe ar na praghsanna fuinnimh. Ba cheart uirlisí gníomhaíochta na hEorpa a thabhairt cothrom le dáta agus a choigeartú dá réir. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Ba cheart na beartais, go háirithe beartais athchóirithe eacnamaíocha, a bheith bunaithe ar mheasúnuithe tionchair córasacha ex ante agus ex post ar chearta an duine (25), d’fhonn díospóireachtaí Eorpacha agus náisiúnta eolasacha agus cuimsitheacha a éascú maidir leis na roghanna polaitiúla a chur chun eadrána agus a choigeartú (26). |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Ba cheart béim níos mó a leagan ar Chaibidil III (Comhionannas) agus ar Chaibidil IV (Dlúthpháirtíocht) de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh mar chroíghnéithe de dhintiúir dhaonlathacha agus luachbhunaithe an Aontais (27). Is cearta doroinnte idirspleácha ar comhthábhacht iad cearta uile an duine a dtugtar aitheantas dóibh sa Chairt. Mar a luaigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i gcás cinniúnach uaithi, níl aon scoilt ghlan idir cearta socheacnamaíocha agus cearta sibhialta agus polaitiúla (28). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | B’inmhianaithe comhar breise a bheith ann idir na hinstitiúidí Eorpacha agus na Ballstáit chun a áirithiú go dteachtann na saoránaigh agus na cónaitheoirí uile na cearta uile a aithnítear sa Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine, i gCairt Shóisialta na hEorpa (sna leaganacha iomadúla di) agus i gcoinbhinsiúin ábhartha na Náisiún Aontaithe maidir le cearta an duine. Tá CESE á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar na Ballstáit aird chuí a thabhairt ar Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta agus ar Chairt Shóisialta na hEorpa nuair a bheidh dlí AE á cheapadh, á léirmhíniú agus á chur chun feidhme acu. |
| --- | --- |

3.2.8.

| 3.2.9. | Tá CESE á iarraidh ar na Ballstáit uile Cairt Shóisialta na hEorpa (Athbhreithnithe) 1996 a shíniú agus a dhaingniú agus glacadh leis an nós imeachta um ghearáin chomhchoiteanna atá ag an gCoiste Eorpach ar Chearta Sóisialta. |
| --- | --- |

3.2.9.

| 3.2.10. | Tacaíonn CESE leis an tionscnamh ón gCoimisiún bearta ceartaitheacha eacnamaíocha a cheadú i ndáil leis na Ballstáit sin a bhfuil sáruithe tromchúiseacha agus leanúnacha déanta acu ar na luachanna a liostaítear in Airteagal 2 CAE (29). “Ní mór don Choimisiún acmhainní airgeadais agus daonra iomchuí a leithdháileadh agus aon amhras atá ann i dtaobh sáruithe a d’fhéadfadh a bheith ann a fhiosrú. Agus sin á dhéanamh aige, ní mór don Choimisiún critéir dhiana oibiachtúla a chur i bhfeidhm agus sáruithe a scrúdú ar an gcaoi chéanna i ngach Ballstát” (30). |
| --- | --- |

3.2.10.

3.3.   An cás daonlathach ar son chearta an duine agus a thábhachtaí atá an taithí saoil

| 3.3.1. | Tugadh le fios i suirbhé fairsing a rinne Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA) go bhfuil beagnach naonúr as gach deichniúr san Aontas Eorpach den tuairim go bhfuil cearta an duine tábhachtach le gur féidir sochaí níos córa a chruthú (31). Tá muintir na hEorpa den tuairim go bhféadfadh ról tábhachtach a bheith ag cearta an duine ina saol féin. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Chun a áirithiú go mbeidh cearta an duine á n-urramú ar fud na hEorpa beidh gá le beart lena thaispeáint mar a bhféadfadh cearta an duine — mar shampla cearta sóisialta amhail obair, slándáil shóisialta, tithíocht, oideachas agus cúram sláinte — difear a dhéanamh don uile dhuine ina saol laethúil, sna háiteanna is mó tábhacht dóibh agus ina bpobail áitiúla (32). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Ní mór gluaiseachtaí pobail agus daoine a bhfuil taithí saoil ar an mbochtanas acu a bheith i gcroílár an cháis dhaonlathaigh ar son chearta an duine. Níl bealach níos fearr ann chun cearta an duine, cearta sóisialta go háirithe, a chosaint, ná cead cainte i spásanna poiblí agus i ndíospóireachtaí beartais a thabhairt dóibh siúd is mó a ndéanann an éagothroime, an bochtanas agus an t-eisiamh sóisialta difear dóibh. Is cabhair a bheadh ann freisin scéal pearsanta an duine atá ag tabhairt na fianaise a thabhairt agus aghaidh an duine sin a thaispeáint, sa bhreis ar na staitisticí. Chun a bheith dáiríre faoi chearta sóisialta, ní hamháin go dteastaíonn beartais dhifriúla, ach teastaíonn próisis níos ionchuimsithí freisin chun na beartais sin a cheapadh (33). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Ní féidir le sochaí na hEorpa dul sa seans agus rogha a dhéanamh idir cearta agus daonlathas, rogha a bhfuil bunús bréige léi. Chun seasamh le cearta an duine ní mór tacaíocht an phobail a chothú ina leith trí ghluaiseacht ar son chearta an duine a thógáil agus a chaomhnú ar an leibhéal áitiúil, leibhéal náisiúnta agus leibhéal domhanda. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Caithfidh grúpaí sochaí sibhialta a bheith ar thús cadhnaíochta sa phróiseas sin, agus caithfidh údaráis phoiblí san Aontas Eorpach agus sna Ballstáit an cás daonlathach ar son chearta an duine a éascú trí ghníomhú go trédhearcach agus trí ról na sochaí sibhialta maidir leis an Aontas agus na Ballstáit a choinneáil cuntasach a urramú. Ba cheart na hinstitiúidí náisiúnta um chearta an duine a neartú agus ba cheart do na hinstitiúidí sin cur leis an bhfeasacht ar na réitigh éagsúla atá ann don saoránach. |
| --- | --- |

3.3.5.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, (IO C 326, 26.10.2012, lch. 391), Brollach.

1

(2)  Coimisiún na Veinéise de Chomhairle na hEorpa, The Rule of Law Checklist, arna ghlacadh ag an 106ú Seisiún Iomlánach den Choimisiún, 2016.

2

The Rule of Law Checklist

(3)  Breithiúnas an 16 Feabhra 2022, an Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C-157/21, EU:C:2022:98, rialú ó CBAE, mír 325.

3

(4)  An Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C-157/21, míreanna 130-131; Breithiúnas an 16 Feabhra 2022, an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C-156/21, EU:C:2022:97 Rialú ó CBAE, míreanna 116-117.

4

(5)  Laurent Pech agus Petra Bard, Rule of Law Report and the EU Monitoring and Enforcement of Article 2 TEU Values, Tuarascáil arna coimisiúnú ag an gCoiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile agus an Coiste um Ghnóthaí Bunreachtúla (Parlaimint na hEorpa), Feabhra 2022, lgh. 12-13.

5

Rule of Law Report and the EU Monitoring and Enforcement of Article 2 TEU Values,

(6)  IO C 228, 5.7.2019, lch. 24.

6

(7)  IO C 34, 2.2.2017, lch. 8.

7

(8)  IO C 62, 15.2.2019, lch. 173.

8

(9)  COM/2021/700 final.

9

(10)  10 Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Tuarascáil 2022 maidir leis an Smacht Reachta Staid an smachta reachta san Aontas Eorpach (COM/2022/500 final).

10

(11)  IO C 282, 20.8.2019, lch. 39.

11

(12)  IO C 97, 24.3.2020, lch. 53, pointe 1.6.

12

(13)  IO C 341, 24.8.2021, lch. 50.

13

(14)  IO C 341, 24.8.2021, lch. 56.

14

(15)  Airteagal 8(1) den Chúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Eacnamaíocha, Sóisialta agus Cultúrtha.

15

(16)  Airteagal 28 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh.

16

(17)  IO C 341, 24.8.2021, lch. 56.

17

(18)  IO C 97, 24.3.2020, lch. 53.

18

(19)  Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA), 10 keys to effectively communicating human rights, 2018; Líonra Eorpach na nInstitiúidí Náisiúnta um Chearta an Duine (ENNHRI), Tips for Effective Messaging about Economic & Social Rights, 2019.

19

10 keys to effectively communicating human rights

Tips for Effective Messaging about Economic & Social Rights

(20)  IO C 34, 2.2.2017, lch. 8.

20

(21)  IO C 97, 24.3.2020, lch. 53.

21

(22)  An Coimisiún Eorpach, Colún Eorpach na gCeart Sóisialta agus a 20 prionsabal.

22

(23)  IO C 190, 5.6.2019, lch. 1.

23

(24)  IO C 275, 18.7.2022, lch. 11.

24

(25)  Saineolaí neamhspleách de chuid na Náisiún Aontaithe maidir le héifeachtaí an fhiachais sheachtraigh agus oibleagáidí airgeadais idirnáisiúnta gaolmhara eile maidir le lánteachtadh chearta uile an duine, go háirithe cearta eacnamaíocha, sóisialta agus cultúrtha, Guiding Principles for human rights impact assessments for economic reform policies, doiciméad A/HRC/40/57, an 19 Nollaig 2018.

25

Guiding Principles for human rights impact assessments for economic reform policies

(26)  IO C 97, 24.3.2020, lch. 53.

26

(27)  IO C 341, 24.8.2021, lch. 50.

27

(28)  Airey v Éire, Breithiúnas, Tuillteanais, Iarratas Uimh. 6289/73 (1979), Breithiúnas an 9 Deireadh Fómhair 1979 ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine, mír 26.

28

(29)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Tionchar COVID-19 ar na cearta bunúsacha agus ar an smacht reachta ar fud an Aontais agus ar thodhchaí an daonlathais (tuairim féintionscnaimh) (IO C 275, 18.7.2022, lch. 11).

29

(30)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le “An smacht reachta agus an ciste téarnaimh” (IO C 194, 12.5.2022, lch. 27).

30

(31)  FRA, Many Europeans believe human rights can build a fairer society but challenges remain, preaseisiúint an 24 Meitheamh 2020.

31

Many Europeans believe human rights can build a fairer society but challenges remain

(32)  Casla, Koldo agus Barker, Lyle, Human Rights Local, Human Rights Centre blog – University of Essex, 17 Eanáir 2022.

32

Human Rights Centre blog – University of Essex

(33)  Casla, Koldo, Nothing about us, without us, is really for us, Global Policy, an 14 Deireadh Fómhair 2019.

33

Global Policy

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/31 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/31

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Straitéis tionsclaíochta d’earnáil na teicneolaíochta muirí”

(Tuairim Féintionscnaimh)

(2023/C 100/05)

| Rapóirtéir: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Christophe TYTGAT |

Rapóirtéir:

Anastasis YIAPANIS

Comhrapóirtéir:

Christophe TYTGAT

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Coimisiún Comhairleach um Athruithe Tionsclaíocha |
| Dáta a glactha sa rannóg | 11.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 207/2/4 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Coimisiún Comhairleach um Athruithe Tionsclaíocha

Dáta a glactha sa rannóg

11.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

207/2/4

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is é fáth a bhfuil an tuairim féintionscnaimh seo á scríobh ag CESE chun aitheantas a thabhairt don easpa gníomhaíochtaí atá ann i mbeartais na hearnála chun tacú leis na dúshláin agus na riachtanais atá in earnáil na teicneolaíochta muirí (TM). Dá bhrí sin, tá tograí coincréiteacha ag CESE atá le déanamh láithreach bonn le hathléimeacht mhuirí agus neamhspleáchas straitéiseach muirí na hEorpa a neartú agus leis an iomaíochas domhanda a athghnóthú. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tá imní ar an gCoiste faoi thodhchaí earnáil TM san Eoraip, mar tá iomaíocht ann atá éagórach uirthi, go háirithe ón Áise. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tá CESE ag iarraidh go mbreathnófaí ar TM mar earnáil straitéiseach de chuid an Aontais, sin agus go mbreathnófaí ar a chuid gníomhaíochtaí mar “bonneagar criticiúil” a thúisce is féidir, agus tá sé ag iarraidh go mbeidh straitéis tionsclaíochta muirí ann maille le hacmhainní tiomnaithe leormhaith ag seirbhísí an Choimisiúin. Ní mór a chur san áireamh i straitéis mhuirí Eorpach inbhuanaithe úinéireacht chalafoirt agus bhonneagar criticiúil eile na hEorpa agus athbhreithniú a dhéanamh uirthi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá an Coiste ag iarraidh bearta práinneacha le spreagadh a thabhairt don éileamh intíre ar shoithí glasa ardteicneolaíochta, lena n-áirítear clár de chuid an Aontais maidir le hathnuachan cabhlaigh agus iarfheistiú soithí arb ann dóibh cheana i gcomhréir le spriocanna an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip (CGE), agus le hinfheistíocht a dhéanamh láithreach bonn sa bhonneagar agus i mbreoslaí malartacha. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE ag iarraidh clásal sonrach sna comhaontuithe déthaobhacha agus saorthrádála, clásail lena n-áiritheofaí saor-rochtain ar an margadh do chuideachtaí muirí an Aontais, rud ba thoirmeasc ar bhacainní trádála, rud ab éileamh ar chómhalartacht agus ar an dícheall cuí. Mura n-éireoidh leis an gcaibidlíocht ar an leibhéal idirnáisiúnta, beidh ar an Aontas gníomhaíochtaí aontaobhacha a thabhairt i gceist chun giaráil a dhéanamh ar a chuid iomaitheoirí idirnáisiúnta. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Chun forbairt inbhuanaithe eacnamaíoch agus shóisialta a áirithiú, chun neamhspleáchas cosanta agus straitéiseach muirí an Aontais a chosaint, agus chun poist agus acmhainní criticiúla a dhaingniú, creideann an Coiste gur cheart dreasachtaí a chur ar fáil chun saoráidí táirgthe a athlonnú san Aontas chun an dá rud a choinneáil ar fhód an Aontais, is é sin teicneolaíochtaí a mhonaraítear san Aontas mar aon le slabhraí soláthair agus táirgeadh fo-chomhpháirteanna. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún agus ar na Ballstáit cláir mhórscála a chur chun feidhme san athsciliú, san uas-sciliú, sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint (VET), ach meastóireacht a dhéanamh ar chláir agus scileanna a dhearbhú, maille le rannpháirtíocht iomlán na gcomhpháirtithe sóisialta agus lucht léinn, agus tá sé ag iarraidh tacaíocht airgeadais le haghaidh Chomhshocrú an Aontais um Scileanna (1) agus le haghaidh feachtais ainmnithe chun an earnáil a dhéanamh níos tarraingtí do chách, na mná agus na daoine óga san áireamh. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí iarrachtaí breise chun aistriú cóir a áirithiú do gach oibrí agus do gach FBM, chun Comhairlí Oibreacha Eorpacha a chruthú agus a chomhdhlúthú agus chun na caighdeáin shóisialta idirnáisiúnta is airde a chomhlíonadh i gcomhréir iomlán le reachtaíocht an Aontais agus le rialacha na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS). Creideann CESE go bhfuil ról ríthábhachtach ag an gCoiste Eorpach um Idirphlé Sóisialta Earnála Longthógála (SSDC) i dtaca leis an ábhar sin agus i dtaca le hearnáil TM a neartú. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Is deacair do chuideachtaí TM iasachtaí bainc a fháil, sin nó maoiniú poiblí, FBManna go mór mór. Tá CESE ag iarraidh go mbeadh rialacha tacsanomaíochta ag an Aontas, rialacha a thacódh le hinfheistíochtaí inbhuanaithe san earnáil mhuirí, rialacha a chuirfeadh cuimsitheacht na hearnála sin chun cinn agus a d’áiritheodh deimhneacht dhlíthiúil le haghaidh infheistíochtaí teicneolaíochta. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tá an Coiste ag éileamh go ndéanfaí an t-airgead a bhailítear ó sháruithe ar an Tionscnamh “FuelEU Maritime” (2) agus ioncam ó Scéim Trádála Astaíochtaí an Aontais (3) a úsáid freisin chun cuidiú le hearnáil an iompair ar uisce (4) agus an slabhra soláthair a bhaineann léi a mhaoiniú, earnáil na teicneolaíochta muirí go háirithe. Tá CESE ag iarraidh go mbunófaí Ciste Ráthaíochta de chuid an Aontais a d’éascódh an rochtain ar mhaoiniú i gcás infheistíochtaí muirí a bhfuil riosca ard ag gabháil leo. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Creideann CESE nár cheart uirlisí maoinithe an Aontais ná rochtain ar an margadh inmheánach ná úsáid an mhargaidh inmheánaigh a dheonú do chuideachtaí eachtracha a chleachtann an dumpáil shóisialta agus a chuireann isteach ar chothrom na hiomaíochta i gcoitinne. Ba cheart go rachadh an toradh ar infheistíocht na n-uirlisí sin chun tairbhe do chuideachtaí Eorpacha. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Chun dícharbónú iomlán earnáil TM a ghnóthú, tá gá le haistriú iomlán chuig breoslaí malartacha agus chuig teicneolaíochtaí malartacha. Is díol sásaimh do CESE gur glacadh an Chomhpháirtíocht Chomhchláraithe maidir le hUisce-Iompar Astaíochtaí Nialasacha. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Creideann an Coiste go bhféadfadh “Grúpa Saineolaithe Muirí” agus “comhaontas tionsclaíoch Eorpach le haghaidh na hearnála teicneolaíochta muirí” cuidiú leis an iomaíochas domhanda a fheabhsú, agus cuidiú le hathghabháil an iomaíochais sin in earnáil TM. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Ar an ásc deiridh, tá CESE ullamh chun páirt níos gníomhaí a ghlacadh ag cuidiú le hearnáil TM dul i ngleic leis na dúshláin atá roimpi, agus tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach agus ar na Ballstáit straitéis tionsclaíochta muirí a chur chun feidhme le teann práinne. Is cúis imní do CESE go rachaidh na cumais mhuirí atá ag an Aontas i léig, sin agus an fios gnó atá aige chomh maith, mura mbí bosca uirlisí spriocdhírithe aige, agus is cúis imní dó go mbeidh sé ag brath go hiomlán ar an Áise chun longa agus ardáin shibhialta a sholáthar dó, chomh maith le longa agus ardáin chabhlaigh, sin agus trealamh muirí, mar aon le trealamh le húsáid amach ón gcósta. Mura mbí straitéis ar leith ann le haghaidh na tionsclaíochta muirí, straitéis atá le cur chun feidhme go mear, is dona an botún a bheidh déanta ó thaobh na polaitíochta de. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Réamhrá

| 2.1. | Tá an tuairim féintionscnaimh seo á scríobh ag CESE ar lorg Thuairim CCMI/152 a glacadh in 2018 (5). Is é is cuspóir don chuid seo feasacht a mhúscailt i leith na bhfadhbanna tromchúiseacha atá le sárú ag earnáil TM (6)
  an Aontais agus i leith na heaspa gníomhaíochtaí beartais earnála ó údaráis phoiblí AE agus náisiúnta chun tacú le dúshláin agus le riachtanais na hearnála. Cuireann CESE tograí coincréiteacha ar bun le haghaidh gníomhaíochtaí a bhfuil gá leo chun an t-iomaíochas a áirithiú agus chun fás agus gnó a chruthú in earnáil TM. Tá sí ag tathant ar institiúidí an Aontais, ar na Ballstáit, ar na comhpháirtithe sóisialta agus ar gheallsealbhóirí eile gníomhaíochtaí beartais a shainaithint agus a dhéanamh go comhpháirteach a thúisce is féidir chun an earnáil straitéiseach sin a shábháil agus a chosaint, d’fhonn cosaint chósta an Aontais a áirithiú, mar aon leis an neamhspleáchas muirí, an rochtain ar thrádáil, an geilleagar gorm agus an cheannaireacht mhuirí go domhanda. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tá CESE ag leanúint struchtúr Theachtaireacht LeaderSHIP an Choimisiúin (7) d’aon ghnó chun béim a chur ar an easpa dul chun cinn sna ceithre threo atá beartaithe, agus chun foláireamh a thabhairt go bhfuil gá le hidirghabháil spriocdhírithe láithreach bonn i gcomhair earnáil TM, go háirithe i bhfianaise thionchar na paindéime agus iarmhairtí an chogaidh san Úcráin. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Rochtain ar an Margadh agus Dálaí an Mhargaidh Chóir a Fheabhsú

| 3.1. | Meastar go dtiocfaidh méadú ar an éileamh ar bhia, ar na hearraí a bhíonn ar díol, sin agus ar an éileamh ar fhuinneamh, rud a mbeidh bonneagar iompair feabhsaithe ag teastáil lena aghaidh, mar aon le breis acmhainní agus soithí, sin agus breis teicneolaíochtaí agus tuilleadh bainistiú lóistíochta san iompar earraí ar uisce (idir mhuirí agus uiscebhealaí intíre). Tá méadú ag teacht freisin ar an éileamh ar an turasóireacht ar an uisce, sin agus ar an turasóireacht chósta agus ar an bhfóillíocht féin. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Léirigh COVID-19 agus an cogadh san Úcráin na rioscaí straitéiseacha atá ann don Aontas más róspleách dó ar náisiúin eile ar an gcoigríoch le linn an ama a bhfuil ganntanas agus bacainní sna slabhraí soláthair ag déanamh tinnis dó, sin agus de dheasca an ardaithe ar phraghsanna amhábhair agus fuinnimh, rud a chuir brú breise ar chuideachtaí TM. Rud eile a mheabhraigh an cogadh san Úcráin don Aontas is ea a thábhachtaí atá sé acmhainní maithe míleata muirí a bheith ar fáil, acmhainní lena n-áirítear soithí agus teicneolaíochtaí tráchtála agus cabhlaigh le haghaidh na cosanta agus na slándála, agus le haghaidh chosaint na teorann agus an chósta. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Is fíochmhar an iomaíocht dhomhanda atá in éadan tháirgeoirí an Aontais, agus tá cuideachtaí ón Áise, go háirithe ón tSín agus ón gCóiré Theas, ag cur leis na margaí atá acu féin, a bhuíochas sin le tacaíocht láidir ó rialtas a dtíre féin, tacaíocht lena n-áirítear scéimeanna státchabhrach atá casta go leor, agus níl ach caighdeáin shóisialta agus chomhshaoil ísle á gcur i bhfeidhm acu san am céanna. Chuir sé sin ar a gcumas dóibh greim a fháil ar chuid de mhargaí traidisiúnta an Aontais, agus orduithe a mhealladh ó chuideachtaí Eorpacha ar phraghsanna díobhálacha. An boilsciú atá ann i láthair na huaire, mar aon leis na praghsanna arda fuinnimh atá ann, is dhá ní iad a chuir brú breise ar tháirgeoirí na hEorpa. Is cúis imní do CESE a bhfuil i ndán d’earnáil TM, agus creideann sé go bhfuil gá le gníomh láithreach bonn chun athléimneacht mhuirí na hEorpa a neartú, chun an t-iomaíochas domhanda a athbhunú, chun seasamh láidir na hEorpa a chosaint in earnáil dhúshlánach thógáil na long agus na bádóireachta áineasa, agus chun an neamhspleáchas straitéiseach muirí atá aici a chosaint. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ní mór a chur san áireamh freisin i straitéis mhuirí Eorpach inbhuanaithe úinéireacht chalafoirt agus bhonneagar criticiúil eile na hEorpa agus athbhreithniú a dhéanamh uirthi, i bhfianaise an-chuid den bhonneagar sin a bheith ceannaithe, ina iomláine nó cuid de, ag cuideachtaí ón tSín atá faoi smacht iomlán nó páirteach ag stát na Síne. Má táthar chun uathriail straitéiseach na hEorpa a áirithiú, tá sé fíorthábhachtach athbhreithniú a dhéanamh ar na struchtúir úinéireachta agus úinéireacht Eorpach a athbhunú nuair is féidir. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh straitéis earnála ann i gcomhair earnáil TM chun borradh a chur faoin iomaíochas domhanda atá inti, agus chun cur ar a cumas di leas a bhaint as deiseanna gnó atá ann de bharr an aistrithe ghlais agus an aistrithe dhigitigh. Ní mór sásraí trádála sonracha AE a fhorbairt láithreach bonn, sin agus an rochtain ar mhaoiniú, ar scéimeanna oiliúna saothair agus cláir ar Thaighde agus Forbairt, más é is aidhm don Aontas leanúint air ag iomaíocht ar an margadh domhanda, margadh atá á fhóirdheonú go mór, margadh atá ar éagothroime, margadh nach gcomhlíonann a chuid príomhiomaitheoirí rialacha na hEagraíochta Domhanda Trádála (WTO). Ar a mhuin sin, is éard atá á éileamh ag CESE go mbreathnófaí ar TM mar earnáil straitéiseach de chuid an Aontais, mar atá in SAM, sa tSín, sa tSeapáin nó sa Chóiré Theas, agus go ndéanfaí a dóthain acmhainní daonna agus airgeadais a thiomnú don earnáil i seirbhísí an Choimisiúin. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Earnáil TM na hEorpa is í is bunchloch faoin gcosaint agus faoin bhfaireachas atá á gcleachtadh san Aontas i leith iompar earraí, i leith fuinnimh agus paisinéirí, agus chun spriocanna polaitiúla an Aontais a aimsiú i dtéarmaí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip (CGE) agus an gheilleagair ghoirm. Tá CESE ag iarraidh beart práinneach a spreagfaidh éileamh intíre ar shoithí glasa ardteicneolaíochta, lena n-áirítear clár AE i gcomhair athnuachan na gcabhlach (e.g. na cabhlaigh iascaireachta náisiúnta, na cabhlaigh i gcomhair turais ghearra, cabhlaigh a iompraíonn earraí nó paisinéirí ó áit go chéile in aon tír amháin, agus báid áineasa) agus iarfheistiú na soithí atá ann cheana i gcomhréir le spriocanna CGE. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tá CESE á thabhairt dá aire go bhfuil tionchar díreach ag CGE ar iomaíochas na hearnála ós athrú ó bhonn aníos é sin ar an earnáil iompair ar uisce ina hiomláine. Is é toradh a bheidh ar a chur chun feidhme sin gur tapúla a chuirfear breoslaí malartacha agus teicneolaíochtaí malartacha in úsáid. Mar sin féin, tá CESE á chur in iúl go gcuireann bonneagar teoranta agus dofhaighteacht breoslaí malartacha bac ar athrú tapa, agus dá bhrí sin, tá sé ag iarraidh go ndéanfaí infheistíocht ina leithéid sin láithreach bonn, Ciste Muirí tiomnaithe AE a chur ar bun, cuir i gcás. Ba cheart na gnéithe sonracha atá ag roinnt le gach cineál soithigh a mheas, agus ba cheart treochlár sonrach a bheith ann le haghaidh gach ceann de na nithe seo a leanas faoi seach: córais tiomána, breoslaí, agus teicneolaíochtaí astaíochtaí nialasacha. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Is cúis imní do CESE na bacainní trádála atá ag an Áise ar chuideachtaí Eorpacha, agus tá sé ag iarraidh go ndéanfaí na comhaontuithe déthaobhacha saorthrádála agus na comhpháirtíochtaí eacnamaíocha atá ann faoi láthair – agus a bheidh ann sa todhchaí – a thabhairt cothrom le haimsir i gclásail a áiritheoidh rochtain ar an margadh saor in aisce do chuideachtaí muirí an Aontais, clásail a chuirfidh toirmeasc ar bhacainní trádála, clásail a áiritheoidh an chómhalartacht mar aon leis an dícheall cuí. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Creideann CESE gurb iad an plé agus na comhaontuithe idirnáisiúnta an bealach is fearr chun cinn i gcoinne na caomhnaitheachta trádála, agus tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún dlús a chur lena chuid iarrachtaí idirnáisiúnta chun rialacha domhanda a chur i réim. Seo rogha eile: tabhairt ar an gCoimisiún gníomhaíochtaí aontaobhacha a chur i bhfeidhm – fad is gá – chun giaráil a dhéanamh ar a chuid iomaitheoirí idirnáisiúnta. Measann CESE gur tosaíocht é an gníomhú i gcoinne fóirdheonú eachtrach agus i gcoinne praghsáil dhíobhálach. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Tionscal TM is é is bunchloch faoi gheilleagar gorm na hEorpa arae déanann sé soithí, struchtúir agus teicneolaíochtaí a thógáil agus a iarfheistiú, e.g. chun cabhlach iascaigh glas a fhorbairt, mar aon le fuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta, sin agus an dobharshaothrú nó an mhianadóireacht i ndomhain na farraige. Chun spriocanna CGE a aimsiú, beidh ar an Aontas méadú suntasach a chur ar an acmhainneacht thionsclaíoch atá ann le haghaidh foinsí in-athnuaite muirí amach ón gcósta agus le haghaidh breoslaí malartacha eile. Mura ndéanfar sin, beidh an tAontas ag brath ar acmhainneacht eachtrach leis an margadh straitéiseach sin a fhorbairt agus lena chuid spriocanna CGE féin a aimsiú. Chun an riosca sin a sheachaint, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún earnáil straitéiseach TM agus na gníomhaíochtaí atá ag gabháil leis a cháiliú láithreach bonn mar “bhonneagar criticiúil”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Is láidir a chreideann an Coiste nach féidir ceannaireacht eacnamaíoch an Aontais a ghnóthú ach amháin le saoráidí táirgthe láidre ar fhód an Aontais, ós rud é gurb é sin an t-aon bhealach atá ann le forbairt inbhuanaithe eacnamaíoch agus shóisialta a áirithiú, le neamhspleáchas cosanta agus straitéiseach muirí an Aontais a chosaint, le saoránaigh an Aontais a choinneáil slán sábháilte, sin agus lena gcuid post a chosaint. Rud eile atá CESE a iarraidh clár agus dreasachtaí tiomnaithe do na táirgeoirí ar mian leo a gcuid saoráidí táirgthe féin a athlonnú san Aontas. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Fostaíocht agus Scileanna

| 4.1. | Cruthaíonn earnáil TM thart ar 1 mhilliún post sna réigiúin mhuirí ar fud na hEorpa (8). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tá gá le speisialtóireacht i measc an lucht saothair chun glacadh leis an nglasú agus leis an digitiú agus chun teicneolaíochtaí ceannródaíocha a ghlacadh. Chuige sin, tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún agus ar na Ballstáit cláir mhórscála athscilithe, uas-scilithe agus VET a fhorbairt agus a chur chun feidhme láithreach bonn, ach meastóireacht a dhéanamh ar chláir agus scileanna a dhearbhú, maille le rannpháirtíocht iomlán na gcomhpháirtithe sóisialta agus lucht léinn. Ar a mhuin sin, tá CESE ag iarraidh go dtabharfar tacaíocht choincréiteach airgeadais don Chomhshocrú Eorpach um Scileanna agus d’fheachtais ainmnithe a fhágfaidh go mbeidh an earnáil níos tarraingtí do na mná, do dhaoine óga, do dhaoine atá faoi mhíchumas, agus do dhaoine a bhfuil riachtanais speisialta acu. Tá sé á thabhairt le fios ag CESE gur daoine le hardscileanna TM atá ag teastáil san earnáil, ardscileanna sa róbataic, i réimse na hintleachta saorga, na cibearshlándála, na braiteoireachta, an uathoibrithe agus na priontála 3T, chomh maith le hinnealtóirí ardoilte, mar aon le gá ar leith a bheith san earnáil le ceardaithe (táthairí, leictreoirí, agus feisteoirí píopaí, mar shampla). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Comhlíonann cuideachtaí Eorpacha na caighdeáin shóisialta idirnáisiúnta is airde i gcomhréir iomlán le reachtaíocht an Aontais agus le rialacha EIS. Aithníonn CESE an obair atá á déanamh ag cuideachtaí Eorpacha leis an mbealach a thaispeáint agus le caighdeáin idirnáisiúnta saothair a ardú, agus aithníonn sé an tábhacht atá le dálaí maithe oibre, tuarastail chuibhiúla, agus slándáil shóisialta do lucht saothair na hearnála, agus tá sé ag iarraidh go ndéanfaí tuilleadh díchill chun Comhairlí Oibreacha Eorpacha a chruthú agus a chomhdhlúthú. Ar a mhuin sin, tá an Coiste á athdhearbhú nach mór oibrithe a phostaítear i mBallstát eile a bheith i dteideal sraith de na bunchearta atá i bhfeidhm sa Bhallstát óstach i gcomhréir leis an Treoir maidir le hOibrithe a Phostú. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Amhail a léiríodh i straitéis LeaderSHIP 2020 (2013), beidh deacrachtaí ag earnáil TM maidir le haistriú feasa gnó a áirithiú ó ghlúin go glúin. Is trua le CESE nach ndearnadh aon ghníomhaíocht shonrach (AE) fós ina leith sin, agus tá treochlár soiléir á iarraidh aige chun aistriú cóir a áirithiú, earnáil TM a dhéanamh níos tarraingtí, agus saoráidí leordhóthanacha oideachais agus oiliúna a chruthú ina bhfuil curaclaim agus scileanna nua curtha in oiriúint do threochtaí nua agus do shamhlacha gnó nua agus don aistriú glas agus don aistriú digiteach. Ní mór an creat um aistriú cóir a bheith bunaithe ar idirphlé sóisialta, agus ní mór foráil a dhéanamh maidir le hacmhainní leordhóthanacha chun lucht saothair nua a mhealladh agus tacú le haistrithe ó phost go post agus le hathoiliúint agus uas-sciliú na n-oibrithe, lena n-áirítear oiliúint sláinte agus sábháilteachta i dtaca le teicneolaíochtaí agus próisis nua. Ba cheart meastóireacht agus deimhniú a dhéanamh ar gach clár, d’fhonn an oiliúint a dhéanamh aonfhoirmeach agus a bheith bunaithe ar chaighdeáin chomhionanna. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Creideann CESE go bhfuil ról ríthábhachtach ag SSDC i neartú earnáil TM. Tá urraim dlite don idirphlé sóisialta ar chaighdeán ard, do ghníomhaíochtaí comhpháirteacha uaillmhianacha, do chomhaontuithe agus don chomhar idir na comhpháirtithe sóisialta, lena n-áirítear trí SSDC, ós nithe iad sin ar fad a bhfuil tábhacht thar na bearta leo. |
| --- | --- |

4.5.

5.   An rochtain ar Mhaoiniú

| 5.1. | Measann CESE gur rud ríthábhachtach saoráidí táirgthe a choinneáil ar fhód na hEorpa agus iad a chur sa riocht a mbeidh siad iomaíoch, agus tá sé ag iarraidh ar an Aontas agus ar na Ballstáit tosaíocht a thabhairt do mhaoiniú an tionscail. Tá biorú ar na deacrachtaí atá ag earnáil TM iasachtaí bainc agus maoiniú poiblí a fháil, agus níl aici ach teacht an-teoranta ar fhoinsí eile maoinithe. Is do na FBManna is mó atá an scéal ag déanamh tinnis. Rud eile atá CESE a iarraidh rialacha tacsanomaíochta AE a thacódh le hinfheistíochtaí inbhuanaithe san earnáil mhuirí gan aon duine a fhágáil ar an trá fholamh, agus gan idirdhealú a bheith idir na dreamanna éagsúla atá gníomhach san earnáil. Ní mór critéir feidhmíochta comhshaoil a ailíniú le reachtaíocht an Aontais, agus ní mór deimhneacht dhlíthiúil a áirithiú le haghaidh na n-infheistíochtaí teicneolaíochta. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Creideann CESE gur cheart don Aontas spreagadh airgeadais a thabhairt d’úinéirí long an Aontais chun soithí a thógáil san Eoraip, ach na slabhraí soláthair agus táirgeadh na bhfo-chomhpháirteanna a choinneáil ar fhód an Aontais a mhéid is féidir. Ba cheart cistí tiomnaithe agus glaonna ar thograí a chur san áireamh arae is ar éigean atá deiseanna muirí luaite ná pléite sna comhaontuithe comhpháirtíochta ná sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Rud eile atá an Coiste a iarraidh go n-úsáidfí an t-airgead a bhailítear de dheasca sárú ar an Tionscnamh FuelEU Maritime mar aon leis an ioncam ó Scéim Trádála Astaíochtaí an Aontais mar fhoinse mhaoinithe thiomnaithe bhreise d’earnáil TM go háirithe i gcás TFN. Tá CESE ullamh chun páirt a ghlacadh i gcruthú beartas agus scéimeanna nua cistiúcháin AE, agus tá sé ag iarraidh go dtabharfaidh institiúidí an Aontais é faoi scáth gach plé dá ndéanfar ar an ábhar sin san am atá romhainn. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ós rud é nach leor na hionstraimí airgeadais atá ann cheana, agus ó tharla gan iad curtha in oiriúint do na hearnálacha dianchaipitil, tá CESE ag athiarraidh ar an gCoimisiún ionstraim airgeadais thiomnaithe a sheoladh a fheabhsóidh infheistíocht in earnáil atá dian ar chaipiteal, fearacht thionscal Eorpach TM, agus ba cheart fós smaoineamh ar chlár maoiniúcháin a chur ar bun chun saoráidí athchúrsála Eorpacha a chumasú d’fhonn deireadh a chur le longa móra de chineálacha éagsúla (9). Tá CESE ag iarraidh go mbunófaí Ciste Ráthaíochta de chuid an Aontais, ciste a d’éascódh an rochtain ar mhaoiniú le haghaidh infheistíochtaí muirí a bhfuil riosca ard ag gabháil leo. Soithí a bhfuil deireadh seoltóireachta déanta acu, ba cheart maoiniú AE a thabhairt i gceist lena mbaint ó chéile agus lena n-athchúrsáil, báid áineasa agus iascaireachta san áireamh. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ar an ásc deiridh, níl sé inghlactha rochtain ar chistí AE ná ar an margadh inmheánach a bheith ag cuideachtaí neamh-AE nach n-urramaíonn caighdeáin AE (e.g. maoiniú BEI). Dá bhrí sin, ba cheart don Aontas prionsabal na cómhalartachta agus an díchill chuí a chur i bhfeidhm go docht ar urramú chaighdeáin an Aontais, agus ba cheart dó a áirithiú nach n-úsáidfear nó nach ndeonófar rochtain ar an margadh inmheánach do chuideachtaí atá ag buanú na dumpála sóisialta, cuideachtaí a chuireann an iomaíocht dhomhanda ó chothromaíocht. Ba cheart don Choimisiún an rialachán maidir le fóirdheontais eachtracha a chur i bhfeidhm i dtaca le longchlóis agus monaróirí trealaimh mhuirí a ndéantar fóirdheonú ón gcoigríoch orthu agus ba cheart dó machnamh a dhéanamh ar Rialachán (AE) 2016/1035 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (10) maidir le cosaint i gcoinne praghsála díobhálaí soithí a athbhreithniú. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Taighde, Forbairt agus Nuálaíocht (TFN)

| 6.1. | D’fhonn spriocanna CGE a aimsiú agus straitéis tionsclaíochta an Aontais a chur chun feidhme, tá gá le cur chuige earnálach maille le gníomhaíochtaí sonracha beartais i gcomhair na hearnála. Is mian le CESE a chur i bhfios gur fada an bóthar ón teoiric go dtí an cleachtas, agus gur trua leis an easpa gníomhaíochta chun tacú le dul chun cinn tionsclaíoch an Aontais. Is fanacht in aisce atá déanta ag an gCoiste, na comhpháirtithe sóisialta agus na táirgeoirí áitiúla chomh maith, le rud a spreagfadh aistriú na hearnála chuig soithí glasa, breoslaí malartacha agus teicneolaíochtaí malartacha chun an pacáiste “Oiriúnach do 55” (11) a chomhlíonadh. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Is ríthábhachtach an rud glacadh le teicneolaíochtaí suaiteacha nua (e.g. braiteoirí cliste do longa agus do chalafoirt, anailísíocht na sonraí, Idirlíon na Rudaí Nithiúla, an néalríomhaireacht, IS) chun fanacht chun cinn ar na hiomaitheoirí eile. Fágfaidh siad sin go mbeidh seirbhísí loingseoireachta agus slabhraí soláthair níos comhtháite ann, mar aon le méadú sábháilteachta agus méadú éifeachtúlachta fuinnimh, sin agus dearthóireacht den scoth. Mar sin féin, tá sé á chur in iúl ag CESE go bhfuil na táirgeoirí áitiúla ag infheistiú ar an meán 9 % dá gcuid láimhdeachais bhliantúil in TFN cheana féin, agus tá sé ag iarraidh go mbeadh beartais phoiblí ainmnithe ann mar aon le méadú ar an tacaíocht airgeadais le haghaidh na gceannródaithe sin. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Tá an Coiste ag iarraidh go ndéanfaí tuilleadh díchill ar an leibhéal náisiúnta, ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal idirnáisiúnta chomh maith, chun acmhainneachtaí cibearshlándála a mhéadú, ós rud é go dtiocfaidh méadú ar an gcibear-riosca i dteannta leis an éabhlóid theicneolaíoch agus le teacht ann do phróisis agus do shoithí uathoibrithe. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Chun talamh slán a dhéanamh de dhícharbónú iomlán earnáil TM, tá gá le haistriú iomlán chuig breoslaí malartacha agus malairt teicneolaíochtaí. Cé gurb í an earnáil seo an modh iompair is lú a chaitheann fuinneamh, tá sé á chur in iúl ag CESE go bhféadfaí tuilleadh feabhais a chur ar scéal na hathchúrsála, ar na hinfheistíochtaí glasaithe, ar chalafoirt atá saor ó astaíochtaí agus atá seasmhach ó thaobh na haeráide de, ar bhonneagar na n-uiscebhealaí agus ar shlabhraí lóistíochta na gcalafort. Tá CESE ag iarraidh go dtacófaí leis an taighde agus leis an nuálaíocht in earnáil TM, ós rudaí iad sin araon atá ríthábhachtach le haghaidh fhorbairt na dteicneolaíochtaí ceannródaíocha agus le haghaidh coincheapa malartacha féideartha in earnáil an iompair ar muir, sin agus le haghaidh iomaíochas earnáil TM. I ndáil leis sin, ba cheart comhar breá leathan a lorg leis an tionscal cosanta. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Braitheann todhchaí earnáil TM ar bhailiú agus ar bhainistiú na sonraí, ós deis mhaith í anailísíocht na sonraí chun lóistíocht, oibríochtaí loinge, agus faireachán spásúil ar limistéir mhóra farraige agus ar fheidhmíocht comhshaoil an loingis a fheabhsú. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Is rud ríthábhachtach d’earnáil TM fios gnó agus maoin intleachtúil a chosaint. Ní mór do chuideachtaí an Aontais a bheith níos iomaíche agus ní mór dóibh leas na sochaí a dhéanamh a bhuíochas leis an eolas a fhaigheann siad ó TFN le maoiniú ón Aontas. Dá bhrí sin, ba cheart teicneolaíochtaí muirí glasa cliste a fhorbraítear trí thionscadail AE a mheas mar theicneolaíochtaí straitéiseacha d’iomaíochas agus d’uathriail straitéiseach an Aontais, agus ba cheart go bhféadfaí srian a chur go sealadach ar an rochtain atá ag cuideachtaí nach de chuid an Aontais iad ar thorthaí na dtionscadal sin i gcomhréir le forálacha dlíthiúla Fís Eorpach. Na tionscail iompair ar uisce nach bhfuil san áireamh go fóill i raon feidhme na gcomhpháirtíochtaí reatha, báid áineasa agus luaimh, cuir i gcás, ba cheart deis a bheith acusan tairbhe as maoiniú TFN faoin gclár Fís Eorpach freisin. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Ar an ásc deiridh, tá sé á chur in iúl ag CESE gur féidir le hinfheistíochtaí TFN ról ceannasach an Aontais san iomaíocht dhomhanda a áirithiú, agus dá bhrí sin is díol sásaimh dó gur glacadh an Chomhpháirtíocht Chomhchláraithe maidir le hUisce-Iompar Astaíochtaí Nialasacha. |
| --- | --- |

6.7.

7.   Barúlacha deiridh

| 7.1. | Ach oiread le modhanna iompair eile, creideann an Coiste go bhféadfadh “Grúpa Saineolaithe Muirí” agus “comhaontas tionsclaíoch Eorpach le haghaidh na hearnála teicneolaíochta muirí” cuidiú leis an iomaíochas domhanda a fheabhsú agus a athghabháil in earnáil TM. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Mura ndéantar aon ghníomhaíocht ar leibhéal na hearnála, d’fhéadfadh an tuairim seo ó CESE a bheith ar cheann de na hiarrataí deireanacha a iarrfaidh tacaíocht láithreach bonn d’earnáil TM chun an margadh, chun cumais thionsclaíocha agus chun poist san Eoraip a chosaint agus le margaí atá séanta uirthi a athghnóthú. Tá a chion féin déanta ag CESE chun feasacht a mhúscailt i leith na ngníomhaíochtaí beartais is gá, agus tá sé ullamh chun gníomhaíocht bhreise a dhéanamh chun an earnáil a dhéanamh níos iomaíche. Má theipeann ar an Aontas gníomh a dhéanamh le teann práinne, agus straitéis thiomnaithe don tionsclaíocht mhuirí a chur i gcrích agus a chur chun feidhme go mear, d’fhéadfadh go mbeadh sé i dtuilleamaí na hÁise go hiomlán le longa a fháil, le struchtúir shibhialta agus chabhlaigh a fháil, agus le trealamh muirí a fháil le húsáid amach ón gcósta. Ní hamháin gur mhór an trua sin, ach is dona an earráid a bheadh ann ó thaobh na polaitíochta de chomh maith. |
| --- | --- |

7.2.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  An Comhshocrú um Scileanna.

1

(2)  Togra FuelEU Maritime.

2

(3)  Treoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Deireadh Fómhair 2003 lena mbunaítear scéim i ndáil le trádáil ar lamháltais i gcomhair astaíochtaí gás ceaptha teasa laistigh den Chomhphobal agus lena leasaítear Treoir 96/61/CE ón gComhairle (IO L 275, 25.10.2003, lch. 32).

3

(4)  Ní mór an téarma “earnáil an iompair ar uisce” a thuiscint ar bhealach ionchuimsitheach mar go n-áirítear ann teicneolaíocht mhuirí, iompar muirí, loingseoireacht intíre, bádóireacht áineasa agus luaimhiú, chomh maith leis na slabhraí soláthair atá acu.

4

(5)  IO C 262, 25.7.2018, lch. 8.

5

(6)  Cuimsíonn earnáil na teicneolaíochta muirí na longchlóis agus an slabhra soláthair atá ag táirgeoirí agus soláthróirí córas muirí ina n-iomláine, mar aon leis an trealamh agus an fearas teicneolaíochta atá acu. Ní áirítear anseo soláthraithe seirbhísí muirí (e.g. cuideachtaí loingseoireachta, údaráis chalafoirt agus soláthraithe seirbhísí calafoirt).

6

Cuimsíonn earnáil na teicneolaíochta muirí na longchlóis agus an slabhra soláthair atá ag táirgeoirí agus soláthróirí córas muirí ina n-iomláine, mar aon leis an trealamh agus an fearas teicneolaíochta atá acu. Ní áirítear anseo soláthraithe seirbhísí muirí (e.g. cuideachtaí loingseoireachta, údaráis chalafoirt agus soláthraithe seirbhísí calafoirt).

(7)  LeaderSHIP 2020 – The Sea: new opportunities for the Future.

7

LeaderSHIP 2020 – The Sea: new opportunities for the Future

(8)  A Future European Maritime Technology Industrial Policy.

8

(9)  IO C 262, 25.7.2018, lch. 8.

9

(10)  Rialachán (AE) 2016/1035 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 8 Meitheamh 2016 maidir le cosaint i gcoinne praghsála díobhálaí soithí (IO L 176, 30.6.2016, lch. 1).

10

(11)  “Fit for 55”: delivering the EU’s 2030 Climate Target on the way to climate neutrality (“Oiriúnach do 55”: Sprioc Aeráide an Aontais do 2030 i dtreo aeráidneodracht a bhaint amach].

11

“Fit for 55”: delivering the EU’s 2030 Climate Target on the way to climate neutrality

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/38 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/38

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/06)

| Rapóirtéir: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol |
| Dáta a glactha sa rannóg | 24.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 126/1/1 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol

Dáta a glactha sa rannóg

24.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

126/1/1

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Tá CESE ag iarraidh ar na Ballstáit an gealltanas a thug siad ag COP26 (1) a athdhearbhú chun go mbeidh an gníomhú ar son na haeráide agus an fhorbairt inbhuanaithe ina ngnéithe lárnacha den churaclam oideachais. Tá sé ríthábhachtach a thabhairt faoi deara gur gá an todhchaí a athshamhlú in éineacht leis an óige, agus conradh sóisialta nua a cheapadh lena n-athrófar an t-oideachas ar bhealach dearfach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Chun athrú ó bhonn a bhaint amach, tá CESE ag leagan béim ar an ngá atá le cur chuige cuimsitheach trasearnála, lena n-áiritheofar comhar idir na geallsealbhóirí éagsúla, na comhpháirtithe sóisialta agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta. Tá ról ríthábhachtach ag na heagraíochtaí don óige agus ag an oideachas seachfhoirmiúil maidir le feasacht a mhúscailt faoi chur chun feidhme na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SDGanna) agus maidir le tacú leis an gcur chun feidhme sin. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Molann CESE don Choimisiún Eorpach leanúint de bheith ag díriú ar riachtanais na hóige i mBliain Eorpach na Scileanna 2023, agus í a nascadh leis an bhforbairt inbhuanaithe agus leis na dúshláin atá roimh dhaoine óga i ndomhan atá ag athrú. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Is díol sásaimh do CESE an ról comhordúcháin atá ag an gCoimisiún maidir le tionscadail, oiliúint, malartuithe dea-chleachtas agus cumarsáid a chur chun cinn i measc múinteoirí chun cur chun feidhme na SDGanna i réimse an oideachais a chothú. Mar sin féin, ba cheart an t-oideachas le haghaidh cur chuige agus straitéisí maidir leis an bhforbairt inbhuanaithe, bíodh an t-oideachas sin teoiriciúil nó praiticiúil, a cheapadh ar an leibhéal áitiúil, náisiúnta agus réigiúnach, agus é a bhunú ar thaighde leanúnach agus cláir oibre shoiléire; ba cheart faireachán a áireamh san oideachas sin agus ní mór dó feabhas leanúnach agus malartú taithí a chumasú. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE ag leagan béim ar an ról tábhachtach atá ag an idirphlé sóisialta agus sibhialta maidir leis na SDGanna a chomhtháthú ar gach leibhéal oideachais, bíodh sin san oideachas foirmiúil nó seachfhoirmiúil, agus in oideachas múinteoirí, chun a áirithiú go n-áireofar orthu sin creataí inniúlachta sainráite lena gcumasaítear cuspóirí nithiúla foghlama agus modhanna measúnaithe. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá sé á chur in iúl ag CESE a thábhachtaí atá sé go mbeadh an t-eolas atá ag teastáil chun an t-athrú aeráide a chomhrac ar fáil do gach duine, go háirithe maidir le gach gné den tomhaltas agus den táirgeadh inbhuanaithe, roghanna freagracha bia a dhéanamh agus cur amú bia a laghdú, mar aon le húsáid fuinnimh inbhuanaithe. Ba cheart tacú le hoideachas leanaí tríd an bhfoghlaim ar feadh an tsaoil do thuismitheoirí agus trí oideachas na saoránach. Ina theannta sin, ba cheart for-rochtain do chách a chur chun cinn, lena n-áirítear trí thacú le heagraíochtaí faoi stiúir na hóige a mhéid a bhaineann leis an ábhar sin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh nasc níos fearr idir infheistíocht an Aontais agus an t-oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe trí leas a bhaint as cistí an Aontais, amhail an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF), Erasmus+, Fís Eorpach, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE), agus Ciste Sóisialta na hEorpa Plus (CSE+). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá CESE ag iarraidh ar na Ballstáit uile infheistíocht phoiblí inbhuanaithe ardcháilíochta a chur ar fáil chun a áirithiú go ndéanfar na spriocanna forbartha inbhuanaithe a chomhtháthú san oideachas náisiúnta, ní hamháin go teoiriciúil, ach trí churaclaim chuimsitheacha a fhorbairt freisin chun scileanna smaointeoireachta criticiúla agus cinnteoireacht eolasach a chothú. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá CESE ag iarraidh ar na Ballstáit tacaíocht éifeachtach a chur ar fáil do mhúinteoirí chun an ghairm a dhéanamh níos tarraingtí. Cé go bhfuil ganntanas ollmhór múinteoirí san Eoraip, chun go n-éireoidh leis an oideachas ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht, ní mór meas a bheith againn ar mhúinteoirí agus tuarastail chuibhiúla agus dálaí maithe oibre a áirithiú dóibh. Chun an córas oideachais a athrú ó bhonn, tá sé fíorthábhachtach oiliúint tosaigh agus leanúnach ardchaighdeáin a áirithiú do mhúinteoirí, cothroime agus cuimsiú a áirithiú sna córais oideachais agus oiliúna, mar aon le heagrú nuálach na scoileanna. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tá CESE ag iarraidh go gcuirfí an óige i gcroílár an phróisis oideachais agus foghlama. D’fhéadfaí é sin a bhaint amach tríd an maorlathas a bhaineann le gairm na múinteoireachta a laghdú, trí dhíriú ar oideolaíocht nuálach agus trí dhlúthchomhar a chothú le daltaí. Sa chomhthéacs seo, tá sé tábhachtach gach múinteoir a ullmhú i dtreo gur féidir leo teicneolaíochtaí nua a úsáid go héifeachtúil i gcomhthéacsanna nua foghlama, cibé acu laistigh den churaclam nó ina saol féin é. Ba thairbheach an ní measúnú a dhéanamh ar a indéanta atá sé ardán tiomnaithe ar líne nó deais a fhorbairt chun dea-chleachtais a mhalartú. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach oibriú ar tháscaire Eorpach a thabhairt isteach maidir leis an mbochtaineacht agus luathfhágáil na scoile a laghdú, rud a bheadh i gcomhréir leis an oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe, chun neamhionannais a chomhrac. D’fhéadfaí an táscaire sin a fhorbairt in éineacht le táscaire domhanda. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Cúlra agus comhthéacs

2.1.   An gá atá le forbairt inbhuanaithe

| 2.1.1. | Ní mór do na polaiteoirí, na cinnteoirí agus na geallsealbhóirí a aithint go bhfuil géarghá leis an gclaochlú ar mórscála ó shamhail líneach eacnamaíoch atá bunaithe ar bhreosla iontaise agus atá dian ar acmhainní go geilleagar ciorclach atá aeráidneodrach. Mar sin féin, ní mór a aithint freisin go bhfágfar saol agus pleananna na saoránach, go háirithe saol agus pleananna na hóige agus na nglúnta atá le teacht, ina gcíor thuathail. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | I ngeall ar chogadh na Rúise i gcoinne na hÚcráine, leagadh béim freisin ar spleáchas neamh-inbhuanaithe na hEorpa ar fhuinneamh iontaise agus cuireadh an t-aistriú glas i gcomhthéacs nua geopholaitiúil. D’fhonn ár spleáchas a laghdú, tá sé níos tábhachtaí ná riamh dlús a chur leis an dícharbónú, rud nach féidir a sheachaint a thuilleadh. I bhfianaise na ndúshlán atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo, is bealach uathúil i dtreo gheilleagar na dea-bhaile é Clár Oibre 2030, na 17 sprioc forbartha inbhuanaithe (SDG) a ghabhann leis agus an gealltanas gan aon duine ná aon áit a fhágáil ar lár, agus is slí é chun atógáil níos fearr a dhéanamh agus chun domhan níos cothroime, níos córa, níos cuimsithí, níos inbhuanaithe agus níos athléimní a bhaint amach. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Go gairid, ba cheart don Aontas dea-shampla a leagan síos maidir le conair atá inbhuanaithe ó thaobh an gheilleagair de chun bogadh i dtreo aistriú glas atá cóir go sóisialta. Chun é sin a bhaint amach, tá CESE ag iarraidh ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais daoine óga a chumhachtú agus iad a rannpháirtiú sa chinnteoireacht, an t-oideachas agus an fhostaíocht a oiriúnú, agus tuilleadh daoine óga a spreagadh. De réir an Chláir Gníomhaíochta Dhomhanda don Óige do 2000 agus ina dhiaidh sin (2) a ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe in 1995, tá daoine óga i ngach tír ina móracmhainn dhaonna don fhorbairt agus ina bpríomhghníomhairí don athrú sóisialta, don fhorbairt eacnamaíoch agus don nuálaíocht theicneolaíoch. Tá sé á chur in iúl ag CESE gurb iad na daoine óga ceannairí na todhchaí. Ní mór tacaíocht a thabhairt dóibh maidir le rochtain a fháil ar an nuálaíocht fhorásach, agus ní mór iad a chomhtháthú go hiomlán sa cheapadh beartas d’fhonn an fhorbairt inbhuanaithe a fheabhsú. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Is é cuspóir na tuairime féintionscnaimh seo anailís a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil na SDGanna leabaithe i gcuraclam oideachais na mBallstát agus ar conas a dhéantar an méid sin, agus scrúdú a dhéanamh féachaint an féidir an cur chuige atá á ghlacadh ag na Ballstáit faoi seach a mheas mar oideachas claochlaitheach chun forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn (3). Ina theannta sin, cuirtear moltaí ar fáil chun tacú leis an gCoimisiún Eorpach agus leis na Ballstáit maidir le conas deiseanna a chothú agus dúshláin a shárú chun beartais don óige a fhorbairt tuilleadh, agus a áirithiú ag an am céanna go ndéanfar an t-oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe a phríomhshruthú go luath. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.2. | Tírdhreach an bheartais |
| --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | In 2015, ghlac na Náisiúin Aontaithe na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SDGanna) mar threoirphlean uaillmhianach don domhan chun gníomhaíocht chomhchoiteann a eagrú in aghaidh dhíghrádú an chomhshaoil agus saincheisteanna a bhaineann le forbairt shóisialta agus eacnamaíoch. Cuirtear an t-oideachas i gcroílár chur chun feidhme na 17 SDG, agus na 169 sprioc ghaolmhara a bhaineann leo atá le baint amach faoi 2030. Is ceart daonna é an t-oideachas agus ba cheart rochtain a bheith ag cách air (lena n-áirítear an t-oideachas ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht). Mar sin féin, de réir thuarascáil Unesco maidir le cur chun feidhme na SDGanna, níl an t-oideachas poiblí saor in aisce do chách agus is minic nach mbíonn sé cuimsitheach. Dá bhrí sin, ba dheacair go dtí seo SDG 4.7 a chur chun feidhme. Ina theannta sin, tá roinnt mhaith tíortha ann nach bhfuil tiomanta go hiomlán go fóill an gníomhú ar son na haeráide a áireamh ar an gcuraclam mar ghné lárnach (4). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Le SDG 4.7, leagtar amach go mbeidh ar na sínitheoirí a áirithiú go sealbhóidh gach foghlaimeoir faoi 2030 an t-eolas agus na scileanna is gá chun an fhorbairt inbhuanaithe a chur chun cinn, lena n-áirítear tríd an oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe agus stíleanna maireachtála inbhuanaithe, cearta an duine, comhionannas inscne, cultúr na síochána agus an neamhfhoréigin a chur chun cinn, an tsaoránacht dhomhanda agus meas a léiriú ar an éagsúlacht chultúrtha agus ar an gcaoi a gcuireann an cultúr leis an bhforbairt inbhuanaithe, mar aon le nithe eile nach iad. Tá an tuairim ó CESE a bhaineann leis an ábhar seo Towards an EU strategy for enhancing green skills and competences for all [I dtreo straitéis AE chun scileanna agus inniúlachtaí glasa a fheabhsú do chách] (5) (níl leagan Gaeilge ann) ar aon dul leis an moladh sin. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Le blianta beaga anuas, tá beartas an Aontais ag díriú, murab ionann is riamh, ar an inbhuanaitheacht comhshaoil. Is é an Comhaontú Glas don Eoraip (6), a seoladh in 2019, an plean atá ag an gCoimisiún Eorpach chun geilleagar an Aontais a dhéanamh inbhuanaithe, rud a léiríonn a uaillmhian go mbeidh an Eoraip ar an gcéad ilchríoch a bheidh neodrach ó thaobh na haeráide de faoi 2050. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Mar chuid dá phlean um oideachas agus oiliúint chun cur leis an aistriú glas, mhol an Coimisiún Eorpach raon tionscnamh, lena n-áirítear an méid seo a leanas: ar an gcéad dul síos, an Chomhghuaillíocht “Oideachas ar mhaithe leis an Aeráid” a sheoladh (7); ar an dara dul síos, conclúidí ón gComhairle a glacadh le déanaí maidir le rannpháirtíocht daoine óga a chothú mar ghníomhaithe ar son an athraithe chun an comhshaol a chosaint (8), agus moladh ón gComhairle maidir leis an bhfoghlaim don aistriú glas agus don fhorbairt inbhuanaithe (9). Ar an tríú dul síos, táthar ag moladh creat Eorpach inniúlachtaí a fhorbairt maidir leis an athrú aeráide agus leis an bhforbairt inbhuanaithe (10). |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | An 4-5 Aibreán 2022, leag an Chomhairle Oideachais, Óige, Cultúir agus Spóirt béim ar an ról tábhachtach atá ag an spórt san oideachas ar mhaithe le timpeallacht inbhuanaithe agus mhol sí “bealaí a aimsiú chun oideachas forbartha inbhuanaithe, agus cothú mheon na freagrachta comhshaoil agus sibhialta a chur chun cinn i measc clubanna spóirt, cónaidhmeanna agus geallsealbhóirí eile i réimse an spóirt” (11). |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Tá sé i gceist freisin le Bliain Eorpach na hÓige 2022 na deiseanna agus na féidearthachtaí nua a chuirtear ar fáil leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach a chur chun cinn. Ba cheart do na haistrithe sin a bheith cuimsitheach agus ba cheart dóibh aird a dhíriú ar lánpháirtiú daoine óga ar lú na deiseanna atá acu agus ar ghrúpaí leochaileacha daoine óga. Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach leanúint de bheith ag díriú ar riachtanais na hóige i mBliain Eorpach na Scileanna 2023, agus í a nascadh leis an bhforbairt inbhuanaithe agus leis na dúshláin atá roimh dhaoine óga i ndomhan atá ag athrú. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Tá sé tábhachtach go mbeadh nasc níos fearr idir infheistíocht an Aontais agus an t-oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe trí leas a bhaint as cistí an Aontais, amhail an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF), Erasmus+, Fís Eorpach, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE), agus Ciste Sóisialta na hEorpa Plus (CSE+). Tá an comhrac i gcoinne chailliúint na bithéagsúlachta, an truaillithe agus an athraithe aeráide ar cheann de cheithre thosaíocht uileghabhálacha chlár nua Erasmus+ don tréimhse 2021-2027, mar aon le cuimsiú agus éagsúlacht, an claochlú digiteach agus rannpháirtíocht sa saol daonlathach. Is díol sásaimh do CESE go spreagfar an tsoghluaisteacht ar líne i gclár Erasmus freisin chun an lorg carbóin a laghdú. |
| --- | --- |

2.2.7.

3.   An óige, an t-oideachas agus an fhorbairt inbhuanaithe

| 3.1. | Ní mór an tábhacht a bhaineann le forbairt scileanna i réimse an mhaolaithe ar an athrú aeráide agus an oiriúnaithe don athrú aeráide, agus sa gheilleagar ciorclach freisin, a chur san áireamh in athsciliú agus uas-sciliú daoine óga. Tá ról lárnach ag na comhpháirtithe sóisialta (eagraíochtaí na bhfostóirí agus ceardchumainn na n-oibrithe) agus ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta maidir le próifílí agus caighdeáin ghairmiúla agus cheirde a shainiú agus maidir le gnéithe inbhuanaitheachta a chomhtháthú i bprintíseachtaí agus in oiliúint fostaithe. Cabhraíonn na comhpháirtithe sóisialta agus an tsochaí shibhialta le daoine óga iad féin a chur in oiriúint don aistriú ón scoil go dtí an obair ar bhealach a chuimsíonn an fhorbairt inbhuanaithe. Tá ról an idirphlé shóisialta agus shibhialta ríthábhachtach agus ní mór é a neartú. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Teastaíonn an méid seo a leanas ó dhaoine óga: cuimsitheacht dhigiteach agus shóisialta, oideachas agus oiliúint ardcháilíochta, fostaíocht chobhsaí, dálaí maithe oibre, tithíocht inacmhainne agus tacaíocht maidir leis an athrú aeráide a chomhrac go laethúil. Tá gá le tuilleadh taighde agus sonraí maidir le tionchar an athraithe aeráide ar thíortha, ar réigiúin agus ar an leibhéal áitiúil. Ní mór an taighde agus na sonraí sin a nascadh le réamhaisnéisí maidir le scileanna agus poist. Cé go bhfuil géarchéim thromchúiseach bhia san Eoraip agus i mór-ranna eile, ní mór do dhaoine óga foghlaim faoi na gnéithe uile a bhaineann leis an tomhaltas inbhuanaithe, le conas cur amú bia a laghdú, agus le conas roghanna freagracha bia a dhéanamh. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ba cheart dul i ngleic le neamhionannais trí tháscaire domhanda agus Eorpach a thabhairt isteach maidir leis an mbochtaineacht agus le luathfhágáil na scoile a laghdú, rud a bheadh ar aon dul leis an oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe. Tá tionchar díobhálach á imirt ar theaghlaigh óga ag dídhaonrú na gceantar tuaithe de dheasca easpa deiseanna fostaíochta agus oideachais. Is fadhb í luathfhágáil na scoile i gceantair uirbeacha agus i gceantair thuaithe, dá bhrí sin, ní mór do bheartais a bhaineann le margadh an tsaothair agus le fás eacnamaíoch cothrom a bheith éifeachtach chun líon na ndaoine nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna (NEETanna) (12) a laghdú. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Tá sé ríthábhachtach an Creat Eorpach do Phrintíseachtaí Ardchaighdeáin agus Éifeachtacha (13) a chur chun feidhme go héifeachtach agus an Creat Cáilíochta Eorpach do Chúrsaí Oiliúna a fheabhsú i ndáil leis an oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | I bhfianaise scála, chastacht agus phráinn na saincheisteanna sin, creideann CESE go bhfuil gá le hiarracht neartaithe agus chomhordaithe níos fearr ón Aontas agus ó na Ballstáit, lena n-áirítear maidir le feabhas a chur ar an oideachas ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht, gné atá ríthábhachtach sa lá atá inniu ann. Áirítear leis sin freisin oideachas maidir le húsáid fuinnimh inbhuanaithe. Ní mór faireachán agus mapáil leanúnach a dhéanamh ar bheartais an Aontais agus na mBallstát maidir leis an oideachas, agus dea-chleachtais a mhalartú i measc tíortha agus eagraíochtaí. I gcroílár an oideachais le haghaidh forbairt inbhuanaithe tá luachanna daonnúla a dhíríonn ar eolas a shealbhú agus ar réitigh phraiticiúla chothroma a chruthú, agus iarmhairtí comhshaoil agus sóisialta á gcur san áireamh. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tá ról ríthábhachtach ag múinteoirí agus ag tuismitheoirí san oideachas ar mhaithe le timpeallacht inbhuanaithe. Ní mór tacaíocht a thabhairt do mhúinteoirí agus d’oiliúnóirí trí mheán oiliúint ghairmiúil tosaigh agus leanúnach ar ardchaighdeán maidir leis an inbhuanaitheacht. Sa tuairim ó CESE I dtreo straitéis AE chun scileanna agus inniúlachtaí glasa a fheabhsú do chách (14), cuireadh i dtábhacht an gá a bhí ann go mbeadh an t-eolas atá ag teastáil chun an t-athrú aeráide a chomhrac ar fáil do gach duine. Tá an fhoghlaim ar feadh an tsaoil do thuismitheoirí agus oideachas na saoránach ríthábhachtach agus ba cheart an dá ghné sin a neartú trí fheasacht a ardú i measc an phobail i gcoitinne, lena n-áirítear trí thacú le heagraíochtaí don óige maidir leis an ábhar sin. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tá CESE ag iarraidh ar na Ballstáit tacaíocht éifeachtach a chur ar fáil do mhúinteoirí chun an ghairm a dhéanamh níos tarraingtí. Cé go bhfuil ganntanas ollmhór múinteoirí san Eoraip, chun go n-éireoidh leis an oideachas ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht, ní mór meas a bheith againn ar mhúinteoirí agus tuarastail chuibhiúla agus dálaí maith oibre a áirithiú dóibh. Chun an córas oideachais a athrú ó bhonn, tá sé fíorthábhachtach oiliúint tosaigh agus leanúnach ardchaighdeáin a áirithiú do mhúinteoirí, cothroime agus cuimsiú a áirithiú sna córais oideachais agus oiliúna, mar aon le heagrú nuálach na scoileanna, chun cultúr síochána agus sábháilteachta a chruthú. D’fhonn an óige a chumhachtú chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach tríd an oideachas, beidh gá le gairmithe cumasacha a mbeidh teacht acu ar uirlisí éagsúla cumhachtacha. Tuigeann múinteoirí oilte conas an úsáid is fearr a bhaint as Dearbhú Pháras (15) agus Dearbhú Osnabrück maidir le gairmoideachas agus gairmoiliúint (16) ina gcuid oibre laethúla chun an tsaoránacht agus luachanna coiteanna na saoirse, na caoinfhulaingthe agus an neamh-idirdhealaithe san oideachas a chur chun cinn. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | I ngeall ar a smaointe cruthaitheacha, a ndíograis agus a bhfuinneamh, is caipiteal daonna luachmhar agus foinse smaointe nuálacha iad daoine óga na hEorpa. Tá an ról is tábhachtaí acu maidir leis an bhforbairt inbhuanaithe a chur chun cinn i mBallstáit an Aontais inniu agus go gairid. Dá bhrí sin, tá foinse mhór acmhainneachta neamhshaothraithe ag Ballstáit an Aontais, foinse ar féidir leo leas a bhaint aisti chun dul i mbun gnímh. Tá ról tábhachtach ag na heagraíochtaí don óige agus ag an oideachas seachfhoirmiúil maidir le tacú leis an oideachas inbhuanaithe agus leis an bhfoghlaim inbhuanaithe. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Tá CESE ag iarraidh go gcuirfí an óige i gcroílár an phróisis oideachais agus foghlama. D’fhéadfaí é seo a bhaint amach tríd an maorlathas a bhaineann le gairm na múinteoireachta a laghdú, trí dhíriú ar oideolaíocht nuálach agus ar dhlúthchaidreamh le daltaí, agus trí gach múinteoir a ullmhú i dtreo gur féidir leo teicneolaíochtaí nua a úsáid go héifeachtúil i gcomhthéacsanna nua foghlama, cibé acu laistigh den churaclam nó ina saol féin. Chun go n-éireoidh leis an oideachas claochlaitheach, beidh gá le scileanna claochlaitheacha, agus múinteoirí agus saoránaigh a thionscnaíonn bunathruithe. Tá dóthain ama, spáis agus acmhainní de dhíth ar mhúinteoirí agus ar oiliúnóirí chun go mbeidh siad in ann cur chuige praiticiúil agus trasearnála a ghlacadh a mhéid a bhaineann leis an oideachas le haghaidh inbhuanaitheacht comhshaoil (EES), bunaithe ar chomhar éifeachtach idir na geallsealbhóirí. Is ábhar leathan é seo a bhaineann le gnéithe uile an oideachais agus na gairmoiliúna, rud a chiallaíonn gur gá cur chuige oideolaíoch idirdhisciplíneach a ghlacadh. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Is cúis áthais go bhfuil daoine óga ag rannchuidiú cheana féin leis an bhforbairt inbhuanaithe ina dtíortha féin agus le spriocanna idirnáisiúnta aeráide a bhaineann leis an “neamhdhíobháil don chomhshaol”. Ar a mhuin sin, is díol sásaimh go bhfuil páirt ghníomhach acu i líonraí idirnáisiúnta na ngluaiseachtaí don óige atá dírithe ar an dúlra a chaomhnú agus ar an athrú aeráide a chomhrac. Mar chomhlánú air sin, ní mór dúinn gach córas oideachais a oiriúnú chun spás a chur ar fáil don oideachas claochlaitheach a chuirfidh ar chumas níos mó daoine óga a n-iarrachtaí a stiúradh chun an t-athrú claochlaitheach atá de dhíth orainn a bhaint amach. De réir thuarascáil an Phainéil Idir-Rialtasaigh ar an Athrú Aeráide (IPCC) a eisíodh le déanaí, tá an fhoghlaim chlaochlaitheach ríthábhachtach toisc go gcabhraíonn sí le feasacht chomhroinnte a chothú agus le comhghníomhaíochtaí a spreagadh (17). |
| --- | --- |

3.10.

4.   Ní mór breathnú ar an bhforbairt inbhuanaithe mar phróiseas foghlama leanúnach agus cuimsitheach

| 4.1. | Tá sé tábhachtach a aithint nach féidir an stát ná an tsochaí forbairt go hinbhuanaithe gan foghlaim leanúnach a bheith ar bun, agus gan taithí nua a fháil agus a chur san áireamh san fhoghlaim sin. I ndáil leis an méid sin, ní mór breathnú ar an bhforbairt inbhuanaithe mar phróiseas leanúnach nach mór don phobal i gcoitinne foghlaim uaidh faoi conas maireachtáil ar bhealach níos inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil, an gheilleagair agus na sochaí de. Trí rochtain ar fhaisnéis a éascú agus trí fheasacht a mhéadú, agus rud is tábhachtaí fós, trí chumas daoine a fhorbairt chun réitigh a nuáil agus a chur chun feidhme, tá an t-oideachas ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht ríthábhachtach má táimid chun an bealach ina mairimid agus ina n-oibrímid a atreorú. Chun oideachas a chur ar dhaoine óga dul i ngleic go comhfhiosach leis na saincheisteanna i réimse na forbartha inbhuanaithe is casta atá le sárú ag pobail agus ag stáit, is gá curaclaim chuimsitheacha a fhorbairt chun scileanna smaointeoireachta criticiúla agus cinnteoireacht eolasach a chothú. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Bunaithe ar staidéir agus ar thaighde a rinneadh thar ceann an Choimisiúin Eorpaigh chun an togra le haghaidh Moladh ón gComhairle maidir leis an bhfoghlaim don inbhuaine comhshaoil a ullmhú, níl sainmhíniú soiléir ach ag 13 Bhallstát ar an rud is oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe (OFI) ann nó ar an oideachas le haghaidh inbhuanaitheacht comhshaoil. Is trua nach gcuirtear an téarma “oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe” ná SDG 4.7 i bhfeidhm i roinnt de na Ballstáit cé go n-aithnítear é mar ghné lárnach de SDG 4 maidir le hoideachas ar ardchaighdeán agus mar phríomhchumasóir do na SDGanna. Níor tugadh aghaidh ar an gceist shonrach maidir le cistiú sna tuarascálacha tíre a ndearnadh anailís orthu. Mar sin féin, luaigh an Iodáil, tír atá tosaithe ar ghealltanais a dhéanamh maidir le OFI, go soiléir go bhfuil an easpa cistithe ar cheann de na príomhchúiseanna a bhfuil cur chun feidhme OFI ina stad. Nuair nach bhfuil an dara rogha ag na rialtais ach ciorruithe a dhéanamh de thoradh géarchéimeanna eacnamaíocha, fuinnimh agus costas maireachtála, cuirtear an t-oideachas, mar aon le réimsí sóisialta eile, sa mheá i gcónaí. Is í an easpa infheistíochta is cúis le cineálacha éagsúla príobháidithe agus neamhshiméadrachtaí sna córais, rud a bhaineann an bonn den chothroime agus den tsaoirse oideolaíoch agus acadúil. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ábhar machnaimh eile is ea an cheist seo a leanas: an bhfuil straitéis láraithe ón mbarr anuas ag teastáil chun OFI a chur chun feidhme go rathúil, nó an bhfuil fachtóirí eile ann a chinneann a rath? Níl straitéis náisiúnta le haghaidh OFI ag an Danmhairg ná ag an Ísiltír ach tá iarrachtaí á ndéanamh ag scoileanna sa dá thír sin chun an t-ábhar seo a chur chun cinn. Tá straitéis náisiúnta ag an bhFionlainn ach tá imní uirthi go bhfuil an t-oideachas le haghaidh OFI ilroinnte ar fud na scoileanna. Tá OFI curtha san áireamh ag an Iodáil cheana féin sa churaclam náisiúnta, ach tá roinnt dúshlán ann maidir lena chur chun feidhme ar an leibhéal réigiúnach. Tá straitéis náisiúnta forbartha ag an bhFrainc, straitéis a bhainistíonn na húdaráis oideachais áitiúla agus a chuirtear i bhfeidhm i ngach scoil tríd an gcuraclam náisiúnta agus tionscadail oideolaíocha. Ar an mbealach sin, tá gach leibhéal rannpháirteach sa straitéis sin, rud a chinntíonn a rath. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ceann de na saincheisteanna ríthábhachtacha is ea tosaíocht a thabhairt don oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe. D’fhoilsigh ECFE, i gcomhar leis an gCoimisiún Eorpach, taighde (18) le déanaí ina mapáiltear scileanna daoine óga maidir leis an inbhuanaitheacht comhshaoil ar fud thíortha an Aontais agus ECFE. D’fhéadfadh an cur chuige nua sin i leith staidéar agus measúnuithe a bheith ina dhreasacht do na Ballstáit tosaíocht a dhéanamh de OFI. D’fhéadfadh sé a bheith úsáideach tuilleadh scrúdaithe a dhéanamh ar an gcaidreamh idir bearta na Náisiún Aontaithe chun OFI a chur chun cinn agus bearta ECFE chun rannchuidiú le forbairt an bheartais oideachais trí PISA d’fhonn a fháil amach an bhfuil aon chosúlachtaí sa chaoi a múnlaíonn an dá thacar beart sin córais oideachais. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ar cheann de na bacainní a d’fhéadfadh a bheith ann tá cur chun feidhme an oideachais le haghaidh forbairt inbhuanaithe i dtíortha a bhfuil córas feidearálach acu. Léiríodh sna tuarascálacha náisiúnta go bhfuil leibhéil éagsúla comhordúcháin sna Ballstáit idir an aireacht chónaidhme féin agus na húdaráis réigiúnacha — tá an Ghearmáin ag streachailt leis an gcomhordú sin agus tá líonra ag an Ostair a dhéanann an comhordú a rialú. Sampla de sin a d’fhéadfadh tíortha eile a leanúint is ea an chaoi a bhfuil baint ag rialtas cónaidhme na hOstaire le tionscnaimh ón mbun aníos. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tá sé ríthábhachtach go ndéanfaidh na sochaithe atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo athmheasúnú, athmhachnamh agus athshainmhíniú ar an oideachas i bhfianaise an oideachais inbhuanaithe agus na foghlama inbhuanaithe, ón oideachas réamh-bhunscoile go dtí an t-oideachais ollscoile agus níos faide i gcéin, ionas go gcuimseofar iontu ar deireadh na prionsabail, an t-eolas, na scileanna, na creidimh agus na luachanna a bhaineann leis an inbhuanaitheacht i ngach ceann de na trí réimse seo: an éiceolaíocht, an tsochaí agus an geilleagar. Ba cheart an próiseas sin a chur i bhfeidhm ar an leibhéal domhanda agus ní mór dó a bheith idirdhisciplíneach agus ba cheart tionscnaimh faoi stiúir an phobail chomh maith le tuairimí an phobail i gcoitinne a áireamh ann. Ní mór do na rialtais tacú leis freisin. Mar sin féin, ní mór saintréithe áitiúla agus gnéithe cultúrtha sonracha a chur san áireamh ag céim an chur chun feidhme sna tíortha aonair. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Leis an oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe, ba cheart eolas faoin gcomhshaol agus faoin riocht ina bhfuil sé a scaipeadh, agus léiriú a thabhairt ar na féidearthachtaí atá ann maidir lenár ngeilleagar a oiriúnú ar bhealach a bheidh ina dhreasú chun tosaíocht a thabhairt d’fholláine na ndaoine agus an phláinéid, agus cothromas ó ghlúin go chéile a chur chun cinn agus an comhshaol nádúrtha a chaomhnú ag an am céanna. Ba cheart don gheilleagar oiriúnaithe sin tábhacht mhéadaithe a thabhairt do mhodhanna bainistíochta atá neamhdhíobhálach don chomhshaol, deiseanna a chur ar fáil chun urraim chúramach do luachanna nádúrtha agus cultúrtha a chothú, agus a bheith dírithe ar luachanna bunaithe ar eitic éiceolaíoch maidir leis an bhfreagracht an comhshaol a chaomhnú don ghlúin atá ann faoi láthair agus do na glúine atá le teacht agus chun úsáid inbhuanaithe a bhaint as acmhainní nádúrtha. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ba cheart don oideachas claochlaitheach le haghaidh forbairt inbhuanaithe:






  — | a bheith bunaithe ar na prionsabail agus ar na luachanna is bonn leis an bhforbairt inbhuanaithe; |
| --- | --- | --- |

4.8.

—

a bheith bunaithe ar na prionsabail agus ar na luachanna is bonn leis an bhforbairt inbhuanaithe;

| — | tionchar a imirt ar gach ceann de thrí réimse na forbartha inbhuanaithe: an comhshaol, an tsochaí agus an geilleagar; |
| --- | --- |

—

tionchar a imirt ar gach ceann de thrí réimse na forbartha inbhuanaithe: an comhshaol, an tsochaí agus an geilleagar;

| — | an fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus ar fud an tsaoil a spreagadh lena gcothaítear sochaithe inbhuanaithe, urramacha, freagracha, réamhghníomhacha agus criticiúla; |
| --- | --- |

—

an fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus ar fud an tsaoil a spreagadh lena gcothaítear sochaithe inbhuanaithe, urramacha, freagracha, réamhghníomhacha agus criticiúla;

| — | seasamh ar son oideachas ar ardchaighdeán, a dtugtar tacaíocht ghníomhach dó agus a n-úsáidtear cur chuige iomlánaíoch ina leith; |
| --- | --- |

—

seasamh ar son oideachas ar ardchaighdeán, a dtugtar tacaíocht ghníomhach dó agus a n-úsáidtear cur chuige iomlánaíoch ina leith;

| — | oideachas inrochtana cearta-bhunaithe a chothú a bheidh urramach, cuimsitheach agus lena ndéanfar an éagsúlacht a cheiliúradh; |
| --- | --- |

—

oideachas inrochtana cearta-bhunaithe a chothú a bheidh urramach, cuimsitheach agus lena ndéanfar an éagsúlacht a cheiliúradh;

| — | dearcadh domhanda a chothú ach díriú ar shaincheisteanna áitiúla agus ar shaintréithe cultúrtha ag an am céanna; |
| --- | --- |

—

dearcadh domhanda a chothú ach díriú ar shaincheisteanna áitiúla agus ar shaintréithe cultúrtha ag an am céanna;

| — | oideachas foirmiúil, seachfhoirmiúil agus neamhfhoirmiúil a chumhdach; |
| --- | --- |

—

oideachas foirmiúil, seachfhoirmiúil agus neamhfhoirmiúil a chumhdach;

| — | cineál athraitheach choincheap na forbartha inbhuanaithe a chur san áireamh. |
| --- | --- |

—

cineál athraitheach choincheap na forbartha inbhuanaithe a chur san áireamh.

| 4.9. | Ní ann d’aon samhlacha uilíocha i gcás an oideachais chlaochlaithigh le haghaidh na hinbhuanaitheachta agus, dá bhrí sin, beidh ar na tíortha uile a dtosaíochtaí agus a ngníomhaíochtaí féin a shocrú i réimse na forbartha inbhuanaithe agus an oideachais inbhuanaithe, ag obair dóibh go héifeachtach i gcomhar leis na comhpháirtithe sóisialta, an tsochaí shibhialta eagraithe agus geallsealbhóirí ábhartha eile, lena n-áirítear eagraíochtaí don óige. Tá ról lárnach ag ceannaireacht chomhoibríoch na scoileanna agus ag oideachas na saoránach maidir le scoileanna a mhúnlú chun oideachas inbhuanaitheachta a fheabhsú. Ba cheart cuspóirí, príomhthreonna gníomhaíochta agus sásraí a chinneadh, agus dálaí áitiúla comhshaoil, sóisialta agus eacnamaíocha agus saintréithe cultúrtha á gcur san áireamh. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Is éard atá i gceist le córas oideachais a chruthú le haghaidh forbairt inbhuanaithe aistriú ó oideachas traidisiúnta go samhail atá dírithe ar an inbhuanaitheacht, ar cheart é a bheith bunaithe ar eolas idirdhisciplíneach leathan a bhfuil cur chuige comhtháite maidir le forbairt na sochaí, an gheilleagair agus an chomhshaoil mar bhonn taca leis. Ba cheart obair ar leibhéal an oideachais fhoirmiúil (scoileanna, ollscoileanna, institiúidí ardoiliúna), an oideachais sheachfhoirmiúil (ionaid oiliúna a chruthú, seimineáir agus cruinnithe comhchéime, na meáin a úsáid, etc.) agus an oideachais neamhfhoirmiúil (foghlaim idir piaraí trí imeachtaí, malartuithe óige, tionscadail faoi stiúir na hóige etc.) a áireamh sa chineál sin oideachais. Na cláir oideachais agus oiliúna lena gcomhtháthaítear an t-oideachas le haghaidh inbhuanaitheacht comhshaoil, ní mór dóibh a bheith inrochtana agus cuimsitheach. Ba cheart do rialtais aird a thabhairt, dá luaithe is ea is fearr é, ar chás na ndaoine óga ó chúlraí faoi mhíbhuntáiste, mar atá sé i ndáiríre, agus teacht ar bhealaí chun na grúpaí sin a chur san áireamh. |
| --- | --- |

4.10.

An Bhruiséil, an 15 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Conclúidí na gComhchathaoirleach ó chruinniú mullaigh na nAirí Oideachais agus Comhshaoil ag COP26, Learn for our Planet. Act for the climate

1

Learn for our Planet. Act for the climate

(2)  Clár gníomhaíochta domhanda na Náisiún Aontaithe don óige.

2

(3)  Úsáidtear téarmaí éagsúla agus tagraítear sa tuairim do “oideachas claochlaitheach chun forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn”. Baintear úsáid, áfach, as na téarmaí “oideachas le haghaidh forbairt inbhuanaithe” agus “oideachas le haghaidh inbhuanaitheacht comhshaoil” go hidirmhalartach sa chomhthéacs reatha. Féach freisin an ghluais san fhoscríbhinn.

3

(4)  Tuarascáil faireacháin Unesco maidir leis an oideachas domhanda, 2021/2 Non-state actors in education: who chooses? who loses?

4

Non-state actors in education: who chooses? who loses?

(5)  Opinion of the European Economic and Social Committee on Towards an EU strategy for enhancing green skills and competences for all (own-initiative opinion) (níl leagan Gaeilge ann), (IO C 56, 16.2.2021, lch. 1).

5

Opinion of the European Economic and Social Committee on Towards an EU strategy for enhancing green skills and competences for all (own-initiative opinion)

(6)  An Comhaontú Glas don Eoraip.

6

(7)  An Coimisiún Eorpach — An Chomhghuaillíocht “Oideachas ar mhaithe leis an Aeráid”.

7

(8)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — I dtreo straitéis AE chun scileanna agus inniúlachtaí glasa a fheabhsú do chách (tuairim féintionscnaimh), (IO C 159, 12.4.2022, lch. 9).

8

—

(9)  Moladh an 16 Meitheamh 2022 ón gComhairle maidir le foghlaim don aistriú glas agus don fhorbairt inbhuanaithe, (IO C 243, 27.6.2022, lch. 1).

9

(10)  Bianchi, G., Pisiotis, U. agus Cabrera Giraldez, M., GreenComp The European sustainability competence framework [GreenComp, An creat Eorpach um inniúlachtaí inbhuanaitheachta], Punie, Y. agus Bacigalupo, M. eagarthóir(í), EUR 30955 EN, Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2022, ISBN 978-92-76-46485-3, doi:10.2760/13286, JRC128040.

10

(11)  Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe rialtais na mBallstát — Spórt agus gníomhaíocht choirp, réimsí a bhfuil gealladh fúthu chun iompraíocht a athrú ó bhonn ar mhaithe leis an bhforbairt inbhuanaithe, (IO C 170, 25.4.2022, lch. 1).

11

(12)  Is acrainm é NEET a dhéanann tagairt do dhaoine “nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna”, atá dífhostaithe agus nach bhfuil oideachas nó gairmoiliúint á bhfáil acu.

12

(13)  Moladh ón gComhairle an 15 Márta 2018 — Creat Eorpach do Phrintíseachtaí Ardchaighdeáin agus Éifeachtacha (IO C 153, 2.5.2018, lch 1).

13

(14)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — I dtreo straitéis AE chun scileanna agus inniúlachtaí glasa a fheabhsú do chách (níl leagan Gaeilge ann), (IO C 56, 16.2.2021, lch. 1).

14

(15)  An tsaoránacht agus luachanna coiteanna na saoirse, na caoinfhulaingthe agus an neamh-idirdhealaithe a chur chun cinn tríd an oideachas (2015) Eurydice.

15

(16)  Dearbhú Osnabrück maidir le gairmoideachas agus gairmoiliúint mar chumasóir téarnaimh agus aistrithe cóir chuig geilleagar digiteach agus geilleagar glas – osnabrueck_declaration_eu2020.pdf.

16

(17)  An Séú Tuarascáil Mheasúnachta ó IPCC, Meitheal III Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change, lch. 2871.

17

Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change

(18)  Borgonovi, F., et al. (2022), “Young people's environmental sustainability competence: Emotional, cognitive, behavioural, and attitudinal dimensions in EU and OECD countries”OECD Social, Employment and Migration Working Papers, Uimh. 274, Foilsitheoireacht ECFE, Paris.Borgonovi, F., et al. (2022), “The environmental sustainability competence toolbox: From leaving a better planet for our children to leaving better children for our planet” OECD Social, Employment and Migration Working Papers, Uimh. 275, Foilsitheoireacht ECFE, Páras. Ullmhaíodh na doiciméid sin mar eolas cúlra don doiciméad ar dhearcthaí ECFE maidir le scileanna a fhoilseofar in 2023.

18

et al

Young people's environmental sustainability competence: Emotional, cognitive, behavioural, and attitudinal dimensions in EU and OECD countries

OECD Social, Employment and Migration Working Papers

et al

The environmental sustainability competence toolbox: From leaving a better planet for our children to leaving better children for our planet

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/45 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/45

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “An Tionscnamh ó na Saoránaigh – Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí”

(tuairim féintionscnamh)

(2023/C 100/07)

| Rapóirtéir: | Arnold PUECH d’ALISSAC |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Arnold PUECH d’ALISSAC

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 19.5.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol |
| Dáta a glactha sa rannóg | 24.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 168/0/2 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

19.5.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol

Dáta a glactha sa rannóg

24.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

168/0/2

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is léiriú é rath an Tionscnaimh seo ó na Saoránaigh (dá ngairtear “an Tionscnamh” anseo feasta) ar an méid mór a bhfuil saoránaigh na hEorpa ag súil leis ón gCoimisiún Eorpach. I dtosach báire, is mian le CESE comhghairdeas a dhéanamh le heagraí an Tionscnaimh agus moladh a thabhairt do na saoránaigh a bhí rannpháirteach ina chur i gcrích, i bhfianaise a dheacra a bhí sé na sínithe uile ba ghá a bhailiú. Is ar an gcúis sin atá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach freagraí beachta praiticiúla a thabhairt ar na héilimh arna ndéanamh faoin Tionscnamh seo. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is cás le CESE nach léirítear príomh-mholadh an Tionscnaimh, arb é sin deireadh a chur le húsáid lotnaidicídí sintéiseacha faoi 2035, sa teideal atá roghnaithe: “Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí!”. Tá béim á leagan ag CESE air freisin go bhfuil roinnt mhaith gníomhartha dlí á ndréachtú nó glactha ag an gCoimisiún cheana féin chun beacha, pailneoirí agus an bhithéagsúlacht a chosaint, úsáid inbhuanaithe lotnaidicídí a chur chun cinn agus tacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí san aistriú agrai-éiceolaíoch. Aithníonn sé, áfach, nach bhfuil lán a gcuspóirí bainte amach de thoradh na mbeart sin. Dá bhrí sin, tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún bearta breise a dhéanamh chun a chuspóirí uaillmhianacha a bhaint amach ar dhóigh níos nithiúla agus níos éifeachtaí. Tá sé á mholadh, mar shampla, tacaíocht níos mó a thabhairt don fheirmeoireacht bheacht, don talmhaíocht dhigiteach, don bhithrialú, don róbataic agus, ar ndóigh, don agra-éiceolaíocht. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tá sé á chur i bhfios ag CESE gur gá gach ceann de thrí cholún na hinbhuanaitheachta (inbhuanaitheacht chomhshaoil, shóisialta agus eacnamaíoch) a chur san áireamh i gcomhthéacs ríthábhachtach na hinbhuanaitheachta sistéamaí agus na ceannasachta bia agus gan faillí a dhéanamh sa ghné eacnamaíoch, rud a tharlaíonn go minic. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún freisin measúnuithe tionchair a dhéanamh sula ndéanfaidh sé cinneadh ar bith, go háirithe chun measúnú a dhéanamh ar na costais a bhaineann leis an tionscnamh ó thaobh an táirgthe talmhaíochta agus an gheilleagair de agus iad sin a chur i gcomórtas leis na costais eacnamaíocha a bhaineann le cailliúint na bithéagsúlachta d’fheirmeoirí. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Cúlra

2.1.   Tionscnamh ó na Saoránaigh ar mhaithe le talmhaíocht atá níos fabhraí do bheacha, don duine agus don chomhshaol

| 2.1.1. | Trí bhíthin an Tionscnaimh ó na Saoránaigh, tugtar deis do shaoránaigh na hEorpa páirt ghníomhach a ghlacadh i bpróisis dhaonlathacha an Aontais trína ligean dóibh iarraidh ar an gCoimisiún reachtaíocht nua a chur chun tosaigh. A thúisce a thugann aon mhilliún saoránach AE ar a laghad a dtacaíocht do thionscnamh, agus na tairseacha is gá a bheith bainte amach aige in aon cheathrú de na Ballstáit ar a bheag (1), ní mór don Choimisiún freagra a thabhairt ar an tionscnamh sin. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Tá an tionscnamh “Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí! I dtreo talmhaíocht neamhdhíobhálach do bheacha i gcomhair comhshaol folláin”, agus na tairseacha sin bainte amach aici, ag iarraidh ar an gCoimisiún, dá bhrí sin, gníomhartha reachtacha a mholadh chun deireadh a chur de réir a chéile le húsáid lotnaidicídí sintéiseacha faoi 2035 d’fhonn an bhithéagsúlacht a athbhunú agus d’fhonn tacú le feirmeoirí le linn na hidirthréimhse sin. |
| --- | --- |

2.1.2.

2.2.   Meath na bpailneoirí agus cailliúint na bithéagsúlachta san Eoraip

| 2.2.1. | Na héilimh a rinneadh faoin Tionscnamh seo, baineann siad leis an meath atá ag teacht ar líon na mbeach san Eoraip. Go deimhin, de réir Liosta Dearg Eorpach na mBeach, tá meath ag teacht ar speiceas beach amháin as gach triúr agus ar speiceas féileacán amháin as gach triúr agus tá ceann amháin as gach deichniúr i mbaol a ndíothaithe (2). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Bíodh sin mar atá, is ainmhithe a phailníonn 84 % de bharra na hEorpa (3), más go páirteach féin é, agus braitheann 78 % de phlandaí fiáine an Aontais ar fheithidí pailnitheacha (4). Dá bhrí sin, i bhfianaise a thábhachtaí atá saincheist na slándála bia agus na ceannasachta bia i láthair na huaire, is den ríthábhacht na pailneoirí sin a chosaint ar mhaithe leis an táirgeadh talmhaíochta. Ar a mhuin sin, tá ról riachtanach ag beacha i dtáirgeadh na meala ós rud é nach leor an leibhéal neamhspleáchais (60 %) atá ag an Aontas ó thaobh meala de. Chun freastal ar an éileamh ar mhil, tá sé ag brath ar allmhairí (a dtagann 28 % díobh ón tSín) atá ar cháilíocht níos ísle ná mil na hEorpa. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | De réir na tuarascála measúnachta ón Ardán Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais (IPBES) (5) ar phailneoirí, pailniú agus táirgeadh bia, is iad na príomhchúiseanna leis an meath ar phailneoirí athruithe ar úsáid talún, dianchleachtais talmhaíochta agus úsáid lotnaidicídí, truailliú comhshaoil, speicis choimhthíocha ionracha, pataiginí agus an t-athrú aeráide. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Is den mhórthábhacht freisin acmhainní bia éagsúlaithe (neachtar agus pailin) a bheith ar fáil go leordhóthanach i rith na bliana ar fad le haghaidh fhorbairt chuí na mbeach agus chun táirgeadh meala níos rialta a áirithiú do bheachairí (6). |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Cuid d’fhadhb níos leithne is ea meath na mbeach, agus is í fadhb í sin cailliúint na bithéagsúlachta. Go deimhin, sa Tuarascáil Mheasúnachta Dhomhanda maidir le Seirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais a bunaíodh in 2019 ag IPBES (7), déantar measúnú ar chailliúint na bithéagsúlachta nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | I mí na Bealtaine 2022, tar éis na dtuarascálacha sin ó IPBES, d’fhoilsigh an Institiúid Náisiúnta um Thaighde ar Thalmhaíocht, ar Bhia agus ar an gComhshaol (INRAE) agus Institiúid Taighde na Fraince um Dhúshaothrú na Farraige (Ifremer) breithmheas eolaíoch comhchoiteann (ESCo) maidir leis an tionchar atá ag táirgí cosanta plandaí ar an mbithéagsúlacht agus ar sheirbhísí éiceachórais (8). Leagtar béim air sa breithmheas gur iomaí cúis atá le meath na bithéagsúlachta agus gur deacair a chinneadh cá mhéad a chuireann táirgí cosanta plandaí leis an meath sin i bhfianaise a idircheangailte atá na cúiseanna sin. Os a choinne sin, bunaithe ar an bhfianaise eolaíoch atá ann, bhíothas in ann nasc cúisíoch soiléir a bhunú sa breithmheas idir úsáid táirgí cosanta plandaí agus meath pailneoirí áirithe, amhail feithidí pailnitheacha. |
| --- | --- |

2.2.6.

2.3.   Tá roinnt mhaith gníomhartha dlí á n-ullmhú nó glactha ag an gCoimisiún cheana féin chun beacha a chosaint, úsáid inbhuanaithe lotnaidicídí a chur chun cinn, an bhithéagsúlacht a athbhunú agus tacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí san aistriú agrai-éiceolaíoch

| 2.3.1. | I dtaca le cosaint na mbeach agus na bpailneoirí: seoladh Tionscnamh Pailneoirí an Aontais in 2018 agus is é is aidhm dó cur i gcoinne mheath na bpailneoirí fiáine san Aontas. Faoina scáth sin tá deich ngníomhaíocht agus iad roinnte i dtrí théama tosaíochta:






  — | cur leis an eolas ar mheath na bpailneoirí agus ar na cúiseanna agus ar na hiarmhairtí a bhaineann leis; |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

cur leis an eolas ar mheath na bpailneoirí agus ar na cúiseanna agus ar na hiarmhairtí a bhaineann leis;

| — | cur in éadan na gcúiseanna atá le meath na bpailneoirí; |
| --- | --- |

—

cur in éadan na gcúiseanna atá le meath na bpailneoirí;

| — | feasacht a mhúscailt, an tsochaí ina hiomláine a spreagadh chun gnímh agus an chomhoibriú a chur chun cinn. |
| --- | --- |

—

feasacht a mhúscailt, an tsochaí ina hiomláine a spreagadh chun gnímh agus an chomhoibriú a chur chun cinn.

Ar a shon sin is uile, cuirtear in iúl i dTuarascáil Speisialta 15/2020 ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa maidir le pailneoirí fiáine a chosaint san Aontas (9) gur beag an tionchar a bhí aige sin ó thaobh stop a chur leis an meath agus gur gá an tionscnamh a bhainistiú ar dhóigh níos fearr má táthar chun a chuspóirí a bhaint amach. D’aithin an Coimisiún féin i dtuarascáil uaidh ar chur chun feidhme an tionscnaimh (10), siúd is go bhfuil dul chun cinn nach beag déanta ó thaobh chur chun feidhme ghníomhaíochtaí an tionscnaimh, go bhfuil gá fós le hiarrachtaí chun aghaidh a thabhairt ar na cúiseanna éagsúla atá leis an meath.

| 2.3.2. | I ndáil le tionchar agus rioscaí na dtáirgí cosanta plandaí a laghdú: sa dréacht-Rialachán a chuir sé i láthair i Meitheamh 2022, sheol an Coimisiún athbhreithniú ar an Treoir uaidh maidir le húsáid inbhuanaithe lotnaidicídí. Is é is aidhm dó sin aghaidh a thabhairt ar fhadhb mhór atá ann, mar atá, éifeacht theoranta na Treorach maidir le húsáid lotnaidicídí a laghdú agus ar na rioscaí lena ngabhann do shláinte an duine agus do dhea-bhail an chomhshaoil (11). Ar na príomhbhearta atá ann tá:






  — | spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí ar leibhéal an Aontais chun laghdú 50 % a dhéanamh faoi 2030 ar úsáid lotnaidicídí ceimiceacha agus ar na rioscaí lena mbaineann, maille le húsáid na lotnaidicídí is guaisí; |
| --- | --- | --- |

2.3.2.

—

spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí ar leibhéal an Aontais chun laghdú 50 % a dhéanamh faoi 2030 ar úsáid lotnaidicídí ceimiceacha agus ar na rioscaí lena mbaineann, maille le húsáid na lotnaidicídí is guaisí;

| — | bearta nua lena áirithiú go gcuirfidh feirmeoirí an córas bainistithe comhtháite lotnaidí chun feidhme; |
| --- | --- |

—

bearta nua lena áirithiú go gcuirfidh feirmeoirí an córas bainistithe comhtháite lotnaidí chun feidhme;

| — | toirmeasc ar úsáid gach lotnaidicíde i limistéir íogaire lasmuigh de raon feidhme an mhaolaithe. |
| --- | --- |

—

toirmeasc ar úsáid gach lotnaidicíde i limistéir íogaire lasmuigh de raon feidhme an mhaolaithe.

| 2.3.3. | Déantar dianrialú ar tháirgí cosanta plandaí a chur ar an margadh san Aontas. Bunaítear an creat dlíthiúil maidir le táirgí cosanta plandaí a chur ar an margadh san Aontas le Rialachán Uimh. 1107/2009 (12). De réir an Rialacháin sin, is gá measúnuithe riosca a dhéanamh sula bhformheastar substaint ghníomhach ar an leibhéal Eorpach d’fhonn aon éifeacht dhíobhálach ar an tsláinte nó ar an gcomhshaol a sheachaint. De bhreis air sin, tá athbhreithniú á dhéanamh i láthair na huaire ar na treoirlínte le haghaidh measúnú a dhéanamh ar na rioscaí do bheacha a ghabhann le táirgí cosanta plandaí do bheacha (treoirdhoiciméad maidir le beacha (13)) d’fhonn na forbairtí eolaíochta is déanaí sa réimse sin a chur san áireamh. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | A mhéid a bhaineann le hathbhunú na bithéagsúlachta i limistéir thalmhaíochta: bíodh is nach mbaineann sé le limistéir thalmhaíochta, is féidir leis an Aontas leas a bhaint as an líonra Natura 2000, maille leis Treoracha maidir le hÉin (14) agus Gnáthóga (15), arb iad is bunús do reachtaíocht AE maidir le caomhnú an dúlra. Tá Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais do 2030 curtha chun feidhme ag an gCoimisiún chomh maith (16). Áirítear inti go sonrach gníomhaíochtaí agus gealltanais chun an bhithéagsúlacht a athbhunú i limistéir thalmhaíochta, faoi mar a leagtar amach sa dréacht-Rialachán maidir le hathchóiriú an Dúlra (17) arna thíolacadh ag an gCoimisiún an 22 Meitheamh 2022. Cumhdaítear go háirithe in Airteagal 8 den tionscadal sprioc cheangailteach do na Ballstáit an laghdú ar dhaonraí pailneoirí a aisiompú faoi 2030 agus cumhdaítear in Airteagal 9 gealltanais maidir le héiceachórais talmhaíochta a athbhunú, mar shampla, féachaint chuige go mbeidh “gnéithe tírdhreacha ardéagsúlachta” in 10 % de limistéir thalmhaíochta an Aontais, ar a laghad, faoi 2030. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Maidir le tacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí le linn an aistrithe: uirlis thábhachtach is ea an leagan nua den Chomhbheartas Talmhaíochta (CBT) 2023-2027 chun spriocanna uaillmhianacha an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a bhaint amach agus tacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí. Léiríodh i dtuarascáil speisialta ón gCúirt Iniúchóirí in 2020 nach leor a bhfuil sa leagan reatha de CBT chun deireadh a chur leis an meath ar bhithéagsúlacht i dtalamh talmhaíochta (18). Is é conclúid na Cúirte Iniúchóirí nach féidir dul i muinín na dóighe a ndéanann an Coimisiún faireachán ar chaiteachas bithéagsúlachta, go bhfuil tionchar na n-íocaíochtaí díreacha faoi CBT teoranta nó nach eol cad é féin agus, ar deireadh, gur thug an Coimisiún agus na Ballstáit tús áite do bhearta forbartha tuaithe a raibh tionchar measartha íseal acu. Áirítear sa leagan nua de CBT bearta nua chun a thionchar ar an gcomhshaol a fheabhsú, amhail coinníollacht fheabhsaithe. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | D’fhéadfadh tionchar dearfach indíreach a bheith ag téacsanna AE agus ag obair a dhéantar i réimsí eile seachas an talmhaíocht ar phailneoirí, amhail an pacáiste reachtach “Oiriúnach do 55”, maidir le cuspóir an Aontais astaíochtaí carbóin a laghdú 55 % faoi 2030 (déanann an t-athrú aeráide difear do bheacha freisin), an Plean Gníomhaíochta maidir le Truailliú Nialasach chun truailliú san aer, san uisce agus san ithir a dhíothú, an Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite nó Straitéis Foraoise nua an Aontais Eorpaigh, agus uaillmhian an Choimisiúin trí bhilliún crann a chur ar fud na hEorpa faoi 2030. |
| --- | --- |

2.3.6.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Tá béim á leagan ag CESE ar a thábhachtaí atá na Tionscnaimh ó na Saoránaigh ós uirlis iad trínar féidir rannpháirtíocht dhíreach shaoránaigh na hEorpa a chothú. Go deimhin, is iad an uirlis daonlathais rannpháirtíochta is cumhachtaí dá bhfuil ar fáil ar an leibhéal Eorpach. Sa ról atá aige mar dhroichead idir eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus na hinstitiúidí Eorpacha, chuir CESE le tábhacht na dTionscnamh ó na Saoránaigh thar na blianta agus lena n-infheictheacht in obair laethúil na n-institiúidí Eorpacha. Is díol sásaimh dó gurb í an tuairim seo an chéad cheann a ghlacfar atá bunaithe ar Thionscnamh ó na Saoránaigh sular thug an Coimisiún a bhreith féin ina leith agus tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún freagra beacht a thabhairt ar na héilimh a dhéantar ann. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Is cás le CESE nach léirítear príomh-mholadh an Tionscnaimh, arb é sin deireadh a chur le húsáid lotnaidicídí sintéiseacha faoi 2035, sa teideal atá roghnaithe: “Sábhálaimis na beacha agus na feirmeoirí!”. Tá sé á chur i bhfios aige go bhfuil roinnt mhaith gníomhartha dlí á ndréachtú nó glactha ag an gCoimisiún cheana féin chun freastal ar na héilimh sin. Aithníonn sé, áfach, nach bhfuil lán a gcuspóirí bainte amach de thoradh na mbeart sin. Dá bhrí sin, tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún bearta breise a dhéanamh chun a chuspóirí a bhaint amach níos chun a chuspóirí a bhaint amach ar dhóigh níos nithiúla agus níos tapa. Mar sin féin, tá sé á chur i bhfios aige gur gá gach ceann de thrí cholún na hinbhuanaitheachta (inbhuanaitheacht chomhshaoil, shóisialta agus eacnamaíoch) a chur san áireamh i gcomhthéacs ríthábhachtach na hinbhuanaitheachta sistéamaí agus na ceannasachta bia agus nach mór measúnuithe tionchair a dhéanamh sula ndéanfaidh sé cinneadh ar bith, go háirithe chun measúnú a dhéanamh ar na costais a bhaineann leis an tionscnamh ó thaobh an táirgthe talmhaíochta agus an gheilleagair de. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Barúlacha sonracha

| 4.1. | Maidir leis an éileamh a dhéantar faoin Tionscnamh laghdú 80 % a dhéanamh de réir a chéile ar úsáid lotnaidicídí sintéiseacha i dtalmhaíocht an Aontais faoi 2030, ag tosú le deireadh a chur leis na táirgí is guaisí, ionas go gcuirfear deireadh iomlán le húsáid lotnaidicídí sintéiseacha faoi 2035: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Is é comhairle CESE gan cuspóirí idéalaíocha nó do-aimsithe a leagan síos a chaithfí a bhaint amach laistigh de thréimhse ama ródhocht. Tá sé á chur i bhfáth aige go bhfuil an Coimisiún á mholadh cheana féin laghdú 50 % a dhéanamh faoi 2030 ar úsáid lotnaidicídí ceimiceacha agus ar na rioscaí lena mbaineann, maille le húsáid na lotnaidicídí is guaisí. Ar bhonn níos ginearálta, níl sé i bhfabhar spriocanna maidir le laghdú lotnaidicídí a leagan síos nuair nach bhfuil roghanna malartacha éifeachtacha inrochtana ar fáil d’fheirmeoirí. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Tá CESE á chur i bhfios go bhfuil an creat rialála Eorpach maidir le táirgí cosanta plandaí ar na creat rialála is déine ar domhan ó thaobh cuspóirí de, ós rud é go leagtar síos mar phrionsabal ann nach féidir glacadh le tionchair ar bith ar an gcomhshaol. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Is iomaí cúis atá leis an meath atá ag teacht ar bheacha meala agus ar phailneoirí fiáine. Is ar an gcúis sin, dar le CESE, nach é an t-aon réiteach ná an réiteach is fearr atá ann deireadh a chur le lotnaidicídí ar mhaithe le hiad a shábháil. Is gá aghaidh a thabhairt ar gach uile chúis atá leis an meath. Mar shampla, i gcás beacha meala, is rud fíorthábhachtach do bheachairí gairmiúla é an comhrac i gcoinne fíneoga varró agus cornfhoiche Áiseacha agus tá súil acu go dtiocfaidh réitigh cóireála nua chun cinn lenar féidir a gcuid beach a chosaint níos fearr. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE a thábhachtaí atá beacha meala, pailneoirí fiáine agus feithidí eile don talmhaíocht (le haghaidh pailniú barr, rialáil lotnaidí nádúrtha, etc.). Sampla amháin is ea na comhpháirtíochtaí a théann chun tairbhe d’fheirmeoirí agus do bheachairí araon dála an tionscnaimh “coirceog a uchtú” (19) a sheol feirmeoirí. Tugann na feirmeoirí a uchtaíonn coirceoga beach aird ar leith ar chosaint na mbeach agus iad i mbun cóireálacha fíteashláintíochta chun a gcuid barr a chosaint. Ba cheart uirlisí eile dála ApiAlert (20) a chur ar bun freisin trínar féidir cuntas a choinneáil ar bhásmhaireacht na mbeach i gcoirceoga agus fíorchúiseanna a mbáis a dhéanamh amach. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.2. | I dtaca leis an éileamh a dhéantar faoin Tionscnamh éiceachórais nádúrtha a athbhunú sna limistéir thalmhaíochta ionas gur féidir an bhithéagsúlacht a athbhunú trí bhíthin na talmhaíochta: |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Tá sé á chur i bhfáth ag CESE go bhfuil gníomhaíocht an duine, amhail cleachtais talmhaíochta áirithe, ar cheann de na cúiseanna le meath na bpailneoirí agus na bithéagsúlachta, ach gur féidir leis an talmhaíocht a bheith ina réiteach freisin. Is mian leis, mar shampla, go dtabharfaí níos mó tacaíochta do thionscadail amhail athphlandú fálta nó forbairt acmhainní meala ag feirmeoirí chun gur féidir leo dúthracht a chaitheamh le cosaint na mbeach agus na bithéagsúlachta. San am céanna, beidh sé ríthábhachtach luach saothair níos fearr a thabhairt d’fheirmeoirí as na seirbhísí éiceachórais a chuireann siad ar fáil chun tacú leo tionscadail den chineál sin a chur i gcrích. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Tá CESE á thabhairt dá aire go bhfuil an Coimisiún meáite air go mbeidh an talmhaíocht ina bealach chun an bhithéagsúlacht a athbhunú, rud a léirítear leis na cuspóirí agus na bearta a leagtar amach sa Straitéis Bithéagsúlachta agus sa straitéis “Ón bhFeirm go dtí an Forc” agus sa dréacht-Rialacháin maidir le hAthchóiriú an Dúlra. Is cás leis, san am céanna, an urraim do cheannasacht bia an Aontais a chosaint. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Creideann CESE gur cheart aird a tharraingt ar a luachmhaire atá tionscnaimh thalmhaíochta dheonacha a fhéachann leis na pailneoirí nó an bhithéagsúlacht a chosaint agus is ag dul i dtreis atá tionscnaimh den chineál sin ar fud na hEorpa. Mar shampla, tá coimre de thionscnaimh thalmhaíochta a fhéachann le pailneoirí a chosaint foilsithe ag Cónaidhm Náisiúnta Chumainn na bhFeirmeoirí (FNSEA) (21). Is é is aidhm di dea-chleachtais talmhaíochta atá neamhdhíobhálach do bheacha (“Api-Agri”) a scaipeadh trí liosta a chur le chéile de na tionscnaimh dheonacha sa Fhrainc atá dírithe ar chosaint na bpailneoirí agus samplaí spreagúla, dearfacha agus pragmatacha a chur ar fáil. Ar an mbonn céanna, seoladh feachtas cumarsáide sa Danmhairg in 2018 dar teideal “10 ngníomhaíocht atá neamhdhíobhálach do bheacha ar d’fheirm” (22). Trí bhíthin an fheachtais sin, cuirtear chun cinn gníomhaíochtaí deonacha éagsúla ar féidir le feirmeoirí iad a chur chun feidhme ar a bhfeirm féin, mar shampla: fálta a phlandú agus stiallacha bláthanna a chur, nó cáitheadh sprae ó tháirgí cosanta plandaí a theorannú trí iad a spraeáil faoi na dálaí aimsire iomchuí (mar shampla, faoi dhálaí gaoithe éadroime) nó trí chórais a úsáid chun an cáitheadh sprae a laghdú. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Tá CESE den bharúil, má táthar chun éiceachórais nádúrtha a athbhunú i limistéir thalmhaíochta, go mbeidh ar an gCoimisiún ag tarraingt ar bhearta éagsúla: bonneagar talmhaíochta a chothabháil agus a athbhunú, éagsúlú barr chun réimse leathan barr sa tírdhreach a chur chun cinn, an agrafhoraoiseacht, an fheirmeoireacht orgánach agus táirgí a bhfuil táscaire cáilíochta agus tionscnaimh (SIQO) acu a fhorbairt, féarthalamh buan a choinneáil, úsáid agus tionchar lotnaidicídí a laghdú, etc. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.3. | I ndail leis an éileamh a dhéantar faoin Tionscnamh an talmhaíocht a athchóiriú trí thosaíocht a thabhairt do thalmhaíocht inbhuanaithe éagsúlaithe ar mhionscála, trí mhéadú tapa ar chleachtais agrai-éiceolaíocha agus orgánacha a chur chun cinn agus trí oiliúint d’fheirmeoirí agus taighde neamhspleách ar thalmhaíocht atá saor ó lotnaidicídí a éascú: |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Tá sé á thabhairt le fios ag CESE gur foilsíodh tuarascáil le 300 saineolaí ó 23 Bhallstát ina ndéantar anailís ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag an leagan nua de CBT ar chosaint agus athbhunú na bithéagsúlachta (23). Tá moltaí nithiúla á gcur le chéile ag eolaithe chun tionchar CBT ar an mbithéagsúlacht a fheabhsú agus chun tacú le feirmeoirí san aistriú sin. Tá CESE ag moladh don Choimisiún agus do na Ballstáit tarraingt air sin i gcomhthéacs an athchóirithe ar CBT, ar uirlis chumhachtach é don athchóiriú talmhaíochta. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Bíodh sin mar atá, tá CESE den tuairim nach leor an t-aistriú agrai-éiceolaíoch agus feabhsú na bithéagsúlachta a stiúradh ón mBruiséil trí bhíthin CBT. Tá béim á leagan aige ar a thábhachtaí atá sé gníomhú ar an leibhéal áitiúil.. Ní mór réitigh áitiúla a cheapadh freisin d’fheirmeoirí agus d’úinéirí talún chun oiriúnú do shaintréithe sonracha na réigiún. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Thairis sin, ba mhaith le CESE béim a leagan ar a thiomanta atá sé roghanna malartacha éifeachtacha a aimsiú ionas nach bhfágfar aon fheirmeoir ar uireasa réitigh. Is mian leis, ar an ábhar sin, go spreagfaí, ar bhonn níos mó, feirmeoireacht bheacht, feirmeoireacht dhigiteach, an bithrialú, an róbataic agus an agrai-éiceolaíocht agus go gcuirfí maoiniú nach beag ar fáil chun cur leis an taighde, chun nuálaíochtaí a chur chun feidhme agus chun féachaint chuige go nglacfaidh earnálacha agus feirmeoirí leo. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Aithníonn CESE go bhfuil tábhacht eacnamaíoch ag an mbeachaireacht i roinnt mhaith Ballstát agus go rannchuidíonn sí go háirithe leis an bhforbairt tuaithe agus le cothabháil na bpobal áitiúil. I bhfianaise an mheatha ar tháirgeadh na meala san Eoraip, ba cheart tacaíocht bhreise a thabhairt don bheachaireacht agus cur le luach eacnamaíoch táirgí meala agus táirgí beach eile (pailin, céir, glóthach ríoga, etc.) i dtreo go leanfaidh an bheachaireacht de bheith gairmiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol agus go mbeifear in ann freastal ar an éileamh ar mhil san Eoraip. Tá béim á cur ag CESE air gur den tábhacht é go dtiocfadh beachairí i gceann a chéile in eagraíochtaí gairmiúla chun ord agus eagar níos fearr a chur orthu féin agus chun leasanna na beachaireachta Eorpaí a chosaint ar dhóigh níos éifeachtaí. De bhreis air sin, ba mhaith leis go dtapódh an Coimisiún an deis seo chun athbhreithniú a dhéanamh gan mhoill ar an Treoir maidir le Mil d’fhonn lipéadú agus inrianaitheacht na meala a neartú agus d’fhonn dul i ngleic le calaois agus allmhairí ó thríú tíortha nach gcomhlíonann caighdeáin an Aontais agus a mhilleann faoi tháirgeadh na meala san Eoraip. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Mar bhuille scoir, chun féachaint chuige go mbeidh feirmeoirí na hEorpa in ann glacadh leis an aistriú agrai-éiceolaíoch, is éard atá CESE a mholadh don Choimisiún prionsabal na cómhalartachta caighdeán a chur chun feidhme go pras chun saobhadh iomaíochta a theorannú d’fheirmeoirí na hEorpa. |
| --- | --- |

4.3.5.

An Bhruiséil, 15 Nollaig 2022

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Rialachán (AE) 2019/788 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Aibreán 2019 maidir leis an tionscnamh Eorpach ó na saoránaigh (IO L 130, 17.5.2019, lch. 55).

1

(2)  Nieto et al., 2014. Liosta Dearg Eorpach na mBeach.

2

(3)  Williams, 1994. The dependence of crop production within the European Union on pollination by honeybees.

3

The dependence of crop production within the European Union on pollination by honeybees

(4)  Ollerton et al., 2011. How many flowering plants are pollinated by animals?

4

How many flowering plants are pollinated by animals?

(5)  IPBES, 2016. Tuarascáil Mheasúnachta ar phailneoirí, pailniú agus táirgeadh bia.

5

(6)  L’Institut technique et scientifique de l’apiculture et de la pollinisation (ITSAP), 2015. Ressources alimentaires pour les abeilles (Acmhainní bia do bheacha).

6

L’Institut technique et scientifique de l’apiculture et de la pollinisation

Ressources alimentaires pour les abeilles

(7)  IPBES, 2019. Global Assessment on Biodiversity and Ecosystem Services. [Measúnú Domhanda ar Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais].

7

Global Assessment on Biodiversity and Ecosystem Services

(8)  INRAE agus Ifremer, 2022. Impacts des produits phytopharmaceutiques sur la biodiversité et les services écosystémiques (Tionchar táirgí cosanta plandaí ar an mbithéagsúlacht agus ar sheirbhísí éiceachórais).

8

Impacts des produits phytopharmaceutiques sur la biodiversité et les services écosystémiques

(9)  Cúirt Iniúchóirí na hEorpa. Tuarascáil Speisialta 15/2020.

9

(10)  COM(2021) 261 final (níl leagan Gaeilge ann).

10

(11)  COM(2022) 305 final .

11

(12)  Rialachán (CE) Uimh. 1107/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le táirgí cosanta plandaí a chur ar an margadh agus lena n-aisghairtear Treoir 79/117/CEE agus Treoir 91/414/CEE ón gComhairle (IO L 309, 24.11.2009, lch. 1).

12

(13)  EFSA, 2022. Revised guidance on the risk assessment of plant protection products on bees (Apis mellifera, Bombus spp. and solitary bees).

13

(14)  Treoir 2009/147/EC ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le héin fhiáine a chaomhnú (IO L 20, 26.1.2010, lch. 7).

14

(15)  Treoir 92/43/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fauna agus flora fiáine a chaomhnú (IO L 206, 22.7.1992, lch. 7).

15

(16)  COM(2020) 380 final.

16

(17)  COM(2022) 304 final .

17

(18)  Cúirt Iniúchóirí na hEorpa. Tuarascáil Speisialta 13/2020.

18

(19)  Le Betteravier. Quand 14 agriculteurs de l’Aisne deviennent apiculteurs.

19

Quand 14 agriculteurs de l’Aisne deviennent apiculteurs

(20)  20 Minutes. Toulouse: Pour suivre la mortalité des abeilles, BeeGuard met au point un compteur vidéo sur ses ruches connectées.

20

Toulouse: Pour suivre la mortalité des abeilles, BeeGuard met au point un compteur vidéo sur ses ruches connectées

(21)  An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia, 2022. Recueil des initiatives agricoles favorables aux pollinisateurs.

21

Recueil des initiatives agricoles favorables aux pollinisateurs

(22)  Danish Agriculture & Food Council, 2018. 10 bee-friendly recommendations for your farm.

22

Danish Agriculture & Food Council

(23)  Pe’er et al., 2022. How can the European Common Agricultural Policy help halt biodiversity loss? Recommendations by over 300 experts.

23

How can the European Common Agricultural Policy help halt biodiversity loss? Recommendations by over 300 experts

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/51 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/51

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Géarchéim maidir le praghsanna bia: ról na hamhantraíochta agus tograí nithiúla le haghaidh gníomhaíocht i ndiaidh chogadh na hÚcráine”

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/08)

| Rapóirtéir: | Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Peter SCHMIDT

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 14.7.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol |
| Dáta a glactha sa rannóg | 24.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 157/7/5 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

14.7.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol

Dáta a glactha sa rannóg

24.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

157/7/5

1.   Conclúidí agus moltaí

Tá Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE):

| 1.1. | ag tarraingt aird ar ghéarchéim dhomhanda na bpraghsanna bia atá ag éirí níos measa mar gheall ar an gcogadh san Úcráin, rud atá ag cur isteach ar sholáthar bia riachtanaigh amhail cruithneacht agus ola lus na gréine; á chur i bhfáth nach í an choinbhleacht amháin is cúis leis an ngéarchéim ach go bhfuil fadhbanna struchtúracha agus sistéamacha ann freisin a chuireann leis an ocras ar domhan agus atá ina mbagairt do shlí mhaireachtála an duine ar fud an domhain. Níor cheart caitheamh le bia mar shócmhainn airgeadais toisc nach tráchtearra é ar nós a lán tráchtearraí eile; |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | á chur in iúl, cé go dtuigeann sé go mbíonn ceist na bpraghsanna bia agus na hamhantraíochta an-chasta nuair a bhíonn gá scrúdú breise a dhéanamh ar an gcúisíocht, nach leor an toradh atá ar struchtúr reatha an mhargaidh tráchtearraí“maidir leis an ngeilleagar inbhuanaithe atá de dhíth orainn” ná maidir leis na cuspóirí atá nasctha leis an bhforbairt inbhuanaithe, leis an uaillmhian aeráide ná leis an aistriú cóir a chumhdaítear i gClár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe agus sa Chomhaontú Glas don Eoraip. Is a mhalairt atá fíor agus is dochar atá an struchtúr sin ag déanamh dóibh. Déanann sé dochar do na hiarrachtaí atá ar bun chun fuascailt a fháil ó ghéarchéim an ocrais, chun ioncam cothrom a chur chun cinn d’fheirmeoirí agus d’oibrithe agus praghsanna cothroma a áirithiú do thomhaltóirí, chomh maith le próiseálaithe beaga agus meánmhéide bia agus an earnáil mhiondíola a chosaint ar na rioscaí a bhaineann leis an mboilsciú atá ag dul i méid. Ní mór, dá bhrí sin, an struchtúr sin a athrú tríd an reachtaíocht le go bhféadfar cur le dea-bhail an duine agus le forbairt na sochaí ar mhaithe le cur chun feidhme na spriocanna forbartha inbhuanaithe (SDGanna). Ó tharla gurb é an tAontas Eorpach an margadh is mó rialáil atá ann cheana féin, is ríléir nach mbeidh éifeacht leis an rialáil sin mura leathnaítear í go dtí an leibhéal domhanda; |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | á chur i bhfios nach mór déileáil leis an leibhéal ard comhchruinnithe sna slabhraí bia agus san úinéireacht airgeadais; á chur i bhfáth go bhfuil leibhéal ard comhchruinnithe i gceist i dtrádáil dhomhanda an ghráin. Meastar go bhfuil thart ar 70-90 faoin gcéad de thrádáil dhomhanda an ghráin á rialú ag ceithre chuideachta: Archer-Daniels-Midland, Bunge, Cargill agus Louis Dreyfus. Ní hamháin go bhfuil olagaplacht ag na cuideachtaí sin ar thrádáil dhomhanda an ghráin, ach tá olagaplacht acu freisin ar an bhfaisnéis faoi bhunphrionsabail an mhargaidh, agus bíonn an-bhaint acu freisin leis an airgeadrú; |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | á thabhairt dá aire gur bealaí nua a mbaintear an-úsáid astu is ea cistí arna dtrádáil ar an malartán (ETFanna) agus cistí frithpháirteacha innéacsbhunaithe, lena n-áirítear na cistí sin atá nasctha go sonrach le bia agus talmhaíocht, chun infheistíocht airgeadais agus brabús a dhéanamh, agus bíonn gnáthdhaoine rannpháirteach sna meáin infheistíochta sin níos mó anois ná san am a caitheadh trína gcistí pinsin agus a gcuntais coigiltis scoir phearsanta. Le teacht chun cinn na gcistí infheistíochta sin atá nasctha le cothromas, tá na córais agraibhia á n-athmhúnlú ar bhealaí a thugann tosaíocht do riachtanais na scairshealbhóirí seachas do spriocanna sóisialta agus comhshaoil eile; |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | á thabhairt dá aire go bhfuil éiginnteacht á cruthú agus eagla agus scaoll á gcothú de dheasca praghsanna arda agus praghsanna atá ag dul in airde go mear agus de dheasca na rúndachta maidir le stoc-chairn. Fágann an eagla agus an scaoll, go háirithe le linn tréimhsí d’éiginnteacht mhór, amhail i ndiaidh chogadh na hÚcráine, go n-éiríonn leibhéal na bpraghsanna ró-ard agus go spreagtar luaineacht praghsanna de réir mar a théann trádálaithe amhantracha i gceannas ar an margadh trí leas mór a bhaint as an mborradh ar na praghsanna; |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | ag iarraidh ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais cur le trédhearcacht an mhargaidh, go háirithe tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:






  — | Tuairisciú de réir critéir chomhshaoil, shóisialta agus rialachais (ESG) agus nochtadh neamhairgeadais na ngníomhaithe sin a bhfuil baint acu leis an amhantraíocht. Ní mór ról na rátála ESG a scrúdú a mhéid a bhaineann leis an amhantraíocht i réimse an bhia. |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

Tuairisciú de réir critéir chomhshaoil, shóisialta agus rialachais (ESG) agus nochtadh neamhairgeadais na ngníomhaithe sin a bhfuil baint acu leis an amhantraíocht. Ní mór ról na rátála ESG a scrúdú a mhéid a bhaineann leis an amhantraíocht i réimse an bhia.

| — | Ba cheart gach gníomhaí ar fud an domhain a bheith ag tuairisciú do Chóras Faisnéise na Margaí Talmhaíochta (AMIS), lena n-áirítear tíortha agus gníomhaithe príobháideacha; |
| --- | --- |

—

Ba cheart gach gníomhaí ar fud an domhain a bheith ag tuairisciú do Chóras Faisnéise na Margaí Talmhaíochta (AMIS), lena n-áirítear tíortha agus gníomhaithe príobháideacha;

| — | Idirbhearta thar an gcuntar (OTC) a ghrinnscrúdú tuilleadh; |
| --- | --- |

—

Idirbhearta thar an gcuntar (OTC) a ghrinnscrúdú tuilleadh;

| 1.7. | á chur i bhfios go soláthraíonn margaí na ndíorthach tráchtearraí príomhsheirbhísí do tháirgeoirí agus d’úsáideoirí tráchtearraí bia, amhail bainistíocht riosca agus praghas-aimsiú, agus go ndéantar dochar d’fheidhmiú na margaí sin de thoradh gníomhaíochtaí amhantracha; ag tathant ar na Ballstáit agus ar na hinstitiúidí Eorpacha na bearta riachtanacha a dhéanamh chun srian a chur leis an ró-amhantraíocht tráchtearraí, go háirithe tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | An margadh todhchaíochtaí a rialáil:






  — | Margadh rialáilte a thabhairt isteach an athuair le haghaidh díorthaigh tráchtearraí bia, mar a tharla ar feadh na mblianta fada go dtí deireadh an chéid seo caite, d’fhonn feidhm na dtodhchaíochtaí a chaomhnú maidir leis an bhfálú. Bíonn tábhacht le todhchaíochtaí ó thaobh na bhfeirmeoirí de d’fhonn rioscaí a bhainistiú. Tugann todhchaíochtaí deis dóibh praghas an ionchuir agus praghas an aschuir a shocrú ar feadh tréimhse áirithe sa todhchaí; |
| --- | --- | --- |

1.7.1.

—

Margadh rialáilte a thabhairt isteach an athuair le haghaidh díorthaigh tráchtearraí bia, mar a tharla ar feadh na mblianta fada go dtí deireadh an chéid seo caite, d’fhonn feidhm na dtodhchaíochtaí a chaomhnú maidir leis an bhfálú. Bíonn tábhacht le todhchaíochtaí ó thaobh na bhfeirmeoirí de d’fhonn rioscaí a bhainistiú. Tugann todhchaíochtaí deis dóibh praghas an ionchuir agus praghas an aschuir a shocrú ar feadh tréimhse áirithe sa todhchaí;

| — | Srianta diana ar ghluaiseacht praghsanna agus teorainneacha suímh laethúla a thabhairt isteach a luaithe a thugtar mínormáltachtaí faoi deara sna gníomhaíochtaí trádála ar mhargaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí (an Treoir maidir le Margaí in Ionstraimí Airgeadais – MiFID II). Ba cheart na teorainneacha suímh a atheagrú chun fíorleas páirtí trádála a léiriú i ndáil leis an ngá atá le fálú i gcoinne neamhchosaint fíorshaoil ar rioscaí; |
| --- | --- |

—

Srianta diana ar ghluaiseacht praghsanna agus teorainneacha suímh laethúla a thabhairt isteach a luaithe a thugtar mínormáltachtaí faoi deara sna gníomhaíochtaí trádála ar mhargaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí (an Treoir maidir le Margaí in Ionstraimí Airgeadais – MiFID II). Ba cheart na teorainneacha suímh a atheagrú chun fíorleas páirtí trádála a léiriú i ndáil leis an ngá atá le fálú i gcoinne neamhchosaint fíorshaoil ar rioscaí;

| — | An rochtain ar dhíorthaigh/ar fhálú a theorannú d’infheisteoirí agus trádálaithe cáilithe agus eolacha ar fíorúdar imní dóibh na tráchtearraí talmhaíochta foluiteacha; |
| --- | --- |

—

An rochtain ar dhíorthaigh/ar fhálú a theorannú d’infheisteoirí agus trádálaithe cáilithe agus eolacha ar fíorúdar imní dóibh na tráchtearraí talmhaíochta foluiteacha;

| — | Oibleagáidí conarthacha gearrthéarmacha/meántéarmacha/fadtéarmacha a thabhairt isteach chun cur leis an gcobhsaíocht; |
| --- | --- |

—

Oibleagáidí conarthacha gearrthéarmacha/meántéarmacha/fadtéarmacha a thabhairt isteach chun cur leis an gcobhsaíocht;

| — | Tarraingt siar na mbanc agus na gcuideachtaí cistí ón amhantraíocht airgeadais i dtráchtearraí bia a chothú trí cheanglais chaipitil mhéadaithe a thabhairt isteach d’fhonn na héifeachtaí giarála a laghdú. |
| --- | --- |

—

Tarraingt siar na mbanc agus na gcuideachtaí cistí ón amhantraíocht airgeadais i dtráchtearraí bia a chothú trí cheanglais chaipitil mhéadaithe a thabhairt isteach d’fhonn na héifeachtaí giarála a laghdú.

| 1.7.2. | Innéacsanna (innéacsanna tráchtearraí agus innéacsanna bia) a rialáil:






  — | Cistí innéacsanna tráchtearraí agus macasamhlú trí bhíthin babhtálacha agus táirgí arna dtrádáil ar an malartán a rialáil agus a chosc, ós rud é go n-uasmhéadaíonn sé sin an nasc idir na margaí fuinnimh agus na margaí bia. Ní oibríonn na teorainneacha suímh i gcás trádálaithe innéacsanna tráchtearraí/trádálaithe babhtálacha toisc go sioncronaítear iad sin; |
| --- | --- | --- |

1.7.2.

—

Cistí innéacsanna tráchtearraí agus macasamhlú trí bhíthin babhtálacha agus táirgí arna dtrádáil ar an malartán a rialáil agus a chosc, ós rud é go n-uasmhéadaíonn sé sin an nasc idir na margaí fuinnimh agus na margaí bia. Ní oibríonn na teorainneacha suímh i gcás trádálaithe innéacsanna tráchtearraí/trádálaithe babhtálacha toisc go sioncronaítear iad sin;

| — | Deireadh a chur le cistí infheistíochta poiblí/cistí frithpháirteacha (1) do ghníomhaithe atá ag plé leis an amhantraíocht i réimse an bhia — agus níor cheart d’aon ghníomhaí poiblí a bheith ag trádáil i ndíorthaigh tráchtearraí bia ar chúiseanna amhantraíochta nach bhfuil le leas an phobail; |
| --- | --- |

—

Deireadh a chur le cistí infheistíochta poiblí/cistí frithpháirteacha (1) do ghníomhaithe atá ag plé leis an amhantraíocht i réimse an bhia — agus níor cheart d’aon ghníomhaí poiblí a bheith ag trádáil i ndíorthaigh tráchtearraí bia ar chúiseanna amhantraíochta nach bhfuil le leas an phobail;

| — | Toirmeasc a chur ar thráchtearraí saothraithe (e.g. cistí, ETFanna) a leithdháiltear i bpunanna na ngníomhaithe institiúideacha (e.g. cistí pinsin, árachas); |
| --- | --- |

—

Toirmeasc a chur ar thráchtearraí saothraithe (e.g. cistí, ETFanna) a leithdháiltear i bpunanna na ngníomhaithe institiúideacha (e.g. cistí pinsin, árachas);

| — | Agus an gá leis an margadh sin a rialáil á chur san áireamh, ní mór moltaí nithiúla a fhorbairt tuilleadh i dtuairimí eile ó CESE amach anseo. |
| --- | --- |

—

Agus an gá leis an margadh sin a rialáil á chur san áireamh, ní mór moltaí nithiúla a fhorbairt tuilleadh i dtuairimí eile ó CESE amach anseo.

| 1.7.3. | Aghaidh a thabhairt ar an airgeadrú in earnáil an bhia óir déantar airgead ollmhór trí theacht i dtír ar dhaoine:






  — | Cánachas amhantair domhanda a thabhairt isteach ar an róbhrabús roimh dhíbhinní corparáidí trádála agus airgeadais mar aon le cáin amhantraíochta bia (2) chun srian a chur leis an trádáil ardmhinicíochta; |
| --- | --- | --- |

1.7.3.

—

Cánachas amhantair domhanda a thabhairt isteach ar an róbhrabús roimh dhíbhinní corparáidí trádála agus airgeadais mar aon le cáin amhantraíochta bia (2) chun srian a chur leis an trádáil ardmhinicíochta;

| — | Olagaplachtaí a bhriseadh ar gach leibhéal den slabhra idirnáisiúnta trádála bia agus de na leasanna airgeadais. |
| --- | --- |

—

Olagaplachtaí a bhriseadh ar gach leibhéal den slabhra idirnáisiúnta trádála bia agus de na leasanna airgeadais.

2.   An comhthéacs – géarchéim maidir le praghsanna bia i ndiaidh an chogaidh san Úcráin

| 2.1. | Ainneoin an dóchais go dtiocfadh an domhan chuige féin níos tapúla tar éis na géarchéime agus go dtosódh an tslándáil bia ag téarnamh ó phaindéim 2021, is méadú breise a tháinig ar an ocras ar domhan in 2021. De thoradh éagothromaíochtaí a tháinig as an tionchar a bhí ag an bpaindéim agus ag an téarnamh, agus de thoradh chumhdach agus fad teoranta na mbeart cosanta sóisialta, is amhlaidh a mhéadaigh na neamhionannais a bhí ina gcúis le buillí breise in 2021 i ndáil leis an sprioc maidir le Díothú an Ocrais a bhaint amach faoi 2030, agus bhí tionchar ar leith ar mhná agus ar leanaí. Meastar go raibh idir 702 agus 828 milliún duine ar domhan (a fhreagraíonn do 8.9 agus 10.5 faoin gcéad de dhaonra an domhain faoi seach) a raibh an t-ocras rompu in 2021 — sin 150 milliún duine sa bhreis ar an iomlán ó 2019 i leith, sin sula raibh paindéim COVID-19 ann (3). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tá an cogadh leanúnach san Úcráin, a bhfuil dhá cheann de na príomhtháirgeoirí gráin, síolta ola agus leasacháin is mó ar domhan páirteach ann, agus suaití seachtracha eile, ag cur isteach ar shlabhraí soláthair idirnáisiúnta agus ag cur le praghsanna an ghráin, an leasacháin agus an fhuinnimh. Tá an méid sin ag titim amach tráth a bhfuil na slabhraí soláthair fós ag teacht chucu féin ó COVID-19 agus go bhfuil dochar á dhéanamh dóibh cheana féin ag eachtraí adhaimsire atá ag éirí níos coitianta, i dtíortha ísealioncaim go háirithe, agus d’fhéadfadh impleachtaí ollmhóra a bheith ann don tslándáil bia dhomhanda agus don chothú domhanda. Níl aon ghanntanas bia ann, ach de thoradh na coinbhleachta tá ganntanas gearrthéarmach ann agus tá briseadh ollmhór i slabhra an tsoláthair bia, mar aon le fadhbanna dáileacháin (4)
  , lena n-áirítear san áit a bhfuil na stoic stóráilte, agus tá tionchar diúltach ag an gcoinbhleacht ar an táirgeadh (buaint agus plandáil/cur) san Úcráin. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Le linn na bliana 2022, thaifead Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe (FAO) innéacs praghsanna bia a bhí ar an innéacs is airde riamh, agus na praghsanna 34 % níos airde ná an bhliain roimhe sin. Is fiú a lua go raibh leibhéil chomh hard leis na buaicleibhéil a chonacthas in 2008 bainte amach ag innéacs praghsanna bia FAO cheana féin i mí Eanáir na bliana seo. Sa chomhthéacs sin, is éasca a thuiscint go ndéanfadh suaitheadh soláthair in dhá cheann de na príomhthíortha onnmhairithe gráin ar domhan na margaí domhanda a dhíchobhsú slí amháin nó slí eile. Mar sin féin, níl i mbunphrionsabail an mhargaidh ach páirtmhíniú ar fhairsinge agus scála na luaineachta praghsanna atá ann faoi láthair. Tá nádúr casta agus mífheidhmiúil na margaí gráin ar cheann de na lochtanna bunúsacha sa chóras bia a rinne géarchéim dhomhanda slándála bia as géarchéim na hÚcráine (5). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Sa rún ó CESE An Úcráin – an fhóirithint agus an atógáil – tograí ó shochaí shibhialta na hEorpa, dhírigh an Coiste aird ar an ngéarchéim dhomhanda maidir le praghsanna bia, a rinneadh níos measa fós mar gheall ar an gcogadh san Úcráin, agus iarradh ar na Ballstáit agus ar na hinstitiúidí Eorpacha na bearta riachtanacha a dhéanamh chun srian a chur leis an amhantraíocht tráchtearraí agus cur le trédhearcacht an mhargaidh. In dhá rún ó Pharlaimint na hEorpa le deireanas iarradh freisin go ndéanfaí bearta chun an ró-amhantraíocht a chosc (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ní leor an toradh atá ar struchtúr reatha an mhargaidh tráchtearraí “maidir leis an ngeilleagar inbhuanaithe atá de dhíth orainn” (7)
  ná maidir leis na cuspóirí atá nasctha leis an bhforbairt inbhuanaithe, leis an uaillmhian aeráide ná leis an aistriú cóir a chumhdaítear i gClár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe agus sa Chomhaontú Glas don Eoraip. Ní chabhraíonn sé ach an oiread chun ioncam cothrom a chur chun cinn d’fheirmeoirí (8) agus d’oibrithe mar aon le praghsanna cothroma do thomhaltóirí, ná chun próiseálaithe bia (go háirithe FBManna) agus an earnáil mhiondíola a chosaint ar na rioscaí a bhaineann leis an méadú ar an mboilsciú. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Ról agus impleachtaí na hamhantraíochta tráchtearraí: margaí agus sásraí

| 3.1. | Is éard is amhantraíocht ann infheistíocht le súil is go ndéanfar gnóthachan sa todhchaí, agus bíonn riosca caillteanais i gceist léi freisin. Tá trí leagan den amhantraíocht tráchtearraí ann: (i) tráchtearra fisiceach a cheannach nó a dhíol glan amach, (ii) conradh a cheannach nó a dhíol ina sonraítear go ndéanfar tráchtearra a fháil nó a sheachadadh sa todhchaí, agus (iii) cothromas nó fiachas corparáide a tháirgeann tráchtearraí nó a thrádálann i dtráchtearraí a cheannach nó a dhíol. Is “conarthaí todhchaíochtaí” nó “díorthaigh tráchtearraí” a thugtar ar chonarthaí caighdeánaithe tráchtearraí agus déantar iad a thrádáil i “margaí na ndíorthach tráchtearraí”, ar margaí airgeadais rialáilte iad. Dá bhrí sin, is féidir amhantraíocht tráchtearraí a dhéanamh i margaí tráchtearraí fisiceacha agus airgeadais araon, agus go hindíreach i margaí cothromais agus bannaí. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Chonacthas insreabhadh mór leachtachta ar mhargaí na ndíorthach tráchtearraí ag infheisteoirí “neamhthraidisiúnta” ó thús na 2000idí tar éis athruithe ar na creataí rialála lena rialaítear na margaí sin. Is “airgeadrú” na margaí tráchtearraí a tugadh ar theacht na dtrádálaithe nua (9). Cé gur chuir an méadú ar an leachtacht le doimhneacht mhargaí na ndíorthach tráchtearraí, rud a fhágann go mbíonn an chúbláil mhargaidh thar barr amach níos deacra, tionscnaíodh éileamh amhantrach nach mbaineann leis na dálaí i margadh na dtráchtearraí fisiceacha, rud a dhéanann dochar do chumas na margaí sin príomhfheidhmeanna áirithe a chomhlíonadh. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Sa leagan bunaidh díobh, déanann margaí rialáilte na ndíorthach tráchtearrai dhá phríomhchuspóir a chomhlíonadh: (i) bainistíocht riosca le haghaidh táirgeoirí agus úsáideoirí tráchtearraí, agus (ii) praghas-aimsiú. Is trí fhálú a dhéantar an bhainistíocht riosca, rud a chiallaíonn go nglactar suíomhanna fritháirimh sna margaí fisiceacha agus i margaí na ndíorthach agus, ar an gcaoi sin, go ndéantar praghas an tráchtearra a shocrú tráth a chuirtear an fálú i bhfeidhm. Éilíonn an fálú dlúthchaidreamh idir margaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí agus an margadh fisiceach. Chun an dlúthchaidreamh sin a áirithiú, is gnách an trádáil fhisiceach a thagarmharcáil i gcoinne phraghas an díorthaigh. Cé go n-áirithítear éifeachtúlacht an fhálaithe leis an gcleachtas sin, áirithítear freisin go ndéantar suíomhanna amhantracha sna margaí díorthach a chur ar aghaidh go díreach chuig an margadh fisiceach. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Déantar conarthaí todhchaíochtaí a thrádáil i leith míonna aibíochta éagsúla. Bíonn ceannaitheoir agus díoltóir comhaontaithe ann i gcás gach conartha todhchaíochtaí. Déanann teach imréitigh an mhalartáin na tairiscintí a dhéanann ceannaitheoirí agus díoltóirí a mheaitseáil (comhoiriúnú). Ní íoctar an praghas comhoiriúnaithe ina iomláine. Ina ionad sin, aistríonn an dá thrádálaí éarlais chuig cuntas éarlaise atá cláraithe leis an teach imréitigh. Baintear gnóthachain agus caillteanais as an éarlais féin. Bíonn ardleibhéal giarála i gceist leis an trádáil i dtodhchaíochtaí tráchtearraí dá bhrí sin. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Nuair a bhíonn conradh todhchaíochtaí gar dá dháta aibíochta, bíonn dhá rogha ag na trádálaithe: (i) an conradh a choimeád agus seachadadh a fhórsáil (i gcás díoltóra) nó glacadh le seachadadh (i gcás ceannaitheora), nó (ii) suíomh fritháirimh a ghlacadh chun deireadh a chur leis an gconradh roimh an dáta aibíochta. Is trí shuíomhanna fritháirimh a shocraítear formhór mór na gconarthaí todhchaíochtaí tráchtearraí. Dá bhrí sin, sa trádáil i dtodhchaíochtaí tráchtearraí ní cheanglaítear ar thrádálaí a bheith ina úinéir ar an tráchtearra fisiceach atá á dhíol aige ná a bheith ina úinéir ar an acmhainn stórála chun glacadh leis an tráchtearra fisiceach atá á cheannach aige. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Is bróicéirí amháin a fhéadfaidh a bheith ag trádáil i malartáin tráchtearraí chláraithe. Bíonn bróicéirí ag trádáil thar ceann a gcliant agus dóibh féin freisin. Tá margadh tánaisteach mór ann ina ndéantar díorthaigh tráchtearraí a dhíol ar aghaidh agus a athphacáistiú lasmuigh den mhalartán. Déantar conarthaí todhchaíochtaí a thrádáil freisin lasmuigh de mhalartáin rialáilte, dá ngairtear trádálacha Thar an gCuntar (OTC), sin i gcás ina ndéantar margadh gan aon bhaint a bheith ag teach imréitigh leis. Fágann sin gur furasta d’infheisteoirí miondíola rochtain a fháil ar dhíorthaigh tráchtearraí, go mór mór i bhfoirm cistí arna dtrádáil ar an malartán (ETFanna) le haghaidh tráchtearraí sonracha nó innéacsanna tráchtearraí (10). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De thoradh dhírialáil mhargaí na ndíorthach tráchtearraí agus a éasca atá sé trádáil i ndíorthaigh tráchtearraí, bíonn na margaí sin an-leachtach agus déantar i bhfad níos mó trádála i ndíorthaigh tráchtearraí ná i dtráchtearraí fisiceacha. Tá an leachtacht ríthábhachtach don phraghas-aimsiú. Is é atá i gceist le praghas-aimsiú cumas an mhargaidh faisnéis faoi dhálaí fisiceacha éilimh agus soláthair a léiriú i gceart agus in am trátha. Ní féidir le praghas-aimsiú a bheith ann mura ndéanfaidh na trádálaithe uile suíomhanna a ghlacadh go neamhspleách agus gur ar an eolas atá acu maidir leis na dálaí fisiceacha éilimh agus soláthair a bhunóidh siad na suíomhanna sin; “bunphrionsabail an mhargaidh” a thugtar ar na dálaí sin. Déantar dochar don phraghas-aimsiú má ghlacann trádálaithe suíomhanna nach bhfuil aon bhaint acu le bunphrionsabail an mhargaidh. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ní ghlacann gach trádálaí suíomhanna a bhunaítear ar bhunphrionsabail an mhargaidh (11). Déantar idirdhealú sa litríocht acadúil idir trádálaithe gníomhacha agus trádálaithe éighníomhacha. Déantar trádálaithe gníomhacha a mhiondealú ina dtrádálaithe eolacha agus ina dtrádálaithe aineolacha. Is éard is trádálaithe gníomhacha agus eolacha ann tithe trádála tráchtearraí a dhéanann todhchaíochtaí tráchtearraí a thrádáil chun críoch fálaithe agus amhantrach mar chuid dá bpríomhchúraimí gnó agus sainbhainisteoirí airgid (e.g. cistí fálaithe) a shaothraíonn straitéisí trádála atá bunaithe ar fhaisnéis mhargaidh. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Is éard is trádálaithe gníomhacha agus aineolacha (trádálaithe aiseolais dhearfaigh) ann bainisteoirí airgid a shaothraíonn straitéisí trádála atá bunaithe ar anailís ar phatrúin staidrimh agus gan ach ar fhíorbheagán faisnéise margaidh. Is éard is trádálaithe éighníomhacha agus aineolacha (trádálaithe innéacsanna) ann infheisteoirí institiúideacha, amhail cistí pinsin, agus infheisteoirí miondíola a infheistíonn in ETFanna, a dteastaíonn neamhchosaint ar thacar leathan praghsanna tráchtearraí uathu, lena n-áirítear tráchtearraí talmhaíochta agus fuinneamh, mianraí agus miotail, ar mhaithe lena bpunann féin a éagsúlú. Déantar neamhchosaint a bhaint amach trí mhacasamhlú innéacsanna tráchtearraí, rud is cosúil le hinnéacsanna stocmhargaí. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Is é atá i gceist le macasamhlú innéacsanna gan glacadh ach le suíomhanna ceannaigh a dhéantar a thar-rolladh ag deireadh dháta aibíochta an chonartha todhchaíochtaí. Is féidir a rá, dá bhrí sin, go mbíonn trádálaithe innéacsanna aontaobhach maidir leis an suíomh a ghlacann siad. Sioncronaítear thar ghrúpaí tráchtearraí iad freisin, rud a chomharthaíonn éileamh láidir thar réimse leathan tráchtearraí, as a n-eascraíonn comhghluaiseacht idir praghsanna grúpaí tráchtearraí éagsúla nach bhfuil aon bhaint aici le bunphrionsabail an mhargaidh (12). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Is féidir cur isteach go mór ar chomharthaí praghais amhantracha den sórt sin de thoradh trádálaithe aiseolais dhearfaigh a dhéanann an tacaíocht mhargaidh a thomhas le haghaidh treonna praghsála. Sa chás go ndéanann trádálaithe aiseolais dhearfaigh geall a chur ar threo praghsála ar leith, tugann siad tacaíocht bhreise ar bhealach féinchomhlíontach don treo sin, rud a chruthaíonn bolgáin airgeadais agus ardleibhéal luaineachta praghsanna. Is féidir le bolgáin airgeadais a bheith ann ar feadh i bhfad, uaireanta, go háirithe nuair a bhíonn an fhaisnéis faoi bhunphrionsabail an mhargaidh teoranta, is é sin, i dtréimhsí a mbíonn méid mór éiginnteachta ann, agus más trádálaithe aineolacha agus éighníomhacha is mó atá i gceannas ar an margadh. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Bíonn costas ag baint le faisnéis mhargaidh a bhailiú, é níos costasaí ná anailís staidrimh nó sracfhéachaint thapa a thabhairt ar na ceannlínte, go háirithe i gcás trádálaithe a infheistíonn i margaí éagsúla ag an am céanna. Ar an ábhar sin, níl ach fíorbheagán trádálaithe eolacha ann, agus is gnách gur tithe trádála móra iad a bhailíonn faisnéis mhargaidh mar chuid dá ngnó tráchtearraí fisiceacha. Fágann sé sin go mbíonn bolgáin airgeadais fhadtréimhseacha coitianta i margaí na ndíorthach tráchtearraí, go háirithe tráth éiginnteachta agus scaoll sa mhargadh. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Bíonn leibhéal ard comhchruinnithe i gceist i dtrádáil dhomhanda an ghráin. Tá thart ar 70-90 faoin gcéad de thrádáil dhomhanda an ghráin á rialú ag ceithre chuideachta agus déanann na cuideachtaí sin brabús an-mhór: Archer-Daniels-Midland, Bunge, Cargill and Louis Dreyfus, ar a dtugtar ABCD (13) mar ghrúpa (bhí an teacht isteach is airde ó bhliain a bhunaithe, beagnach, 120 bliain ó shin, ag ADM, sin agus ardú 38 % bliain i ndiaidh bliana ar an mbrabús oibriúcháin (14)). Ní hamháin go bhfuil olagaplacht ag na cuideachtaí sin ar thrádáil dhomhanda an ghráin, ach tá olagaplacht acu freisin ar an bhfaisnéis faoi bhunphrionsabail an mhargaidh, lena n-áirítear an stóráil. Sealbhaítear suíomhanna maidir le stóráil chun críoch idirbheartaíochta, réamhchúraim nó amhantrach. Déantar an fhaisnéis faoi na leibhéil stórála a chosaint go cúramach i gcoinne iomaitheoirí. Mar thrádálaithe, bíonn siad ag breathnú i gcónaí chun cinn, iad ag iarraidh ceannach ar phraghas íseal agus díol ar phraghas ard. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Baineann ardleibhéal airgeadraithe le ABCD freisin. Is cuideachtaí liostaithe iad Archer-Daniels-Midland agus Bunge agus iad faoi réir brú ó scairshealbhóirí, a bhíonn i bhfabhar gnóthachain ghearrthéarmacha de rogha ar infheistíochtaí fadtéarmacha. Áirítear ar na scairshealbhóirí cistí fálaithe (e.g., Black Rock), bainc infheistíochta agus, go mór mór, freisin, infheisteoirí institiúideacha amhail cistí pinsin. Is cuideachtaí faoi úinéireacht phríobháideach iad Cargill agus Louis Dreyfus, agus de bhreis ar thrádáil an ghráin, tá cistí fálaithe, bainc, cuideachtaí tarlaithe, lastais, stórála, réadmhaoine agus bonneagair i measc a bhfochuideachtaí. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Déanann na trádálaithe tráchtearraí fisiceacha móra trádáil sna margaí díorthach agus sna margaí tráchtearraí fisiceacha araon agus bíonn seirbhís bróicéara dá gcuid féin acu le haghaidh rochtain dhíreach ar mhargaí na ndíorthach tráchtearraí. Bíonn tionchar mór acu ar a gcuid soláthróirí agus custaiméirí freisin. Cuireann an chumhacht sin ar a gcumas íocaíochtaí a mhoilliú chun na cúlchistí airgid a mhéadú nó seachadtaí tráchtearraí a mhoilliú sa chás go bhfuil siad ag súil le hathrú praghsanna a dhéanfaidh a leas. Murab ionann agus táirgeoirí agus tomhaltóirí, bíonn trádálaithe fisiceacha beo ar luaineacht sa mhargadh, toisc go gcruthaíonn athruithe móra tapa ar phraghsanna deiseanna chun stóráil agus suíomhanna airgeadais a dhíol agus brabúis mhóra a dhéanamh laistigh de thréimhse ghearr ama. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Déantar eagla agus scaoll a chothú de dheasca praghsanna arda agus praghsanna atá ag dul in airde go mear agus de dheasca na rúndachta maidir le stoc-chairn. Fágann an eagla agus an scaoll, go háirithe le linn tréimhsí d’éiginnteacht mhór, amhail i ndiaidh chogadh na hÚcráine, go n-éiríonn leibhéal na bpraghsanna ró-ard agus go spreagtar luaineacht praghsanna de réir mar a théann trádálaithe amhantracha i gceannas ar an margadh trí leas mór a bhaint as an mborradh ar na praghsanna (15). Is beag an leas atá ann do na trádálaithe fisiceacha idirghabháil a dhéanamh sa ghearrthréimhse agus sa mheántréimhse toisc go gcuireann praghsanna arda le luach a suíomhanna stórála amhantracha agus idirbheartaíochta, a bhíonn á ndíol acu ar bhrabús ollmhór. Thaifead na trádálaithe ABCD uile na brabúis ba mhó, nó beagnach ba mhó, riamh in 2021. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Cothaítear imní maidir le ganntanas soláthair agus neamh-inacmhainneacht soláthair de dheasca praghsanna an-ard agus méadaítear ar an éileamh ar shealúchais stórála mar réamhchúram. Nuair a dhéantar tráchtearraí bia a chuileáil, trí allmhairí a stoc-charnadh nó trí thoirmisc ar onnmhairí a thabhairt isteach, cruthaítear ganntanais shaorga sa mhargadh fisiceach, rud a thugann tacaíocht bhreise don ardú praghsanna. Ar an gcaoi sin, déanann bunphrionsabail an mhargaidh bailíochtú ex post ar an mborradh ar phraghsanna amhantracha, ar bhealach féin-chomhlíontach. Le linn ghéarchéim bhia 2008, ba é freagairt na hIndia ar phraghsanna arda ar ghrán, toirmeasc a thabhairt isteach ar onnmhairiú ríse, rud a chuir méadú mór ar na praghsanna ríse. Faoi láthair, tá cainníochtaí móra arbhair, ríse agus cruithneachta á stoc-charnadh ag an tSín ar chúiseanna imní roimh ghanntanas (16). Cé gur gníomhaíocht amhantrach atá ar siúl ag rialtais atá ag gabháil do chuileáil tráchtearraí bia, is de thoradh eagla atá siad á dhéanamh sin agus mar gur mian leo an ceart chun bia a áirithiú dá saoránaigh seachas chun brabús a dhéanamh. Is léir go bhfuil difear idir na gníomhaíochtaí sin agus an amhantraíocht arna déanamh ag trádálaithe airgeadais agus fisiceacha. Nuair a dhéanann rialtais agus tomhaltóirí tráchtearraí bia a chuileáil, déantar sin de thoradh praghsanna arda bia, ní cúis leis na praghsanna arda é. Ní chuireann an cleachtas sin le slándáil an tsoláthair bia ná leis an uathriail straitéiseach san Aontas ná i dtíortha i mbéal forbartha ach an oiread. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Ról na ngníomhaireachtaí rátála comhshaoil, sóisialta agus rialachais (ESG) agus na gcuideachtaí trádála

| 4.1. | Faoi láthair, ní dhéanann éicilipéid náisiúnta amhail éicilipéad UZ49 na hOstaire nó éicilipéad FNG na Gearmáine amhantraíocht i réimse an bhia a chur san áireamh go sainráite ina bpróiseas meastóireachta. Bíonn toirmeasc de ghnáth ar dhíorthaigh nach chun críoch fálaithe amháin a úsáidtear iad. De réir na n-éicilipéad, bíonn na slabhraí soláthair i dtionscal an bhia róchasta chun sraith rialacha atá so-infheidhme a chur ar fáil. I measc roinnt samplaí tá úsáid leasacháin éagsúla ar féidir iad a mheas ar bhealach éagsúil bunaithe ar a lorg carbóin, na sonraí atá in easnamh chun saincheisteanna grabála talún a shainaithint, agus an easpa trédhearcachta a bhaineann le gníomhaíochtaí trádála amhantracha i dtuarascálacha bliantúla, etc. Ní critéir chruachódaithe maidir le heisiamh a bhíonn mar thoradh ar chastacht na slabhraí soláthair, ach “critéir chonspóideacha” nach bhfuil chomh tábhachtach céanna agus dóchúlacht níos airde ann go ndéanfaidh gníomhaireachtaí rátála iad a léirmhíniú ar bhealaí an-difriúil. Ní áirítear i bpróisis mheastóireachta na n-éicilipéad náisiúnta critéir a chuirtear chun feidhme go sainráite ar critéir iad atá nasctha le tráchtearraí saothraithe. Ní bhíonn ach páirt bheag sa phróiseas rátála i gcoitinne ag critéir chonspóideacha a dhíríonn ar an rialachas, mar go bhféadfaí iad a léirmhíniú ar bhealaí éagsúla. Cumhdaíonn na critéir chonspóideacha sin an eitic ghnó den chuid is mó, ina dtagann trádáil amhantrach, easpa trédhearcachta, grabáil talún, etc., i gceist. Tá éicilipéad amháin ann, mar shampla, lena ndéantar iniúchadh ar “cáilíocht ESG” an chiste nuair is díorthaigh tráchtearraí a úsáidtear, ach tá doiléire i gceist sa phróiseas agus sna torthaí a d’fhéadfadh a bheith air agus ní dhéantar doiciméadú poiblí orthu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tá an measúnú ar rialachas corparáideach (úinéireacht, rialú, an bord, cuntasaíocht, etc.) agus ar iompar corparáideach (eitic ghnó agus trédhearcacht chánach) an tionscail bia ina pháirt thábhachtach den rátáil ESG. Mar sin féin, bíonn cóimheasa in easnamh, cóimheasa amhail an céatadán trádála amhantraí i dtráchtearraí saothraithe arna dhéanamh ag ranna státchiste nó faisnéis thrédhearcach a bhaineann le leibhéil stórála sna saoráidí stórála, agus is annamh a chumhdaítear faoi chritéir an rialachais iad. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Measann na gníomhaireachtaí rátála go bhfuil an margadh bia níos leochailí ná earnálacha eile. Tá riosca aeráide níos airde ná an meán ag an tionscal bia i gcomparáid le tionscail eile ESG, ós rud é go gcuireann an earnáil agraibhia le fadhbanna a bhaineann leis an aeráid (amhail ardú teochta, triomaigh, tuilte etc.) agus gur féidir leis na fadhbanna sin dochar a dhéanamh di freisin. Cé gur mhéadaigh meánrátáil ESG chuideachtaí thionscal an bhia le cúig bliana anuas, tá forlámhas i measc phiaraí na dtáirgí bia ag na cuideachtaí sin a bhfuil scairshealbhóir rialaithe acu, agus bíonn an úinéireacht teaghlaigh an-choitianta. Fágann an struchtúr corparáideach sin go mbíonn rioscaí rialachais ann a bhaineann le struchtúr casta úinéireachta a mbíonn cearta vótála difriúla ag baint leis: conarthaí/idirbhearta bainistíochta idir an chuideachta agus an t-úinéir ceannasach, nó eintitis faoi úinéireacht an duine cheannasaigh chéanna. Trí thosaíocht a thabhairt do shaibhriú pearsanta an úinéara cheannasaigh in ionad brabúis inbhuanaithe a áirithiú, d’fhéadfadh infheisteoirí mionlaigh a bheith neamhchosanta ar na rioscaí ó chinntí a bhíonn go mór i bhfabhar na ngrúpaí teaghlaigh. Is úinéireacht rialaithe atá chun tosaigh i dtionscal na dtáirgí bia: in 58,4 % de na cuideachtaí san innéacs MSCI ACWI tá scairshealbhóir nó grúpa scairshealbhóirí a rialaíonn 30 % nó níos mó de na cearta vótála. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Liostaítear formhór na gcuideachtaí i dtionscal an bhia (60 %) mar chuideachtaí atá os cionn ghrád infheistíochta na rátála ESG (BBB). Tá beagnach dhá chomheintiteas as gach deich gcomheintiteas a bhfuil rátáil ESG ard nó an-ard acu. Is é an toradh ar an méid sin go mbíonn insreafaí móra á gcur isteach i stoic thionscal an bhia ag bainisteoirí sócmhainní. Tá praghsanna bia ar an leibhéal is airde le deich mbliana anuas agus d’fhéadfadh an bisiú leanúint go ceann tamaill. Mar sin féin, tá infheisteoirí ag éirí níos drogallaí ná riamh roimh thionscail, amhail tionscal na hola pailme, a sháraíonn prionsabail ESG. Beidh méadú ag teacht ar an éileamh ar phunanna a thógáil a bheidh bunaithe ar thráchtearraí ESG-chomhlíontacha. Ó Mheán Fómhair 2008 go Meán Fómhair 2011, d’ardaigh innéacs FAO 12 %, rud atá níos airde ná an boilsciú. Bhí na gnéithe seo a leanas ag baint leis an tslí a ndeachaigh an t-ardú tobann ar phraghas an bhia i bhfeidhm ar na stoic: ar an gcéad dul síos, bhí tionchar ginearálta ag baint leis. Bhí tionchar dearfach ag an mbisiú ar phraghas an bhia ar na táirgeoirí bia, ar phróiseálaithe bia agus ar chuideachtaí earraí tomhaltais pacáistithe (FMCG). An uair seo, áfach, beidh ESG ina phríomhthoisc chinntitheach sna cinntí a dhéanfar maidir le leithdháileadh sócmhainní. Tá tearcfheidhmiú na stoc ola pailme le linn bhisiú phraghas na hola pailme in 2021 ina shampla de thionchar na gcúinsí nua sin ar phraghsanna scaireanna. Mar sin féin, mar a luaitear i bpointe 4.1-4.4, ní chumhdaítear saincheist na hamhantraíochta i réimse an bhia leis na rátálacha ESG sin. Nuair a chuirtear trádáil fhíoramhantrach nó stoc-charnadh iomarcach tráchtearraí fisiceacha san áireamh, mar shampla, trína n-ardaítear leibhéil na bpraghsanna tuilleadh mar chuid d’eitic ghnó agus rialachas gnó na cuideachta, ní mór an rátáil ESG i gcoitinne a oiriúnú dá réir. I ndáil leis sin, d’fhéadfadh an mheánrátáil ESG do thionscal an bhia agus do chuideachtaí cistí a bheith ró-ard. Ní mór imscrúdú níos mine a dhéanamh air sin. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Fágann an leibhéal ard comhchruinnithe in earnáil an agraibhia, leibhéal atá ag méadú go tapa, go bhfuil samhail thionsclaíoch an bhia agus na feirmeoireachta á cur chun cinn, rud a ghéaraíonn ar na drochiarmhairtí sóisialta agus comhshaoil agus a chuireann leis na míchothromaíochtaí cumhachta atá ann cheana (17). Is leis na hollchuideachtaí bainistíochta sócmhainní BlackRock, Vanguard, State Street, Fidelity agus Capital Group, i dteannta a chéile, cion suntasach de na gnólachtaí atá i gceannas ag pointí éagsúla ar na slabhraí soláthair agraibhia. Nuair a ghlactar leo mar ghrúpa, is leis na cúig ghnólacht bainistíochta sócmhainní sin thart ar 10-30 % de scaireanna na ngnólachtaí is mó in earnáil an agraibhia. Is iad na gnólachtaí sin a bhfuil an leibhéal is airde úinéireachta ag na gnólachtaí móra bainistíochta sócmhainní iontu a bhíonn i gceannas i ndeighleoga an-chomhchruinnithe den mhargadh, lena n-áirítear ionchuir thalmhaíochta, trádáil tráchtearraí, agus bianna próiseáilte agus pacáistithe (18). D’fhéadfadh éifeachtaí níos leithne a bheith mar thoradh ar na straitéisí corparáideacha sin i dteannta a chéile, éifeachtaí amhail éagothromaíocht níos mó sa chóras bia, lagú na nuálaíochta san earnáil, agus cumhacht bhreise pholaitiúil agus mhargaidh ag na príomhghnólachtaí san earnáil. Beidh gá le breis taighde chun bonn daingean a thógáil ar a bhféadfaí treonna beartais a fhoirmliú amach anseo i gcás infheistíochtaí a bhaineann le cothromas in earnáil an bhia agus na talmhaíochta. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | I gcás infheistíochtaí a bhaineann le cothromas in earnáil an agraibhia, tá gnéithe éagsúla den airgeadrú go mór i gceist. Is bealaí nua iad cistí arna dtrádáil ar an malartán (ETFanna) agus cistí frithpháirteacha innéacsbhunaithe, lena n-áirítear na cistí sin atá nasctha go sonrach le bia agus talmhaíocht, chun infheistíocht airgeadais agus brabús a dhéanamh, agus bíonn gnáthdhaoine rannpháirteach sna meáin infheistíochta sin níos mó ná riamh freisin trína gcistí pinsin agus trína gcuntais coigiltis scoir phearsanta (19). Le teacht chun cinn na gcistí infheistíochta sin atá nasctha le cothromas, tá na córais agraibhia á n-athmhúnlú ar bhealaí a thugann tosaíocht do riachtanais na scairshealbhóirí de rogha ar spriocanna sóisialta agus comhshaoil eile. Is é Vaneck Vectors Agribusiness ETF, mar shampla, an ciste innéacs talmhaíochta is mó. Rinne sé brabús 8,32 % in aghaidh na bliana ar an meán le 10 mbliana anuas. Idir an dá linn, d’ardaigh glanluach na sócmhainní go 32 % idir 2020 agus 2021. |
| --- | --- |

4.6.

5.   An creat rialála atá ann faoi láthair: na dúshláin agus na bacainní

| 5.1. | D’fhorchuir Treoir MiFID II (2014/65/AE) ceanglais chuimsitheacha maidir le nochtadh agus tuairisciú chun srian a chur ar an trádáil amhantrach iomarcach agus chun an trédhearcacht a chur chun cinn. Moladh teorainneacha suímh in aghaidh an ionaid trádála, ní hamháin i gcás trádáil urrús, ach go mbeadh idirbhearta coibhéiseacha OTC á gcumhdach freisin. Tá d’oibleagáid ar ghnólachtaí freisin tuairiscí laethúla suíomhanna a sholáthar do na hionaid agus do na rialtóirí. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Tá na bearta sin, go háirithe na srianta ar shuíomhanna, úsáideach ach tá siad teoranta freisin maidir lena n-éifeachtacht chun srian a chur ar amhantraíocht iomarcach sa mhargadh airgeadais. Tá dlúthbhaint acu leis an gceist maidir le ról na hamhantraíochta sin i bhfoirmiú praghsanna. Ní bhaineann cáineadh na dteorainneacha suímh ag an tsochaí shibhialta agus ag lucht acadúil go heisiach le cur i bhfeidhm lag (féideartha) na dteorainneacha suímh, ach baineann sé freisin le saincheisteanna rialála amhail (i) minicíocht an athbhreithnithe, (ii) cistí innéacs á gcur san áireamh agus teorainneacha suímh á gcinneadh, agus (iii) rialacha díolúine na rialtóirí. Ní mór do na rialtóirí aghaidh a thabhairt ar cheisteanna maidir le cathain a thagann teorainneacha suímh i bhfeidhm agus cén fáth nach raibh foláireamh á thabhairt mar gheall ar na hinsreafaí láidre caipitil i dtráchtearraí talmhaíochta le dhá bhliain anuas. Tá gá freisin le trédhearcacht bhreise ó na rialtóirí. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ba cheart na hidirbhearta uile a thuairisciú do na húdaráis náisiúnta a luaithe a tharlaíonn siad: ba cheart tuairisciú idirbheart fíor-ama (nó chomh gar agus is féidir) a chur i bhfeidhm maidir leis na díorthaigh tráchtearraí uile, lena n-áirítear conarthaí thar an gcuntar, ar na mórmhalartáin uile. Ba cheart a oiread trádálacha agus is féidir a dhéanamh ar ardáin thrédhearcacha agus ba cheart na conarthaí thar an gcuntar uile a chlárú. Ba cheart cineálacha éagsúla contrapháirtithe a bheith faoi réir na gceanglas iomchuí maidir le nochtadh: ba cheart rannpháirtithe margaidh agus suíomhanna a aicmiú de réir cineál eintitis (e.g. banc nó trádálaí fisiceach) agus gníomhaíochta (e.g. amhantrach nó fálaithe) agus a bheith faoi réir na gceanglas iomchuí maidir le nochtadh agus na sriantachtaí rialála a leanann astu. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ní eisíonn CFTC, mar shampla, ach sonraí seachtainiúla maidir le suíomhanna trádála, cé gurb ann do na sonraí laethúla. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ba cheart teorainneacha a thabhairt isteach maidir leis an méid is féidir leis na praghsanna dul suas nó síos in aon lá amháin agus ba cheart go mbeadh sé de cheart ag an malartán an margadh a dhúnadh má sháraítear na teorainneacha. Ba cheart teorainneacha praghsanna ionlae atá faoi cheangal ama a chur i bhfeidhm, á socrú ar dtús ar leibhéil chúramacha ach oiriúnacha, a d’fhéadfaí a ghéarú de réir a chéile tar éis faireachán a dhéanamh ar aon iarmhairtí díobhálacha a bheadh ann, amhail leachtacht lag. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ina theannta sin, ba cheart teorainneacha suímh a atheagrú chun an tionchar a bheadh ag gníomhaí amháin ar na praghsanna a laghdú. Ba cheart teorainneacha suímh ex ante a chomhiomlánú ar fud na margaí airgeadais. Ba cheart teorainneacha a thabhairt isteach maidir leis an méid uaireanta a d’fhéadfaí conarthaí a aistriú in aon lá amháin. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ba cheart trádálacha thar an gcuntar a rialáil, agus ba cheart idirbhearta a chlárú le teach imréitigh chun go ndéanfar maoirseacht. Ba cheart go mbeadh sé de cheart ag malartáin chláraithe éirí as an trádáil más rud é nach féidir ordú ón margadh a áirithiú. Níor cheart go mbeadh aon trádálaí in ann an malartán a chur faoi dhliteanas i leith aon chaillteanais a thabhaítear mar gheall ar stadanna trádála atá laistigh de shainchúram rialála na malartán. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ba cheart teorainneacha suímh comhiomlánaithe a thabhairt isteach le haghaidh conarthaí díorthach den uile chineál agus ba cheart iad a chur i bhfeidhm ar na contrapháirtithe uile: ba cheart aon díolúintí ó theorainneacha suímh a theorannú do ghnólachtaí a dhéileálann go díreach i dtráchtearraí fisiceacha agus a úsáideann margaí tráchtearraí chun rioscaí atá lárnach dá ngnó tráchtála a fhálú. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Ba cheart córas cánach a chur i bhfeidhm chun teorainn a chur leis an úsáid a bhaintear as amhantraíocht éighníomhach, as cistí arna dtrádáil ar an malartán agus as trádáil ardmhinicíochta sna margaí díorthach talmhaíochta. D’fhéadfaí leas a bhaint as cáin ar idirbhearta airgeadais freisin chun srian a chur leis an ró-amhantraíocht agus chun airgead don fhorbairt agus mar mhaoiniú don chomhrac i gcoinne an athraithe aeráide a thiomsú ag an am céanna. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé a bheith ródheacair cáin a ghearradh ar idirbhearta nach maireann ach cúpla milleasoicind. A bhuí leis an trádáil uathoibrithe, is ocht soicind an meánfhad a mhaireann trádáil amháin. B’oiriúnaí cáin a ghearradh ar an malartán mar eintiteas bunaithe ar chritéir shainithe seachas díriú ar gach trádáil ar leith isteach agus amach. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Mar gheall ar ghéarchéim na hÚcráine tá praghsanna cruithneachta an-éagsúil ar roinnt margaí áitiúla, agus an tóin ag titim as an difreálach idir praghsanna airgid agus todhchaíochtaí tagarmhairc ar mhalartán Chicago de réir mar atá ceannaitheoirí cruithneachta ag doicheall roimh na praghsanna is airde dá bhfacthas ó 2008 i leith. D’fhéadfadh sé go bhfuil neamhshuim á déanamh de leasanna feirmeoirí leis an méid sin, agus iad ag tabhairt aghaidh ar an mboilsciú costas feirme is measa le blianta. Tá dochar á dhéanamh do chumas feirmeoirí san am i láthair a seanbharr cruithneachta, agus an barr nua cruithneachta fiú, a chur ar an margadh mar thoradh ar chás seo an mhargaidh airgid thirim, de thoradh an chogaidh. Tá sé á rá ag saothróirí gráin áirithe go raibh deireadh á chur lena dtairiscintí ag feirmeoirí a shaothraíonn ainmhithe le grán. Tá na todhchaíochtaí cruithneachta trína chéile. Tá éagsúlacht mhór idir todhchaíochtaí agus airgead tirim. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Chun an plé faoi thuilleadh rialála a fheiceáil ina cheart, ba cheart a thabhairt faoi deara go bhfuil na margaí airgeadais is mó rialáil san Aontas Eorpach cheana féin. Is ríléir nach mbeidh éifeacht leis an rialáil sin mura leathnaítear í go dtí an leibhéal domhanda. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Mar fhocal scoir, ní hí amhantraíocht na margaí airgeadais amháin is cúis le dinimic na bpraghsanna ar mhargaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí agus le méaduithe ar phraghsanna bia dá réir, ach is gné thábhachtach den scéal í mar sin féin. Tá gá le hanailís níos doimhne ar na hionstraimí rialála agus ar a bhfeidhmiú agus lena n-oiriúnú, más gá sin, le linn na géarchéime. |
| --- | --- |

5.12.

6.   An bealach chun cinn: tograí ón tsochaí shibhialta le haghaidh gníomhaíochta

| 6.1. | Tá CESE á iarraidh freisin ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais cur le trédhearcacht an mhargaidh, go háirithe trí thuairisciú ESG agus nochtadh neamhairgeadais na ngníomhaithe a bhfuil baint acu leis an amhantraíocht. Ní mór ról na rátála ESG a imscrúdú ó thaobh na hamhantraíochta bia de. Go háirithe, ní mór modheolaíochtaí na ngníomhaireachtaí rátála a chur faoi athbhreithniú faoin tslí a ndéanann siad tionscal an bhia agus na rannpháirtithe in earnáil an bhia i gcoitinne a mheas. Faoi láthair, baineann comhghaolú faoi bhun 50 % le rátálacha ESG. Dá thoradh sin, déantar measúnuithe iomrallacha a mbíonn tionchar suntasach acu ar insreafaí na n-agraichistí. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Ba cheart gach gníomhaí ar fud an domhain, lena n-áirítear tíortha agus gníomhaithe príobháideacha, a bheith ag tuairisciú do Chóras Faisnéise na Margaí Talmhaíochta (AMIS), trí FAO, b’fhéidir. Dá mhéad atá ar eolas againn faoi chúlchistí bia is ea is fearr é. Tá géarghá le faisnéis faoi stóráil/sreabhadh cúlchistí ar fud an domhain. Ba cheart grinnscrúdú breise a dhéanamh freisin ar idirbhearta thar an gcuntar. Ní mór imréiteach a dhéanamh i leith gach táirge thar an gcuntar agus é a chlárú trí theach imréitigh. Ní mór na sonraí faoi shuíomhanna arna miondealú de réir cliant a chur ar fáil do na rialtóirí. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Tá CESE á chur i bhfáth go gcomhlíonann margaí na ndíorthach tráchtearraí príomhsheirbhísí do tháirgeoirí agus d’úsáideoirí na dtráchtearraí bia, eadhon bainistíocht riosca agus praghas-aimsiú, agus go bhfuil an amhantraíocht ag déanamh dochair d’fheidhmiú na margaí sin. Dá bhrí sin, tá CESE ag tathant ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais na bearta riachtanacha a dhéanamh chun srian a chur le ró-amhantraíocht tráchtearraí, go háirithe tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: |
| --- | --- |

6.3.

| 6.3.1. | Is gá margadh na dtodhchaíochtaí a rialáil maidir le díorthaigh tráchtearraí bia, mar a tharla ar feadh na mblianta fada go dtí deireadh an chéid seo caite, d’fhonn feidhm na dtodhchaíochtaí a chaomhnú maidir leis an bhfálú. Ar na bearta eile a mholtar tá an méid seo a leanas:






  — | srianta diana ar ghluaiseacht praghsanna agus teorainneacha suímh laethúla a thabhairt isteach a luaithe a thugtar mínormáltachtaí faoi deara sna gníomhaíochtaí trádála ar mhargaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí (MiFID II). Ba cheart na teorainneacha suímh a atheagrú chun fíorleas páirtí trádála a léiriú i ndáil leis an ngá atá le fálú i gcoinne neamhchosaint fíorshaoil ar rioscaí. Ba chabhair é breis trédhearcachta agus cur chun feidhme éifeachtach na dteorainneacha suímh a bheith ann; |
| --- | --- | --- |

6.3.1.

—

srianta diana ar ghluaiseacht praghsanna agus teorainneacha suímh laethúla a thabhairt isteach a luaithe a thugtar mínormáltachtaí faoi deara sna gníomhaíochtaí trádála ar mhargaí na dtodhchaíochtaí tráchtearraí (MiFID II). Ba cheart na teorainneacha suímh a atheagrú chun fíorleas páirtí trádála a léiriú i ndáil leis an ngá atá le fálú i gcoinne neamhchosaint fíorshaoil ar rioscaí. Ba chabhair é breis trédhearcachta agus cur chun feidhme éifeachtach na dteorainneacha suímh a bheith ann;

| — | an rochtain ar dhíorthaigh/ar fhálú a theorannú d’infheisteoirí agus trádálaithe cáilithe agus eolacha ar fíorúdar imní dóibh na tráchtearraí talmhaíochta foluiteacha; |
| --- | --- |

—

an rochtain ar dhíorthaigh/ar fhálú a theorannú d’infheisteoirí agus trádálaithe cáilithe agus eolacha ar fíorúdar imní dóibh na tráchtearraí talmhaíochta foluiteacha;

| — | oibleagáidí conarthacha gearrthéarmacha/meántéarmacha/fadtéarmacha a thionscnamh chun cur leis an gcobhsaíocht; |
| --- | --- |

—

oibleagáidí conarthacha gearrthéarmacha/meántéarmacha/fadtéarmacha a thionscnamh chun cur leis an gcobhsaíocht;

| — | tarraingt siar na mbanc agus na gcuideachtaí cistí ón amhantraíocht airgeadais i dtráchtearraí bia a chothú trí cheanglais chaipitil mhéadaithe a thabhairt isteach d’fhonn na héifeachtaí giarála a laghdú. Léiríonn samplaí d’institiúidí móra airgeadais (amhail Deutsche Bank, ERSTE Bank, Raiffeisen Austria, etc.) a chuir cosc ar thrádáil amhantraíochta bia trí dhíorthaigh gur féidir leis na gníomhaithe sin a rialachas a oiriúnú dá réir; |
| --- | --- |

—

tarraingt siar na mbanc agus na gcuideachtaí cistí ón amhantraíocht airgeadais i dtráchtearraí bia a chothú trí cheanglais chaipitil mhéadaithe a thabhairt isteach d’fhonn na héifeachtaí giarála a laghdú. Léiríonn samplaí d’institiúidí móra airgeadais (amhail Deutsche Bank, ERSTE Bank, Raiffeisen Austria, etc.) a chuir cosc ar thrádáil amhantraíochta bia trí dhíorthaigh gur féidir leis na gníomhaithe sin a rialachas a oiriúnú dá réir;

| — | rialáil níos láidre i gcás aimhrialtachtaí. Ba cheart do na malartáin rialacha a thabhairt isteach trína dteorannaítear tionchar díchobhsaitheach na trádála ardmhinicíochta (20); |
| --- | --- |

—

rialáil níos láidre i gcás aimhrialtachtaí. Ba cheart do na malartáin rialacha a thabhairt isteach trína dteorannaítear tionchar díchobhsaitheach na trádála ardmhinicíochta (20);

| — | ní mór sásraí faireacháin agus smachtbhannaí le haghaidh suíomhanna mí-úsáideacha sa mhargadh a threisiú agus a dhéanamh níos solúbtha le gur féidir déileáil leo go tráthúil. |
| --- | --- |

—

ní mór sásraí faireacháin agus smachtbhannaí le haghaidh suíomhanna mí-úsáideacha sa mhargadh a threisiú agus a dhéanamh níos solúbtha le gur féidir déileáil leo go tráthúil.

| 6.3.2. | Innéacsanna a rialáil (innéacsanna tráchtearraí agus innéacsanna bia), go háirithe trí chistí innéacsanna tráchtearraí a rialú agus trí thoirmeasc a chur ar mhacasamhlú trí bhabhtálacha agus táirgí arna dtrádáil ar mhalartán, toisc go n-uasmhéadaíonn sé sin an nasc idir margaí fuinnimh agus bia. Ní oibríonn teorainneacha suímh do thrádálaithe innéacsanna tráchtearraí/trádálaithe babhtálacha, mar go sioncronaítear iad. Ba cheart deireadh a chur freisin le cistí poiblí do ghníomhaithe a bhfuil baint acu le hamhantraíocht i réimse an bhia – agus níor cheart aon ghníomhaí poiblí a bheith ag trádáil i ndíorthaigh tráchtearraí bia ar chúiseanna amhantraíochta nach bhfuil le leas an phobail. Ba cheart toirmeasc ar thráchtearraí saothraithe (e.g. cistí, ETFanna) a leithdháiltear i bpunanna na ngníomhaithe institiúideacha (e.g. cistí pinsin, árachas) a thabhairt isteach freisin. I bhfianaise a riachtanaí atá sé an margadh seo a rialáil, ní mór moltaí nithiúla a fhorbairt tuilleadh sna tuairimí ó CESE amach anseo. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | Aghaidh a thabhairt ar airgeadrú earnáil an bhia mar go bhfuil mórchuid airgid á giniúint trí theacht i dtír ar dhaoine, e.g. trí chánachas amhantair a thabhairt isteach ar róbhrabús na gcorparáidí roimh dhíbhinní agus cáin amhantraíochta bia (21) chun srian a chur leis an trádáil ardmhinicíochta, mar aon le holagaplachtaí ar gach leibhéal den slabhra agus de na leasanna airgeadais a bhriseadh. |
| --- | --- |

6.3.3.

An Bhruiséil, 15 Nollaig 2022

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Gnóthais le haghaidh comhinfheistíochta in urrúis inaistrithe (GCUInna).

1

(2)  Cáin ar idirbhearta airgeadais a bhaineann go heisiach leis an amhantraíocht i réimse an bhia – Tuairim ó CESE Cáin ar Idirbhearta Airgeadais, IO C 181, 21.6.2012, lch. 55 (níl leagan Gaeilge ann).

2

Cáin ar Idirbhearta Airgeadais

(3)  FAO, IFAD, Unicef, WFP agus EDS (2022), The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Repurposing food and agricultural policies to make healthy diets more affordable. An Róimh, FAO.

3

The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Repurposing food and agricultural policies to make healthy diets more affordable

(4)  Staitisticí de chuid Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe (FAO).

4

(5)  Tuarascáil maidir le Bia (IPES).

5

(6)  Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 6 Iúil 2022 maidir le haghaidh a thabhairt ar shlándáil bia i dtíortha atá i mbéal forbartha (2021/2208(INI)) (IO C 47, 7.2.2023, lch. 149) agus Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 24 Márta 2022 maidir leis an ngá atá le plean gníomhaíochta práinneach de chuid an Aontais chun slándáil an tsoláthair bia a áirithiú laistigh den Aontas agus lasmuigh de i bhfianaise ionradh na Rúise ar an Úcráin (2022/2593(RSP)) (IO C 361, 20.9.2022, lch. 2).

6

(7)  Tuairim féintionscnaimh ó CESE An Geilleagar Inbhuanaithe atá de Dhíth orainn, IO C 106, 31.3.2020, lch. 1.

7

An Geilleagar Inbhuanaithe atá de Dhíth orainn

(8)  Tuairim ó CESE Feabhas a chur ar shlabhra an tsoláthair bia, IO C 440, 6.12.2018, lch. 165 (níl leagan Gaeilge ann).

8

Feabhas a chur ar shlabhra an tsoláthair bia

(9)  UNCAD (2009), The Financialization of Commodity Markets, Caibidil II de Thuarascáil 2009 maidir leis an Trádáil agus an Fhorbairt. UNCAD: An Ghinéiv: UNCAD (2011), Price Formation in Financialized Commodity Markets: The Role of Information.

9

The Financialization of Commodity Markets

Price Formation in Financialized Commodity Markets: The Role of Information

(10)  Heidorn, van Huellen, Loayza-Desfontaines, Riedler, Schmaltz, agus Schröder (2014), Flankierende Ansätze zur Verbesserung der Markttransparenz agus Bekämpfung von Marktmissbrauch le Rohstoffterminhandel, Bundesministerium der Finanzen (BMF), Beirlín, Mannheim.

10

Flankierende Ansätze zur Verbesserung der Markttransparenz agus Bekämpfung von Marktmissbrauch le Rohstoffterminhandel

(11)  van Huellen (2020), “Approaches to Price Formation in Financialized Commodity Markets”, Journal of Economic Surveys, 34(1): 219-237. DOI: 10.1111/joes.12342.

11

Journal of Economic Surveys

(12)  van Huellen (2018), “How financial investment distorts food prices: evidence from U.S. grain markets”, Agricultural Economics, 49(2): 171-181. DOI: 10.1111/agec.12406.

12

Agricultural Economics,

(13)  Murphy, Burch, agus Clapp (2012), “Cereal Secrets: The World”s Largest Gain Traders and Global Agriculture’, Oxfam Research Report.

13

Oxfam Research Report

(14)  Ó thuarascáil na scairshealbhóirí don bhliain fhioscach Nollaig 2020 go Nollaig 2021.

14

(15)  IFPRI.

15

(16)  Alt ó Bloomberg.

16

(17)  Tuarascáil maidir le Bia (IPES).

17

(18)  Clapp, J. (2019), “The rise of financial investment and common ownership in global agrifood firms”, Review of International Political Economy.

18

Review of International Political Economy.

(19)  http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09692290.2019.1597755

19

(20)  https://www.welthungerhilfe.de/welternaehrung/rubriken/wirtschaft-menschenrechte/befeuert-finanzspekulation-die-globale-ernaehrungskrise

20

(21)  Cáin ar idirbhearta airgeadais a bhaineann go heisiach leis an amhantraíocht i réimse an bhia — Opinion of the European Economic and Social Committee on the “Proposal for a Council Directive on a common system of financial transaction tax and amending Directive 2008/7/EC (COM(2011) 594 final)”, (níl leagan Gaeilge ann) (IO C 181, 21.6.2012, lch. 55).

21

Opinion of the European Economic and Social Committee on the “Proposal for a Council Directive on a common system of financial transaction tax and amending Directive 2008/7/EC (COM(2011) 594 final)”

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/61 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/61

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “An staid shocheacnamaíoch i Meiriceá Laidineach tar éis ghéarchéim COVID-19 — ról na sochaí sibhialta sa phróiseas téarnaimh”

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/09)

| Rapóirtéir: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Josep PUXEU ROCAMORA

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| Rannóg atá freagrach | Caidreamh Seachtrach |
| Dáta a glactha sa rannóg | 16.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 159/2/0 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

Rannóg atá freagrach

Caidreamh Seachtrach

Dáta a glactha sa rannóg

16.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

159/2/0

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Ba cheart na hiarrachtaí a dhíriú ar an idirphlé a fheabhsú agus an comhar idir an dá réigiún a neartú trí chur chuige cothrománach a ghlacadh agus trí idirphlé il-leibhéil a chur chun cinn. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Neartaítear an caidreamh déréigiúnach bunaithe ar luachanna agus cuspóirí comhroinnte. Mar sin féin, ní mór an caidreamh sin a bheith tarraingteach ó thaobh acmhainní, aistriú teicneolaíochta, torthaí agus na gné sóisialta de. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | I gcomhthéacs iomaíocht gheopholaitiúil an Aontais agus Mheiriceá Laidinigh, ach neamhspleáchas straitéiseach a bhunú, bheadh sé indéanta an comhar idir an dá réigiún agus a dtiomantas don iltaobhachas a neartú, agus láithreacht agus ábharthacht níos láidre a thabhairt dóibh ar an leibhéal idirnáisiúnta a mhéid a bhaineann le saincheisteanna straitéiseacha. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá an caighdeán íseal post ar cheann de na saintréithe is tábhachtaí a bhaineann le leochaileacht i Meiriceá Laidineach. Bheadh ga, le linn an téarnaimh, díriú ar chruthú post níos foirmiúla agus níos cuibhiúla a chur chun cinn, feabhas a chur ar an ngairmoiliúint agus ar na beartais earnála chomh maith le pá íosta agus cómhargáil a chur chun cinn, faoi chuimsiú an idirphlé shóisialta. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá an Eoraip agus Meiriceá Laidineach tiomanta don daonlathas, don smacht reachta agus d’inbhuanaitheacht an chomhshaoil. Ciallaíonn an méid sin nach mór a áirithiú go bhfuil an chosaint agus na ráthaíochtaí is gá ar fáil don tsochaí shibhialta, ionas go mbeidh príomhról aici maidir leis an bhforbairt agus le géarchéimeanna a shárú, agus chun an t-idirphlé atá ag teastáil chun teacht ar chonradh sóisialta nua a chur chun cinn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá sé ríthábhachtach cloí leis an bprionsabal “gan aon duine a fhágáil ar lár”, rud a fhágann nach mór athmhachnamh a dhéanamh ar an leochaileacht, ní hamháin a mhéid a bhaineann le hioncam, ach an tionchar a bhíonn ag an leochaileacht ar ghrúpaí áirithe den tsochaí amhail mná, daoine faoi mhíchumas, daoine scothaosta agus leanaí, i measc daoine eile. Is iad sochaithe sibhialta atá eagraithe go neamhshrianta agus go daonlathach an ionstraim is fearr chun nach ráiteas amháin a bheidh sa dearbhú sin ach go ndéanfar é a fhíorú. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Leis an teannas sóisialta i Meiriceá Laidineach agus na bagairtí ar an daonlathas ar fud an domhain, leagtar béim ar an ngá atá le hathmhachnamh a dhéanamh ar an bhforbairt, agus beartais níos fearr, agus níos mó díobh, a chruthú, agus cuimsiú agus iolrachas níos fearr a chur san áireamh, d’fhonn tuiscint níos fearr a fháil ar bhunchúiseanna na míshástachta chun na cúiseanna sin a iompú ina gcumasóirí don fholláine shóisialta. D’fhéadfadh an Eoraip agus Meiriceá Laidineach a bheith ina gcomhpháirtithe i gcomhghuaillíocht don daonlathas, don inbhuanaitheacht, don cheartas sóisialta agus don iltaobhachas (1). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ba cheart don Eoraip agus do Mheiriceá Laidineach a bheith ina gcomhpháirtithe i gcomhghuaillíocht chun an daonlathas a chosaint, agus ar mhaithe le geilleagair agus sochaithe níos córa agus níos cothroime a chothú, lena neartófar an t-iltaobhachas agus lena nglacfar go hiomlán le cosaint an chomhshaoil. Chun tacú leis an gcomhghuaillíocht seo, ní mór dá sochaithe sibhialta eagraithe, a n-eagraíochtaí um chearta an duine, a n-eagraíochtaí ceardchumainn agus gnó, a chomhlachais chomhshaoil, agus eagraíochtaí eile nach iad lánaitheantas a thabhairt di agus a bheith rannpháirteach go hiomlán inti. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Barúlacha ginearálta

| 2.1. | I Meiriceá Laidineach, tá moilliú ag teacht de réir a chéile ar an ngeilleagar, ós rud é gur tháinig deireadh le timthriall fáis na n-amhábhar. Roimh ghéarchéim COVID-19, ní raibh ach 0,3 % sa mheánráta fáis. Ba é 2014 – 2020 an tréimhse inar tharla an fás eacnamaíoch is ísle le fiche bliain anuas agus ní raibh an fiachas poiblí riamh chomh hard céanna agus atá sé anois. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bhí torthaí tromchúiseacha ag an ngéarchéim sláinte a d’eascair as paindéim COVID-19 ar an réigiún agus sháraigh meánlíon na gcásanna agus na mbásanna an meánlíon domhanda. Chuir sé sin ualach mór ar chórais sláinte, a raibh deacrachtaí acu cheana féin chun dul i ngleic le galair eindéimeacha agus fiú cúram príomhúil a chur ar fáil (2). Cuireadh chun suntais le géarchéim COVID éifeachtaí diúltacha na mbeartas a cuireadh chun feidhme le blianta fada anuas, beartais a bhain le ciorruithe ar bhuiséid sláinte, laghdú foirne, agus dí-infheistiú i mbonneagar i measc nithe eile. Ba léir nach raibh na beartais sin éifeachtach agus aghaidh á tabhairt ar na dúshláin arbh é an víreas ba chúis leo. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | I bhfianaise na paindéime, d’fhéach formhór na dtíortha sa réigiún le srianta a fhorchur ar an tsoghluaisteacht agus tacaíocht agus aistrithe a ullmhú d’earnálacha leochaileacha. Ina theannta sin, cuireadh beartais fhioscacha agus airgeadaíochta fhrith-thimthriallacha nach bhfacthas a leithéid riamh cheana chun feidhme (3). Mar sin féin, tá caillteanais arda ann maidir le beatha daoine, an geilleagar agus an cuimsiú sóisialta, mar gheall ar an laige struchtúrach agus ar a theoranta atá raon feidhme fioscach na mbeart freagartha. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tá an meánráta boilscithe sa réigiún ag ardú agus shroich sé 9,8 % in 2021. Mar gheall go bhfuil ardú tagtha air de bharr éifeacht an chogaidh, táthar ag súil go sroichfidh sé 11,2 % in 2022 (4). I ngeall ar an staid sin, tá méadú ag teacht ar na bearnaí a chuireann srian leis an bhforbairt. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Tá “gaistí forbartha”, mar a thugtar orthu, os comhair Mheiriceá Laidineach (5). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | Ciallaíonn an gaiste táirgiúlachta go bhfuil gá le struchtúir eacnamaíocha éagsúlaithe agus le táirgí agus seirbhísí níos sofaisticiúla. Ní hionann filleadh ar an táirgeadh príomhúil agus ráthaíocht maidir le comhtháthú cuí i slabhraí luacha domhanda agus ní chruthaítear leis sin mórán dreasachtaí infheistíocht a dhéanamh. Bhí tionchar ar leith ag an bpaindéim ar mhicrifhiontair agus fiontair bheaga agus mheánmhéide (MFBManna), fiontair a bhfuil níos mó deacrachtaí acu maidir le teicneolaíochtaí nua a ghlacadh. Ina theannta sin, tá earnáil na talmhaíochta ag dul i laige i ngeall ar an gcogadh. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | D’fhonn an gaiste leochaileachta sóisialta a shárú, ba cheart na hinstitiúidí cosanta saothair agus sóisialta a fheabhsú, agus fostaíocht fhoirmiúil níos cuimsithí agus poist ar chaighdeán níos fearr a chruthú sna hinstitiúidí sin chun fáinne fí na leochaileachta, na luaineachta ioncaim agus na heaspa cosanta sóisialta a bhriseadh. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Chun an gaiste institiúideach a réiteach, tá gá le hinstitiúidí níos fearr agus le beartais maidir le cuimsiú chun muinín a athbhunú, chun caighdeán na seirbhísí poiblí a fheabhsú agus chun freagairt do mhianta meánaicme leithne, agus chun bheith cinnte go bhféadfar spreagthaí an phobalachais agus an údarásaíochais a sheasamh. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | Tá an gaiste maidir le leochaileacht chomhshaoil fréamhaithe sa chlaontacht táirgthe i dtreo earnálacha atá dian ar acmhainní nádúrtha agus ní mór dul i ngleic leis na costais arda a bhaineann leis an tsamhail sin atá dian ar charbón agus ar shaothrú acmhainní neamh-inathnuaite a choigeartú. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.6. | Bíonn tionchar ag fadhbanna struchtúracha agus gaistí forbartha (6) ar an téarnamh eacnamaíoch agus fostaíochta. Tháinig laghdú 6,8 % ar OTI réigiúnach in 2020 (7). Bhí meánráta fáis 6,1 % ann in 2021 agus táthar ag súil nach dtiocfaidh ach méadú 2,1 % ar an réigiún in 2022. Meastar nach leor an fás sin chun dul i ngleic le géarú na bhfadhbanna struchtúracha. Tá an staid ag dul in olcas de dheasca ionsaí na Rúise ar an Úcráin agus an mhéadaithe ar phraghas na mbreoslaí iontaise, na n-ionchur talmhaíochta agus an bhia, cé go bhfuil níos mó earraí príomhúla á n-onnmhairiú ag roinnt tíortha. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Tionchar sóisialta agus eacnamaíoch na paindéime agus an chogaidh

| 3.1. | As na 22 mhilliún post a cailleadh in 2020, níor éirigh le 4,5 milliún díobh téarnamh go fóill, rud a leagann béim ar na poist ar bheagán oiliúna agus ar fhostaíocht na mban agus na hóige, agus ar an bhfostaíocht neamhfhoirmiúil. Idir 2019 agus 2020, tháinig laghdú ar ráta fostaíochta na mban ó 51,4 % in 2019 go 46,9 % in 2020. Bhí tionchar ag caillteanais post san earnáil intíre (20,9 %) ar idir 11 agus 13 mhilliún bean in 2019 (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Chaill an réigiún breis agus deich mbliana ó thaobh an bhochtaineacht a laghdú agus d’fhéadfadh sé go bhfuil deich mbliana eile ós a chomhair chomh maith (9). In 2021, shroich an ráta bochtaineachta 32,1 % agus shroich an ráta fíorbhochtaineachta 13,8 %. Tá 201 mhilliún duine buailte ag an mbochtaineacht agus tá méadú tagtha ar líon na ndaoine atá i bhfíorbhochtaineacht ó 81 mhilliún go 86 mhilliún. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Léiríonn an ghéarchéim sláinte agus bhoilscitheach leochaileacht an daonra ar mheánioncaim, i ngeall ar leibhéil ísle ranníocaíochta le córais leasa shóisialta ranníocacha agus cumhdach íseal na gcóras leasa shóisialta neamhranníocach (10). Tá meath tagtha ar an ngeilleagar neamhfhoirmiúil, ach fós féin gineann sé 140 milliún post, go háirithe d’oibrithe talmhaíochta, do mhná agus do dhaoine óga. Ciallaíonn sé sin leochaileacht níos mó, soghluaisteacht shóisialta níos ísle agus cumas teoranta ag an Stát cistí a thiomsú agus cosaint shóisialta a chur ar fáil. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Bhí tionchar mór ag an bpaindéim ar leanaí agus ar dhaoine óga ós rud é gur cuireadh teorainn leis an gcineál tacaíochta a chuirtear ar fáil leis an oideachas ar aghaidh a chéile: ní raibh 114 mhilliún páiste ag freastal ar scoil, agus mhair an staid sin dhá bhliain i roinnt tíortha. Leis an mbearna sa nascacht, i scileanna digiteacha agus i gcumas na dteaghlach dul i ngleic leis an digiteáil éigeantach, cruthaíodh difríocht idir daltaí ar ioncam ard agus daltaí ar ioncam íseal, arb ionann é agus dhá bhliain oideachais (11). Ina theannta sin, tháinig méadú ar ualach na hoibre cúraim do mhná. Cuireadh isteach ar dhaoine faoi mhíchumas (thart ar 85 mhilliún duine) freisin. I ngeall ar an easpa faisnéis inrochtana, chomh maith leis an idirdhealú sa chúram sláinte, tá an cuimsiú sóisialta, rud atá leochaileach cheana, ag éirí níos measa agus faoi bhagairt ag an mboilsciú. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Mar gheall ar na teorainneacha soláthair comhchruinnithe i dtuaisceart an domhain, d’éirigh le tíortha Mheiriceá Laidinigh rochtain a fháil, trí chaibidlíocht dhéthaobhach, ar 93 mhilliún dáileog ó chlár COVAX. D’onnmhairigh an tAontas breis agus 130 milliún dáileog agus bhronn na Ballstáit 10 milliún dáileog eile (12). In ainneoin na ndeacrachtaí, tá 63,3 % den daonra sa réigiún vacsaínithe ar an meán le dhá dháileog. Cé go sroicheann an figiúr sin 89 % i roinnt tíortha, i dtíortha eile ní shroicheann sé ach 1 % (13). |
| --- | --- |

3.5.

4.   Corraíl shóisialta mhéadaithe

| 4.1. | Níor tugadh aghaidh go hiomlán ar na gluaiseachtaí sóisialta a bhain croitheadh as roinnt tíortha in 2019. Tá roinnt teannas ag éirí níos géire agus is measa fós iad mar gheall ar an ardú ar phraghsanna bia. Is ábhar imní do shaoránaigh caighdeán íseal na mbeartas poiblí, an t-éilliú, leochaileacht na meánranganna, an t-eisiamh sóisialta agus an easpa slándála. Níor baineadh amach na hionchais shóisialta a bhí ann le linn na chéad deich mbliana den 21ú haois agus leathnaigh an méid sin an bhearna idir na saoránaigh agus na hinstitiúidí. Léirítear le torthaí thimthriall réigiúnach na dtoghchán don tréimhse 2020-2022 treocht an athraithe, rud a fhágann go bhfuil dúshláin mhóra ann d’uachtaráin tofa. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tá an réigiún ar cheann de na réigiúin ar domhan is mó atá thíos leis an éagothroime. Idir 2019 agus 2020, tháinig laghdú 1 % ar líon na ngrúpaí ardioncaim agus meán-ardioncaim agus laghdú 3,5 % ar líon na ngrúpaí meánioncaim agus meán-ísealioncaim. Tháinig méadú 4,7 % ar earnálacha ísealioncaim (a ghineann ioncam atá 1,8 oiread faoi bhun thairseach na bochtaineachta), agus méadú 3,3 % ar líon na ndaoine atá i mbochtaineacht nó i bhfíorbhochtaineacht (14). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ábhar imní eile is ea an easpa slándála a bhíonn roimh dhaonra Mheiriceá Laidinigh, go háirithe i gcathracha. D’fhéadfadh sé, go cinnte, go mbeadh nasc idir an foréigean agus an choireacht eagraithe, an trádáil neamhdhleathach agus an fíoras nach bhfuil na stáit in ann srian a chur leis an méid sin (15). Mar sin féin, ní leis an gcoireacht amháin a bhaineann an foréigean. Tá foréigean sóisialta ann freisin, foréigean atá nasctha le rátaí fíorbhochtaineachta, a bhfuil beartais phoiblí ag teastáil ina leith maidir le hobair chuibhiúil a chruthú agus maidir le hathruithe lena n-áiritheofaí oideachas ardcháilíochta do chách, agus tá foréigean polaitiúil ann a bhfuil sé d’aidhm aige fáil réidh leis an bhfreasúra, agus cumhacht a choinneáil ar an mbealach sin. Tá méadú tagtha freisin, le linn na paindéime agus le linn na ráigeanna agóidí, ar an bhforéigean i gcoinne ceardchumannaithe, iriseoirí, cosantóirí an chomhshaoil agus chearta an duine agus lucht gnó, rud ar cúis mhór imní é. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Tar éis chruinniú deiridh EuroLat, inar leagadh béim ar an ngá atá le cosaint níos fearr a thabhairt d’oibreoirí ceartais, bheadh sé úsáideach an mheastóireacht ar thionscadal COPLA (Corte Penal Latino Americana y del Carribe) úsáideach. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Dúshlán struchtúrach is ea an leochaileacht i leith an athraithe aeráide: tá an réigiún ar cheann de na réigiúin is mó atá buailte, agus tá tionchar eacnamaíoch suas le EUR 85 852 mhilliún aige in aghaidh na bliana. Ní mór gné shóisialta an tionchair sin a mheas, lena n-áirítear an neamhshlándáil bia agus tubaistí atá ag éirí níos minice i gcónaí. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ciallaíonn easpa sábháilteachta, an bhochtaineacht agus réimis fhorlámhacha go bhfuil líon ard daoine ag bogadh ar fud na mór-roinne. Mar gheall ar leochaileacht na bpróiseas imirce agus tearmainn sin, tá géarchéim dhaonnúil ann nár tugadh aghaidh uirthi go leordhóthanach agus a bhfuil cur chuige réigiúnach ag teastáil ina leith. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Tá na daonlathais i staid leochaileachta. Is iad na scothaicmí, na páirtithe polaitiúla agus na parlaimintí atá thíos le géarchéim dlisteanachta agus muiníne, rud a fhágann, in éineacht leis an dearcadh maidir le héilliú agus na leibhéil arda maidir le hilroinnt agus polarú polaitiúil, nach leor na sásraí comhchinnteoireachta agus cómhargála (16). Le staid reatha na héagobhsaíochta domhanda, leagtar béim níos mó ar bhagairt an údarásaíochais agus ar an ngá atá le daonlathais a neartú. |
| --- | --- |

4.7.

5.   I dtreo comhaontú sóisialta nua

| 5.1. | D’ainneoin na míshástachta agus na muiníne ísle as an gcóras, tá na saoránaigh toilteanach claochluithe polaitiúla a éileamh ar na sráideanna agus nuair a vótálann siad. Tá ról tábhachtach ag daoine óga agus ag mná sna gluaiseachtaí sin: is acmhainn luachmhar í a rannpháirtíocht sa réimse polaitiúil. Tá sé ríthábhachtach samhail d’idirphlé sóisialta institiúidithe a chur chun cinn amhail an t-idirphlé sin atá i bhfeidhm cheana féin san Eoraip agus an comhar atá ann cheana le Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus le Comhlachas Idirnáisiúnta na gComhairlí Eacnamaíocha agus Sóisialta a chomhdhlúthú. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Ní mór do na saoránaigh ról lárnach a bheith acu sna claochluithe, agus ní mór na sásraí a neartú maidir le plé poiblí agus le rannpháirtíocht, chun a áirithiú go bhfuil siad inrochtana agus cosanta. Is gá muinín a athbhunú trí bheartais atá oscailte agus cuimsitheach a chruthú, agus straitéisí soiléire cumarsáide agus córais cúitimh shóisialta a áirithiú. Is gá freisin an chuntasacht a neartú, lena n-áirítear an mheastóireacht ar bheartais agus ar thionchar na mbeartas sin. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Is féidir conradh sóisialta nua a bhaint amach trí chomhaontuithe trasearnálacha idir grúpaí socheacnamaíocha, críocha agus glúine agus trí straitéisí táirgthe athléimneacha inbhuanaithe a chothú lena gcruthófar poist ardcháilíochta agus lena dtacófar leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach. Mar an gcéanna, tá gá le córais chuimsitheacha agus éifeachtacha um chosaint shóisialta agus samhail níos inbhuanaithe maoiniúcháin don fhorbairt. Ba cheart a áirithiú leis sin go n-urramófar cearta, go mbeidh poist cuibhiúil leis an íosphá maireachtála agus leis an gcómhargáil, go bhfuil an chosaint shóisialta uilíoch agus go n-áiritheofar leis an idirphlé sóisialta go mbeidh bearta aistrithe córa ann don aeráid agus don teicneolaíocht. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Chun an comhaontú sóisialta sin a bhaint amach, tá gá le beartas caiteachais phoiblí atá cobhsaí agus inbhuanaithe go fioscach. Sa ghearrthéarma, tá tábhacht le gníomhaíochtaí comhair idirnáisiúnta, an leachtacht a mhéadú agus a dhíriú chuig tíortha meánioncaim, agus faoiseamh ó fhiachas do thíortha ísealioncaim agus meánioncaim. Tá an méid sin sa bhreis ar an ioncam poiblí a neartú trí fheabhas a chur ar éifeachtúlacht an bhailiúcháin. Sa mheántéarma, ní mór cánachas atá comhleanúnach agus éifeachtach a neartú chun caiteachas buan de bheartas sóisialta gníomhach a íoc. Beidh gá le comhdhearcadh idirnáisiúnta freisin ar mhaithe le fiachas poiblí a athstruchtúrú. San fhadtéarma, ní mór an ról atá ag cánacha, an bailiúchán digiteach agus an cánachas glas a mhéadú. Tá gá le comhar idirnáisiúnta freisin chun imghabháil cánach agus seachaint cánach a laghdú (17). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Sa chomhthéacs sin, tá sé ríthábhachtach an geilleagar sóisialta margaidh sa réigiún a fhorbairt, i bhfianaise an róil thábhachtaigh atá aige maidir le córais táirgthe atá cuimsitheach agus athléimneach a fhorbairt. Chuige sin, is gá margaí cothroma agus bealaí dáileacháin cothroma a chruthú (18). Tá sé tábhachtach ról na nGrúpaí Comhairleacha Baile a aithint agus a neartú maidir le faireachán a dhéanamh ar chomhaontuithe saorthrádála (19). |
| --- | --- |

5.5.

6.   Comhghuaillíocht leis an Aontas Eorpach:

| 6.1. | Aithnítear i mbeartas an Aontais maidir leis an gcomhar um fhorbairt gur gá rialacha mionsonraithe nua a chur chun feidhme taobh amuigh de na paraidímí Thuaidh-Theas agus dóibh siúd a bhaineann le cúnamh oifigiúil um fhorbairt (ODA), trí chineálacha nua comhpháirtíochtaí ilghníomhaithe agus il-leibhéil a ghlacadh (20). Freagraíonn an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta (NDICI) don ghá atá le solúbthacht leithdháileadh geografach agus téamach na gcistí a fheabhsú, agus le haghaidh a thabhairt ar dhúshláin dhomhanda agus ar threochlár na spriocanna forbartha inbhuanaithe. Leis an straitéis “Global Gateway”, dírítear ar an domhan a nascadh ar bhealach cliste, glan agus slán san earnáil dhigiteach, san earnáil fuinnimh agus san earnáil iompair, agus córais sláinte, oideachais agus taighde a neartú. Is é is aidhm do na hathruithe sin na hacmhainní agus na huirlisí is gá a chur ar fáil don Aontas chun a chuid luachanna agus leasanna a réiteach i réimse idirnáisiúnta atá níos casta, níos conspóidí agus níos idirnasctha. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Chun na straitéisí a chomhordú, seoladh an tionscnamh “Team Europe” (Foireann na hEorpa), tionscnamh a fhéachann le hiarrachtaí na n-institiúidí Eorpacha, na mBallstát agus a ngníomhaireachtaí cur chun feidhme a chomhcheangal leis na hinstitiúidí airgeadais forbartha. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Is é is aidhm don chomhar Eorpach céimniú atá bunaithe ar ioncam per capita a shárú agus glacadh leis an gcoincheap “forbairt san idirthréimhse”, rud atá níos oiriúnaí do riachtanais an réigiúin. Mar sin féin, tá dúshlán fós le sárú maidir leis an idirphlé a fheabhsú agus an cumas neart an chaidrimh agus na buntáistí a bhaineann leis a chur in iúl. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Ag an bpointe seo, agus dúshláin thar a bheith tromchúiseach os ár gcomhair ar an leibhéal domhanda, réigiúnach agus náisiúnta, tá sé tábhachtach a chur in iúl go bhféadfadh an Eoraip agus Meiriceá Laidineach a bheith ina gcomhpháirtithe idéalacha i gcomhghuaillíocht chun an daonlathas a chosaint, ar mhaithe le geilleagair agus sochaithe níos córa agus níos cothroime a chothú, lena neartófar an t-iltaobhachas agus lena nglacfar go hiomlán le cosaint an chomhshaoil. Ba cheart a chur i bhfios go láidir, freisin, nach mbeadh an chomhghuaillíocht sin inmharthana gan aitheantas iomlán agus rannpháirtíocht iomlán a sochaithe sibhialta eagraithe, eagraíochtaí um chearta an duine, eagraíochtaí ceardchumainn agus gnó, agus comhlachais chomhshaoil, i measc eagraíochtaí eile. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Tacú le téarnamh a mbeidh an tsochaí shibhialta san áireamh ann

| 7.1. | In 2020, tharla athruithe i struchtúr thionscnaimh na hinfheistíochta dírí coigríche. Go dtí 2019, ba iad cuideachtaí Eorpacha na príomhinfheisteoirí sa réigiún agus ba iadsan a chur 55 % den infheistíocht dhíreach choigríche ar fáil. In 2020, tháinig laghdú 49 % ar an infheistíocht Eorpach, agus laghdú 35 % ar infheistíochtaí idir-réigiúnacha, i gcomparáid le laghdú 4 % ar an infheistíocht ó na Stáit Aontaithe (21) agus an méadú ar an infheistíocht ón tSín. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Tá straitéis scoir géarchéime na hEorpa bunaithe ar a samhail eacnamaíoch a fheabhsú tríd an gComhaontú Glas don Eoraip agus trí chistí Next Generation EU. Tá an ghné sin ríthábhachtach don straitéis dhéréigiúnach. Dá bhforbrófaí ionstraimí chun tacú leis an aistriú fuinnimh, digiteach, glas agus sóisialta, bheadh buntáistí forleathana ann don dá réigiún. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Tá sé ríthábhachtach an caidreamh trádála leis an Eoraip a neartú trí chomhaontuithe atá sínithe cheana féin nó trí chomhaontuithe eile atá á gcaibidliú, amhail na comhaontuithe le Mercosur, leis an tSile agus le Meicsiceo. Ní hamháin go neartaíonn na comhaontuithe sin an trádáil, ach bíonn tionchar acu ar cháilíocht na fostaíochta agus ar a feidhm shóisialta, ar an aistriú teicneolaíochta agus ar an aistriú chuig an inbhuanaitheacht. Ciallaíonn sé sin go mbeidh gá le comhpháirtíocht trádála a chur chun cinn, comhpháirtíocht atá difriúil ó chinn eile ó thaobh cáilíochta agus inbhuanaitheacht fhadtéarmach de, agus ó thaobh brabúsachta chomh maith, e.g. i gcomparáid le samhlacha caidrimh idirnáisiúnta creachacha agus neamhfhreagracha. Mar sin féin, trí bhíthin na gcomhaontuithe trádála, ní mór díriú ar dhaoine agus ar a gcearta bunúsacha, aar obair chuibhiúil agus ar dhlúthpháirtíocht leis na daoine is leochailí, ar urraim don chomhshaol agus ar chosaint an daonlathais agus ní mór a bheith in ann cearta a fhorfheidhmiú go héifeachtach. Is iad seo a leanas na príomhghnéithe: |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Infheistíochtaí a mhealladh a thacaíonn le SDGanna a bhaint amach, agus creat rialála iltaobhach chun an méid sin a dhéanamh, trí dhíriú ar cháilíocht saoil daoine, ar fhostaíocht chuibhiúil, ar chuimsiú, ar inbhuanaitheacht agus ar chosaint an daonlathais. Tá comhar breise maidir le tionscadail agus cur chun feidhme rathúil an Chompáis Straitéisigh Eorpaigh inmhianaithe freisin d’fhonn cuspóirí coiteanna a bhaint amach. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.4.1. | An digiteáil mar dheis don fhorbairt. Tá leibhéal idirmheánach bainte amach ag Meiriceá Laidineach a mhéid a bhaineann leis an digiteáil, ach tá an ráta fáis is ísle aige i measc na dtíortha atá ag teacht chun cinn. Maidir leis an réimse digiteach, tiocfaidh an Comhaontas Digiteach idir an tAontas agus tíortha Mheiriceá Laidinigh agus Mhuir Chairib, atá nasctha le cábla snáthoptaice trasatlantach (EllaLink), agus straitéis nascachta an Aontais Eorpaigh “Global Gateway”, le chéile. Le tacaíocht láidir don digiteáil, ní mór an ghné shóisialta agus gnólachtaí a neartú. |
| --- | --- |

7.4.1.

| 7.4.2. | An geilleagar foirmiúil a chur chun cinn agus an fhostaíocht neamhfhoirmiúil a sheachaint (22). Áirítear i gcomhaontuithe ilpháirtí clásail shonracha lena gceanglaítear comhlíonadh chomhaontuithe EIS, chomh maith le cearta a ráthú, saothar leanaí a chosc agus cigireacht saothair a neartú. Bíonn tionchar dearfach ag na clásail sin ar fhorbairt acmhainní i dtíortha na nAindéas lenar síníodh comhaontuithe (23). |
| --- | --- |

7.4.2.

| 7.4.3. | Tacaíocht dhíreach a thabhairt d’fheabhsú, do cháilíocht agus do chumhdach an oideachais ar gach leibhéal agus tacú le neartú na líonraí oideachais agus eolaíochta leis an Eoraip. Is acmhainn é clár Erasmus Mundus ar féidir leas breise a bhaint as chun ollscoileanna a nascadh le chéile. |
| --- | --- |

7.4.3.

| 7.4.4. | Ó 2021 i leith, tá tús curtha ag an Aontas le próiseas chun athbhreithniú a dhéanamh ar a bheartas trádála agus chun a chur chuige i leith na trádála agus na forbartha inbhuanaithe a neartú. Tá sé dearbhaithe ag an Aontas gurb é an cuspóir atá ann beartas trádála oscailte, inbhuanaithe agus teanntásach a bhaint amach atá fite fuaite le príomhshruthú na forbartha inbhuanaithe. Agus an t-iomaíochas idir earnálacha táirgiúla agus gníomhairí eacnamaíocha á gcur chun cinn (mór, meánmhéide agus beag), ní mór san am céanna luachanna agus prionsabail amhail an daonlathas, cearta uile an duine, an chultúir, na hinscne, an chomhshaoil, an tsaothair agus na gceardchumann a chur chun cinn freisin. Ba cheart don tsochaí shibhialta eagraithe sa dá réigiún páirt ghníomhach a ghlacadh chun a gcaidreamh a neartú trí chruinnithe téamacha fíorúla agus/nó aghaidh ar aghaidh, le féilire cruinnithe níos uaillmhianaí agus treochlár cur chun feidhme. |
| --- | --- |

7.4.4.

| 7.4.5. | Tá sé mar aidhm ag an Aontas an aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050 agus a bheith ar thús cadhnaíochta san iarracht dhomhanda maidir leis an bpláinéad a chosaint agus a théarnamh éiceolaíoch a chur chun cinn (24). Tá cur chun cinn na gcuspóirí sin i mbeartas trádála na hEorpa i dtreo comhar comhshaoil (25) níos uaillmhianaí tábhachtach don chaidreamh trádála le Meiriceá Laidineach agus chun sochaí shibhialta a neartú a bhfuil roinnt mhaith bagairtí roimpi mar gheall ar an leochaileacht i leith an athraithe aeráide agus ar ghníomhaithe foréigneacha. Tá sé ríthábhachtach cosaint a thabhairt do na daoine sin agus dóibh siúd a chosnaíonn cearta an duine, agus do cheardchumainn agus d’iriseoirí, agus áitiú ar rialtais Mheiriceá Laidinigh gealltanas a thabhairt chun a sláine a áirithiú. |
| --- | --- |

7.4.5.

| 7.4.6. | Tacaíonn tionscnamh Fhoireann na hEorpa le hiarrachtaí i gcoinne an dífhoraoisithe san Amasóin, agus leis an gcéim nua den chlár EUROCLIMA+ déanfar EUR 140 milliún a leithdháileadh chun tacú le gealltanais a tugadh faoi Chomhaontú Pháras. Mar sin féin, níor dhírigh Meiriceá Laidineach ach 15 % den infheistíocht fhioscach ar an téarnamh eacnamaíoch i ndiaidh na paindéime, agus níos lú ná 6,9 % ar an téarnamh glas. Tá sé ríthábhachtach tacú leis an réigiún chun cánachas, caiteachas poiblí agus infheistíocht phríobháideach ghlas a ghiniúint. Is inmhianaithe freisin comhghuaillíocht a neartú chun amhábhair straitéiseacha a bhainistiú ar bhealach freagrach agus aistriú teicneolaíochta inbhuanaithe bunaithe ar thaithí agus ar shaineolas na hEorpa a áirithiú. |
| --- | --- |

7.4.6.

| 7.4.7. | D’fhonn bonn taca a chur faoi chomhpháirtíocht an Aontais Eorpaigh le Meiriceá Laidineach, ní mór bailchríoch a chur ar an gcomhaontú le Mercosur, ar cómhargadh é ina bhfuil 780 milliún tomhaltóir, a d’fhéadfadh OTI a mhéadú 1,5 % sa Bhrasaíl nó suas le 10 % i bParagua. Ba cheart do chosaint an chomhshaoil a bheith ina céim chun cinn a réitíonn an bealach do chomhpháirtíochtaí déréigiúnacha den ghlúin nua. Ba cheart dul chun cinn a dhéanamh maidir le córais inmharthana a chuardach chun deimhnithe um chosaint an chomhshaoil a chur san áireamh do roinnt táirgí agus clásail chomhuaineacha. Má chuireann an tAontas an ghné sin in iúl go rathúil, neartóidh sé an fhís atá aige don fhorbairt dhomhanda agus a chumas straitéiseach. |
| --- | --- |

7.4.7.

An Bhruiséil, an 15 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  IO C 429, 11.12.2020, lch. 197; IO C 290, 29.07.2022, lch. 11.

1

(2)  Unesco (2021), Covid-19 and vaccination in Latin America and the Caribbean: challenges, needs and opportunities [COVID-19 agus vacsaíniú i Meiriceá Laidineach agus i Muir Chairib: dúshláin, riachtanais agus deiseanna].

2

Covid-19 and vaccination in Latin America and the Caribbean: challenges, needs and opportunities

(3)  ECFE (2021), Latin America Economic Outlook 2020 [Réamhaisnéis eacnamaíoch maidir le Meiriceá Laidineach in 2020].

3

Latin America Economic Outlook 2020

(4)  Sonraí CAI.

4

(5)  ECFE (2022), Latin America Economic Outlook 2021 [Réamhaisnéis eacnamaíoch maidir le Meiriceá Laidineach in 2020].

5

Latin America Economic Outlook 2021

(6)  Idem.

6

(7)  An Coimisiún Eacnamaíochta do Mheiriceá Laidineach agus do Mhuir Chairib (ECLAC), 2021: Economic Survey of Latin America and the Caribbean [Staidéar Eacnamaíoch maidir le Meiriceá Laidineach agus Muir Chairib].

7

Economic Survey of Latin America and the Caribbean

(8)  EIS (2022), Tírdhreach na hoibre; ECLAC, 2021, Panorama Social de América Latina [Léargas Sóisialta ar Mheiriceá Laidineach].

8

Panorama Social de América Latina

(9)  ECLAC (2021), op. cit.

9

(10)  Nieto Parra, (2020), Desarrollo en transición en América Latina en tiempos de la COVID-19 [Forbairt san idirthréimhse i Meiriceá Laidineach le linn phaindéim COVID-19], Fundación Carolina.

10

Desarrollo en transición en América Latina en tiempos de la COVID-19

(11)  Unesco (2021), Responding to COVID-19: Education in Latin America and the Caribbean [Freagairt ar phaindéim COVID-19: An t-oideachas i Meiriceá Laidineach agus i Muir Chairib].

11

Responding to COVID-19: Education in Latin America and the Caribbean

(12)  2.12.2021 — Cruinniú de cheannairí an Aontais Eorpaigh agus Mheiriceá Laidinigh agus Mhuir Chairib: Oibriú as lámha a chéile ar mhaithe le téarnamh inbhuanaithe i ndiaidh phaindéim COVID-19 – Preaseisiúint ón Uachtarán Charles Michel agus ón Uachtarán Ursula von der Leyen.

12

(13)  Our World in Data.

13

(14)  ECLAC (2021), op. cit.

14

(15)  UNODC (2019), Global Study on Homicide [Staidéar domhanda maidir le dúnbhású].

15

Global Study on Homicide

(16)  IDEA Int.(2021), The State of Democracy in the Americas 2021 [Staid an Daonlathais i gCríocha Mheiriceá, 2021].

16

The State of Democracy in the Americas 2021

(17)  ECLAC (2021), Panorama Fiscal de América Latina [Léargas Fioscach ar Mheiriceá Laidineach].

17

Panorama Fiscal de América Latina

(18)  An Coimisiún Eorpach (2021), Plean gníomhaíochta an Aontais don gheilleagar sóisialta.

18

(19)  IO C 429, 11.12.2020, lch. 197; IO C 290, 29.07.2022, lch. 11.

19

(20)  Sanahuja,. J.A. agus Ruiz Sandoval, E. (2019), La Unión Europea y la Agenda 2030 en América Latina: políticas de cooperación en una región de “desarrollo en transición” [An tAontas Eorpach agus Clár Oibre 2030 i Meiriceá Laidineach: beartais maidir le comhar i réigiún “na forbartha san idirthréimhse”], Fundación Carolina; an Comhdhearcadh Eorpach Nua maidir le Forbairt (ECD) 2017, an Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027, 2018.

20

La Unión Europea y la Agenda 2030 en América Latina: políticas de cooperación en una región de “desarrollo en transición”

(21)  Tuarascáil ó ECLAC (2021), Foreign Direct Investment in Latin America and the Caribbean 2021 [Infheistíocht dhíreach choigríche i Meiriceá Laidineach, 2021].

21

Foreign Direct Investment in Latin America and the Caribbean 2021

(22)  Féach: an Comhdhearcadh Eorpach maidir le Forbairt (2006); Teachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach maidir le hobair chuibhiúil do chách a chur chun cinn (2006) (Níl leagan Gaeilge ann); Clár Oibre don Athrú, an Coimisiún Eorpach (2011); an Comhdhearcadh Eorpach maidir le Forbairt (2011); Doiciméad oibre “Obair chuibhiúil a chur chun cinn ar fud an domhain: slabhraí luacha domhanda freagracha le haghaidh téarnamh cothrom, inbhuanaithe agus athléimneach ó ghéarchéim COVID-19”, an Coimisiún Eorpach (2020) (Níl leagan Gaeilge ann); Ionstraim nua an Aontais um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta (NDICI) (2020).

22

(23)  Fairlie Reinoso, A. (2022), Nuevos retos para el Acuerdo Comercial Multipartes de la Unión Europea con Perú, Colombia y Ecuador [Dúshláin nua do Chomhaontú Trádála Ilpháirtí an Aontais Eorpaigh le Peiriú, leis an gColóim agus le hEacuadór], Fundación Carolina agus Fondúireacht AE-MLC.

23

, Nuevos retos para el Acuerdo Comercial Multipartes de la Unión Europea con Perú, Colombia y Ecuador

(24)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún – An Comhaontú Glas don Eoraip, [COM(2019) 640 final] (Níl leagan Gaeilge ann).

24

(25)  Giles Carnero, R. (2021), La oportunidad de una cláusula ambiental de elementos esenciales en acuerdos comerciales de la Unión Europea con Estados terceros: a propósito del Acuerdo Unión Europea-Mercosur [Deis maidir le clásal comhshaoil de ghnéithe riachtanacha i gcomhaontuithe trádála an Aontais le tríú tíortha: an Comhaontú idir an tAontas agus Mercosur; Fundación Carolina DT. 44.

25

, La oportunidad de una cláusula ambiental de elementos esenciales en acuerdos comerciales de la Unión Europea con Estados terceros: a propósito del Acuerdo Unión Europea-Mercosur

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/68 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/68

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “An t-aistriú digiteach sa réigiún Eora-Mheánmhara”

(Tuairim féintionscnaimh)

(2023/C 100/10)

| Rapóirtéir: | Dolores SAMMUT BONNICI |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Dolores SAMMUT BONNICI

| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta |
| | Tuairim féintionscnaimh |
| An rannóg atá freagrach | Caidreamh Seachtrach |
| Dáta a glactha sa rannóg | 16.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 181/0/3 |

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

20.1.2022

Bunús dlí

Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta

Tuairim féintionscnaimh

An rannóg atá freagrach

Caidreamh Seachtrach

Dáta a glactha sa rannóg

16.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

181/0/3

1.   Conclúidí

| 1.1. | Fágann an t-aistriú digiteach go bhfuil athrú ó bhonn ag teacht ar gach gné den saol agus tá dul chun cinn mór á dhéanamh i dtaca le héifeachtúlacht agus lena chur ar a gcumas d’úsáideoirí sásamh níos mó a bhaint as an saol. Breathnaítear air mar cheann de bhunchlocha na hathléimneachta sa tréimhse i ndiaidh COVID-19, agus cuireadh dlús ollmhór leis ó thosaigh an phaindéim, go háirithe i gcás ghníomhartha an Aontais sa réimse digiteach, rud ar léirigh an straitéis um COVID-19 a mhaolú é a bheith éifeachtach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is eol don saol tairbhí an digitithe in earnálacha sonracha amhail an ríomhoideachas, an ríomhshláinte, an ríomhrialtas, an t-agraghnó, an ríomhcheartas agus an ríomhbhaincéireacht. Tá na hearnálacha sin á gcur chun cinn ag an-chuid rialtas i réigiún na Meánmhara, ach ní hionann an iarracht atá á dhéanamh ar fud an réigiúin agus d’fhéadfadh sé go mbeadh deighilt dhigiteach ní ba dhoimhne fós ann idir na tíortha dá dheasca sin. Tá sé ríthábhachtach, dá bhrí sin, bonneagar a sholáthar chun tacú leis na teicneolaíochtaí sin. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ní hamháin gur ann don deighilt dhigiteach, ó thaobh rochtana agus úsáide de, idir tíortha éagsúla na Meánmhara, ach is ann di freisin laistigh de na tíortha féin, agus is iad na ceantair thuaithe agus iargúlta, na hoibrithe neamhfhoirmiúla, na mná agus na daoine scothaosta is mó atá thíos leis. Dá bhrí sin, ionas nach gcuirfear in olcas an neamhionannas atá ann cheana, ní mór iarrachtaí a dhéanamh ar an leibhéal réigiúnach agus náisiúnta araon an bhearna dhigiteach a dhúnadh. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ní fada go n-áireofar an nascacht dhigiteach ar cheann de chearta uilechoiteanna an duine. Leagadh síos tacar spriocanna le baint amach faoi 2030 cheana féin i dTreochlár um Chomhar Digiteach Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe. Os a choinne sin, is saincheist é an ceart chun dícheangail a bhfuil díospóireacht ar bun ina leith agus is rud é a fíoraíodh i roinnt tíortha san Eoraip. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá scileanna digiteacha riachtanach agus, dá bhrí sin, ba cheart iad a chomhtháthú sna cláir oiliúna a dhírítear ar dhaoine óga sa réigiún, i bhfianaise na rátaí arda dífhostaíochta. Is é an aidhm a bheadh le beartas éifeachtach margaidh saothair sa réigiún, ní hamháin úsáideoirí teicneolaíochta a dhéanamh de dhaoine óga ach táirgeoirí teicneolaíochta freisin. Is conairí gairme a bhfuil an-ghealladh fúthu post a aimsiú nó fiontraíocht a dhéanamh sa ghort sin. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá gá le creat dlíthiúil daingean chun úsáideoirí a chosaint ar rioscaí digiteacha amhail ionsaithe cibearshlándála, agus lena áirithiú go n-urramóidh na sásraí cosanta sonraí cearta an duine i dtaca le príobháideachas ar líne. Le hinnéacs cibearshlándála an Aοntais Teileachumarsáide Idirnáisiúnta, tomhaistear a thiomanta atá tíortha don chibearshlándáil ar an leibhéal domhanda. De réir an innéacs, ar an iomlán, tá leibhéil níos airde slándáil le fáil i dtuaisceart réigiún na Meánmhara, agus is í an Éigipt an tír is fearr as measc thíortha an deiscirt. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá gá leis freisin, i bhfianaise na n-ollchuideachtaí digiteacha atá ann, má táthar chun margadh digiteach cothrom iomaíoch a áirithiú. Tá bearna mhór ann laistigh de chreat dlíthiúil digiteach na dtíortha i réigiún na Meánmhara thuaidh agus theas. Is fiú a chur i bhfáth nach ann d’údarás neamhspleách atá i mbun an t-aistriú digiteach a chur chun cinn i ndeisceart réigiún na Meánmhara. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá CESE á chur i bhfáth go dearfa gur gá Coinbhinsiúin na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta an Duine agus croíchoinbhinsiúin na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS) a chur chun feidhme ar bhonn uaillmhianach i stáit uile réigiún na Meánmhara ionas gur féidir go gcuirfidh an t-aistriú digiteach i ndáiríre leis an bhforbairt shóisialta, eacnamaíoch, agus éiceolaíoch. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Réamhrá

| 2.1. | Baineann an t-aistriú digiteach le gach uile gné de shaol an duine, ón tomhaltas go dtí saol na hoibre agus an táirgeadh. De thoradh phaindéim COVID-19, cuireadh dlús nach bhfacthas a leithéid riamh cheana leis an aistriú seo le blianta beaga anuas. Áirítear an digitiú ar cheann de bhunchlocha an téarnaimh an taobh thuaidh agus theas den Mheánmhuir agus tá uirlisí digiteacha á nglacadh ag an bpobal níos tapa ná riamh. Tá an teilea-obair agus an chianobair ag teacht chun cinn, agus tá méadú ag teacht ar an ríomhthráchtáil agus ar gheilleagar na n-ardán ar luas nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo, rud ar cúiteamh é ar na gnólachtaí a dúnadh de dheasca na paindéime. Idir an dá linn, is féidir leis an aistriú tapa sin a bheith ina chúis úr leis an ngéarú ar an neamhionannas laistigh den réigiún toisc gurb iad na grúpaí is leochailí den phobal a bhfuil eisiamh digiteach ag bagairt orthu na cinn is measa atá buailte ag an bpaindéim. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Is iad seo a leanas príomhchuspóirí an doiciméid seo:






  — | measúnú a dhéanamh ar staid an aistrithe dhigitigh faoi láthair sa réigiún Eora-Mheánmhara, ar na cláir agus ar an dul chun cinn atá déanta; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

measúnú a dhéanamh ar staid an aistrithe dhigitigh faoi láthair sa réigiún Eora-Mheánmhara, ar na cláir agus ar an dul chun cinn atá déanta;

| — | aird a dhíriú ar na tairbhí a d’fhéadfadh a bheith ag baint leis an digitiú, go háirithe na deiseanna nua atá ann do FBManna trí bhíthin an ríomhoideachais, an ríomhrialachais, na ríomhshláinte, agus na ríomhbhaincéireachta; |
| --- | --- |

—

aird a dhíriú ar na tairbhí a d’fhéadfadh a bheith ag baint leis an digitiú, go háirithe na deiseanna nua atá ann do FBManna trí bhíthin an ríomhoideachais, an ríomhrialachais, na ríomhshláinte, agus na ríomhbhaincéireachta;

| — | bacainní ar an digitiú a shainaithint, arb iad na príomhbhacainní atá ann cinn a bhaineann leis an mbonneagar digiteach agus an rochtain, leis an deighilt dhigiteach arb ann di laistigh den tír féin (tuaithe/uirbeach, mná/fir, an óige/daoine scothaosta) agus idir na tíortha éagsúla (tuaisceart/deisceart), agus le scileanna digiteacha riachtanacha agus litearthacht dhigiteach a bheith ar iarraidh. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh sé go gcuirfeadh an t-aistriú digiteach leis an neamhionannas atá ann laistigh de thír agus freisin leis an éagsúlacht i bpatrúin forbartha idir na tíortha sa réigiún; |
| --- | --- |

—

bacainní ar an digitiú a shainaithint, arb iad na príomhbhacainní atá ann cinn a bhaineann leis an mbonneagar digiteach agus an rochtain, leis an deighilt dhigiteach arb ann di laistigh den tír féin (tuaithe/uirbeach, mná/fir, an óige/daoine scothaosta) agus idir na tíortha éagsúla (tuaisceart/deisceart), agus le scileanna digiteacha riachtanacha agus litearthacht dhigiteach a bheith ar iarraidh. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh sé go gcuirfeadh an t-aistriú digiteach leis an neamhionannas atá ann laistigh de thír agus freisin leis an éagsúlacht i bpatrúin forbartha idir na tíortha sa réigiún;

| — | aird a dhíriú ar na rioscaí a bhaineann leis an digitiú, ó rioscaí a bhaineann leis an gcibearshlándáil, go dtí rioscaí a bhaineann leis an gcosaint sonraí, an phíoráideacht dhigiteach agus an tsaoirse shibhialta. |
| --- | --- |

—

aird a dhíriú ar na rioscaí a bhaineann leis an digitiú, ó rioscaí a bhaineann leis an gcibearshlándáil, go dtí rioscaí a bhaineann leis an gcosaint sonraí, an phíoráideacht dhigiteach agus an tsaoirse shibhialta.

3.   Cúlra

| 3.1. | Is ann faoi láthair do thréimhse ina bhfuil an digitiú ag teacht chun cinn go ríthapa agus inar féidir uirlisí digiteacha a aimsiú i ngach gné den saol, lena n-áirítear an tsláinte, an obair, an rialachas, an t-oideachas, agus reáchtáil gnólachtaí, i measc nithe eile. Tá gá le scileanna digiteacha i saol nua na hoibre má táthar chun deiseanna fostaíochta a chinntiú, agus bíonn ioncam níos airde i ndán don té a bhfuil siad aige nó aici. Is éard atá sa gheilleagar digiteach na croí-earnálacha teicneolaíochta faisnéise (TF)/teicneolaíochta faisnéise cumarsáide (TFC), amhail monarú crua-earraí, bogearraí agus comhairleoireacht TF, seirbhísí faisnéise agus an teileachumarsáid, an geilleagar digiteach sa chiall is cruinne, lena n-áirítear seirbhísí digiteacha agus geilleagar na n-ardán, agus an geilleagar digiteach sa chiall is leithne, lena n-áirítear ríomhghnólachtaí, an ríomhthráchtáil, Tionsclaíocht 4.0, talmhaíocht bheacht agus an geilleagar algartamach. Tá an geilleagar comhroinnte agus an geilleagar poistíneachta go mór chun tosaigh sa gheilleagar digiteach freisin (1). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Bhí an digitiú ag dul i dtreise sular thit paindéim COVID-19 amach fiú, agus bhí treochtaí móra le sonrú le déanaí ó thaobh teicneolaíochtaí digiteacha de sna réimsí seo a leanas: an blocshlabhra, anailísíocht sonraí, intleacht shaorga (IS), priontáil 3T, Idirlíon na Rudaí Nithiúla, an t-uathoibriú agus an róbataic, agus an néalríomhaireacht (2), mar aon le córais rianaithe agus chianfhaireacháin. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | An Ceathrú Réabhlóid Thionsclaíoch atáthar á thabhairt anois ar an gclaonadh atá ann uirlisí agus teicneolaíochtaí digiteacha a ghlacadh go tapa, agus is claonadh é a bhfuil acmhainneacht den scoth ag baint leis i dtaca le hioncam domhanda agus cáilíocht saoil a ardú. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Lena chois sin, tráth a bhfuil breis agus 30 % den daonra ar fud an domhain ag baint úsáid as ardáin na meán sóisialta, is féidir leis an digitiú a bheith ina fhoinse leasa agus aimhleasa araon, lenar féidir comhtháthú sóisialta a fheabhsú agus cúlraí cultúrtha éagsúla a thabhairt le chéile nó lenar féidir smaointe agus idé-eolaíochtaí míchuibheasacha agus bréagnuacht a chur chun cinn. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tá méadú tagtha ar líon na ndaoine a úsáideann an Idirlíon le blianta fada anuas agus sa réigiún. In 2020, d’úsáid suas le 93,2 % den daonra sa Spáinn an t-idirlíon, 90,8 % sa Chipir, 90,1 % in Iosrael, 86,9 % i Málta, 86,6 % sa tSlóivéin, 84,1 % i Maracó, 77,7 % sa Tuirc, 77,6 % i Montainéagró agus 71,9 % san Éigipt. Is leis an Ailgéir a bhaineann an figiúr is ísle sa réigiún, mar atá 49 % den daonra in 2018 (na sonraí is déanaí atá ar fáil i dtaca le teileachumarsáid/TFC ar domhan ó bhunachar sonraí tháscairí an Αοntais Teileachumarsáide Idirnáisiúnta). Ní léir ó na figiúirí sin ach an éagothroime atá ann laistigh den réigiún ó thaobh rochtain dhigiteach de. Is fiú a chur i bhfáth gur lú i bhfad leibhéil na nascachta ar an leibhéal náisiúnta, i limistéir thuaithe agus iargúlta. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | D’fhormhuinigh na Ballstáit den Aontas Eorpach ar cuid de réigiún na Meánmhara iad an t-aistriú digiteach, agus chuir siad le scála a mbeartas fíorúil, lena n-áirítear an Margadh Aonair Digiteach (3) agus an Clár don Eoraip Dhigiteach (4). D’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach Deacáid Dhigiteach na hEorpa i mí an Mhárta 2021, ina leagtar amach spriocanna digiteacha atá le baint amach faoi 2030 agus fís i gcomhair aistriú digiteach na hEorpa (5). Ionstraim amháin de chuid na Deacáide Digití is ea an Mol um Dhigitiú don Fhorbairt (D4D) (6), a seoladh i mí na Nollag 2020, agus é ina sprioc leis tionscnaimh dhigiteacha a chomhchuibhiú agus a chomhordú idir na Ballstáit (7). Lena chois sin, tá an digitiú ar cheann de bhunchlocha an Chláir Oibre nua don Mheánmhuir, clár a mhol an Coimisiún Eorpach i mí Feabhra 2021. Thar aon rud eile, is é is aidhm don Chlár Oibre nua téarnamh glas digiteach athléimneach cóir a bhaint amach, faoi threoir Chlár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe, Chomhaontú Pháras agus an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip (8). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Bhí impleachtaí ag paindéim COVID-19 i dtaobh iompraíocht i leith na hoibre agus brúdh an-chuid daoine i dtreo na cianoibre. Cé go mbaineann roinnt míbhuntáistí leis an teilea-obair, i measc na mbuntáistí a ghabhann léi tá: laghdú ar an méid ama a chaitear ag taisteal idir an t-ionad oibre agus an áit chónaithe, laghdú ar astaíochtaí, tionchar dearfach ar an gcomhshaol, agus cothromaíocht níos fearr oibre agus saoil, go háirithe i gcás na dtuismitheoirí (9). Tá difear ann i dtaca leis na hacmhainní teilea-oibre ar fud an dá thaobh den Mheánmhuir. Tá acmhainn níos lú teilea-obair ag an-chuid oibrithe sa deisceart toisc nach bhfuil teacht acu ar na huirlisí is gá, nó go bhfuil cúraimí á ndéanamh acu nach féidir a dhéanamh ar bhonn cianda. Chruthaigh Al Azzawi (2021) innéacs maidir le hacmhainneacht teileaoibre na dtíortha Arabacha, agus aimsíodh bearna nach beag ina taobh ar fud an réigiúin. Dhearbhaigh sí nach bhfuil sé d’acmhainn ag na hoibrithe is leochailí a bheith ag obair go cianda agus, dá bhrí sin, gurbh iad ba mhó a bhí thíos leis an bpaindéim (10). Léirítear i dtaithí na hEorpa ar ghlacadh forleathan na teilea-oibre a thábhachtaí atá sé creat dlíthiúil a bheith i bhfeidhm i dtaca leis an gceart chun dícheangail má táthar chun cosaint a thabhairt don teorainn idir an saol pearsanta agus an saol gairmiúil (11). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Tá borradh tagtha faoi gheilleagar na n-ardán agus faoin ngeilleagar poistíneachta mar gheall ar an digitiú. Cé go bhfuil go leor deiseanna le tapú laistigh de gheilleagar na n-ardán, tá méadú tagtha dá dheasca ar na hábhair imní atá ann i dtaca le dálaí oibre, go háirithe, i dtaca le cumhdach teoranta na slándála sóisialta, uaireanta oibre ilroinnte, leibhéil ísle ioncaim, agus an streachailt chun cearta comhchoiteanna a áirithiú (12). I dtaca leis an méid sin, iarrtar i nDearbhú Céad Bliain EIS maidir le Todhchaí na hOibre (2019) beartais agus bearta lena a dtabharfaí aghaidh ar na dúshláin agus na deiseanna a bhaineann leis an aistriú digiteach ar an obair, lena n-áirítear ardán na hoibre. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ar ndóigh, imríonn an t-aistriú digiteach atá ag dul chun cinn go tapa tionchar mór ar na struchtúir shoch-chultúrtha uile. Bhí sé sin le sonrú, cuir i gcás, le linn Earrach na nArabach tráth ar éiríodh le heagrú an lucht frithbheartaíochta sóisialta agus leis an gcomhar idir na gníomhaithe, thar aon rud eile, mar gheall ar an leas a baineadh as uirlisí cumarsáide digití. Mar sin féin, tháinig sé chun solais de réir a chéile sna tíortha siúd nár bunaíodh struchtúir dhaonlathais inbhuanaithe iontu, gur measa anois cur faoi chois na gceart bunúsach, lena n-áirítear saoirse an duine a thuairim féin a chur in iúl go neamhbhalbh ar na meáin dhigiteacha, agus cearta na n-oibrithe, lena n-áirítear an tsaoirse comhlachais, ar rud í atá ag éirí níos tábhachtaí fós i ngeilleagar na n-ardán agus sa gheilleagar poistíneachta. Mar shampla, déantar eagraíochtaí neamhspleácha sochaí sibhialta, amhail ceardchumainn, eagraíochtaí neamhrialtasacha ceart daonna, nó eagraíochtaí fostóirí agus a gcuid gníomhaithe a chur faoi chois gan cúis ar bith ach amháin go bhfuil saoirsí bunúsacha á bhfeidhmiú acu nó tuairimí easaontacha á gcur in iúl acu. Mar aon leis sin, cuirtear bac arís agus arís eile ar shuíomhanna gréasáin eagraíochtaí nuachta intíre agus idirnáisiúnta agus eagraíochtaí sochaí sibhialta eagraithe. Is minic nach ndéantar Coinbhinsiúin na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta an Duine ná coinbhinsiúin EIS a chur chun feidhme ach amháin ar bhonn foirmiúil, agus ní ar bhonn ceart, i roinnt de na stáit i réigiún na Meánmhara. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Tá an digitiú ríthábhachtach le haghaidh fhorbairt na FBManna (13). Áirítear i measc na dtairbhí costais níos ísle, am agus acmhainní a shábháil, éifeachtúlacht níos fearr, feabhas ar chomhcheangal an tslabhra soláthair, agus difreáil táirgí (14). Tá léargas níos mionsonraithe ar na tairbhí sin ar fáil san fhoilseachán ón Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) SME and Entrepreneurship Outlook 2019 (15) [Cúrsaí FBManna agus Fiontraíochta, ECFE, 2019]. Sampla amháin is ea anailísíocht mórshonraí, lenar féidir saincheapadh níos mó a dhéanamh ach í a úsáid in éineacht le braiteoirí, aipeanna, néalríomhaireacht, agus priontáil 3D. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Cé go bhfuil go leor tairbhí ag baint leis an digitiú do FBManna, tá roinnt constaicí rompu, agus is ceann de na constaicí is mó atá ann a dheacra atá sé teacht ar mhaoiniúchán (16). Is é an dara constaic mhór atá ann a dheacra atá sé teacht ar scileanna digiteacha, agus ar oideachas agus oiliúint i dtaobh cúrsaí digiteacha, ach tá gá le hinfheistíochtaí airgeadais agus scileanna digiteacha inmheánacha araon chun samhlacha gnó digiteacha agus teicneolaíochtaí digiteacha a ghlacadh. Tá innéacs ullmhachta digití na FBManna forbartha ag an gComhlachas Eacnamaithe Eora-Mheánmhara, rud a bunaíodh ar shuirbhé a díríodh ar FBManna i ndeisceart réigiún na Meánmhara. Léirítear ann go mbraitheann an ullmhacht don aistriú digiteach ar an toilleadh bonneagair agus ar an dul chun cinn atá déanta ó thaobh na teileachumarsáide agus na teicneolaíochta de ar leibhéal na tíre ach freisin ar acmhainn na ngnólachtaí ar an micrileibhéal; is fearr a bhíonn na gnólachtaí móra ullmhaithe don digitiú agus is é is dóichí gurb iad na gnólachtaí úra a thabharfaidh faoi (17). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Is é an míbhuntáiste a bhaineann leis an digitiú na poist a chailltear de dheasca an uathoibrithe i roinnt earnálacha eacnamaíocha. Is féidir leis an tsochaí shibhialta ról tábhachtach a imirt ach cuidiú le hoibrithe uas-sciliú a dhéanamh agus an aidhm a chur chun cinn an t-aistriú digiteach a bheith ina aistriú cóir a bheidh ag teacht le plean gníomhaíochta an Aontais gan aon duine a fhágáil ar lár. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Chun an digitiú a chur chun cinn agus chun na beartais is éifeachtaí a cheapadh, tá sé ríthábhachtach an t-aistriú digiteach a thomhas agus faireachán a dhéanamh air trí tháscairí fónta, intomhaiste a úsáid. Ó 2014 i leith, tá an tInnéacs um an nGeilleagar Digiteach agus an tSochaí Dhigiteach (DESI) (18) forbartha ag an gCoimisiún Eorpach, lena léirítear an dul chun cinn atá déanta i réimsí an digitithe sna Ballstáit ach freisin gur ann i gcónaí do bhearna dhigiteach (19). D’fhéadfadh Innéacs DESI a bheith ina bhunús le creat faireacháin tagartha do thíortha réigiún na Meánmhara nach cuid den Aontas iad. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Barúlacha ginearálta

| 4.1. | Tá tionchar ollmhór an aistrithe dhigitigh le brath ar fud na sochaí agus na ngeilleagar. Cé go bhfuil dúshláin roimh dheisceart réigiún na Meánmhara i dtaca le rochtain a sholáthar do chách agus feabhas a chur ar scileanna digiteacha na saoránach, ní eisceacht an réigiún i dtaca leis an dlús atá á chur leis an aistriú digiteach agus an tairbhe atá á baint as sin i réimsí éagsúla. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Cuireadh borradh faoin ríomhthráchtáil mar gheall ar bhearta um scaradh sóisialta. Tá an tsiopadóireacht ar líne i réim go forleathan, agus tá méadú tagtha ar an ríomhthráchtáil gnólacht le tomhaltóir (B2C) agus an ríomhthráchtáil gnólacht le gnólacht (B2B) araon. D’fhógair príomhfheidhmeannach an oibreora ríomhthráchtála is mó san Afraic, Jumia, gur tháinig méadú faoi cheathair ar líon na n-earraí grósaera atá á dhíol, go háirithe sa Túinéis agus i Maracó, áit ar tháinig ardú 100 % ar dhíolacháin mar gheall ar thréimhsí dianghlasála (20). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Tháinig an ríomhoideachas chun cinn go tapa mar gheall ar scoileanna a bheith dúnta de dheasca COVID-19. Is amhlaidh fiú gur thug rialtais isteach roinnt ardáin ríomhfhoghlama fiú, mar shampla an t-ardán Darsak san Iordáin. Tá córas hibrideach tugtha isteach ag roinnt tíortha, an Éigipt (21), cuir i gcás. Tá an tóir ar ardáin ar líne ag dul i méid, fiú i gcás tionscadail ar leith chun nasc a dhéanamh le cumainn ghairmiúla áitiúla, bardais agus gníomhaithe tábhachtacha (22). Ba cheart roinnt cistiúcháin ón Aontas a dhíriú go sonrach ar oideachas/oiliúint chun scileanna digiteacha a uasghrádú agus ríomh-inniúlachtaí a chothú i ndaoine óga le gur féidir leo staidéar a dhéanamh ar an teicneolaíocht faisnéise agus an intleacht shaorga d’fhonn obair sheasmhach a aimsiú amach anseo. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Creidtear go bhfágann an ríomhrialachas go laghdaítear an rómhaorlathas agus ualach na nósanna imeachta riaracháin, agus gur féidir seirbhísí poiblí a chur ar fáil go héifeachtúil éasca dá thoradh. De bhreis air sin, is féidir leas a bhaint as chun daonlathú a dhéanamh agus rannpháirtíocht ghníomhach na saoránach a mhéadú. Is tosaíocht de chuid Bhallstáit an Aontais é an ríomhrialachas a fheabhsú, agus tá sé ar cheann de phríomhthéamaí Innéacs DESI. Tá dul chun cinn á dhéanamh sa réimse seo freisin i réigiún na Meánmhara Theas. Tá dul chun cinn suntasach déanta i Maracó leis an tionscnamh náisiúnta ríomhrialachais sa tír sin (23). Chuir an Éigipt tús in 2019 le córas ríomhíocaíochta chun cáin a bhailiú agus billí a íoc, i measc nithe eile. I mí Eanáir 2020, rinne Aireacht an Gheilleagair Dhigitigh san Iordáin a bonneagar teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide (TFC) a aistriú chuig néalchóras chun sheirbhísí a chur ar fáil do shaoránaigh (24). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Is bealach éifeachtach ó thaobh costais de í an ríomhshláinte chun tacaíocht riachtanach a fháil agus a sholáthar. Bhí ról lárnach ag réitigh ríomhshláinte sa chomhrac i gcoinne COVID-19. Is ar an teilileigheas agus ar fheidhmchláir shláinte mhóibíleacha a bhunaítear réitigh na ríomhshláinte. Le dhá bhliain anuas, léiríodh gurb áisiúil an rud é sa chomhrac i gcoinne na paindéime an t-olltiomsú sonraí le haghaidh faireachas eipidéimeolaíoch. Sa Túinéis, cuir i gcás, sheol grúpa dochtúirí an t-ardán digiteach Tobba.tn le haghaidh comhairliúcháin ar líne (25). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Is uirlis éifeachtúil í an ríomhbhaincéireacht d’fhonn cuimsiú airgeadais a fhíorú, agus léiríodh cheana féin a fhiúntaí atá an bhaincéireacht mhóibíleach. Is féidir borradh a chur faoin aistriú digiteach agus cuimsiú airgeadais a fheabhsú le réitigh teicneolaíochta airgeadais. Tá na seirbhísí sin ag teacht i réim agus is é is aidhm leo deireadh iomlán a chur le seiceanna agus idirbhearta airgid thirim, rud a d’fhéadfadh daoine scothaosta a fhágáil ar lár óir d’fhéadfadh sé nach mbeadh na scileanna digiteacha is gá acu go léir. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Éascaíonn an ríomhcheartas an rochtain ar sheirbhísí dlí, laghdaíonn sé an costas a bhaineann le héisteachtaí cúirte, comhduithe, etc., agus laghdaíonn sé an méid ama a theastaíonn chun rochtain a fháil ar na seirbhísí céanna. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | I bhfianaise an tionchair atá á imirt faoi láthair ag an téamh domhanda, ag an laghdú ar an slabhra soláthair bia, agus ag an ardú ar phraghsanna bia, d’fhéadfaí tionscal na talmhaíochta a dhéanamh níos iomaíche agus níos éifeachtúla ach talmhaíocht bheacht a chur i bhfeidhm agus úsáid a bhaint as olltiomsú sonraí agus teicneolaíocht bhlocshlabhra. D’fhéadfadh sé go dtiocfadh ardéifeachtúlacht as sin, i dtaca le bainistíocht uisce, bainistíocht cothaitheach ithreach, agus rialú galar le hardfhaireachán ar theochtaí agus gá níos lú le lucht saothair (26), agus, ar an gcaoi sin, go ndéanfaí uirlis de thionscal na talamhaíochta chun saincheisteanna aeráide a mhaolú. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Tá patrúin éagsúla úsáide Idirlín le feiceáil ar fud thíortha na Meánmhara. Sna tíortha i ndeisceart réigiún na Meánmhara, is leis an bhfón póca agus trí mheán na meán sóisialta is mó a úsáidtear an tIdirlíon. Murab ionann agus an cás i dtuaisceart réigiún na Meánmhara, áfach, is annamh a dhéantar siopadóireacht ar líne ann. D’fhéadfadh sé gurb amhlaidh atá, go pointe áirithe, mar gheall ar eisiamh airgeadais agus ós rud é nach bhfuil cuntas bainc ag cuid mhaith den phobal sa deisceart (27). |
| --- | --- |

4.9.

5.   Constaicí roimh an digitiú

| 5.1. | Ceann de na príomhchonstaicí atá roimh an digitiú is ea an bhearna dhigiteach, arb ann di, ní hamháin idir tír amháin agus tír eile, go háirithe idir na tíortha i réigiún na Meánmhara (tá bearnaí móra le feiceáil in eagrán 2021 den Innéacs Ullmhachta Líonra (28)), ach laistigh de na tíortha féin freisin. Ar an leibhéal náisiúnta, ní hionann an leibhéal rochtana ar uirlisí teicneolaíochta atá ag na grúpaí éagsúla den phobal. Is ann do bhearna idir fir agus mná, idir ceantair thuaithe agus ceantair uirbeacha, agus idir daoine óga agus daoine scothaosta. Ó thaobh an ghnó de, tá bearna dhigiteach ann de réir mhéid agus earnáil na gníomhaíochta, agus bíonn ar ghnólachtaí beaga – murab ionann agus gnólachtaí móra – dul i ngleic le costais ollmhóra, ní hamháin le haghaidh ábhar ach freisin, thar aon ní eile, mar gheall ar an ngá atá le huasghradú a dhéanamh ar scileanna na n-oibrithe. Is féidir go mbíonn tosca socheacnamaíocha eile ina gcúis le heisiamh digiteach freisin, cuir i gcás ioncam nó leibhéil oideachais. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Tá bearnaí móra sa chumhdach Idirlín mhóibíligh i bhformhór na dtíortha i gComharsanacht an Deiscirt. Tagann an fhadhb sin chun cinn go háirithe i dtíortha atá mór ó thaobh achar talún de, amhail an Ailgéir agus an Libia agus, cé nach fadhb chomh mór céanna í ann, san Éigipt. Tá sé riachtanach infheistíocht a dhéanamh sa bhonneagar digiteach agus naisc Idirlín ardluais sheasmhacha a thógáil i gceantair thuaithe, mar ar féidir an digitiú a bheith ina shás lena bhféadfaí fás cuimsitheach a spreagadh (29). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Is minic a luaitear an neamhlitearthacht dhigiteach, rud ar coitianta é i measc daoine a bhfuil leibhéal íseal oideachais acu, mar chonstaic eile roimh an digitiú. Éilíonn sé sin athchóiriú ar an oideachas agus ar na cláir ghairmoiliúna le go mbeidh na scileanna digiteacha riachtanach a bheidh ag teastáil sa mhargadh saothair amach anseo ina gcuid díobh. Meastar freisin go bhfuil digitiú i measc na riachtanas atá ag fostaithe ó thaobh uasghrádú scileanna de. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Rud eile a imríonn tionchar ar litearthacht dhigiteach ná ceist na hinscne, agus rochtain níos fearr ag fir, de ghnáth, ar uirlisí digiteacha agus, dá réir sin, is fearr an t-eolas a bhíonn acu ar scileanna digiteacha. Sa Túinéis, úsáideann 72,5 % de na fir an tIdirlíon agus is é 61,1 % an figiúr atá i gceist i gcás na mban. Tá an bhearna á líonadh cheana ag roinnt tíortha. Sa tSlóivéin, mar shampla, is lú ná 2 phointe céatadáin an bhearna sin: 87,2 % de na fir agus 86 % de na mná a úsáideann an tIdirlíon. Os a choinne sin, tá bearna níos mó idir na hinscní sa Tuirc i dtaca le rochtain ar an Idirlíon, mar atá 11,2 pointe céatadáin (Táscairí an Αοntais Teileachumarsáide Idirnáisiúnta maidir le Teileachumarsáid/TFC ar Domhan). Tá Ballstáit an Aontais tiomanta an bhearna idir na hinscní ó thaobh scileanna digiteacha de a dhúnadh faoi 2030 trí bheartais a fhorbairt chun cailíní a spreagadh le tabhairt faoi ábhair TFC agus trí fhaireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn trí mheán scórchlár Women in Digital (WiD). |
| --- | --- |

5.4.

6.   Rioscaí a bhaineann leis an digitiú

| 6.1. | Tá imní ar rialtais, gnólachtaí, agus saoránaigh go bhfuil smacht á chailleadh acu de réir a chéile ar a gcuid sonraí, rud a tharraingíonn aird ar cheist “na ceannasachta digití”. Tá tionchar aige sin freisin ar chumas nuálaíochta na dtíortha, agus ar a gcumas reachtaíocht a mhúnlú i dtimpeallacht dhigiteach (30). Tá dealramh leis na húdair imní sin ós rud é go bhfuil an Eoraip agus réigiún na Meánmhara chun deiridh ó thaobh infheistíochtaí san intleacht shaorga de, agus tá tionchar na n-ollchuideachtaí meán sóisialta iasachta ag dul i méid i gcónaí. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Tá drogall ar chuid de thíortha na Meánmhara tabhairt faoi aistriú digiteach tapa. Is éard is cúis leis an easpa toil pholaitiúil sin an eagla atá ar an lucht polaitíochta go gcaillfidís an smacht atá acu ar an bpobal, rud a spreagann scagadh agus cinsireacht. Idir an dá linn, is féidir uirlisí digiteacha a úsáid chun glór na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta a chur in iúl agus an daonlathas a chur chun cinn. Sampla atá i gCeathairéad Chomhrá Náisiúnta na Túinéise, ar ar bronnadh Duais Nobel na Síochána in 2015, den ról tábhachtach is féidir le heagraíochtaí sochaí sibhialta a imirt le linn aistriú síochánta sochaí. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Ós rud é go réitíonn an digitiú an bealach don fhorbairt shóisialta agus eacnamaíoch, ba cheart d’údarás neamhspleách creat rialála digiteach leordhóthanach a chur i bhfeidhm, lena gcuirfí prionsabail na gceart digiteach chun cinn, amhail neodracht an Idirlín. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Fágann an digitiú tapa gur mó an baol a bhaineann le cibearbhagairtí. Tá ról na n-údarás ríthábhachtach i dtaca le creat reachtach dea-cheaptha a bhunú chun úsáideoirí a chosaint. Faoin tráth seo, achtaíodh dlíthe cibearshlándála i Maracó, sa Túinéis, san Ailgéir agus san Éigipt. Mar sin féin, tá comhpháirteanna cosanta sonraí in easnamh sna dlíthe sin (31). Tá sé ríthábhachtach sonraí íogaire daoine a chosaint, cuir i gcás sonraí a bhaineann leis an tsláinte, agus mar sin de. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Tá cosaint sonraí ag teacht chun cinn mar cheann de na réimsí is tábhachtaí den aistriú digiteach. An cheist faoi úinéireacht agus coimirciú an mhéid ollmhór sonraí atá ann, tá sí ar cheann de na clocha is mó ar phaidrín an lucht ceaptha beartas. Is toradh é sin ar an mborradh atá faoin olltiomsú sonraí agus ar chumhacht agus tionchar as cuimse na n-ardán meán sóisialta, atá ag dul i méid. Áitítear go bhfuil an creat rialála i gComharsanacht an Deiscirt tearcfhorbartha go fóill agus nach bhfuil reachtaíocht i dtaca leis na teicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn á rith tapa go leor (32). Tá tíortha ann ina gcuireann an rialtas in iúl nach ann don toil pholaitiúil chun aghaidh a thabhairt ar an ábhar fiú. Is tromchúisí fós an cheist seo i gcás sonraí íogaire, cuir i gcás feidhmchláir agus ardáin a bhaineann le cúrsaí sláinte. Tá amhras ann, thar aon áit eile, sna tíortha i ndeisceart na Meánmhara nach bhfuil reachtaíocht RGCS ná cosaint príobháideachais dá leithéid i bhfeidhm. San Eoraip, is é is aidhm leis an nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha agus leis an Ionstraim um Margaí Digiteacha spás digiteach níos sábháilte a thógáil d’úsáideoirí agus an nuálaíocht agus an t-iomaíochas á gcothú san am céanna. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Fadhb eile a bhaineann leis an digitiú is ea an phíoráideacht dhigiteach. Na saothair dhigitithe atá faoi réir Cearta Maoine Intleachtúla, bíonn sé thar a bheith éasca agus saor iad a chóipeáil agus a dháileadh ar an mórchóir. Is iad na gnólachtaí cruthaitheacha is mó a bhíonn thíos leis sin agus, in éagmais reachtaíocht éifeachtach, ní bheidh samhlacha gnó na n-ealaíontóirí agus na n-oibrithe cruthaitheacha inbhuanaithe a thuilleadh. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Is féidir cur faoi chois na sochaí a bheith ina thoradh ar an digitiú. Tá cearta digiteacha á n-ionsaí ag na húdaráis i dtíortha éagsúla óir breathnaítear ar an digitiú mar mhodh faireachais. Cuir i gcás, de dheasca na paindéime, baineadh leas as feidhmchláir rianaithe suímh chun faireachán a dhéanamh ar scaipeadh an víris, rud arb ábhar imní é ó thaobh chearta an duine de (33). Is éard atá sa chumas gach gníomhaíocht dhigiteach a rianú bagairt thromchúiseach ar an daonlathas a d’fhéadfaí a úsáid chun cos ar bolg. I dtuarascáil 2021 Freedom on the Net [Saoirse ar an Idirlíon], áirítear an Fhrainc ag an mbarr ar fad agus scór 78 as 100 aici. Ina dhiaidh sin, tugadh 76 phointe don Iodáil, 63 phointe don Túinéis, 53 phointe do Mharacó, 51 phointe don Liobáin, 47 bpointe don Iordáin, 34 phointe don Tuirc, agus 26 phointe don Éigipt (34). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Is féidir go mbeidh sé de thoradh ar an mbearna dhigiteach leanúnach gur ann d’éagothroime agus éagsúlacht níos mó laistigh de réigiún na Meánmhara. Tá an bonneagar digiteach (cumhdach nó rochtain ar leathanbhanda fosaithe) in easnamh i roinnt tíortha, agus tá roinnt ceantair iargúlta agus ceantair thuaithe ann nach bhfuil cumhdach ná líonraí 4G/5G iontu. Cúis eile leis an mbearna is ea an neamhlitearthacht dhigiteach agus a laghad scileanna digiteacha atá ag an bpobal. Tá leibhéil ísle litearthachta digití níos coitianta sna tíortha ó dheas, go háirithe i measc na mban agus na ndaoine scothaosta (35). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Le teacht chun cinn na n-ollchuideachtaí teicneolaíochta, is ann do chonstaic roimh an iomaíocht chóir sna margaí digiteacha. Fágann imghabháil cánach go ndéantar éagóir sna margaí ar FBManna áitiúla atá ag teacht chun cinn, agus gur beag seans go mairfidh siad. Cuireann sí freisin leis an imirce i measc daoine a bhfuil scileanna digiteacha acu. Baol eile a bhaineann leis na hollchuideachtaí teicneolaíochta is ea an cumas atá acu gníomhaithe atá ag teacht chun cinn a shlogadh, rud a chruthaíonn monaplachtaí agus a chuireann cosc ar chruthú mol digiteach san Eoraip agus i limistéar na Meánmhara. Is féidir gurb amhlaidh atá de dheasca easpa creat rialála nó fiú lúba ar lár sa chóras cánach ar féidir le cuideachtaí ilnáisiúnta leas a bhaint astu agus ar rudaí iad a dhéanann dochar don iomaíocht chóir. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Is ionann cur chun feidhme bréagach Choinbhinsiúin na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta an Duine agus choinbhinsiúin EIS i gcuid de stáit réigiún na Meánmhara agus bac ar eagraíochtaí neamhspleácha sochaí sibhialta a bhunú – lena n-áirítear eagraíochtaí neamhrialtasacha, ceardchumainn neamhspleácha agus comhlachais fostóirí neamhspleácha – rud a chuireann i mbaol an t-aistriú digiteach inbhuanaithe. Tá CESE á chur i bhfáth go dearfa, dá bhrí sin, gur gá Coinbhinsiúin na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta an Duine agus Coinbhinsiúin EIS a chur chun feidhme ar bhonn uaillmhianach i stáit uile réigiún na Meánmhara ionas gur féidir go gcuirfidh an t-aistriú digiteach i ndáiríre leis an bhforbairt shóisialta, eacnamaíoch, agus éiceolaíoch. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Lena chois sin, tá an cogadh san Úcráin ina bhagairt mhór ar na tíortha ar fud an réigiúin agus d’fhéadfadh rioscaí ní ba mhó i dtaobh ionsaithe cibearshlándála a bheith ag baint leis. |
| --- | --- |

6.11.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Bukht, R. agus Heeks, R., “Defining, conceptualising and measuring the digital economy”, Development Informatics Working Papers, Uimh. 68, 2017.

1

Development Informatics Working Papers

(2)  Tuarascáil 2019 maidir leis an ngeilleagar digiteach, Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar Thrádáil agus Forbairt (UNCAD).

2

(3)  Is é is aidhm don Mhargadh Aonair Digiteach feabhas a chur ar an rochtain ar nascacht, ar cháilíocht na nascachta, agus ar shlándáil na nascachta laistigh de na Ballstáit: https://ec.europa.eu/eurostat/cache/infographs/ict/bloc-4.html.

3

(4)  Ceithre phríomhchuid atá i nDeacáid Dhigiteach na hEorpa, mar atá Scileanna, Bonneagar, Rialtas agus Gnó: https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/digital-europe-programme_ga.

4

(5)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/europes-digital-decade-digital-targets-2030_ga

5

(6)  The Digital for Development (D4D) Hub [An Mol um Dhigitiú don Fhorbairt].

6

The Digital for Development (D4D) Hub

(7)  Langendorf, M., “Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls”, IEMed Mediterranean Yearbook, 2021.

7

IEMed Mediterranean Yearbook

(8)  Renewed partnership with the Southern Neighbourhood [Comhpháirtíocht Athnuaite le Comharsanacht an Deiscirt], An Coimisiún Eorpach, 2021.

8

Renewed partnership with the Southern Neighbourhood

(9)  Working from home: From invisibility to decent work [Ag obair ón mbaile: ón obair fholaithe go dtí an obair chuibhiúil], EIS, 2021.

9

Working from home: From invisibility to decent work

(10)  Al Azzawi, S., “Lives Versus Livelihoods: Who Can Work from Home in MENA?”, Working Papers, Economic Research Forum, Uimh. 1471, 2021.

10

Working Papers

(11)  Faisnéisiú ó EPRS dar teideal The right to disconnect, [An ceart chun dícheangail], PE 642.847 – Iúil 2020.

11

The right to disconnect

(12)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún — Better working conditions for a stronger social Europe: harnessing the full benefits of digitalisation for the future of work [Dálaí oibre níos fearr ar son Eoraip shóisialta níos láidre: leas iomlán a bhaint as an digiteáil ar mhaithe le todhchaí na hoibre] (níl leagan Gaeilge ann) (COM(2021) 761 final) agus an Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le feabhas a chur ar dhálaí oibre san obair ardáin (COM(2021) 762 final) (IO C 290, 29.7.2022, lch. 95).

12

(13)  Tuarascáil faisnéise ó CESE dar teideal Digitalisation and SMEs in the Mediterranean region [An Digiteáil agus FBManna i réigiún na Meánmhara].

13

Digitalisation and SMEs in the Mediterranean region

(14)  Kergroach, S., “Giving momentum to SME digitalization”, Journal of the International Council for Small Business, Iml. 1, Uimh. 1, 2020, lgh. 28-31.

14

Journal of the International Council for Small Business

(15)  OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2019 [Cúrsaí FBManna agus Fiontraíochta, ECFE, 2019].

15

OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2019

(16)  Tuarascáil faisnéise ó CESE dar teideal Access to finance for SMEs and midcaps in the period 2014–2020: opportunities and challenges [Rochtain ar mhaoiniú do FBManna agus d’fhiontair mheánchaipitlithe sa tréimhse 2014-2020: deiseanna agus dúshláin].

16

Access to finance for SMEs and midcaps in the period 2014–2020: opportunities and challenges

(17)  Ayadi, R. agus Forouheshfar, Y., “MSMEs digitalization in the Mediterranean: A new digital preparedness index” [Digitiú na micrifhiontar agus na bhfiontar beag agus meánmhéide i réigiún na Meánmhara: Innéacs nua ullmhachta digití], doiciméad oibre ó EMANES, 2022, atá le foilsiú sula i bhfad.

17

(18)  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/desi

18

(19)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_5481

19

(20)  Sidło, K., “Digital Transformation in the Southern Neighbourhood”, EuroMeSCo Euromed Survey, 2021, lgh. 100-108.

20

EuroMeSCo Euromed Survey,

(21)  El Kadi, T.H., “Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region”, IEMed Mediterranean Yearbook, 2020.

21

IEMed Mediterranean Yearbook,

(22)  Mar shampla, sa tionscadal seo a leanas, moltar gur faoin Aontas, faoi bhardais, ollscoileanna, cuideachtaí nó faoi aireachtaí oideachais sa Tuirc, i Maracó, san Éigipt agus san Ailgéir a bheadh úinéireacht an ardáin: Akpınar P., van Heukelingen, N., Babüroğlu O.N. agus Durukan, F.R., “A new formula for collaboration: Turkey, the EU & North Africa” [Cur chuige nua comhair: An Tuirc, an tAontas Eorpach, agus an Afraic Thuaidh], 2022.

22

A new formula for collaboration: Turkey, the EU & North Africa

(23)  Digital Government Review of Morocco [Athbhreithniú ar an ríomhrialachas i Maracó], ECFE, 2018.

23

Digital Government Review of Morocco

(24)  El Kadi, T.H., “Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region”, IEMed Mediterranean Yearbook, 2020, lgh. 137-144.

24

IEMed Mediterranean Yearbook

(25)  El Kadi, T.H., “Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region”, IEMed Mediterranean Yearbook, 2020, lgh. 137-144.

25

IEMed Mediterranean Yearbook

(26)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir leis An t-aistriú fuinnimh agus an t-aistriú digiteach i limistéir thuaithe, (tuairim féintionscnaimh) IO C 486, 21.12.2022, lch. 59.

26

An t-aistriú fuinnimh agus an t-aistriú digiteach i limistéir thuaithe

(27)  El Kadi, T.H., “Uneven Disruption: Covid-19 and the digital divide in the Euro-Mediterranean Region”, IEMed Mediterranean Yearbook, 2020, lgh. 137-144.

27

IEMed Mediterranean Yearbook

(28)  https://networkreadinessindex.org/nri-2021-edition-press-release/

28

(29)  Smart Cities and Inclusive Growth [Cathracha cliste agus fás cuimsitheach], ECFE, 2020.

29

Smart Cities and Inclusive Growth

(30)  Faisnéisiú ó EPRS dar teideal Digital sovereignty for Europe [Ceannasacht dhigiteach don Eoraip] (PE 651.992 – Iúil 2020).

30

Digital sovereignty for Europe

(31)  Langendorf, M., “Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls”, IEMed. Mediterranean Yearbook, 2021.

31

IEMed

(32)  Sidło, K., “Digital Transformation in the Southern Neighbourhood”, EuroMeSCo Euromed Survey, 2021, lgh. 100-108.

32

EuroMeSCo Euromed Survey

(33)  Langendorf, M., “Applying Europe’s Digital Agenda in Mediterranean Partner Countries: Opportunities and Pitfalls”, IEMed. Mediterranean Yearbook, 2021.

33

IEMed

(34)  https://freedomhouse.org/policy-recommendations/internet-freedom

34

(35)  Sidło, K., “Digital Transformation in the Southern Neighbourhood”, EuroMeSCo Euromed Survey, 2021, lgh. 100-108.

35

EuroMeSCo Euromed Survey

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/76 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/76

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Seiceáil ar iomaíochas chun geilleagar níos láidre agus níos athléimní a thógáil san Aontas”

(Tústuairim)

(2023/C 100/11)

| Rapóirtéir: | Christian ARDHE |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Giuseppe GUERINI |

Rapóirtéir:

Christian ARDHE

Comhrapóirtéir:

Giuseppe GUERINI

| Comhairliúchán | Uachtaránacht Chomhairle an Aontais Eorpaigh, 30.6.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas |
| Dáta a glactha sa rannóg | 10.11.2022 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 54/1/2 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 150/4/11 |

Comhairliúchán

Uachtaránacht Chomhairle an Aontais Eorpaigh, 30.6.2022

Bunús dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas

Dáta a glactha sa rannóg

10.11.2022

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

54/1/2

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

150/4/11

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Measann CESE gur fíorthráthúil an rud an iarraidh ó Uachtaránacht na Seicia tústuairim a ullmhú maidir le seiceáil ar iomaíochas. I bhfianaise na ndúshlán atá ann faoi láthair agus a bhfuil súil leo amach anseo, síleann CESE go bhfuil sé ríthábhachtach geilleagar an Aontais a dhéanamh níos iomaíche. Ós rud é gurb iad an margadh aonair agus an geilleagar sóisialta margaidh an dá bhuntáiste is mó atá ag an Aontas i dtaca le fás eacnamaíoch agus folláine shóisialta a bhaint amach, iarrann CESE seiceáil ar iomaíochas d’fhonn fiontraíocht, jabchruthúchán, agus dálaí oibre níos fearr a chothú, mar aon le fás eacnamaíoch inbhuanaithe agus comhtháthú sóisialta. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Measann CESE gur cur chuige í an tseiceáil ar iomaíochas lenar féidir a áirithiú go dtugtar aird chuí sa chinnteoireacht ar ghnéithe an iomaíochais. Chuige sin, teastaíonn eolas leormhaith ar an tionchar arna imirt ag tionscnaimh ar an iomaíochas mar aon le meon atá íogair ó thaobh an iomaíochais de agus cinntí á ndéanamh. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Cuireann CESE i bhfáth gur cheart seiceáil ar iomaíochas a bheith ina cuid lárnach den chinnteoireacht Eorpach chothrom agus gur cheart í a chur i bhfeidhm i gcomhthéacs aon phróisis reachtóireachta nó ceaptha beartais de chuid an Aontais. Ba cheart go gcumhdófaí léi tionscnaimh reachtacha, reachtaíocht thánaisteach, bearta, straitéisí agus cláir fhioscacha, agus comhaontuithe idirnáisiúnta. Ba cheart í a chomhtháthú i bpróiseas an tSeimeastair Eorpaigh freisin, ós rud é go bhfuil beartais na mBallstát ríthábhachtach i dtaca leis an gceist seo. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ós rud é gur bunús fíorasach leis an tseiceáil ar iomaíochas é an measúnú tionchair láidir, ní mór a áirithiú gur rud éigeantach éifeachtach a fhorfheidhmítear ina iomláine ag gach céim den phróiseas cinnteoireachta é an measúnú tionchair ar iomaíochas. Is mór ag CESE na treoirlínte atá ann faoi láthair maidir le Rialáil Níos Fearr agus an bosca uirlisí a ghabhann leo ach ní mór dó a chur in iúl, mar a thug an Bord um Ghrinnscrúdú Rialála le fios, gur léir an gá atá le feabhas a chur ar an scéal, go háirithe i dtaca le cur chun feidhme na n-uirlisí. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Creideann CESE gur cheart a chur san áireamh i seiceáil ar iomaíochas an tionchar arna imirt ar ghnólachtaí, fostaíocht, dálaí oibre ag leibhéil éagsúla, lena n-áirítear costais chomhlíontachta agus éifeachtaí díreacha eile, éifeachtaí iolraitheora ar shlabhraí luacha, agus tionchar maicreacnamaíoch an mhéid sin. I dtaca leis sin, ba cheart aird a thabhairt ar shuíomh iomaíoch an réimse leathain fiontar ó thaobh earnála, méid, agus samhail ghnó de, fiontair shóisialta san áireamh. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá CESE den bharúil go bhfuil sé tábhachtach idir an dea-thionchar agus an drochthionchar ar an iomaíochas a chur san áireamh, d’fhonn ní hamháin caillteanais iomaíochais a sheachaint ach feabhas a chur ar an iomaíochas freisin, agus aird ar leith á tabhairt ar earraí agus seirbhísí Eorpacha a fhorbairt a bheidh iomaíoch sa mhargadh domhanda. Ní mór a chur san áireamh sa tseiceáil ar iomaíochas an éagsúlacht mhór atá ann ó thaobh gnólachtaí de, ós rud é gur féidir go n-imreofar tionchar orthu ar bhealaí difriúla. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Cé gurb é príomhábhar na seiceála ar iomaíochas tionscnaimh arb é is príomhúdar leo aidhmeanna nach iad an t-iomaíochas feabhsaithe iad, iarrann CESE ar an gCoimisiún clár oibre iomaíochais ar leith a ullmhú freisin, arb é is príomhaidhm fhadtéarmach leis iomaíochas an Aontais a fheabhsú. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Le clár oibre iomaíochais, ba cheart cur le geilleagar sóisialta margaidh an Aontais, agus díriú ar shaincheisteanna bunúsacha amhail an margadh aonair agus an trádáil eachtrach, an infheistíocht agus an rochtain ar chistiúchán, córais chánach, an taighde agus an nuálaíocht, scileanna agus margaí saothair, mar aon le micreaghnóthais agus gnóthais bheaga agus mheánmhéide agus an dá aistriú, agus aird á tabhairt ar chreat an mhaoinithe inbhuanaithe agus an t-iomaíochas ag teacht le cuspóirí sóisialta agus comhshaoil. Ós rud é go bhfuil naisc idir an t-iomaíochas agus gnéithe sóisialta agus comhshaoil agus gur ábhar é a bhaineann le cách, ní mór dlúthbhaint a bheith ag ionadaithe na gcomhpháirtithe sóisialta le hullmhú an chláir oibre, agus ról lárnach a bheith ag an idirphlé sóisialta mar a leagadh amach i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Cúlra

| 2.1. | Is freagra í an tuairim seo ar an iarraidh ó Uachtaránacht na Seice ar thústuairim ó CESE i dtaca le réimse an iomaíochais Eorpaigh agus gnéithe rialála den reachtaíocht Eorpach maidir le gnólachtaí an Aontais. Is é téama na tuairime seiceáil ar iomaíochas chun geilleagar níos láidre agus níos athléimní a thógáil san Aontas. Leagann an Uachtaránacht béim ar an ngá atá le spleáchas straitéiseach an Aontais a laghdú agus a thuilleadh athléimneachta a áirithiú, mar aon le hoscailteacht i leith an domhain mhóir agus iomaíochas ghnólachtaí an Aontais a áirithiú. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tá an t-iomaíochas curtha chun cinn freisin ag rialtas na Sualainne mar ghné amháin de chúrsa polaitiúil Uachtaránacht na Sualainne ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh atá ar na bacáin. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Tá seiceáil ar iomaíochas iarrtha cheana féin ag CESE sa tuairim uaidh maidir leis an bpacáiste “Oiriúnach do 55” (1), inar dhearbhaigh sé an méid seo a leanas:“[a]gus sinn ag aistriú chuig sochaí aeráidneodrach, ní mór dúinn samhail a ghlacadh a mbeidh geilleagar rathúil mar thoradh air. Más mian linn a áirithiú go mbeidh an tAontas ar thús cadhnaíochta agus go mbeidh sé ina eiseamláir don chuid eile den domhan, ba cheart dúinn díriú ar an tsamhail is rathúla is féidir a mhúnlú – samhail atá cóir agus inbhuanaithe ó thaobh an gheilleagair, na sochaí agus an chomhshaoil de.” Dhearbhaigh CESE freisin “[gur] cheart seiceáil a dhéanamh ar iomaíochas gach togra reachta[igh] a chuirtear ar aghaidh faoi chuimsiú an phacáiste ‘Oiriúnach do 55’, i gcomhréir le prionsabail na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, i dtreo go dtuigfear go maith na himpleachtaí uile a bheidh acu ar fhiontair.” Roimhe sin, d’iarr CESE seiceáil ar iomaíochas sa tuairim uaidh maidir le hAontas na Margaí Caipitil (2). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Iarradh freisin sa tuarascáil ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa go ndéanfaí seiceáil ar iomaíochas i gcás tionscnaimh bheartais nua de chuid an Aontais le hanailís a dhéanamh ar a dtionchar ar chuideachtaí agus ar an timpeallacht ghnó lena mbaineann (an costas a bhaineann le gnó a dhéanamh, an cumas nuálaíocht a dhéanamh, iomaíochas idirnáisiúnta, cothroime iomaíochta, etc.) agus go mbeadh an tseiceáil sin ag teacht le Comhaontú Pháras, na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, lena n-áirítear an comhionannas inscne, agus nach mbainfeadh sí an bonn ón gcosaint do chearta daonna, cearta sóisialta, ná cearta oibrithe ná ó chaighdeáin cosanta comhshaoil ná tomhaltóirí. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | D’fhógair Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula von der Leyen, in óráid a thug sí le déanaí go ndéanfar seiceáil chaighdeánach ar iomaíochas ar an reachtaíocht (3). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Cúiseanna leis an tseiceáil ar iomaíochas agus an gá atá léi

| 3.1. | Tá an t-iomaíochas ina chuspóir sainráite ar chlár oibre an Aontais ar bhealaí éagsúla ó tugadh isteach Straitéis Liospóin in 2000, an straitéis Eoraip 2020 agus an straitéis thionsclaíoch ina dhiaidh sin, mar aon le sraith tuarascálacha maidir le hiomaíochas na hEorpa agus an margadh aonair. I gcaitheamh na mblianta, áfach, géaraíodh níos mó agus níos mó ar an iomaíocht idirnáisiúnta agus, i bhfianaise na ndúshlán atá ann faoi láthair agus na ndúshlán a bhfuiltear ag súil leo amach anseo, tá sé ríthábhachtach fuinneamh úr a chur san iarracht an tAontas a dhéanamh níos iomaíche. Is í an fhreagairt a thug an tAontas ar phaindéim COVID-19 an ionstraim théarnaimh Next Generation EU, arb ollchlár infheistíochta é a bhfuil tuar ann go gcuirfidh sé borradh faoi shuíomh iomaíoch dhomhanda gheilleagar an Aontais, agus gnólachtaí níos glaise agus níos digití á gcothú le seirbhísí poiblí níos éifeachtúla, bonneagar treisithe, agus margadh saothair dinimiciúil. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá sciar na hEorpa den gheilleagar domhanda ag dul i laghad le tamall fada. Meastar nach mbeidh san Aontas Eorpach, in 2050, ach níos lú ná 10 % d’olltáirgeacht intíre (OTI) an domhain, agus gur ó thíortha lasmuigh den Aontas a thiocfaidh 85 % den fhás ar OTI an domhain atáthar a thuar sna cúpla bliain amach romhainn. Fágann ionchas lag fáis na hEorpa gur measa fós an meath eacnamaíoch coibhneasta. Is é sin, is lú tionchar a bhainfidh le guth na hEorpa ar domhan agus lagófar ról domhanda agus tionchar domhanda an Aontais Eorpaigh maidir le comhar idirnáisiúnta (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tá an t-ionchas gearrthéarmach amhlaidh, cuid mhór, de dheasca ionradh na Rúise ar an Úcráin, rud a bhfuil difear diúltach á dhéanamh aige do gheilleagar an Aontais i gcónaí, agus freisin toisc go bhfuil an tAontas fós ag téarnamh ó iarmhairtí éagsúla phaindéim COVID-19. Tá brú aníos breise curtha ag an gcogadh ar phraghsanna fuinnimh agus tráchtearraí bia, rud a chuireann leis an mbrú boilscitheach domhanda agus a chreimeann cumhacht cheannaigh na dteaghlach (5). Mar fhreagra ar na rátaí arda boilscithe, d’ardaigh an Banc Ceannais Eorpach rátaí úis an euro, mórán mar a rinne Banc Cúlchiste Feidearálach Stáit Aontaithe Mheiriceá. De bhreis air sin, fágtar níos laige an t-éileamh seachtrach de dheasca an fás domhanda a bheith ag dul i léig. Ó thaobh an Aontais agus a Bhallstát de, is é an freagra a tugadh ná tacaíocht do na fiontair a mhéadú trí bhíthin cláir éagsúla lena n-iomaíochas a chaomhnú i gcomhthéacs ionchais eacnamaíoch dhuairc an-éagobhsaí. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De bhreis ar na cúinsí nach bhfacthas a leithéid riamh cheana arb iad an phaindéim agus an cogadh is cúis leo, tá an Eoraip ag dul i ngleic le hathrú cinniúnach ó bhonn ar a struchtúr, athrú arb é is cúis leis forbairtí geopholaitiúla, athrú déimeagrafach, an digiteáil agus an t-aistriú chuig geilleagar aeráidneodrach ciorclach. Tá margaí á n-athmhúnlú aige sin go léir agus dlús á chur leis an iomaíocht ó thaobh tosca táirgeachta de. I ndeireadh na dála, braitheann rath an chlaochlaithe ar a fheabhas a fheidhmíonn an geilleagar i gcoitinne. Mura mbíonn an Eoraip ar thús cadhnaíochta i réimse na nuálaíochta agus na hinbhunaitheachta, ní bheidh sí in ann dul san iomaíocht ar bhonn domhanda, ná an rathúnas a theastaíonn a sholáthar. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ba cheart trácht a dhéanamh ar an idirdhealú idir an t-iomaíochas sa mhargadh inmheánach agus sa mhargadh domhanda. Cuimsítear sa chéad cheann an t-iomaíochas ar bhonn cothrom, comhchuibhiú rialacha, agus bacainní a bhaint (6). Is éard a bhíonn i gceist leis an dara ceann ná dálaí fabhracha agus táirgí agus seirbhísí níos fearr, a bhfuil teacht níos mó orthu, agus iomaíocht le hiomaitheoirí ón taobh amuigh den Aontas. Cuireann margadh inmheánach dea-fheidhmiúil freisin leis na cúinsí as a dtagann an t-iomaíochas domhanda. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tá sé tábhachtach cothromaíocht a bhaint amach idir cuspóirí beartais éagsúla. Mar sin féin, ba cheart díriú níos mó ar réitigh a chruthú a mbíonn buntáiste ag gach taobh iontu, ós rud é go dtéann gnólachtaí iomaíocha chun tairbhe don gheilleagar agus don tsochaí i gcoitinne agus go gcuireann geilleagar fónta agus sochaí chobhsaí leis an athléimneacht agus le hiomaíochas na timpeallachta gnó. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Is léir freisin nach mór don Aontas a sheasamh agus a thionchar idirnáisiúnta a neartú agus na haistrithe digiteacha agus glasa ar bun. Ní hé an t-iomaíochas eacnamaíoch amháin atá i gceist le seasamh níos láidre ó thaobh fhorbairt agus ghlacadh na dteicneolaíochtaí digiteacha de, tá an tslándáil agus ról geopholaitiúil an Aontais i gceist freisin. Is réamhriachtanas é freisin an tAontas Eorpach a bheith ina bhunaitheoir caighdeán domhanda, cuir i gcás san intleacht shaorga iontaofa. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | An gá atá le tionchar domhanda níos láidre, baineann sé sin leis an gcomhrac i gcoinne an athraithe aeráide freisin. Sa chomhrac sin, teastaíonn tionchar suntasach taidhleoireachta agus iomaíochas láidir i dtaca le costéifeachtúlacht, nuálaíocht agus scileanna mar aon le táirgí, teicneolaíochtaí agus réitigh ísealcharbóin a sholáthar do na margaí domhanda. Athrú dearfach atá tagtha ar chúrsaí is ea an líon áirithe cuideachtaí de chuid an Aontais a bhfuil infheistíochtaí á n-ailíniú acu le cuspóirí comhshaoil agus sóisialta, rud a fheictear sa mhéadú tapa atá ag teacht i margaí airgeadais domhanda agus Eorpacha ar úsáid na dtáirgí a chomhlíonann na critéir chomhshaoil, shóisialta, agus rialachais. Tá creat iomlán le haghaidh maoiniú inbhuanaithe á mhionsonrú ag an Aontas, creat lenar gá a thuilleadh trédhearcachta agus spáis a chur ar fáil ó thaobh táirgí a chomhlíonann na critéir chomhshaoil, shóisialta, agus rialachais de. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | I bhfianaise a thábhachtaí atá sé geilleagar rathúil lán gnólachtaí iomaíocha a bheith ann má táthar chun rathúnas agus sonas a chothú san Eoraip, mar aon le réitigh inbhuanaithe a aimsiú ar fhadhbanna aeráide agus comhshaoil, tá sé riachtanach timpeallacht fhabhrach a chur ar fáil do ghnólachtaí an Aontais le gur féidir leo nuálaíocht, infheistiú, agus trádáil a dhéanamh. Ós rud é gur leis an gcreat beartais, rialála, agus fioscach a chinntear an-chuid gnéithe den timpeallacht ghnó, ní mór do lucht ceaptha beartas a dheimhniú go mbeidh an creat sin ag tacú le hiomaíochas na bhfiontar agus, dá réir sin, leis an ngeilleagar agus leis an tsochaí i gcoitinne. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Gnéithe den tseiceáil ar iomaíochas

| 4.1. | Ós rud é gur iomaí sainmhíniú a thugtar ar an iomaíochas, bíonn a bhfuil i gceist le seiceáil ar iomaíochas ag brath ar na paraiméadair a chinntear agus ar an dearcadh a ghlactar. San iarraidh ó Uachtaránacht na Seice, tagraítear go sainráite d’iomaíochas ghnólachtaí an Aontais, d’fhonn geilleagar níos láidre agus níos athléimní a thógáil san Aontas. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Is féidir cur síos ar iomaíochas gnólachtaí mar a gcumas éirí leo ar bhonn brabúsach sa mhargadh, agus luach á chruthú dóibh féin agus don tsochaí i gcoitinne. Tá an méid sin ag brath freisin ar sholáthar na dtosca táirgeachta (lucht saothair oilte, fuinneamh agus amhábhair, caipiteal, sonraí), costais fhoriomlána táirgeachta, an t-éileamh agus na margaí, cumas na bhfiontar a bheith nuálach agus deiseanna a thapú agus samhail gheilleagrach gheilleagar sóisialta margaidh an Aontais á feabhsú acu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Agus an tAontas ag dréim le hiomaíochas níos fearr a bhaint amach, is acmhainn riachtanach ar féidir cur léi geilleagar margaidh sóisialta an Aontais nach ann dá mhacasamhail, in éineacht leis an rialachas fónta maicreaeacnamaíoch, an taighde agus an nuálaíocht, an t-idirphlé sóisialta, agus rannpháirtíocht na sochaí sibhialta a ghabhann leis, mar aon leis an oideachas cuimsitheach, lucht saothair a bhfuil poist chobhsaí acu agus fonn oibre orthu, earnáil an gheilleagair shóisialta a bhfuil borradh fúithi agus soláthar seasta infheisteoirí. I bhfianaise na ndúshlán atá ann faoi láthair agus na ndúshlán a bhfuiltear ag súil leo amach anseo, iarrann CESE seiceáil ar iomaíochas chun tacú leis an bhfiontraíocht, an jabchruthúchán, dálaí oibre níos fearr, an fás eacnamaíoch inbhuanaithe, agus an comhtháthú sóisialta. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Measann CESE gur cur chuige í an tseiceáil ar iomaíochas lenar féidir a áirithiú go dtugtar aird chuí sa chinnteoireacht ar ghnéithe an iomaíochais. Chuige sin, teastaíonn tuiscint ar an tionchar a imreoidh tionscnaimh ar an iomaíochas mar aon le meon atá íogair ó thaobh an iomaíochais de agus cinntí á ndéanamh. Fágann sé sin go léir go bhfuil dhá leibhéal sa tseiceáil ar iomaíochas:






  — | leibhéal an mheasúnaithe tionchair (leibhéal “teicniúil”), mar a ndéantar measúnú ar na bealaí éagsúla a dhéanann tionscnaimh bheartais agus rialála difear don iomaíochas; |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

leibhéal an mheasúnaithe tionchair (leibhéal “teicniúil”), mar a ndéantar measúnú ar na bealaí éagsúla a dhéanann tionscnaimh bheartais agus rialála difear don iomaíochas;

| — | leibhéal na cinnteoireachta (leibhéal polaitiúil), mar a dtugtar aird chuí ar an iomaíochas agus mar a gcuirtear tábhacht chuí ann agus tionscnaimh nua á gceapadh, rud a chuireann le samhail gheilleagar sóisialta margaidh an Aontais. |
| --- | --- |

—

leibhéal na cinnteoireachta (leibhéal polaitiúil), mar a dtugtar aird chuí ar an iomaíochas agus mar a gcuirtear tábhacht chuí ann agus tionscnaimh nua á gceapadh, rud a chuireann le samhail gheilleagar sóisialta margaidh an Aontais.

| 4.5. | Creideann CESE go bhfuil sé tábhachtach an tseiceáil ar iomaíochas a bheith a chuimsithí agus is féidir, i bhfianaise an tionchair arna imirt ar ghnólachtaí agus slabhraí soláthair agus ar an bhfostaíocht agus dálaí oibre, mar aon leis an tionchar maicreacnamaíoch a bhíonn ann. Ba cheart seiceáil stóinseach ar iomaíochas i gcás na dtionscnamh nua uile a bheith ina beart rialaithe lena n-áiritheofar go gcuireann na tograí leis an iomaíochas, leis an bhfostaíocht, agus leis an bhfás inbhuanaithe. |
| --- | --- |

4.5.

5.   An measúnú tionchair ina bhunchloch faoin tseiceáil ar iomaíochas

| 5.1. | Ba cheart an tseiceáil ar iomaíochas a bhunú ar fhaisnéis láidir faoi thionchar na dtionscnamh beartais agus rialála ag leibhéil éagsúla, lena n-áirítear costais chomhlíontachta, a éasca agus atá sé rochtain a fháil ar na margaí, agus éifeachtaí díreacha eile ar ghnólachtaí. Baineann tábhacht ar leith leis na héifeachtaí iolraitheora sna slabhraí luacha, cuir i gcás an tionchar ar a éasca agus atá sé teacht ar fhuinneamh agus amhábhair. Lena chois sin, ba cheart go gcuimseofaí sa tseiceáil ar iomaíochas an tionchar iarmhartach ar an méid seo a leanas: poist, an infheistíocht, an nuálaíocht, an táirgiúlacht, gnéithe dlíthíochta, feidhmiú an mhargaidh aonair, an trádáil eachtrach, an múnla sóisialta Eorpach ina iomláine, agus an fás inbhuanaithe. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Leis na treoirlínte atá ann faoi láthair maidir le Rialáil Níos Fearr agus leis an mbosca uirlisí a ghabhann leo a bunaíodh i gcomhthéacs chlár oibre um rialáil níos fearr an Choimisiúin Eorpaigh, éilítear cheana féin i gcás tionscnaimh a meastar go mbeidh tionchar suntasach eacnamaíoch, sóisialta, nó comhshaoil acu measúnú tionchair a bheith ag gabháil leo. Ní mór go mbeidh mar chuid den mheasúnú tionchair cur síos ar an tionchar comhshaoil, sóisialta, agus eacnamaíoch, lena n-áirítear an tionchar ar FBManna agus ar an iomaíochas. Iarrann CESE tuairisciú cuimsitheach ar an tionchar ar iomaíochas i dtaca leis an réimse leathan ilchineálach gnólachtaí ó thaobh earnála, méid, agus samhail ghnó de, fiontair shóisialta san áireamh. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Is mór ag CESE a bhfuil sna treoirlínte atá ann faoi láthair agus tugann sé dá aire go ndéantar tagairt d’uirlis iomaíochais an Choimisiúin Eorpaigh i ndoiciméad oibre de chuid ECFE mar an doiciméad is cuimsithí dá bhfuil ann i dtaca leis an tionchar rialála ar an iomaíochas a mheasúnú (7). Is léir, áfach, an gá atá leis an scéal a chur i bhfeabhas, go háirithe i dtaca le cur chun feidhme agus forfheidhmiú na n-uirlisí. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | De réir an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála, is minic nach ndeachthas fada a dhóthain leis an measúnú tionchair agus nach ndearnadh measúnú leormhaith ar thionchair shuntasacha ar leith. Mar a míníodh i dtuarascáil bhliantúil an Bhoird in 2021 (8), is minic a d’iarr sé a thuilleadh anailíse ar an tionchar ar thomhaltóirí, ar an iomaíochas, ar an nuálaíocht, ar na Ballstáit, agus ar FBManna. Is minic a d’iarr sé a thuilleadh cainníochtaithe freisin, go háirithe i dtaca leis na costais agus coigiltis riaracháin. Sa tuarascáil bhliaintúil uaidh in 2020 (9), is é is mó a luadh a laghad anailíse a rinneadh ar an iomaíochas (rud a ceanglaíodh go minic le hanailís neamhleor ar chostais), ar an tionchar ar FBManna, agus ar an tionchar sóisialta. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Dá bhrí sin, leagann CESE béim ar an ngá atá le measúnuithe tionchair a dhíriú níos mó ar an iomaíochas lena áirithiú go bhfuil cothromaíocht iomchuí ag baint leo. Síleann an Coiste freisin go bhfuil sé tábhachtach caitheamh ar bhonn comhtháite leis na codanna éagsúla den bhosca uirlisí a bhaineann leis an iomaíochas, lena n-áirítear iad siúd a bhaineann leis an iomaíochas earnálach, FBManna, an nuálaíocht, an iomaíocht, an margadh inmheánach, an trádáil agus an infheistíocht. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ní mór an réimse leathan gnólachtaí a bhféadfaí difear a dhéanamh dóibh ar bhealaí an-éagsúil a chur san áireamh sa tseiceáil ar iomaíochas. Dá bhrí sin, iarrann CESE measúnú cuí ar an tionchar ar earnálacha agus éiceachórais éagsúla ghnó, ar fhiontair ar mhéideanna difriúla (MFBManna san áireamh), ar fhiontair a fheidhmíonn i gcodanna difriúla de shlabhraí luacha agus i margaí agus láithreacha geografacha difriúla, agus ar fhiontair a bhfuil samhlacha gnó difriúla acu, lena n-áirítear corparáidí, comharchumainn, agus fiontair shóisialta. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Iarrann CESE aird ar leith a thabhairt ar iomaíochas idirnáisiúnta ghnólachtaí an Aontais Eorpaigh, rud a mbaineann tábhacht ar leith leis ó thaobh uathriail straitéiseach oscailte an Aontais agus na ndeiseanna onnmhairiúcháin de. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Cuireann CESE i bhfáth nár cheart nach mbeadh sa mheasúnú ar an tionchar ar an iomaíochas ach tionchar tionscnaimh aonair as féin ach gur cheart an t-ualach carnach a chur san áireamh, go háirithe costais chomhlíontachta na reachtaíochta nó na mbeart eile a dhéanann difear do na gníomhaithe céanna. De bhreis air sin, ba cheart a chuimsiú sa mheasúnú an tionchar gearrthéarmach agus fadtéarmach araon, cásanna fadhbhreathnaitheachta éagsúla san áireamh. D’fhonn teacht ar an rogha beartais is fearr, is den riachtanas measúnú a dhéanamh freisin ar thionchar iomaíochais na roghanna malartacha agus míniú cuimsitheach a thabhairt orthu. Tá sé tábhachtach freisin an measúnú ar an tionchar ar an iomaíochas a dhíriú níos mó ar shonraí cainníochtúla agus mionsonrú a dhéanamh orthu. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Iarrann CESE measúnú agus fianaise stóinseach i dtaca leis an tionchar dearfach agus diúltach araon arna imirt ar an iomaíochas. Ní hamháin gur cheart an aidhm a bheith ann caillteanais iomaíochais a sheachaint ach ba cheart freisin a bheith ag dréim le sprioc níos uaillmhianaí a bhaint amach, mar atá feabhas a chur ar iomaíochas foriomlán gheilleagar sóisialta margaidh an Aontais ionas go mbeidh sé fabhrach don fhás láidir inbhuanaithe cuimsitheach. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Creideann CESE freisin go bhfuil sé tábhachtach dearcadh cuimsitheach a ghlacadh ar an iomaíochas ó thaobh na hinbhuanaitheachta de. Tá nasc idir an inbhuanaitheacht comhshaoil agus an t-iomaíochas gnó, ní amháin mar fhachtóir costais ach toisc go bhfuil súil le feidhmíocht mhaith chomhshaoil ag gníomhaithe margaidh éagsúla, lena n-áirítear tomhaltóirí, infheisteoirí, agus airgeadaithe. Is ionann an scéal i gcás na hinbhunaitheachta sóisialta, cuir i gcás cearta an duine, an comhionannas inscne agus cearta oibrithe. Chuige sin, ní mór freastal a dhéanamh ar ghnéithe éagsúla, lena n-áirítear dul chun cinn na teicneolaíochta, costais, agus glacadh sochaíoch, i measc gnéithe eile nach iad. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Ós rud é gurb é an measúnú tionchair ar iomaíochas an bunús fíorasach leis an tseiceáil ar iomaíochas, measann CESE go bhfuil sé ríthábhachtach an measúnú tionchair ar iomaíochas a bheith éigeantach agus éifeachtach, agus go gcuirtear chun feidhme agus go bhforfheidhmítear ina iomláine é. Ba cheart é a thabhairt cothrom le dáta i gcaitheamh an phróisis cinnteoireachta más rud é go ndéantar athruithe suntasacha. Ag an am céanna, cuireann CESE i bhfáth go bhfuil acmhainní leordhóthanacha agus scileanna cuí ag teastáil leis na measúnuithe a chur i gcrích. Molann CESE freisin tagarmharcáil rialta a dhéanamh ar na cleachtais sna tíortha is iomaitheoirí. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Ba cheart lánúsáid a bhaint as uirlisí eile atá ann agus seiceáil ar iomaíochas ar bun, cuir i gcás seiceálacha oiriúnachta, an Clár um Oiriúnacht agus Feidhmíocht Rialála (REFIT), agus an tArdán “Réidh don Todhchaí”. Tá tábhacht ar leith ag baint leo sin i dtaca le measúnú a dhéanamh ar thionchar carnach na dtionscnamh éagsúil. |
| --- | --- |

5.12.

6.   An tseiceáil ar iomaíochas mar chuid den chinnteoireacht

| 6.1. | Measann CESE gur cheart seiceáil ar iomaíochas a bheith ina cuid lárnach den chinnteoireacht chothrom agus gur cheart í a chur i bhfeidhm i gcomhthéacs próiseas beartais nó cinnteoireachta Eorpach de gach sórt, lena n-áirítear freisin straitéisí agus cláir an Aontais, forálacha buiséid agus fioscacha an Aontais, reachtaíocht thánaisteach an Aontais, agus comhaontuithe idirnáisiúnta. De bhreis air sin, ba cheart í a chur i bhfeidhm ar phróiseas an tSeimeastair Eorpaigh, ós rud é go bhfuil beartais na mBallstát ríthábhachtach i ndáil leis seo. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Cé gur ar thionscnaimh a bhfuil príomhchuspóirí seachas iomaíochas feabhsaithe acu a dhíríonn an tseiceáil ar iomaíochas den chuid is mó, iarrann CESE ar an gCoimisiún clár oibre iomaíochais sonrach a ullmhú freisin arb é feabhas ar iomaíochas an Aontais an phríomhsprioc fhadtéarmach a bheadh leis. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Ba cheart díriú sa chlár oibre iomaíochais ar an dearcadh fadtéarmach agus aird a thabhairt ar shaincheisteanna bunúsacha amhail an margadh aonair a fhorbairt agus bacainní margaidh a laghdú; an infheistíocht agus an rochtain ar mhaoiniúchán agus cistiúchán a fheabhsú, lena n-áirítear infheistíocht tríd an lionsa inscne; an trádáil eachtrach agus an comhar seachtrach a éascú; an nuálaíocht, tallann ardleibhéil, agus barr feabhais taighde a chur chun cinn; scileanna a fheabhsú trí bhíthin an oideachais, na gairmoiliúna, agus na foghlama ar feadh an tsaoil; na margaí saothair a dhéanamh níos cuimsithí agus dálaí oibre a fheabhsú; dlús a chur le nósanna imeachta ceadaithe, an maorlathas agus costais chomhlíontachta a laghdú, agus na córais chánach a dhéanamh níos caoithiúla. Ba cheart dó samhlacha gnó a éascú a ailíníonn an t-iomaíochas le cuspóirí sóisialta agus comhshaoil mar a dhéantar i gcuideachtaí agus eagraíochtaí a chomhlíonann critéir chomhshaoil, shóisialta, agus rialachais agus infheistíocht á déanamh acu. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Ba cheart an t-aistriú digiteach agus an t-aistriú glas a bheith ina gcodanna riachtanacha den chlár oibre freisin. De bhreis air sin, ba cheart aird chuí a thabhairt ar acmhainn agus difríochtaí na mBallstát agus ar an gcomhar eatarthu a bhfuil gá leis, mar aon lena infheidhmithe agus atá na tionscnaimh agus ba cheart faireachán rialta a dhéanamh ar chur chun feidhme agus torthaí an chláir oibre. Cuireann CESE i bhfáth freisin ról lárnach an idirphlé shóisialta, rud a leagtar amach i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Ó thaobh bearta gearrthéarmacha de, is mór ag CESE mar a cuireadh beartas iomaíochta an Aontais in oiriúint gan mhoill do phaindéim COVID-19, don chogadh san Úcráin, agus do na himpleachtaí eacnamaíocha a ghabhann leo (10). Bhí ríthábhacht leis an tsolúbthacht, cé gur de chineál eisceachtúil agus sealadach í, i dtaca le cur i bhfeidhm na rialacha maidir le státchabhair lena chur ar chumas cuideachtaí de chuid an Aontais teacht slán as tréimhsí an-dian, agus ar an gcaoi sin an t-iomaíochas a bhí bainte amach ag cuideachtaí Eorpacha tríd an nuálaíocht agus an táirgiúlacht a chaomhnú. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Tá sé thar a bheith tábhachtach freisin iomaíocht fhónta agus chóir a bheith ann go hinmheánach agus i dtaca le hiomaitheoirí eachtracha. Is mór ag an gCoiste an obair atá ar bun i gcónaí a dhíríonn ar na rialacha maidir le státchabhair le haghaidh seirbhísí sláinte agus sóisialta lena ngabhann leas eacnamaíoch ginearálta a dhéanamh níos éifeachtúla, d’fhonn cáilíocht agus inrochtaineacht na seirbhísí sin a fheabhsú don phobal ag an leibhéal áitiúil (11). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Is díol sásaimh ar an iomlán do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún i dtaca le rialachán maidir le fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh inmheánach, ós rud é gurb í an aidhm atá leis saobhadh mór ar fheidhmiú an mhargaidh aonair a sheachaint agus, leis sin, an chothroime iomaíochta a áirithiú i dtaca le hiomaitheoirí eachtracha (12). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Bheadh an clár oibre iomaíochais ar an gcéad chéim eile den fhreagairt ar bhunchuspóir na hiarrata ó Uachtaránacht na Seice, i.e. geilleagar Eorpach níos láidre agus níos athléimní a thógáil. Dá réir sin, chuirfeadh sé le dea-bhail shaoránaigh an Aontais agus chabhródh sé le geilleagar ciorclach aeráidneodrach a bhaint amach. Ós rud é gur ceist é an t-iomaíochas a bhaineann leis an uile dhuine, ní mór dlúthbhaint a bheith ag ionadaithe na gcomhpháirtithe sóisialta agus ag gníomhaithe eile na sochaí sibhialta in ullmhú an chláir oibre. |
| --- | --- |

6.8.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal “Fit for 55”: delivering the EU’s 2030 Climate Target on the way to climate neutrality [“Oiriúnach do 55’: sprioc aeráide an Aontais do 2030 i dtreo neodracht aeráide a bhaint amach”] COM/2021/550 final (IO C 275, 18.7.2022, lch. 101).

1

“Fit for 55”: delivering the EU’s 2030 Climate Target on the way to climate neutrality

(2)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le “Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – A Capital Markets Union for people and businesses – new action plan [Aontas na Margaí Caipitil: Aontas do Dhaoine agus do Ghnólachtaí – plean gníomhaíochta nua”] COM(2020) 590 final (IO C 155, 30.4.2021, lch. 20).

2

A Capital Markets Union for people and businesses – new action plan

(3)  Óráid an Uachtaráin von der Leyen le linn Sheisiún Iomlánach Pharlaimint na hEorpa maidir leis an ullmhúchán do chruinniú na Comhairle Eorpaigh an 20-21 Deireadh Fómhair 2022.

3

(4)  Achtung Europa, European Centre for International Political Economy [An Lárionad Eorpach um an Eacnamaíocht Pholaitiúil Idirnáisiúnta], 2021.

4

(5)  Réamhaisnéis Eacnamaíoch Shamhradh 2022.

5

(6)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Costas na neamh-Eorpa – buntáistí an Mhargaidh Aonair (IO C 443, 22.11.2022, lch. 51).

6

(7)  How do laws and regulations affect competitiveness [Mar a dhéanann dlíthe agus rialacháin difear don iomaíochas], ECFE 2021.

7

How do laws and regulations affect competitiveness

(8)  Tuarascáil bhliantúil an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála, 2021.

8

(9)  Tuarascáil bhliantúil an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála, 2020.

9

(10)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – A competition policy fit for new challenges [Beartas iomaíochta atá oiriúnach do dhúshláin nua] (COM/2021/713 final) (IO C 323, 26.8.2022, lch. 34).

10

A competition policy fit for new challenges

(11)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Rialacha státchabhrach maidir leis na seirbhísí sláinte agus sóisialta – seirbhísí lena ngabhann leas eacnamaíoch ginearálta (SGEI) tar éis paindéime. Smaointe agus tograí maidir leis an meastóireacht ón gCoimisiún chun pacáiste reachtach 2012 a leasú (tuairim féintionscnaimh) (IO C 323, 26.8.2022, lch. 8).

11

(12)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa – Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh inmheánach (COM(2021) 223 final – 2021/0114 (COD)) (IO C 105, 4.3.2022, lch. 87).

12

---

III Gníomhartha ullmhúcháin

Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

An 574ú seisiún iomlánach de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, 2022. 12. 14. – 2022. 12. 15.

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/83 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/83

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Tuarascáil ar an mBeartas Iomaíochta 2021”

(COM(2022) 337 final)

(2023/C 100/12)

| Rapóirtéir: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Philip VON BROCKDORFF

| Comhairliúchán | An Coimisiún Eorpach, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús Dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas |
| Dáta a glactha sa rannóg | 10.11.2022 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 51/0/3 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 205/0/2 |

Comhairliúchán

An Coimisiún Eorpach, 27.10.2022

Bunús Dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas

Dáta a glactha sa rannóg

10.11.2022

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

51/0/3

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

205/0/2

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Tá Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) ag iarraidh go leanfaí den idirphlé leis an gCoimisiún maidir leis an ngníomhaíocht bhreise is gá a dhéanamh chun oibriú an Mhargaidh Aonair a neartú. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tá CESE ag tathant ar Ard-Stiúrthóireacht na hIomaíochta faireachán leanúnach a dhéanamh ar na scéimeanna arna bhformheas ag an gCoimisiún féin agus arna lainseáil ag na Ballstáit mar fhreagairt ar COVID-19 agus ar an gcogadh san Úcráin, ionas nach ndéanfar cistí a atreorú chuig cuideachtaí nach bhfuil inmharthana ó thaobh an gheilleagair de. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Bíodh sin mar atá, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún leas a bhaint, oiread is féidir, as an tsolúbthacht a cheadaítear faoi na rialacha maidir le Státchabhair chun a chur ar chumas na mBallstát scéimeanna a chur i ngníomh lena gcuirtear cabhair éifeachtach ar fáil do ghnólachtaí atá buailte ag an gcogadh san Úcráin. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Is díol sásaimh do CESE na treoirlínte nua ón gCoimisiún maidir le rialacha Státchabhrach i réimsí na haeráide, chosaint an chomhshaoil agus an fhuinnimh agus measann sé gur céim sa treo ceart iad. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tacaíonn CESE le himscrúduithe ar chleachtais neamhiomaíocha arna ndéanamh ag ollchuideachtaí teicniúla; tá an méid sin i gcomhréir leis an seasamh a ghlac CESE maidir leis an Ionstraim um Margaí Digiteacha. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh comhar níos láidre ann idir na húdaráis náisiúnta laistigh den Ghréasán Eorpach Iomaíochta chun tuilleadh forfheidhmithe a dhéanamh ar dhlí iomaíochta an Aontais i gcoinne cuideachtaí a bhíonn i mbun cleachtais gnó trasteorann lena gcuirtear srian ar an iomaíocht agus lena ndéantar dochar do chustaiméirí. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh cothrom iomaíochta ann ar fud earnáil na heitlíochta. Thabharfadh sé rabhadh, áfach, i gcoinne margadh eitlíochta a fhorbairt a bhféadfadh líon beag cuideachtaí aerlíne a bheith i gceannas air le himeacht ama. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tacaíonn CESE leis an rialachán atá beartaithe ag an gCoimisiún maidir le fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh arna ndeonú do ghnólachtaí nach bhfuil lonnaithe san Aontas ach atá ag feidhmiú ann; os a choinne sin, tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún aird a dhíriú freisin ar fhóirdheontais a shaobhann an margadh agus ar chleachtais fhrithiomaíocha eile i gcás cuideachtaí arna reáchtáil ag an Stát agus i gcás cuideachtaí príobháideacha lasmuigh den Aontas araon. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá CESE ag tabhairt rabhadh i gcoinne comhaontuithe frithiomaíocha féideartha nó i gcoinne mí-úsáid staideanna ceannasacha féideartha i dtionscal na hipirmhargaí agus na siopaí grósaera, rud a chuireann isteach ar thomhaltóirí trí bhíthin praghsanna is airde, agus ar tháirgeoirí trí bhíthin praghsanna soláthair is ísle. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Is díol sásaimh do CESE an togra ón gCoimisiún maidir leis an Ionstraim nua Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair, lena gcomhlánaítear bearta reachtacha eile de chuid an Aontais maidir le bainistiú géarchéime. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí tuilleadh beart chun an iomaíocht agus an Margadh Aonair a neartú tráth atá dúshláin le sárú go seasta síoraí ag geilleagair, dúshláin a eascraíonn as praghsanna arda fuinnimh, as srianta ar thaobh an tsoláthair de agus as an éiginnteacht eacnamaíoch. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Creideann CESE go láidir nár cheart athrú a dhéanamh ar chlár oibre an Aontais maidir le geilleagar glas agus digiteach atá bunaithe ar bhunchlocha an gheilleagair margaidh shóisialta de thoradh an chogaidh san Úcráin. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ar an ásc deiridh, molann CESE Státchabhair a chur i bhfeidhm faoi mar a cheadaítear sin faoi reachtaíocht an Aontais d’fhonn cur in éadan iarmhairtí socheacnamaíocha an chogaidh san Úcráin, agus aird ar leith á tabhairt ar an gcomhionannas inscne agus ar ghné na hinscne i gcoitinne, go háirithe i gcás dídeanaithe sna Ballstáit sin atá buailte leis an Úcráin. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Cúlra

| 2.1. | I dTuarascáil 2021 ar an mBeartas Iomaíochta cuirtear i láthair na príomhfhorbairtí beartais agus na príomhthionscnaimh reachtacha a rinneadh anuraidh, chomh maith le rogha gníomhaíochtaí forfheidhmiúcháin. In 2021, rinne an Coimisiún athbhreithniú ar na príomhrialacháin iomaíochta, na príomh-threoirlínte agus na príomhfhógraí, mar a leagtar amach ina Theachtaireacht maidir le beartas iomaíochta atá oiriúnach do dhúshláin nua (1), ina leagtar amach ról an bheartais iomaíochta do bhealach an téarnaimh san Eoraip, don aistriú glas agus don aistriú digiteach, agus do Mhargadh Aonair athléimneach. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ina theannta sin, ghlac an Coimisiún togra le haghaidh rialachán nua chun aghaidh a thabhairt ar fhóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh arna ndeonú ag tríú tíortha do chuideachtaí atá gníomhach sa Mhargadh Aonair (2), tar éis thograí 2020 maidir leis an Ionstraim um Margaí Digiteacha (DMA) agus an Ionstraim um Sheirbhísí Digiteacha, agus é mar aidhm acu araon aghaidh a thabhairt ar réimse leathan dúshlán digiteach (3). Go háirithe, le DMA cuireadh oibleagáidí i bhfeidhm a fheidhmíonn mar bheadh geatóirí ann do ghnólachtaí agus do thomhaltóirí sa Mhargadh Aonair. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Tugadh rialacha agus treoraíocht maidir le cumaisc agus in aghaidh trustaí cothrom le dáta chun aghaidh a thabhairt ar a bhfuil de dhúshláin ann. Áiríodh leis sin athbhreithniú ar na rialacha maidir le soláthar ingearach agus comhar cothrománach, agus é mar aidhm ag an gcomhar cothrománach, go háirithe, éascaíocht a dhéanamh do ghnólachtaí comhoibriú ar bhealaí lena bhfeabhsaítear an éifeachtúlacht eacnamaíoch. Ina theannta sin, d’fhoilsigh an Coimisiún torthaí a mheastóireachta ar an bhFógra um Shainmhíniú ar an Margadh, ina dtugtar treoir maidir leis an gcaoi a bhforfheidhmítear an reachtaíocht maidir le hiomaíocht i margaí táirgí agus i margaí geografacha. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ina theannta sin, thug an Coimisiún na rialacha agus an treoraíocht maidir le Státchabhair cothrom le dáta chun gurbh fhusa aghaidh a thabhairt ar chúinsí atá ag athrú agus chun tacú leis an aistriú glas agus leis an aistriú digiteach. Tá tábhacht ar leith ag baint leis an ngá atá le hathléimneacht an Mhargaidh Aonair a fheabhsú i bhfianaise na héiginnteachta eacnamaíche. Tá sé sin á dhéanamh ag an gCoimisiún trí mhonatóireacht a dhéanamh ar fhorbairtí sa mhargadh. Bhí an Creat Sealadach maidir le Bearta Státchabhrach thar a bheith tráthúil agus ábhartha chun tacaíocht a chur ar fáil do ghnólachtaí ar fud an Aontais. Is gá don Choimisiún tuilleadh coigeartaithe a dhéanamh ar a bheartas sa réimse seo de dheasca ar tharla mar gheall ar fhogha na Rúise faoin Úcráin. Idir an dá linn, thug an Coimisiún tacaíocht infheistíochta isteach go dtí deireadh 2022 agus tacaíocht sócmhainneachta suas go dtí an 31 Nollaig 2023, rud a chuir ar chumas na mBallstát cistí príobháideacha a ghiaráil agus iad a chur ar fáil do FBManna. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ar an gcaoi chéanna, ba thábhachtach an t-athbhreithniú ar na Treoirlínte maidir le Státchabhair don aeráid, do chosaint an chomhshaoil agus do dhícharbónú gníomhaíochtaí eacnamaíocha. Ba ghá raon feidhme na dtreoirlínte sin a leathnú chun gníomhaíochtaí eacnamaíocha nua ar chuma soghluaisteacht ghlan agus dícharbónú tionsclaíochta a chumhdach. Dá bhrí sin, tacaíonn na treoirlínte athbhreithnithe leis an gComhaontú Glas don Eoraip. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ar a mhuin sin, rinne an Coimisiún athbhreithniú ar an Rialachán Blocdhíolúine Ingearach agus ar na Treoirlínte Ingearacha. Is é an aidhm atá ann na rialacha a bhí i réim roimhe seo a thabhairt cothrom le dáta, ar rialacha iad a measadh gan bheith oiriúnach don fheidhm, i bhfianaise forbairtí sa mhargadh amhail an fás atá faoin díolachán ar líne. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Leathnaíodh raon feidhme na Blocdhíolúine Ginearálta freisin chun cláir arna maoiniú ag an Aontas a éascú. Go bunúsach, cuidíonn sé sin le cuíchóiriú a dhéanamh ar na rialacha maidir le Státchabhair mar a chuirtear i bhfeidhm iad maidir le maoiniú náisiúnta agus maidir le cláir shonracha de chuid an Aontais. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ina theannta sin, glacadh Treoirlínte athbhreithnithe maidir le Cabhair Réigiúnach d’fhonn a chur ar chumas na mBallstát tacú le réigiúin nach bhfuil bail ar fónamh orthu chomh maith le réigiúin a bhfuil dúshláin struchtúracha rompu. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Forbairt thábhachtach ab ea coigeartú an Choimisiúin ar an bhforfheidhmiú atáthar a dhéanamh faoi láthair agus a bheifear a dhéanamh amach anseo i ndáil leis na dúshláin a eascraíonn as an gclaochlú digiteach. Measadh go raibh tábhacht thar na bearta leis an éifeachtúlacht agus an éifeachtacht lenar féidir leis an gCoimisiún freagairt do chleachtais fhrithiomaíocha cuideachtaí cosúil le Apple, Amazon nó Facebook. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Ar an gcaoi chéanna, rinne an Coimisiún atheagrú chun déileáil le Tionscadail Thábhachtacha ar mhaithe le Leas na hEorpa i gCoitinne. Is den ábharthacht freisin gur cruthaíodh an Tascfhórsa chun tacú le cur chun feidhme na hIonstraime um Margaí Digiteacha. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Chun oibriú an Mhargaidh Aonair a neartú, tá buiséad EUR 4,2 billiún curtha ar fáil do Chlár an Mhargaidh Aonair, arb é is aidhm dó beartas iomaíochta an Aontais a fhorfheidhmiú. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Tá forfheidhmiú éifeachtach rialacha iomaíochta an Aontais agus athchóirithe rialála ríthábhachtach do chlaochlú digiteach gheilleagar an Aontais agus d’athléimneacht mhéadaithe an Mhargaidh Aonair ar na saolta an-dúshlánach seo. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | I ndáil leis sin, tá tábhacht thar na bearta le himscrúduithe in aghaidh trustaí agus le cleachtais drochúsáide arna ndéanamh ag corparáidí móra ilnáisiúnta. Le rialú cumasc arna dhéanamh ag an gCoimisiún, áirithítear freisin go dtarlaíonn an comhdhlúthú ar bhealach lena gceadaítear iomaíocht sna margaí agus lena dtugtar aghaidh ar cheannasacht sa mhargadh. Ba shuntasach an líon cinntí cumaisc a rinneadh in earnálacha éagsúla, mar atá 396 san iomlán. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Forbairt thábhachtach eile ab ea an treoir a cuireadh ar fáil maidir le bonneagar leathanbhanda lena gcomhlíontar na riachtanais le haghaidh luasanna digiteacha an-ard, mar a leagtar amach i Sochaí Ghigighiotáin 2025 an Aontais agus sa Straitéis Dhigiteach, agus sna spriocanna dá dtagraítear i gCompás Digiteach 2030. Le Státchabhair tacaítear le bonneagair leathanbhanda ar fud an Aontais Eorpach chun aghaidh a thabhairt ar chásanna nach bhfuil aon dreasacht ann d’oibreoirí príobháideacha cumhdach leordhóthanach leathanbhanda a chur ar fáil. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Chuir gníomhaíochtaí an Choimisiúin freisin le cuspóirí comhshaoil, go háirithe maidir le dícharbónú geilleagar agus an t-aistriú de réir a chéile (más aistriú seasta féin é) in earnáil an iompair ó bhreoslaí iontaise go breoslaí malartacha. Tá sé ríthábhachtach saobhadh iomaíochta a sheachaint chun tacú leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus i ndáil leis sin freisin, d’fhormheas an Coimisiún roinnt bearta Státchabhrach atá dírithe ar aistriú glas an Aontais a éascú. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Ba den ábharthacht freisin cur i bhfeidhm na rialacha in aghaidh trustaí agus an rialú cumasc i dtionscal na ngluaisteán, rud a chuidíonn leis an aistriú glas. Is é a bhí i gceist leis an ngníomhaíocht sin ón gCoimisiún fíneálacha a ghearradh dar luach na céadta milliún euro. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Tá sé thar a bheith tábhachtach go mbaineann ról an Choimisiúin maidir leis an mbeartas iomaíochta a chur chun cinn leis an gcaoi a n-oibríonn an iomaíocht do thomhaltóirí ar fud an Aontais. Tugtar le fios sa tuarascáil, rud is ceart, go bhfuil an geilleagar margaidh sóisialta ar cheann de phríomhcholúin an Aontais agus le forfheidhmiú na rialacha iomaíochta agus le cosaint na hiomaíochta i gcónaí, tacú a bheidh ann chun tuilleadh forbartha a dhéanamh ar an ngeilleagar margaidh sóisialta. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Maidir le réasúnaíocht de, is é an dála céanna é ag na seirbhísí airgeadais, áit a ndeachaigh an Coimisiún i ngleic le cairtéil fhéideartha in earnáil na seirbhísí airgeadais trí fhíneálacha arda a ghearradh ar roinnt institiúidí airgeadais. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Tá an tábhacht chéanna le freagairt an Choimisiúin ar na drochiarmhairtí eacnamaíocha agus sóisialta a tharla de thoradh COVID-19 óir bhain sé earraíocht as an tsolúbthacht a cheadaítear sna rialacha maidir le Státchabhair trí bhíthin an Chreata Shealadaigh maidir le Bearta Státchabhrach. Chuir sé sin ar chumas na mBallstát scéimeanna a chur ar fáil do ghnólachtaí amhail ráthaíochtaí iasachta. D’fhormheas an Coimisiún roinnt scéimeanna dar luach na billiúin euro faoin gCreat Sealadach i roinnt earnálacha a raibh tionchar ag srianta COVID-19 orthu, earnáil na heitlíochta san áireamh, chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais leachtachta agus chaipitil. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Ról tábhachtach a chomhlíon an Coimisiún ba ea an treoir agus an tacaíocht a cuireadh ar fáil chun na Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta arna dtíolacadh ag na Ballstáit a éascú. Bhí gá leis sin chun a áirithiú go raibh na pleananna i gcomhréir leis na rialacha maidir le Státchabhair. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.20.1. | In 2021, lean an Coimisiún de bheith ag áirithiú go rabhthas ag cur Airteagal 101 agus Airteagal 102 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh i bhfeidhm go comhsheasmhach. Chomh maith leis sin, rinne an Coimisiún faireachán ar na Ballstáit agus thug sé cúnamh dóibh ina n-iarrachtaí chun an Treoir ECN+ a thrasuí sa dlí náisiúnta (4). Leis an treoir seo, tugtar de chumhacht do na húdaráis iomaíochta ar fud an Aontais rialacha iomaíochta a fhorfheidhmiú ar bhealach níos éifeachtaí agus oibriú cuí an Mhargaidh Aonair a áirithiú. |
| --- | --- |

2.20.1.

| 2.21. | Ar an ásc deiridh, lean an Coimisiún de bheith gníomhach i gCoiste Iomaíochta ECFE, sa Ghréasán Idirnáisiúnta Iomaíochta agus i gComhdháil na Náisiún Aontaithe ar Thrádáil agus Forbairt. |
| --- | --- |

2.21.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Tá suntas á thabhairt ag CESE don obair chuiditheach a rinne an Coimisiún chun leanúint de bheith ag neartú an Mhargaidh Aonair trí na rialacha iomaíochta a fhorfheidhmiú agus tríd an iomaíocht a chosaint ar fud an Aontais. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE freisin a éifeachtúla a bhí freagairt an Choimisiúin chun tionchar shrianta COVID-19 a mhaolú trí chreat sealadach um bearta Státchabhrach a ghlacadh d’fhonn an tacaíocht is gá ó na Ballstáit a cheadú do ghnólachtaí, agus sláine an Mhargaidh Aonair á caomhnú san am céanna. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Cuireadh an leibhéal céanna éifeachtúlachta i bhfeidhm mar fhreagairt ar an ngéarchéim atá tagtha chun cinn tar éis ionradh na Rúise ar an Úcráin. Tá CESE den tuairim go raibh glacadh mear an Chreata Géarchéime Shealadaigh um Státchabhair chomh ríthábhachtach céanna leis an ngníomhaíocht a rinneadh i ndáil le srianta COVID-19. Dá bhrí sin, tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún earraíocht a bhaint as an tsolúbthacht uile a cheadaítear faoi na rialacha maidir le Státchabhair nuair a chaitheann na Ballstáit suaitheadh eacnamaíoch a chur díobh. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Tá suntas á thabhairt ag CESE freisin don obair a rinne an Coimisiún in athbhreithniú dá chuid ar na príomhrialacháin, na príomh-threoirlínte agus na príomhfhógraí chun a áirithiú go leanann siad de bheith oiriúnach don fheidhm, go háirithe san athbhreithniú ar an Rialachán Blocdhíolúine Ingearach agus ar na Treoirlínte Ingearacha. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Measann CESE gur céimeanna tábhachtacha chun tacú le príomhchuspóirí beartais an Aontais é rialachán a ghlacadh lena leathnaítear raon feidhme Rialachán Ginearálta na Blocdhíolúine agus foilsiú na dTreoirlínte maidir le Státchabhair don aeráid, do chosaint an chomhshaoil agus don fhuinneamh. Meastar gur den ábharthacht freisin Teachtaireacht athbhreithnithe maidir le Tionscadail Thábhachtacha ar mhaithe le Leas na hEorpa i gCoitinne (IPCEI) a ghlacadh. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tá suntas á thabhairt ag CESE do na hiarrachtaí atá á ndéanamh chun an Ionstraim um Margaí Digiteach a ghlacadh. Measann CESE gur céim ollmhór chun cinn é an píosa reachtaíochta sin i dtreo iomaíocht a fhorfheidhmiú agus custaiméirí a chosaint nuair a bhíonn seirbhísí digiteacha in úsáid acu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE freisin go bhfuil an togra le haghaidh rialachán maidir le fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh inmheánach á ghlacadh faoi láthair. I roinnt tuairimí uaidh, d’áitigh CESE nár cheart fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh a thabhairt do ghnólachtaí atá gníomhach san Aontas; leis an rialachán atá beartaithe, thabharfaí cumhachtaí nua don Choimisiún imscrúdú a dhéanamh ar fhóirdheontais eachtracha den sórt sin agus bearta sásaimh a dhéanamh nuair ba ghá. Creideann CESE go bhfuil sé sin i gcomhréir le prionsabal na hiomaíochta córa ar bhonn cothrom. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Tá suntas á thabhairt ag CESE don ghníomhaíocht in aghaidh trustaí chomh maith leis an ngníomhaíocht a rinneadh maidir le rialú cumasc. Tá gá leis na gníomhaíochtaí sin chun sláine an Mhargaidh Aonair a chaomhnú agus chun saoránaigh an Aontais a chosaint, go háirithe ar chinntí arna ndéanamh ag ollchuideachtaí teicneolaíochta. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Le formheas an Choimisiúin maidir le roinnt bearta Státchabhrach chun tacú le haistriú glas an Aontais, lena n-áirítear bearta chun tacú leis an bhfuinneamh in-athnuaite agus leis an tsoghluaisteacht ghlan, réitítear an bealach do ghníomhaíocht dhearfach bhreise amach anseo. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Moltaí sonracha

| 4.1. | Tá CESE ag iarraidh go leanfaí den idirphlé leis an gCoimisiún maidir leis an ngníomhaíocht bhreise is gá chun oibriú an Mhargaidh Aonair a neartú. I ndáil leis sin, cuid suntais ag CESE an tuairim a d’eisigh sé le déanaí inar sainaithníodh easnaimh atá ar Mhargadh Aonair an Aontais Eorpaigh. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Cé gur mhol CESE a thapúla a d’fhreagair an Coimisiún do shrianta COVID-19 agus, le déanaí, do na héifeachtaí eacnamaíocha a d’eascair as an gcogadh san Úcráin, tá sé ag iarraidh go ndéanfaí faireachán leanúnach ar na scéimeanna a d’fhormheas an Coimisiún féin agus a sheol na Ballstáit mar fhreagairt ar COVID-19 agus ar an gcogadh san Úcráin, chun nach ndéanfar cistí a atreorú chuig cuideachtaí nach bhfuil inmharthana ó thaobh an gheilleagair de. Is áibhéil an leibhéal tacaíochta atá ag teastáil faoi mar is áibhéil an méid brú atá ar rialtais ar fud an Aontais chun Státchabhair a chur ar fáil agus d’fhéadfadh cásanna den sórt sin teacht chun cinn as a los sin. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Bíodh sin mar atá, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún leas a bhaint, oiread is féidir, as an tsolúbthacht a cheadaítear faoi na rialacha maidir le Státchabhair chun a chur ar chumas na mBallstát scéimeanna a chur i ngníomh lena gcuirtear cabhair éifeachtach ar fáil do ghnólachtaí agus do phobail atá buailte ag an gcogadh san Úcráin. Ag an am céanna, tá sé á chur i bhfáth ag CESE gur cheart cabhair den sórt sin a cheadú ar chaoi a fhágfaidh a laghad saobhadh is féidir ar an iomaíocht. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Tá béim á leagan ag CESE ar na hiarrachtaí a rinneadh chun tacú le clár oibre glas an Aontais trí bheartas iomaíochta. Tá sé sin ríthábhachtach, agus is céim sa treo ceart iad treoirlínte nua an Choimisiúin maidir le rialacha Státchabhrach i réimsí na haeráide, chosaint an chomhshaoil agus an fhuinnimh. Ós rud é go bhfuil na trí earnáil sin idirghaolmhar, creideann CESE go gcuirtear bonn daingean ar fáil leis na treoirlínte nua chun tacaíocht éifeachtach a thabhairt don Chomhaontú Glas don Eoraip. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Tá suntas á thabhairt ag CESE do na himscrúduithe a rinne an Coimisiún ar roinnt ollchuideachtaí teicneolaíochta i ndáil le cleachtais neamhiomaíocha agus tacaíonn sé go hiomlán leis na himscrúduithe sin, ós rud é go bhfuil siad i gcomhréir leis an seasamh a ghlac CESE maidir leis an Ionstraim um Margaí Digiteacha, go háirithe a ábhartha atá sí ó thaobh iomaíocht a cheadú i seirbhísí digiteacha de agus chun saoránaigh an Aontais a chosaint ar chleachtais mhí-úsáideacha arna ndéanamh ag ollchuideachtaí teicneolaíochta. Cruthúnas é sin go bhfuil tuilleadh scóipe ag an gCoimisiún anois maidir leis an aidhm atá aige bogadh i dtreo margadh digiteach níos rialáilte. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh comhar ní ba láidre ann idir na húdaráis náisiúnta laistigh den Ghréasán Eorpach Iomaíochta chun tuilleadh forfheidhmithe a dhéanamh ar dhlí iomaíochta an Aontais i gcoinne cuideachtaí a bhíonn i mbun cleachtais gnó trasteorann lena gcuirtear srian ar an iomaíocht agus lena ndéantar dochar do chustaiméirí. Measann CESE go bhfuil comhordú na n-imscrúduithe sin ríthábhachtach. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE a thábhachtaí atá cinntí ón gCoimisiún maidir le hearnáil na heitlíochta, go háirithe le linn na paindéime, agus tá sé ag iarraidh go mbeadh cothrom iomaíochta ann ar fud na hearnála. Thabharfadh sé rabhadh, áfach, i gcoinne earnáil agus margadh eitlíochta a fhorbairt a bhféadfadh líon beag cuideachtaí aerlíne a bheith i gceannas orthu le himeacht ama. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Tacaíonn CESE go hiomlán leis an rialachán atá beartaithe ag an gCoimisiún maidir le fóirdheontais eachtracha a shaobhann an margadh a dheonú do ghnólachtaí neamh-AE atá ag feidhmiú san Aontas. Is léir go mbíonn éifeachtaí aige sin a dhéanann saobhadh ar an iomaíocht, agus d’fhéadfadh sé go mbeadh gnólachtaí eachtracha ag baint tairbhe as buntáistí cánach freisin, rud a chruthaíonn tuilleadh saobhadh iomaíochta. Ina theannta sin, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún gníomhaíocht iomchuí a dhéanamh maidir le fóirdheontais a shaobhann an margadh agus le cleachtais fhrithiomaíocha eile atá ar bun i gcuideachtaí (cibé acu cuideachtaí arna reáchtáil ag an Stát iad nó cuideachtaí príobháideacha) lasmuigh den Aontas. Chuideodh sé sin freisin le cuspóirí na straitéise tionsclaíche Eorpaí a bhaint amach. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE go bhfuil an Coimisiún agus na húdaráis iomaíochta náisiúnta ag déanamh faireachán ar staid na slabhraí soláthair bia san Eoraip. Tá CESE ag tabhairt rabhadh i gcoinne comhaontuithe frithiomaíocha féideartha nó mí-úsáid staideanna ceannasacha féideartha a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar thomhaltóirí trí bhíthin praghsanna is airde. Tá CESE ag tabhairt rabhadh freisin i gcoinne thionscal na hipirmhargaí agus na siopaí grósaera a bheith ag glacadh ról ceannasach i margadh an bhia chucu féin chun aimhleasa tomhaltóirí ó thaobh praghsanna is airde de agus chun aimhleasa na dtáirgeoirí ó thaobh praghsanna soláthair is ísle de. Is eol do CESE go bhfuil sé de dhualgas ar na Ballstáit cur chun feidhme na treorach maidir le cleachtais éagóracha trádála a áirithiú d’fhonn aghaidh a thabhairt ar chásanna ina bhfuil míchothromaíochtaí le sonrú i gcaidreamh gnó faoi leith. (5) Dá bhrí sin, tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún faireachán leanúnach a dhéanamh ar éifeachtacht na hanailíse margaidh agus na gníomhaíochta atá á ndéanamh ag na húdaráis náisiúnta. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Is díol sásaimh do CESE an togra ón gCoimisiún maidir leis an Ionstraim nua Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair, lena gcomhlánaítear bearta reachtacha eile de chuid an Aontais maidir le bainistiú géarchéime amhail an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta, chomh maith le rialacha an Aontais maidir le hearnálacha sonracha, slabhraí soláthair agus táirgí amhail sláinte, leathsheoltóirí agus slándáil bia, lena ndéantar foráil cheana maidir le bearta spriocdhírithe freagartha ar ghéarchéimeanna. Tá CESE den tuairim go soláthraítear leis sin creat bainistithe géarchéime dea-chothromaithe chun bagairtí éagsúla ar an Margadh Aonair a shainaithint agus oibriú rianúil an Mhargaidh Aonair a áirithiú tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: struchtúr rialachais géarchéime a chruthú; bearta nua a mholadh chun cur in éadan tionchair dhiúltacha ar an Margadh Aonair; agus bearta na rogha deiridh a cheadú i gcás éigeandála. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí tuilleadh beart chun an iomaíocht agus an Margadh Aonair a neartú tráth atá dúshláin le sárú go seasta síoraí ag geilleagair, dúshláin a eascraíonn as praghsanna arda fuinnimh, as srianta ó thaobh an tsoláthair de agus as an éiginnteacht eacnamaíoch. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Creideann CESE go láidir nár cheart athrú a dhéanamh ar chlár oibre an Aontais maidir le geilleagar glas agus digiteach atá bunaithe ar bhunchlocha an gheilleagair margaidh shóisialta de thoradh na géarchéime atá ag titim amach san Úcráin. Ba cheart é a bheith de chuspóir ag an Aontas i gcónaí margaí a sholáthraíonn praghsanna iomaíocha cothroma do shaoránaigh an Aontais a chothú, agus é sin a dhéanamh trí bhíthin gníomhaíocht ón gCoimisiún agus ó údaráis náisiúnta ar fud an Aontais. I ndáil leis sin, is den ábharthacht trácht ar an togra ón gCoimisiún a eisíodh le déanaí maidir le soláthar comhpháirteach gáis nádúrtha mar réiteach éifeachtach, más réiteach sealadach féin é, chun praghsanna fuinnimh a chobhsú. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Tagraíonn an pointe deiridh sin do chur i bhfeidhm na Státchabhrach, mar a cheadaítear faoi rialacha an Aontais, ar mhaithe le tacaíocht a thabhairt do bhearta chun cur in éadan iarmhairtí socheacnamaíocha an chogaidh san Úcráin, lena n-áirítear géarchéim na ndídeanaithe atá ag goilleadh ar na Ballstáit sin atá buailte leis an Úcráin, agus an gá atá ann aird ar leith a thabhairt ar an gcomhionannas inscne agus ar ghné na hinscne i gcoitinne. |
| --- | --- |

4.13.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  A competition policy fit for new challenges [Beartas iomaíochta atá oiriúnach do dhúshláin nua] (COM/2021/713 final) (níl leagan Gaeilge ann).

1

A competition policy fit for new challenges

(2)  COM(2021) 223 final.

2

(3)  COM(2020) 842 final.

3

(4)  Treoir (AE) 2019/1 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le húdaráis iomaíochta na mBallstát a chumhachtú le bheith ina bhforfheidhmitheoirí níos éifeachtaí agus chun dea-fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh a áirithiú (IO L 11, 14.1.2019, lch. 3).

4

(5)  Leasaíodh an treoir le Treoir (AE) 2019/2161 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Samhain 2019 lena leasaítear Treoir 93/13/CEE ón gComhairle agus Treoracha 98/6/CE, 2005/29/CE agus 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle i ndáil le forfheidhmiú níos fearr agus nuachóiriú rialacha an Aontais maidir le cosaint tomhaltóirí (IO L 328, 18.12.2019, lch. 7).

5

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/89 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/89

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Clár Oibre Eorpach Nua um Nuálaíocht”

(COM(2022) 332 final)

(2023/C 100/13)

| Rapóirtéir: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Christophe LEFÈVRE |

Rapóirtéir:

Maurizio MENSI

Comhrapóirtéir:

Christophe LEFÈVRE

| Comhairliúchán | An Coimisiún Eorpach, 27/10/2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas |
| Dáta a glactha sa rannóg | 10.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 177/0/0 |

Comhairliúchán

An Coimisiún Eorpach, 27/10/2022

Bunús dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas

Dáta a glactha sa rannóg

10.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

177/0/0

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is díol sásaimh do Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) Clár Oibre Eorpach an Choimisiúin um Nuálaíocht agus go háirithe an dá chuspóir atá aige, mar atá iomaíochas na hEorpa a chothú, ar thaobh amháin, agus leas shaoránaigh na hEorpa a chur chun cinn, ar an taobh eile. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is díol sásaimh do CESE freisin go bhfuil an Coimisiún ag díriú ar na bearnaí “uas-scálaithe” agus domhainteicneolaíochta, mar a thugtar orthu, a dhúnadh, ar bearnaí iad atá le sonrú san Aontas Eorpach faoi láthair murab ionann agus stáit lasmuigh den Aontas, áit ar minice gnólachtaí teicneolaíochta atá ag céim an fháis le fáil iontu. Tá CESE ag moladh don Choimisiún tuilleadh béime a chur ar an ról atá ag gnólachtaí, ag FBManna, agus ag gnólachtaí nuathionscanta go háirithe, agus ag na líonraí nuálaíochta a bhíonn á stiúradh acu maidir leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach a chur i gcrích. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is mór ag CESE struchtúr an tionscnaimh féin atá dírithe ar chúig thionscnamh shuaitheanta. Ní mór foráil a dhéanamh freisin maidir le huirlisí chun na torthaí a fhíorú agus chun faireachán a dhéanamh orthu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Is díol sásaimh do CESE an togra chun Grúpa Comhairleach um Rialacháin atá fabhrach don Nuálaíocht a chur ar bun a fhad a bhaineann le seirbhísí poiblí agus tá sé á mholadh aige go mbeadh ionadaí ó CESE ina lánchomhalta den ghrúpa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá sé á chur in iúl ag CESE a thábhachtaí atá sé saoráidí tástála agus turgnamhaíochta a chistiú chun cabhrú le gnólachtaí nuathionscanta agus chun an bhearna idir saotharlanna agus cur i bhfeidhm tráchtála a dhúnadh. I ndáil leis sin, is díol sásaimh gur tugadh isteach an coincheap nua “saoráidí tástála agus turgnamhaíochta” sa dréacht leasaithe de Rialachán Ginearálta na Blocdhíolúine (GBER) maidir le státchabhair. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Is díol sásaimh do CESE freisin an tionscnamh a bhaineann leis an soláthar poiblí. Sa chomhthéacs sin, tá CESE ag moladh go ndéanfaí foráil maidir le rannpháirtíocht gnólachta nuathionscanta amháin ar a laghad i nósanna imeachta soláthair um nuálaíocht. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá sé á chur i bhfios ag CESE a thábhachtaí atá córas fónta um maoin intleachtúil (IP) is infheidhme maidir le haireagáin gnólachtaí nuathionscanta d’fhonn forbairt leanúnach taighde a chur chun cinn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún gné idir-réigiúnach na n-infheistíochtaí a chur chun cinn, i gcomhar leis na réigiúin is lú agus is mó nuáil araon. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá sé á chur in iúl ag CESE gur cheart don tacaíocht phoiblí dul chun tairbhe do shaotharlanna ardoideachais agus nuálaíochta freisin. I ndáil leis sin, tá sé ag moladh go n-úsáidfidh an Coimisiún roinnt ionaid taighde phíolótacha agus ollscoileanna chun spriocanna nuálacha a bhaint amach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Is díol sásaimh do CESE freisin an tacaíocht atá tugtha ag an gCoimisiún do na Ballstáit tionscadail trasteorann ar mhaithe le leas na hEorpa i gcoitinne a chur chun cinn. Dá bhrí sin, tá sé ag moladh go ndéanfaí obair thaighde agus forbairt ghairmiúil na dtaighdeoirí a chistiú agus go gcuirfí aon torthaí taighde a dtugtar tacaíocht phoiblí dóibh ar fáil do nuálaithe, trí bhíthin an ardáin Innospace b’fhéidir, le gur féidir leo tuilleadh forbartha a dhéanamh orthu. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Is díol sásaimh do CESE gur eisíodh treoirdhoiciméad chun cuidiú leis na húdaráis leasmhara an clár beartais is ábhartha de chuid an Aontais a roghnú, agus tá sé á chur i bhfios aige a thábhachtaí atá sé na cláir sin a chur i bhfeidhm ar bhealach cothrománach. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Is díol sásaimh do CESE an smaoineamh go ndéanfaí staidéar ar láimhseáil cánach níos fabhraí do scair-roghanna agus ar chóras fioscach do dhaoine tallannacha a bhíonn ag gluaiseacht thar theorainneacha. Tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún comhordú a dhéanamh ar na tionscnaimh náisiúnta atá dírithe ar dhaoine tallannacha a chothú. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Is díol sásaimh do CESE go bhfuil sé ar intinn ag an gCoimisiún bunachair sonraí níos stóinsithe agus níos inchomparáide ná a raibh ann cheana a fhorbairt maille le comhthacsanomaíocht sonraí a d’fhéadfadh bonn eolais a chur faoi na beartais sa réimse seo ar gach leibhéal, chomh maith le dea-chleachtais a scaipeadh ar bhealach struchtúrtha trí Fhóram na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Is díol sásaimh do CESE, ina theannta sin, na pleananna atá ag an gCoimisiún dea-chleachtais a chomhroinnt agus treoirlínte do rialtais a eisiúint maidir le conas iad a úsáid, d’fhonn ilroinnt rialála ar fud na mBallstát a chur ina ceart. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Cúlra

| 2.1. | Is éard is aidhm don Chlár Oibre Eorpach Nua um Nuálaíocht an Eoraip a chur ar thús cadhnaíochta i dtaca leis an rabharta nua de nuálaíocht domhainteicneolaíochta agus de ghnólachtaí nuathionscanta tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:






  — | rochtain ar mhaoiniú a fheabhsú do ghnólachtaí nuathionscanta Eorpacha agus do ghnólachtaí atá ag méadú; |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

rochtain ar mhaoiniú a fheabhsú do ghnólachtaí nuathionscanta Eorpacha agus do ghnólachtaí atá ag méadú;

| — | feabhas a chur ar na coinníollacha faoinar féidir le nuálaithe triail a bhaint as smaointe nua trí bhoscaí gainimh rialála; |
| --- | --- |

—

feabhas a chur ar na coinníollacha faoinar féidir le nuálaithe triail a bhaint as smaointe nua trí bhoscaí gainimh rialála;

| — | cuidiú le “gleannta nuálaíochta réigiúnacha” a chruthú, lena n-áirítear i réigiúin atá tite ar gcúl; |
| --- | --- |

—

cuidiú le “gleannta nuálaíochta réigiúnacha” a chruthú, lena n-áirítear i réigiúin atá tite ar gcúl;

| — | daoine tallannacha a mhealladh agus a choinneáil san Eoraip; |
| --- | --- |

—

daoine tallannacha a mhealladh agus a choinneáil san Eoraip;

| — | feabhas a chur ar an gcreat beartais a bhuí sin le téarmaíocht shoiléir, táscairí soiléire agus tacair shonraí shoiléire, chomh maith le tacaíocht bheartais do na Ballstáit. |
| --- | --- |

—

feabhas a chur ar an gcreat beartais a bhuí sin le téarmaíocht shoiléir, táscairí soiléire agus tacair shonraí shoiléire, chomh maith le tacaíocht bheartais do na Ballstáit.

| 2.2. | Sa Chlár Oibre Eorpach Nua um Nuálaíocht, leagtar amach 25 shainghníomhaíocht agus iad rangaithe de réir cúig thionscnamh shuaitheanta:






  — | Ach cistiú a chur ar fáil do ghnólachtaí atá ag méadú, beifear in ann infheisteoirí institiúideacha agus infheisteoirí príobháideacha eile a spreagadh chun infheistíocht a dhéanamh. |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

Ach cistiú a chur ar fáil do ghnólachtaí atá ag méadú, beifear in ann infheisteoirí institiúideacha agus infheisteoirí príobháideacha eile a spreagadh chun infheistíocht a dhéanamh.

| — | Tríd an nuálaíocht a chumasú trí bhíthin spásanna turgnamhaíochta agus an tsoláthair phoiblí, beifear in ann an nuálaíocht a éascú. |
| --- | --- |

—

Tríd an nuálaíocht a chumasú trí bhíthin spásanna turgnamhaíochta agus an tsoláthair phoiblí, beifear in ann an nuálaíocht a éascú.

| — | Ach an nuálaíocht a luathú agus a neartú in éiceachórais na hEorpa fud fad an Aontais Eorpaigh, agus iarracht a thabhairt san am céanna ar an mbearna idir na tíortha agus na réigiúin a dhúnadh, cuidiú a bheidh ann chun gleannta nuálaíochta réigiúnacha a chruthú agus a nascadh le chéile agus cuideofar leis na Ballstáit EUR 10 mbilliún ar a laghad a dhíriú ar thionscadail nuálaíochta ar an leibhéal réigiúnach atá nasctha le tosaíochtaí an Aontais. |
| --- | --- |

—

Ach an nuálaíocht a luathú agus a neartú in éiceachórais na hEorpa fud fad an Aontais Eorpaigh, agus iarracht a thabhairt san am céanna ar an mbearna idir na tíortha agus na réigiúin a dhúnadh, cuidiú a bheidh ann chun gleannta nuálaíochta réigiúnacha a chruthú agus a nascadh le chéile agus cuideofar leis na Ballstáit EUR 10 mbilliún ar a laghad a dhíriú ar thionscadail nuálaíochta ar an leibhéal réigiúnach atá nasctha le tosaíochtaí an Aontais.

| — | Trí dhaoine a bhfuil tallann sa domhainteicneolaíocht acu a chothú, a mhealladh agus a choinneáil, cinnteofar go ndéanfar an tallann sin a fhorbairt laistigh den Aontas agus go sreabhfaidh sí ar a fhud freisin. |
| --- | --- |

—

Trí dhaoine a bhfuil tallann sa domhainteicneolaíocht acu a chothú, a mhealladh agus a choinneáil, cinnteofar go ndéanfar an tallann sin a fhorbairt laistigh den Aontas agus go sreabhfaidh sí ar a fhud freisin.

| — | Is den mhórthábhacht feabhas a chur ar uirlisí ceaptha beartas chun tacair shonraí stóinsithe inchomparáide agus sainmhínithe comhroinnte (gnólachtaí nuathionscanta, gnólachtaí atá ag méadú) a fhorbairt agus a úsáid, ar tacair iad a chuirfidh bonn eolais faoi na beartais sa réimse seo ar gach leibhéal ar fud an Aontais. |
| --- | --- |

—

Is den mhórthábhacht feabhas a chur ar uirlisí ceaptha beartas chun tacair shonraí stóinsithe inchomparáide agus sainmhínithe comhroinnte (gnólachtaí nuathionscanta, gnólachtaí atá ag méadú) a fhorbairt agus a úsáid, ar tacair iad a chuirfidh bonn eolais faoi na beartais sa réimse seo ar gach leibhéal ar fud an Aontais.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Is díol sásaimh do CESE Clár Oibre Eorpach an Choimisiúin um Nuálaíocht agus go háirithe an dá chuspóir atá aige, mar atá iomaíochas na hEorpa a chothú, ar thaobh amháin, agus leas shaoránaigh na hEorpa a chur chun cinn, ar an taobh eile. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | I ndáil leis sin, is mór ag CESE go bhfuil plean an Choimisiúin bunaithe ar sprioc uileghabhálach, mar atá an deighilt leanúnach nuálaíochta a dhúnadh ar fud na mBallstát agus sna réigiúin Eorpacha óir d’fhéadfadh sí bac a chur ar an gcomhtháthú sóisialta agus eacnamaíoch. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dar le CESE, ba cheart an díbhinn dhigiteach a bheith ar fáil do shaoránaigh uile na hEorpa beag beann ar an áit a bhfuil cónaí orthu. Ba cheart go bhféadfadh an réabhlóid dhigiteach na bearnaí leanúnacha a dhúnadh a tháinig chun cinn le linn na réabhlóide tionsclaíche agus atá imithe chun donachta i gcuid de na Ballstáit sin a tháinig isteach san Aontas tar éis don chuirtín iarainn titim. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Is mó fós an tábhacht atá leis sin anois toisc nach foláir do Bhallstáit agus réigiúin uile an Aontais a bheith neamhspleách ar thíortha lasmuigh den Aontas ar an ábhar gur léir ón gcogadh san Úcráin, ón ngéarchéim fuinnimh agus ón nganntanas sliseanna nach féidir brath ar na tríú tíortha sin i gcónaí agus nach bhfuil beann acu ar bhunluachanna na hEorpa, ar aon chuma. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Is díol sásaimh do CESE freisin go bhfuil an Coimisiún ag díriú ar na bearnaí “uas-scálaithe” agus domhainteicneolaíochta, mar a thugtar orthu, a dhúnadh murab ionann agus stáit lasmuigh den Aontas, áit ar minice gnólachtaí teicneolaíochta atá ag céim an fháis le fáil iontu. Tá sé ag moladh don Choimisiún tuilleadh béime a chur ar an ról atá ag gnólachtaí, ag FBManna agus ag gnólachtaí nuathionscanta, agus ag na líonraí nuálaíochta a bhíonn á stiúradh acu maidir leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach a chur i gcrích (1). Is den tábhacht freisin tionscnaimh a chur chun cinn atá ceaptha chun cuideachtaí traidisiúnta a iompú ina gcuideachtaí nuálacha. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Dar le CESE, d’fhéadfadh an digitiú, dá dtabharfaí faoi ar bhonn níos doimhne agus níos cothroime, tús a chur le fáinne óir, as a leanfaidh na nithe seo a leanas: leas na saoránach a fheabhsú; spriocanna i réimse na hinbhuanaitheachta a bhaint amach; comhtháthú eacnamaíoch agus sóisialta san Aontas Eorpach a neartú; agus spleáchas tionsclaíoch agus eacnamaíoch ar thríú tíortha nach bhfuil na luachanna céanna acu a laghdú. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ar na cúiseanna uile sin thuas, is díol lánsásaimh do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún agus tá sé i bhfách leis ar bhonn na mbuanna a bhaineann leis. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Is díol sásaimh do CESE freisin struchtúr an tionscnaimh féin atá dírithe ar chúig thionscnamh shuaitheanta. B’inmholta an ní foráil a dhéanamh maidir le huirlisí chun torthaí a fhíorú agus faireachán a dhéanamh orthu go rialta chun bearta ceartaitheacha agus feabhsúcháin a ullmhú, i gcás inar gá sin. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Is díol sásaimh do CESE an togra chun Grúpa Comhairleach um Rialacháin atá fabhrach don Nuálaíocht a chur ar bun a fhad a bhaineann le seirbhísí poiblí agus tá sé á mholadh aige go mbeadh ionadaí ó CESE ina lánchomhalta den ghrúpa. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Tionscnamh suaitheanta maidir le maoiniú do ghnólachtaí domhainteicneolaíochta atá ag méadú

| 4.1. | Is díol mór sásaimh do CESE na bearta uile atá beartaithe arb é is aidhm dóibh costas an chothromais nua ar fud an Aontais a laghdú. Áirítear orthu sin cead a thabhairt cearta maoine intleachtúla a úsáid mar chomhthaobhacht, agus dlí nua liostúcháin a mholadh lena simpleofar agus lena n-éascófar ceanglais liostúcháin tosaigh agus leanúnacha araon le haghaidh cineálacha áirithe cuideachtaí, d’fhonn costais a laghdú agus deimhneacht dhlíthiúil a mhéadú d’eisitheoirí, agus cosaint infheisteoirí agus sláine an mhargaidh á gcumhdach ag an am céanna. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE go bhfuil gá le córas maoine intleachtúla san Eoraip a mbeadh cothromaíocht leordhóthanach ann idir an eolaíocht oscailte agus an mhaoin intleachtúil. Maidir leis sin, is iomaí gnólacht nuathionscanta a bhfuil bunphaitinní caighdeáin aige (nó a bhaineann úsáid astu). Níor cheart a fhágáil go ndéanfaí oibleagáidí dlíthiúla a fhorchur, ar FBManna ar a laghad, maidir le seiceálacha a dhéanamh ar shraitheanna bunphaitinní caighdeáin a bhfuil sé i gceist acu a cheadúnú. D’fhéadfadh oibleagáid den chineál sin dochar a dhéanamh don nuálaíocht ós rud é go bhféadfadh sí fad a chur leis an gcaibidlíocht, as a n-eascródh díospóidí tráth nach bhfuil aon chinnteacht fós ann maidir lenar féidir a fháil ón gceadúnú ó thaobh ioncaim de. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Is díol sásaimh do CESE an bhéim a chuirtear ar mhná agus ar bhailiú sonraí ar mhná agus ar ghrúpaí atá faoi ghannionadaíocht chun beartais shaincheaptha a fhorbairt chun bearnaí inscne agus bearnaí eile a líonadh a dhéanann difear do ghnólachtaí nuathionscanta freisin. Tá tábhacht lárnach le fostaíocht na mban in earnáil na nuálaíochta a chur chun cinn má táthar chun iomaíochas na hEorpa a áirithiú, agus, bonn ar bhonn leis sin, is uirlis eolais úsáideach é innéacs a bhunú maidir le hinscne agus le grúpaí atá faoi ghannionadaíocht chun aghaidh a thabhairt ar an tsaincheist sin. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Tá sé á chur in iúl ag CESE nach foláir do FBManna seanbhunaithe agus do chuideachtaí meánchaipitlithe a bheith nuálach freisin chun an t-aistriú glas agus an t-aistriú digiteach a bhaint amach; ar an ábhar sin, ba cheart a áireamh sa chlár oibre bearta atá dírithe ar chabhair a thabhairt do FBManna agus cuideachtaí meánchaipitlithe san iarracht sin agus atá dírithe ar a n-iomaíochas a chur chun cinn. Ar bhonn níos ginearálta, tá sé tábhachtach éiceachóras a chruthú lena bhféadfar cuideachtaí traidisiúnta a iompú ina gcuideachtaí nuálacha. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ós rud é – mar atá luaite ag an gCoimisiún – gurb iad na táirgí bainc is príomhfhoinse maoiniúcháin ag cuideachtaí, tá sé á chur chun suntais ag CESE a ábhartha atá ráthaíochtaí arna gcistiú go poiblí agus tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún meastóireacht a dhéanamh ar a fhéideartha atá sé an méid dá bhforáiltear cheana leis na Creataí Sealadacha le haghaidh COVID-19 agus le haghaidh an chogaidh san Úcráin a mhacasamhlú sa réimse sin. I ndáil leis sin, d’fhéadfaí a shamhlú go meallfadh ráthaíochtaí a fhaigheann tacaíocht ón bpobal infheisteoirí fadtéarmacha atá níos drogallaí i leith rioscaí (amhail cistí pinsin agus cistí ceannasacha) nach mbaintear dóthain úsáide san Eoraip as an gcistiú a dhéantar orthu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún, agus an tionscnamh suaitheanta sin á chur chun feidhme aige, tús áite a thabhairt do shaotharlanna taighde trasteorann agus do sheachghnólachtaí nuathionscanta ó ollscoileanna éagsúla. Go deimhin, ach comhoibriú fairsing a bheith ann idir ollscoileanna is féidir an nuálaíocht a chothú le feidhmchláir phraiticiúla, a bhuí sin le cur chuige ón mbun aníos, rud is oiriúnaí, is cosúil, d’fhonn an chruthaitheacht a spreagadh. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún freisin tacaíocht an Aontais a dhíriú ar earnálacha aonair (e.g. sliseanna, foinsí in-athnuaite fuinnimh, etc.) chun taighde feidhmeach a chur chun cinn i gcás ina bhfuil gá dáiríre leis chun spriocanna straitéiseacha an Aontais a bhaint amach. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Chomh maith le costais chothromais a laghdú agus córais chánach a chomhchuibhiú, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún meastóireacht a dhéanamh ar thabhairt isteach “cistiú méadúcháin” sonrach de chuid an Aontais a bhfuil sé d’aidhm aige cabhrú le gnólachtaí nuathionscanta straitéiseacha áirithe agus iad i mbun fáis. Ina theannta sin, is féidir go laghdódh sin a tharraingtí atá díoth-éadálacha nó athlonnú cuideachtaí thar lear toisc go bhféadfadh na bunaitheoirí a gcuid cuideachtaí féin a chothú gan iad a dhíol ná a athlonnú. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún meastóireacht a dhéanamh ar chruthú margaidh dhigitigh Eorpaigh do ghnólachtaí nuathionscanta ionas gur féidir leo dul i dteagmháil le hinfheisteoirí ionchasacha ar fud an Aontais. A bhuí le margadh den chineál sin, d’fhéadfaí an ceann is fearr a fháil ar an deacracht a bheadh ag gnólachtaí nuathionscanta, go háirithe sna Ballstáit bheaga, mar atá infheisteoirí a aimsiú go háitiúil agus rochtain a fháil ar leachtacht shuntasach ar bhealach tráthúil. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Tá sé á chur i bhfios ag CESE a ábhartha atá na bonneagair teicneolaíochta chun teicneolaíochtaí nuathionscanta domhainteicneolaíochta a mhéadú. Dá réir sin, ba cheart rochtain den sórt sin a chur chun cinn agus a éascú a thuilleadh. D’fhéadfaí oibleagáidí rochtana oscailte neamh-idirdhealaitheacha a sholáthar do bhonneagair agus do shonraí arna gcistiú go poiblí. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Tionscnamh suaitheanta maidir le nuálaíocht domhainteicneolaíochta a chumasú trí spásanna turgnamhaíochta agus trí sholáthar poiblí

| 5.1. | Is díol sásaimh do CESE gur eisíodh treoirdhoiciméad maidir le boscaí gainimh rialála, binsí tástála agus saotharlanna beo mar uirlis chun an turgnamhaíocht a mhealladh chuig an Aontas. Is díol sásaimh dó freisin scaipeadh na ndea-chleachtas atáthar a mholadh ar fud na mBallstát d’fhonn an comhchuibhiú a chur chun cinn. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Is díol sásaimh eile fós do CESE gur tugadh isteach foráil nua sa chreat státchabhrach le haghaidh TFN, trína bhféadfaidh na Ballstáit tuilleadh saoráidí tástála agus turgnamhaíochta a chistiú. Sa chomhthéacs sin, tá CESE ag moladh uasteorainn a leagan síos do chistiú poiblí náisiúnta inghlactha ionas nach ngearrfar pionós ar na Ballstáit bheaga/bhochta nó, mar mhalairt air sin, cistiú ón Aontas a dhíriú ar bhealach comhlántach ar na Ballstáit sin nach féidir leo dul san iomaíocht sa rás maidir le státchabhair. Tá sé á mholadh ag CESE freisin go n-eiseofaí treoirlínte an Aontais chun léirmhíniú náisiúnta a chomhchuibhiú i gcásanna ina bhféadfadh an léirmhíniú sin a bheith éagsúil ó chéile. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Tá sé á chur in iúl ag CESE a thábhachtaí atá sé saoráidí tástála agus turgnamhaíochta a chistiú chun cabhrú le gnólachtaí nuathionscanta a dteicneolaíochtaí a mhéadú agus chun an bhearna idir saotharlanna agus cur i bhfeidhm tráchtála a dhúnadh. I ndáil leis sin, is díol sásaimh gur tugadh isteach an coincheap nua “saoráidí tástála agus turgnamhaíochta” sa dréacht leasaithe de GBER maidir le státchabhair. Thar aon ní eile, ba cheart idirdhealú a dhéanamh idir coincheap na saoráidí tástála agus turgnamhaíochta agus na bonneagair sin ar a dtugtar “bonneagair teicneolaíochta”, de ghnáth. I ndáil leis sin, d’fhéadfadh sé gurb í an toisc is sainiúla ná an úsáid eacnamaíoch, a bheag nó a mhór, is féidir a bhaint astu. Ina theannta sin, ba cheart na tairseacha fógartha a bheith cothrom le EUR 21 mhilliún le haghaidh saoráidí tástála agus turgnamhaíochta agus bonneagair teicneolaíochta araon, agus foráil a dhéanamh maidir le téarmaí fabhracha do chuideachtaí a ranníocann 5 % ar a laghad de chostais infheistíochta na saoráidí tástála agus turgnamhaíochta. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Is díol sásaimh do CESE freisin an tionscnamh a bhaineann leis an soláthar poiblí. Sa chomhthéacs sin, tá CESE ag moladh machnamh a dhéanamh ar a fhéideartha atá sé sásra a thabhairt isteach chun a áirithiú go mbeidh gnólacht nuathionscanta amháin ar a laghad rannpháirteach sna nósanna imeachta soláthair nuálaíochta. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Tá sé á chur i bhfios ag CESE a thábhachtaí atá córas fónta um maoin intleachtúil is infheidhme maidir le haireagáin gnólachtaí nuathionscanta d’fhonn forbairt leanúnach taighde a chur chun cinn. A luaithe a bhaineann comhpháirtithe tráchtála úsáid eisiach as torthaí eolaíocha luathchéime (ar gá ceart eisiach ina leith sin chun tacú le saotharlanna taighde agus comhoibriú leo), tá an baol ann nach ndéanfaidh saotharlanna eolaíocha tuilleadh forbartha ar thorthaí taighde den sórt sin toisc nach bhfuil leas eacnamaíoch le baint astu a thuilleadh. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Tionscnamh suaitheanta maidir le nuálaíocht a luathú agus a neartú in Éiceachórais Nuálaíochta Eorpacha ar fud an Aontais Eorpaigh agus aghaidh a thabhairt ar an deighilt nuálaíochta

| 6.1. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún gné idir-réigiúnach na n-infheistíochtaí a chur chun cinn. Is díol sásaimh dó go háirithe go dtugtar tús áite do thionscadail nuálaíochta idir-réigiúnacha áirithe a bhaineann le príomhthosaíochtaí an Aontais (amhail an inbhuanaitheacht), i gcomhar leis na réigiúin is lú agus is mó nuáil araon. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Tá sé á chur i bhfios ag CESE go bhfuil an nuálaíocht bunaithe ar an slabhra iomlán taighde agus forbartha. Cuimsíonn an slabhra sin taighde a dhéantar de ghrá na fiosrachta agus gníomhaíochtaí taighde agus forbartha feidhmí, chomh maith le réimse an oideachais agus na hoiliúna, agus braitheann sé ar a bhfuil de chumais agus d’acmhainní ann le haghaidh ghlacadh na nuálaíochta arna gcinneadh ag córais pholaitiúla, chultúrtha agus shocheacnamaíocha. I ndáil leis sin, tá sé á chur i bhfios ag CESE, chun go mbeidh nuálaíocht struchtúrach ann agus chun smaointe nua feidhmeacha a chothú, gur cheart don tacaíocht phoiblí dul chun tairbhe don ardoideachas, lena n-áirítear an gairmoideachas (rud atá ríthábhachtach chun dlús a chur leis an nuálaíocht) agus na saotharlanna nuálaíochta, seachas do thionscadail a bhfuil céim an mhargaidh bainte amach acu cheana, agus dóibh sin amháin. Is féidir leis an gCoimisiún tarraingt ar roinnt ollscoileanna píolótacha chun an sprioc sin a bhaint amach. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Is díol sásaimh do CESE freisin an tacaíocht atá tugtha ag an gCoimisiún do na Ballstáit mórthionscadail trasteorann ar mhaithe le leas na hEorpa i gcoitinne a chur chun cinn, agus béim á leagan aige ar a thábhachtaí atá sé céim an taighde a choinneáil ar bun freisin toisc gur próiseas áitiúil í an nuálaíocht ar cheart tacaíocht a thabhairt di ón mbun aníos, i gcomhréir leis an toradh deiridh ar an gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa (tograí 12 agus 35). Dá réir sin, ba cheart obair thaighde agus forbairt ghairmiúil na dtaighdeoirí araon a chistiú. Ba cheart go gcuirfí aon torthaí taighde a dtugtar tacaíocht phoiblí dóibh ar fáil do nuálaithe, trí bhíthin an ardáin Innospace b’fhéidir, le gur féidir leo tuilleadh forbartha a dhéanamh orthu. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Is díol sásaimh do CESE gur eisíodh treoirdhoiciméad chun cuidiú leis na húdaráis leasmhara an clár beartais is ábhartha de chuid an Aontais a roghnú. Tá sé á chur chun suntais ag CESE freisin a thábhachtaí atá sé gan cláir bheartais a cheapadh ar mhodh “dúnta neamhchomhtháite”, ach a gcomhlántacht a chur san áireamh agus, i gcás inar féidir, iad a chur i bhfeidhm ar bhealach cothrománach. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Tionscnamh suaitheanta maidir le daoine a bhfuil tallann sa domhainteicneolaíocht acu a chothú, a mhealladh agus a choinneáil

| 7.1. | Is díol sásaimh do CESE an tionscnamh sin a bhfuil sé d’aidhm aige deiseanna a mhéadú agus fostóirí agus daoine tallannacha a thabhairt le chéile ar fud na hEorpa. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Is díol sásaimh do CESE go mór mór é a bheith beartaithe go scrúdófaí a indéanta atá sé láimhseáil cánach níos fabhraí a chur i bhfeidhm ar scair-roghanna san Aontas. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún machnamh a dhéanamh ar staid fhioscach na ndaoine tallannacha a bhíonn ag gluaiseacht thar theorainneacha chun a áirithiú nach gcuirfidh sé sin srian ar shaorghluaiseacht na ndaoine sin. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún comhordú a dhéanamh ar na tionscnaimh náisiúnta atá dírithe ar dhaoine tallannacha a chothú. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Tionscnamh suaitheanta maidir le huirlisí ceaptha beartas a fheabhsú

| 8.1. | Is díol sásaimh do CESE go bhfuil sé ar intinn ag an gCoimisiún bunachair sonraí níos stóinsithe agus níos inchomparáide ná a raibh ann cheana a fhorbairt maille le comhthacsanomaíocht sonraí, chomh maith le dea-chleachtais a scaipeadh ar bhealach struchtúrtha trí Fhóram na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Is díol sásaimh do CESE freisin na pleananna atá ag an gCoimisiún dea-chleachtais a chomhroinnt chun samplaí maithe de bhoscaí gainimh rialála agus de chreataí dlíthiúla solúbtha ó gach cearn den Aontas a thiomsú agus chun treoirlínte do rialtais a eisiúint maidir le conas iad a úsáid. Tá CESE ag moladh don Choimisiún úsáid a bhaint as na huirlisí sin chun ilroinnt rialála agus difríochtaí rialála ar fud na mBallstát a chur ina gceart. |
| --- | --- |

8.2.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Moil Nuálaíochta Digití agus FBManna (tuairim féintionscnaimh) (IO C 75, 28.2.2023, lch. 82).

1

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/95 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/95

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa —

a) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Ionstraim Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 2679/98 ón gComhairle

(COM(2022) 459 final — 2022/0278 (COD))

b) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Rialacháin (AE) 2016/424, (AE) 2016/425, (AE) 2016/426, (AE) 2019/1009 agus (AE) Uimh. 305/2011 a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh an mheasúnaithe comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargaidh Aonair

(COM(2022) 461 final — 2022/0279 (COD))

c) Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoracha 2000/14/CE, 2006/42/CE, 2010/35/AE, 2013/29/AE, 2014/28/AE, 2014/29/AE, 2014/30/AE, 2014/31/AE, 2014/32/AE, 2014/33/AE, 2014/34/AE, 2014/35/AE, 2014/53/AE agus 2014/68/AE a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta éigeandála le haghaidh measúnú comhréireachta, glacadh sonraíochtaí coiteanna agus faireachas margaidh i ngeall ar éigeandáil sa Mhargadh Aonair

(COM(2022) 462 final — 2022/0280 (COD))

(2023/C 100/14)

| Rapóirtéir: | Andrej ZORKO |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Janica YLIKARJULA |

Rapóirtéir:

Andrej ZORKO

Comhrapóirtéir:

Janica YLIKARJULA

| Comhairliúchán | a) | Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022 |
| --- | --- | --- |

Comhairliúchán

a)

Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022

| a) | Comhairle an Aontais Eorpaigh, 11.11.2022 |
| --- | --- |

a)

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 11.11.2022

| b) | Parlaimint na hEorpa, 21/11/2022 |
| --- | --- |

b)

Parlaimint na hEorpa, 21/11/2022

| b) | Comhairle an Aontais Eorpaigh, 24.11.2022 |
| --- | --- |

b)

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 24.11.2022

| c) | Parlaimint na hEorpa, 21/11/2022 |
| --- | --- |

c)

Parlaimint na hEorpa, 21/11/2022

| c) | Comhairle an Aontais Eorpaigh, 30.11.2022 |
| --- | --- |

c)

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 30.11.2022

Bunús dlí

| a) | Airteagail 114, 21, 45 agus 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| --- | --- |

a)

Airteagail 114, 21, 45 agus 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

| b) | Airteagal 114 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| --- | --- |

b)

Airteagal 114 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

| c) | Airteagal 91, Airteagal 114 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| --- | --- |

c)

Airteagal 91, Airteagal 114 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas

Dáta a glactha sa rannóg

10.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

208/0/1

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Tá CESE i bhfabhar aidhm an Choimisiúin Ionstraim Éigeandála le haghaidh an Mhargaidh Aonair (dá ngairtear SMEI anseo feasta) a bhunú chun dul i ngleic le géarchéimeanna amach anseo a d’fhéadfadh difear a dhéanamh d’fheidhmiú an mhargaidh aonair agus dá ghnólachtaí, mar aon le leas shaoránaigh an Aontais. Tacaíonn CESE leis na bearta chun saorghluaiseacht earraí, seirbhísí agus daoine a áirithiú agus chun srianta laistigh den Aontas a chosc freisin le linn géarchéime. Faoi chuimsiú SMEI, ba cheart tosaíocht a thabhairt do chomhroinnt faisnéise, don chomhar, don chumarsáid agus don dlúthpháirtíocht idir na Ballstáit. Is bunriachtanas é go mbeadh comhar riaracháin agus bearta trédhearcachta níos fearr ag na Ballstáit. Is oth le CESE, áfach, nach ngearrtar aon phionós sa chás nach gcomhlíonann na Ballstáit na ceanglais is gá. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ní mór aon fhreagairt i gcás géarchéime a bheith tapa, sealadach, agus spriocdhírithe agus comhordaithe mar is ceart ar leibhéal an Aontais lena áirithiú go nglacfar cur chuige comhchoiteann. Mar chuid de sin, ba cheart éifeachtaí géarchéime ar ghnólachtaí agus ar leas shaoránaigh an Aontais a chur san áireamh agus na dálaí a bhunú ar mhaithe le sochaí agus geilleagar níos athléimní amach anseo. Ba cheart díriú go soiléir ar shaorghluaiseacht earraí, seirbhísí agus daoine le linn géarchéime agus ar éifeachtaí na géarchéime ar leas na ndaoine a mhaolú, seachas ar idirghabháil a dhéanamh i dtáirgeadh agus i soláthar earraí agus seirbhísí agus ina slabhraí soláthair. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Maidir le maolú géarchéime, teastaíonn creat dlíthiúil soiléir chun fanacht glan ar léirmhínithe éagsúla, bearta ilroinnte agus dlíthíocht nach gá. Measann CESE gur ródhoiléir na sainmhínithe ar na téarmaí “géarchéim”, “limistéir a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo”, “earraí agus seirbhísí a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo” agus “earraí agus seirbhísí atá ábhartha i gcás géarchéime” chun aghaidh a thabhairt ar na hábhair imní sin agus tá sé á mholadh don Choimisiún sainmhínithe níos fearr a thabhairt orthu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Níor cheart cearta bunúsacha shaoránaigh na hEorpa a bheith á sárú ag bearta éigeandála. Níor cheart feidhmiú na gceart sin, lena n-áirítear an ceart chun dul ar stailc, a bheith ina údar le beart freagartha i gcás géarchéime in earnáil ar bith. Ba cheart don Choimisiún a shoiléiriú, i gcás ina dtéann daoine ar stailc nó ina dtugtar faoi ghníomhaíocht thionsclaíoch eile faoin reachtaíocht náisiúnta, nach féidir é sin a mheas mar ghéarchéim faoi SMEI. Ar an gcaoi chéanna, ní mór prionsabail an riachtanais agus na comhréireachta a bheith á gcomhlíonadh, a mhéid a bhaineann le cuideachtaí, le gach beart maidir le maolú géarchéime, agus ní hamhlaidh atá sa togra. De bhreis air sin, ba cheart neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta a urramú. Tá an baol ann go gcruthófaí bacainní, srianta agus ualaí breise nach gá leis na bearta sin, rud nár mhór a sheachaint, go háirithe le linn géarchéime. Ba cheart rochtain ar an margadh aonair a ráthú i gcónaí agus coimircí a bheith ann i gcoinne na dumpála sóisialta agus fioscaí. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE den tuairim go mbíonn gá le freagairt thapa agus éifeachtúil i gcás éigeandála. Dá bhrí sin, tá CESE á mholadh go ndéanfadh an Coimisiún athmhachnamh ar an togra agus cur chuige atá tapa a dhóthain agus éifeachtach a ghlacadh chun dul i ngleic le géarchéimeanna. Is ábhar imní do CESE go bhféadfadh ró-ualach riaracháin a bheith ag baint leis an gcur chuige céim ar chéim atá beartaithe, rud a d’fhágfadh nach mbeadh sé éifeachtach. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá sé á mholadh ag CESE go mbunófaí dlúthchomhar idir grúpa comhairleach SMEI agus ionstraimí réamhamhairc straitéisigh an Aontais atá ann cheana, agus sin chun géarchéimeanna a thuar bunaithe ar fhaireachán leanúnach agus measúnú riosca ar imeachtaí domhanda agus réigiúnacha. Ba cheart dlúthbhaint a bheith ag ionadaithe na sochaí sibhialta leis an bpróiseas sin d’fhonn is go mbainfí leas as an léargas atá acu agus as torthaí a gcuid oibre chun cur le gníomhaíochtaí fadbhreathnaitheachta an Aontais. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tá sé á mholadh ag CESE go n-áireofaí ionadaithe na gcomhpháirtithe sóisialta agus eagraíocht ábhartha ón tsochaí shibhialta mar bhreathnóirí ar ghrúpa comhairleach SMEI. Tá CESE á iarraidh freisin go ndéanfaí soiléiriú ar ról an ghrúpa chomhairligh atá beartaithe, go háirithe i ndáil le comhlachtaí eile den chineál céanna. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ba cheart an tarmligean cumhachtaí chuig an gCoimisiún faoin togra a athbhreithniú, d’fhonn cothromaíocht a bhaint amach idir freagairt éifeachtach i gcás géarchéime agus na Ballstáit a bheith san áireamh sa phróiseas cinnteoireachta. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá an baol ann go bhféadfaí dochar a dhéanamh d’fheidhmiú an mhargaidh aonair de dheasca na gcumhachtaí idirghabhálacha a dheonaítear don Choimisiún sa togra, amhail tosaíocht d’orduithe agus an clásal chun conarthaí a shárú, clásal a d’fhéadfaí a dhíriú ar ghnólachtaí sonracha. Tá éiginnteacht áirithe ann díreach toisc gur ann do na cumhachtaí sin. Tá CESE á mholadh, ar an ábhar sin, agus freisin, i bhfianaise na ceiste maidir le cé na cuideachtaí a ndíreofaí orthu agus cé a sheasfadh na costais a bhainfeadh le hatheagrú féideartha línte táirgeachta, go ndéanfadh an Coimisiún athmhachnamh cúramach ar an togra. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Is ríthábhachtach teorainn a chur le bailiú sonraí cuideachtaí, arna dhéanamh ag an gCoimisiún nó ag na Ballstáit, trí chloí le prionsabail an fhíor-riachtanais agus na comhréireachta. Baineann rioscaí don chothroime iomaíochta le cuid de na tograí a dhéantar sa togra, amhail liostaí de “na hoibreoirí eacnamaíocha is ábhartha” a bhunú sula bhfógrófaí éigeandáil. Is cúis imní do CESE na comharthaí a d’fhéadfadh a bheith á dtabhairt don mhargadh leis an méid sin agus an tionchar ginearálta a bheadh aige sin ar an iomaíocht. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | A mhéid a bhaineann le bainistiú géarchéimeanna sa mhargadh aonair, beidh ríthábhacht le cumarsáid mhear, shothuigthe agus oscailte don phobal, do ghnólachtaí agus do ghníomhaithe eile. Ba cheart comhéadan tiomanta faisnéise ar líne a chur i bhfeidhm láithreach bonn i gcás géarchéime. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Bunús na tuairime

| 2.1. | Tá margadh aonair dea-fheidhmiúil ar na hacmhainní is mó atá ag an Aontas. Tá sé ríthábhachtach don gheilleagar agus chun feabhas a chur ar an leas sóisialta trí chóineasú socheacnamaíoch agus trína áirithiú nach mbeidh bacainní tromchúiseacha ar lánpháirtiú na hEorpa mar thoradh ar mhíchothromaíochtaí sóisialta (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Léirigh géarchéimeanna a tharla le déanaí, amhail paindéim COVID-19 agus ionradh na Rúise ar an Úcráin, go mbaineann leibhéal áirithe leochaileachta leis an margadh aonair agus lena shlabhraí soláthair i gcás suaití gan choinne. Chuir an dianghlasáil le linn na paindéime stop le feidhmiú neart gnólachtaí, dúnadh teorainneacha, cuireadh isteach ar shlabhraí soláthair agus ar an éileamh agus ní raibh oibrithe ná soláthraithe seirbhísí in ann gluaiseacht ar fud na hEorpa, rud a mheabhraíonn do dhaoine an t-ardleibhéal idirnascachta atá idir saorghluaiseacht daoine agus saorghluaiseacht earraí agus seirbhísí. Is minic tionchar ag géarchéimeanna ar MFBManna agus ar theaghlaigh ísealioncaim go háirithe. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Mar gheall ar an easpa trédhearcachta a bhí sna bearta a ghlac Ballstáit áirithe chun dul i ngleic le géarchéimeanna, bhí éiginnteacht ann maidir leis an údar a bhí acu agus lena gcomhréireacht. Dá dheasca sin, lagaíodh an mhuinín fhrithpháirteach agus an dlúthpháirtíocht agus chuir sé bacainní ar fheidhmiú an mhargaidh aonair. Ar an taobh eile, léiríodh go soiléir a thábhachtaí atá an comhar, an oscailteacht agus an t-idirphlé idir na Ballstáit agus an fiúntas a bhaineann le slabhraí luacha éagsúlaithe. Is léir gur freagairt chomhordaithe a bhíonn ag teastáil lena áirithiú go bhfanfaidh teorainneacha inmheánacha an Aontais ar oscailt trí bhíthin trasnuithe teorann “lánaí glasa”, chun nach gcuirfear isteach ar shlabhraí riachtanacha taistil agus soláthair. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Beidh SMEI ina chomhlánú ar bhearta reachtacha nó tograí eile de chuid an Aontais le haghaidh bainistiú géarchéimeanna i réimse na sláinte, leathsheoltóirí, slándáil bia agus an tSásra Aontais um Chosaint Shibhialta, mar shampla. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Is díol sásaimh do CESE go bhfuil an Coimisiún ag iarraidh SMEI a thabhairt isteach chun dul i ngleic le héifeachtaí diúltacha géarchéimeanna reatha agus féideartha ar an margadh aonair, agus ar phobal agus gnólachtaí an mhargaidh aonair, agus is mór aige an dearbhú go mbeidh feidhm ag SMEI gan dochar d’ionstraimí bainistithe géarchéime atá ann cheana, a gcaithfear leo mar lex speciali. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá CESE á chur i bhfios go láidir gur cheart, faoi chuimsiú SMEI, comhordú níos fearr ar bhearta idir na Ballstáit a áirithiú, an dlúthpháirtíocht a fheabhsú, éifeachtacht na gceithre shaoirse a chosaint agus leas a bhaint as an margadh aonair chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéimeanna práinneacha gan choinne. Cuireann CESE in iúl gur uirlis éifeachtúil é margadh aonair dea-fheidhmiúil agus gur áisiúil an ní é don ullmhacht agus chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéimeanna. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Géarchéim a d’fhéadfadh difear a dhéanamh d’fheidhmiú an mhargaidh aonair, is géarchéim é sin a d’fhéadfadh bac a chur ar ghnólachtaí agus tionchar mór a imirt ar shaol daoine ar fud an Aontais. Ba cheart, dá réir sin, an dá pheirspictíocht a bheith san áireamh leis na bearta a bheartaítear chun aon ghéarchéim a chomhrac, agus bealach chun cinn go dtí an t-aistriú digiteach, glas agus cothrom a chur san áireamh chun gur fearr a ullmhófar an margadh aonair le haghaidh suaití agus géarchéimeanna amach anseo. Is bonn fónta eacnamaíoch mar aon le gné láidir shóisialta an t-aon bhunús a d’fhéadfadh a bheith leis an margadh aonair amach anseo (2). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Tá sé á thabhairt le fios ag CESE nach mór aon fhreagairt i gcás géarchéime a bheith tapa, sealadach, comhréireach agus spriocdhírithe mar is ceart agus an bealach a réiteach léi do shochaí agus do gheilleagar níos athléimní amach anseo. Níor mhór freagairtí a chomhordú ar leibhéal an Aontais freisin chun bearta náisiúnta éagsúla a d’fhéadfadh bac a chur ar fheidhmiú an mhargaidh aonair a sheachaint. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Beidh dúshláin nua le sárú ag an Aontas le linn géarchéimeanna a bheidh ann amach anseo. Ba cheart bearta maidir le maolú géarchéime a bheith trédhearcach agus ní mór iad a bheith fusa le cur i bhfeidhm laistigh de raon feidhme teoranta agus de réir critéir dhochta. Ar a mhuin sin, ba cheart iad a chur i bhfeidhm go pras, rud a éilíonn creat soiléir dlíthiúil ar leibhéal an Aontais. Ba cheart gnólachtaí agus cónaitheoirí AE agus saoirsí an mhargaidh aonair a bheith á gcosaint ag an ionstraim sin i gcás géarchéim fhorleathan agus thromchúiseach; ba cheart bearta frith-ghéarchéime ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais a bheith á rialú léi chun bunphrionsabail an riachtanais, na comhréireachta agus an neamh-idirdhealaithe a chomhlíonadh; agus ba cheart comhar riaracháin fíor-ama a áirithiú léi, maille le rochtain gnólachtaí agus daoine aonair ar fhaisnéis. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Is ábhar imní do CESE é go dtógfaidh sé rófhada nós imeachta céim ar chéim um fhreagairt i gcás géarchéime a chur i bhfeidhm, mar a leagtar amach faoi SMEI é, agus go gcuirfear moill ar an bpróiseas cinnteoireachta seachas freagairt thapa a thabhairt i gcás géarchéime. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Níl dóigh ar bith ann le raon feidhme agus cineál géarchéime ar leith a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo a thuar. Ag an am céanna, is éifeachtaí an fhreagairt i gcás géarchéime agus is lú cur isteach a dhéanfar más sna luathchéimeanna den ghéarchéim a thionscnaítear í. Tá béim á leagan ag CESE ar a thábhachtaí atá an fhadbhreathnaitheacht straitéiseach san Aontas agus is díol mór sásaimh dó i gcónaí gur cuireadh an mhodheolaíocht fadbhreathnaitheachta san áireamh i bpróiseas ceaptha beartas an Aontais. Na hionstraimí atá beartaithe in SMEI, ba cheart iad a chomhlánú le dlúthchomhar idir an grúpa comhairleach agus sásraí fadbhreathnaitheachta straitéisí an Aontais atá ann cheana chun géarchéimeanna a fhéadfaidh a bheith ann amach anseo a thuar bunaithe ar theagmhais leanúnacha domhanda agus réigiúnacha a d’fhéadfadh cur isteach go mór ar fheidhmiú an mhargaidh aonair ar bhealach atá ar neamhréir le gnáthfheidhmiú margaidh. Ní hamháin gur cheart é a chur de chúram ar an ngrúpa comhairleach measúnú a dhéanamh ar theagmhais a chuireann na Ballstáit in iúl don Choimisiún, ba cheart dó freisin comhoibriú go leanúnach leo siúd atá freagrach as fadbhreathnaitheacht straitéiseach an Aontais agus iad i mbun faireachán agus measúnú riosca ar theagmhais dhomhanda agus réigiúnacha. Ós rud é gur próiseas rannpháirtíoch an fhadbhreathnaitheacht straitéiseach, tá súil ag CESE go dtiocfaidh bláth ar shineirgí agus ar rannpháirtíocht struchtúrach institiúidí uile an Aontais, CESE ina measc (3). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Féachtar sa togra leis na géarchéimeanna suntasacha uile a dhéanann difear don mhargadh aonair agus dá shlabhraí soláthair a chumhdach, cé is moite de dhornán eisceachtaí, a bhfuil bearta dá chuid féin ag an Aontas, nó bearta dá chuid féin á n-ullmhú ag an Aontas, ina leith. Gabhann dúshláin shuntasacha leis an raon feidhme leathan. Tá CESE á chur i bhfios go láidir go bhfuil sainmhíniú níos soiléire ar ghéarchéim ag teastáil faoi SMEI, sainmhíniú nach mbainfear bríonna éagsúla as. Chomh maith leis sin, tá sainmhínithe an-leathan ar “limistéir a mbaineann tábhacht straitéiseach leo”, “earraí agus seirbhísí a mbaineann tábhacht straitéiseach leo” agus “earraí agus seirbhísí atá ábhartha le linn géarchéime”. Tá CESE den tuairim gur cheart na sainmhínithe sin a bheith aonchiallach chun comhréireacht na mbeart éigeandála a áirithiú agus chun go mbeidh siad spriocdhírithe go cuí. Tá an baol ann go gcruthófaí éiginnteacht dhlíthiúil laistigh den mhargadh aonair agus go spreagfaí dlíthíocht de cheal sainmhínithe soiléire agus beachta. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ní mór aon sainmhíniú agus aon fhreagairt i gcás géarchéime faoi SMEI a bheith comhréireach agus níor cheart ualaí riaracháin nach gá a chruthú. Go háirithe, níor cheart an ionstraim a chur chun feidhme ach amháin i gcás géarchéim phráinneach shealadach sa mhargadh aonair, lena n-áirítear géarchéimeanna réigiúnacha a dhéanann difear do na ceithre shaoirse. Dá réir sin, ba cheart teorainn ama a bheith le húsáid na hionstraime agus níor cheart an deis a bheith ann ionstraim bhuan a dhéanamh di. Trí bhíthin an togra, tugtar cumhachtaí tarmligthe don Choimisiún maidir le prótacail i gcás géarchéime. Ba cheart na cumhachtaí sin a athmheas go cúramach agus cothromaíocht a aimsiú idir freagairt éifeachtach i gcás géarchéime agus tiomantas iomlán do bhearta comhpháirteacha ó na Ballstáit a ráthú. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Beidh sé ríthábhachtach a bheith in ann a aithint gur gá freagairt do ghéarchéim i gcomhthéacs áirithe agus aghaidh a thabhairt mar is cuí ar na saincheisteanna a eascraíonn as éigeandálaí. Níor cheart bac a chur ar chearta bunúsacha shaoránaigh na hEorpa le haon bhearta éigeandála, go háirithe na cearta sin a aithnítear i gcomhaontuithe agus i gcoinbhinsiúin idirnáisiúnta. Fiú le linn géarchéime, níor mhór an tAontas a bheith tiomanta i gcónaí do chearta bunúsacha an duine a chaomhnú. Ar an gcaoi chéanna, níor mhór bunphrionsabail an riachtanais agus na comhréireachta a bheith á gcomhlíonadh, a mhéid a bhaineann le cuideachtaí, le gach beart maidir le maolú géarchéime, agus ní hamhlaidh atá sa togra. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Maidir le hearraí a bheadh ábhartha le linn géarchéime a aithint agus rialáil a dhéanamh orthu, is leor sin ann féin chun éiginnteachtaí a chruthú sa mhargadh aonair a chuirfeadh teorainn lena fheidhmiú, ós rud é nach féidir a aithint, i gcás géarchéim ar bith a d’fhéadfadh titim amach, cé na hearraí a bheadh ag teastáil. Tuigeann CESE an rún sa togra cumhachtaí áirithe a tharmligean chuig an gCoimisiún ach, ag an am céanna, ní fhéadfadh sé gan a chur in iúl gur cúis imní dó na cumhachtaí idirghabhálacha a thugtar don Choimisiún amhail a leagtar amach sa togra iad, lena n-áirítear faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de a bheith á nochtadh agus orduithe a chur in ord tosaíochta, agus an clásal trína bhféadfaí conarthaí a shárú. Is cúram de chuid gníomhaithe margaidh den chuid is mó é táirgeadh agus soláthar earraí agus seirbhísí agus na slabhraí soláthair lena mbaineann agus is cuid den phleanáil theagmhasach rialta agus ullmhacht ag cuideachtaí agus rialtais é freisin. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Tá CESE suite de nach mór tionscnamh bacainní agus srianta laistigh den Aontas a sheachaint le linn géarchéimeanna. Chun go n-éireoidh leis an méid sin, ba cheart a ráthú leis an ionstraim go ndéanfar breis faisnéise a chomhroinnt, go ndéanfar comhordú breise agus go mbeidh dlúthpháirtíocht bhreise i measc na mBallstát tráth a mbeidh bearta a bhaineann le géarchéim á nglacadh acu, agus na hinniúlachtaí náisiúnta á n-urramú. Tacaíonn CESE go hiomlán le srianta toirmiscthe ar shaoirsí an mhargaidh aonair a bheith á liostú. Mar sin féin, is oth le CESE nach ngearrfar aon phionóis chinnte sa chás nach gcomhlíonann na Ballstáit na ceanglais a leagtar síos. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Is míchothrom ar fud an mhargaidh aonair an dóigh a ndéantar earraí sonracha a d’fhéadfadh a bheith riachtanach sa chomhrac i gcoinne aon ghéarchéim ar leith a tháirgeadh agus a sholáthar. Ag brath ar an ngéarchéim, d’fhéadfadh tionchar ar leibhéil éagsúla déine a bheith ar ghnólachtaí agus ar dhaoine aonair ar fud an Aontais freisin, i gcás géarchéim uile-AE, fiú. Chun déileáil le cásanna den sórt sin, bíonn ríthábhacht le dlúthpháirtíocht idir na Ballstáit. Dá bhrí sin, leis an mbosca uirlisí chun freagairt ar ghéarchéimeanna, ba cheart díriú ar an gcaomhnaitheacht a dhíspreagadh, rud a dhéanfadh ilroinnt ar an margadh aonair agus a chuirfeadh bac ar shreabhadh na n-earraí agus na seirbhísí criticiúla chuig gnólachtaí agus cónaitheoirí an Aontais. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Tá sé á mholadh ag CESE go ndéanfadh an Coimisiún meastóireacht ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó ghéarchéimeanna a tharla le déanaí agus iad a úsáid mar threoirphlean don todhchaí. Le linn na paindéime, a bhuí le tabhairt isteach na “lánaí glasa”, maolaíodh ar roinnt mhaith bacainní costasacha a bhain leis an sreabhadh earraí laistigh den Aontas go háirithe, agus seirbhísí freisin. Ina theannta sin, nuair a glacadh Deimhniú Digiteach COVID an Aontais measartha tapa, chuidigh sé sin le soghluaisteacht a athbhunú laistigh den mhargadh aonair le haghaidh soláthraithe seirbhísí trasteorann, oibrithe imirceacha agus taistealaithe gnó. Chuidigh an cúnamh teicniúil arna chur ar fáil ag an Aontas freisin lena chinntiú go ndéanfaí bearta a chur chun feidhme ar bhealach níos aonfhoirmí. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Aontaíonn CESE leis an gCoimisiún gur cheart bearta ar leibhéal an Aontais a chomhordú i gcomhar leis na Ballstáit. Ní mór cur chuige comhchoiteann a chur i bhfeidhm ar fud na mBallstát a mhéid is féidir. Chuirfí bacainní breise ar an margadh aonair le cur chuige ilroinnte, rud a bheadh ina bhac ar an nuálaíocht, ar an infheistíocht, ar chruthú fostaíochta, ar chomhtháthú sóisialta agus ar cháilíocht saoil. Fiú i dtráthanna géarchéime, is den tábhacht é go mbeadh rochtain ag an uile dhuine ar an margadh aonair, agus coimircí éifeachtacha i gcoinne na dumpála sóisialta agus fioscaí a bheith i bhfeidhm (4). |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Ba cheart dreasachtaí a thabhairt do ghnólachtaí agus do dhaoine aonair freisin chun an dóigh a n-oibríonn siad a chur in oiriúint, a mhéid is féidir, don réaltacht iar-ghéarchéime ina bhfuil costais fuinnimh níos airde, agus d’éifeachtaí an athraithe aeráide. Ba cheart gach beart éigeandála a bheith i gcomhréir le cuspóirí aeráide an Aontais agus leis an mbealach i dtreo na haeráidneodrachta agus, nuair a chuirtear i bhfeidhm é, ba cheart bealach a bheith á leagan síos leis chun iad sin a bhaint amach agus chun an margadh aonair a dhéanamh níos athléimní freisin. Ní mór a chur san áireamh agus freagairt á tabhairt ar ghéarchéimeanna freisin go bhfuil seans ann i gcónaí go mbeidh géarchéim ann a fhágfaidh go mbeidh éagsúlachtaí idir tíortha an Aontais ó thaobh forbairt eacnamaíoch, ráthaíochtaí sóisialta agus leibhéil rathúnais de (5), agus nach mór freagairtí a cheapadh sa dóigh go seachnófaí éifeachtaí den saghas sin. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Is cuid lárnach de bhainistiú géarchéime sa mhargadh aonair í cumarsáid thapa, shothuigthe agus oscailte ar mhaithe leis an bpobal, le gnólachtaí agus le gníomhaithe eile. Chun cabhrú le gníomhaithe ar an leibhéal áitiúil, tá CESE á mholadh comhéadan comhchoiteann tiomanta faisnéise ar líne a chur i bhfeidhm a luaithe a thiteann géarchéim amach agus é a nuashonrú go rialta, agus go mbeadh faisnéis iontaofa ann faoin ngéarchéim agus faoi na bearta a rinneadh. Faoi SMEI, ba cheart trédhearcacht a áirithiú do dhaoine agus do ghnólachtaí maidir le bearta ar fud na mBallstát i dtreo gur féidir an tsaorghluaiseacht a chinntiú i gcónaí. Ba cheart faisnéis faoi aon bhearta éigeandála a chur in iúl go soiléir ionas nach mbeidh siad ina n-ábhar mearbhaill nó ina mbacainní breise ar fheidhmiú an mhargaidh aonair. Tá CESE den tuairim go bhféadfadh na comhpháirtithe sóisialta agus an tsochaí shibhialta ról tábhachtach a imirt ina leith sin. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Beidh dlúthchomhar le geallsealbhóirí riachtanach freisin chun an ionstraim a chur chun feidhme, ós rud é gur gníomhaithe na sochaí sibhialta a dhéanann na bearta atá i gceist a chur i bhfeidhm i ndáiríre. Is acusan atá an t-eolas is fearr ar na bearta freisin agus ar na nósanna imeachta a oibríonn. Ní foláir bonneagar rialachais an mhargaidh aonair a threisiú trí chomhlachtaí eagraithe a dhéanann ionadaíocht thar ceann saoránach, tomhaltóirí agus fiontar a thabhairt chun páirtíochta go réamhghníomhach (6). Tá CESE á iarraidh ar an gCoimisiún na comhpháirtithe sóisialta, eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus saineolaithe a chur san áireamh sna próisis measúnaithe riosca agus faireacháin, agus i bhforbairt agus i gcomhordú na mbeart géarchéime. |
| --- | --- |

3.18.

4.   Barúlacha sonracha

| 4.1. | Ba cheart, trí bhíthin na mbeart sin, cur le hionstraimí atá ann cheana a mhéid is féidir maidir le fógraí, caighdeáin, etc. Ba cheart gur ar a n-úsáid ghasta agus éifeachtúil a shoiléiriú agus a éascú a bheidís dírithe chun feidhmiú an mhargaidh aonair a chosaint aon uair a tharlaíonn géarchéim. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ba cheart measúnú comhréireachta mear, comhordú an tsoláthair phoiblí agus faireachas margaidh le haghaidh earraí agus seirbhísí a bheidh ríthábhachtach i gcás na géarchéime sin a bheith curtha san áireamh leis an ionstraim. Mar sin féin, ba cheart a chur san áireamh léi freisin go dtugtar roghanna éagsúla cheana féin faoi threoracha AE atá ann cheana trína gceadaítear soláthar an-ghasta le linn éigeandálaí. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Níor cheart teorainn a chur le cearta bunúsacha shaoránaigh an Aontais de dheasca na mbeart éigeandála. Níor cheart, ach an oiread, feidhmiú na gceart sin, lena n-áirítear an ceart chun dul ar stailc, a bheith ina údar le beart freagartha i gcás géarchéime in earnáil ar bith faoi SMEI. Tá CESE suite de go dtagann rialáil dhlíthiúil stailceanna faoi dhlínse na mBallstát, agus más rud é go n-eagraítear stailc nó gníomhaíocht thionsclaíoch eile faoin reachtaíocht náisiúnta, nach féidir í a mheas mar ghéarchéim de réir théarmaí SMEI. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Is ríthábhachtach teorainn a chur le bailiú sonraí cuideachtaí, arna dhéanamh ag an gCoimisiún nó ag na Ballstáit, trí chloí le prionsabail an fhíor-riachtanais agus na comhréireachta. Níor cheart oibleagáidí éigeantacha ar ghnólachtaí a ghlacadh faoina gcaithfí nochtadh a dhéanamh ar fhaisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de, tosaíocht a thabhairt d’orduithe agus don chlásal maidir le conarthaí a shárú, toisc go mbeidís ina ndíspreagadh do ghníomhaíocht réamhghníomhach chun teacht ar réitigh agus aghaidh a thabhairt ar ghéarchéimeanna. Baineann rioscaí don chothroime iomaíochta le cuid de na tograí a dhéantar sa togra, amhail liostaí de “na hoibreoirí eacnamaíocha is ábhartha” a bhunú sula bhfógrófaí éigeandáil. Is cúis imní do CESE na comharthaí a d’fhéadfadh a bheith á dtabhairt don mhargadh leis an méid sin agus an tionchar ginearálta a bheadh aige sin ar an iomaíocht. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Creideann CESE gur cheart don ghrúpa comhairleach, mar a leagtar amach in Airteagal 3 den togra, leas iomlán a bhaint as an eolas agus as an taithí atá ag na comhpháirtithe sóisialta agus ag eagraíocht ábhartha na sochaí sibhialta, ós iadsan is mó a bhfuil an t-eolas acu faoi na dálaí laethúla “ar an leibhéal áitiúil” sa mhargadh aonair. Siúd is go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh an grúpa comhairleach comhdhéanta de lucht ceaptha beartas, údaráis inniúla agus gníomhaireachtaí ábhartha uile ar leibhéal an Aontais agus na mBallstát, creideann CESE go bhfuil dlúthbhaint ag na comhpháirtithe sóisialta leis an margadh aonair agus gur cheart iad a áireamh mar bhreathnóirí sa ghrúpa comhairleach mar réamhshocrú, in éineacht le heagraíocht ábhartha de chuid na sochaí sibhialta amhail eagraíocht tomhaltóirí chun comhairle a thabhairt maidir leis na bearta praiticiúla arna ndéanamh faoi SMEI, iad a chur chun feidhme agus faireachán a dhéanamh orthu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | I gcomhréir le hAirteagal 13, tá CESE den tuairim gur den riachtanas dlúthpháirtíocht a bhunú idir na Ballstáit, ó thaobh cúlchistí straitéiseacha a áirithiú, mar shampla. Dá bhrí sin, tacaíonn CESE leis an moladh ón gCoimisiún go ndéanfadh na Ballstáit na cúlchistí straitéiseacha a leithdháileadh ar bhealach spriocdhírithe, a mhéid is féidir. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Tá CESE á iarraidh ar an gCoimisiún athmhachnamh a dhéanamh ar an bhféidearthacht srian a chur le saorghluaiseacht oibrithe, mar a mholtar in Airteagal 17 a mhéid a bhaineann le hoibrithe teorann, ós rud é go bhféadfadh tionchar díobhálach a dhéanamh don mhargadh aonair dá gcuirfí teorainn lena saorghluaiseacht, rud a cuireadh in iúl cheana. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Tá CESE den tuairim nach leagtar amach go soiléir sa togra an t-idirghníomhú idir an grúpa comhairleach sa togra agus na grúpaí bainistithe géarchéime atá bunaithe cheana féin, amhail an Tascfhórsa um Fhorfheidhmiú an Mhargaidh Aonair, Uirlis Faisnéise an Mhargaidh Aonair agus na hardáin um ghéarchéim bhia. Ba cheart dúbláil i ndlínsí na gcomhlachtaí éagsúla bainistithe géarchéime a bheith á seachaint ag an gCoimisiún, rud a chruthódh riarachán nach gá agus a chuirfeadh moill ar fhreagairt i gcás géarchéime. |
| --- | --- |

4.8.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  IO C 364, 28.10.2020, lch. 108 (níl leagan Gaeilge ann).

1

(2)  IO C 311, 18.9.2020, lch. 19.

2

(3)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle — Tuarascáil 2021 um Fhadbhreathnaitheacht Straitéiseach — Inniúlacht an Aontais Eorpaigh agus an tsaoirse chun gníomhú (COM(2021) 750 final), (IO C 290, 29.7.2022, lch. 35).

3

(4)  Féach fonóta 2.

4

(5)  IO C 364, 28.10.2020, lch. 116. (Níl leagan Gaeilge ann.)

5

(6)  Féach fonóta 2.

6

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/101 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/101

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le ceanglais chothrománacha chibearshlándála le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/1020”

(COM(2022) 454 final – 2022/0272 (COD))

(2023/C 100/15)

| Rapóirtéir: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Marinel Dănuț MUREȘAN |

Rapóirtéir:

Maurizio MENSI

Comhrapóirtéir:

Marinel Dănuț MUREȘAN

| Comhairliúchán | Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022
  Comhairle an Aontais Eorpaigh, 28/10/2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 114 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas |
| Dáta a glactha sa rannóg | 10.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 177/0/0 |

Comhairliúchán

Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 28/10/2022

Bunús dlí

Airteagal 114 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Margadh Aonair, Táirgeacht agus Tomhaltas

Dáta a glactha sa rannóg

10.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

177/0/0

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is díol sásaimh do CESE an togra ón gCoimisiún le haghaidh Gníomh um Chibear-athléimneacht (Cyber Resilience Act dá ngairtear “an Gníomh” anseo feasta) atá dírithe ar chaighdeáin chibearshlándála níos airde a leagan síos agus, ar an gcaoi sin, córas barántúil a chruthú d’oibreoirí eacnamaíocha agus, san am céanna, a ráthú do shaoránaigh an Aontais Eorpaigh gur féidir na táirgí uile atá ar an margadh a úsáid go sábháilte. Is cuid den straitéis Eorpach maidir le Sonraí é an tionscnamh seo, lena neartaítear slándáil sonraí (ar a n-áirítear sonraí pearsanta) agus cearta bunúsacha, ar ceanglais fhíor-riachtanacha iad don tsochaí dhigiteach seo againne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Measann CESE go bhfuil sé ríthábhachtach an fhreagairt chomhchoiteann ar chibirionsaithe a threisiú agus an próiseas lena gcomhchuibhítear an chibearshlándáil ar an leibhéal náisiúnta a chomhdhlúthú ó thaobh rialacha oibríochtúla agus uirlisí oibríochtúla de, i dtreo nach dtiocfaidh ann d’éiginnteachtaí dlíthiúla agus bacainní de thoradh cineálacha éagsúla cur chuige a bheith á gcur i bhfeidhm ó Bhallstát go chéile. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is díol sásaimh do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún óir cuidiú a bheidh ann chun na costais nach beag a thitfidh ar ghnólachtaí de dheasca cibirionsaithe a laghdú, agus, ar a mhuin sin, fágfaidh sé gur féidir cearta bunúsacha na saoránach nó na dtomhaltóirí (ar chuma an phríobháideachais) a chosaint níos fearr. Thar aon ní eile, tá sé á léiriú ag an gCoimisiún go bhfuil riachtanais shonracha na FBManna á gcur san áireamh aige a fhad a bhaineann leis na seirbhísí a chuireann na húdaráis deimhniúcháin ar fáil; mar sin féin, tá sé á chur in iúl ag CESE gur gá na critéir is infheidhme ina leith sin a thabhairt chun soiléireachta. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Measann CESE go bhfuil sé tábhachtach a chur in iúl, in ainneoin a inmholta atá sé go gcumhdaítear leis an nGníomh beagnach gach cineál táirge dhigitigh dá bhfuil ann, go bhféadfadh cur i bhfeidhm praiticiúil an Ghnímh a bheith achrannach i bhfianaise an fhaireacháin agus na maoirseachta casta nach beag is gá a dhéanamh air. Sin é an fáth ar gá na huirlisí faireacháin agus maoirseachta a neartú. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE gur gá raon feidhme ábhartha an Ghnímh a shoiléiriú go beacht, go háirithe a fhad a bhaineann le táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu agus le bogearraí. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá sé á thabhairt dá uídh ag CESE go mbeidh oibleagáid ar na monaróirí laigí ina gcuid táirgí agus teagmhais slándála a thuairisciú, agus Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil (ENISA) a chur ar an eolas ina dtaobh. Maidir leis sin, is tábhachtach an ní na hacmhainní riachtanacha a chur ar fáil do ENISA chun gur féidir leis na cúraimí tábhachtacha íogaire atá le comhlíonadh aige a chur i gcrích go héifeachtach agus in am trátha. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Chun aon éiginnteacht i gcúrsaí léirmhíniúcháin a sheachaint, is éard atá CESE a mholadh don Choimisiún treoirlínte a tharraingt suas chun comhairle a chur ar na monaróirí agus na tomhaltóirí maidir leis na rialacha agus na nósanna imeachta sonracha is infheidhme, ós rud é go bhfuil roinnt táirgí a thagann faoi raon feidhme an togra faoi réir reachtaíocht eile maidir leis an gcibearshlándáil freisin, is cosúil. Maidir leis sin, ba thábhachtach an ní freisin go mbeadh rochtain ag na FBManna, agus ag na MFBManna go háirithe, ar shaintacaíocht oilte ab acmhainn di seirbhísí gairmiúla ar leith a sholáthar. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE nach léir sa tslánchruinne cén cineál caidrimh a bheidh ann idir na húdaráis deimhniúcháin a chruthaítear leis an nGníomh agus comhlachtaí eile atá údaraithe chun an chibearshlándáil a dheimhniú faoi fhorálacha eile. Is féidir go dtiocfaidh an fhadhb chéanna chun cinn freisin maidir le comhordú oibríochtúil idir na húdaráis faireachais dá bhforáiltear sa togra seo agus iad siúd atá ag feidhmiú cheana féin faoi reachtaíocht eile is infheidhme maidir leis na táirgí céanna. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá sé á thabhairt le fios ag CESE go mbeidh ar na húdaráis deimhniúcháin, faoin togra seo, méid suntasach oibre agus freagrachta a ghlacadh orthu féin. Ní mór a áirithiú go mbeidh siad ag feidhmiú mar is ceart sa chleachtas, d’fhonn is nach gcuirfidh an Gníomh, ar an gcuid is lú de, leis an ualach riaracháin atá orthu cheana óir fágfaidh sin faoi mhíbhuntáiste na monaróirí sin a mbeidh orthu roinnt ceanglais deimhniúcháin bhreise a chomhlíonadh ionas go bhféadfaidh siad leanúint de bheith ag oibriú ar an margadh. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Anailís ar an togra

| 2.1. | Leis an togra le haghaidh Gníomh um Chibear-athléimneacht (an Gníomh), tá sé beartaithe ag an gCoimisiún an reachtaíocht i réimse na cibearshlándála atá ann faoi láthair a chuíchóiriú agus a athshainiú ar bhealach cuimsitheach cothrománach agus, bonn ar bhonn leis sin, í a thabhairt cothrom le dáta i bhfianaise nuálaíochtaí i réimse na teicneolaíochta. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | A fhad ar a ghiorracht, ceithre chuspóir atá ag an nGníomh mar leanas: a áirithiú go gcuirfidh na monaróirí feabhas ar shábháilteacht táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu ag céim an deartha agus ag céim na forbartha agus ó thús go deireadh a saolré; creat comhleanúnach rialacha i réimse na cibearshlándála a áirithiú, rud a éascóidh do na monaróirí crua-earraí agus bogearraí a n-oibleagáidí comhlíontachta a chomhall; cur le trédhearcacht ghnéithe sábháilteachta na dtáirgí sin a bhfuil eilimintí digiteacha acu; é a chur ar chumas do na gnólachtaí agus na tomhaltóirí na táirgí sin a úsáid go sábháilte. Go bunúsach, tugtar isteach leis an togra marcáil chomhréireachta i réimse na cibearshlándála trína fhágáil go gcaitear an mharcáil sin a ghreamú de gach táirge a chumhdaítear leis an nGníomh. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Beart cothrománach é seo a ligfidh don Choimisiún an t-ábhar ar fad a rialáil ar bhealach cuimsitheach, ós rud é go gcumhdaítear leis an nGníomh beagnach gach cineál táirge a bhfuil eilimintí digiteacha aige. Is iad seo a leanas na nithe nach gcumhdaítear leis: táirgí leighis, táirgí eitlíochta sibhialta, feithiclí agus táirgí chun críoch míleata. Ar a mhuin sin, ní chumhdaítear leis an togra seirbhísí de chineál SaaS (néalsheirbhísí), ach amháin má úsáidtear iad chun táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu a cheapadh. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tá an sainmhíniú ar “táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu” an-leathan óir clúdaítear ann an uile shaghas táirge bogearraí nó crua-earraí, chomh maith le bogearraí nó crua-earraí nach cuid den táirge féin iad ach a chuirtear ar an margadh ar leithligh. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Leis an reachtaíocht sin, tugtar isteach ceanglais chibearshlándála éigeantacha le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu, agus é sin ó thús go deireadh a saolré, ach níl sí le cur in ionad na gceanglas atá i bhfeidhm cheana féin. A mhalairt atá fíor maidir le táirgí ar deimhníodh cheana go gcomhlíonann siad caighdeáin an Aontais atá ann faoi láthair, measfar iad a bheith “bailí” faoin Rialachán nua. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Is ar bhonn an phrionsabail ghinearálta seo a leanas a bhítear de ghnáth: nach ndéantar ach táirgí “sábháilte” a mhargú san Eoraip agus go n-áirithíonn na monaróirí go mbeidh na táirgí sin sábháilte ar feadh a saolré uile. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Meastar táirge a bheith “sábháilte” más rud é go ndéantar é a dhearadh agus a mhonarú ar chaoi a chinnteoidh go bhfuil sé ar leibhéal slándála atá inchurtha leis na cibir-rioscaí a ghabhann le húsáid an táirge sin, nach bhfuil aon laigí aitheanta ann tráth a dhíolta, go bhfuil cumraíocht réamhshocraithe shlán aige, go gcosnaítear é ar naisc neamhdhleathacha, go gcosnaíonn sé na sonraí a bhailíonn sé, agus go mbailítear na sonraí a fhónann dá oibriú agus na sonraí sin amháin. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Meastar monaróir a bheith inniúil ar a tháirgí féin a mhargú más rud é go gcuireann sé ar fáil liosta de chomhpháirteanna bogearraí éagsúla a chuid táirgí, go gcuireann sé leigheasanna ar fáil in aisce agus gan mhoill i gcás laigí nua a theacht chun cinn, go nochtann sé don phobal, agus go sonraíonn sé, na laigí a bhraitheann sé agus a chuireann sé ina gceart, agus go bhfíoraíonn sé ar bhonn rialta “stóinseacht” na dtáirgí a bhíonn á gcur ar an margadh aige. Ní mór na gníomhaíochtaí sin maille leis na ceanglais eile a fhorchuirtear leis an nGníomh a chur i bhfeidhm ar feadh shaolré an táirge, nó ar feadh cúig bliana ar a laghad tar éis a churtha ar an margadh. Tá ceangal ar an monaróir a áirithiú go gcuirtear laigí ina gceart trí mheán nuashonruithe rialta bogearraí. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De réir prionsabal ginearálta a chuirtear i bhfeidhm in earnálacha éagsúla, cuirtear na hoibleagáidí sin ar allmhaireoirí agus ar dháileoirí freisin. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Leis an nGníomh foráiltear do mhacra-chatagóir “réamhshocraithe” (mar a thugtar air) de tháirgí agus de bhogearraí, ar féidir brath ar fhéinmheasúnú ón monaróir ina leith, rud is fíor cheana féin i gcás deimhnithe marcála comhréireachta de chineálacha eile. De réir an Choimisiúin, baineann 90 % de na táirgí atá ar an margadh leis an gcatagóir sin. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Féadfar na táirgí atá i gceist a chur ar an margadh tar éis don mhonaróir féinmheasúnú a dhéanamh ar chibearshlándáil na dtáirgí sin agus caithfidh sé nó sí an doiciméadacht iomchuí a chur i dtoll a chéile, mar atá sonraithe sna treoirlínte rialála. Tá ceangal ar an monaróir an measúnú a dhéanamh athuair i gcás ina ndéantar modhnú ar an táirge. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Déantar an 10 % eile de na táirgí a roinnt in dhá chatagóir eile (aicme I, ar lú an dainséar a bhaineann léi, agus aicme II, ar contúirtí í ná an chéad aicme), agus is gá a bheith an-aireach agus iad á gcur ar an margadh. “Táirgí criticiúla a bhfuil eilimintí digiteacha acu” a thugtar orthu siúd óir d’fhéadfadh sáruithe contúirteacha slándála níos leithne a bheith ann dá gclisfeadh orthu. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | I gcás táirgí den dá aicme sin, ní cheadaítear an féindeimhniú bunaidh ach amháin i gcás ina léiríonn an monaróir go bhfuil caighdeáin mhargaidh shonracha agus sonraíochtaí slándála faoi leith nó deimhnithe cibearshlándála dá bhforálann an tAontas cheana féin comhlíonta aige nó aici. Murab amhlaidh atá, féadfaidh sé nó sí deimhniú an táirge a fháil ó chomhlacht creidiúnaithe deimhniúcháin a bhfuil a dheimhniú siúd éigeantach i leith táirgí d’aicme II. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Tá córas leagtha síos sa Togra le haghaidh Rialachán maidir leis an intleacht shaorga (IS) freisin faoinar féidir táirgí a aicmiú de réir catagóirí riosca. D’fhonn is nach rachfaí chun amhrais ar na forálacha is infheidhme, cuirtear san áireamh sa Ghníomh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu a dhéantar a aicmiú san am céanna mar “córais IS ardriosca” faoin togra maidir le IS. De ghnáth, caithfidh na táirgí sin an nós imeachta um measúnú comhréireachta a leagtar amach sa Rialachán maidir le IS a chomhlíonadh, cé is moite de “táirgí criticiúla a bhfuil eilimintí digiteacha acu”, a mbeidh feidhm ag rialacha measúnaithe comhréireachta an Ghnímh ina leith sa bhreis ar “ceanglais riachtanacha” an Ghnímh. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | D’fhonn comhlíonadh an Ghnímh a áirithiú, tá gach Ballstát le húdarás náisiúnta a ainmniú chun faireachas margaidh a dhéanamh. I gcomhréir leis an reachtaíocht maidir le sábháilteacht táirgí eile, má chinneann údarás náisiúnta nach bhfuil gnéithe cibearshlándála táirge bailí a thuilleadh, féadfar margaíocht an táirge sin a chur ar fionraí sa Stát atá i gceist. Tá sé d’inniúlacht ag Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil (ENISA) grinnmheastóireachtaí a dhéanamh ar tháirgí ar tugadh fógra ina leith, agus, as los na meastóireachtaí sin, d’fhéadfadh sé, i gcás ina bhfaightear amach go bhfuil táirge neamhshábháilte, go dtarraingeofaí siar an táirge i dtrácht ó mhargadh an Aontais. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Áirítear sa Ghníomh sraith pionós – bunaithe ar a dháiríre atá an sárú féin — a d’fhéadfadh a bheith chomh hard le EUR 15 mhilliún nó 2,5 % den láimhdeachas sa bhliain airgeadais roimhe sin i gcás sárú ar na ceanglais riachtanacha chibearshlándála is infheidhme maidir leis na táirgí sin. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Barúlacha

| 3.1. | Is díol sásaimh do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún atá dírithe ar lúb mhórthábhachtach a chur i slabhra leathan ilchineálach na cibearshlándála, sa bhreis ar an Treoir maidir le Cibearshlándáil (NIS) (1) agus ar an nGníomh (2). Tá ról lárnach ag ardchaighdeáin chibearshlándála maidir le córas cibearshlándála stóinsithe de chuid an Aontais a chruthú do gach oibreoir eacnamaíoch, arb é is aidhm dó a ráthú do shaoránaigh an Aontais gur féidir na táirgí uile atá ar an margadh a úsáid go sábháilte agus cur lena muinín sa saol digiteach. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dá bhrí sin, tugann an Rialachán aghaidh ar dhá shaincheist, mar atá, an leibhéal íseal cibearshlándála atá i gceist i gcuid mhaith táirgí agus, thar aon ní eile, an chaoi nach gcuireann cuid mhaith monaróirí nuashonruithe ar fáil chun pé laigí a bhíonn iontu a chur ina gceart. Siúd is go ndéantar damáiste ar uairibh do chlú mhonaróirí na dtáirgí sin a bhfuil eilimintí digiteacha acu nuair nach mbíonn a gcuid táirgí sábháilte a ndóthain, is ar úsáideoirí gairmiúla agus ar thomhaltóirí, thar aon dream eile, a thiteann costas na laigí sin a leigheas. Is lú an dreasacht, dá réir sin, a bhíonn ann do na monaróirí infheistiú a dhéanamh i ndearadh agus i bhforbairt táirgí sábháilte nó nuashonruithe slándála a chur ar fáil. Ina cheann sin, is minic nach mbíonn dóthain faisnéis chruinn ag gnólachtaí agus ag tomhaltóirí maidir le conas táirgí sábháilte a roghnú agus is minic nach mbíonn a fhios acu ach oiread conas a chinntiú go bhfuil na táirgí a cheannaíonn siad cumraithe go slán. Tugann na rialacha nua aghaidh ar an dá shaincheist sin trí dhul i ngleic le ceist na nuashonruithe agus trí fhaisnéis atá cothrom le dáta a chur ar fáil do chustaiméirí. Creideann CESE, i ndáil leis sin, go bhféadfadh an Rialachán atá beartaithe, má chuirtear i bhfeidhm i gceart é, feidhmiú mar thagarmharc idirnáisiúnta agus mar shamhail i réimse na cibearshlándála. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Is díol sásaimh do CESE an togra maidir le ceanglais chibearshlándála a thabhairt isteach le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu. Mar sin féin, is den tábhacht forluí a sheachaint le forálacha rialála eile atá ann cheana a bhaineann leis an tsaincheist seo, leithéid Threoir nua NIS 2 (3) agus an Gníomh um Intleacht Shaorga. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Measann CESE go bhfuil sé tábhachtach a chur in iúl, in ainneoin a inmholta atá sé go gcumhdaítear leis an nGníomh beagnach gach cineál táirge dhigitigh dá bhfuil ann, go bhféadfadh cur i bhfeidhm praiticiúil an Ghnímh a bheith achrannach i bhfianaise an fhaireacháin agus na maoirseachta nach beag is gá a dhéanamh air. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tá raon feidhme ábhartha an Ghnímh leathan agus cumhdaítear leis na táirgí uile a bhfuil eilimintí digiteacha acu. De réir an tsainmhínithe atá beartaithe, cumhdaítear gach táirge bogearraí agus crua-earraí agus na réitigh próiseála sonraí a ghabhann leo. Molann CESE don Choimisiún a shoiléiriú an dtagann gach cineál bogearra faoi raon feidhme an Rialacháin atá beartaithe. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Beidh sé d’oibleagáid ar na monaróirí laigí an-dúshaothraithe agus teagmhais slándála a thuairisciú. Beidh orthu ENISA a chur ar an eolas faoi aon laigí an-dúshaothraithe a bheadh i dtáirge ar bith agus (ar leithligh uaidh sin) faoi aon teagmhas a mbeadh tionchar aige ar shábháilteacht táirgí, agus é sin laistigh de 24 uair an chloig tar éis dóibh eolas a fháil fúthu. Tá sé á thabhairt le fios ag CESE ina leith sin gur gá acmhainní leordhóthanacha a chur ar fáil do ENISA, mar atá líon sásúil díobh a sholáthar mar aon leis an oiliúint ghairmiúil a theastóidh i gcomhair a n-úsáidte, i dtreo go mbeidh sé in ann na cúraimí tábhachtacha íogaire a thugtar dó faoin Rialachán a chur i gcrích go héifeachtach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ós rud é go bhfuil roinnt táirgí a thagann faoi raon feidhme an togra faoi réir reachtaíocht eile maidir leis an gcibearshlándáil freisin, d’fhéadfadh éiginnteacht a bheith ann faoi na rialacha atá i bhfeidhm sna cásanna sin. Cé go bhfuil an Gníomh deartha ar chaoi a fhágfaidh comhsheasmhach é le creat rialála táirgí an Aontais atá ann faoi láthair agus le tograí eile atá ar na bacáin faoi Straitéis Dhigiteach an Aontais, tá forluí ann, cuir i gcás, idir na rialacha le haghaidh táirgí IS ardriosca agus na rialacha atá sa Rialachán maidir le próiseáil sonraí pearsanta. Is éard atá CESE a mholadh don Choimisiún i ndáil leis sin treoirlínte a tharraingt suas chun comhairle a chur ar na monaróirí agus na tomhaltóirí maidir leis an gcaoi ar cheart é a chur i bhfeidhm. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Tá sé á thabhairt dá aire ag CESE nach léir sa tslánchruinne, is cosúil, cén cineál caidrimh a bheidh ann idir na húdaráis deimhniúcháin a chruthaítear leis an nGníomh agus aon chomhlachtaí eile atá údaraithe chun an chibearshlándáil a dheimhniú faoi na rialacháin eile is infheidhme. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ina theannta sin, beidh ualach oibre agus freagrachta nach beag ar na húdaráis deimhniúcháin sin. Ní mór a fhíorú agus a áirithiú go mbeidh siad ag feidhmiú mar is ceart sa chleachtas d’fhonn is nach gcuirfidh an Gníomh tuilleadh eile leis an ualach riaracháin atá ar mhonaróirí atá ag oibriú ar an margadh. Maidir leis sin, ba thábhachtach an ní freisin go mbeadh rochtain ag na FBManna, agus ag na MFBManna go háirithe, ar shaintacaíocht oilte ab acmhainn di seirbhísí gairmiúla ar leith a sholáthar. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Leis an nGníomh, éilítear ar na húdaráis deimhniúcháin riachtanais shonracha na FBManna a chur san áireamh agus a gcuid seirbhísí á ndéanamh acu; mar sin féin, tá sé á chur in iúl ag CESE gur gá na critéir is infheidhme ina leith sin a thabhairt chun soiléireachta. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Is féidir go dtiocfaidh fadhb chomhordúcháin chun cinn idir na húdaráis faireachais dá bhforáiltear sa Rialachán seo agus iad siúd atá ag feidhmiú cheana féin faoi na rialacha eile is infheidhme maidir leis na táirgí céanna. Dá bhrí sin, molann CESE don Choimisiún a iarraidh ar na Ballstáit faireachán a dhéanamh ar an staid agus, i gcás inarb iomchuí, cur chun gnímh d’fhonn is nach dtitfidh sin amach. |
| --- | --- |

3.11.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Treoir (AE) 2016/1148 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Iúil 2016 a bhaineann le bearta le haghaidh ardleibhéal comhchoiteann slándála na gcóras gréasán agus faisnéise ar fud an Aontais (IO L 194, 19.7.2016, lch. 1).

1

(2)  Rialachán (AE) 2019/881 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Aibreán 2019 maidir le ENISA (Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil) agus maidir le deimhniú i ndáil le cibearshlándáil theicneolaíocht na faisnéise agus na cumarsáide agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 526/2013 (an Gníomh um Chibearshlándáil) (IO L 151, 7.6.2019, lch. 15).

2

(3)  Treoir (AE) 2022/2555 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Nollaig 2022 maidir le bearta le haghaidh ardleibhéal comhchoiteann cibearshlándála ar fud an Aontais, lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 910/2014 agus Treoir (AE) 2018/1972 agus lena n-aisghairtear Treoir (AE) 2016/1148 (IO L 333, 27.12.2022, lch. 80).

3

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/105 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/105

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le haisghabháil agus coigistiú sócmhainní

(COM(2022) 245 final)

(2023/C 100/16)

| Rapóirtéir: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Ionuț SIBIAN

| Comhairliúchán | An Coimisiún Eorpach, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa rannóg | 23.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 208/0/2 |

Comhairliúchán

An Coimisiún Eorpach, 27.10.2022

Bunús dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa rannóg

23.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

208/0/2

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Sa Treoir atá beartaithe, freagraítear mar is ceart don ghá atá le raon feidhme na sásraí maidir le coigistiú a leathnú, neartaítear inniúlachtaí na n-údarás náisiúnta agus bunaítear sásraí maidir le comhar trasteorann chun ráta na haisghabhála sócmhainní a mhéadú. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Agus leathnú á dhéanamh ar raon feidhme na sásraí maidir le coigistiú i dtaobh tacar nua coireanna, molann CESE don Choimisiún Eorpach an smuigleáil imirceach agus an gháinneáil aindleathach ar thobac a shoiléiriú agus a áirithiú go dtiocfaidh siad faoi raon feidhme na Treorach atá beartaithe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach machnamh a dhéanamh ar conas an Treoir atá beartaithe a chur i bhfeidhm maidir le sáruithe ar bhearta sriantacha an Aontais agus creideann sé go bhfuil reachtaíocht ar leith ag teastáil sa réimse sin. Ba cheart na hOifigí um Aisghabháil Sócmhainní a chumasú, tríd an Treoir atá beartaithe, neartú a dhéanamh ar an acmhainneacht atá acu oibriú gan inniúlachtaí breise a ghlacadh chucu féin. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ba cheart rochtain phoiblí ar fhaisnéis a ráthú gan dochar d’imeachtaí leanúnacha aisghabhála sócmhainní. Tá CESE ag moladh go luafar go sainráite sa Treoir atá beartaithe go bhfuil sé d’oibleagáid ar na húdaráis náisiúnta agus ar an gCoimisiún Eorpach staidreamh cuimsitheach a fhoilsiú go rialta maidir leis na bearta arna ndéanamh faoin Treoir agus rochtain phoiblí ar fhaisnéis a áirithiú. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach a áirithiú go nglacfaidh na Ballstáit straitéisí náisiúnta maidir le haisghabháil sócmhainní agus go gcuirfidh siad an trédhearcacht agus an inrochtaineacht san áireamh go huile agus go hiomlán. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá CESE ag moladh go láidir don Choimisiún Eorpach gach réamhchúram is gá a dhéanamh i rith phróiseas an trasuite chun mí-úsáid a chosc i gcás bearta coigistíochta nach mbunaítear ar chiontú in imeachtaí aisghabhála sócmhainní. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Teastaíonn caighdeáin níos láidre do chearta nós imeachta na gcosantóirí agus do na coimircí dá gcuid i bhfianaise an tsásra nua a tugadh isteach le déanaí lena n-áirítear coigistiú sócmhainní nach bhfuil nasctha go díreach le coir arna liostú sa Treoir, ach a dhéantar a choigistiú ar bhonn amhras i dtaobh maoin neamhdhleathach nó maoin a fuarthas ó ghníomhaíochtaí coiriúla. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún athmhachnamh a dhéanamh ar an bhforáil maidir le sócmhainn choigistithe a úsáid chun críoch sóisialta agus ugach a thabhairt do na Ballstáit sásraí a chur le chéile ina dtabharfar tosaíocht d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta maidir le sócmhainní coigistithe a bhainistiú agus a dhiúscairt. Ba cheart don Choimisiún spriocanna a leagan síos trí chéatadán íosta a chur san áireamh le haghaidh úsáid sócmhainní coigistithe chun críoch sóisialta. Níor cheart leas an phobail a thuiscint mar ghníomhaíochtaí a thagann faoi shainchúram eintiteas poiblí, agus iad sin amháin. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tá CESE den bharúil go bhfuil sé an-tábhachtach go mbeadh an Coimisiún níos beaichte agus an ceart chun cúitimh d’íospartaigh á leagan síos aige agus go dtabharfadh sé tús áite d’íospartaigh i rangú na gceadúnaithe. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tacaíonn CESE leis an togra ón gCoimisiún go gceanglófaí ar gach Ballstát faoin Treoir atá beartaithe Oifig um Aisghabháil Sócmhainní amháin, ar a laghad, a bheith acu. Níor mhór na hacmhainní a thabhairt don Oifig sin a bheadh ag teastáil uaithi ar mhaithe lena cúram a chomhlíonadh go héifeachtúil agus go héifeachtach. Chun íoschaighdeán a áirithiú d’fheidhmiú na nOifigí um Aisghabháil Sócmhainní ar fud an Aontais, ba cheart don Choimisiún Eorpach a cheangal go ndéanfaí tuairisciú rialta ar na hacmhainní a leithdháiltear ar gach Ballstát. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Aithníonn CESE gurb é an aidhm atá ann úsáid an tsásra maidir le díolacháin idirbhreitheacha a mhéadú trí shainmhíniú tagartha a thabhairt isteach agus trí shonrú a dhéanamh ar na coinníollacha faoinar cheart é a úsáid. Ag an am céanna, b’fhearr foclaíocht an chritéir “saineolas nach bhfuil fáil air go héasca” a leasú go “saineolas atá míréasúnta deacair a fháil”. Ba cheart tús áite a thabhairt i gcónaí d’úsáid sócmhainne coigistithe chun críoch sóisialta de rogha ar í a dhíol, ós rud é go bhféadfaí cistí coigistithe a leithdháileadh chun na híospartaigh a chúiteamh. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Tá CESE ag moladh don Choimisiún Eorpach sainordú na nOifigí um Aisghabháil agus Bainistiú Sócmhainní a chomhlánú trí fhorálacha ábhartha maidir le comhaontuithe um chomhroinnt sócmhainní a chur sa Treoir atá beartaithe. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Tá CESE den bharúil gur ghá níos mó uirlisí nithiúla a chur san áireamh chun cuidiú le hoifigigh tríú tíortha agus chun na Ballstáit a spreagadh go gníomhach comhar a chothú leis na tíortha sin le go mbainfí an buntáiste is mó is féidir as na sásraí maidir le haisghabháil sócmhainní dá bhforáiltear sa Treoir atá beartaithe. Is é an dála céanna é ag cur chun feidhme na n-uirlisí dlíthiúla agus na n-ionstraimí dlíthiúla atá ag teastáil chun a áirithiú go bhfuil an ceart iomlán chun cúitimh ag íospartaigh cionta coiriúla i dtríú tíortha. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Molann CESE don Choimisiún treoirlínte a eisiúint ina gcuirfí an reachtaíocht atá le hionadú agus an Treoir nua atá le hachtú i gcomparáid le chéile ionas go spreagfaí bearta a ghlacadh lena n-éascófaí trasuí na Treorach atá beartaithe sna dlínsí náisiúnta amach anseo, agus ionas go gcuirfí ar chumas na n-údarás náisiúnta í a chur i gcomhréir lena reachtaíocht féin go pras. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Molann CESE don Choimisiún Eorpach úsáid a bhaint as na hionstraimí bailithe sonraí comparáideacha a tugadh isteach sa Treoir atá beartaithe chun sásraí trédhearcacha faireacháin a bhunú le rannpháirtíocht ón tsochaí shibhialta agus chun próiseas meastóireachta a dhéanamh tráth nach déanaí ná trí bliana tar éis ghlacadh na Treorach maidir leis an tionchar atá aici. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Cúlra

| 2.1. | Tá aisghabháil sócmhainní ríthábhachtach chun an sciúradh airgid agus maoiniú na sceimhlitheoireachta a chomhrac, i.e. gníomhaíochtaí a bhaineann leis an gcoireacht eagraithe. Braitheann an choireacht eagraithe ar bhrabúis arna saothrú a dhéantar a sciúradh athuair agus, ansin, a chuirtear isteach sa gheilleagar dleathach. Ar an gcaoi sin, bíonn níos mó íospartach ann, saobhtar rialacha an mhargaidh, is mó an fhéidearthacht a bhíonn ann go mbainfí an bonn de mhargaí airgeadais, agus bíonn caillteanais ann do dhaoine aonair agus do ghnólachtaí. Ní mór tuilleadh cur chun feidhme agus athbhreithnithe a dhéanamh ar na creataí dlíthiúla um aisghabháil sócmhainní agus ar na hionstraimí comhair trasteorann ós rud é nach bhfuil ach 2 % de na sócmhainní coiriúla calctha san Aontas agus 1 % díobh coigistithe (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Glacadh an chéad straitéis ón Aontas chun dul i ngleic leis an gcoireacht eagraithe (2) in Aibreán 2021 agus tugtar aghaidh sa straitéis ar an mbagairt a bhaineann leis an gcoireacht eagraithe do shaoránaigh na hEorpa, do na hinstitiúidí stáit agus don gheilleagar trí chéile. Ceann de cholúin na straitéise sin is ea deireadh a chur leis na brabúis a ghintear tríd an gcoireacht eagraithe agus cosc a chur le hinsíothlú na mbrabús sin sa gheilleagar dlíthiúil agus i ngnólachtaí dlíthiúla (cur chuige “lean an t-airgead”). Iarradh ar an gCoimisiún freisin gníomh a dhéanamh maidir leis an athbhreithniú ar an Treoir maidir le Coigistiú (3) agus ar an gCinneadh ón gComhairle maidir le hOifigí um Aisghabháil Sócmhainní (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Is maith is eol do CESE le tamall anuas go bhfuil méadú tagtha ar an gcoireacht eagraithe agus ar na costais shuntasacha eacnamaíocha, pholaitiúla agus shóisialta a bhaineann leis sin agus is údar buartha dó é sin. Tá obair CESE ag teacht lena mhisean agus chabhraigh tuairimí (5) dá chuid, maidir le hábhair a bhaineann leis an gcoireacht eagraithe a chomhrac, le reachtóirí na hEorpa cumhacht agus ábharthacht a bhronnadh ar na saoránaigh trí bhíthin na sochaí sibhialta eagraithe. Tá an aisghabháil sócmhainní mar chuid d’éiceachóras reachtach níos leithne an Aontais a bhfuil sé d’aidhm aige cur leis an gceartas aisiríoch atá de dhíth ar phobail ar mhaithe leis an dochar arna dhéanamh mar gheall ar chionta coiriúla a mhaolú. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Luadh sa mheastóireacht (6) ar an gcreat reatha dlíthiúil um aisghabháil sócmhainní, d’ainneoin feabhas ginearálta a bheith le sonrú sna Ballstáit, nach leor na torthaí foriomlána ó thaobh sócmhainní coigistithe de agus go bhfuil na rátaí coigistíochta san Aontas fós an-íseal. Príomhghné chun an ráta ratha a fheabhsú agus chun níos mó sócmhainní neamhdhleathacha a chalcadh agus a choigistiú is ea an cumas chun sócmhainní a rianú agus a shainaithint. Leis an athbhreithniú ar an reachtaíocht, ba cheart raon feidhme aisghabháil sócmhainní neamhdhleathacha a leathnú agus líon na n-ionstraimí comhfhreagracha a mhéadú, mar aon le hacmhainneacht na nOifigí náisiúnta um Aisghabháil Sonraí a fheabhsú (7). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Cuireadh na roghanna beartais don athbhreithniú ar an gcreat um aisghabháil sócmhainní faoi réir comhairliúchán poiblí in 2021. Foilsíodh measúnú ar thionchar tionscanta (8) chun aiseolas a fháil i mí an Mhárta 2021 agus ina dhiaidh sin reáchtáladh comhairliúchán poiblí idir an 21 Meitheamh agus an 27 Meán Fómhair chun tuairimí ón bpobal i gcoitinne agus ó na geallsealbhóirí a bhailiú. Rinneadh anailís ar cheithre rogha beartais agus cuireadh an anailís sin i láthair sa tuarascáil ar an measúnú tionchair (9):






  — | Rogha 1: bearta neamhreachtacha chun tacú le malartú taithí, eolais agus dea-chleachtas i measc na n-údarás inniúil. |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

Rogha 1: bearta neamhreachtacha chun tacú le malartú taithí, eolais agus dea-chleachtas i measc na n-údarás inniúil.

| — | Rogha 2: bearta ar leasuithe spriocdhírithe iad a bhformhór ar an gCinneadh ón gComhairle maidir le hOifigí um Aisghabháil Sócmhainní agus ar an Treoir maidir le Coigistiú chun raon feidhme na gceanglas ginearálta atá ann cheana a shonrú agus chun a n-éifeachtúlacht a threisiú. Ar na bearta, chuirfí de cheanglas ar na Ballstáit straitéis náisiúnta a ghlacadh maidir le sócmhainní a aisghabháil agus a áirithiú go mbeidh na scileanna agus na hacmhainní riachtanacha ag na húdaráis inniúla. Ina theannta sin, bheadh bearta i gceist leis a bheadh dírithe ar fheabhas a chur ar an gcomhar trasteorann i measc Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní, lena n-áirítear rochtain ar bhunachair sonraí agus cumhachtaí calctha leathnaithe. |
| --- | --- |

—

Rogha 2: bearta ar leasuithe spriocdhírithe iad a bhformhór ar an gCinneadh ón gComhairle maidir le hOifigí um Aisghabháil Sócmhainní agus ar an Treoir maidir le Coigistiú chun raon feidhme na gceanglas ginearálta atá ann cheana a shonrú agus chun a n-éifeachtúlacht a threisiú. Ar na bearta, chuirfí de cheanglas ar na Ballstáit straitéis náisiúnta a ghlacadh maidir le sócmhainní a aisghabháil agus a áirithiú go mbeidh na scileanna agus na hacmhainní riachtanacha ag na húdaráis inniúla. Ina theannta sin, bheadh bearta i gceist leis a bheadh dírithe ar fheabhas a chur ar an gcomhar trasteorann i measc Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní, lena n-áirítear rochtain ar bhunachair sonraí agus cumhachtaí calctha leathnaithe.

| — | Rogha 3: anuas ar na bearta atá beartaithe i rogha 2, d’áireofaí sa rogha seo ceanglais níos mionsonraithe ar na Ballstáit le haghaidh gach céime den phróiseas aisghabhála agus leathnófaí raon feidhme na Treorach maidir le Coigistiú chun go n-áireofaí réimse níos leithne coireanna inti. |
| --- | --- |

—

Rogha 3: anuas ar na bearta atá beartaithe i rogha 2, d’áireofaí sa rogha seo ceanglais níos mionsonraithe ar na Ballstáit le haghaidh gach céime den phróiseas aisghabhála agus leathnófaí raon feidhme na Treorach maidir le Coigistiú chun go n-áireofaí réimse níos leithne coireanna inti.

| — | Rogha 4: chomhlánódh na bearta seo na cinn i rogha 3, ach, sa bhreise air sin, leathnófaí raon feidhme na bhforálacha chuig gach coir agus bheadh ceanglais níos fairsinge i gceist leo maidir le himscrúduithe a sheoladh. Ina theannta sin, leagfaí amach coinníollacha níos nithiúla maidir le horduithe calctha práinneacha agus malartú faisnéise idir Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní. |
| --- | --- |

—

Rogha 4: chomhlánódh na bearta seo na cinn i rogha 3, ach, sa bhreise air sin, leathnófaí raon feidhme na bhforálacha chuig gach coir agus bheadh ceanglais níos fairsinge i gceist leo maidir le himscrúduithe a sheoladh. Ina theannta sin, leagfaí amach coinníollacha níos nithiúla maidir le horduithe calctha práinneacha agus malartú faisnéise idir Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní.

| 2.5.1. | Tríd an measúnú tionchair, fuarthas amach gurbh í rogha 3 an rogha is oiriúnaí ós rud é go mbaintear an chothromaíocht is fearr amach leis an rogha sin idir éifeachtacht, éifeachtúlacht agus comhréireacht ar thaobh amháin, agus na tionchair éagsúla eacnamaíocha, shóisialta agus chomhshaoil ar an taobh eile. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Ar an 25 Bealtaine 2022, mhol an Coimisiún Treoir nua maidir le haisghabháil sócmhainní agus coigistiú a chuirfí in áit na Treorach maidir le Coigistiú, an Chinnidh ón gComhairle maidir le hOifigí um Aisghabháil Sócmhainní agus Chinneadh Réime 2005/212/CGB ón gComhairle (10). Is é an sprioc atá leagtha síos ná caighdeáin choiteanna a bhunú, faoi chuimsiú na haon ionstraime amháin, i dtaobh sócmhainní a rianú, a shainaithint, a chalcadh, a bhainistiú agus a choigistiú. Ar an gcaoi sin, dhéanfaí cur chuige níos comhleanúnaí agus níos straitéisí a áirithiú níos mó le haghaidh gach gníomhaí sa chóras aisghabhála sócmhainní. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Barúlacha ginearálta agus barúlacha sonracha

| 3.1. | Tá cur chuige ginearálta na Treorach atá beartaithe ag teacht lena spriocanna maidir le cumas na n-údarás inniúil a neartú chun, ar an gcéad dul síos, sócmhainní aindleathacha a shainaithint, a chalcadh agus a bhainistiú, chun, ar an dara dul síos, acmhainní coigistíochta a athneartú agus a leathnú, agus, an meall mór ar deireadh, chun an comhar idir na húdaráis ar fad a bhfuil baint acu le haisghabháil sócmhainní a fheabhsú. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ba cheart go gcuirfeadh an Treoir atá beartaithe feabhas ar éifeachtúlacht agus ar éifeachtacht na sásraí maidir le haisghabháil sócmhainní trí thacar lárnach rialacha íosta a fhorchur i dtaobh rianú, sainaithint, calcadh, coigistiú agus bainistiú maoine in ábhair choiriúla. Ba cheart freisin go n-éascódh sí cur chun feidhme bhearta sriantacha an Aontais i gcás inar ghá. Mar sin féin, ba cheart reachtaíocht agus bearta breise maidir le sáruithe ar bhearta sriantacha an Aontais a cheangal leis an Treoir atá beartaithe agus ba cheart don Choimisiún a mheas go cúramach conas is féidir a áirithiú nach ndéanfaí lagú ar chumas na nOifigí um Aisghabháil Sócmhainní a bpríomh-shainordú a chomhlíonadh. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | A bhuí leis an bhforáil atá beartaithe go nglacfadh gach Ballstát straitéis náisiúnta maidir le sócmhainní a aisghabháil, creideann CESE go bhféadfaí cur chuige níos straitéisí a bhunú sa réimse seo, tuilleadh comhair a chun cinn idir na húdaráis ábhartha agus forléargas soiléir a chur ar fáil ar thorthaí na haisghabhála sócmhainní. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Mar thoradh ar raon feidhme leathnaithe na sásraí maidir le coigistiú, beidh na húdaráis náisiúnta bhreithiúnacha in ann coigistiú leathnaithe a chur i bhfeidhm i gcás tacar níos mó coireanna ná mar is féidir faoi chuimsiú na Treorach maidir le Coigistiú atá ann faoi láthair. Is díol sásaimh do CESE go bhfuil raon feidhme níos leithne sa Treoir atá beartaithe ós rud é go gcumhdaítear gnéithe a fágadh ar lár sa Treoir maidir le Coigistiú a mhéid a bhaineann le liosta suntasach coireanna, lena n-áirítear coireanna comhshaoil, an gháinneáil ar orgáin, an gháinneáil aindleathach ar earraí cultúir, fuadach, an srianadh neamhdhleathach nó gialla a ghabháil, an gháinneáil ar fheithiclí goidte a mhéid gur cion arna dhéanamh ag eagraíocht choiriúil atá ann. Ag an am céanna, ní áirítear go sainráite sa Treoir atá beartaithe an smuigleáil imirceach agus an gháinneáil aindleathach ar thobac in ainneoin ioncam suntasach na margaí coiriúla sin (a mheastar a bheith cothrom le EUR 289,4 milliún agus EUR 8 309,3 milliún faoi seach (11)). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | D’fheabhsófaí cumas na nOifigí um Aisghabháil Sócmhainní gníomhú agus freagairt do chásanna go héifeachtach agus go tráthúil dá dtabharfaí rochtain dhíreach láithreach do na húdaráis ábhartha ar fhaisnéis ó údaráis náisiúnta eile amhail oifigí cánach agus fioscacha nó cláir náisiúnta réadmhaoine. Ag an am céanna, ba cheart rochtain phoiblí ar fhaisnéis a áirithiú freisin gan dochar do na himeachtaí atá ar bun faoi láthair ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais araon. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Sa Treoir atá beartaithe, leathnaítear liosta na gcásanna i dtaobh bearta coigistíochta nach mbunaítear ar chiontú in imeachtaí coiriúla go dtí cásanna eile nach féidir ciontú coiriúil a dhéanamh ina leith mar gheall ar chúinsí oibiachtúla eadhon díolúine, ilphardún nó reacht na dtréimhsí a bheith imithe in éag. Aithníonn CESE na hiarrachtaí atá déanta ag an gCoimisiún maidir le teorainneacha a fhorchur ar na cásanna sin ós rud é go bhféadfaí mí-úsáid a bhaint astu nó go bhféadfaí iad a úsáid chun críoch ciaptha nó géarleanúna. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tá sásra nua maidir le coigistiú curtha san áireamh sa Treoir atá beartaithe chun a áirithiú go gcoigisteofar sócmhainní nach bhfuil nasctha go díreach le coir arna liostú sa Treoir ach a bhfuil amhras ann ina leith gur de thoradh leithreasú neamhdhleathach nó gníomhaíochtaí coiriúla a thángthas ina seilbh. In ainneoin an nós imeachta bhreithiúnaigh éigeantaigh roimh an ordú coigistíochta agus an dualgas cruthúnais a bheith ar an ionchúiseamh chun an tsócmhainn i gceist a nascadh le gníomhaíocht choiriúil, teastaíonn tuilleadh ráthaíochtaí chun aon mhí-úsáid a d’fhéadfadh a bheith ann a chur as an áireamh i rith an nós imeachta. Tá cur chuige difriúil i bhfeidhm ó dhlínse náisiúnta go chéile, idir choigistiú faoin dlí sibhialta agus choigistiú faoin dlí coiriúil. Ba cheart caighdeáin a áireamh sa Treoir atá beartaithe le haghaidh chearta nós imeachta na gcosantóirí agus le haghaidh coimircí dá gcuid agus ba cheart a áirithiú go bhfuil oiliúint iomchuí ar fáil do bhreithiúna agus d’ionchúisitheoirí. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | I bhfianaise thionchar teoranta na forála maidir le sócmhainn choigistithe a úsáid chun críoch sóisialta sa Treoir maidir le Coigistiú, is gá ugach sa bhreis a thabhairt do na Ballstáit chun bearta leormhaithe a chur san áireamh d’fhonn éifeachtacht na forála a áirithiú. Iarrann CESE ar an gCoimisiún Eorpach a bheith níos uaillmhianaí sna hiarrachtaí atá á ndéanamh aige a áirithiú go mbainfí úsáid éifeachtach as sócmhainní coigistithe. Iarrann sé air freisin céatadán íosta a leagan síos do na Ballstáit i dtaobh úsáid sócmhainní coigistithe chun críoch sóisialta. Tá sé ríthábhachtach ar fad, ar mhaithe leis an gcomhtháthú sóisialta, go dtabharfaí cúiteamh aisiríoch go díreach do phobail a ndearnadh difear dóibh agus go bhféadfaidís tairbhe a bhaint as an gcúiteamh sin. Thairis sin, tá cúnamh níos fearr de dhíth ar phobail chun cabhrú leo a bheith níos athléimní ó thaobh na coireachta eagraithe de agus ní mór don tsochaí shibhialta ról a ghlacadh i mbainistiú agus i ndiúscairt sócmhainní coigistithe. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Mar a luaitear sa Treoir maidir le Coigistiú, ní dhéanfar difear don cheart chun cúitimh atá ag íospartaigh de thoradh na mbeart coigistíochta. Mar sin féin, níl aon choimirce sa Treoir atá beartaithe maidir le tús áite a thabhairt do chúiteamh na n-íospartach i rangú na gceadúnaithe. Ag an am céanna, ní leor an chosaint do shaoránaigh tríú tíortha sa Treoir atá beartaithe ná i reachtaíocht eile de chuid an Aontais óir dírítear iontu ar shaoránaigh an Aontais. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Tugtar laigí chun léire trí bhíthin an mheasúnaithe tionchair, mar shampla tá easpa sonraí maidir le róil na nOifigí um Aisghabháil Sócmhainní agus ní chuirtear acmhainní leordhóthanacha daonna, airgeadais ná teicniúla ar fáil le haghaidh an rianaithe sonraí. Tugtar aghaidh ar na laigí sin sa Treoir atá beartaithe agus cuirtear de cheanglas ar gach Ballstát Oifig um Aisghabháil Sócmhainní amháin, ar a laghad, a bhunú. Rud dearfach é go bhfuil oibleagáid shainráite ann acmhainní leordhóthanacha a chur ar fáil chun a áirithiú go mbeidh Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní éifeachtúil agus éifeachtach. Bonn ar bhonn leis an oibleagáid sin, áfach, ba cheart tuairisciú rialta a dhéanamh ón leibhéal náisiúnta go dtí an Coimisiún maidir leis na hacmhainní a leithdháiltear ionas go bhféadfaidh an Coimisiún measúnú a dhéanamh an ann d’aon ilroinnt nó easpa cothromaíochta idir na hOifigí éagsúla um Aisghabháil Sócmhainní. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Is féidir go mbeidh costais an-ard ag baint le bainistiú sócmhainní calctha agus/nó sócmhainní coigistithe nó is féidir, fiú, go mbeidh siad níos airde ná luach na sócmhainne ábhartha. Cuirtear oibleagáid sa Treoir atá beartaithe ar na húdaráis inniúla na costais a mheas sula n-eiseoidh siad ordú calctha. Is díol sásaimh do CESE an beart sin óir, dar leis, beidh sé ina ionstraim éifeachtúil úsáideach chun na costais is gá a laghdú agus an luach is mó is féidir a bhaint as an tsócmhainn. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | D’fhéadfaí an sásra maidir le díolacháin idirbhreitheacha a chur i bhfeidhm i gcásanna teoranta, a bhfuil liosta díobh anois sa Treoir atá beartaithe. Is dócha go bhfeabhsóidh an sásra sin éifeachtacht bhainistiú na sócmhainní calctha chomh maith. In ainneoin go bhfuil an sásra ar fáil i bhformhór na mBallstát, ní úsáidtear é mórán agus tá an-chuid difríochtaí idir na Ballstáit ó thaobh a úsáide de. A bhuí leis an Treoir atá beartaithe, is dócha go bhfeabhsófar úsáid an tsásra sin trí shainmhíniú aonair a thabhairt isteach mar aon leis na coinníollacha faoinar cheart é a úsáid. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | An easpa staidreamh cuimsitheach inchomparáide, is laige mhór í sin a tháinig chun léire ó thaobh éifeachtacht an chórais aisghabhála sócmhainní de. Ar a shon sin, ceanglaítear sa Treoir atá beartaithe ar gach Ballstát clárlann um aisghabháil sonraí a bhunú a bhaileoidh faisnéis ionchódaithe ó údaráis inniúla i rith phróiseas na haisghabhála sócmhainní. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Creideann CESE go bhfuil sé i gcomhréir le Clár an Choimisiúin um Oiriúnacht agus Feidhmíocht Rialála (REFIT) gach foráil ábhartha dhlíthiúil i dtaobh na haisghabhála sócmhainní a thabhairt le chéile san aon Treoir amháin. Creideann sé freisin go gcabhródh sin leis na húdaráis agus na geallsealbhóirí ábhartha tuiscint níos fearr a chur ar na rialacha agus go bhfeabhsódh sé cur chun feidhme agus éifeachtacht na mbeart a bhfuil sé beartaithe dóibh go méadóidís ráta aisghabhála sócmhainní aindleathacha sna dlínsí náisiúnta. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Comhlachtaí speisialaithe a bheidh sna hOifigí Bainistíochta Sócmhainní a bhunófar nó a cheapfar i ngach Ballstát chun bainistiú éifeachtúil maoine calctha nó coigistithe a áirithiú. Oibreoidh na hOifigí sin i gcomhar le húdaráis inniúla eile atá freagrach as rianú, sainaithint, calcadh, coigistiú agus bainistiú ar an leibhéal náisiúnta nó i gcásanna trasteorann. Is beaichte an Treoir atá beartaithe maidir le ról agus cúraimí na nOifigí a leagan síos agus sainítear bonneagar aisghabhála sócmhainní na mBallstát inti, rud a thugann tuilleadh soiléireachta dóibh. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Ba cheart diúscairt nó tabhairt ar ais sócmhainní in imeachtaí trasteorann a chur faoi réir comhaontuithe um chomhroinnt sócmhainní a bheidh le síniú ag na Ballstáit ábhartha. Is féidir go mbeidh an-chuid difríochtaí idir na córais náisiúnta a mhéid a bhaineann leis na cineálacha údarás ba cheart a bheith mar pháirtí i gcomhaontuithe den sórt sin agus, ina theannta sin, a mhéid a bhaineann leis na cineálacha nósanna imeachta is gá chucu. Níl aon fhoráil ar leith sa Treoir atá beartaithe ar an ábhar seo. Dá bhrí sin, ba cheart inniúlachtaí ábhartha a thabhairt ina leith sin d’Oifigí um Aisghabháil agus Bainistiú Sócmhainní go sainráite. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Baineann tábhacht ar leith leis an gcomhar le tríú tíortha ós rud é gur ann don choireacht eagraithe lasmuigh den Aontas, coireacht atá ina bagairt shuntasach do shlándáil inmheánach an Aontais. Ós rud é go bhfuil an choireacht eagraithe tar éis éirí níos idirnasctha, níos idirnáisiúnta agus níos digití, is den tábhacht a áirithiú go bhfuil na húdaráis i dtríú tíortha in ann dul i mbun comhar lena gcomrádaithe sna Ballstáit. Ba cheart machnamh a dhéanamh ar ionstraimí éagsúla cúnaimh agus tacaíochta d’fhonn an Treoir atá beartaithe a fhorfheidhmiú tuilleadh. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Maidir le fad agus modhanna na n-ionstraimí comhairliúcháin a d’úsáid an Coimisiún sular ceapadh an Treoir atá beartaithe, bhí siad cuimsitheach agus oiriúnach do na geallsealbhóirí éagsúla, go háirithe na húdaráis, na gairmithe agus na heagraíochtaí gnó ábhartha, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, agus an pobal i gcoitinne. Aithníonn CESE na hiarrachtaí atá déanta ag an gCoimisiún chun sonraí iontaofa agus faisnéis maidir le staid agus dul chun cinn na mBallstát a chur ar fáil. Aithníonn sé freisin iarrachtaí an Aontais trí chéile i réimse na haisghabhála sócmhainní aindleathacha. Táthar ag súil leis go ndéanfar iarrachtaí comhchosúla agus an Treoir á trasuí sa reachtaíocht agus meastóireacht á déanamh ar a cur chun feidhme. |
| --- | --- |

3.18.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Europol, Does crime still pay?
  Criminal Asset Recovery in the EU — Suirbhé ar fhaisnéis staidrimh 2010–2014, 2016.

1

Does crime still pay?

Criminal Asset Recovery in the EU

(2)  Teachtaireacht ón gCoimisiún — the EU Strategy to tackle Organised Crime 2021-2025 [Straitéis an Aontais chun dul i ngleic leis an gcoireacht eagraithe 2021-2025] (COM(2021) 170, 14.4.2021).

2

the EU Strategy to tackle Organised Crime 2021-2025

(3)  Treoir 2014/42/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Aibreán 2014 maidir le hionstraimeachtaí agus fáltais ó choireacht a chalcadh agus a choigistiú san Aontas Eorpach (IO L 127, 29.4.2014, lch. 39)

3

(4)  Cinneadh Réime 2007/845/CGB ón gComhairle an 6 Nollaig 2007 maidir le comhar idir Oifigí Gnóthaithe Sócmhainní na mBallstát i dtaca le fáltais nó maoin eile a bhaineann le coireacht a rianú agus a shainaithint (IO L 332, 18.12.2007, lch. 103).

4

(5)  Seo a leanas roinnt de na tuairimí ó CESE a bhaineann le hábhar: tuairim Pacáiste an Aontais Slándála (IO C 323, 26.8.2022, lch. 69); an tsraith tuairimí maidir leis an reachtaíocht a bhaineann leis an sciúradh airgid a chomhrac, arb í an tuairim Pacáiste reachtach maidir le frithsciúradh airgid an tuairim is déanaí di (IO C 152, 6.4.2022, lch. 89) (níl leagan Gaeilge ann); an tuairim maidir le Straitéis an Aontais chun dul i ngleic leis an gCoireacht Eagraithe 2021-2025 (IO C 517, 22.12.2021, lch. 91); an tuairim Sainordú Europol a Neartú (IO C 341, 24.8.2021, lch. 66); an tuairim Rialuithe i dtaca le hairgead ag teacht isteach san Aontas nó ag imeacht as an Aontas (IO C 246, 28.7.2017, lch. 22) (níl leagan Gaeilge ann); an tuairim Clár Oibre Eorpach maidir leis an tSlándáil (IO C 177, 18.5.2016, lch. 51) (níl leagan Gaeilge ann); agus tuairim Eoraip atá oscailte agus slán (IO C 451, 16.12.2014, lch. 96) (níl leagan Gaeilge ann).

5

Pacáiste an Aontais Slándála

Pacáiste reachtach maidir le frithsciúradh airgid

Sainordú Europol a Neartú

Rialuithe i dtaca le hairgead ag teacht isteach san Aontas nó ag imeacht as an Aontas

Clár Oibre Eorpach maidir leis an tSlándáil

Eoraip atá oscailte agus slán

(6)  Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle, Asset recovery and confiscation – Ensuring that crime does not pay [Aisghabháil sócmhainní agus coigistiú — A áirithiú nach fiú an choir], (COM(2020) 217 final).

6

Asset recovery and confiscation – Ensuring that crime does not pay

(7)  I gcomhréir leis na Conclúidí ón gComhairle maidir le himscrúduithe airgeadais a fheabhsú chun an choireacht thromchúiseach agus eagraithe a chomhrac, Doiciméad 8927/20 ón gComhairle, 17 Meitheamh 2020.

7

Conclúidí ón gComhairle maidir le himscrúduithe airgeadais a fheabhsú chun an choireacht thromchúiseach agus eagraithe a chomhrac

(8)  Cloisimis uait! An choireacht eagraithe a chomhrac — an sainordú atá ag Oifigí um Aisghabháil Sócmhainní an Aontais Eorpaigh a neartú.

8

(9)  An Coimisiún Eorpach, TUARASCÁIL AR AN MEASÚNÚ TIONCHAIR A ghabhann leis an doiciméad Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle – asset recovery and confiscation [aisghabháil agus coigistiú sócmhainní], (2022).

9

asset recovery and confiscation

(10)  Cinneadh Réime 2005/212/CGB an 24 Feabhra 2005– Confiscation of Crime-Related Proceeds, Instrumentalities and Property [Fáltais, Ionstraimeachtaí agus Maoin a bhaineann le Coireacht a Choigistiú] (IO L 68, 15.3.2005, lch. 49).

10

Confiscation of Crime-Related Proceeds, Instrumentalities and Property

(11)  An Coimisiún Eorpach, an Ard-Stiúrthóireacht um Imirce agus Gnóthaí Baile, Mapping the risk of serious and organised crime infiltrating legitimate businesses: final report, Disley, E, Blondes, E., Hulme, S. (eagarthóirí), Oifig na bhFoilseachán, 2021.

11

Mapping the risk of serious and organised crime infiltrating legitimate businesses: final report

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/111 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/111

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear creat comhchoiteann le haghaidh seirbhísí meán sa mhargadh inmheánach (an Gníomh um Shaoirse na Meán san Eoraip) agus lena leasaítear Treoir 2010/13/AE”

(COM(2022)457 final – 2022/0277 (COD))

(2023/C 100/17)

| Rapóirtéir: | Christian MOOS |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |

Rapóirtéir:

Christian MOOS

Comhrapóirtéir:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Comhairliúchán | Parlaimint na hEorpa, 17.10.2022
  Comhairle an Aontais Eorpaigh, 28.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa rannóg | 23.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 155/0/3 |

Comhairliúchán

Parlaimint na hEorpa, 17.10.2022

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 28.10.2022

Bunús dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa rannóg

23.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

155/0/3

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is dhá rud iad saoirse na mean agus éagsúlacht na meán a bhfuil tábhacht thar na bearta leo don smacht reachta agus don daonlathas liobrálach. Is cúis imní agus alltachta do CESE rudaí ar leith atá ag teacht chun cinn san Aontas Eorpach. Dá bhrí sin, is díol sásaimh do CESE na tionscnaimh atá ann ón gCoimisiún Eorpach i ndáil le saoirse na meán. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is cúis imní do CESE nach cur chuige leormhaith é margadh inmheánach na meán a thabhairt i gcrích chun saoirse agus iolrachas na meán a chosaint. Is é príomhchuspóir ba cheart a bheith ann saoirse agus éagsúlacht na meán a chaomhnú nó a athbhunú, gan dearmad gur rud é staid mhaith eacnamaíoch atá nasctha le saoirse na meán. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is díol sásaimh do CESE go n-admhaíonn an Coimisiún Eorpach gur bagairt ollmhór do shaoirse agus d’iolrachas na meán atá i gcomhchruinniú an mhargaidh mar is baol gurb é forás na monaplachtaí an toradh a bhíonn ar an gcomhchruinniú sin. Bíodh sin mar atá, tharlódh gur rud maith a bheadh i gcomhchruinniú an mhargaidh i gcásanna áirithe, agus ní gá gur toradh diúltach a bheadh air i gcónaí. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ní leor iontu féin moltaí fánacha ná dul i muinín dlíthe atá leamh gan éifeacht. Na meáin chumarsáide a bheith saor agus neamhspleách, sin critéar ceangailteach ba cheart a bheith ann i gcomhair na tuarascála faoin smacht reachta agus le haghaidh an tsásra a bhaineann leis an smacht reachta. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Is díol sásaimh do CESE na tograí atá ann chun neamhspleáchas eagarthóireachta a neartú agus a chosaint. Cuireann sé béim ar an ngá atá ann an fód a sheasamh ar son neamhspleáchas na n-iriseoirí agus na bhfoilsitheoirí. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Is beag is fiú na meáin phoiblí a bheith ann ach amháin má tá siad neamhchlaonta agus iad iomlán neamhspleách ar thionchar na polaitíochta. Chun na críche sin, coimirce ríthábhachtach is ea acmhainní airgeadais leordhóthanacha agus cobhsaí a bheith ann, ionas gur córas rialuithe éifeachtach a bheidh ann le héifeachtacht an chaiteachais á ráthú. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Measann CESE gur tábhachtach an rud na ceanglais atá ann i ndáil le trédhearcacht in úinéireacht na meán a bheith ceangailteach. I gcás eagraíochtaí beaga in earnáil na meán, níor cheart ró-ualach riaracháin a chur orthu mar thoradh ar na ceanglais sheanbhunaithe. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Is cúis imní do CESE an easpa neamhspleáchais atá le lua le comhlachtaí rialála náisiúnta áirithe, agus tá sé ag iarraidh go mbeadh creat ann lena gcuid neamhspleáchais a áirithiú dóibh. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Is díol sásaimh do CESE gur cruthaíodh bord Eorpach do sheirbhísí na meán, ach is éard atá sé a áitiú gur bord é a bheidh iomlán neamhspleách ós ceart don Aontas Eorpach gníomhú ina shampla den dea-chleachtas d’fhonn neamhspleáchas iomlán na gcomhlachtaí rialála náisiúnta a ghnóthú. Comhlachtaí rialála náisiúnta nach bhfuil neamhspleách, moltar gan iad a bheith rannpháirteach san obair. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tá béim ag CESE ar an tábhacht atá leis an trédhearcacht i ngach próiseas a bhaineann le modhnóireacht an-mhór ar inneachar ardáin ar líne. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Molann CESE íoschaighdeáin uile-Aontais a shainiú i gcomhréir leis na forálacha atá sa dlí frith-chomhchruinnithe atá i bhfeidhm san Aontas i láthair na huaire. Iarrann sé ar reachtóirí rialacháin cheangailteacha a ghlacadh, sin agus an urraim chuí a thabhairt do shaoirse na fiontraíochta, agus iarrann sé orthu chomh maith an rómhaorlathas a sheachaint agus costais neamhriachtanacha a laghdú oiread is féidir. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | I gcás nach ndéanann rialtóirí náisiúnta measúnú leordhóthanach ar chomhchruinniú mhargadh na meán, ba cheart don Choimisiún Eorpach freagairt i gcomhréir leis na forálacha atá sa dlí frith-chomhchruinnithe atá i bhfeidhm san Aontas i láthair na huaire. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Is díol sásaimh do CESE na ceanglais trédhearcachta atá á dtabhairt i gceist i ndáil le leithdháileadh na fógraíochta stáit. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Is díol sásaimh do CESE faireachán bliantúil a bheith á dhéanamh, agus tá sé ag iarraidh go rachfaí i gcomhairle leis na geallsealbhóirí ábhartha agus leis an tsochaí shibhialta faoin scéal. Is éard a mholtar ann raon feidhme an fhaireacháin a leathnú mar aon le gach gné eile a bhaineann le cosaint shaoirse agus iolracht na meán a chur san áireamh. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Barúlacha ginearálta

| 2.1. | Athdhearbhaíonn CESE an seasamh atá aige fós maidir leis an tábhacht atá le saoirse na meán agus le héagsúlacht na meán don daonlathas liobrálach agus don smacht reachta, dhá ní a bhfuil na Ballstáit uile tiomanta dóibh trí Chonarthaí an Aontais a dhaingniú faoi mar a leagtar síos sa tuairim chuimsitheach féintionscnaimh maidir le saoirse agus éagsúlacht na meán a áirithiú san Eoraip (1), ina thuairim maidir leis an bplean gníomhaíochta um an daonlathas na hEorpa (2) agus sa tuairim sin maidir le cásanna dlí straitéiseacha i gcoinne rannpháirtíocht an phobail (3). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bhí an ceart ag Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh Ursula von der Leyen ina haitheasc ar Staid an Aontais 2021 (4) nuair a dúirt sí gur chun leas an phobail atá an fhaisnéis sin ann. D’uireasa saor-rochtain ar fhaisnéis neamhspleách iontaofa, ní féidir le saoránaigh an Aontais a gceart a fheidhmiú chun páirt a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais, rud a ráthaítear in hAirteagal 10 CAE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ar an mórchóir, is mór-roinn í an Eoraip fós a bhfuil saoirse agus éagsúlacht ag roinnt leis na meáin chumarsáide inti. Mar sin féin, is cúis mhór imní an méid atá ag teacht chun cinn laistigh den Aontas le déanaí. Cosaint iriseoirí ach go háirithe is mór an chúis imní é de dheasca easpa ionstraimí frith-SLAPP, sin agus easpa coimircí rialála éifeachtacha lena gcosnaítear saoirse na meán. Is rud é ba léir don Fhaireachán ar Iolrachas sna Meáin 2022 (5) go bhfuil iolrachas an mhargaidh i gcontúirt ar bhealaí éagsúla ar an leibhéal is airde i ngach réimse dá gcumhdaítear san staidéar. Ós rud é nach bhfuil aon dul chun cinn déanta leis an neamhspleáchas polaitiúil le blianta beaga anuas, tá béim san fhaireachán ar an easpa sásraí éifeachtúla atá ann chun an neamhspleáchas eagarthóireachta a chosaint i bhformhór na dtíortha, easpa is constaic mhór ar fheabhsuithe sa réimse sin. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Chomh maith le bagairtí inmheánacha ar shaoirse na meán, tá cur isteach seachtrach ar an Aontas agus é ag iarraidh díospóireachtaí poiblí san Eoraip a stiúrú. I bhfianaise an teannais gheopholaitiúil atá ag dul i méid, cuireann cosaint shaoirse na meán agus iolrachas na meán go mór le hathléimneacht an Aontais i gcoinne bagairtí seachtracha. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Léiríonn roinnt forbairtí dearfacha, áfach, gur féidir le reachtaíocht an Aontais difear a dhéanamh. Tháinig forbairt dhearfach ar an bhFaireachán ar Iolrachas sna Meáin 2022 i gcás an táscaire “An ceart chun faisnéise a chosaint” i gceithre thír, lena leagtar síos an feabhas sin ar thrasuí Threoir AE 2019/1937 (6) maidir le cosaint na sceithirí. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Dá bhrí sin, is díol sásaimh do CESE i bprionsabal an tionscnamh ón gCoimisiún maidir le Gníomh Eorpach um Shaoirse na Meán (7) agus an moladh ón gCoimisiún maidir le coimircí inmheánacha le haghaidh neamhspleáchas na eagarthóireachta agus trédhearcacht na húinéireachta in earnáil na meán (8) ar an gcéad chéim eile ar fónamh i dtreo saoirse na meán agus iolrachas na meán a chosaint, agus ar an gcaoi sin i dtreo chosaint an daonlathais liobrálaigh san Aontas. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Cuireann CESE i bhfios a thábhachtaí atá sé gur rialachán é an Gníomh Eorpach um Shaoirse na Meán a bhfuil éifeacht dhíreach aige, agus ceistíonn sé ag an am céanna an bealach éifeachtach é cur chuige na reachtaíochta leimhe atá á mholadh chun a chuid cuspóirí a ghnóthú. Ní leor gan ach moltaí chun saoirse agus éagsúlacht na meán a ráthú sna Ballstáit. Na meáin a bheith saor agus neamhspleách, ní mór sin a bheith ina chritéar ceangailteach don tuarascáil ar an smacht reachta agus chun an sásra a ghníomhachtú sna Ballstáit má sháraíonn an rialtas saoirse agus neamhspleáchas na meán. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Is é Airteagal 114 CFAE an bunús dlí don rialachán, rud a cheadaíonn comhfhogasú ar dhlíthe náisiúnta atá dírithe ar bhunú agus ar fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh. Na fadhbanna agus na heasnaimh pholaitiúla atá ann, ós rud é gur den dhá ní chineál an-pholaitiúil iad araon, dhá ní a bhaineann le feidhmiú na gcóras daonlathach atá bunaithe ar an smacht reachta, is cúis imní do CESE nach cur chuige leorga é comhlánú mhargadh inmheánach na meán chun saoirse agus iolrachas na meán a chosaint. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Cúig ní ar leith is cuspóir do thogra an rialacháin: a) rialacha agus nósanna imeachta náisiúnta a chomhchuibhiú chun constaicí a shárú a chuireann bac ar chuideachtaí in earnáil na meán ar mian leo a bheith ag agus infheistiú sa mhargadh inmheánach; b) deireadh a chur le huasteorainneacha dofheicthe a chuireann srian ar fhoilsitheoirí eachtracha ar mian leo infheistiú a dhéanamh i margaí náisiúnta go háitiúil; c) saoirse eagarthóireachta na meán uile a neartú, ach gan cearta foilsitheoirí príobháideacha a shrianadh san am céanna; d) neamhspleáchas na meán poiblí a ráthú trí meicníochtaí buana a shocrú a bheidh glan ar thionchar na bpolaiteoirí; agus e) leithdháileadh na n-acmhainní eacnamaíocha a rialáil, i.e. fógraíocht stáit. Ceistíonn CESE ordlathas na gcuspóirí liostaithe sin. Creideann sé gur cheart gurbh é príomhsprioc atá ann saoirse agus éagsúlacht na meán a chaomhnú nó a athbhunú, seachas díriú ar shaincheisteanna eacnamaíocha mura bhfuil baint acu le saoirse na meán go soiléir. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Is léir ón rialachán gur mian leis an gCoimisiún díriú ar “shaobhadh” an mhargaidh inmheánaigh agus margadh na meán a oscailt do bhreis iomaíochta trasteorann, go háirithe i gcás seirbhísí na meán closamhairc agus malartú físeán. Dá bhrí sin, tá raon feidhme iarbhír an rialacháin i bhfad níos cúinge ná mar a thugann an teideal le fios. Creideann CESE nach leor an cur chuige sin chun saoirse agus iolrachas na meán a chosaint go héifeachtach, ná chun saoirse agus iolrachas na meán a athbhunú sa chás inar ghá sin, dhá ní atá faoi léigear i mbeagnach gach Ballstát, dhá ní a múchadh i gcuid de na cásanna ba mheasa, rud a raibh iarmhairtí tubaisteacha air fad a bhaineann le hobair agus le slándáil na n-iriseoirí agus le sláine na díospóireachta agus na faisnéise poiblí. De réir mar atá ag margadh ag dul chun oscailteachta, is gá na caighdeáin chéanna maidir le cosaint na saorchainte a áirithiú, ionas nach mbeidh monaplú an mhargaidh á dhéanamh ag gníomhaithe eachtracha, maille le rochtain ar an margadh go forleathan, go háirithe i gcás na dtíortha is boichte. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Is díol sásaimh do CESE na tograí atá ann chun neamhspleáchas eagarthóireachta a neartú agus a chosaint. Cuireann sí i bhfios gur gá seasamh le neamhspleáchas na n-iriseoirí agus na bhfoilsitheoirí, i.e. an ceart atá ag foilsitheoirí tuairimí eagarthóireachta a mhúnlú. Tá sé tugtha faoi deara ag CESE go bhfuil ag méadú ar an tionchar polaitiúil agus eacnamaíoch atá á imirt ar na meáin i roinnt tíortha de chuid an Aontais, sna meáin phoiblí agus sna meáin phríobháideacha araon a dtarlaíonn go bhfuil dlúthnasc acu le lucht na cumhachta. Níl sé seo ag luí le ról na meán ar an gceathrú heastát. Ní shonraítear sa rialachán conas is féidir neamhspleáchas na eagarthóireachta a thabhairt chun réitigh le cearta agus leasanna dlisteanacha na bhfoilsitheoirí/úinéirí na meán príobháideach. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Tacaíonn CESE le bearta lena bhfeabhsaítear an athléimneacht i gcoinne na cúblála agus i gcoinne anáil na hiasachta ar an bhfaisnéis, ar choinníoll nach ndéanann sé sin difear do shaoirse na ndaoine chun a dtuairim féin a nochtadh laistigh den Aontas Eorpach. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Sainaithnítear sa Ghníomh Eorpach um Shaoirse na Meán an gá atá le maoiniú ó earnáil na meán, faoi mar a mhol CESE sa tuairim maidir le saoirse agus éagsúlacht na meán a áirithiú san Eoraip (9). Mar sin féin, ní leor na huirlisí atá ann faoi láthair chun iriseoireacht ar chaighdeán ard agus chun éagsúlacht na meán a dhaingniú sna Ballstáit. Creideann CESE san am céanna gur creat rialála an rud ab fhearr le haghaidh shaoirse na meán, rud a chuirfeadh ar a gcumas d’eagraíochtaí na meán iad féin a mhaoiniú trí bhíthin an mhéid a bhíonn siad a thairiscint ar an margadh. Is beag is fiú na meáin phoiblí a bheith ann ach amháin má tá siad neamhchlaonta agus iad iomlán neamhspleách ar thionchar na polaitíochta, mar ar bhealach eile is baol gur mí-úsáid agus cúbláil rialtais an toradh a bheidh ar mhaoiniú poiblí. Gach tionscadal atá ann leis na meáin a mhaoiniú, ba cheart é a bheith bunaithe ar rialacha an-trédhearcach agus ar ráthaíochtaí maidir le neamhspleáchas polaitiúil d’iriseoirí. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Tacaíonn CESE leis an tuarascáil chríochnaitheach ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa (10) agus leis an achainí láidir atá ann neamhspleáchas agus iolrachas na meán a chur chun cinn (tograí 27(1) agus 37(4)), rud a luann an Coimisiún ach gan an tosaíocht atá i gceist leis na tograí sin a leanúint. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Barúlacha sonracha

| 3.1. | Is díol sásaimh do CESE é a bheith de cheart ag faighteoirí seirbhísí meán agus ag soláthraithe seirbhísí meán “iolrachas ábhair nuachta agus ábhair reatha a fháil, dhá ní a tháirgtear le hurraim do tsaoirse eagarthóireachta atá ag soláthraithe seirbhísí meán, rud arb é leas an dioscúrsa phoiblí é”, faoi mar a leagtar síos in Airteagal 3. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá CESE ag ceistiú raon feidhme cúng Airteagal 4(2)(c) lena dtugtar aghaidh ar imscaradh spiaireachta amháin (“táirge/táirgí nach bhfuil iontu ach eilimintí digiteacha”), agus molann sé imscaradh aon fheiste nó teicneolaíochta is féidir a úsáid le haghaidh faireachais a thoirmeasc. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Cuireann CESE i bhfios a thábhachtaí atá coimircí an neamhspleáchais do sholáthraithe na meán seirbhíse poiblí agus acmhainní airgeadais leordhóthanacha agus cobhsaí a bheith ann dóibh (Airteagal 5). Mar sin féin, ba cheart córas éifeachtach rialuithe a bheith ann le héifeachtacht an chaiteachais acmhainní a chosaint. Measann CESE gurb é comhlacht neamhspleách an rogha is fearr chun an méid leordhóthanach cistiúcháin is gá a shainiú chun go mbeidh soláthraithe meán seirbhíse poiblí in ann an misean atá acu a chomhlíonadh, ar choinníoll nach bhféadfaí an comhlacht sin a cheapadh go polaitiúil. Is mór an bhagairt do shaoirse na meán an claonadh atá ann faoi láthair ceist an mhaoinithe do sholáthraithe meán seirbhíse poiblí a pholaitiú. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Na dualgais atá ar sholáthraithe seirbhísí meán, faoi mar a shainmhínítear iad in Airteagal 6(1) iad, measann CESE gur dualgais iad nach bhfuil sásúil fad a bhaineann le trédhearcacht maidir le húinéireacht na meán. An easpa saoirse eagarthóireachta agus an easpa iriseoireachta ar ardchaighdeán (i gcomhréir le caighdeáin iriseoireachta), is easpa trédhearcachta in úinéireacht na meán is cúis le cuid mhór de. Ní mór do na soláthraithe seirbhísí meán chomh maith leis na hardáin ar líne an úinéireacht atá orthu a thabhairt chun trédhearcachta i gcomhair úsáideoirí na meán. Níor cheart go gcuirfeadh cosaint na sonraí agus cosaint an phríobháideachais bac ar an trédhearcacht in úinéireacht na meán. I gcás eagraíochtaí beaga in earnáil na meán, níor cheart ró-ualach riaracháin a chur orthu mar thoradh ar na ceanglais sheanbhunaithe. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Na ceanglais trédhearcachta a luaitear i bpointe 20 den Mholadh ón gCoimisiún, molann CESE a gcomhlánú leis na ceanglais bhreise a luaitear i bpointí 4.1 go 4.6 den Aguisín a ghabhann leis an Moladh ó Choiste Airí Chomhairle na hEorpa chuig na Ballstáit maidir le hiolrachas na meán agus an trédhearcacht ar úinéireacht na meán (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Is éard is dóigh le CESE go bhfuil baol na reachtaíochta leimhe sa Mholadh ón gCoimisiún, rud a fhágann go bhfuil meascán rialála ann a bhaineann an bonn de shláine an chómhargaidh agus de chuspóirí na treorach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Measann CESE go bhfuil tagairt Airteagal 7 do na ceanglais a leagtar amach in Airteagal 30 de Threoir 2010/13/AE (12) ródhoiléir chun neamhspleáchas na n-údarás nó na gcomhlachtaí rialála náisiúnta a áirithiú. Dá bhrí sin, is éard a mholann sé creat a shainiú lena n-áiritheofar neamhspleáchas na gcomhlachtaí agus na n-ionstraimí rialála náisiúnta chun aon easpa neamhspleáchais sna comhlachta rialála náisiúnta a leigheas. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Measann CESE nach bhfuil sé ceart d’ionadaí ó údarás nó comhlacht náisiúnta, nach bhfuil iomlán neamhspleách, páirt a ghlacadh i gcinnteoireacht an Bhoird Eorpaigh um Sheirbhísí na Meán atá beartaithe. Chun measúnú a dhéanamh ar neamhspleáchas na n-údarás nó na gcomhlachtaí náisiúnta, ní mór critéir shoiléire a shainiú sa rialachán. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | An Bord Eorpach um Sheirbhísí na Meán atá beartaithe, ní mheasann CESE go bhfuil sé neamhspleách ar an gCoimisiún Eorpach, agus iarrann sé ar an reachtóir Eorpach neamhspleáchas iomlán an bhoird a áirithiú. Mura bhfuil an bord iomlán neamhspleách ar an gCoimisiún Eorpach, ní fhéadfaidh sé aon cheann de chúraimí maoirseachta ná rialála a fheidhmiú. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Molann CESE Airteagal 10(5) a athscríobh mar a leanas: “Ainmneoidh an Coimisiún ionadaí le cur ar an mBord. Is féidir le hionadaí an Choimisiúin páirt a ghlacadh i gcruinnithe an Bhoird, ach gan cearta vótála a bheith aige”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Molann CESE Airteagal 10(6) a athscríobh mar a leanas:“Féadfaidh an Bord cuireadh chun cruinnithe a thabhairt do shaineolaithe agus do bhreathnóirí”. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Maidir le hAirteagal 11, diúltaíonn CESE do chinneadh an Choimisiúin maidir le fo-rogha A eadhon Bord Eorpach um Sheirbhísí na Meán a bhunú le tacaíocht ó rúnaíocht de chuid an Choimisiúin. Ní féidir ach le fo-rogha B chun Bord Eorpach um Sheirbhísí na Meán a bhunú, le cúnamh ó oifig neamhspleách AE, neamhspleáchas an bhoird a ráthú. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Is díol sásaimh do CESE an dialóg struchtúrtha leis na geallsealbhóirí uile agus leis an tsochaí shibhialta go sainráite, faoi mar a luaitear in Airteagal 12(l). Is féidir le CESE, ag déanamh ionadaíochta dó ar na hearnálacha is tábhachtaí den tsochaí shibhialta (lena n-áirítear na comhpháirtithe sóisialta), rannchuidiú lena chuid saineolais sa dialóg struchtúrtha sin. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Is díol sásaimh do CESE an comhar struchtúrtha atá ann, lena n-áirítear cúnamh frithpháirteach idir údaráis agus comhlachtaí rialála náisiúnta. Mar sin féin, molann CESE raon feidhme Airteagal 13(2) a leathnú thar rioscaí d’fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh amach le seirbhísí na meán, an tslándáil phoiblí agus cosaint an phobail a thabhairt san áireamh, mar aon le rioscaí nach iad do shaoirse agus d’éagsúlacht na meán, sin agus rioscaí do neamhspleáchas polaitiúil na n-údarás agus na gcomhlachtaí rialála. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Is díol sásaimh do CESE na hiarrachtaí atá á ndéanamh chun cosaint níos fearr a thabhairt don ábhar atá ag na soláthraithe seirbhísí meán ar ardáin an-mhór ar líne faoi mar a leagtar síos in Airteagal 17, agus cuireann sé i bhfios a thábhachtaí atá an trédhearcacht i ngach próiseas a bhaineann le modhnóireacht inneachair ar ardáin an-mhór ar líne, ar choinníoll nach gcuirfidh na hoibleagáidí dá dtagraítear sa mhír seo isteach ar fheidhmiú na n-ardán mór ar líne. Is díol sásaimh do CESE an t-idirphlé struchtúrtha dá bhforáiltear in Airteagal 18, agus cuireann sé i bhfios a thábhachtaí atá sé go mbeadh an tsochaí shibhialta rannpháirteach san athbhreithniú ar chur i bhfeidhm Airteagal 17. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Is díol sásaimh do CESE go bhfuil sé de cheart ag na húsáideoirí socruithe réamhshocraithe meán closamhairc a shaincheapadh, de réir mar a leagtar síos in Airteagal 19. Chun an ceart sin a chur i bhfeidhm, is ríthábhachtach an rud é go mbeadh gléasanna agus/nó comhéadain úsáideoirí breá soláimhsithe. Níor cheart cumas oibríochtúil na monaróirí agus na bhforbróirí a shárú, áfach, ná srian a chur ar an bhforbairt a thiocfaidh orthu san am atá romhainn. Ní mór iad a dhearadh ar bhealach soláimhsithe maille le friotal a bheadh simplí sothuigthe. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Molann CESE freisin an ceart a dheonú don Bhord Eorpach um Sheirbhísí na Meán (faoi Airteagal 20(4)) tuairim féintionscnaimh a tharraingt suas i gcás inar dócha go ndéanfadh beart náisiúnta reachtach, rialála nó riaracháin difear d’fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh do sheirbhísí na meán. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Cuireann CESE in iúl an athuair gur cúis imní dó nach leor cur chuige atá bunaithe go hiomlán ar an margadh chun iolrachas agus saoirse na meán a áirithiú san Eoraip. Cé go n-aithníonn CESE gur féidir le méid na gcuideachtaí i margadh na seirbhísí meán cur le hinbhuanaitheacht eacnamaíoch na soláthraithe seirbhísí meán, is díol sásaimh do CESE an admháil ón gCoimisiún Eorpach go bhféadfadh comhchruinniú mhargadh na meán a bheith ina bhagairt mhór ar shaoirse agus ar iolrachas na meán. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Is díol sásaimh do CESE na bearta a mholtar in Airteagal 21 chun trédhearcacht chomhchruinniú an mhargaidh a mhéadú ar an gcéad chéim chun srian a chur le bagairtí ar shaoirse na meán agus ar iolrachas na meán mar thoradh ar chomhchruinniú i margadh na meán. Mar sin féin, ní gá gur tionchar diúltach a bheadh ag comhchruinniú an mhargaidh ar shaoirse agus ar éagsúlacht na meán sa chás ina gcoinníonn sé eagraíochtaí beaga in earnáil na meán ar snámh, ach ní mór gníomhú i gcoinne an chomhchruinnithe arb iad monaplachtaí na faisnéise an toradh atá air. Thar gach ní eile, is in aghaidh na mógal agus na n-olagarc is mithid don Aontas gníomh a dhéanamh leis na meáin a chosaint ar fhaitíos a ngabhála, mógail agus olagairc a bhíonn i ndlúthchaidreamh le polaiteoirí móra na tíre, nó fiú leis an rialtas sna tríú tíortha. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Meabhraíonn CESE go bhfuil margaí na meán fós thar a bheith ilroinnte, agus tá sé ag iarraidh go dtomhasfaí comhchruinniú margaidh ní hamháin i ndáil leis an margadh náisiúnta do sheirbhísí na meán, ach i gcás na margaí ilroinnte go dtomhasfaí é ar an leibhéal fonáisiúnta nó ar leibhéal na gceantar chomh maith. Is mór an bhagairt do shaoirse agus d’iolrachas na meán é comhchruinniú mhargadh na meán i gceantair nach bhfuil ach craobh réigiúnach amháin iontu. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Measann CESE nach leor treoirlínte an Choimisiúi iontu féin i gcás na dtosca atá le cur san áireamh agus i gcás na gcritéar chun measúnú a dhéanamh ar thionchar an chomhchruinnithe ar mhargadh na meán chun inchomparáideacht na measúnuithe a áirithiú ar fud an Aontais ina iomláine. Molann CESE íoschaighdeáin uile-Aontais a shainiú do na measúnuithe, íoschaighdeáin ba cheart a urramú sna Ballstáit uile. Iarrtar ar na Ballstáit measúnuithe níos mionsonraithe agus níos doimhne a chur ar fáil sa bhreis ar íoscheanglais an Aontais. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Mar sin féin, ní leor ceanglais trédhearcachta neamhcheangailteacha in éadan na bagartha atá ann faoi láthair ó chomhchruinniú an mhargaidh ar shaoirse na meán agus iolrachas na meán. Dá bhrí sin, iarrann CESE ar reachtóirí Eorpacha rialacháin cheangailteacha a ghlacadh maidir le comhchruinniú na meán, agus urraim chuí á tabhairt do shaoirse cinntí fiontraíochta. Bíodh sin mar atá, níor chóir go gcuirfeadh sin ualach breise maorlathais agus nósanna imeachta costasacha ar na meáin ná ar institiúidí na meán. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Molann CESE fós an ceart a thabhairt don Bhord Eorpach um Sheirbhísí na Meán (faoi Airteagal 22) tuairim féintionscnaimh a tharraingt suas “[i]n éagmais measúnaithe nó comhairliúcháin de bhun Airteagal 21”. Ní leor cúram an mheasúnaithe ar chomhchruinniú margaidh a tharmligean chuig na Ballstáit, ós rud é go bhfuil roinnt rialtas ag tacú go gníomhach le comhchruinniú margaidh chun guthanna criticiúla agus eagraíochtaí meán freasúracha a chur ina dtost. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Meabhraíonn CESE go ndéanann saobhadh sa mhargadh inmheánach ar sheirbhísí na meán difear freisin do shaoirse agus d’iolrachas na meán, má tá an saobhadh sin teoranta do chodanna sonracha den chómhargadh, ar an leibhéal náisiúnta, an leibhéal réigiúnach nó fiú ar leibhéal na gceantar. Sna cásanna sin ar fad, ní mór é a bheith de cheart ag an mBord measúnú a thionscnamh ar chomhchruinniú na meán má theipeann ar údaráis nó comhlachtaí rialála náisiúnta sin a dhéanamh. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Molann CESE é a chur de chúram ar an mBord Eorpach um Sheirbhísí na Meán measúnuithe a dhéanamh le déileáil le bagairtí eile ar shaoirse agus ar iolrachas na meán má theipeann ar údaráis nó ar chomhlachtaí rialála náisiúnta sin a dhéanamh. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Is díol sásaimh do CESE ceanglais trédhearcachta Airteagal 24 maidir le fógraíocht stáit a leithdháileadh. Measann sé, áfach, gur lúb ar lár chun trédhearcacht a sheachaint atá sa díolúine ó na ceanglais d’eintitis chríochacha ina bhfuil níos lú ná 1 mhilliún áitritheoir. Admhaíonn CESE nach mór ualach riaracháin na gceanglas tuairiscithe a bheith comhréireach, agus molann sé tairseach íosta a shainiú do luach an chaiteachais a dhéanfadh rialtas náisiúnta amháin, rialtas réigiúnach amháin, nó rialtas áitiúil amháin. Má fhanann an caiteachas bliantúil iomlán ar fhógraíocht stáit a dhéanann eintiteas amháin faoi bhun na tairsí, níl feidhm ar bith ag na ceanglais trédhearcachta. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Is díol sásaimh do CESE an faireachán bliantúil dá bhforáiltear in Airteagal 25, agus iarrann sé go rachfaí i gcomhairle leis na geallsealbhóirí ábhartha agus leis an tsochaí shibhialta le linn an fhaireacháin. Bíodh sin mar atá, ní leor ábhar an fhaireacháin a theorannú d’fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh i leith sheirbhísí na meán. Dá bhrí sin, molann CESE raon feidhme an fhaireacháin a leathnú chun aon ghné eile atá ábhartha maidir le cosaint shaoirse agus iolrachas na meán a chumhdach chomh maith. Molann CESE go gcuirfí de chúram ar an mBord Eorpach um Sheirbhísí na Meán tacar táscairí a thabhairt chun cinn i gcomhair an fhaireacháin. |
| --- | --- |

3.27.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Saoirse agus éagsúlacht na meán cumarsáide san Eoraip a áirithiú (Tuairim féin-tionscnaimh) (IO C 517, 22.12.2021, lch. 9).

1

(2)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, maidir leis an bPlean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach (COM/2020/790 final) (IO C 341, 24.8.2021, lch. 56).

2

(3)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le daoine a bhíonn i mbun rannpháirtíocht an phobail a chosaint ar imeachtaí cúirte ar follasach go bhfuil siad gan bhunús nó mí-úsáideach (“Imeachtaí sibhialta straitéiseacha in aghaidh rannpháirtíocht an phobail”) (COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)) (IO C 75, 28.2.2023, lch. 143).

3

(4)  An Coimisiún Eorpach, 2021, Aitheasc ar Staid an Aontais ón Uachtarán von der Leyen, Strasbourg, an 15 Meán Fómhair 2021.

4

(5)  Institiúid Ollscolaíochta na hEorpa, an Lárionad um Shaoirse agus Iolrachas na Meán, Cur i bhFeidhm an Mhonatóra ar an Iolrachas sna Meáin san Aontas Eorpach, an Albáin, Montainéagró, Poblacht na Macadóine Thuaidh, an tSeirbia agus an Tuirc sa bhliain 2021, San Domenico di Fiesole 2022.

5

Cur i bhFeidhm an Mhonatóra ar an Iolrachas sna Meáin san Aontas Eorpach, an Albáin, Montainéagró, Poblacht na Macadóine Thuaidh, an tSeirbia agus an Tuirc sa bhliain 2021, San Domenico di Fiesole 2022

(6)  Treoir (AE) 2019/1937 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2019 maidir le cosaint daoine a thuairiscíonn sáruithe ar dhlí an Aontais (IO L 305, 26.11.2019, lch. 17).

6

(7)  COM(2022) 457.

7

(8)  Moladh (AE) 2022/1634 ón gCoimisiún an 16 Meán Fómhair 2022 maidir le coimircí inmheánacha do neamhspleáchas eagarthóireachta agus trédhearcacht úinéireachta in earnáil na mean (IO L 245, 22.9.2022, lch. 56).

8

(9)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Saoirse agus éagsúlacht na meán cumarsáide san Eoraip a áirithiú (Tuairim féin-tionscnaimh) (IO C 517, 22.12.2021, lch. 9).

9

(10)  Comhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, Tuarascáil ar an toradh deiridh, Bealtaine 2022.

10

Tuarascáil ar an toradh deiridh

(11)  Comhairle na hEorpa — Moladh CM/Rec(2018)1[1] ó Choiste na nAirí chuig na Ballstáit maidir le hiolrachas na meán agus trédhearcacht a n-úinéireachta, an 7 Márta 2018, https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=0900001680790e13

11

(12)  Treoir 2010/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 10 Márta 2010 maidir le comhordú forálacha áirithe a leagtar síos le forálacha reachtaíochta, rialacháin nó le gníomhaíocht riaracháin sna Ballstáit i dtaobh seirbhísí meán closamhairc a sholáthar (An Treoir maidir le Seirbhísí Meán Closamhairc) (IO L 95, 15.4.2010, lch. 1).

12

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/118 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/118

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún maidir le hoibriú i dtreo todhchaí atá saor ó aispeist: cur chuige Eorpach i leith aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sláinte a bhaineann le haispeist”

(COM(2022) 488 final)

agus “Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoir 2009/148/CE maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ag an obair”

(COM(2022) 489 final – 2022/0298 (COD))

(2023/C 100/18)

| Rapóirtéir: | Ellen NYGREN |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Ellen NYGREN

| Comhairliúchán | Parlaimint na hEorpa, 6.10.2022
  Comhairle an Aontais Eorpaigh, 7.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 153(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa rannóg | 23.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 155/9/49 |

Comhairliúchán

Parlaimint na hEorpa, 6.10.2022

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 7.10.2022

Bunús dlí

Airteagal 153(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE)

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa rannóg

23.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

155/9/49

1.   Achoimre agus moltaí

| 1.1. | Is díol sásaimh do Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) an rún uaillmhianach atá ag an gCoimisiún Eorpach líon na gcásanna ailse a laghdú mar aon leis na hiarrachtaí sonracha atá ar bun aige chun an nochtadh don aispeist ag an obair a laghdú a mhéid is féidir. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tá sé tugtha le fios i staidéir eolaíochta nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Dála Pharlaimint na hEorpa, molann CESE, dá bhrí sin, gur cheart an teorainnluach maidir leis an nochtadh don aispeist a leagtar síos sa Treoir maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ag an obair a shocrú, i ndeireadh na dála, ar leibhéal níos ísle ná mar atá molta ag an gCoimisiún faoi láthair, agus, chun an aidhm sin a bhaint amach, gur cheart treochlár a tharraingt suas ina n-áireofaí bearta comhlántacha sa bhreis ar na tograí ón gCoimisiún agus ina mbeadh foráil maidir le tacaíocht airgeadais do ghnólachtaí agus do réigiúin a bhfuil gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a leagtar síos a bhaint amach. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Molann CESE feachtas cuimsitheach faisnéise a sheoladh, feachtas a bheadh dírithe ar an bpobal i gcoitinne, maidir leis an aispeist agus na rioscaí marfacha a bhaineann léi. Ina theannta sin, ba cheart oiliúint a chur ar gach oibrí a bhfuil an baol ann go nochtfaí iad don aispeist agus an oiliúint sin a chur ar fáil i dteanga dhúchais an oibrí nó i dteanga eile atá ar a thoil aige nó ar a toil aici. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Molann CESE go mbeadh ar gach oibrí a bhfuil amhras ann go bhféadfaidís a bheith nochta don aispeist dul faoi thástálacha agus go mbeadh clár nó pas a thugann faisnéis faoin nochtadh sin acu nuair a athraíonn siad post, le go bhféadfar súil a choinneáil ar a sláinte. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar na rioscaí a bhaineann leis an aispeist, tá gá le comhar rialála idirnáisiúnta. Tá béim ar leith á cur ag CESE ar Choinbhinsiún Uimh. 162 de chuid na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair agus ar Choinbhinsiún Rotterdam. Maidir leis na coinbhinsiúin sin a chaibidil agus a chur i bhfeidhm, ba cheart ról gníomhach agus ceannródaíoch a bheith ag an Aontas Eorpach agus na Ballstáit maidir le hathruithe níos fearr a spreagadh i ngach tír ar domhan agus sna slabhraí trádála idirnáisiúnta. Ba cheart foráil a áireamh i gcomhaontuithe saorthrádála arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas Eorpach le tríú tíortha nó le réigiúin eile ar domhan, foráil lena gceanglófaí iarrachtaí breise chun toirmeasc a chur ar úsáid na haispeiste agus chun éifeachtaí díobhálacha na haispeiste a laghdú i ngach tír ar fud an domhain. Tá CESE ag tathant ar an Aontas agus ar na Ballstáit oibriú go dian dícheallach chun a áirithiú go ndéanfar úsáid na haispeiste a thoirmeasc ar bhonn idirnáisiúnta agus go ndéanfar na hoibrithe sin ar gá dóibh an t-ábhar sin atá ann cheana a láimhseáil a chosaint, mar shampla ar láithreáin athchóirithe agus scartála foirgneamh nó le linn dramhaíl a bhainistiú. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Cúlra agus barúlacha ginearálta

2.1.   Toirmeasc ar an aispeist san Aontas Eorpach

| 2.1.1. | Is substaint ghuaiseach í an aispeist agus is trúig ailse í. Tá an t-eolas sin ann le blianta fada agus tá bearta á ndéanamh ag an Aontas Eorpach le breis agus 40 bliain chun, ar an gcéad dul síos, srian a chur ar an úsáid a bhaintear as an aispeist agus, ar an dara dul síos, í a thoirmeasc. In 1999, chuir an tAontas toirmeasc ar gach cineál snáithín aispeiste. Tháinig an toirmeasc sin i bhfeidhm ina iomláine in 2005 agus tá feidhm aige maidir le hearraí a tháirgtear san Aontas Eorpach agus le hearraí a allmhairítear isteach san Aontas. Is é a rinneadh le Treoir 2009/148/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (1) gur códaíodh na rialacha a bhí ann go dtí sin maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ag an obair. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Ós rud é gur bhain an earnáil tógála úsáid as an aispeist thar thréimhse réasúnta fada, tá líon mór foirgneamh ann go fóill a bhfuil aispeist iontu. Is féidir na substaintí contúirteacha sin a ghníomhachtú le linn obair athchóirithe nó scartála, sin ag brath ar an gcineál oibre atá ar bun. Bíonn an aispeist ann freisin in earnálacha eile, amhail an tionscal mianadóireachta agus eastóscach, an bainistiú dramhaíola nó an chothabháil feithiclí. In ainneoin an toirmisc atá i bhfeidhm maidir le haispeist nua a úsáid, tá a lán oibreacha ann go fóill ag a nochtar an t-oibrí don aispeist. Amach ó na hoibrithe sin a áirítear sna staitisticí oifigiúla, tá líon áirithe oibrithe ar náisiúnaigh tríú tír iad nach n-áirítear i gcónaí i staitisticí an Aontais Eorpaigh agus na mBallstát. Dar leis an gCoimisiún tá Treoir 2009 maidir le hoibrithe a chosaint ar na rioscaí a bhaineann le nochtadh don aispeist ábhartha go fóill, den chuid is mó, ach molann sé í a thabhairt cothrom le dáta i gcomhréir leis an dul chun cinn is déanaí san eolaíocht. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Tá dhá thuairim maidir le hábhair a bhaineann leis an aispeist glactha go dtí seo ag CESE, is iad sin Freeing the EU from asbestos (CCMI/130) (2) agus Working with asbestos in energy renovation (CCMI/166) (3). Tá CESE den tuairim go gcaithfidh an tAontas Eorpach tús áite a thabhairt don chuspóir fáil réidh leis an aispeist go léir atá ann agus leis na táirgí go léir ina bhfuil aispeist agus tá sé ag iarraidh ar an Aontas Eorpach oibriú leis na comhpháirtithe sóisialta agus le geallsealbhóirí eile ar an leibhéal Eorpach, náisiúnta agus réigiúnach chun pleananna gníomhaíochta a tharraingt suas agus a chomhroinnt maidir leis an aispeist a bhainistiú agus a dhíothú. Mar sin féin, sna cúinsí atá ann faoi láthair, is deacair fós an cuspóir “saor ó aispeist” a bhaint amach go tapa. Dá bhrí sin, i roinnt tíortha nó réigiún san Aontas, is é an straitéis atá roghnaithe ag lucht déanta na gcinntí an straitéis “leibhéal sábháilte aispeiste”. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Sa togra seo atá faoi chaibidil, tá sé molta ag an gCoimisiún an teorainnluach teicniúil maidir leis an aispeist san aer comhthimpeallach a ísliú ó 0,1 snáithín/cm3 go huasmhéid 0,01 snáithín/cm3, arna thomhas mar mheán ualaithe thar thréimhse ama ocht n-uair an chloig (TWA). |
| --- | --- |

2.1.4.

2.2.   Na huaillmhianta atá ag an Aontas sa chomhrac i gcoinne na hailse

| 2.2.1. | Is é atá i bPlean Sáraithe Ailse na hEorpa a foilsíodh in 2021 tionscnamh maidir leis an ailse a chomhrac trí leas a bhaint as cineálacha éagsúla cur chuige. Cuid thábhachtach den phlean sin is ea an cosc príomhúil ar an ailse, agus thug CESE le fios i dtuairim SOC/677 (4) gur dhíol sásaimh dó an plean. Dá réir sin, ba cheart glacadh leis an gcosc príomhúil mar chur chuige éifeachtach maidir le bearta a dhéanamh chun dul i ngleic leis an nochtadh don aispeist, ar cur chuige é a bhfuil eolas maith air cheana féin, ós rud é go laghdaíonn na bearta sin an baol go mbeadh cásanna nua den ailse ann agus go bhfuil sé léirithe cheana féin ag an taighde go bhfuil an nochtadh don aispeist ar cheann de na príomhchúiseanna leis an ailse ag an obair. Ós rud é go bhfuil a lán cúiseanna éagsúla le tosca riosca an mhéisitéilióma (e.g. na nanashnáithíní, chomh maith leis an aispeist) molann CESE gur cheart do dhaoine a nochtar don aispeist ag an obair doiciméad a fháil ina ndeimhneofaí an nochtadh sin. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Sa chomhthéacs sin, ba cheart a chur i bhfios go láidir go bhféadfadh gach duine sa phobal, is cuma iad a bheith ina n-oibrithe nó gan bheith, a bheith nochta don aispeist, mar shampla má bhíonn duine gar do láthair athchóirithe nó scartála foirgneamh. D’fhéadfadh daoine a bhfuil athchóiriú á dhéanamh acu ar a n-áit chónaithe féin a bheith nochta don aispeist freisin toisc iad a bheith ar easpa eolais nó tuisceana ar na rioscaí atá ann dóibh san obair sin. Sa bhreis air sin, d’fhéadfadh sé tarlú go scaoilfí aispeist isteach sna córais aerála agus nach dtuigfeadh duine gur nochtadh é nó í don aispeist. Molann CESE, dá bhrí sin, an pobal a chur ar an eolas faoi na rioscaí sin trí leas a bhaint as gach cainéal eolais atá ann, na meáin san áireamh, a bhfuil ardleibhéal freagrachta orthu i ndáil leis sin. |
| --- | --- |

2.2.2.

2.3.   Barúlacha ginearálta

| 2.3.1. | Tacaíonn CESE leis an rún uaillmhianach atá ag an gCoimisiún an ailse a chomhrac ar bhealaí éagsúla ag an aon am amháin. Is céim nithiúil chun cinn é an baol nochta don aispeist a theorannú chun líon na gcásanna ailse a laghdú. Tá lear mór eolais againn sa taighde eolaíochta faoi na contúirtí a bhaineann leis an aispeist agus faoin nasc díreach idir an nochtadh don aispeist agus an ailse. Ar bhonn an eolais is déanaí atá tiomsaithe ag an gCoimisiún, tá sé beartaithe anois an creat dlíthiúil sa réimse a thabhairt cothrom le dáta le go mbeidh sé de réir an eolais sin. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Gach cás den ailse a bhíonn ann, cuireann sé ualach costais ar an tsochaí agus bíonn daoine aonair ag fulaingt dá thoradh agus bíonn caillteanais mhóra ann dóibh. Is féidir líon mór cásanna den ghalar seo a sheachaint tríd an nochtadh don aispeist a theorannú ag an obair. Tá CESE ag iarraidh, dá bhrí sin, ar na geallsealbhóirí uile gach iarracht a dhéanamh chun an nochtadh sin a chomhrac. Baineann sé sin go háirithe le bearta atá dírithe ar oibrithe a bhíonn nochta don aispeist ag an obair a chosaint, ach freisin le tionscnaimh chun eolas ginearálta a scaipeadh chun cur le feasacht an phobail ar na rioscaí a bhaineann leis an aispeist. |
| --- | --- |

2.3.2.

3.   Barúlacha sonracha

| 3.1. | Is é an beart is uaillmhianaí is féidir leis an Aontas Eorpach a dhéanamh agus an Treoir á hathbhreithniú ná an teorainnluach teicniúil a ísliú maidir le líon na snáithíní aispeiste a bhféadfaí glacadh leo san aer comhthimpeallach. Is díol sásaimh do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún agus creideann sé gur bonn maith atá ann chun teacht níos gaire don chás nuair nach mbeadh aon ghlacadh beag ná mór le nochtadh don aispeist ag an obair. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Tá sé molta ag an gCoimisiún Airteagal 8 a leasú chun an teorainnluach sin a ísliú ó 0,1 snáithín/cm3, arna thomhas mar mheán ualaithe thar thréimhse ama ocht n-uair an chloig (TWA). Foráiltear freisin leis an Treoir go ndéanfaí an nochtadh do dheannach ón aispeist nó ó ábhair ina bhfuil aispeist ag an obair a laghdú go dtí an leibhéal is ísle is féidir, agus i gcás ar bith go dtí an leibhéal is ísle go teicniúil faoi bhun an teorainnluacha a leagtar amach in Airteagal 8. Sa chomhthéacs sin, meabhraíonn CESE gur féidir leis na comhpháirtithe sóisialta dul céim níos faide ná an teorainnluach nua a bheidh infheidhme faoin Treoir agus bearta iomchuí a dhéanamh chun líon na snáithíní aispeiste ar an láthair oibre a laghdú tuilleadh. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Tá sé tugtha le fios ag Coimisiún Idirnáisiúnta na Sláinte Ceirde (ICOH) nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Le linn na héisteachta a reáchtáladh in CESE an 31 Deireadh Fómhair 2022, thug an tOllamh Jukka Takala le fios go bhfaigheann thart ar 90 370 duine san Aontas Eorpach bás gach bliain mar thoradh ar ailse a bhaineann leis an aispeist, rud a léiríonn an gá atá ann an teorainnluach a ísliú. Creideann CESE, dá bhrí sin, gur cheart don Aontas dul céim níos faide ná an uasteorainn atá molta ag an gCoimisiún agus gur cheart, i ndeireadh na dála, an teorainnluach teicniúil sin a shocrú ag 0,001 snáithín/cm3, sin tar éis tréimhse réasúnta a bheith ann chun an t-athrú sin a dhéanamh. Ba cheart treochlár a tharraingt suas, ina mbeadh tograí le haghaidh beart, bearta airgeadais san áireamh, chun tacú le gnólachtaí agus le réigiúin a mbeadh gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a bhaint amach. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.2. | Sula gcuirtear tús le hoibreacha athchóirithe nó scartála foirgneamh, bíonn ar an bhfostóir liosta a chur le chéile de na hábhair sin go léir a bhféadfadh aispeist a bheith iontu. Le gur féidir sin a dhéanamh, caithfidh an fostóir a bheith in ann teacht ar na foinsí faisnéise atá ag úinéir an fhoirgnimh lena mbaineann nó ar fhoinsí faisnéise eile, nó, in éagmais na bhfoinsí sin, ar chigireacht a rinneadh ar an bhfoirgneamh. Molann CESE go mbunófaí cláir chun sonraí den chineál sin a bhailiú maidir le gach foirgneamh, ag tosú leis na foirgnimh sin a bhfuil athchóiriú á dhéanamh orthu agus, de réir a chéile, ar gach foirgneamh eile freisin. Ba cheart do na Ballstáit struchtúr arna chomhaontú eatarthu laistigh den Aontas Eorpach a leagan síos maidir leis an bhfaisnéis sin ionas gur féidir sonraí inchomparáide a fháil maidir leis na foirgnimh a bhféadfadh aispeist a bheith iontu (tír/ceantar/feidhmiúlacht foirgnimh/cuid d’fhoirgneamh), agus na cainníochtaí aispeiste (meastachán ar na cineálacha aispeiste agus an méid in aghaidh an mhéadair chearnaigh), etc. D’fhéadfaí a iarraidh ar an nGníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair (EU-OSHA) cabhrú le creat rialála comhchuibhithe a fhorbairt don chlár foirgneamh sin. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tá an-tábhacht leis oiliúint a chur ar oibrithe atá i mbaol a nochta don aispeist. Tá CESE á chur i bhfáth go bhfuil sé thar a bheith tábhachtach an oiliúint sin a chur ar fáil i dteanga dhúchais an oibrí nó i dteanga eile atá ar a thoil aige nó ar a toil aici, lena n-áirítear nuair is as tír eile seachas an tír ina bhfuil sé nó sí ag obair a thagann an t-oibrí agus nach leor an t-eolas atá aige nó aici ar theanga na tíre ina bhfuil sé nó sí ag obair. Baineann sé sin le saoránaigh an Aontais agus le hoibrithe tríú tír araon. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Molann CESE freisin go ndéanfaí faisnéis maidir leis an aispeist agus na rioscaí a bhaineann leis an aispeist a scaipeadh ar bhonn níos forleithne ar an bpobal i gcoitinne, chun cur leis an bhfeasacht ar an tsaincheist sin i measc oibrithe agus conraitheoirí oibreacha a bhféadfadh nochtadh don aispeist a bheith i gceist iontu, agus i measc daoine aonair agus údaráis phoiblí nach leor an t-eolas atá acu ar an ábhar. Tá CESE ag tathant ar an gCoimisiún feachtas faisnéise a eagrú maidir leis an aispeist agus na contúirtí marfacha a bhaineann léi, i gcomhar leis na Ballstáit, leis na comhpháirtithe sóisialta agus le heagraíochtaí ábhartha na sochaí sibhialta. D’fhéadfadh ról a bheith ag CESE mar ardán ar a bhféadfaí comhdháil idirnáisiúnta a reáchtáil chun feasacht a mhúscailt faoin aispeist agus faoi na héifeachtaí díobhálacha atá aici agus faoi na bealaí a d’fhéadfaí na héifeachtaí sin a sheachaint. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tá dualgas ar na seirbhísí sláinte gairme tástálacha a dhéanamh ar oibrithe a nochtar don aispeist (sula dtosaíonn siad amach i bpost, go tráthrialta ina dhiaidh sin agus sula bhfágann siad a bpost) le deimhniú go bhfuil siad inniúil chun an obair atá i gceist a dhéanamh agus, ina dhiaidh sin, na teastais ina bhfuil torthaí na dtástálacha sin a chur ar fáil don fhostóir. Nuair a thagann deireadh leis an nochtadh don aispeist, cuirtear toradh na tástála deiridh in iúl don fhostóir agus don fhostaí, mar aon le taifead speisialta, clár nó pas ina dtugtar faisnéis maidir leis an nochtadh don aispeist, taifead a bheidh ag an oibrí le linn a shaoil nó a saoil, le go bhféadfar súil a choinneáil ar a riocht sláinte agus le go bhféadfar, i gcás inar gá, cásanna de ghalar ceirde nó éifeachtaí malla a d’fhéadfadh a bheith ag an nochtadh don aispeist a aithint. Níor mhór an fhaisnéis sin a chur in iúl don fhostóir agus don fhostaí araon. Ba cheart oibrithe gan doiciméid agus oibrithe imirceacha a chumhdach leis na forálacha sin freisin. Tugtar an fhaisnéis sin don oibrí le go bhféadfar í a thabhairt le fios i ngach scrúdú leighis le go bhféadfar, le linn shaol iomlán an oibrí, súil a choinneáil ar na héifeachtaí malla a d’fhéadfadh a bheith ag an nochtadh don aispeist. Tá CESE ag iarraidh ar an Aontas Eorpach agus ar na Ballstáit rochtain a éascú ar na seirbhísí sláinte gairme sin a bhfuil saineolas acu sa réimse seo. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ní mór na galair sin a eascraíonn as an nochtadh don aispeist a chur san áireamh san árachas in aghaidh galair cheirde. Molann CESE don Aontas Eorpach agus do na Ballstáit féachaint lena áirithiú, i gcás ailse a thagann chun cinn tar éis amhras a bheith ann gur nochtadh oibrí don aispeist, gur cheart glacadh leis, agus cinneadh á dhéanamh maidir leis an gceart atá ag an oibrí sin ar chúiteamh faoin árachas in aghaidh galair cheirde, go bhfuil comhghaol ann idir an nochtadh sin agus an galar, ós rud é go bhfuil fianaise eolaíoch fhorleathan agus láidir ann maidir leis an nasc sin. Ba cheart ciste dlúthpháirtíochta idirnáisiúnta a bhunú chun an ceart sin ar chúiteamh a ráthú. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Moltar do na Ballstáit oibriú i gcomhar le chéile, trína gcigireachtaí saothair, lena fhíorú go bhfuil oiliúint iomchuí á cur ar fáil do na hoibrithe sin atá i mbaol a nochta don aispeist san earnáil tógála, sa tionscal mianadóireachta agus eastóscach, san earnáil iompair, agus i ngníomhaíochtaí tógála bóthair, druileála tolláin agus bainistithe dramhaíola. A bhuí leis an gcomhar sin, féadfar a áirithiú i gcás na gclár de na foirgnimh sin ina bhfuil aispeist, go bhfuil siad á gcoimeád cothrom le dáta agus á gcur ar fáil mar is ceart, ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais. Tá CESE á thabhairt le fios go mbeidh líon áirithe cigirí saothair (i.e. cigirí sláinte agus sábháilteachta) ag teastáil chun na cúraimí sin a chur i gcrích. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar na rioscaí a bhaineann leis an aispeist, tá gá le comhar rialála idirnáisiúnta. Maidir leis sin, tá CESE á chur in iúl go bhfuil Coinbhinsiún Uimh. 162 de chuid na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair agus Coinbhinsiún Rotterdam ar an Nós Imeachta i dTaobh Toiliú Feasach a chur in iúl roimh ré le haghaidh Ceimiceán Guaiseach agus Lotnaidicídí áirithe sa Trádáil Idirnáisiúnta ar shamplaí de chreata rialála atá ann cheana, ar creata iad inar féidir leis an Aontas agus na Ballstáit, agus inar cheart dóibh, ról gníomhach agus ceannródaíoch a imirt chun dul chun cinn níos fearr maidir le saincheisteanna a bhaineann leis an aispeist a spreagadh i dtíortha uile an domhain agus sna slabhraí trádála idirnáisiúnta. Ba cheart foráil a áireamh i gcomhaontuithe saorthrádála arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas Eorpach le tríú tíortha nó le réigiúin eile ar domhan, foráil lena gceanglófaí iarrachtaí breise chun toirmeasc a chur ar úsáid na haispeiste agus chun éifeachtaí díobhálacha na haispeiste a laghdú i ngach tír ar fud an domhain. Tá CESE ag tathant ar an Aontas agus ar na Ballstáit oibriú go dian dícheallach chun a áirithiú go ndéanfar úsáid na haispeiste a thoirmeasc ar bhonn idirnáisiúnta agus go ndéanfar na hoibrithe sin ar gá dóibh an t-ábhar sin atá ann cheana a láimhseáil a chosaint, mar shampla ar láithreáin athchóirithe agus scartála foirgneamh nó le linn dramhaíl a bhainistiú. |
| --- | --- |

3.8.

An Bhruiséil, an 15 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Treoir 2009/148/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le hoibrithe a chosaint ar rioscaí a bhaineann le bheith faoi lé aispeiste ar an láthair oibre (IO L 330, 16.12.2009, lch. 28).

1

(2)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — an tAontas Eorpach a shaoradh ó aispeist (IO C 251, 31.7.2015, lch. 13).

2

(3)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Oibriú le haispeist in obair Athchóirithe Fuinnimh (tuairim féintionscnaimh) (IO C 240, 16.7.2019, lch. 15).

3

(4)  Tuairim ó Choiste Eorpach na Réigiún — Plean Sáraithe Ailse na hEorpa (IO C 97, 28.2.2022, lch. 17).

4

---

IARSCRÍBHINN

I rith na díospóireachta, diúltaíodh do na leasuithe seo a leanas, a raibh an ceathrú cuid ar a laghad de na vótaí arna gcaitheamh ar a son (Riail 43(2) de na Rialacha Nós Imeachta):

Leasú 1

Pointe 3.1.2

Le leasú mar seo a leanas:

| Tuairim ón rannóg | Leasú |
| --- | --- |
| Tá sé tugtha le fios ag Coimisiún Idirnáisiúnta na Sláinte Ceirde (ICOH) nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Le linn na héisteachta a reáchtáladh in CESE an 31 Deireadh Fómhair 2022, thug an tOllamh Jukka Takala le fios go bhfaigheann thart ar 90 370 duine san Aontas Eorpach bás gach bliain mar thoradh ar ailse a bhaineann leis an aispeist, rud a léiríonn an gá atá ann an teorainnluach a ísliú.
  Creideann
  CESE, dá bhrí sin,
  gur cheart don Aontas dul céim níos faide ná an uasteorainn atá molta ag an
  gCoimisiún agus gur cheart
  , i ndeireadh na dála,
  an teorainnluach teicniúil
  sin a shocrú ag 0,001 snáithín/cm3, sin
  tar éis tréimhse réasúnta a bheith ann chun an t-athrú sin a dhéanamh. Ba cheart treochlár a tharraingt suas, ina mbeadh tograí le haghaidh beart, bearta airgeadais san áireamh, chun tacú le gnólachtaí agus le réigiúin a mbeadh gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a bhaint amach. | Tá sé tugtha le fios ag Coimisiún Idirnáisiúnta na Sláinte Ceirde (ICOH) nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Le linn na héisteachta a reáchtáladh in CESE an 31 Deireadh Fómhair 2022, thug an tOllamh Jukka Takala le fios go bhfaigheann thart ar 90 370 duine san Aontas Eorpach bás gach bliain mar thoradh ar ailse a bhaineann leis an aispeist, rud a léiríonn an gá atá ann an teorainnluach a ísliú.
  Is díol sásaimh do
  CESE, dá bhrí sin,
  an togra ón
  gCoimisiún agus
  creideann sé
  gur cheart an teorainnluach teicniúil
  a laghdú tuilleadh
  tar éis tréimhse réasúnta a bheith ann chun an t-athrú sin a dhéanamh. Ba cheart treochlár a tharraingt suas, ina mbeadh tograí le haghaidh beart, bearta airgeadais san áireamh, chun tacú le gnólachtaí agus le réigiúin a mbeadh gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a bhaint amach. |

Tuairim ón rannóg

Leasú

Tá sé tugtha le fios ag Coimisiún Idirnáisiúnta na Sláinte Ceirde (ICOH) nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Le linn na héisteachta a reáchtáladh in CESE an 31 Deireadh Fómhair 2022, thug an tOllamh Jukka Takala le fios go bhfaigheann thart ar 90 370 duine san Aontas Eorpach bás gach bliain mar thoradh ar ailse a bhaineann leis an aispeist, rud a léiríonn an gá atá ann an teorainnluach a ísliú.
  Creideann
  CESE, dá bhrí sin,
  gur cheart don Aontas dul céim níos faide ná an uasteorainn atá molta ag an
  gCoimisiún agus gur cheart
  , i ndeireadh na dála,
  an teorainnluach teicniúil
  sin a shocrú ag 0,001 snáithín/cm3, sin
  tar éis tréimhse réasúnta a bheith ann chun an t-athrú sin a dhéanamh. Ba cheart treochlár a tharraingt suas, ina mbeadh tograí le haghaidh beart, bearta airgeadais san áireamh, chun tacú le gnólachtaí agus le réigiúin a mbeadh gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a bhaint amach.

Tá sé tugtha le fios ag Coimisiún Idirnáisiúnta na Sláinte Ceirde (ICOH) nach bhfuil aon leibhéal nochta ann ar féidir a mheas go bhfuil sé sábháilte a dhóthain le go bhféadfaí a mhaíomh nach bhfuil aon bhaol ailse i gceist leis. Le linn na héisteachta a reáchtáladh in CESE an 31 Deireadh Fómhair 2022, thug an tOllamh Jukka Takala le fios go bhfaigheann thart ar 90 370 duine san Aontas Eorpach bás gach bliain mar thoradh ar ailse a bhaineann leis an aispeist, rud a léiríonn an gá atá ann an teorainnluach a ísliú.
  Is díol sásaimh do
  CESE, dá bhrí sin,
  an togra ón
  gCoimisiún agus
  creideann sé
  gur cheart an teorainnluach teicniúil
  a laghdú tuilleadh
  tar éis tréimhse réasúnta a bheith ann chun an t-athrú sin a dhéanamh. Ba cheart treochlár a tharraingt suas, ina mbeadh tograí le haghaidh beart, bearta airgeadais san áireamh, chun tacú le gnólachtaí agus le réigiúin a mbeadh gá acu lena leithéid chun na cuspóirí a bhaint amach.

Toradh na vótála:

| Ar son: | 68 |
| --- | --- |
| In aghaidh: | 106 |
| Staonadh: | 16 |

Ar son:

68

In aghaidh:

106

Staonadh:

16

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/123 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/123

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Bliain Eorpach na Scileanna 2023”

[COM(2022) 526 — final — (2022)0326 (COD)]

(2023/C 100/19)

| Rapóirtéir: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Rapóirtéir:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Comhairliúchán | Comhairle an Aontais Eorpaigh, 21.10.2022
  Parlaimint na hEorpa, 20.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 149 & Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 15.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 547 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 155/0/1 |

Comhairliúchán

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 21.10.2022

Parlaimint na hEorpa, 20.10.2022

Bunús dlí

Airteagal 149 & Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

15.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

547

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

155/0/1

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Is díol sásaimh do CESE an dearbhú gur Bliain Eorpach na Scileanna a bheidh ann in 2023. Ní mór do Bhliain Eorpach na Scileanna bealaí a chur ar fáil i dtreo réitigh éifeachtacha agus sochair oideachais do dhaoine óga agus do dhaoine fásta, do dhaoine dífhostaithe agus fostaithe beag beann ar an staid chonarthach, leibhéal na gcáilíochtaí ná inscne. Tá an méid sin ar fad i gcomhréir leis an sprioc “lucht oibre ag a bhfuil na scileanna cearta”, de réir an Uachtaráin von der Leyen, chun iomaíochas gheilleagar na hEorpa a mhéadú, go háirithe iomaíochas FBManna. Tá CESE ag tnúth le bheith rannpháirteach ar bhealach dearfach i mBliain Eorpach na Scileanna d’fhonn torthaí nithiúla a bhaint amach agus, dá bhrí sin, tá sé réidh chun rannchuidiú mar éascaitheoir le haghaidh líonraithe agus díospóireachtaí. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ós rud é go bhfuil rochtain mhíchothrom ar dheiseanna oideachais i gcodanna áirithe den Aontas Eorpach, agus in ainneoin gur rómhinic fós a bhíonn gnóthachtáil oideachais á cur ar aghaidh ó ghlúin amháin go glúin eile, ba cheart tús a chur, le Bliain Eorpach na Scileanna 2023, le tuilleadh díospóireachtaí agus gníomhaíochtaí chun idirdhealú a chosc i ngach réimse oideachais agus chun cabhrú le daoine scileanna a chothú lena ráthófar dóibh conairí gairme aníos mar aon le cáilíocht saoil. Dá bhrí sin, ní mór aird ar leith a thabhairt ar na grúpaí daoine atá faoi mhíbhuntáiste socheacnamaíoch maidir le rochtain a fháil ar oiliúint chuimsitheach athscilithe agus uas-scilithe ar ardcháilíocht. Ní mór an Moladh ón gComhairle maidir le Conairí Uas-Scilithe arb é is aidhm dó tacú le daoine fásta ar bheagán oiliúna agus ar bheagán cáilíochtaí a uas-sciliú agus a chomhtháthú i margadh an tsaothair, a fhorfheidhmiú agus a chur chun feidhme mar chuspóir tábhachtach de chuid Bhliain Eorpach na Scileanna. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Creideann CESE go bhfuil gá le sásraí maoiniúcháin éifeachtúla chun acmhainní Eorpacha agus náisiúnta a shlógadh agus costais a chomhroinnt go leordhóthanach idir údaráis phoiblí agus eintitis phríobháideacha mar aon le daoine aonair agus geallsealbhóirí ábhartha eile (e.g. comhpháirtithe sóisialta, soláthraithe oiliúna, eagraíochtaí neamhrialtasacha). Tá sé ríthábhachtach freisin chun cultúr foghlama ar feadh an tsaoil a bhunú oibrithe a chumhachtú chun dul i mbun oiliúna. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá CESE ag súil leis go n-ardófar ceist sin na freagrachta le linn Bhliain Eorpach na Scileanna chun na hacmhainní is gá a choimirciú le haghaidh uas-scilithe agus athscilithe, rud atá tábhachtach chun riosca an eisiaimh shóisialta a mhaolú lena n-áirítear maoiniú atá spriocdhírithe go sonrach. Áirítear leis sin ceist chomhfhreagracht na gcomhpháirtithe sóisialta ar leibhéal na hearnála agus ar leibhéal na gcuideachtaí ó thaobh infheistíocht a dhéanamh in oideachas agus oiliúint réamhbhreathnaitheach an lucht saothair fostaithe. Áirítear leis sin freisin rannpháirtíocht na bhfostóirí maidir leis na socruithe is gá a dhéanamh chun tacú le haon oibrithe a chuir siad ar iomarcaíocht chun go bhféadfaidís tairbhe a bhaint as scéimeanna tacaíochta. Tá CESE ag iarraidh ar na comhpháirtithe sóisialta, agus molann sé dóibh, céimeanna éifeachtacha a ghlacadh chun dul i mbun idirphlé sóisialta lena áirithiú go mbeidh rochtain chomhionann ag gach oibrí ar oiliúint chuimsitheach ardcháilíochta i gcomhréir le Colún Eorpach na gCeart Sóisialta. Ina theannta sin, ba cheart sásraí comhairliúcháin idir institiúidí oideachais, na húdaráis, cuideachtaí agus ceardchumainn a neartú ós rud é gur féidir leis sin rannchuidiú le straitéisí atá réalaíoch agus éifeachtach chun dul ón oideachas go dtí an obair a dhréachtú. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | I bhfianaise an méid sin, molann CESE an smaoineamh maidir le Ráthaíocht Scileanna a chur chun feidhme ar deireadh d’fhonn an ceart chun rochtain a fháil ar oiliúint chuimsitheach ardcháilíochta a chur ar fáil do chách, agus chun rannpháirtíocht sa chómhargáil agus i bhfothú acmhainneachta a chur chun cinn chun na forálacha agus na coinníollacha maidir le saoire oideachais íoctha a leagan síos. Sa chaoi sin, cuirfear ar chumas daoine páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus aistrithe sa tsochaí agus i margaí an tsaothair a bhainistiú go rathúil. Ba cheart príomhinniúlachtaí, bunscileanna agus forbairt scileanna gairmiúla a áireamh san oiliúint sin do dhaoine ar gach leibhéal scileanna. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tá an Coimisiún ag iarraidh ar na Ballstáit comhordaitheoir náisiúnta a cheapadh do Bhliain Eorpach na Scileanna chun comhordú na ngníomhaíochtaí ábhartha ar an leibhéal náisiúnta a áirithiú. Molann CESE gur cheart don lárionad náisiúnta comhordaithe oibriú ar bhealach trédhearcach agus cuimsitheach agus inniúlachtaí ábhartha a bheith aige chomh maith le hacmhainní airgeadais leordhóthanacha arna gcur ar fáil ag foinsí an Aontais agus ag foinsí náisiúnta. Ba cheart tuairimí na ngeallsealbhóirí uile i réimse an oideachais agus na hoiliúna a chur san áireamh (go háirithe soláthraithe oideachais agus oiliúna, seirbhísí fostaíochta poiblí agus príobháideacha, comhpháirtithe sóisialta, agus eagraíochtaí ábhartha eile na sochaí sibhialta) agus an lárionad náisiúnta comhordaithe sin á roghnú chun a áirithiú go mbeidh na geallsealbhóirí sin rannpháirteach ann agus ba cheart ról ceannasach a bheith acu maidir le gníomhaíochtaí a phleanáil agus a chur chun feidhme i rith na bliana chomh maith leis an meastóireacht a dhéanfar orthu. Ba cheart feidhm a bheith ag an bprionsabal céanna maidir le comhordú ar leibhéal an Aontais freisin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Athdhearbhaíonn CESE a mholtaí ó thuairimí roimhe seo maidir le dearbhuithe faoi Bhlianta Eorpacha san am atá thart gur cheart níos mó a bheith i gceist leo ná gníomhaíochtaí cur chun cinn amháin ach gur cheart dóibh rannchuidiú le pleananna soiléire agus fíor-rannpháirtíocht a chur chun feidhme. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ag meabhrú dó tuairimí roimhe seo maidir le blianta téamacha dá leithéid sin inar iarradh cistiú iomchuí ón Aontas agus idirphlé suntasach leis an tsochaí shibhialta i bhforbairt na mblianta sin agus bearta sonracha chun nasc idir na blianta téamacha éagsúla agus toradh marthanach na mblianta a áirithiú, athdhearbhaíonn CESE go bhfuil sé ríthábhachtach má tá rath le bheith ar choincheap na “Blianta Eorpacha” go bhfógrófar iad in am trátha d’fhonn iad a ullmhú i gceart agus úinéireacht fhónta a chothú (1). |
| --- | --- |

1.8.

2.   An Togra Reachtach

| 2.1. | Tar éis don Uachtarán Ursula von der Leyen fógra a thabhairt ina haitheasc ar Staid an Aontais 2022, ghlac an Coimisiún an moladh 2023 a ainmniú mar Bhliain Eorpach na Scileanna. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Le Bliain Eorpach na Scileanna, i gcomhar le Parlaimint na hEorpa, na Ballstáit, na comhpháirtithe sóisialta, na seirbhísí fostaíochta poiblí agus príobháideacha, na comhlachais tráchtála agus tionscail, na soláthraithe oideachais agus oiliúna, na hoibrithe agus na cuideachtaí ar fad, molann an Coimisiún an fhoghlaim ar feadh an tsaoil a chur ar aghaidh tríd an méid seo a leanas:






  — | infheistíocht mhéadaithe atá níos éifeachtaí agus níos cuimsithí san oiliúint agus san uas-sciliú a chur chun cinn chun leas iomlán a bhaint as lucht saothair na hEorpa, agus chun tacú le daoine athrú ó phost amháin go post eile, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

infheistíocht mhéadaithe atá níos éifeachtaí agus níos cuimsithí san oiliúint agus san uas-sciliú a chur chun cinn chun leas iomlán a bhaint as lucht saothair na hEorpa, agus chun tacú le daoine athrú ó phost amháin go post eile,

| — | a chinntiú go mbaineann na scileanna le riachtanais mhargadh an tsaothair trí chomhoibriú freisin leis na comhpháirtithe sóisialta agus le cuideachtaí, |
| --- | --- |

—

a chinntiú go mbaineann na scileanna le riachtanais mhargadh an tsaothair trí chomhoibriú freisin leis na comhpháirtithe sóisialta agus le cuideachtaí,

| — | ardmhianta agus tacair scileanna na ndaoine a mheaitseáil le folúntais sa mhargadh fostaíochta, go háirithe don aistriú glas agus don aistriú digiteach agus don téarnamh eacnamaíoch, |
| --- | --- |

—

ardmhianta agus tacair scileanna na ndaoine a mheaitseáil le folúntais sa mhargadh fostaíochta, go háirithe don aistriú glas agus don aistriú digiteach agus don téarnamh eacnamaíoch,

| — | béim speisialta a chur ar níos mó daoine a ghníomhachtú do mhargadh an tsaothair, go háirithe mná agus daoine óga. agus go mór mór iad siúd nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna, |
| --- | --- |

—

béim speisialta a chur ar níos mó daoine a ghníomhachtú do mhargadh an tsaothair, go háirithe mná agus daoine óga. agus go mór mór iad siúd nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna,

| — | daoine ó thríú tíortha a mhealladh a bhfuil na scileanna acu a theastaíonn ón Aontas, lena n-áirítear trí dheiseanna foghlama agus soghluaisteacht a neartú, agus trí aitheantas le haghaidh cáilíochtaí a éascú. |
| --- | --- |

—

daoine ó thríú tíortha a mhealladh a bhfuil na scileanna acu a theastaíonn ón Aontas, lena n-áirítear trí dheiseanna foghlama agus soghluaisteacht a neartú, agus trí aitheantas le haghaidh cáilíochtaí a éascú.

| 2.3. | Chun na cuspóirí sin a bhaint amach, déanfaidh an Coimisiún na nithe seo a leanas:






  — | deiseanna uas-scilithe agus athscilithe a chur chun cinn, mar shampla trí bhéim a leagan ar thionscnaimh ábhartha de chuid an Aontais, lena n-áirítear deiseanna cistiúcháin AE, chun tacú lena nglacadh, lena gcur chun feidhme agus lena gcur i bhfeidhm praiticiúil, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

deiseanna uas-scilithe agus athscilithe a chur chun cinn, mar shampla trí bhéim a leagan ar thionscnaimh ábhartha de chuid an Aontais, lena n-áirítear deiseanna cistiúcháin AE, chun tacú lena nglacadh, lena gcur chun feidhme agus lena gcur i bhfeidhm praiticiúil,

| — | imeachtaí agus feachtais ardaithe feasachta a eagrú ar fud an Aontais freisin chun tacú le foghlaim fhrithpháirteach na gcomhpháirtithe maidir le huas-sciliú agus athsciliú, |
| --- | --- |

—

imeachtaí agus feachtais ardaithe feasachta a eagrú ar fud an Aontais freisin chun tacú le foghlaim fhrithpháirteach na gcomhpháirtithe maidir le huas-sciliú agus athsciliú,

| — | tá sé d’aidhm freisin, le linn na Bliana atá beartaithe, cabhrú le huirlisí faisnéise scileanna a fhorbairt tuilleadh agus uirlisí agus ionstraimí a chur chun cinn ar mhaithe le trédhearcacht mhéadaithe agus aitheantas níos fearr do cháilíochtaí, lena n-áirítear cáilíochtaí a bhronntar lasmuigh den Aontas. |
| --- | --- |

—

tá sé d’aidhm freisin, le linn na Bliana atá beartaithe, cabhrú le huirlisí faisnéise scileanna a fhorbairt tuilleadh agus uirlisí agus ionstraimí a chur chun cinn ar mhaithe le trédhearcacht mhéadaithe agus aitheantas níos fearr do cháilíochtaí, lena n-áirítear cáilíochtaí a bhronntar lasmuigh den Aontas.

| 2.4. | Chun comhordú na ngníomhaíochtaí ábhartha ar an leibhéal náisiúnta a áirithiú, tá an Coimisiún ag iarraidh ar na Ballstáit comhordaitheoir náisiúnta a cheapadh do Bhliain Eorpach na Scileanna. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Aontaíonn CESE go bhfuil saoránacht rannpháirteach ina bhfuil lucht saothair oilte agus cáilithe ar cheann de na príomhshócmhainní atá ag samhail shóisialta agus eacnamaíoch na hEorpa agus nach mór tacaíocht d’oiliúint do dhaoine de gach aois a úsáid chun borradh a chur faoin rannpháirtíocht sa tsochaí agus faoin bhfás fadtéarmach inbhuanaithe, ós rud é go gcabhraíonn sin leis an nuálaíocht, an táirgiúlacht agus an t-iomaíochas a mhéadú. Tá sé thar a bheith tábhachtach freisin a mhéid a bhaineann le tacaíocht a chur ar fáil do dhaoine an t-aistriú cóir a bhaint amach toisc nach mór anois slí mhaireachtála, táirgthe agus tomhailte níos inbhuanaithe a bheith againn le dul i ngleic leis an athrú aeráide agus leis na hiarmhairtí diúltacha a bhaineann leis ar fud an domhain, agus é á áirithiú san am céanna nach bhfágfar aon duine ar lár. San am céanna, aontaíonn sé go bhfuil forbairt iomlánaíoch phearsanta gach foghlaimeora ríthábhachtach chun dul in oiriúint do na haistrithe agus do na dúshláin atá amach romhainn, i bhfianaise luas gasta na sochaithe atá ann faoi láthair. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | I measc na dtosca cinntitheacha a bhfuil tionchar acu ar gheilleagar na hEorpa tá an ganntanas oibrithe oilte. Dúshláin dhéimeagrafacha, athrú struchtúrach, an digitiú agus an dícharbónú is cúis leis an nganntanas sin. Chomh maith le scileanna nua a chothú, ní mór é a bheith mar chuspóir freisin a áirithiú gur féidir le hoibrithe cáilithe roinnt tascanna cáilithe agus gairmeacha a dhéanamh faoi dhálaí athraitheacha (2), agus san am céanna go mbeidh deiseanna fostaíochta cuibhiúla agus coimircí chun an fhostaíocht fhorbhásach a chosc mar thoradh ar a n-oiliúint. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ina theannta sin, tá dúshlán agus oirchill riachtanas scileanna ríthábhachtach chun príomhspriocanna an Aontais atá leagtha síos i bPlean Gníomhaíochta Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a bhaint amach, is é sin go mbeadh 60 % ar a laghad de dhaoine fásta páirteach i gcúrsaí oiliúna gach bliain agus go mbeadh ráta fostaíochta 78 % ar a laghad faoi 2030. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Is díol sásaimh do CESE gur ar scileanna a dhírigh an Coimisiún Eorpach leis an dearbhú gur Bliain Eorpach na Scileanna a bheidh in 2023, tar éis Bhliain Eorpach na hÓige in 2022. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Leis sin, deimhnítear dearcadh CESE — mar a chuirtear in iúl é san iliomad tuairimí — gurb iad na huirlisí a bheidh gá leo chun oiriúnú go cumasach d’athruithe sochaíocha, chun borradh a chur faoin tsaoránacht ghníomhach, chun deiseanna fostaíochta na todhchaí a thapú agus chun an fhoghlaim fhiontraíoch a chothú oideachas bunúsach ardcháilíochta, oiliúint éifeachtach ardcháilíochta, foghlaim ar feadh an tsaoil agus uas-sciliú agus athsciliú gairmiúil (3). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tá an fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus forbairt scileanna ríthábhachtach do dhul chun cinn sóisialta agus eacnamaíoch inár sochaithe. Mar sin féin, dar le CESE, ní hamháin go mbaineann sé sin le heolas a chur ar fáil ar féidir é a chur ar mhargadh éigin, ach go mbaineann sé freisin le hinniúlachtaí agus scileanna lena gcuirtear ar chumas daoine páirt ghníomhach a ghlacadh sa saol sóisialta. Léirítear i staidéir a rinneadh go bhfuil an smaointeoireacht chriticiúil, an chumarsáid, obair bhuíne, an chruthaitheacht, an tionscnaíocht, agus neart scileanna idirdhisciplíneacha eile de dhíth níos mó ná riamh ar mhargadh an tsaothair agus ar an tsochaí. Maille leis sin, is sócmhainní bunriachtanacha iad an tsaoirse, an chaoinfhulaingt, an spiorad criticiúil, luachanna Eorpacha agus an tsaoránacht dhaonlathach le haghaidh thodhchaí na hEorpa chun gur féidir dul i ngleic leis an éadulaingt atá ag dul i méid agus le gluaiseachtaí radacacha atá ag teacht chun cinn. Dá bhrí sin, táimid ag iarraidh go gcuirfear scileanna sóisialta agus scileanna idirdhisciplíneacha san áireamh freisin i measc na “scileanna cearta” nach mór do shaoránaigh, lena n-áirítear na hoibrithe atá anois ann agus na hoibrithe a bheidh ann amach anseo, a fháil le linn na ngníomhaíochtaí mar chuid de Bhliain Eorpach na Scileanna 2023 (4). Tá sé sin i gcomhréir go díreach le cur chun feidhme an Mholta ón gComhairle maidir leis na hEochair-inniúlachtaí don Fhoghlaim ar Feadh an tSaoil agus, san am céanna, tá sé comhsheasmhach leis an gCreat Eorpach um Inniúlachtaí Pearsanta, Sóisialta agus Foghlama le haghaidh Inniúlachtaí Lárnacha (LifeComp) agus leis an gcreat Eorpach um inniúlachtaí inbhuanaitheachta (GreenComp). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Dar le CESE, cuirtear tús leis an oideachas le linn ár n-óige agus gabhann sé linn ar feadh ár saoil. I gcomhréir leis an Rún ón gComhairle maidir le Clár Oibre Eorpach Nua le haghaidh na Foghlama Aosaigh 2021-2030, tá sé á chur i bhfios go láidir ag CESE nach mór níos mó a bheith i gceist leis an oideachas aosach ná forbairt scileanna atá ábhartha don fhostaíocht. Tá sé chomh tábhachtach céanna feasacht mhéadaithe an phobail a chur chun cinn i dtaca leis an tábhacht agus na tairbhí a bhaineann le rannpháirtíocht ar bhealach iomlánaíoch san fhoghlaim ar feadh an tsaoil (5). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Is léir dá bhrí sin, dar le CESE, nach mór na gníomhaíochtaí ar fad faoi chuimsiú Bhliain Eorpach na Scileanna 2023 a dhíriú ar an dul chun cinn is fearr is féidir a dhéanamh i réimsí uile an oideachais agus na hoiliúna (an t-oideachas bunúsach, an gairmoideachas bunchéime agus ardchéime, foghlaim ar feadh an tsaoil: an fhoghlaim fhoirmiúil, sheachfhoirmiúil agus neamhfhoirmiúil). Thar aon ní eile, mar sin, ar gach leibhéal oideachais, is ceist í a bhaineann le comhionannas deiseanna a chur ar fáil do chách gan idirdhealú a dhéanamh. Níor cheart tionchar suntasach a bheith ag ioncam ná ag leibhéil oideachais na dtuismitheoirí a thuilleadh ar chaighdeán oideachais an duine. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | I gcomhthéacs ina bhfuil rochtain mhíchothrom ar dheiseanna oideachais i gcodanna áirithe den Aontas, agus gur rómhinic fós a bhíonn gnóthachtáil oideachais á cur ar aghaidh ó ghlúin amháin go glúin eile, ba cheart é a bheith ríthábhachtach deiseanna agus féidearthachtaí a chur ar fáil a mhéid is féidir chomh maith le hinniúlachtaí agus cumais a chur chun cinn. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ní mór an fhoghlaim ar feadh an tsaoil do chách a chur i gcrích san Eoraip agus ba cheart rochtain a bheith ag gach Eorpach ar fhoghlaim agus ar oiliúint chuimsitheach ar ardchaighdeán. Ní mór rochtain chomhionann a bheith ag cách ar uas-sciliú agus athsciliú, is é sin gur gá deiseanna breise uas-scilithe a chur ar fáil do gach duine, gan beann ar inscne, bunús ná aois (6). Agus iad ag díriú ar an gcuimsitheacht sa Chlár Oibre Scileanna, is den ríthábhacht go n-áireofaí gach oibrí ann gan beann ar a staid fostaíochta, méid na gcuideachtaí ná cineál a gconarthaí oibre. Áirítear orthu siúd daoine fásta ar bheagán cáilíochtaí/scileanna agus daoine de bhunadh imirceach. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar ghrúpaí leochaileacha ós rud é go mbíonn níos mó deacrachtaí rompu agus beartais ar leith a dhéanamh dóibh. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In ainneoin go dtacaíonn sé le Bliain Eorpach na Scileanna 2023 agus leis an mbéim ar an ngairmoiliúint agus ar an bhfoghlaim ar feadh an tsaoil a threisiú, is ábhar imní do CESE go bhfuil an chuma air go bhfuil clár oibre agus tosaíochtaí na bliana róleathan. Tá líon mór gealltanas iontu, chomh maith le tagairtí do gach tionscnamh, líne buiséid agus réimse beartais atá leagtha amach sa Chlár Oibre Scileanna don Eoraip. Fágann sin go bhfuil an baol ann gur ar fhógraí polaitiúla ardphróifíle a leagfar an bhéim le linn na Bliana seachas ar fhorbairt chórasach fhadtéarmach. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | D’fhonn liosta fada na réimsí beartais agus na bhfreagrachtaí comhroinnte atá ann cheana a sheachaint lena mbainfí an bhéim shoiléir ó na torthaí, bheadh sé ríthábhachtach soiléireacht agus fócas a léiriú sa togra trí dhíriú ar roinnt tosaíochtaí straitéiseacha. Tá CESE ag athdhearbhú an éilimh uaidh i dtuairimí atá ann cheana maidir le dearbhuithe faoi Bhlianta Eorpacha san am atá thart gur cheart níos mó a bheith i gceist leo ná gníomhaíochtaí cur chun cinn amháin ach gur cheart dóibh rannchuidiú le pleananna soiléire agus rannpháirtíocht a chur i bhfeidhm (7). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Tá ról tábhachtach ag na comhpháirtithe sóisialta agus ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta freisin i rialachas an chórais oideachais agus oiliúna, lena n-áirítear scileanna a thuar agus a chur ar fáil. Má táthar chun réitigh éifeachtacha a chur ar fáil do chách, bheadh rannpháirtíocht éifeachtach na gcomhpháirtithe sóisialta agus eagraíochtaí ábhartha na sochaí sibhialta ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta ríthábhachtach mar aon le gníomhaíochtaí éifeachtacha chun rialachas éifeachtúil a chomhdhlúthú i ngach réimse den ghairmoideachas, den ghairmoiliúint agus den bheartas um fhoghlaim aosach, lena n-áirítear beartais ghníomhacha mhargadh an tsaothair agus bainistiú ar chistí AE agus cistí náisiúnta le haghaidh forbairt scileanna. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Tá sé tábhachtach machnamh a dhéanamh ar an idirphlé a neartú laistigh de ghrúpaí agus líonraí geallsealbhóirí atá ann cheana, lena n-áirítear trí ardáin sheanbhunaithe ar líne, go háirithe trí bhorradh a chur faoi phróiseas an Idirphlé Straitéisigh le linn 2023, agus fóraim geallsealbhóirí a fhorbairt a bheidh nasctha le himeachtaí suaitheanta 2023. Sa bhreis air sin, tá sé tábhachtach próisis nua atá cosúil le hidirphlé sibhialta a chur ar bun chun a áirithiú gur féidir le geallsealbhóirí oideachais agus oiliúna páirt fhóinteach a ghlacadh i gceapadh beartas agus i gcinnteoireacht agus a gcuid saineolais ar an láthair, a gcumas riachtanais foghlaimeoirí a chur in iúl agus an dlúthnasc atá acu leis na húdaráis náisiúnta agus réigiúnacha éagsúla atá freagrach as cur chun feidhme na moltaí oideachais agus oiliúna á gcur san áireamh. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Tá CESE den tuairim, i ndáil leis sin, gur cheart an cheist maidir le comhfhreagracht na gcomhpháirtithe sóisialta ar leibhéal na hearnála agus ar leibhéal na gcuideachtaí a ardú le linn Bhliain Eorpach na Scileanna, ceist a bhaineann le hinfheistíocht a dhéanamh in oideachas agus oiliúint réamhbhreathnaitheach an lucht saothair fostaithe. Áirítear leis sin freisin rannpháirtíocht na bhfostóirí maidir leis na socruithe is gá a dhéanamh chun tacú le haon oibrí a chuir siad ar iomarcaíocht chun gur féidir leo tairbhe a bhaint as na scéimeanna tacaíochta. I ndáil leis sin, tá CESE ag iarraidh ar na comhpháirtithe sóisialta céimeanna éifeachtacha a ghlacadh chun dul i mbun idirphlé sóisialta lena áirithiú go mbeidh rochtain chomhionann ag gach oibrí ar oiliúint chuimsitheach ardcháilíochta i gcomhréir le Colún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Tá ról tábhachtach ag múinteoirí agus ag oiliúnóirí i dtaca le tacair scileanna foghlaimeoirí a fhorbairt i gcomhréir le riachtanais mhargadh an tsaothair. Déantar sin trí theagasc agus oiliúint a chur ar fáil, ní hamháin i réimse na scileanna gairme ach i réimse na scileanna idirdhisciplíneacha freisin, amhail bunscileanna agus scileanna sochmhothúchánacha. Tacaíonn siad leis an aistriú ón scoil go dtí an obair do dhaltaí a bhfuil cúlraí éagsúla acu, lena n-áirítear daoine fásta a bhfuil scileanna nua, nuashonraithe nó feabhsaithe de dhíth orthu. I bhfianaise na ndúshlán nach bhfacthas a leithéid cheana a tháinig as an bpaindéim agus as an gcogadh san Úcráin, bhí a dtiomantas agus a gcruthaitheacht lárnach chun an teagasc agus an fhoghlaim a chothú i scoileanna agus in áiteanna oibre. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Tá ganntanas suntasach múinteoirí gairmoideachais agus gairmoiliúna i roinnt mhaith tíortha san Aontas, freisin, de dheasca ghnéithe neamhtharraingteacha na múinteoireachta gairmoideachais agus gairmoiliúna, amhail coinníollacha fostaíochta, tuarastail, agus easpa dreasachtaí airgeadais agus tacaíochta gairme. Ba cheart gairmithe tionscail a mhealladh isteach i ngairm na múinteoireachta mar cheann de na príomhstraitéisí chun soláthar leordhóthanach múinteoirí gairmoideachais agus gairmoiliúna a áirithiú a bhfuil na scileanna agus an t-eolas ábhartha acu. Chuige sin, ní mór dálaí maithe oibre atá tarraingteach, pá cuibhiúil, agus conairí solúbtha chun dul isteach sa ghairm a sholáthar mar aon le sásraí chun a áirithiú go mbeidh an meascán ceart scileanna ag na gairmithe sin — lena n-áirítear scileanna oideolaíocha. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Barúlacha sonracha

| 4.1. | Is díol sásaimh do CESE an cur chuige maidir le riachtanais oiliúna a phlé ó thaobh aistriú glas agus digiteach mhargadh an tsaothair a bheidh cothrom agus ceart ar bhonn sóisialta. Sin ráite áfach, ba mhór ag CESE mura mbeadh aon éiginnteacht ann maidir leis an dóigh a gcuirfear in iúl gur freagracht chomhroinnte é athsciliú agus uas-sciliú. |
| --- | --- |

4.1.

4.2.   Freagracht chomhroinnte

| 4.2.1. | Chun go n-éireoidh leis na haistrithe atá ar siúl faoi láthair, tacófar leis na daoine aonair bheith ullamh d’athruithe ionas go n-éireoidh leo. Tá gá le sásraí maoiniúcháin chun acmhainní Eorpacha agus náisiúnta a shlógadh agus chun costais agus rannchuidithe neamhairgeadais (e.g. am a chaitear ar oiliúint) a chomhroinnt go leordhóthanach idir údaráis phoiblí, fostóirí, daoine aonair agus geallsealbhóirí ábhartha eile (e.g. comhpháirtithe sóisialta, soláthraithe oiliúna, eagraíochtaí neamhrialtasacha). Ina lán tuairimí roimhe seo (8), chuir CESE béim ar an ngá ríthábhachtach atá le gealltanais láidre ó chuideachtaí agus ó na húdaráis phoiblí go háirithe chun acmhainní leordhóthanacha a chosaint, lena n-áirítear maoiniú leordhóthanach don oideachas agus don oiliúint. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Molann CESE gur cheart, le Bliain Eorpach na Scileanna, freagracht shóisialta i réimse an uas-scilithe agus an athscilithe chuimsithigh a chur chun cinn go suntasach agus, sa chomhthéacs sin, go mbeadh Ráthaíocht Scileanna mar choincheap ann d’fhonn an ceart chun rochtain a fháil ar oiliúint chuimsitheach ardcháilíochta a chur ar fáil do chách, agus chun rannpháirtíocht sa chómhargáil agus i bhfothú acmhainneachta a chur chun cinn chun na forálacha agus na coinníollacha maidir le saoire oideachais íoctha a leagan síos. Sa chaoi sin, cuirfear ar chumas daoine páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus aistrithe sa tsochaí agus i margaí an tsaothair a bhainistiú go rathúil. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Áirítear leis sin ceist chomhfhreagracht na gcomhpháirtithe sóisialta ar leibhéal na hearnála agus ar leibhéal na gcuideachtaí ó thaobh infheistíocht a dhéanamh in oideachas agus oiliúint réamhbhreathnaitheach an lucht saothair fostaithe. Is uirlisí ábhartha iad an chómhargáil ag gach leibhéal — i gcomhar leis an dlí agus na cleachtais náisiúnta — agus sásraí rannpháirtíochta na n-oibrithe ar leibhéal na gcuideachtaí chun aghaidh a thabhairt ar na hathruithe ar riachtanais scileanna agus oiliúna agus chun cabhrú leis na hathruithe sin a thuar agus an nuálaíocht a mhéadú. Bheadh sé úsáideach tús a chur le Creat Cáilíochta an Aontais Eorpaigh le linn Bhliain Eorpach na Scileanna mar bheart de chuid na gcomhpháirtithe sóisialta chun oiliúint a chur ar fáil d’fhostaithe. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Borradh a chur faoin infheistíocht san oideachas agus san oiliúint

| 4.3.1. | Chuir CESE béim cheana ar an ngá le feachtas cáilíochta chun tacú leis an digitiú méadaithe ar mhargaí an tsaothair. Is é is aidhm leis seo dreasachtaí a sholáthair le haghaidh infheistíocht a dhéanamh ar leibhéal na gcuideachtaí agus san earnáil phoiblí, agus chun infheistíocht phoiblí agus phríobháideach sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint a chur chun cinn. Ní mór an infheistíocht phoiblí a dhéantar san fhoghlaim ar feadh an tsaoil, agus go háirithe san fhoghlaim aosach, a mhéadú i ngach Ballstát (9). |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Tá CESE á iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach agus ar na Ballstáit gníomhaíocht éifeachtach a dhéanamh chun an chéad phrionsabal agus an ceathrú prionsabal de Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme. Is é is aidhm leis seo an fhoghlaim ar feadh an tsaoil atá cuimsitheach agus ar ardcháilíocht a áirithiú mar cheart do shaoránaigh uile na hEorpa in áiteanna oibre agus lasmuigh díobh, agus chun tacú le cur chun feidhme na bprionsabal sin le cistiú poiblí inbhuanaithe arna chomhaontú ag na comhpháirtithe sóisialta agus ag an tsochaí shibhialta. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Ós rud é gurb ar na Ballstáit is mó a luíonn an phríomhfhreagracht as infheistíocht inbhuanaithe a chur ar fáil chun oiliúint a ráthú, ní hamháin i gcás daoine dífhostaithe agus daoine ar bheagán cáilíochtaí ach chun bunscileanna deimhnithe, scileanna gairmiúla agus príomhinniúlachtaí a chothú freisin a mbeidh cáilíochtaí mar thoradh orthu, ba cheart béim a chur, le linn Bhliain Eorpach na Scileanna, ar riachtanas na hinfheistíochta poiblí leordhóthanaí i ngach réimse den oideachas agus den oiliúint. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Tá CESE á éileamh, i ndáil leis sin, gur cheart tosaíochtaí a dhéanamh den infheistíocht inbhuanaithe i rannpháirtíocht daoine fásta san fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus san oiliúint d’fhostaithe i bpróiseas an tSeimeastair Eorpaigh. Chuige sin, tá CESE á éileamh go gcuirfí tuilleadh tacaíochta ar fáil ó chistí an Aontais Eorpaigh, go háirithe ó Chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa, d’fhorálacha athscilithe agus uas-scilithe. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   An ceart chun rochtain a fháil ar dheiseanna foghlama ar feadh an tsaoil beag beann ar an leibhéal ná ar an gcineál (foirmiúil, neamhfhoirmiúil agus seachfhoirmiúil).

| 4.4.1. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí an chéad phrionsabal de Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme go hiomlán chun a áirithiú go mbeidh rochtain ar oiliúint ardcháilíochta chuimsitheach agus ar fhoghlaim ar feadh an tsaoil mar cheart ag gach foghlaimeoir, oibrí agus fostaí gairmoideachais agus gairmoiliúna, chun a chur ar a gcumas páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus aistrithe i margadh an tsaothair a bhainistiú go rathúil. Ní mór do cheart den sórt sin tacú freisin le daoine dífhostaithe agus leis na daoine fásta ar bheagán cáilíochtaí chun na scileanna is gá do mhargadh an tsaothair a fháil. Táimid ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach taighde a dhéanamh ar conas ceart den sórt sin a bhaint amach agus sásra faireacháin níos láidre a thabhairt isteach, lena gceanglófar ar thíortha an Aontais cláir ghníomhaíochta náisiúnta a chur ar bun agus tuarascálacha náisiúnta a thíolacadh go rialta maidir leis an gcaoi a bhfuil an ceart sin á áirithiú. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | I bhfianaise an méid sin, tá CESE ag iarraidh ar an gCoimisiún, ar na Ballstáit agus ar na comhpháirtithe sóisialta leas a bhaint as Bliain Eorpach na Scileanna chun bearta éifeachtacha a dhéanamh le dul i mbun gníomhaíochtaí comhpháirteacha chun an fhoghlaim obairbhunaithe a chur chun cinn, chun borradh a chur faoin infheistíocht i bprintíseachtaí ardcháilíochta, agus chun rannpháirtíocht daoine fásta san fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus in oiliúint fostaithe a chur chun cinn, trína áirithiú go mbeidh rochtain chomhionann ag gach oibrí ar oiliúint ardcháilíochta chuimsitheach mar cheart. Déanfar comóradh cúig bliana ar an gCreat Eorpach do Phrintíseachtaí Ardchaighdeáin agus Éifeachtacha in 2023 agus beidh gá le meastóireacht agus forfheidhmiú a dhéanamh air. Beidh sé thar am a iarraidh ar na printísigh, ar na printísigh óga agus ar na daoine fásta, a mhéid a comhlíonadh coinníollacha cáilíochta an chreata ar leibhéal praiticiúil san ionad oibre. |
| --- | --- |

4.4.2.

4.5.   Rannpháirtíocht na ngeallsealbhóirí

| 4.5.1. | Is díol sásaimh do CESE tiomantas sainráite an Choimisiúin ábharthacht scileanna a neartú trí dhlúthchomhar a dhéanamh leis na comhpháirtithe sóisialta, le seirbhísí fostaíochta poiblí agus príobháideacha, le cuideachtaí, agus le soláthraithe oideachais agus oiliúna. Tá CESE den tuairim, sa chomhthéacs sin, go bhfuil sé ríthábhachtach freisin an méid seo a leanas a dhéanamh:






  — | rannpháirtíocht ghníomhach oibrithe i scéimeanna foghlama ar feadh an tsaoil agus in oiliúint le linn na hoibre a spreagadh. Is coinníoll riachtanach é sin d’fhás agus d’iomaíochas fiontar, d’infhostaitheacht oibrithe agus d’fhonn poist ar ardchaighdeán a chinntiú (10), |
| --- | --- | --- |

4.5.1.

—

rannpháirtíocht ghníomhach oibrithe i scéimeanna foghlama ar feadh an tsaoil agus in oiliúint le linn na hoibre a spreagadh. Is coinníoll riachtanach é sin d’fhás agus d’iomaíochas fiontar, d’infhostaitheacht oibrithe agus d’fhonn poist ar ardchaighdeán a chinntiú (10),

| — | feabhas a chur ar rannpháirtíocht gach duine san fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus an t-ábhar foghlama a shainiú in éineacht le soláthraithe oideachais agus oiliúna agus le cinnteoirí ar bhealach a rachaidh chun tairbhe do gach foghlaimeoir agus don phobal agus don tsochaí ina hiomláine, |
| --- | --- |

—

feabhas a chur ar rannpháirtíocht gach duine san fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus an t-ábhar foghlama a shainiú in éineacht le soláthraithe oideachais agus oiliúna agus le cinnteoirí ar bhealach a rachaidh chun tairbhe do gach foghlaimeoir agus don phobal agus don tsochaí ina hiomláine,

| — | tacú leis an gcómhargáil agus leis an idirphlé sóisialta, i gcomhréir leis na córais náisiúnta um chaidreamh tionsclaíoch, chun go mbeifear in ann na scileanna a thuar agus a chur in oiriúint d’fhorbairtí teicneolaíocha agus digiteacha agus oiliúint sa láthair oibre a fhorbairt, agus chun tacú leis an idirphlé sibhialta, freisin, chun léargas cuimsitheach a fháil ar riachtanais gach foghlaimeora. |
| --- | --- |

—

tacú leis an gcómhargáil agus leis an idirphlé sóisialta, i gcomhréir leis na córais náisiúnta um chaidreamh tionsclaíoch, chun go mbeifear in ann na scileanna a thuar agus a chur in oiriúint d’fhorbairtí teicneolaíocha agus digiteacha agus oiliúint sa láthair oibre a fhorbairt, agus chun tacú leis an idirphlé sibhialta, freisin, chun léargas cuimsitheach a fháil ar riachtanais gach foghlaimeora.

4.6.   Seirbhísí éifeachtúla fostaíochta a neartú

| 4.6.1. | Ar mhaithe le haistriú cothrom agus le go mbeidh rath ar bheartais ghníomhacha maidir le margadh an tsaothair, tá gá le seirbhísí fostaíochta atá chomh héifeachtúil céanna, agus a bheidh in ann ní hamháin éileamh agus soláthar post a bhainistiú, ach a bheidh in ann treoir agus comhairleoireacht a chur ar fáil do chuardaitheoirí poist freisin. Tá CESE ag éileamh ar na Ballstáit níos mó acmhainní a infheistiú chun feabhas a chur ar éifeachtacht, éifeachtúlacht agus acmhainneacht na seirbhísí fostaíochta agus a bhfoirne freisin, agus tuilleadh infheistíochta a dhéanamh i ndearadh na n-uirlisí chun tacú leo siúd nach bhfuil i margadh an tsaothair go fóill. |
| --- | --- |

4.6.1.

4.7.   Cuntais foghlama aonair agus micridhintiúir

| 4.7.1. | Is díol sásaimh do CESE an tionscnamh ón gCoimisiún maidir le Cuntais Foghlama Aonair toisc go bhfuil tacaíocht airgeadais de dhíth ar na soláthraithe foghlama chun deiseanna foghlama a chruthú. Tá an brú chun cáilíocht a bhaint amach ag méadú i gcónaí ach níor cheart na cuntais foghlama aonair a chur in ionad na struchtúr cistiúcháin atá ann cheana. Os a choinne sin, ba cheart iad a fhorlíonadh, go háirithe sa chás nach ann do na cuntais foghlama aonair go fóill. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Is bloc tógála tábhachtach iad na cuntais foghlama aonair chun an t-oideachas leanúnach a mhaoiniú. Ba cheart na cuntais foghlama aonair a idirdhealú ag brath ar an spriocghrúpa, agus ní mór i gcás ar bith iad a mheas agus a oiriúnú go leanúnach, más gá sin. Thar aon ní eile, ba cheart rochtain dhíreach a bheith ag daoine in aois oibre ar a gcuntais foghlama aonair agus a bheith in ann cinneadh a dhéanamh iad féin go pearsanta maidir le cén oiliúint bhreise lena n-úsáidfidh siad é. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Laistigh den togra maidir leis an gcur chuige Eorpach i leith na foghlama ar feadh an tsaoil agus na fostaíochta, ba cheart bainistiú níos fearr a dhéanamh le micridhintiúir ar na fadhbanna a bhaineann le hoiliúint agus athoiliúint daoine. D’fhágfadh sé sin go mbeadh sé níos éasca agus níos fearr do dhaoine na scileanna uile is gá a fháil chun dul i ngleic leis na suaití agus na haistrithe sochaíocha atá ann faoi láthair i margadh an tsaothair. Ag an am céanna, tá an cur chuige dírithe freisin ar sholáthraithe chun a dtairiscintí a dhéanamh níos trédhearcaí agus níos solúbtha trí mhicridhintiúir. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Dar le CESE, d’fhéadfadh sé a bheith praiticiúil agus réasúnach micridhintiúir a úsáid chun aitheantas a thabhairt d’fhoghlaimeoirí neamhfhoirmiúla ach tá sé tábhachtach ag an am céanna nach mbeadh sé d’aidhm ag micridhintiúir an t-oideachas tosaigh foirmiúil, an t-ardoideachas, an gairmoideachas, an ghairmoiliúint ná scileanna traidisiúnta a lagú nó a ionadú. |
| --- | --- |

4.7.4.

4.8.   Náisiúnaigh tríú tír a mhealladh

| 4.8.1. | Ba cheart díriú ní hamháin ar náisiúnaigh tríú tír a mhealladh a bhfuil na scileanna acu atá de dhíth ar an Aontas ach ar imirce daoine oilte a mhaolú freisin. Molann CESE bealaí níos rialta a bheith ann le haghaidh imirce lucht oibre, ach ba cheart é a bheith mar phríomhthosaíocht ag beartais scileanna forbairt scileanna a áirithiú d’oibrithe Eorpacha, agus do na himircigh dífhostaithe agus do na himircigh gan doiciméad atá i láthair agus atá ag obair san Aontas cheana. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Is go cúramach freisin a fhéachfar le linn tallann an Aontais a fhorbairt (a bheidh ar fáil do dhídeanaithe ón Úcráin amháin). Molann CESE don Choimisiún gníomhaíochtaí a chur le chéile lena n-áiritheofar go dtabharfar an deis chéanna do gach dídeanaí agus iarrthóir tearmainn agus a thugtar do shaoránaigh i gcomhréir leis an gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, is é sin a scileanna agus a n-inniúlachtaí a bhailíochtú, printíseachtaí, ath-sciliú agus uas-sciliú a chur ar fáil dóibh, agus iad a chomhtháthú i margadh an tsaothair. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Ina theannta sin, ní mór, i gcás ar bith, aitheantas níos simplí, níos tapúla agus níos éasca le haghaidh cáilíochtaí náisiúnach tríú tír a phlé nó a chur chun cinn beag beann ar a stádas fostaíochta. Mar sin féin, i gcás gairmeacha rialaithe, is léir nach féidir dlús a chur le cáilíochtaí náisiúnach tríú tír ná an t-aitheantas sin a éascú ach amháin trí rialacha Threoir an Aontais Eorpaigh maidir le Cáilíochtaí Gairmiúla a chur i bhfeidhm i dtaobh na náisiúnach sin. |
| --- | --- |

4.8.3.

4.9.   Comhordú na Bliana Eorpaí

| 4.9.1. | Tá an Coimisiún ag iarraidh ar na Ballstáit comhordaitheoir náisiúnta a cheapadh do Bhliain Eorpach na Scileanna chun comhordú na ngníomhaíochtaí ábhartha ar an leibhéal náisiúnta a áirithiú. Os rud é gurb é ceapachán seo na gcomhordaitheoirí náisiúnta agus tionól na gcruinnithe gaolmhara an rud is tábhachtaí i dtaobh na n-alt maidir leis an gcomhordú ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais, is cosúil gur beag an méid sin. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Tá CESE ag iarraidh go mbeadh inniúlachtaí ábhartha ag na lárionaid náisiúnta comhordaithe sin chomh maith le hacmhainní airgeadais leordhóthanacha arna gcur ar fáil ag foinsí agus saoráidí an Aontais agus foinsí agus saoráidí náisiúnta chun páirt éifeachtach a thabhairt d’ionadaithe ó líonra leathan geallsealbhóirí i réimse an oideachais, na hoiliúna agus scileanna ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais. Ba cheart do na geallsealbhóirí sin (go háirithe comhpháirtithe sóisialta, seirbhísí fostaíochta poiblí agus príobháideacha, soláthraithe oideachais agus oiliúna, agus eagraíochtaí ábhartha eile de chuid na sochaí sibhialta) a bheith mar chuid den chomhordú agus ba cheart ról ceannasach a bheith acu maidir le gníomhaíochtaí a phleanáil agus a chur chun feidhme i rith na bliana chomh maith leis an meastóireacht a dhéanfar orthu. Torthaí inbhuanaithe is féidir a bhaint amach le linn na bliana an príomhfhócas ba cheart a bheith ann. Maidir le suimeanna cistiúcháin, is féidir féachaint chuig Bliain Eorpach na Forbartha mar dhea-chleachtas. |
| --- | --- |

4.9.2.

4.10.   Mímheaitseáil scileanna

| 4.10.1. | Cé gur fíor go mbíonn earnálacha áirithe thíos leis de cheal oibrithe oilte, is minice a bhaineann an rud a dtugtar “mímheaitséail” air le drochdhálaí oibre (pá íseal, conarthaí forbhásacha, dímheas, míchothromaíocht oibre is saoil, easpa oiliúna agus forbairt gairme d’fhostaithe) agus easpa uirlisí réamhaíochta mar chóras luathrabhaidh chun athruithe i margadh an tsaothair a thuar. Mura bhféachann Bliain Eorpach na Scileanna ar an taobh sin den scéal, beidh sé soiléir go gcuirtear an t-ualach go míchothrom ar oibrithe agus ar an tsochaí gan comhfhreagracht na gcuideachtaí a éileamh. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.10.2. | Ní féidir straitéisí scileanna sa tuairim seo a scaradh ó chruthú post ardcháilíochta ná ó straitéisí ardchaighdeáin. Go deimhin, ní dhéanfaidh cláir oiliúna, athscilithe ná uas-scilithe maitheas ar bith do dhaoine a chónaíonn i gceantar eacnamaíoch tréigthe nach gcuireann deiseanna fostaíochta malartacha ar fáil. Is réamhriachtanais iad poist ardcháilíochta, pá cóir agus dálaí oibre cuibhiúla chun fás fadtéarmach inbhuanaithe agus táirgiúlacht agus nuálaíocht a bhaint amach. Is é forbairt scileanna agus foghlaim ar feadh an tsaoil ceann de na huirlisí atá ann chun na spriocanna seo a chur i gcrích. Sa chomhthéacs sin, is den ríthábhacht idirphlé sóisialta éifeachtach leis na ceardchumainn, cearta oibrithe a urramú agus a chur chun feidhme, agus faisnéis agus comhairliúchán le hoibrithe maidir le hoiliúint d’fhostaithe agus printíseachtaí ag leibhéal na gcuideachtaí. |
| --- | --- |

4.10.2.

An Bhruiséil, an 15 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Tuairim ó CESE Bliain Eorpach na hÓige 2022, IO C 152, 6.4.2022, lch. 122.

1

Bliain Eorpach na hÓige 2022

(2)  Tuarascáil staidéir ón bhFaireachlann um Margadh an tSaothair (FMS): Obair na todhchaí lena n-áirithítear an fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus an oiliúint d’fhostaithe | Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (europa.eu).

2

Obair na todhchaí lena n-áirithítear an fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus an oiliúint d’fhostaithe | Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (europa.eu)

(3)  IO C 374, 16.9.2021, lch. 16; IO C 286, 16.7.2021, lch. 27; IO C 10, 11.01.2021, lch. 40; IO C 323, 26.8.2022, lch. 62; IO C 290, 29.07.2022, lch. 109.

3

(4)  IO C 10, 11.01.2021, lch. 40.

4

(5)  IO C 374, 16.9.2021, lch. 16.

5

(6)  IO C 374, 16.9.2021, lch. 16.

6

(7)  IO C 152, 6.4.2022, lch. 122.

7

(8)  IO C 323, 26.8.2022, lch. 62; IO C 374, 16.9.2021, lch. 16; IO C 286, 16.7.2021, lch. 27.

8

(9)  IO C 232, 14.7.2020, lch. 8.

9

(10)  Tuairim ó CESE An méid atá i ndán don obair – eolas agus scileanna iomchuí a shealbhú chun riachtanais post amach anseo a chomhlíonadh (níl leagan Gaeilge ann), IO C 237, 6.7.2018, lch. 8.

10

An méid atá i ndán don obair – eolas agus scileanna iomchuí a shealbhú chun riachtanais post amach anseo a chomhlíonadh

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/132 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/132

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Anailís ar Bhearnaí Infheistíochta i Réimse na Cosanta agus an Bealach Chun Tosaigh”

(JOIN(2022) 24 final)

(2023/C 100/20)

| Rapóirtéir: | Panagiotis GKOFAS |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Jan PIE |

Rapóirtéir:

Panagiotis GKOFAS

Comhrapóirtéir:

Jan PIE

| Comhairliúchán | An Coimisiún Eorpach, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | An Coimisiún Comhairleach um Athruithe Tionsclaíocha |
| Dáta a glactha sa rannóg | 11.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 202/6/4 |

Comhairliúchán

An Coimisiún Eorpach, 28.6.2022

Bunús dlí

Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Coimisiún Comhairleach um Athruithe Tionsclaíocha

Dáta a glactha sa rannóg

11.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

202/6/4

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Tacaíonn CESE leis na tionscnaimh arna moladh sa Teachtaireacht Chomhpháirteach maidir leis an Anailís ar Bhearnaí Infheistíochta i Réimse na Cosanta agus an Bealach Chun Tosaigh. Céim thábhachtach í an Teachtaireacht Chomhpháirteach i dtreo comhar idir na Ballstáit i réimse na cosanta a chothú. Teastaíonn an méid sin d’fhonn laghdú a dhéanamh ar dhúbláil cumais mhíleata, rud a mbaineann ardchostas léi, agus d’fhonn ilroinnt i margadh Eorpach na cosanta a sheachaint. Tá béim á cur ag CESE ar na príomhphointí seo a leanas den tuairim. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Ba cheart beartas láidir Eorpach cosanta agus slándála a úsáid mar bhonn le straitéis AE maidir leis an tionscal cosanta a bhunú. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Fágann méideanna ísle infheistíochta agus easpa comhordaithe idir na Ballstáit ó thaobh taighde, forbartha, táirgeadh agus soláthair de go mbíonn bearnaí cumais ann agus ilroinnt i mbonn tionsclaíoch agus teicneolaíoch na cosanta Eorpaí (EDTIB). |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | Tacaíonn CESE leis na bearta nithiúla arna moladh ag an gCoimisiún Eorpach, i.e. Atreisiú Thionscal Cosanta na hEorpa a bhunú tríd an nGníomh Soláthair Choitinn (EDIRPA) agus an Clár Eorpach Infheistíochta um Chosaint. Chomh maith leis sin, tá CESE ag iarraidh go mbeadh na Ballstáit níos comhordaithe le chéile ina mbeartais chosanta agus maidir leis an soláthar ar leibhéal an Aontais. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | Ba cheart athbhreithniú a dhéanamh ar na buiséid náisiúnta i gcomhair réimse na cosanta chun gur féidir a thuar cén cuóta a leithdháilfear in aghaidh na bliana chun infheistíochtaí comhchoiteanna Eorpacha i réimse na cosanta a chomhdhlúthú. Ar an gcaoi sin, bheifí in ann iad a úsáid chun an bonn airgeadais le haghaidh gníomhaíochtaí nithiúla comhordaithe de chuid an Aontais a mheas, ar gníomhaíochtaí iad sin atá tiomanta do bhorradh a chur faoi chumas cosanta na hEorpa. |
| --- | --- |

1.1.4.

| 1.1.5. | Ba cheart béim ar leith a leagan ar fhoirmeacha nua-aimseartha cogaíochta (amhail cibirionsaithe, cogaí digiteacha, bolscaireacht bhréagnuachta). |
| --- | --- |

1.1.5.

| 1.1.6. | Ba cheart do Pharlaimint na hEorpa sásra faireacháin a fhorbairt chun beartas Eorpach cosanta a chur chun feidhme (conarthaí, soláthar, infheistíocht) agus, chuige sin, ní mór di na huirlisí iomchuí teicniúla agus institiúideacha a fhorbairt. |
| --- | --- |

1.1.6.

| 1.1.7. | Moltar don Choimisiún Eorpach togra uaillmhianach a chur i láthair a mbeadh níos mó i gceist leis ná tarscaoileadh CBL agus ina mbeadh bearta láidre chun cabhrú le hearnáil na tionsclaíochta teacht isteach ar na dúshláin straitéiseacha nua. |
| --- | --- |

1.1.7.

| 1.2. | Aontaíonn CESE leis an anailís, a rinneadh sa Teachtaireacht Chomhpháirteach, ar bhearnaí infheistíochta i réimse na cosanta san Aontas Eorpach. Mar gheall ar an tearcinfheistíocht sin, tá slándáil na hEorpa níos laige, tá an bonn bainte d’Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh (ECAT) agus tá seasamh an Aontais i gcomparáid le cumhachtaí domhanda eile níos laige. Ag an am céanna, is ann i gcónaí do bhearnaí san infheistíocht i réimse na cosanta taobh istigh den Aontas Eorpach. Níl sé sin ag teacht le prionsabal na dlúthpháirtíochta idir na Ballstáit agus fágann sé gur láidre iad na cumhachtaí polaitiúla lártheifeacha a chuireann isteach ar iarrachtaí chun comhchultúr cosanta agus comhbheartas cosanta a fhorbairt san Eoraip. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is díol sásaimh do CESE an fógra ó roinnt Ballstát go méadóidh siad a mbuiséid i réimse na cosanta agus tá sé ag iarraidh orthu cloí lena ngealltanas ní hamháin tuilleadh infheistíochta a dhéanamh, ach é sin a dhéanamh ar bhealach níos fearr chomh maith. Sa chaoi sin, d’fhreastalófaí ar an ngá le neartú a dhéanamh ar dhlúthpháirtíocht shaoránaigh na hEorpa agus ar a ullamh atá siad chun freagairt do chásanna práinneacha. Tá sé ríthábhachtach go gcomhordófar ar an leibhéal Eorpach na hiarrachtaí náisiúnta i réimse na cosanta nach ndéanann damáiste comhthaobhach do thionscnaimh a sheol an tAontas le déanaí nó nach gcuirfear ar gcúl tionscadail forbartha Eorpacha atá ar bun nó atá beartaithe. Ba cheart breathnú ar an méadú sin ar an gcomhordú Eorpach mar dheis chun acmhainneachtaí foriomlána ECAT a neartú chomh maith. Tá CESE i bhfabhar feabhas a chur ar an gcreat le haghaidh comhar Eorpach i réimse na cosanta, go háirithe tríd an soláthar comhpháirteach. Ar an ábhar sin, tacaíonn CESE go hiomlán leis go mbunófaí Tascfhórsa um Sholáthar Comhpháirteach Cosanta láithreach bonn mar bhealach chun freagairtí na mBallstát do riachtanais phráinneacha an-ghearrthéarmach a chomhordú — go háirithe chun na stoic a athshlánú — ar leibhéal an Aontais. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí tuilleadh anailís theicneolaíoch maidir le conas comhéadan Eorpach a bhaint amach a d’optamódh aschur an chaiteachais náisiúnta ar leibhéal an Aontais i réimse na cosanta. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Is díol sásaimh do CESE an ionstraim ghearrthéarmach EUR 500 milliún thar dhá bhliain (2022-2024) atá beartaithe chun an soláthar comhpháirteach a dhreasú. Agus í bunaithe ar obair an Tascfhórsa um Sholáthar Comhpháirteach Cosanta, is féidir leis an ionstraim sin cabhrú le struchtúrú agus comhordú an éilimh reatha ar earraí cosanta a bhfuil géarghá leo agus nós an bhrú amach a chosc. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Is díol sásaimh do CESE freisin gur fógraíodh Clár Eorpach Infheistíochta um Chosaint i gcomhair tionscadail arna bhforbairt go comhpháirteach i réimse na cosanta agus molann sé don Choimisiún togra uaillmhianach a chur i láthair go pras a mbeadh níos mó i gceist leis ná tarscaoileadh féideartha CBL agus ina mbeadh bearta láidre chun cabhrú le hearnáil na tionsclaíochta teacht isteach ar na dúshláin straitéiseacha nua. Caithfidh an tAontas Eorpach tionscnaimh infheistíochta a fhorbairt a fhágfaidh gur féidir comhar tionsclaíoch a dhéanamh trí ghnólachtaí nuathionscanta agus trí FBManna (de réir Acht an Aontais um Ghnólachtaí Beaga). Caithfidh sé, freisin, leas iomlán a bhaint as lucht saothair ardoilte earnáil na cosanta agus, san am céanna, scileanna a uasghrádú agus scileanna nua a chruthú trí bhíthin cláir taighde agus forbartha agus trí bhíthin tionscadail Eorpacha lena n-éascaítear an comhar idir na tionscail náisiúnta. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Is díol sásaimh do CESE gur fhógair an Coimisiún go gcuirfidh sé tionscnamh maidir le hamhábhair chriticiúla chun cinn, lena n-áirítear bearta reachtacha, ar mhaithe le hathléimneacht an Aontais agus slándáil an tsoláthair ó thaobh amhábhair chriticiúla de a neartú. Creideann CESE nach mór tábhacht straitéiseach earnáil na cosanta a chur san áireamh sa tionscnamh sin. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ach comhbheartas cosanta a chomhtháthú, bheadh nuálaíocht thionsclaíoch níos uathrialaithí ann, bheadh níos mó forluí idir an earnáil mhíleata agus an earnáil shibhialta ó thaobh na teicneolaíochta de, agus b’éifeachtaí agus ba neamhspleáiche beartais an Aontais maidir leis an gcosaint agus fuinneamh. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Tuigeann CESE a thábhachtaí atá sé cumarphointe láidir cibearshlándála a thógáil d’fhonn aghaidh a thabhairt ar chineálacha nua na cogaíochta hibridí. Ba cheart go mbeadh sé sin ar cheann de na rudaí is mó ar a ndíreofar infheistíochtaí amach anseo ó thaobh na cibearshlándála de, i bhfianaise an róil a d’fhéadfadh a bheith aige maidir le dul i ngleic leis an gcogaíocht hibrideach nua. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Creideann CESE nach gcuirtear treoir leormhaith straitéiseach ar fáil faoin Teachtaireacht Chomhpháirteach chun EDTIP a fhorbairt tuilleadh. Chun freagairt do na dúshláin nua slándála a chuireann creat dlúthpháirtíochta na hEorpa i mbaol, teastaíonn straitéis chuimsitheach thionsclaíoch ina gcuirfear gach beart a bhaineann le beartas tionsclaíoch i gcomhréir le chéile chun féachaint le neartú a dhéanamh ar fheidhmíocht EDTIB ó thaobh na bpríomhfheidhmeanna atá aige. Ar an ábhar sin, níl sa Teachtaireacht Chomhpháirteach ach céim amháin sa treo ceart. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Molann CESE coiste/gníomhaireacht eolaíoch, faoi mhaoirseacht pholaitiúil Pharlaimint na hEorpa, a chruthú a dhéanfaidh faireachán agus measúnú leanúnach ar phríomhghnéithe den infheistíocht i réimse na cosanta agus a chuirfidh treoir ar fáil maidir le hacmhainní airgeadais agus míleata a leithdháileadh go héifeachtúil. Ba cheart na torthaí agus na moltaí a chur ar fáil le haghaidh gach Ballstáit. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Creideann CESE gur féidir le hearnáil cosanta na hEorpa sineirgí agus comhar idir an-chuid earnálacha eacnamaíocha, gníomhaithe agus geallsealbhóirí a dhreasú. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar FBManna i gcomhréir le hAcht an Aontais um Ghnólachtaí Beaga. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Cúlra

| 2.1. | Ag an gcruinniú in Versailles i mí an Mhárta 2022, thug ceannairí stáit nó rialtais an Aontais gealltanas go neartóidís cumas cosanta na hEorpa i bhfianaise ionsaí míleata na Rúise ar an Úcráin. Chuige sin, gheall siad go méadóidís caiteachas ar réimse na cosanta, go gcuirfidís dlús leis an gcomhar trí thionscadail chomhpháirteacha, go ndéanfaidís bearnaí a dhúnadh agus cuspóirí cumais a chomhlíonadh, go gcuirfidís borradh faoin nuálaíocht (cuir i gcás, trí shineirgí sibhialta míleata), agus go neartóidís agus go bhforbróidís ár dtionscal cosanta, FBManna san áireamh. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De bhreis air sin, d’iarr ceannairí stáit nó rialtais an Aontais ar an gCoimisiún, i gcomhar leis an nGníomhaireacht Eorpach um Chosaint (GEC), “anailís ar na bearnaí infheistíochta i réimse na cosanta a chur ar aghaidh faoi lár mhí na Bealtaine agus aon tionscnamh eile is gá a mholadh chun bonn tionsclaíoch agus teicneolaíoch na cosanta Eorpaí a neartú”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Chun freagairt don iarraidh sin, thíolaic an Coimisiún Eorpach agus Ardionadaí nó Ceann GEC sraith gníomhaíochtaí agus moltaí don Chomhairle Eorpach chun féachaint nach gcruthófaí tuilleadh ilroinnte in earnáil Eorpach na cosanta de dheasca na méaduithe a fógraíodh i gcomhair chaiteachas na mBallstát ar réimse na cosanta agus go mbunófaí bonn tionsclaíoch agus teicneolaíoch na cosanta Eorpaí atá níos láidre mar thoradh orthu. Áirítear ar na moltaí sin, go háirithe, bearta chun an soláthar comhpháirteach a chothú agus chun feabhas a chur ar an bpleanáil i réimse na cosanta agus chun cur go mór le cumas monaraíochta. Déantar tagairt ar leith do dheiseanna maoinithe le haghaidh earnáil na cosanta freisin. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tá moltaí na Teachtaireachta Comhpháirtí bunaithe ar anailís ar an infheistíocht reatha agus ar na bearnaí cumais. D’ainneoin an mhéadaithe ar chaiteachas na hEorpa i réimse na cosanta, níor caitheadh ach 11 % den mhéid a infheistíodh ar bhealach comhoibríoch, céatadán atá i bhfad faoi bhun an tagarmhairc 35 % a chomhaontaigh na Ballstáit i gcreat GEC agus a socraíodh laistigh den bhuanchomhar struchtúrtha (PESCO), i gcomparáid le 89 % a caitheadh ar bhonn náisiúnta. Is fiú a thabhairt faoi deara nach ionann na rioscaí atá ag bagairt ar na Ballstáit éagsúla san Aontas agus go bhfuil acmhainneachtaí éagsúla acu chun freagairt do ghéarchéimeanna míleata nó géarchéimeanna eile a dteastaíonn acmhainní difreáilte cosanta uathu. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Anuas air sin, níl i gceist le caiteachas na mBallstát i dteannta a chéile (EUR 2,5 billiún) ar thaighde agus teicneolaíocht i réimse na cosanta ach 1,2 % dá gcaiteachas iomlán ar an gcosaint, méid atá i bhfad faoi bhun an tagarmhairc 2 % a comhaontaíodh i gcreat GEC agus a leagadh síos mar ghealltanas ceangailteach laistigh de PESCO. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Thairis sin, is ann i gcónaí do ghnéithe nach bhfuil éifeachtúil in earnáil cosanta na hEorpa, ina measc sin barainneachtaí ísle scála, ilroinnt sa mhargadh agus sa táirgeadh, dúbláil agus iolrú córas cosanta ar den chineál céanna iad, agus eile. Ós rud é go bhfuil easpa comhair idir na Ballstáit, tá cumas tionsclaíoch agus cumas teicneolaíoch na mBallstát níos laige. Teastaíonn an sórt cumais sin le hacmhainneacht an Aontais i réimse na cosanta a chaomhnú agus le go bhféadfadh sé na riachtanais slándála atá aige faoi láthair agus a bheidh aige amach anseo a chomhlíonadh. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | Ba cheart infheistíochtaí a dhéanamh in earnáil na cosanta ar bhealach réamhchoisctheach ar mhaithe le coinbhleachtaí a dhíspreagadh agus ar mhaithe leis an gcobhsaíocht a chothú. Chuige sin, ba cheart féachaint leis an tslándáil a mhéadú agus rioscaí coinbhleachta a laghdú trí bhíthin na n-infheistíochtaí sin, seachas tuilleadh iomaíocht armála a chruthú agus a dhóichí atá sé go mbeidh coinbhleachtaí nua ann a mhéadú, bídís sin ina gcoinbhleachtaí réigiúnacha nó domhanda. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | B’fhearr i bhfad an scéal, más ea, agus coinbhleachtaí le cosc agus le réiteach, dá rachfaí i dtuilleamaí na taidhleoireachta i gcónaí. Níor cheart go mbeadh in úsáid an nirt mhíleata ach an uirlis dhíspreagthach deiridh, sa chás nach ann don dara rogha. Sula rachfaí i muinín aon ghníomhaíochta míleata eile, ba cheart ionchais forbartha agus an leas eacnamaíoch a úsáid chun luachanna Eorpacha an daonlathais, na síochána agus na cobhsaíochta a chosaint. Tacaíonn CESE le gach iarracht idirnáisiúnta chun réitigh shíochánta, chothroma agus nithiúla a bhaint amach le haghaidh coinbhleachtaí, díospóidí agus/nó gníomhartha neamhdhleathacha (ionradh, forghabháil, bagairtí ar cheannasacht stáit, imeaglú), faoi chuimsiú pharaiméadair Chairt na Náisiún Aontaithe agus an rúin ó Chomhairle na hEorpa (mar shampla na cásanna san Úcráin, sa Chipir, sna Balcáin Thiar agus in áiteanna eile). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Tá CESE suite de gur gá dlúthchomhar a bheith ann idir an tAontas agus ECAT. Tá a gcuid uirlisí agus láidreachtaí ar leith ag an dá chomhlachas sin nach mór a úsáid le chéile ar bhealach comhlántach d’fhonn cuspóir coiteann a bhaint amach, mar atá slándáil na hEorpa a ráthú. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Is oth le CESE go bhfuil bearnaí tionsclaíocha agus cumais san Aontas mar gheall ar thearc-chaiteachas i réimse na cosanta thar na blianta. Tuigeann sé freisin nach n-oireann méid EDTIB faoi láthair ach amháin d’oibríochtaí in aimsir na síochána (i.e. ráta íseal táirgeachta) agus tá sé ag iarraidh go ndéanfar bearta chun cabhrú le EDTIB freastal ar an méadú tobann a tháinig ar éileamh de dheasca an chogaidh i gcoinne na hÚcráine. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tacaíonn CESE leis na hiarrataí arna ndéanamh sa Teachtaireacht Chomhpháirteach go gceannódh na Ballstáit ar bhealach comhoibríoch an trealamh agus an t-ábhar cosanta atá de dhíth. Dá soláthrófaí ar bhonn comhpháirteach táirgí a bhfuil géarghá leo, gheofaí luach níos fearr ar airgead, chuirfí leis an idir-inoibritheacht agus sheachnófaí an cás nach mbeadh na Ballstáit is mó a dteastaíonn cosaint uathu in ann teacht ar a bhfuil uathu de dheasca éilimh chontrártha a bheith ar thionscal na cosanta, tionscal nach mbeadh in ann freastal ar bhorradh dá leithéid faoin éileamh sa ghearrthéarma. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tacaíonn CESE freisin leis an togra chun an soláthar comhoibríoch a dhreasú le buiséad an Aontais trí bhíthin ionstraim ghearrthéarmach thiomnaithe. Leis an tacaíocht airgeadais a chuirfeadh an tAontas ar fáil tríd an ionstraim sin, ba cheart go spreagfaí soláthar comhoibríoch cosanta idir na Ballstáit agus ba cheart go rachadh an tacaíocht chun tairbhe do EDTIB. San am céanna, d’áiritheodh sí cumas fhórsaí armtha na hEorpa dul i mbun gnímh, d’áiritheodh sí slándáil soláthair na bhfórsaí sin agus mhéadódh sí idir-inoibritheacht. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Tá CESE ag tnúth leis an togra le haghaidh Clár Eorpach Infheistíochta um Chosaint chomh maith. San am céanna, tá sé á fhiafraí aige an leor tarscaoileadh CBL le soláthar comhpháirteach tionscadal arna bhforbairt go comhpháirteach a dhreasú. Is éard atá ag teastáil ná cur ar chumas EDTIB tacú le fórsaí armtha na hEorpa, le haghaidh agus i rith coinbhleachtaí fada mórscála chomh maith. Chuige sin, ba ghá úsáid chórasach a bhaint as uirlisí éagsúla beartais thionsclaíoch le slabhraí soláthair a neartú, scileanna a chothú, stoic straitéiseacha a bhunú, etc. Ina fhianaise sin, ba cheart cur chuige cuimsitheach a ghlacadh sa Chlár Eorpach Infheistíochta um Chosaint d’fhonn tacú leis an gclaochlú nach mór a dhéanamh ar EDTIB. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ag an am céanna, níl uaillmhian na Teachtaireachta Comhpháirtí thar mholadh beirte i gcás tionscnaimh eile, amhail an Ciste Eorpach Cosanta. Molann CESE leas a bhaint as solúbthacht an chreata airgeadais ilbhliantúil (CAI) atá ann faoi láthair chun méadú suntasach a dhéanamh ar bhuiséad an Chiste go leibhéal a bheidh mar an gcéanna leis na méaduithe a fógraíodh i dtaobh chaiteachas na mBallstát i réimse na cosanta. Ní foláir é sin a dhéanamh chun giaráil agus cumhacht an Chiste a áirithiú agus chun an comhar a dhreasú. Ba cheart go mbeadh ról ríthábhachtach ag an gCiste Eorpach Cosanta maidir le hilroinnt chórais na hEorpa um chosaint a shárú agus an bhearna infheistíochta i réimse na cosanta a laghdú. Creideann CESE go bhféadfadh an Ciste an ról sin a chomhlíonadh, dá gcuirfeadh na Ballstáit feabhas mór ar a gcomhar. Ba cheart meastóireacht a dhéanamh ar an gCiste ar bhonn rialta agus é a neartú más ea go gcuirfeadh sé sin go héifeachtach le comhtháthú agus éifeachtúlacht chaiteachas na hEorpa i réimse na cosanta. Rud ríthábhachtach chun údar a thabhairt leis an uirlis sin is ea an luach sa bhreis a bheidh ann don Eoraip. Ina theannta sin, maidir leis an gCiste sin, tá sé á mholadh ag CESE an méid seo a leanas a bheith ina thosaíocht: an ghné straitéiseach den Chiste a neartú trí líon teoranta tionscadal suaitheanta a bhfuil cistiú leordhóthanach ann dóibh a shainaithint; an ghné fhreagrúil de a neartú trí, cuir i gcás, an líne bhuiséid do FBManna agus do theicneolaíochtaí bunathraitheacha a mhéadú, iarratais oscailte a eagrú chun freagairt ar bhonn níos praise do smaointe nuálacha, nósanna imeachta meara a shainiú i gcomhair tionscadail phráinneacha, etc., agus; éifeachtúlacht an Chiste a neartú trí aistrithe earraí cosanta a bharrfheabhsú le haghaidh tionscadail de chuid an Chiste, creat na maoine intleachtúla a chomhchuibhiú, réitigh inbhuanaithe a shainiú chun déileáil le sonraí rúnaicmithe, agus tuilleadh nach iad. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Thar a cheann sin, creideann CESE go bhfuil beartas iomlánaíoch agus straitéiseach maidir le hamhábhair/amhábhair chriticiúla ríthábhachtach faoi láthair chun spleáchas straitéiseach na hEorpa ar réimis uathlathacha a laghdú. Tá CESE den tuairim gur cheart an straitéis sin a bhunú ar thrí cholún: 1) rochtain oscailte saor in aisce ar amhábhair/amhábhair chriticiúla; 2) amhábhair Eorpacha nó intíre/saothrú agus próiseáil amhábhar criticiúil a neartú, dreasachtaí cánach, tionscnaimh a chur i stoc-chairn, agus; 3) amhábhair/amhábhair chriticiúla a athchúrsáil, dálaí creata a fheabhsú le haghaidh geilleagar ciorclach. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Creideann CESE gurb é príomh-mhisean EDTIB tacú le fórsaí armtha na hEorpa a gcuid cúraimí a chomhlíonadh. Chuige sin, tá CESE suite de nach mór do EDTIB a bheith in ann ceithre phríomhfheidhm a chomhlíonadh: 1) an trealamh cosanta atá de dhíth agus na seirbhísí lena mbaineann a chur ar fáil am ar bith, in imthosca ar bith; 2) príomhtheicneolaíochtaí cosanta agus a gcuid feidhmeanna a fheabhsú agus leaganacha nua feabhsaithe díobh, agus an chéad ghlúin eile díobh, a fhorbairt; 3) freagairt do threochtaí nua teicneolaíochta atá ag teacht chun cinn agus d’éachtaí arna ndéanamh ag iomaitheoirí agus ag aon dream a d’fhéadfadh bagairt orthu, agus; 4) deacrachtaí a chruthú d’iomaitheoirí agus do dhreamanna a d’fhéadfadh bagairt orthu trí choincheapa nuálacha, teicneolaíochtaí bunathraitheacha agus feidhmeanna atá go hiomlán nua a fhorbairt. Ag tosú leis an Teachtaireacht Chomhpháirteach, ba cheart don Choimisiún agus do na Ballstáit straitéis chuimsitheach thionsclaíoch i gcomhair réimse na cosanta a fhorbairt mar ábhar práinne agus é mar aidhm acu feidhmíocht EDTIB a fheabhsú ó thaobh na bpríomhfheidhmeanna atá aige. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Barúlacha sonracha

| 4.1. | Tuigeann CESE freisin a thábhachtaí atá sé cumarphointe láidir cibearshlándála a thógáil d’fhonn aghaidh a thabhairt ar chineálacha nua na cogaíochta hibridí, amhail cibirionsaithe agus míchleachtais dhigiteacha i gcoinbhleachtaí idirnáisiúnta míleata agus neamh-mhíleata a thit amach le déanaí. Dá bhrí sin, ba cheart béim ar leith a chur ar infheistíochtaí sa chibearshlándáil, earnáil ar tháinig fás uirthi go pras le deich mbliana anuas agus ar cosúil go ndéantar athruithe i ngnóthaí idirnáisiúnta, i ngnóthaí baile, agus i gcinntí beartais dá réir. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tá béim á cur air ag CESE go gcaithfidh an tAontas Eorpach tionscnaimh infheistíochta a fhorbairt a fhágfaidh gur féidir comhar tionsclaíoch a dhéanamh trí ghnólachtaí nuathionscanta agus trí FBManna. Chomh maith leis sin, caithfidh sé leas iomlán a bhaint as lucht saothair ardoilte earnáil na cosanta agus, san am céanna, scileanna a uasghrádú agus scileanna nua a chruthú trí bhíthin cláir Eorpacha chomhair. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Tá CESE á mholadh an athuair ionad ilfhreastail ar líne do FBManna agus do ghnólachtaí nuathionscanta a bhunú — mar atá “Cúinne FBManna an Aontais” ar líne — ina bhféadfaí sonraí réamhshainithe a chur isteach agus faisnéis shaincheaptha a fháil ar ais faoi na cláir AE is oiriúnaí trína bhféadfaí tacaíocht a chur ar fáil. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Maidir leis na bearta chun tacú le teicneolaíochtaí criticiúla agus le hacmhainneachtaí tionsclaíocha, is den ríthábhacht go fóill spleáchais chriticiúla feadh slabhraí luacha i réimse na cosanta a laghdú. Tá idir rochtain ar amhábhair chriticiúla, agus soláthar comhpháirteanna criticiúla, soláthar fochóras, etc. i gceist leis sin. Áirítear leis, freisin, cobhsaíocht airgeadais agus cobhsaíocht eacnamaíoch an tslabhra soláthair thionsclaíoch agus scileanna leormhaithe a bheith ann chun freastal ar na ceanglais chumais agus na ceanglais theicneolaíocha atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo. Is mian le CESE béim a chur ar na breithnithe agus na moltaí dá chuid arna leagan amach cheana féin sa tuairim uaidh Treochlár maidir le teicneolaíochtaí slándála agus cosanta (CCMI/189). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ba cheart critéir a bhaineann leis an tsochaí agus leis an gcomhshaol a chur san áireamh agus an pharaidím nua um infheistíocht i réimse na cosanta san Eoraip á dearadh. Ar an gcaoi sin, bainfear amach an gá atá le huirlisí iontaofa agus inaistrithe a chomhtháthú go héifeachtach sa Chomhaontú Glas agus bainfear amach na spriocanna forbartha inbhuanaithe (SDGanna). D’fhágfadh sé sin go mbeifí ag freagairt do phríomhthosaíochtaí na hEorpa agus do na rioscaí móra atá ag bagairt uirthi, mar shampla an geilleagar ciorclach, an chosaint shibhialta, tubaistí nádúrtha, bainistiú éigeandála agus gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta ar muir. Teastaíonn gníomhaíochtaí comhlántacha agus uirlisí nua-aimseartha láithreach i gcomhair an bhainistithe géarchéimeanna agus na géarchéime aeráide. Ba cheart scéim ar leith um chomhar a phlé le hArd-Stiúrthóireacht ECHO. |
| --- | --- |

4.5.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/137 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/137

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/2115”

(COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD))

(2023/C 100/21)

| Rapóirtéir: | José Manuel ROCHE RAMO |
| --- | --- |
| Comhrapóirtéir: | Arnold PUECH d’ALISSAC |

Rapóirtéir:

José Manuel ROCHE RAMO

Comhrapóirtéir:

Arnold PUECH d’ALISSAC

| Comhairliúchán | Parlaimint na hEorpa, 14.7.2022
  An Chomhairle, 6.7.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 192(1) agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Cinneadh ón Tionól Iomlánach | 22.2.2022 |
| Rannóg atá freagrach | An Rannóg um Thalmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol |
| Dáta a glactha sa rannóg | 24.11.2022 |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 157/01/04 |

Comhairliúchán

Parlaimint na hEorpa, 14.7.2022

An Chomhairle, 6.7.2022

Bunús dlí

Airteagal 192(1) agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Cinneadh ón Tionól Iomlánach

22.2.2022

Rannóg atá freagrach

An Rannóg um Thalmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol

Dáta a glactha sa rannóg

24.11.2022

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

157/01/04

1.   Conclúidí agus moltaí

| 1.1. | Leis an Togra le haghaidh Rialachán maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí tugtar isteach gnéithe agus bearta nua chun aghaidh a thabhairt ar easnaimh áirithe a sainaithníodh i gcur chun feidhme agus forfheidhmiú na Treorach maidir le húsáid inbhuanaithe lotnaidicídí (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aithníonn CESE go bhfuil gá leis an athbhreithniú seo agus cuireann sé in iúl gur díol sásaimh dó gur luadh roinnt mhaith de na teorainneacha a sainaithníodh sa Treoir reatha agus de na tionscnaimh atá beartaithe faoin togra nua sna barúlacha agus sna moltaí a rinneadh sa tuarascáil mheastóireachta lena mbaineann (2). Féachann an Rialachán le haghaidh a thabairt ar shaincheisteanna amhail an gá atá le comhchuibhiú níos fearr i gcur chun feidhme na bpleananna gníomhaíochta náisiúnta, chomh maith le héagsúlacht na staideanna sna Ballstáit, oiliúint chuí a chur ar úsáideoirí, agus an tábhacht a bhaineann le teicneolaíochtaí nua a chur chun cinn, amhail an fheirmeoireacht bheacht. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | I gcomhréir leis na cuspóirí a leagtar amach sa straitéis “Ón bhFeirm go dtí an Forc” agus sa straitéis Bhithéagsúlachta go dtí 2030, is é is aidhm don togra le haghaidh Rialachán maidir le húsáid inbhuanaithe lotnaidicídí feabhas a chur ar inbhuanaitheacht chomhshaoil, eacnamaíoch agus shóisialta na gcóras bia. I ndáil leis an méid sin, is díol sásaimh do CESE gur cuireadh na cuspóirí sin san áireamh, agus aitheantas á thabhairt aige ag an am céanna do na tairbhí a bhaineann leis sin ó thaobh feabhas a chur ar shláinte na saoránach agus na dtomhaltóirí agus ar an gcomhshaol. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Leis an straitéis Eorpach nua tugtar isteach cuspóirí cainníochtúla maidir leis an úsáid a bhaintear as lotnaidicídí agus an riosca a bhaineann leo a laghdú faoi 2030. Is cinnte go bhfuil na cuspóirí sin uaillmhianach, rud a chiallaíonn go bhfuil gá le hidirthréimhsí réasúnta a leagan síos lena gcuirtear san áireamh (3) an laghdú stairiúil ar an úsáid, mar aon leis na cúinsí geografacha, agranamaíocha agus socheacnamaíocha sna Ballstáit éagsúla. Ba cheart feirmeoirí a bheith in ann rochtain a fháil ar tháirgí nua malartacha le linn na n-idirthréimhsí sin freisin. I bhfianaise gur thóg sé 10 mbliana ar an meán ar na huirlisí reatha ísealriosca chun teacht ar an margadh, ba cheart do reachtóirí a bheith an-chúramach maidir leis an tráthchlár a shocraítear chun na cuspóirí sin a bhaint amach tríd an tsolúbthacht is gá a thabhairt isteach chun “nach bhfágfar aon duine ar lár”. Ina theannta sin, déantar foráil sa togra ón gCoimisiún maidir le srianta forleathana ar úsáid táirgí cosanta plandaí i “limistéir íogaire”. Cuireann CESE in iúl go gcumhdaítear stráicí móra talún i limistéir táirgthe talmhaíochta an Aontais leis an sainmhíniú atá beartaithe agus le raon feidhme na bhforálacha maidir le “limistéir íogaire”. Tá iarmhairtí forleathana ag ceanglas den sórt sin agus níor cheart, dá bhrí sin, é a chur chun feidhme ach amháin ar bhonn measúnú tionchair eolaíoch agus agranamaíoch fónta. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Éilíonn táscairí riosca comhchuibhithe treoirlínte soiléire agus táscairí iomchuí. Mar gheall ar na sonraí teoranta atá ann faoi láthair, go háirithe maidir le lotnaidicídí ceimiceacha a úsáid, ba cheart a bheith an-chúramach leis an modh a úsáidtear. Go háirithe, tá gá leis sin sa chás go n-úsáidtear díolacháin tráchtála mar bhunlíne. Ar an gcaoi chéanna, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar an tréimhse ama a úsáidtear chun an méid sin a ríomh. I ndáil leis sin, d’fhéadfaí feabhas a chur ar mheastacháin maidir le lotnaidicídí a chur ar an margadh, mar shampla trí idirdhealú a dhéanamh idir údaruithe le haghaidh úsáid tráchtála agus údaruithe le haghaidh úsáid phríobháideach nó i ngairdíní (i.e. chun críoch talmhaíochta agus neamhthalmhaíochta). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De bharr na n-éifeachtaí diúltacha a d’eascair as na géarchéimeanna is déanaí – an phaindéim agus an t-ionradh ar an Úcráin agus an cogadh dá bharr sin, mar aon leis an méadú géar atá tagtha ar éifeachtaí an athraithe aeráide (triomaigh, dóiteáin, tuilte, lotnaidí nua, tonnta teasa, etc.) – ní mór don Aontas táirgeadh bia agus slándáil bia a chur ar bharr an chláir oibre pholaitiúil. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Mar sin féin, ba cheart don Aontas leanúint den treochlár a fhorbairt chun a ghealltanais a bhaint amach maidir le gníomhú ar son na haeráide agus maidir leis an inbhuanaitheacht. Agus é á chur san áireamh nach mór don Eoraip leanúint de na gníomhaíochtaí faoi Chlár Oibre 2030 agus na SDGanna a bhaint amach, ba cheart tionchair agus éifeachtaí an chomhthéacs reatha ar chórais agraibhia a chur san áireamh freisin. I ndáil leis an méid sin, agus i bhfianaise na géarchéime atá ann faoi láthair, ba cheart machnamh a dhéanamh ar an bhféidearthacht maoluithe áirithe a chur i bhfeidhm ar bhonn ad hoc amháin atá teoranta ó thaobh ama de (4). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ba cheart an ghéarchéim sin a thapú mar dheis chun aghaidh a thabhairt ar bhunchúiseanna na héagobhsaíochta domhanda agus chun dinimic na slabhraí soláthair a athchóiriú trí fheabhsuithe buana a dhéanamh do dhaoine agus don phláinéad. Go háirithe, tá géarghá le tús a chur le díospóireacht chuimsitheach agus le machnamh ar shamhail an táirgthe agraibhia ba cheart don Aontas a shainiú sna blianta amach romhainn. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ag an am céanna, tá oibleagáid agus freagracht ar an Aontas táirgeadh agus slándáil bia a chur san áireamh mar phríomhchuspóir straitéiseach. I ndáil leis an méid sin, ba cheart cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais agus na straitéise “Ón bhFeirm go dtí an Forc”, ina ndéantar tagairt don togra seo, a bheith bunaithe i gcónaí ar fhianaise eolaíoch iontaofa agus ba cheart measúnuithe tionchair ábhartha a bheith ag gabháil leis an bhfianaise sin chun a áirithiú go mbeidh na cuspóirí ailínithe mar is ceart agus go n-urramófar prionsabal na comhréireachta. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Maidir leis sin, tá rabhadh tugtha cheana féin i staidéir éagsúla (5) faoi na héifeachtaí díobhálacha a d’fhéadfadh a bheith ag ardú ollmhór ar phraghsanna bia – mar thoradh ar laghdú ar fhómhair agus táirgeacht níos ísle – ar fud an domhain. D’fhéadfadh laghdú ar tháirgeadh talmhaíochta spleáchas an Aontais ar allmhairí bia ó thríú tíortha a mhéadú, rud a d’fhágfadh go ndéanfaí dochar don chomhshaol, don tsochaí agus don gheilleagar. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ba cheart, dá bhrí sin, gurb é cuspóir deiridh an togra díriú ar réitigh mhalartacha (bosca uirlisí) lena dtabharfaí tús áite do bhainistiú comhtháite lotnaidí (IPM) a chur chun feidhme agus a fhorfheidhmiú ar bhealach níos fearr, agus ba cheart don bhainistiú sin leanúint de bheith ina bhunchloch den togra, agus méadú a dhéanamh ar úsáid roghanna malartacha, mar aon le tacú leis na roghanna sin, chun lotnaidí a rialú, amhail táirgí cosanta plandaí a mbaineann riosca íseal leo nó táirgí cosanta plandaí bithbhunaithe. Faoi láthair, áfach, ní féidir na réitigh sin a chur in ionad lotnaidicídí ceimiceacha a úsáid. Ba cheart do na Ballstáit úsáid an bhosca uirlisí sin a spreagadh a luaithe is féidir, agus a áirithiú ag an am céanna go bhfuil scéimeanna dreasachta iomchuí i bhfeidhm. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ba cheart don bhosca uirlisí díriú ar úsáid a bhaint as réitigh agus bearta éagsúla atá bunaithe ar an eolaíocht agus ar an nuálaíocht. Ní mór úsáid a bhaint as cineálacha frithsheasmhacha, síol deimhnithe, talmhaíocht chaomhantais, táirgeadh comhtháite, teicnící nua pórúcháin (NBTanna), an fheirmeoireacht orgánach, uainíocht na mbarr, teicnící digiteacha agus mionbhairr chun bogadh go rathúil i dtreo samhail atá bunaithe ar úsáid laghdaithe a bhaint as táirgí cosanta plandaí. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Chun é sin a bhaint amach, tá ríthábhacht le córais cosanta plandaí atá inbhuanaithe, eolaíochtbhunaithe, éifeachtach, sábháilte agus inacmhainne, ar córais iad lena bhféadfar na huirlisí a chur ar fáil d’fheirmeoirí chun go mbeidh siad iomaíoch i gcónaí. I ndáil leis sin, ba cheart don Choimisiún a éileamh go mbeadh cómhalartacht ann ó thaobh na rialacha ionas go mbeidh allmhairithe táirgí ó thríú tíortha a láimhseáiltear le táirgí nach gceadaítear ar mhargadh an Aontais faoi réir rialacha atá ar a laghad coibhéiseach leis na rialacha a chuirtear i bhfeidhm san Aontas. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Ag an am céanna, tá sé ríthábhachtach méadú díréireach ar an ualach maorlathach ar fheirmeoirí a sheachaint, rud a mbeadh tionchar níos mó fós aige ar fheirmeacha beaga agus meánmhéide nach bhfuil chomh frithsheasmhach céanna in aghaidh na staide sin mar gheall ar bharainneachtaí scála. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Ar an taobh eile, ní mór do na comhlachtaí bainistíochta atá freagrach as sonraí staidrimh a nochtadh a bheith an-chúramach maidir lena láimhseáil, go háirithe agus lánurraim á tabhairt do chearta príobháideachais daoine aonair agus d’úinéireacht na sonraí, a fhreagraíonn d’fhaisnéis rúnda i mórán cásanna. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Is díol sásaimh do CESE an tiomantas do shamhail chomhairleach neamhchlaonta, ghairmiúil agus neamhspleách lena gcuirtear ar chumas feirmeoirí leanúint de chleachtais inbhuanaithe a úsáid ar a dtalamh. Beidh an ról a d’fhéadfadh a bheith ag eagraíochtaí talmhaíochta agus comharchumainn i ndáil leis sin ríthábhachtach chun a áirithiú go mbainfidh na feirmeoirí an tairbhe is mó as, a mhéid a bhaineann le táirgeadh agus margaíocht choiteann b’fhéidir (e.g. comharchumainn talmhaíochta). |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Is díol sásaimh do CESE freisin gur tugadh isteach beart sonrach lena ndírítear ar thacaíocht airgeadais a chur ar fáil chun feirmeoirí a chúiteamh as na costais a tabhaíodh. Measann sé, áfach, gur gá fós roinnt gnéithe dá chomhtháthú le CBT a shoiléiriú, go háirithe maidir leis an tráthchlár agus leis an gcur chun feidhme, ós rud é nach mór CBT nua agus pleananna straitéiseacha comhfhreagracha gach Ballstáit a fhormheas agus gur cheart dóibh teacht i bhfeidhm faoin 1 Eanáir 2023. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Cúlra

| 2.1. | Beartaíodh i dtosach togra an Choimisiúin le haghaidh Rialachán maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí don 23 Márta 2022 ach cuireadh siar é mar gheall ar iarmhairtí ionradh na Rúise ar an Úcráin. D’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach é an 22 Meitheamh 2022 mar chuid den athbhreithniú ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí. Foilsíodh an Rialachán sa “Phacáiste um chosaint an dúlra” in éineacht leis an Rialachán maidir le hAthchóiriú an Dúlra. Is céim chinntitheach é an pacáiste i gcur chun feidhme an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, na Straitéise “Ón bhFeirm go dtí an Forc” agus na Straitéise Bithéagsúlachta. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | I gcomhréir leis an Straitéis “Ón bhFeirm go dtí an Forc”, is iad seo a leanas príomhchuspóirí an togra ón gCoimisiún:






  — | úsáid fhoriomlán agus riosca lotnaidicídí ceimiceacha a laghdú 50 % faoi 2030 (sprioc laghdaithe 1) agus úsáid lotnaidicídí níos guaisí a laghdú 50 % faoi 2030 (sprioc laghdaithe 2) i gcomparáid leis an meán do na blianta 2015, 2016 agus 2017; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

úsáid fhoriomlán agus riosca lotnaidicídí ceimiceacha a laghdú 50 % faoi 2030 (sprioc laghdaithe 1) agus úsáid lotnaidicídí níos guaisí a laghdú 50 % faoi 2030 (sprioc laghdaithe 2) i gcomparáid leis an meán do na blianta 2015, 2016 agus 2017;

| — | cur chun feidhme agus forfheidhmiú an bhainistithe comhtháite lotnaidí a mhéadú; |
| --- | --- |

—

cur chun feidhme agus forfheidhmiú an bhainistithe comhtháite lotnaidí a mhéadú;

| — | úsáid roghanna malartacha nach bhfuil chomh guaiseach céanna le lotnaidicídí ceimiceacha agus roghanna neamhcheimiceacha a mhéadú chun lotnaidí a rialú; |
| --- | --- |

—

úsáid roghanna malartacha nach bhfuil chomh guaiseach céanna le lotnaidicídí ceimiceacha agus roghanna neamhcheimiceacha a mhéadú chun lotnaidí a rialú;

| — | feabhas a chur ar infhaighteacht sonraí faireacháin maidir le forchur, úsáid agus riosca lotnaidicídí ar mhaithe leis an tsláinte agus an comhshaol; |
| --- | --- |

—

feabhas a chur ar infhaighteacht sonraí faireacháin maidir le forchur, úsáid agus riosca lotnaidicídí ar mhaithe leis an tsláinte agus an comhshaol;

| — | feabhas a chur ar chur i bhfeidhm, forfheidhmiú agus comhlíonadh forálacha dlíthiúla ar fud na mBallstát uile chun éifeachtacht agus éifeachtúlacht beartais a fheabhsú; agus |
| --- | --- |

—

feabhas a chur ar chur i bhfeidhm, forfheidhmiú agus comhlíonadh forálacha dlíthiúla ar fud na mBallstát uile chun éifeachtacht agus éifeachtúlacht beartais a fheabhsú; agus

| — | glacadh teicneolaíochtaí nua amhail an fheirmeoireacht bheacht a chur chun cinn chun úsáid fhoriomlán agus riosca lotnaidicídí a laghdú. |
| --- | --- |

—

glacadh teicneolaíochtaí nua amhail an fheirmeoireacht bheacht a chur chun cinn chun úsáid fhoriomlán agus riosca lotnaidicídí a laghdú.

| 2.3. | Féadfaidh na Ballstáit a sprioc náisiúnta maidir le húsáid ceimiceán cosanta plandaí agus riosca na gceimiceán sin a laghdú trí chóras ualaithe agus an figiúr maidir le déine úsáide agus an figiúr maidir le húsáid agus riosca á gcur san áireamh. I gcás ar bith, ní fhéadfaidh céatadán an laghdaithe a bheith níos lú ná 35 % ná níos mó ná 70 % faoi 2030. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Chun na torthaí sin a bhaint amach, leagtar síos sa togra a chuir an Coimisiún ar aghaidh spriocanna laghdaithe atá ceangailteach ó thaobh dlí san Aontas. Foráiltear leis na rialacha nua freisin nach mór do na Ballstáit spriocanna ceangailteacha a ghlacadh chun cuidiú le sprioc fhoriomlán an Aontais a bhaint amach. Déantar foráil sa Rialachán maidir le solúbthacht do na Ballstáit chun a staid náisiúnta a chur san áireamh. Go háirithe, ba cheart aird a thabhairt ar fhorbairtí stairiúla agus ar a dhéine atá úsáid lotnaidicídí i ngach Ballstát. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Déanfaidh an Coimisiún úsáid agus riosca lotnaidicídí ceimiceacha a thomhas go bliantúil bunaithe ar na sonraí díolacháin táirgí cosanta plandaí arna dtuairisciú ag na Ballstáit don Choimisiún. Úsáidfear díolacháin na mblianta 2015, 2016 agus 2017 mar bhonnlíne chun an laghdú 50 % a ríomh. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Déanfar gach substaint ghníomhach a chuirfear ar an margadh i bhfoirm táirgí cosanta plandaí a aicmiú i gceann de na ceithre ghrúpa agus tabharfar ualú dóibh, lena n-áirítear ualú níos airde do na grúpaí is contúirtí. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Go hachomair, is iad seo a leanas na príomhfhorbairtí san athbhreithniú:






  — | rialachán a ghlacadh, atá ceangailteach go díreach agus infheidhme go haonfhoirmeach i ngach Ballstát; |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

rialachán a ghlacadh, atá ceangailteach go díreach agus infheidhme go haonfhoirmeach i ngach Ballstát;

| — | spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí: laghdú 50 % ar úsáid agus ar riosca lotnaidicídí ceimiceacha agus úsáid lotnaidicídí níos guaisí faoi 2030; |
| --- | --- |

—

spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí: laghdú 50 % ar úsáid agus ar riosca lotnaidicídí ceimiceacha agus úsáid lotnaidicídí níos guaisí faoi 2030;

| — | pleananna gníomhaíochta náisiúnta (NAPanna) cuíchóirithe agus tuarascálacha bliantúla lena dtacaítear le spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí; |
| --- | --- |

—

pleananna gníomhaíochta náisiúnta (NAPanna) cuíchóirithe agus tuarascálacha bliantúla lena dtacaítear le spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí;

| — | rialú lotnaidí atá neamhdhíobhálach don chomhshaol a áirithiú, lena n-áirítear go ndéanann gach feirmeoir bainistiú comhtháite lotnaidí a chleachtadh agus nach n-úsáidtear lotnaidicídí ceimiceacha ach mar rogha dheireanach; |
| --- | --- |

—

rialú lotnaidí atá neamhdhíobhálach don chomhshaol a áirithiú, lena n-áirítear go ndéanann gach feirmeoir bainistiú comhtháite lotnaidí a chleachtadh agus nach n-úsáidtear lotnaidicídí ceimiceacha ach mar rogha dheireanach;

| — | clár nua chun tacú le cigireacht a dhéanamh ar threalamh leata lotnaidicídí; |
| --- | --- |

—

clár nua chun tacú le cigireacht a dhéanamh ar threalamh leata lotnaidicídí;

| — | gealltanas go ndéanfar athbhreithniú ar tháscairí riosca comhchuibhithe i bhfianaise an staidrimh maidir le hionchuir agus aschuir talmhaíochta (SAIO); |
| --- | --- |

—

gealltanas go ndéanfar athbhreithniú ar tháscairí riosca comhchuibhithe i bhfianaise an staidrimh maidir le hionchuir agus aschuir talmhaíochta (SAIO);

| — | dreasachtaí d’fheirmeoirí chun lotnaidicídí a laghdú faoin gComhbheartas Talmhaíochta (CBT): cistiú eisceachtúil chun tacú le comhlíonadh ar feadh cúig bliana; |
| --- | --- |

—

dreasachtaí d’fheirmeoirí chun lotnaidicídí a laghdú faoin gComhbheartas Talmhaíochta (CBT): cistiú eisceachtúil chun tacú le comhlíonadh ar feadh cúig bliana;

| — | tréimhsí nua bailíochta le haghaidh deimhnithe oiliúna agus cruthúnas ar an oiliúint is gá le haghaidh gníomhaíochtaí áirithe; |
| --- | --- |

—

tréimhsí nua bailíochta le haghaidh deimhnithe oiliúna agus cruthúnas ar an oiliúint is gá le haghaidh gníomhaíochtaí áirithe;

| — | toirmeasc ar gach úsáid lotnaidicídí i limistéir íogaire agus laistigh de 3 mhéadar de na limistéir sin; |
| --- | --- |

—

toirmeasc ar gach úsáid lotnaidicídí i limistéir íogaire agus laistigh de 3 mhéadar de na limistéir sin;

| — | critéir níos déine maidir le maoluithe le haghaidh aerspraeála. |
| --- | --- |

—

critéir níos déine maidir le maoluithe le haghaidh aerspraeála.

| 2.8. | Tacóidh príomhphacáiste beartais le feirmeoirí agus le húsáideoirí eile san aistriú chuig córais táirgthe bia níos inbhuanaithe, go háirithe tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: i) méadú ar raon na roghanna malartacha bitheolaíocha agus ísealriosca atá ar an margadh; ii) dreasachtaí d’fheirmeoirí chun úsáid lotnaidicídí a laghdú faoin CBT nua; iii) taighde agus forbairt faoi Fhís 2030; agus iv) Plean Gníomhaíochta don Bhia Orgánach. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Barúlacha ginearálta

| 3.1. | I ngeall ar an ngéarchéim atá ann faoi láthair – an phaindéim agus an t-ionradh ar an Úcráin agus an cogadh dá bharr sin, mar aon leis an méadú géar atá tagtha ar éifeachtaí an athraithe aeráide (triomaigh, dóiteáin, tuilte, lotnaidí nua, tonnta teasa, etc.) – tá brú mór á chur ar chórais agraibhia Eorpacha agus dhomhanda. Ina ainneoin sin, níor cheart na bacainní sin a bheith ina mbac ar thiomantas diongbháilte an Aontais tuilleadh forbartha a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí atá dírithe ar aistriú cóir a bhaint amach, mar a leagtar amach i gClár Oibre 2030 (6). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Tá sé iarrtha ag CESE i roinnt mhaith dá thuairimí go mbeadh beartas cuimsitheach bia de chuid an Aontais ann lena gcuirfí an méid seo a leanas ar fáil; i) inbhuanaitheacht eacnamaíoch, chomhshaoil agus shoch-chultúrtha; ii) comhtháthú idir earnálacha, réimsí beartais agus leibhéil rialachais; iii) próisis chinnteoireachta chuimsitheacha; agus iv) meascán de bhearta éigeantacha (rialacháin agus cánacha) agus dreasachtaí (préimheanna praghsanna, rochtain ar chreidmheas, ar acmhainní agus ar árachas) chun dlús a chur leis an aistriú chuig córais bhia inbhuanaithe (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Chun na cuspóirí sin a bhaint amach, tá gá le comhchuibhiú agus comhleanúnachas níos fearr idir beartais éagsúla agus reachtaíocht éagsúil an Aontais: an Comhaontú Glas don Eoraip, an Straitéis “Ón bhFeirm go dtí an Forc”, an Straitéis Bhithéagsúlachta, an plean gníomhaíochta um uisce, aer agus ithir saor ó thruailliú agus úsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí, etc. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ina theannta sin, níor cheart buiséad CBT a laghdú ná a choinneáil ar an leibhéal reatha, ach ba cheart é a mhéadú agus tacú leis an aistriú. Ba cheart formheas na bPleananna Straitéiseacha faoi CBT a bheith coinníollach freisin ar na Ballstáit a bheith ag glacadh pleananna cuimsitheacha chun timpeallacht an bhia a athmhúnlú agus dreasachtaí le haghaidh táirgeadh bia sláintiúil agus inbhuanaithe a nascadh le cruthú margaí nua do na táirgí sin (8). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | I ndáil leis sin, is díol sásaimh don Choiste an cinneadh chun tús áite a thabhairt do chistiú faoin CBT nua i dtreo cleachtais dheonacha atá dírithe ar úsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí a chomhlíonadh, gan pionós a ghearradh nó an bonn a bhaineadh den ioncam ó úsáid cleachtas malartach eile atá dlíthiúil agus údaraithe freisin faoin reachtaíocht Eorpach. Go ginearálta, ní raibh rochtain ar mhaoiniú amhail pleananna glasa agus tionscnaimh forbartha tuaithe ach amháin le haghaidh tionscnaimh a théann níos faide ná ceanglais dhlíthiúla. Cuirfidh an creat nua ar chumas na mBallstát go léir cistiú a chur ar fáil d’fheirmeoirí ar feadh cúig bliana chun go gcomhlíonfaidh siad a n-oibleagáidí go léir maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ar an gcaoi chéanna, is mór ag an gCoiste na hiarrachtaí a rinneadh chun éifeachtúlacht na NAPanna a mhéadú maidir le húsáid inbhuanaithe a bhaint as táirgí cosanta plandaí. Cé go bhféadfadh na NAPanna sin a bheith éagsúil go leor agus cé go bhféadfadh siad réimsí éagsúla a chumhdach agus gur spriocanna deonacha a bhí iontu, tá ábhar níos cuíchóirithe iontu, lena n-áirítear liosta mionsonraithe tionscnamh agus na naisc atá acu le cuspóirí na Straitéise “Ón bhFeirm go dtí an Forc”. Iarrfar ar na Ballstáit uile bearta airgeadais agus bearta eile a liostú chun bainistiú comhtháite lotnaidí agus roghanna malartacha neamhcheimiceacha a chur chun cinn. Beidh orthu achoimre a dhéanamh ar na treochtaí sna tuarascálacha bliantúla ar dhul chun cinn agus ar chur chun feidhme bunaithe ar gach cuspóir, agus cuíchóiriú a dhéanamh ar shonraí cainníochtúla maidir le comhlíonadh úsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí. Déanfaidh an Coimisiún anailís ar na tuarascálacha bliantúla ar dhul chun cinn agus ar chur chun feidhme gach dhá bhliain. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Mar sin féin, tá sé ríthábhachtach nach bhfágfar aon duine ar lár leis an tsamhail nua rialachais sin: ciallaíonn sé sin go n-áiritheofar gur féidir leis na Ballstáit uile úsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí a chur chun feidhme ar an mbealach is fearr d’ainneoin a bpointí tosaigh éagsúla. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Chun an sprioc sin a bhaint amach, ba cheart don tsochaí shibhialta eagraithe, agus go háirithe d’eagraíochtaí a bhfuil saineolas acu i réimse na lotnaidicídí, a bheith rannpháirteach go dlúth i ndearadh, i bhfaireachán agus i meastóireacht an Rialacháin nua amach anseo. Is gá feabhas a chur ar cháilíocht na faisnéise don phobal i gcoitinne, agus do thomhaltóirí go háirithe, maidir le ról lotnaidicídí, chomh maith le hoiliúint agus faisnéis d’úsáideoirí lotnaidicídí (9). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Tá praghsanna cothroma bia (a léiríonn fíorthionchar an táirgthe don chomhshaol agus don tsochaí) ríthábhachtach chun córais bhia inbhuanaithe a bhaint amach san fhadtéarma. Tá sé ríthábhachtach, fiú le linn na géarchéime reatha, go n-áiritheoidh an tAontas fíor-chómhalartacht na rialacha i gcomhaontuithe um thrádáil fhabhrach (10). |
| --- | --- |

3.9.

4.   Barúlacha sonracha

| 4.1. | Tá sé ríthábhachtach feabhas a chur ar rochtain, infhaighteacht agus cost-éifeachtúlacht réiteach malartach agus teicneolaíochtaí nua chun táirgí cosanta plandaí a úsáid ar bhealach inbhuanaithe. Bhí bainistiú comhtháite lotnaidí, amhail cleachtais íseal-ionchuir eile bainistithe lotnaidí ar cuid iad den táirgeadh comhtháite agus den fheirmeoireacht orgánach, ar cheann de phríomhghnéithe na Treorach agus tá sé i gcroílár an Rialacháin nua (11). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Foráiltear mar riail ghinearálta sa togra le haghaidh rialacháin go n-úsáidfidh úsáideoirí gairmiúla, lena n-áirítear feirmeoirí, bearta neamhcheimiceacha sula mbainfidh siad leas as táirgí ceimiceacha cosanta plandaí. Áirítear leis sin gníomhaíochtaí amhail uainíocht na mbarr, faireachas lotnaidí, bainistiú comhtháite lotnaidí agus cur i bhfeidhm modhanna neamhcheimiceacha rialaithe lotnaidí agus lotnaidicídí eile lena mbaineann riosca níos ísle (12). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ní chiallaíonn sé sin nach bhfuil úsáid lotnaidicídí indéanta ná riachtanach in imthosca áirithe. Os a choinne sin, i gcásanna áirithe ní féidir ach lotnaidí a rialú ar bhealach sásúil (i dtáirgeadh bia tráchtála) trí lotnaidicídí a úsáid, i gcomhréir le príomhphrionsabal an bhainistithe chomhtháite lotnaidí mar rogha dheiridh. Mar shampla, ba cheart aird a tharraingt ar a thábhachtaí atá siad maidir le húsáid ar mionscála. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Tá dlús á chur ar an athrú aeráide le leathadh lotnaidí a éilíonn infhaighteacht lotnaidicídí nuair atá gach uirlis rialaithe eile ídithe. Tá an gá sin ag éirí níos soiléire ós rud é go léirítear le gach meastachán go dtiocfaidh méadú dhá bhilliún ar dhaonra an domhain thar na 30 bliain amach romhainn. Ba cheart an cás sin a chur san áireamh go leordhóthanach chun córas cobhsaí táirgthe bia a áirithiú a bheidh in ann soláthar a dhéanamh do dhaonra méadaitheach an domhain. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ar an taobh eile, tá méadú ag teacht ar thriomaigh, ar thuilte, ar thonnta teasa agus ar na hathruithe móra teochta atá ag tarlú le blianta beaga anuas, rud a chuireann bac ar chumas táirgthe bia agus ar tháirgeacht barr na bhfeirmeoirí. I ndáil leis an méid sin, i gcomhthéacs reatha na ngéarchéimeanna arb í an phaindéim is cúis leo agus a d’éirigh níos measa i bhfianaise an chogaidh san Úcráin, mar aon le héifeachtaí thuasluaite an athraithe aeráide, is gá a áirithiú go gcoinneofar táirgeacht chobhsaí sa táirgeadh talmhaíochta chun táirgí ardcháilíochta i gcainníochtaí leordhóthanacha a sholáthar don domhan d’fhonn slándáil an tsoláthair bia a chosaint. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Leagtar béim sa Rialachán freisin ar an ról lárnach a bheidh ag comhairleoirí neamhspleácha, a chuirfidh comhairle ghairmiúil ar fáil i gcomhréir leis na caighdeáin infheidhme a bhaineann go sonrach le barra agus le bainistiú comhtháite lotnaidí. I ndáil leis an méid sin, tá sé ríthábhachtach ról comhairleach na n-eagraíochtaí gairmiúla talmhaíochta agus na gcomharchumann atá ag tacú go díreach leo ar an láthair a neartú agus a chur chun cinn. Sa Spáinn, mar shampla, tá sé éigeantach tuairim comhairleora a fháil maidir le formhór mór na mbarr. I ngeall air sin, tá níos mó ná 20 000 comhairleoir sa tír atá deimhnithe go hoifigiúil. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Sa mheastóireacht a rinne sé roimhe seo ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí, leag CESE béim ar a thábhachtaí atá sé feabhas a chur ar an gcóras faireacháin agus comhlíonadh a áirithiú idir an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí agus NAPanna. I gcomhthéacs úsáid inbhuanaithe lotnaidicídí, beidh ar úsáideoirí gairmiúla taifead a dhéanamh ar na cúiseanna atá le hidirghabháil ar bith (ceimiceach, bitheolaíoch, fisiceach nó cultúrtha). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | I ndáil leis sin, ba cheart tábhacht ar leith a thabhairt do limistéir atá íogair nó faoi chosaint sa togra le haghaidh rialacháin. Ní bheifear in ann táirgí cosanta plandaí a úsáid a thuilleadh i limistéir áirithe atá íogair nó faoi chosaint (limistéir ghlasa uirbeacha, lena n-áirítear páirceanna nó gairdíní poiblí, clóis súgartha, limistéir áineasa nó spóirt, conairí le haghaidh úsáid phoiblí, limistéir faoi chosaint Natura 2000, agus aon limistéir atá íogair ó thaobh na héiceolaíochta de ar féidir iad a chaomhnú do phailneoirí atá i mbaol) ach amháin má chomhlíontar coinníollacha áirithe agus má chuireann an gairmí réasúnú mionsonraithe ar fáil maidir leis na táirgí a úsáidfear, agus maidir le conas, cathain agus cá fhad a úsáidfear iad. Chuige sin, tá sé fíor-riachtanach go mbeidh foireann cháilithe leordhóthanach ag na húdaráis cheadaithe inniúla chun moilleanna a sheachaint a mbeadh cur i bhfeidhm déanach modhanna rialaithe lotnaidí mar thoradh orthu agus a chuirfeadh cosc ar ghníomhaíocht thráthúil i gcoinne teacht chun cinn lotnaidí. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ar an taobh eile, ba cheart dálaí sonracha geografacha agus aeráide sna Ballstáit a chur san áireamh chun a áirithiú nach gcuirfear srian rómhór ar úsáid táirgí cosanta plandaí a fhorchuirtear ar thalamh talmhaíochta i limistéir atá íogair ó thaobh na héiceolaíochta de, ar limistéir iad nach mbeadh in ann dul i ngleic le teacht chun cinn lotnaidí nua murach sin. Mar shampla, le líonra Natura cumhdaítear 27 % den chríoch sa Spáinn, lena n-áirítear na mílte heicteár de bharra talmhaíochta agus de thalamh do bhainistiú beostoic. D’fhéadfadh straitéis mhaith a bheith i gceist leis na limistéir éagsúla a chriosú trí chríochú agus idirdhealú a dhéanamh idir na limistéir sin ina bhfuil tearmann dúlra faoi chosaint agus limistéir eile. I ndeireadh na dála, ba cheart an cinneadh maidir le húsáid a theorannú i limistéir íogaire a bheith bunaithe ar fhianaise láidir eolaíoch agus agranamaíoch a thacaíonn le haicmiú limistéir ar leith mar limistéar faoi chosaint. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Leagfar síos go mion an tairseach a bheidh le sroicheadh sula ndéanfar idirghabháil cheimiceach sna rialacha a bhaineann go sonrach le barra agus beidh údaráis inniúla na mBallstát freagrach as clár leictreonach de bhainistiú comhtháite lotnaidí agus de tháirgí cosanta plandaí a bhunú, lena n-áiritheofar go ndéanfaidh úsáideoirí gairmiúla a sonraí a iontráil. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ina theannta sin, ós rud é go raibh an easpa eolais maidir leis an úsáid is fearr is féidir a bhaint as lotnaidicídí ar cheann de na príomhchonstaicí ar chur chun feidhme na Treorach maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (13), is díol sásaimh do CESE go bhfuil cuid mhaith dá mholtaí maidir le hoiliúint agus fothú acmhainní curtha san áireamh ag an gCoimisiún. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Cruthófar clár leictreonach lárnach nua maidir le deimhniúcháin oiliúna. Beidh faisnéis mhionsonraithe ann maidir le tréimhse bhailíochta na ndeimhnithe oiliúna (cúig bliana don chomhairleoir agus 10 mbliana don dáileoir nó don úsáideoir gairmiúil). Beidh gá le tástáil oiliúna sula bhféadfaidh an t-úsáideoir táirgí údaraithe cosanta plandaí a cheannach nó a úsáid le haghaidh trealamh leata d’úsáid ghairmiúil agus sula bhféadfaidh comhairleoir comhairle a thabhairt. Beidh ar dháileoirí dóthain ball foirne oilte a bheith acu. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ba cheart príobháideachas a áirithiú agus sonraí talmhaíochta á n-úsáid ag an lucht riaracháin agus, thar aon ní eile, trí rochtain níos fearr a thabhairt d’fheirmeoirí ar úsáid scileanna digiteacha agus leathanbhanda chun ualaí agus iarrachtaí breise ar fheirmeoirí a sheachaint, ar feirmeoirí iad nach mbíonn na modhanna teicniúla agus daonna acu go minic chun an fhaisnéis is gá a sheoladh chuig an gclár leictreonach. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Chun an Rialachán a chur chun feidhme, bheadh sé tairbhiúil feasacht a mhéadú ar ról agus úsáid lotnaidicídí i measc na saoránach, agus i measc tomhaltóirí go háirithe, i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta agus Eorpach. Bheadh ról ríthábhachtach ag feachtais ardaithe feasachta agus phoiblíochta lena ndírítear ar eolas a chur ar fáil don phobal i gcoitinne agus do lucht ceaptha beartas. Ba cheart faisnéis a scaipeadh, mar shampla, maidir le tosca a bhaineann le praghsáil bia, agus maidir le saincheisteanna a bhaineann níos dlúithe le lipéadú nó deimhniú táirgí (14). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Ní mór cothroime iomaíochta a áirithiú sa trádáil idirnáisiúnta freisin. Mar gheall ar chomhsheasmhacht idir beartais éagsúla de chuid an Aontais, ní mór a bheith an-chúramach maidir le cosc a chur ar allmhairiú táirgí bia a chóireáiltear le táirgí a bhfuil cosc orthu san Aontas. |
| --- | --- |

4.15.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  Treoir 2009/128/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Deireadh Fómhair 2009 lena mbunaítear creat do ghníomhaíocht Chomhphobail chun úsáid inbhuanaithe lotnaidicídí a bhaint amach (IO L 309, 24.11.2009, lch. 71).

1

(2)  Tuarascáil faisnéise ó CESE Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (níl leagan Gaeilge ann).

2

(3)  Eurostat, Pesticides sales in the EU.

3

Pesticides sales in the EU

(4)  Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An cogadh san Úcráin agus an tionchar eacnamaíoch, sóisialta agus comhshaoil a bheidh aige (IO C 290, 29.7.2022, lch. 1).

4

(5)  Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe (FAO) Hunger Hotspots – FAO-WFP early warnings on acute food insecurity.

5

Hunger Hotspots – FAO-WFP early warnings on acute food insecurity

(6)  Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An cogadh san Úcráin agus an tionchar eacnamaíoch, sóisialta agus comhshaoil a bheidh aige (IO C 290, 29.7.2022, lch. 1).

6

(7)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Straitéis ón bhFeirm go dtí an Forc maidir le córas bia atá cóir, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol (COM(2020) 381) (IO C 429, 11.12.2020, lch. 268).

7

Straitéis ón bhFeirm go dtí an Forc maidir le córas bia atá cóir, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol

(8)  (IO C 429, 11.12.2020, lch. 268).

8

(9)  Tuarascáil faisnéise ó CESE Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (níl leagan Gaeilge ann).

9

Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí

(10)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún — Straitéis ón bhFeirm go dtí an Forc maidir le córas bia atá cóir, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol (COM(2020) 381) (IO C 429, 11.12.2020, lch. 268).

10

Straitéis ón bhFeirm go dtí an Forc maidir le córas bia atá cóir, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol

(11)  Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — An táirgeadh comhtháite san Aontas Eorpach, (IO C 214, 8.7.2014, lch. 8).

11

An táirgeadh comhtháite san Aontas Eorpach

(12)  Tuarascáil faisnéise ó CESE Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (níl leagan Gaeilge ann).

12

Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí

(13)  Tuarascáil faisnéise ó CESE Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (níl leagan Gaeilge ann).

13

Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí

(14)  Tuarascáil faisnéise ó CESE Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí (níl leagan Gaeilge ann).

14

Meastóireacht ar an Treoir maidir le hÚsáid Inbhuanaithe Lotnaidicídí

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/145 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/145

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 389/2012 maidir le malartú faisnéise a choimeádtar sna cláir leictreonacha, faisnéis a bhaineann le hoibreoirí eacnamaíocha a aistríonn earraí máil idir na Ballstáit chun críocha tráchtála”

(COM(2022) 539 final – 2022/0331 (CNS))

(2023/C 100/22)

| Comhairliúchán | Comhairle an Aontais Eorpaigh, 27.10.2022 |
| --- | --- |
| Bunús dlí | Airteagal 113 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta agus Comhtháthú Eacnamaíoch agus Sóisialta |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 209/0/3 |

Comhairliúchán

Comhairle an Aontais Eorpaigh, 27.10.2022

Bunús dlí

Airteagal 113 agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta agus Comhtháthú Eacnamaíoch agus Sóisialta

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

209/0/3

Ós rud é go bhfuil an Coiste ag formhuiniú ábhar an togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 389/2012 maidir le malartú faisnéise a choimeádtar sna cláir leictreonacha a bhaineann le hoibreoirí eacnamaíocha a aistríonn earraí máil ó Bhallstát go chéile chun críocha tráchtála (1), agus ós rud é go measann sé nach gá dó aon bharúil a thabhairt uaidh, is éard a cinneadh leis, ag an 574ú seisiún iomlánach an 14 agus an 15 Nollaig 2022, (cruinniú an 14 Nollaig 2022), le 209 vóta in aghaidh maille le 3 staonadh, tuairim a eisiúint leis an téacs atá beartaithe a fhormhuiniú.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2022) 539 final.

1

---

| 16.3.2023 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 100/146 |
| --- | --- | --- | --- |

16.3.2023

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 100/146

---

Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa — “Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leagar síos bearta bainistíochta, caomhnaithe agus rialaithe arb is infheidhme iad sa Limistéar a chumhdaítear i gComhaontú Iascaigh an Aigéin Indiaigh Theas (SIOFA)”

[COM(2022) 563 final — 2022/348 (COD)]

(2023/C 100/23)

| Comhairliúchán | Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022 |
| --- | --- |
| | An Chomhairle, 10.11.2022 |
| Bunús dlí | Airteagal 43(2) agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh |
| Rannóg atá freagrach | An Rannóg um Thalmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol |
| Dáta a glactha sa seisiún iomlánach | 14.12.2022 |
| Seisiún iomlánach Uimh. | 574 |
| Toradh na vótála
  (ar son/in aghaidh/staonadh) | 202/0/3 |

Comhairliúchán

Parlaimint na hEorpa, 9.11.2022

An Chomhairle, 10.11.2022

Bunús dlí

Airteagal 43(2) agus Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Rannóg atá freagrach

An Rannóg um Thalmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol

Dáta a glactha sa seisiún iomlánach

14.12.2022

Seisiún iomlánach Uimh.

574

Toradh na vótála

(ar son/in aghaidh/staonadh)

202/0/3

Ós rud é go bhfuil ábhar an togra formhuinithe go huile agus go hiomlán ag an gCoiste agus gurb é a mheas nach gá dó aon bharúil a thabhairt uaidh, chinn sé tuairim a eisiúint lena bhformhuinítear an téacs atá beartaithe.

An Bhruiséil, an 14 Nollaig 2022.

Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Christa SCHWENG

---